<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="../tei-to-html.xsl"?><TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Transcription of MS Kathmandu KL 699: Sūtrasthāna</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>Kaiser Library<ptr target="https://www.klib.gov.np/"/></institution>
                        <idno>699</idno>
                        <idno type="siglum">K</idno>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <summary>A palm-leaf manuscript written in old Nepalese script.</summary>
                        <msItem defective="true" n="1">
                            <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
                            <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>
                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Nepalese script.</textLang>
                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
                        </msItem>
                    </msContents>

                    <physDesc>
                        <p resp="Harshal Bhatt">Folios 4r and 4v are missing.</p>
                        <p resp="Harshal Bhatt">Folio no 12r and 12v missing. Additions SS.1.13.21ab
                            SS.1.13.21cd SS.1.13.23ef SS.1.13.23gh </p>
                        <p resp="Harshal Bhatt">Missing verses SS.1.18.9ab SS.1.18.9cd SS.1.18.10ab
                            SS.1.18.10cd SS.1.18.11 SS.1.18.13ab SS.1.18.13cd SS.1.18.14ab
                            SS.1.18.14cd SS.1.18.15ab SS.1.18.15cd SS.1.18.15ef SS.1.18.7 and 8
                            found before SS.1.18.13 After SS.1.18.18 folios are missing. </p>


                        <objectDesc form="pothi">
                            <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
                            <supportDesc material="palm-leaf"><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc>

                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote medium="ink black" scope="sole" script="newa"/>
                        </handDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa">śa</foreign>
                                and <foreign xml:lang="sa">sa</foreign> not
                                distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="ba">ba</foreign>
                                and <foreign xml:lang="va">va</foreign> not
                                distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="svarna-nasals"/>
                            <!-- see 
				https://github.com/chchch/upama/issues/87#issuecomment-2357860543 -->
                        </scriptDesc>
                        <!--                     this śa/sa equivalence may be wrong. Still checking, 2021-06-12  - DW -->

                    </physDesc>

                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="Nepal" when="0301">M Saṃvat 301 (878 CE).</origDate>
                            <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
                        </origin>
                    </history>


                </msDesc>

            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <revisionDesc></revisionDesc>

    </teiHeader>

    <text xml:lang="sa">
        <body>

            <p><milestone facs="001r IMG_0127.JPG" n="1r" unit="digital_image"/>
                <pb facs="3" n="1r"/>
                <g ref="#newa-siddhi"/> upadiśyate tra kasmai kiṃ varṇyatām iti <g ref="#newa-comma"/><g ref="#newa-double-comma"/> tam uvāca bhūyo smā<unclear reason="beinked">kaṃ</unclear>
            </p>

            <div n="1" type="sthāna">

                <div n="1" type="adhyāya">

                    <milestone facs="001v IMG_0126.JPG" n="1v" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.1.0">
                        <pb facs="4" n="1v"/>
                        
                        <g ref="#newa-siddhi"/> namaḥ kamalahastāya || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.1">athāto vedotpattim
                        <subst><del>ā</del><add>a</add></subst>dhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ|</l>



                    <l xml:id="SS.1.1.3">atha<cb/> khalu bhagavantam amaravaram ṛṣigaṇaparivṛttam
                            āśramas<unclear reason="anusvāra unclear">thaṃ</unclear> kāśirājaṃ
                        divodāsam <add place="margin"> dhanvantari</add>m
                            aupadhenav<unclear>aḥ</unclear> vaitaraṇorabhra<pc> </pc>puṣkalāvata<pc> </pc>ka<cb/>ravīra<pc> </pc>gopurarakṣita<pc> </pc>bhoja<pc> </pc>suśruta<pc> </pc>prabhṛtaya
                            <unclear reason="damage">ūcu</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.1.4"><unclear>bhaga</unclear>va<add place="below">cchā</add><unclear reason="damage">rī</unclear>ramānasāgantu<unclear reason="damage"> bhi</unclear><gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/> vyādhi<unclear>bhir vi</unclear><gap quantity="1" reason="damage" unit="akṣara"/><lb n="2"/>dhavedanābhighātopadrutāṃ<unclear> sa</unclear>nāthān anāthavad
                        viceṣṭamānān vikrośa<unclear>ta</unclear><gap quantity="2" reason="erased" unit="akṣara"/>ś ca mānavā<unclear>n a</unclear><add place="inline">m
                            a</add><cb/>bhisamīkṣya manasi naḥ pīḍābhavat </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.4b"> teṣāṃ sukhaiṣiṇāṃ rogopaśamārtham ātmanaś ca
                        prāṇayātrārtham āyuśvedam icchāma<cb/> upadiśyamānam atrāyattam aihikam
                        āmuṣmikañ ca śreyas tad bhagavantam upasa<unclear>nn</unclear>ā sma
                            śiṣyatve<lb n="3"/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.5">tān uvāca bhagavān svāgatam vaḥ sarva evāmīmāṃsyā a<subst>
                            <add place="below line">dhyā</add>
                        </subst>pyāś ca bhavaṃto vatsāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.6"> iha khalv ā<cb/>yurvedo nāma yam upāṅgam atharva<del ana="mātrā of e is attempted to be erased."/>vedasyoktam anutpādyaiva ca
                        prajāḥ śloka<add place="below the line">śata</add>sahasram adhyāyasahasrañ
                        ca kṛtavān svayambhūr a<cb/>lpāyuṣkālpamedhastvañ cālokya narāṇām bhūyo
                        'ṣṭadhā praṇītavān tad yathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.7"> śalyaṃ śālākyaṃ kā<gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/><lb n="4"/>cikitsā bhūtavidyā kaumārabhṛtyam agadatantraṃ
                        rasāyanatantraṃ <unclear>vyā</unclear>jīkaraṇatantram iti | <gap quantity="2" reason="damaged" unit="akṣara"/><cb/></l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.1"> sya pratyekāṅgalakṣaṇasamāsas </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.1a">tatra śa<unclear ana="Seems to be a spurious dot by its                             position and smaller size.">ṃ</unclear>lyan nāma vividha<pc> </pc>tṛṇa<pc> </pc>kāṣṭha<pc> </pc>pāṣāṇa<pc> </pc>pāṃsu<pc> </pc>loha<pc> </pc>loṣṭāsthi<pc> </pc>bāla<pc> </pc>nakha<pc> </pc>pūyāsrāva<pc> </pc><unclear>du</unclear><cb/>ṣṭavraṇāntargarbhaśal<unclear ana="mātrā of o is unclear.">yo</unclear>ddharaṇārthaṃ
                        yantraśastrakṣārāgnipraṇidhānaviniścayārthañ ca ṣaṣṭyābhidh<gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing ā--><lb n="5"/>nair iti
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.2">śālākyatantran nāmordhvajatrugatānāṃ vikārāṇāṃ
                            śravaṇanayanavadanaghrāṇādisa<unclear ana="Only a little of the anusvāra                             is visible">ṃ</unclear><cb/><gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing ṃ--><unclear ana="Letter th is not visible                             due to damaged manuscript.">sthi</unclear>tānāṃ vikārāṇām upaśamakaraṇārthaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.3"><span facs="#kayacikitsanama">kāyacikītsā nāma</span>
                            sarvaśarīrāvasthitā<del ana="The letters are smudged." extent="three" unit="akṣaras">nāñ ca vyā</del>dhīnām upaśamakaraṇārthaṃ
                        jva<cb/>raśophagulmaraktapittonmādāpasmārapramehātisārādīnāñ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.4">bhūtavidyā nāma deva<metamark function="kākapāda" place="below">✗</metamark>gandhar<unclear ana="va is not fully visible                             due to damaged manuscript.">va</unclear><gap quantity="2" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing ya--><lb n="6"/>kṣarākṣasapitṛpiśācavināyakanāgagrahopasṛṣṭacetasāṃ
                        śāntikarmabaliharaṇādigra<cb/>hopaśamanārthaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.5">kaumārabhṛtyan nāma
                            kumārabharaṇadhātrīkṣīradoṣasaṃśodhanārthaṃ<metamark ana="unusual mark."/> duṣṭastanyagrahasamutthitānāñ ca vyādhī<cb/>nām upaśamakaraṇārthaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.6"> agadatantran nāma
                        sarpakīṭa<!--metamark function="cancellation of ṭā">✗</metamark-->daṣṭaviṣavyañjanārthaṃ
                            vividhaviṣave<unclear>go</unclear><gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing pa-->
                        <lb n="7"/>śamanārthañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.7"> rasāyanatantran nāma va<gap quantity="11" reason="damaged" unit="akṣara"/>paśamakaraṇārtha<cb/>ñ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.8.8"> v<add ana="later addition" cert="medium">y</add>ājīkaraṇatantran nāma svalpaduṣṭakṣīṇaviśuṣkaretasāṃ
                        śukrāpyāyanaprasādopacayajanananimittaṃ praharṣajanan<cb/>ārthañ ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.9"> evam ayam āyurvedo 'ṣṭāṅga upadi<unclear reason="damaged">śyate 'tra kasmai ki</unclear><gap quantity="5" reason="damaged" unit="char"/>
                    </l>

                    <milestone facs="002r IMG_0111.JPG" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.1.10"><pb facs="5" n="2r"/><lb n="1"/><damage n="29" type="char"><unclear reason="damaged">śalyajñānam<add place="bottom margin" resp="later                                     scribe">+m
                                    alaṃkṛ+</add> upadiśatu bhagavān iti </unclear></damage>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.11"><damage n="13" unit="char"/>
                        <gap quantity="13" reason="illegible" unit="char"/>
                    </l>
                    <!-- missing sa uvācaivam astv iti -->

                    <l xml:id="SS.1.1.12"><damage><gap quantity="6" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing ta ūcur bhūyo
              smā--></damage>ka<supplied reason="physical damage">ṃ</supplied> sarveṣām evai<cb n="1"/>kamatīnāṃ matam abhisamīkṣya
                        suśruto bhagavantam prakṣyaty asyopadiśyamānaṃ vayam apy upadhārayiṣyāmaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.13">sa uvācaiva<cb/>m astv iti | </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.14"> iha khalv āyurvedaprayojanaṃ vyādhyupasṛṣṭasya
                        vyādhiparimokṣaḥ svasthara<lb n="2"/>kṣaṇañ </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.15">
                        <label>1938 ed. 1.1.15</label>
                        <caesura/>
                         cāyur asmin vi<add place="above line" resp="later scribe">ṃ</add>da<unclear reason="smudged">nty a</unclear>nena vāyur vindyata ity āyurvedas</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.16">
                        <label>1938 ed. 1.1.16</label>
                        <caesura/>
                         tasyāṅgavaram āgamapratyakṣā<cb/>nu<add place="inline">nā</add><!-- unwanted correction? -->mānopamānair aviruddham ucyamānam
                        upadhārayadhvam | </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.17"> etad dhy aṅgaṃ prathamaṃ pradhānaṃ prāg abhihitatvād
                        vraṇasaṃrohaṇakaratvā<cb/>d
                        yajñaśiraḥpra<!-- strange visarga-->dhānasandhānāc ca śrūyate hi <subst>
                            <add place="bottom-margin">yathā</add>
                        </subst> purā rudreṇa śiraś chinnam aśvibhyāṃ punaḥ sandhitam i<lb n="3"/>ty </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.18"> aṣṭānām api cāyurvedatantrāṇām etad evādhikam
                        āśu<!-- probable cancellation marks above a ka before kri--> kriyākaraṇād
                        yantraśastrakṣārāgni<cb/>praṇidhānāt sarvatantrasāmānyāc ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.19"> tad idaṃ śāśvataṃ puṇyaṃ svar<unclear reason="smudged">ga</unclear><del resp="scribe">ya</del> yaśasyam āyuṣyaṃ vṛttikarañ ca
                        | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.20"> tad brahmā provāca tat prajāpa<cb/>tir adhijage tasmād
                        aśvināv aśvibhyām indraḥ indrād aḥaṃ mayā tv iha pradeyam arthibhyaḥ
                            prajā<lb n="4"/>hitahetoḥ |<abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex>|</l>


                    <l xml:id="SS.1.1.21"><abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> || ahaṃ hi
                        dhanvantarir ādidevo jarārujāmṛtyuharo marāṇāṃ |
                        <caesura/>
                        <gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing śa--><cb/>lyam mahac chāstravaraṃ gṛhītvā prāpto smi gāṃ
                        bhūya ihopadeṣṭuṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.22"> tatrāsmin śāstre pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ<cb/>
                        <unclear reason="damaged"> puru</unclear>ṣa ity ucyate | tasmin kriyā so
                        'dhiṣṭhānaṃ kasmāt lokadvaividhyāl loko hi dvividhan sthāvaro<lb n="5"/>
                        jaṅgamaś ca dvividhātmaka evāgneyaḥ saumyaś ca tadbhūyastvāt pañcātmako vā |
                        tatra caturvidho<cb/> bhūtagrāmaḥ saṃsvedajādrijajarāyujāṇḍajasaṃjñās
                            tas<sic>mis</sic> puruṣaḥ pradhānas tasyopakaraṇam anyat tasmāt puruṣo
                        'dhiṣṭhāna<cb/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.23"> tadduḥkhasaṃyogā vyādhaya ity ucyante </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.24"> te caturvidhā āgantavaḥ śārīrā mānasā svābhāvi<lb n="6"/>kāś ceti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.1"> teṣv āgantavo 'bhighātanimittā </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.2"> śārīrās tv annamūlā
                        vātapittakaphaśoṇitavaiṣa<cb/>myanimittāḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.3"> mānasās tu
                        krodhāśokadainyaharṣakāmaviṣāderṣyāsūyāmātsaryalobhādaya
                        icchādveṣanimittāḥ<cb/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.25.4"> svābhāvikās tu kṣutpipāsājarāmṛtyunidrāprakṛtayaḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.26"> ta ete manaḥśarīrādhi<gap quantity="2" reason="damaged" unit="akṣara"/><lb n="7"/> bhavanti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.27"> teṣāṃ
                        lekhanabṛ<unclear>mha</unclear>ṇasaṃśodhanasaṃśamanāhārācārāḥ samyak
                        prayuktā nigra<cb/>hahetavo bhavanti</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.28"> prāṇināṃ punar mūlam āhāro balavarṇaujasāñ ca sa ṣaṭsu
                        raseṣv āyattarasāḥ punar dravyāśrayina<cb/>ḥ dravyāṇi punar oṣadhyaḥ | tā
                        dvividhā | sthāvarā jaṅgamāś ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.29"> tāsāṃ sthāvarāś caturvi<unclear reason="damaged">dhā</unclear>
                        <milestone facs="002v IMG_0112.JPG" n="2v" unit="digital_image"/><pb facs="6" n="2v"/><lb n="1"/> vanaspatayo vṛkṣā oṣadhyo vīrudha iti |
                        tāsv apuṣpā phalavantyo vanaspatayaḥ | puṣpapha<cb/>lo ye tā vṛkṣāḥ |
                        phalapākaniṣṭhās tv oṣadhyaḥ<add place="above" rend="illegible"/> |
                            pratānava<gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/> vīrudha iti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.1.30"> jaṅgamāḥ khalv api catuvidhā | jarāyujā<cb/><gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing ṇḍa-->jasa<gap quantity="1" reason="damaged" unit="akṣara"/>svedajodbhidāḥ | iti |
                        teṣām paśumanuṣyavyālādayo jarāyujāḥ | <gap quantity="5" reason="damaged" unit="akṣara"/><lb n="2"/>sṛpa<subst>
                            <add place="right-margin">sarpā</add>
                        </subst>s tv aṇḍajāḥ | kṛmi<pc> </pc>kuntha<pc> </pc>pipīlikā<pc> </pc>prabhṛtayaḥ saṃsvedajāḥ | indragopakamaṇḍūka<cb/>prabhṛtayaś
                        codbhidāḥ | </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.31"> tatra sthāvarebhyas
                        tvakpatrapuṣpaphalamūlakandakṣīraniryāsasārasnehasvarasāḥ prayojanavantaḥ |
                        ja<cb/>ṅgamebhyaś carmaromanakharudhirādayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.32"> pā<unclear reason="damaged">rthi</unclear>vas tu
                        suvarṇṇarajatādayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.33"> kālakṛtās tu<lb n="3"/>
                        pravātanivātātapacchāyātamojyotsnāśītoṣṇavarṣāsu samplavāḥ | kālaviśeṣās tu
                        ni<cb/>meṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsartvayanasamvatsarayugaviśeṣāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.34"> svabhāvata eva doṣāṇāṃ
                        sañcayaprakopo<cb/>paśamapratīkārahetavo bhavanti | prayojanavantaś ca || </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.35"><abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex>|| śārīrāṇāṃ vikārāṇām
                            e<lb n="4"/>ṣa vargaś catuvidhaḥ |
                        <caesura/>
                         prakope praśame caiva hetur uktaś cikitsakaiḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.36">āgantavas tu ye <unclear reason="damaged">ro</unclear><cb/>gās te dvidhā nipatanti ha|
                        <caesura/>
                         manasy anye śarīre ca teṣān tu dvividhā kriyā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.37"> śarīrapatitānāṃ tu śārīravad upakramaḥ |
                        <caesura/>
                         māna<cb/>sānān tu śabdādir iṣṭo vargaḥ sukhāvahaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.38"> evam etat puruṣo vyādhir auṣadhaṃ kriyā kā<lb n="5"/>la
                        iti samāsena catuṣṭayaṃ vyākhyātam bhavati | tatra puruṣagrahaṇāt
                        tatsaṃbhavadravyasamūho<cb/> bhūtādir uktaḥ | tadaṅgapratyaṅgavikalpāś ca |
                        tvaṅmāṃsāsirāsnāyvasthisandhiprabhṛtayaḥ vyādhigrahaṇād
                        vātapittakaphaśoṇi<cb/>tasannipātāgantusvabhāvanimittāḥ sarva eva vyādhayo
                        vyākhyātā bhavanti | oṣadhagrahaṇād dra<lb n="6"/>vyarasaguṇavīryavipākānām
                        ādeśaḥ | kriyāgrahaṇāt snehādīni cchedyādīni ca karmā<cb/>ṇy upadiṣṭāni
                        bhavanti | kālagrahaṇāt sarva eva kriyākālādeśaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.39">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex>
                        <caesura/>
                         bījañ cikitsitasyaitat samāsena prakīrti<cb/>tam |
                        <caesura/>
                         saviṃśam adhyāyaśatam asya <subst>
                            <add place="bottom"><unclear reason="smudged">vyākhyā</unclear></add>
                        </subst> bhaviṣyati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.1.40"> tac ca viṃśam adhyāyaśataṃ pañcasu sthāneṣu<lb n="7"/>
                        ceti || tatra ślokasthānanidānaśārī <gap quantity="11" reason="damaged" unit="akṣara"/><!-- missing racikitsitakalpeṣv arthavasād v-->ibhajya
                        uttare vakṣyāma<cb/>ḥ || </l>


                    <l xml:id="SS.1.1.41">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> |
                        <caesura/>
                         svayambhuvā proktam idaṃ sanātanam
                        <caesura/>
                         paṭhet tu yaḥ kāśipatiprakāśitam |
                        <caesura/>
                         sa puṇyakarmā bhuvi pūjito nṛpair
                        <caesura/>
                         asu<cb/>kṣaye śakrasalokatām iyād iti ||❈ </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 1 of sūtrasthāna -->

                <div n="2" type="adhyāya">

                    <milestone facs="002v IMG_0112.JPG" n="2v7c" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.2.1"> athātaḥ śiṣyopanayanīyam adhyāyaṃ </l>



                    <l xml:id="SS.1.2.3">
                        <pb facs="7" n="3r"/><lb n="1"/>
                        <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||vrāhmaṇakṣatriyavaisyānām anyatamam
                        anvayaḥ | vayaḥ<gap quantity="5" reason="damaged" unit="char"/>ra<pc> </pc>vinaya<pc> </pc>śakti<cb/><pc> </pc>vala<pc> </pc>medhā<pc> </pc>dhṛti<pc> </pc>smṛti<pc> </pc>pratipattiyuktaṃ tanu<pc> </pc>jihvauṣṭha<pc> </pc>dantāgram ṛjuvaktrākṣināsaṃ
                        prasannacittavākceṣṭaṃ kleśasaha<cb n="2"/>ñ ca śiṣyam upanayet | sa hi
                        guṇavān tasmai deyam ato viparītaguṇaṃ nopanayet |<lb n="2"/>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.4"> śūdram api guṇavantam anupanītam adhyāpayed ity eke |
                        upanayanīyan tu brāhmaṇaṃ praśa<cb n="1"/>steṣu
                        tithikaraṇamuhūrttanakṣatreṣu praśastāyān diśi śucau deśe gocarmamātraṃ
                        sthaṇḍilam upalipya darbhasaṃstaraṇam a<cb n="2"/>hitaṃ kṛtvā puṣpair
                        gandhair dhūpair bhakṣyaiś ca pūjayitvā palāśodumvarabilvānāṃ samidbhir
                        ghṛtam a<lb n="3"/>thaktāni dārvihaumikenāgnim upasamādhāyājyañ juhuyāt
                        pratidevatam ṛṣibhyaḥ<cb n="1"/> śiṣyaṃ svāhākāraṃ kārayet </l>

                    <!--                    restarted transcription after a long break - DW 10/21 -->

                    <l xml:id="SS.1.2.5">brāhmaṇas trayāṇāṃ rājanyo dvayasya vaiśyo vaiśyasyaiva </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.6"> tato 'gniṃ pariṇīyāgnisākṣi<cb/>kaṃ śiṣyam brūyāt |
                            kāmakrodhalobhamohamānāhaṅk<sic>a</sic>rerṣyāmātsaryaparu<sic>ṣa</sic>paiśunyānṛ<lb n="4"/>tālasyātyayaśasyāni hitvā kāṣāyavāsasā nīcanakharomṇā trirātraṃ
                        śucinā satyabrahma<cb n="1"/>caryābhivādanapareṇa bhavitavyaṃ
                        mamānumatasthānagamanaśayanāsanabhojanādhyāyanapareṇa bhūtvā matpriyahiteṣu
                            <cb n="2"/> varttitavyam ato 'nyathā varttamānasyādharmo bhavaty aphalā
                        vidyā na ca prākāśyam prāpnuyāt | <lb n="5"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.2.7"> aham vā tvayi samyag varttamāne yady ananyathādarśī syāt
                            tadai<add place="bottom">va</add> na saubhāgyavidyāphalabhāk ca
                        bhaveyaṃ<cb/> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.7.a"> yasmād rogavatā dharmmārthakāmamokṣāḥ prāpyante | </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.8">tasmād dvijadaridrasādhvanāthābhyupagatapāṣaṇḍasthitānām
                            ātmabā<cb n="2"/>ndhavānām iva ātmabheṣajaiḥ | pratikarttavyam evaṃ
                        sādhu bhavati | vyādhasākunikapatitayāpakar<unclear reason="illegible">ttṝ</unclear><lb n="6"/>ṇāñ ca na pratika<lb n="6"/>rttavyam evaṃ vidyā
                        prakāśate | mitra<pc> </pc>dharma<pc> </pc>kāma<pc> </pc>yaśansi<add place="below"> cā</add>vāpnoti || </l>




                    <l xml:id="SS.1.2.9">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex> || <cb n="1"/> kṛṣṇāṣṭamī ttannidhane
                        'hanī dve
                        <caesura/>
                         śuklādaye 'py evam ahar dvisandhyaṃ |
                        <caesura/>
                         akālavidyutstanayitnughoṣe
                        <caesura/>
                         svatantrarāṣṭrakṣitipavyathā<cb n="2"/>su || </l>

                    <l xml:id="SS.1.2.10">śmaśānayānā<unclear>dhya</unclear>tanāhaveṣu
                        <caesura/>
                         tathotsavotpātikadarśaneṣu |
                        <caesura/>
                         nādhyeyam anyeṣu viprā <damage n="3" unit="char"/>
                        <caesura/>
                        <lb n="7"/>yate nāśucinā <cb n="1"/>ca nityam </l>

                    <l xml:id="SS1.2.trailer">iti || ❈ || </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 2 of sūtrasthāna-->



                <div n="3" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 7" facs="003r IMG_0122.JPG" n="3r" unit="digital_image"/>

                    <!--Folio 3r:7 -->

                    <l xml:id="SS.1.3.1">athāto dhyayanasampradānīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.3.3">prāg abhihitaṃ saviṃśam adhyāyaśataṃ pañcasu sthāneṣu<cb/>
                        ceti || tatra ślokasthāne <unclear>a</unclear>dhyāyāḥ ṣaṭcatvāriṃśat |<pb facs="3v"/> ṣoḍaśa nidā<cb/>nāni | daśa śārīrāṇi | catvāriśac
                        cikitsitāni | a<unclear reason="torn">ṣṭau</unclear> kalpāḥ || bhavaṃti
                        cātra ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.4">vedotpattiḥ śiṣyanayas tathādhya<cb/>yanadānikaḥ |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="torn">prabhāṣaṇāgraharaṇaḥ | ṛ</unclear>tucaryātha
                        yāntrikaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.5">śastrāvacāraṇaṃ yogyā viśikhā kṣārakalpanaṃ |
                        <caesura/>
                         agnikarmajalaukā<cb/>khyāv adhyāyau raktavarṇṇanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.6">doṣadhātumalādyānāṃ vijñānādhyāya eva ca |
                        <caesura/>
                         karṇṇavyatha āmapakvam ālepo vraṇitāsanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.7">hi<cb/>tāhito vraṇapraśno vraṇāsrāvaś ca yaḥ smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         kṛtyākṛtyavidhir vyādhisamuddeśīya eva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.8">viniścayaḥ śastravidhau pranaṣṭajñānikas tathā |
                        <caesura/>
                         śalyoddhṛtir vraṇajñānaṃ dūtasvapnanidarśanaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.9">paṃce<cb/>ndriyan tathā chāyā svabhā<add place="below">vā</add>d vaikṛtopi ca |
                        <caesura/>
                         vāraṇo yuktasenīya āturakramamiśrakau |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.10">bhūmibhāgo dravyagaṇāḥ saṃśuddhau śa<cb/>mane ca yaḥ |
                        <caesura/>
                         dravyādīnāñ ca vijñānaṃ viśeṣe dravyage paraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.11">rasajñānaṃ vamanārtham adhyāyo re<lb n="4"/>canasya ca |
                        <caesura/>
                         dravadravyavidhis tadvad annapānavidhiḥ śubhaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.12">sūcanāt sūtraṇāc caiva sādhanāc cārtha<cb/>santateḥ |
                        <caesura/>
                         ṣaṭcatvārimśad adhyāyaṃ sūtrasthānam pracakṣate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.13">vātavyādhikam arśāmśi sāśmariś ca bhagandaraḥ
                        <caesura/>
                         kuṣṭhamehodarā mūḍha<cb/> vidradhyaḥ parisarpaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.14">granthivṛddhikṣudraśūkabhagnāś ca mukharaugikaṃ |
                        <caesura/>
                         hetulakṣaṇanirde<lb n="5"/>śān nidānānīti ṣoḍaśa ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.15">bhūtacintā rajaḥśuddhir garbhāvakrāntir eva ca |
                        <caesura/>
                         garbhasya ca vyā<cb/>karaṇaṃ śarīrasya ca yat smṛtaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.16">pratyekam armanirdeśaḥ sirāvarṇṇanam eva ca |
                        <caesura/>
                         sirāvyadho dhamanīnāṃ garbhiṇyā vyākṛtis tathā<cb/> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.17">nirdiṣṭāni daśaitāni śārīrāṇi maharṣiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         vijñānārthaṃ śarīrasya bhiṣajāṃ yoginā<lb n="6"/>m api ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.18">dvivraṇīyo vraṇe sadyo bhagnānāṃ vātarogikaṃ |
                        <caesura/>
                         mahāvātikam arśānsi sāśmari<cb/>ś ca bhagandaraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.19">kuṣṭhānāṃ mahatāñ cāpi maihikam paiḍikan tathā |
                        <caesura/>
                         madhumehicikitsā ca tathā codariṇām api |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.20">mūḍhagarbha<cb/>cikitsā ca vidra<unclear>thī</unclear>nām
                        visarpiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         granthīnām vṛddhyudaṃśānāṃ tathā ca kṣudrarogikaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.21">śūka<lb n="7"/>doṣacikitsā ca tathā ca mukharogiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         śophasyānāgatānāñ ca niṣedho miśrakan tathā<cb/> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.22">vyājīkarañ ca yatkṣīṇe sarvābādhaśamo pi ca |
                        <caesura/>
                         medhāyuṣkaraṇañ cāpi svabhāvāc ca nivāraṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.23">nivṛttasantāpakaraṃ<cb/> kīrtitañ ca rasāyanaṃ |
                        <caesura/>
                         snehopayogikaḥ svedāḥ vamane savirecane |</l>

                    <l xml:id="SS.1.3.24">tayor vyāpac ci</l>

                    <!-- Folio no. 4r, 4v missing -->
                </div>
                <!-- end of chapter 3 of sūtrasthāna -->


                <div n="4" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 2" facs="005r IMG_0127.JPG" n="5r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.4.6"><gap extent="20" reason="absent" unit="char"/>nām
                        arthavaśāt teṣān tad vidyebhya eva vyākhyāna<gap extent="10" reason="torn" unit="char"/>stre sarvaśāstrāṇā<cb/>m avarodhaḥ karttum̐ śakya iti ||
                            <unclear>6</unclear> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.4.7">śāstram ekam adhīyāno na vidyāc chāstraniścayaṃ |
                        <caesura/>
                         tasmād vahuśrutaḥ śāstraṃ vijānī<cb/>yāc cikitsakaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.4.8">śāstraṃ gurumukhodgīrṇṇam ādāyopā<unclear reason="torn">sya</unclear> cāsakṛt |
                        <caesura/>
                         yaḥ karma kurute vai<unclear reason="torn">dyaḥ</unclear> sa vaidyo 'nye tu
                        taskarāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.4.9">opadhenavam aurabhraṃ sauśrutam pauṣkalāvataṃ |
                        <caesura/>
                         śeṣāṇāṃ śalyata<cb/>ntrāṇāṃ mūlāny etāni nirddiśed iti || ❈ || <g rend="letter-numeral">4</g> ||</l>


                </div>
                <!-- end of chapter 4 of sūtrasthāna -->


                <div n="5" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 2" facs="005r IMG_0127.JPG" n="5r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.5.1">athāto <unclear>'</unclear>gropaharaṇīyam adhyāyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.3">trividhaṃ karmma pūrvakarma<cb n="2"/> pradhānakamma
                        paścātkarmeti | tad vyādhim pratyupadekṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.4">asya tu śāstrasya śastrakarmaprādhānyāt<lb n="3"/>pū<unclear>rvaṃ</unclear> śastrasambhārān e<unclear extent="1" unit="syllable"/>vopadekṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.5">tac ca śastrakarmāṣṭavidham bhavati | tad yathā | chedyaṃ
                        bhe<cb/>dyaṃ lekhyaṃ vedhyam eṣyam āhāryaṃ visrāvyaṃ sīvyam it</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.6">yato 'nyat karma cikīrṣuṇā pūrvam evopakalpayitavyāni
                        bhavanti | tad yathā
                            <cb/>yantraśastrakṣārāgniśalākāpicuplotapatrasūtraghṛtamadhupayastailatarpaṇakaṣāyālepanakalka<lb n="4"/>śītodakavya<space n="1" unit="syllable"/>janakaṭāhādīni
                        parikarmiṇaś ca snigdhā sthirā balavantaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.7">tataḥ praśasteṣu ti<cb/>thikaraṇamuhūrttanakṣatreṣu
                        dadhyakṣatānnapānaratnair viprāṃś cārcayitvā kṛtabalimaṅgalasvastivācanaṃ
                        bhuktavantam āturaṃ prāṅmukha<unclear extent="1" reason="torn" unit="syllable">m u</unclear>paveśya yantrayitvā
                        marmasirāsnāyusandhyasthidhamanīḥ pariharan nanu lomaṃ śastran nidadhyād
                            āpūya<lb n="5"/>darśanāt sakṛd evopaharec chastram āśu ca | mahatsv api
                        ca pākeṣu dvyaṅgulatryaṅgulāntaram vā śastrapada<cb/>m uktaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.8">tatrāyato viśālaḥ samaḥ suvibhakta iti vraṇāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.8a">ekena vā vraṇena na viśuddhyati tato 'parāṃ
                        buddhyāpekṣāntaraṃ vra<cb/>ṇāṅ kuryāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.9">bha</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.9ab">āyataś ca viśālaś ca suvibhakto nirāśrayaḥ |
                        <caesura/>
                         prāptakālakṛtaś caiva vraṇāḥ<lb n="6"/> karmaṇi śasyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.10">śauryam āśukriyā tīkṣṇaṃ śastram asvedavepathuḥ |
                        <caesura/>
                         asammohaś ca vaidyasya śa<cb/>strakarmaṇi pūjyate ||</l>



                    <!-- Above line in this MS is at SS.1.5.8a -->


                    <l xml:id="SS.1.5.12">yato yato gatiṃ vidyād utsaṅgo yatra yatra ca |
                        <caesura/>
                         tatra tatra varṇaṃ kuryād yathā doṣo na tiṣṭhati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.13">tatra
                        bhrū<cb/>gaṇḍalalāṭākṣi<unclear>puṭakakṣā</unclear>vaṃkṣṇeṣu tiryakcheda
                        uktaḥ | </l>





                    <l xml:id="SS.1.5.15">anyathā tu sirāsnāyukṣaṇanād atimā<lb n="7"/>traṃ |
                        vedanācirāc ca vraṇasaṃroho māṃsakandīprādurbhāvaś ca bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.16">mūḍhagarbhodarāśma<cb/>rībhagandaramukharāgeṣv
                        abhuktavatāṃ kurvītaḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.17">tataḥ śastram avacārya śītābhir adbhi<add place="below">pariṣicya</add>r ātur amāśvāsya <add place="below">ca</add> samantāt
                        paripīḍyāṃ<cb/>gulyā vraṇam abhimṛjya prakṣālya kaṣāyeṇa plotenodakam ādāya
                            tilakalkamadhu<unclear extent="3" reason="torn" unit="syllables"/>
                        <pb facs="10" n="5v"/><milestone facs="005v IMG_0128.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>gāḍhāṃ varttim praṇidhāya
                        patreṇācchādya kavalikān datvā bandhanopapādayet | vedana<add place="above">ā</add>rakṣo<cb/>ghnair dhūpayitvā</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.18">guggulva<pc> </pc>garu<pc> </pc>sarjjarasa<pc> </pc>vacā<pc> </pc>gaurasarpa<pc> </pc>lava<unclear reason="torn">ṇa<pc> </pc></unclear>nimba<pc> </pc>patrājya<pc> </pc>śeṣeṇa cāsya
                        prāṇāṃ samālabheta |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.19">udaku<cb n="2"/>mbhāc cāpo gṛhītvā prokṣayan rakṣākarmma
                        kuryāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.20">kṛtyānām parirakṣārtha tathā rakṣobhayasya <unclear reason="torn">ca</unclear><lb n="2"/>
                        <caesura/>
                         rakṣākarmma kariṣyāmi brahmā tad anumanyatāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.21">nāgā piśācā gandharvā yakṣarakṣaṃsy atha grahāḥ |
                        <caesura/>
                         abhidravanti ye ye tvā brahmādyāḥ ghnantu tāṃ sadā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.22">pṛthivyām antarikṣe ca ye caranti niśācarāḥ |
                        <caesura/>
                         dikṣu vāstuni ye cānye<cb n="2"/> pāntu tvā te namaskṛtāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.23">pāntu tvām ṛṣayo brahmavidyā rājarṣayas tathā |
                        <caesura/>
                         parvatāś caiva nadyaś ca<lb n="3"/> sarvāḥ sarve ca sāgarāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.24">agnī rakṣatu te jihvāṃ prāṇaṃ vāyus tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         somo vyānam apāna<cb n="1"/>n te parjanyaḥ parirakṣatu |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.25">udānam vidyutaḥ pāntu samānaṃ
                            stanayi<unclear>tna</unclear>vaḥ |
                        <caesura/>
                         balam indro balapatir matim vācaspatis tathā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.26"><cb n="2"/>kāmān te pāntu gandharvās satvam indro
                        'bhirakṣatu |
                        <caesura/>
                         prajñān te varuṇo rājā samudro nābhimaṇḍalaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.27"><lb n="4"/>cakṣuḥ sūryo diśaḥ śrotraṃ candramā pātu te
                        manaḥ |
                        <caesura/>
                         nakṣatrāṇi sadā rūpaṃ chāyām pātu niśā ta<cb n="1"/>va |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.28">retas tv āpyāyayaṃ tv āpo ro<add place="below">mā</add>ṇy
                        auṣadhayas tathā |
                        <caesura/>
                         ākāśaṅ khāni te pātu dehan tava vasundharā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.29">vaiśvānaraḥ śiraḥ pātu<cb n="2"/> viṣṇus tava parākramaṃ |
                        <caesura/>
                         pauruṣam puruṣaśreṣṭho brahmātmānaṃ bhruvau dhruvaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.30">etā dehe viśeṣeṇa<lb n="5"/> tava nityā hi devatāḥ |
                        <caesura/>
                         etās tāḥ satataṃ pāntu diśantu ca nirāmayaṃ |</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.33">etair vedātmakair mantraiḥ |<cb/>
                        <unclear reason="torn">kṛtya</unclear>vyādhivināśanaiḥ |
                        <caesura/>
                         mayaivaṃ kṛtarakṣas tvan dīrgham āyur avāpnuhi ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.34">tataḥ kṛtarakṣakarmam āturam agāram praveśyācā<cb/>rikam
                        upadiśet</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.35">tatas tṛtīye 'hani vimucyaivam eva badhnīyān na cainaṃ
                        tvaramāṇo paredyur mokṣaye<lb n="6"/>t</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.36">dvitīyadivasamokṣaṇād vigrathito vraṇaḥ cirād upasaṃrohaty
                            ugraru<unclear>kta</unclear> bhavati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.37"> ata urdhvaṃ do<cb/>ṣakālabalādīn avekṣya
                        kaṣāyālepanabandhāhārād vidadhyān </l>

                    <l xml:id="SS.1.5.38">na cainaṃ tvaram āraṇaḥ sāntardoṣaṃ
                            ro<unclear>ha</unclear>yet | sa hy alpenāpy a<cb/>pacāreṇābhyantaram
                        utsaṅgaṅ kṛtvā bhūyo vikaroti |</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.39">tasmāt suśuddhaṃ bahirabhyantarataś ca vraṇaṃ saṃro<lb n="7"/>hayet |
                        <caesura/>
                         rūḍhe py ajīrṇṇavyāyām avyavāyādīn vivarjjayet ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.5.40">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         hemante ca vasante ca śi<cb n="1"/>śire cāpi mokṣayet |
                        <caesura/>
                         tryahā dvyahāc charadgrīṣmavarṣāsv api ca buddhimāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.41">atipātiṣu rogeṣu nekṣetainaṃ vidhiṃ bhiṣak |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         pradīptād gāravac chīghraṃ tatra kuryāt pratikriyāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.42">yā vedanāśastranipātajātā tīvrā śarīre prata<pb facs="6r"/><milestone facs="006r IMG_0141.JPG" n="6r" unit="digital_image"/><lb n="1"/>noti jantoḥ |
                        <caesura/>
                         ghṛtena sā śāntim upaiti<unclear extent="12" reason="torn" unit="syllables"/> neti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.5.trailer"><unclear extent="1" unit="syllable"/><cb n="1"/>hya
                        ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 5 of sūtrasthāna -->

                <div n="6" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 1" facs="006r IMG_0141.JPG" n="6r" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.6.1"><pb facs="11" n="6r"/> athāto ṛtucaryaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.6.3">kālo hi bhagavāṃ svayambhur anādimadhyanidhano 'tra
                        rasavyāpatsampattayo jīvi<cb n="2"/>tamaraṇe ca manuṣyāṇām āyatte ssa
                        sūkṣmām api kalān na līyata iti kālaḥ | saṅkalayati <lb n="2"/>kalayati vā
                        bhūtānīti kālaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.4">tasya samvatsarātmano bhagavān ādityo gativiśeṣeṇa<cb n="1"/> nimeṣakāṣṭhākalāmuhūrttāhorātrapakṣamāsartvayanasamvatsarayugapravibhāgaṃ
                        karoti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.5">tatra laghvakṣinipātamātro <cb n="2"/>nimeṣaḥ | pañcadaśa
                        nimeṣā kāṣṭhā triṅśat kāṣṭhā kalā | viṅśati kalā muhūrttaḥ kalāyāḥ daśa<lb n="3"/>bhāgaś ca | triṃśat muhūrttam ahorātraṃ | pañcadaśāhorātraḥ
                        pakṣaḥ | sa dvividhaḥ kṛṣṇaḥ śuklaś ca tau<cb n="1"/> māsaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.6.6">tatra māghādayo dvādaśa māsāḥ samvatsaraḥ | dvimāsikam ṛtuṅ
                        kṛtvā ṣa<unclear>ḍ ṛ</unclear>tavo bhavanti || te ca śiśiravasantagrī<cb n="2"/>ṣmavarṣāśaraddhemantāḥ | teṣān tapastapasyau śiśiraḥ |
                        madhumādhavau vasantaḥ | śuciśukrau grīṣmaḥ<lb n="4"/> nabhonabhasyau varṣā
                        | iṣorjau śarat | sahassahasyau hemanta iti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.7">ta ete śītoṣṇavarṣa<add place="above"><unclear>vāta</unclear></add>la<cb n="1"/>kṣaṇāḥ | candrādityayoḥ
                        kālavibhāgakaratvād ayane dve bhavataḥ | dakṣiṇam uttarañ ca | tayor
                        dakṣiṇam varṣāśaraddhemantāḥ<cb/> teṣu bhagavān āpyāyate somaḥ |
                            <unclear>āmla</unclear>lavaṇamadhurāś ca rasā balavanto bhavanti |
                            uttarottara<cb n="2"/>ñ ca sarvaprāṇināṃ balam abhivarddhate | uttaraṃ
                        śiśiravasantagrīṣmāḥ | teṣu bhagavān āpyāyate<cb/> 'rkaḥ | kaṭutiktakaṣāyāś
                        ca rasā bala<add place="below"><unclear>va</unclear></add>ttarā bhavanti |
                            uttarottara<del>ā</del>ś ca prāṇinām balam parihīyate ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.8">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>bhavati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         somaḥ kloda<cb/>yate bhūmiṃ sūryaḥ śoṣayate punaḥ |
                        <caesura/>
                         tāv ubhāv api saṃśritya vāyuḥ pālayati prajāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.9"><unclear reason="torn">atha</unclear><lb n="6"/> khalv
                        ayane yugapat samva<add place="below">tsa</add>saro bhavati | <add place="above">te dve ayane varṣasamvatsaraḥ parivatsaraḥ
                                i<unclear>ḍā</unclear>vatsaraḥ vatsara ity evaṃ paṃca
                                pa<unclear>ñca<!--Same additional line is also given at below margin but it is unclear. So, I've transcribed above margin line which
                    is probably by some different hand. Curvers of consonants and vowels matches with NAK 5-333 e.g. a, ñca, sa etc.  --></unclear>
                            varṣāni ||</add> te pañca yugam iti saṃjñā labhante sa eṣa nimeṣādir
                        yugaparya<cb/>ntaḥ kālaś cakravat parivarttamānaḥ kālacakra ity ucyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.6.9a">evaṃ dakṣiṇāyane rātrir vyākhyātā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.10">iha tu varṣāśaraddhema<cb/>ntavasantagrīṣmaprāvṛṣaḥ
                        ṣaḍṛtavo bhavanti | doṣopacayaprakopapraśamanimittaṃ | <unclear reason="torn">te tu bhādra</unclear><lb n="7"/>padādyair dvimāsike
                        naivaṃ vyākhyātāḥ | tadyathā | bhadrapadāśvayu<cb/>jau varṣāḥ
                        kārttikamārgaśīrṣau śarat | pauṣamāghau hemantaḥ | phālgunacaitrau vasantaḥ
                        | vaiśākhajyeṣṭhau grīṣmaḥ | <pb facs="12" n="6v"/><milestone facs="006v IMG_0142.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>
                        āṣāḍhaśrāvaṇau prāvṛḍ iti<cb n="1"/> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.11">tatra varṣāsv auṣadhyas taruṇyo lpavīryā
                            <unclear>ā</unclear>hāratvam upagatā vidahyante | āpaś cāpraśāntāḥ
                        kṣitimalaprāyās tās tās tūpayu<cb n="2"/>jyamānā nabhasi meghāvatate
                        jalapraklinnāyāṃ bhūmau klinnadehānāṃ dehināṃ śīta<pc> </pc>vāta<pc> </pc>varṣa<pc> </pc><lb n="2"/>viṣṭambhitāgnīnāṃ vidahyante | sa
                        vidāhāt pittasañcayam āpādayanti | sa sañcayaḥ śaradi<cb n="1"/>
                        praviralameghe viyaty upaśuṣyati paṅke rka<pc> </pc>kiraṇa<pc> </pc>pravilāyitaḥ paittikāṃ vyādhīṃ janayati | tā evauṣadhyaḥ kālapa<cb n="2"/>riṇāmāt pariṇatavīryā balavatyo hemante bhavanti | āpaś ca
                        praśāntāḥ snigdhā atya<unclear reason="torn">rthaṃ gurvya</unclear><lb n="3"/>s tā upayujyamānāḥ mandakiraṇatvād bhānos satuṣāraupa<pc> </pc>ṣṭambhita<pc> </pc>dehānāṃ dehinām avidagdhāḥ<cb n="1"/> snehād
                        gauravād upalepitvāc ca śleṣmaṇas sañcayam āpādayanti | sa saṃcayo vasante
                            rka<pc> </pc>kiraṇa<pc> </pc>pravilāyitaḥ śleṣmikāṃ vyādhīṃ<cb n="2"/>
                        janayati | tā evauṣadhyau grīṣmaniḥsārā rūkṣā atimātralaghvyo bhavaty āpaś
                        ca tā upayujya<lb n="4"/>mānāḥ <add resp="m.                             sec.">(</add> tatra
                        śaraddhemantayor ma<unclear>dhyasama</unclear>m ahorātraṃ yugapac
                        cādhimāsakau bhavataḥ | viṃśatikāṣṭhā<cb n="1"/>ś caikanimeṣārdhaś ca
                        dinaparivṛddhir uttarāyaṇe <add resp="m. sec.">)</add> |
                        sūryapratāpopaśoṣitadehānān dehināṃ raukṣyāl la<unclear>gha</unclear>vāc ca
                        vāyoḥ sañca<cb n="2"/>yam āpādayanti | sa sañcayaḥ prāvṛṣi cātyarthaṃñ
                        jalopaklinnāyāṃ bhūmau <unclear>cā</unclear>tiklinnadehā<lb n="5"/>nāṃ
                        dehināṃ śītavātavarṣerito vātikāṃ vyādhīṃñ janayati | evam eṣāṃ doṣāṇāṃ
                            sañcayaprako<cb n="1"/>pahetur uktaḥ |</l>




                    <l xml:id="SS.1.6.12">tatra varṣāhemantagrīṣmeṣu sañcitānān doṣāṇāṃ
                            śaradvasantaprāvṛ<unclear>ṭsu</unclear> ca prakupitānāṃ nirharaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.13">tatra paitti<cb n="2"/>kānāṃ vyādhīnāṃ hemante vyupaśamaḥ
                        | śleṣmikāṇān nidāghe vātikānāṃ śaradi | svabhāvatas tv e<lb n="6"/>te
                        sañcayaprakopaśamā vyākhyātāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.14">tatra divasapūrvāhṇe vasantaliṅgaṃ | madhyāhne
                        grīṣma<cb/>sya | aparāhṇe prāvṛḍliṅgaṃ | pradoṣe vārṣikaṃ | śāradam
                        ardharātre | pra<unclear>tyu</unclear>ṣasi haimanam upalakṣayet | evam
                        ahorā<cb/>tram api varṣam iva śītoṣṇavarṣadoṣopacayaprakopopaśamair
                        jānīyāt</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.15">tatrāvyāpane<unclear extent="3" unit="syllables"/><lb n="7"/>tuṣv avyāpannā oṣadhayo bhavanty āpaś ca | tās tūpayayujyamānāḥ
                            <unclear reason="torn">prāṇāyu</unclear>rbalavīryaujaskaryo<cb/>
                        bhavanti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.16">tāsām punar vyapado dṛṣṭakāritāni śītoṣṇa<add place="below">vāta</add>varṣāṇi | khalu viparītāny auṣadhīr vyāpādayanty
                        āpaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.17">tāsā<cb/>m upayogād vividha<milestone facs="007r IMG_0143.JPG" n="7r" unit="digital_image"/><pb facs="13" n="7r"/><lb n="1"/>rogaprādurbhāvo marako vā bhavati |</l>


                    <l xml:id="SS.1.6.19"><unclear extent="15" unit="syllables"/>śāparakṣaḥkrodhā<cb/>d adharmair uṣasyante janapadāḥ |
                        viṣauṣadhipuṣpagandhena vā vāyunopanītena |
                        kāsaśvāsapratiśyāyaśiroroga<cb/>jvarair upatapyante prajāḥ
                        grahanakṣatracaritair vā | śayanāsanayānavāhanama<unclear reason="torn">ṇiratnopa</unclear><lb n="2"/>karaṇagarhitalakṣaṇaprādurbhāvair vā</l>

                    <l xml:id="SS.1.6.20">jāto 'tra | parityāga<pc> </pc>śānti<pc> </pc>prāyaścitta<pc> </pc>bali<pc> </pc>maṅgala<cb/><pc> </pc>japa<pc> </pc>homopahārejyāñjali<pc> </pc>namaskāra<pc> </pc>tapo<pc> </pc>niyama<pc> </pc>dayā<pc> </pc>dāna<pc> </pc>dīkṣābhyupagama<pc> </pc>devatā<pc> </pc>brāhmaṇa<pc> </pc>guru<pc> </pc>parair bhavitavyam e<cb/>vaṃ sādhu bhavati ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.6.37"><abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati cātra</ex>
                        <cb/> svaguṇair api yukteṣu viparīteṣu vā punaḥ |
                        <caesura/>
                         viṣameṣv api vā doṣā<lb n="3"/> kupyanty ṛtuṣu dehinām iti ||<unclear extent="1" unit="char"/>|| bhra ||</l>




                </div>
                <!-- end of chapter 6 of sūtrasthāna -->



                <div n="7" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 3" facs="007r IMG_0143.JP4" n="7r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.7.1">athāto yantravidhim adhyāyaṃ vyākhyā ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.7.2a"><unclear>tvahyaṃ</unclear><cb/> sasandhiśrotaḥ
                        snāyvasthikoṣṭhagataśalyāddharaṇārtham upadiśyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.3">yantraśatam ekottaram atra hastayantram eva pradhānatamaṃ
                        yantrā<cb/>ṇām avagaccha tadadhīnatvād yantrakarmaṇāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.4">tatra manaḥ śarīrābādhakarāṇi śalyāni teṣāmāha<lb n="4"/>raṇopāyo yantrāṇi</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.5">tāni ṣaṭprakārāṇi bhavanti | tadyathā | svastikayantrāṇi |
                        sandamśayantrā<cb/>ṇi | tāḍayantrāṇi | nāḍīyantrāṇi | śalākāyantrāṇi |
                        upayantrāṇi ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.6">tatra caturvimśati svastikayantrāṇi | dve<cb/>
                        sandamśayantre | dve eva tāḍayayantre || viṃśati<unclear>rnā</unclear>ḍyaḥ
                        aṣṭāviṃśati śalākāḥ | pañcaviṃśa<lb n="5"/>ti rupayantrāṇīti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.7">tāni prāyaśo lohāni bhavanti | tat pratirūpakāṇi vā tad
                        alābhe</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.8">ta<cb/>tra nānāprakārāṇāṃ vyāḍānām mṛgapakṣiṇām mukhair
                        mukhāni yantrāṇāṃ prāyaśaḥ sadṛśāni bhavanti | tasmāt sārūpyād ā<cb/>gamād
                        upadeśād anyatra darśanāt | yuktitaś ca kārayet</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.9">samāhitāni yantrāṇi | kharaśla<lb n="6"/>kṣṇamukhāni ca |
                        <caesura/>
                         sudṛḍhāni surūpāṇi | sugra<del>ā</del>hāṇi ca kārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.10">svastikayantrāṇyaṣṭā<cb/>daśāṅgulāni |
                            siṃhavyāghratarakṣvṛkṣakadvīpimārjjāraśṛgālamṛgervārukākakaṅkakuraracāsa<add place="below">bhāsa</add>
                        śaśaghātyulūkacīrilla<cb/>śyenagṛddhrotkrosabhṛṅgarājāñjalikakarṇṇāvabhañjananandīmukhamukhāni
                        | masūrākṛtibhiḥ<lb n="7"/> kīlair avabaddhāni | mūleṅkuśavadāvṛttavāraṅgāni
                        | asthividaṣṭaśalyoddharaṇārtham upadiśya<cb/>nte |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.11">sanigrahānugrahau sandaṃśau ṣoḍaśāṅgulau |
                        tvaṅmānsasirāsnāyugataśalyoddharaṇārtham upadiśyete |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.12">tāḍayantre dve |<cb/>dvādaśāṅgule
                        matsyanālakavadekanāladvike karṇṇanāsāsrotogataśalyoddharaṇā<unclear reason="torn">rtham |</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.7.13"><pb facs="14" n="7v"/><milestone facs="007v                             IMG_0144.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>nāḍīyantrāṇy anekaprakārāṇy
                        anekaprayojanāny anekatomukhāny ubhayatomukhāni | srotogataga<cb n="1"/>laśalyoddharaṇārthaṃ kriyāsaukaryārtham ācūṣaṇārthaṃ rogadarśanārthañ ca |
                        tāni srotodvārapariṇāhāni yathāyogadīrghā<cb n="2"/>ṇi bhavanti | tatra
                        bhagandarārśor
                            budavraṇabastyuttarabastimūtravṛddhidakodaradhūmaniruddhapraka<lb n="2"/>śasanniruddhagudayantrāṇy alābūśṛṅgayantrāṇi copariṣṭād vakṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.14">śalākāyantrāṇy api nānā<cb n="1"/>prakārāṇi
                        nānāprayojanāni yathāyogapariṇāhapradīrghāṇi bhavanti | teṣāṅ
                        gaṇḍūpadaśarapuṅkha | sarppahanu |<cb n="2"/> baḍiśamukhe dve dve |
                        eṣaṇavyūhanacālanāharaṇārtham upadiśyante | masūradalamātramukhe <unclear reason="torn">dve</unclear><lb n="3"/> kiñcid ānatāgre
                        srotogataśalyoddharaṇārtham ṣaṭkārppāsakṛtoṣṇīṣṇāṇi | pramārjanakriyā<cb n="1"/>su | kṣārauṣadhapraṇidhānārthantrīṇi darvyākṛtīni khallamukhāni |
                        jāmbvaṃkuśavadanāny agnikarmāṇi trīṇi triṇi | nāsārbu<cb n="2"/>daharaṇārthamekaṃ kolāsthidalamātraṃ khallatīkṣṇoṣṭhaṃ | añjanārthamekaṃ
                            kalāyaparimaṇḍalamubha<lb n="4"/>yato mukulāgraṃ |
                        mūtramārgaviśuddhyarthamekaṃ mālatīpuṣpavṛntāgrapramāṇaparimaṇḍalami<cb n="1"/>ti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.15">upayantrāṇy api
                            rajjuveṇikācarmāntarvalkalalatāvastrāṣṭhīlāṣmantakamudgarapāṇipādatalāṅgulijihvādantana<cb n="2"/>khamukhabālāśmaśā<add place="below">khā</add>
                        ṣṭhīvanapravāhaṇaharṣāmaskārttagatāni kṣārāgnibheṣajāni ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.16">etāni<lb n="5"/> dehe sarvasmiṃ dehasyāvayave tathā
                        <caesura/>
                         sandhau koṣṭhe dhamanyā ca yathāyogaṃ prayojayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.17">yantra<cb n="1"/>karmāṇi tu
                            duṣṭavraṇabandhanavyañjanavarttanabhrāmaṇapīḍanatāḍananivaraṇavivaraṇasīvaṇamārgaśodhanavikarṣaṇāha<cb n="2"/>raṇāñchanonnamanavirecabhañjanonmathanacūṣaṇaiṣaṇadāraṇa<unclear>ṛjū</unclear>karaṇaprakṣālanapradha<lb n="6"/>manapramārjanāni caturviṃśati bhavanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.18">svabudhyā vibhajed yantrayantrakarmāṇi buddhimān |<cb/>
                        <caesura/>
                        <cb n="1"/>asaṅkhyeyavikalpatvāc chalyānām iti niścayaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.19">tatrātisthūlam asāram atidīrgham atihrasvam agrāhivakraṃ
                        śithilam atyunna<cb n="2"/>taṃ mṛdukīlaṃ mṛdupāśaṃ mṛdumukham iti
                        dvādaśayantradoṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.20">etair doṣer vimuktaṃ tu yantram aṣṭāda<lb n="7"/>śāṃgulaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         praśastaṃ bhiṣajā jñeyaṃ taddhi karmasu yojayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.21"><unclear reason="torn">dṛśyaṃ</unclear> siṃhamukhādyais tu
                        gūḍhaṃ kaṅka<cb n="1"/>mukhādibhiḥ |
                        <caesura/>
                         śalyaṃ svastikayantrais tu nirharet tad bhiṣak chanaiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.7.22">vivarttate sādhvavagāhate ca gṛhṇāti gṛhyoddharate ca
                        yasmāt |<cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         tasmāt smṛtaṅ kāṅkamukhaṃ pradhānaṃ sthāneṣu sarveṣv avikāri yac ceti || ❈
                        || <g rend="letter-numeral">7</g> ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 7 of the sūtrasthāna -->


                <div n="8" type="adhyāya">

                    <milestone facs="007v IMG_0144.JPG" n="7v7c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.8.1">athātaḥ<pb facs="15" n="8r"/><milestone facs="008r IMG_0151.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>śastrāvacāraṇīyam <abbr>adhyā</abbr><ex cert="medium">yaṃ
                            vyākhyāsyāmaḥ</ex></l>



                    <l xml:id="SS.1.8.3">ekaviṃśati<pc> </pc>śa<unclear cert="unknown" reason="torn">strāṇi bhavanti tad yathā | maṇḍa</unclear>lāgrārdhamaṇḍalā<cb n="1"/>gra|<pc> </pc>karapatra<pc> </pc>vṛddhipatra<pc> </pc>nakhaśastra<pc> </pc>mudrikotpalapatrakādhyardhadhāra|<pc> </pc>sūcī<pc> </pc>kuśapatrāṭāmukha<pc> </pc>śarārīmukhāntarmukha|<pc> </pc>triku<cb n="2"/>rcaka|<pc> </pc>kuṭhārikā<pc> </pc>vrīhimukhārā<pc> </pc>vetrasapatra|<pc> </pc>baḍiśa<pc> </pc>dantaśaṅkveṣaṇya iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.4">tatra maṇḍalāgra<lb n="2"/>m ardhamaṇḍalāgrakarapatrāṇi
                        cchedane lekhane copadiśyante | vṛddhipatra<pc> </pc>nakhaśastra<pc> </pc>mudrikotpala<cb n="1"/>patrakādhyardhadhārāṇi bhedane cchedane
                        copayujyante | sūcī<pc> </pc>kuṭhārikā<pc> </pc>vrīhimukhārā<pc> </pc>vetasapatrāṇi vedhane | eṣaṇy e<cb n="2"/>ṣaṇe | anulomāḥ karīrāḥ
                        śastravṛttāś ca | sūcī baḍiśadanta<pc> </pc>śaṅkuś cāharaṇe | kuśapatrā<lb n="3"/>ṭāmukhaśarārimukhāntarmukhatrikurcakāni visrāvaṇe | sūcī sīvyana
                        ity aṣṭavidhaḥ śastrā<cb n="1"/>ṇāṃ karmaṇy upayogo vyākhyātaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.8.5">teṣāṃ yathāyogaṃ grahaṇaṃ | karmasv eṣa
                        śastragrahaṇasamāsaḥ | vṛddhipatran tu vṛntaphalasā<cb n="2"/>dhāraṇe bhāge
                        gṛhṇīyāt | bhedanāny evaṃ sarvāṇi | vṛddhipatravad ardhamaṇḍalāgraṃ kiṃcid
                            uttānapā<lb n="4"/>ṇinā lekhane bahuśo vacārya vṛntāgreṇa visrāvaṇāni |
                        viśeṣeṇa tu bālavṛddhasukumā<cb n="1"/>rabhīrunārī<add place="below">ṇāṃ</add> rājñāṃ rājamātrāṇāṃ vā trikurcakena visrāvayet |
                            talapracchādita<pc> </pc>vṛntāgram aṅguṣṭhapradeśinībhyāṃ vrīhimukhaṃ
                            |<cb n="2"/>kuṭhārikāṃ vāmahastagṛhītapucchāṃ
                                dakṣiṇahastāṃguṣṭhā<subst><add rend="orverwriting">vaṣṭabdhayā</add></subst> madhyamayāṃgulyā nihanyāt tatra <lb n="5"/>karapatrārāvetasapatrabaḍiśadanta<pc> </pc>śakveṣaṇīr mūle
                        pradeśinīprayuktaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.8.6">mudrikāsadṛśaṃ nakhākā<cb n="1"/>raśastramukhañ
                        caturvedhanaṃ sūkṣma<pc> </pc>ḍorāvabaddhaṃ mudrikāśastraṃ teṣān nāmabhir
                        evākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.7-8">tatra nakhavardhanaiṣa<cb n="2"/>ṇyāv aṣṭāṃgulyau sūcyo
                        vakṣyante | śeṣāṇi tu ṣaḍaṃgulāni tāni sugrahāṇi sudhārāṇi
                                surūpā<subst><add>ṇi su<lb n="6"/>lohāni</add><del><unclear cert="unknown" reason="overwriting">ṇi</unclear></del></subst>
                        sudhautāni samāṃcitamukhāniṇi ceti śastrasampat |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.10">tatra dhārā bhedanānāṃ māsūrī | <cb n="1"/>lekhanānām
                        ardhamāsūrī | vedhyānāṃ visrāvaṇānāñ ca kaiśikī | cchedanānām ardhakaiśikī
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.11">baḍiśadantaśaṃku <subst><del extent="1" unit="char"/><add rend="overwriting">cā</add></subst>natāgre |<cb n="2"/>
                        tīkṣṇakaṇṭakaprathamayavapatramukhī yavapatrā eṣaṇī gaṇḍūpadākāramukhī ceti
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.9">tatra va<unclear reason="torn">kraṃ |</unclear>
                        <lb n="7"/>kuṇṭhaṃ khaṇḍa<add><unclear>ṃ</unclear></add> kharadhārātisthūlam
                        atyalpam atidīrgham atihrasvam ity aṣṭau śastradoṣāḥ | ato <cb n="1"/>viparītaguṇam ādadyād anyatra karapatrāt | tad dhi kharadhāram
                        asthicchedanārtham |</l>



                    <l xml:id="SS.1.8.13">teṣān nisānī ślakṣṇaśilikā dhārāsa<cb n="2"/>mpādanārthaṃ
                        śālmalīphalakaṃ ceti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.14">
                        <abbr>bha</abbr><ex cert="medium">vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         yadā suniśitaṃ śastraṃ romavāhi<pc> </pc>susaṃsthita<unclear cert="high" reason="torn">m |</unclear>
                        <caesura/>
                        <milestone facs="008v IMG_0152.JPG" n="8v" unit="digital_image"/><pb facs="16" n="8v"/><lb n="1"/>sugṛhītam pramāṇena tadā śastran nipātayet
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.15">anuśastrāṇi tvakkṣāra<pc> </pc>sphaṭika<pc> </pc>kāca<pc> </pc>kuravi<cb n="1"/>nda<pc> </pc>jalaukāgni<pc> </pc>nakhapatrāṇi</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.16"> śiśūnāṃ śastrabhīrūṇām anuśastrāṇi yojayet |
                        <caesura/>
                         tvakkṣārādicaturvargaṃ bhedye cchedye ca buddhimāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.17">
                        <cb n="2"/>āhārye cchedye bhedye ca nakhaṃ śakyeṣu yojayet |
                        <caesura/>
                         vidhiḥ pravakṣyate paścād agnikṣārajalauka<unclear reason="damage">sā</unclear>ṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.18">
                        <lb n="2"/>ye syur mukhagatā rogā netravarmagatāś ca ye |
                        <caesura/>
                         gojī<pc> </pc>śephālikā<pc> </pc>śākapatrair visrāvayet tu
                            tā<unclear>n</unclear> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.8.19">
                        <cb n="1"/>śastrāṇy etāni matimāṃ śuddhaśaikyāyasāni tu |
                        <caesura/>
                         kārayet karaṇaprāpta<add>ḥ</add> karmāra<del><unclear cert="unknown">ṃ</unclear></del><pc> </pc>karmakovida iti || ❈ || <g rend="letter-numeral">8</g> ||</l>



                </div>



                <div n="9" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 2" facs="008v IMG_0152.JPG" n="8v" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.9.1">athāto <cb n="2"/>yogyāsūtrīyam adhyāyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.9.3">adhigatasarvaśāstram api śiṣyaṃ yogyāṃ kārayet |
                        cchedyādiṣu <unclear reason="torn">sne</unclear><lb n="3"/>hādiṣu
                        karmapatham upadiśet | bahuśrutopyakṛtayogaḥ karmasvayogyo bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.9.4">tatra puṣpa<cb n="1"/>phalālāvutrapuservārukaprabhṛtiṣu
                            cchedya<del>vi</del>śeṣāṃ darśayet | utkartanāpakarttanāni copadiśet |
                            dṛtibastiprasevakapū<cb n="2"/><unclear>rṇe</unclear>ṣu bhedyayogyāṃ |
                        saromṇi carmātate lekhyasya | mṛtapaśumahiṣāsvaśirāsūtpalanāleṣu ve<lb n="4"/>dhyasya |
                        ghuṇopahatakāṣṭha<del>ta</del>veṇunalanāḍīśuṣkālābumukheṣveṣyasya |
                            panasabimbīphalamajjā<cb n="1"/>mṛtapaśudanteṣvāhāryasya
                        sūkṣmaghanavastrāntamṛducarmāntayoḥ sīvyasya |
                        mṛduvadhramāṃsapesyutpalanāleṣu ca karṇṇasandhibandhana<cb n="2"/>yogyām |
                        pustamayapuruṣāṃgapratyaṅgeṣu bandhanayogyāṃ | ghaṭālāvumukheṣu
                            bastivraṇabastipī<lb n="5"/>ḍanayogyāṃ | netrapraṇidhānabastipīḍanayor
                        iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.9.5ab">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         evam ādiṣu medhāvī yo<add place="below">gyā</add>karmaṇy a<cb n="1"/>śeṣataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.9.6cd"> yasya yasyeha sādharmyaṃ tatra yogyāñ ca kārayet || ❈ ||
                            <g rend="letter-numeral">9</g> ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 9 of sūtrasthāna -->

                <div n="10" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 5" facs="008v IMG_0152.JPG" n="8v" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.10.1">athāto viśikhānupraveśanīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||<cb n="2"/></l>



                    <l xml:id="SS.1.10.3">adhigatatantreṇopāsitatantrārthena dṛṣṭakarmaṇā
                        kṛtayogyena śāstrārthannigadatā rājānujñātena <lb n="6"/>vaidyena
                        viśikhācaritavyā | nīcanakharomṇā śucinā śucivastraparihitena chatravatā
                            sopāna<cb n="1"/>tkenānuddhataveṣeṇa sumanasā
                        kalyāṇābhivyāhāreṇākuhakena bandhubhūtena bhūtānāṃ sahāyavatā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.4.1">tato dūtanimittaśakuna<cb n="2"/>maṅgalānulomyenātura<pc> </pc>gṛham āgamyopaviśyāturam abhipaśyet
                        spṛśet pṛcchec ca tribhir etair vijñāno<lb n="7"/>pāyaiḥ | dīrgham āyuṣo
                        lpāyuṣo vedita<unclear reason="damage">vyāḥ</unclear> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.5">tatra dṛṣṭvā<damage extent="7" unit="syllables"/>yau
                            varṇṇavai<add place="below">kṛ</add>ticchāyāṃ <cb n="1"/>cāturasya
                        bhiṣagjānīyāt | spṛṣṭvā śītoṣṇādīṃ sparśaviśeṣā viparītāviparītāṃ
                        jvaraśophādīṃ | pṛ<unclear>ṣṭvā</unclear> deśaṃ kālaṃ jātisā<cb n="2"/>myam
                        ātaṅkam utpatti vedanāsamucchrāyo balābalam agniṃ vātamūtrapurīṣāṇām
                        apravṛttipravṛttiṃ ce<pb facs="17" n="8v"/><milestone facs="008v IMG_0152.JPG" n="8v" unit="digital_image"/><lb n="1"/>ti
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.7">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         mithyā<unclear>dṛṣṭvā</unclear> vikārā hi dū<gap extent="14" reason="unclear" unit="char"/>ś ca mohayeyuś ci<cb n="1"/>kitsakaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.7.add">tasmāt parīkṣyaḥ satataṃ bhiṣajā siddhimicchatā |
                        <caesura/>
                         yuktito vyādhayaḥ sarve pramāṇairdarśanādibhiḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.6">evam abhi<cb n="2"/>samīkṣya sādhyāṃ sādhayed yāpyāṃ
                        yāpayed asādhyānnopakrāmet | parivatsaroṣitāṃś ca <lb n="2"/>vikārām
                        prāyaśaḥ parivarjjayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.8">tatra sādhyā api vyādhayaḥ prāyaśo duścikitsā bha<cb n="1"/>vanti | śrotriyanṛpatistrībālavṛddhabhīru<pc> </pc>durbala<pc> </pc>vaidyavidagdha<pc> </pc>vyādhigṛhaka<pc> </pc>daridra<pc> </pc>kṛpaṇa<pc> </pc>krodhanānātmavatāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.10.9">bhava<cb n="2"/>nti cātra ||
                        <caesura/>
                         strībhiḥ sahāsyaṃ saṃvāsa parihāsañ ca varjayet |
                        <caesura/>
                         dattaṃ tābhir na gṛhṇīyād annā<lb n="3"/>d anyad bhiṣa<unclear extent="1" unit="char"/>deti || ❈ || <g rend="letter-master">10</g></l>

                    <l xml:id="SS.1.10.9.add">vedotpattiśiṣyadīkṣādānam adhyayanasya ca |
                        <caesura/>
                         prabhāṣa<cb n="1"/>ṇañ cāgraharaṃ<del>ṇaṃ</del> ṛtucaryā tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         yantraṃ śastrāvacārañ ca yogyāsūtrīyam eva ca |
                        <caesura/>
                         viśikhānupraveśañ ca proktaṃ vai pratha<cb n="2"/>mo daśa || ❈ ||</l>


                </div>
                <!-- end of chapter 10 of sūtrasthāna -->

                <div n="11" type="adhyāya">


                    <milestone facs="009r IMG_0063.JPG" n="9r3c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.11.1">athātaḥ kṣārapākavidhimadhyāyaṃ ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.11.3">anuśastrebhyaḥ kṣāraḥ pra<lb n="4"/>dhānatamo bhavati |
                        cchedyabhedyalekhyakaraṇādviśeṣakriyāvacāraṇāc ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.4">tatra kṣaraṇātkṣa<cb n="1"/>ṇaṇādvā kṣāraḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.5">nānauṣadhisamavāyāttridoṣaghnaḥ | śuklatvāt saumyas tasya
                        saumyasyāpi sato dahanapacanadāraṇaśa<cb n="2"/>ktiraviruddhā |
                            sakhalvāgneyauṣadhibhūya<unclear extent="3" unit="syllables"/>kaḥ |
                        uṣṇastīkṣṇaḥ pācano vilāyanaḥ |<lb n="5"/> śodhano ropaṇaḥ
                        stambhanollekhanakrimyāmakaphaviṣamedasām upahantā puṃstvasya cātise<cb n="1"/>vitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.6">sa dvividhaḥ pratisāraṇīyaḥ | pānīyaś ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.7">tatra pratisāraṇīyaḥ | kuṣṭha<pc> </pc>kiṭibha<pc> </pc>dardru<pc> </pc>maṇḍala<pc> </pc>kilāsa<pc> </pc>bhagandarā<cb n="2"/>rśorbuda<pc> </pc>duṣṭa<pc> </pc>vraṇa<pc> </pc>nāḍī<pc> </pc>carma<pc> </pc>kīlatilakālakanaccha<pc> </pc>vyaṅga<pc> </pc>bāhya<pc> </pc>krimi<pc> </pc>viṣādiṣu copadiśyate |<lb n="6"/>
                        saptasu ca mukharogeṣūpajihvopakuśadantavaidarbhamedajoṣṭhaprakopeṣu trisṛṣu
                        ca rohiṇī<cb n="1"/>ṣu eteṣv evānuśastra<pc> </pc>pātanam uktaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.8">pānīyas tu
                        gulmādarāgnisaṃgājīrṇṇānāhaśarkarāśmaryabhyantarakrimiviṣāśassu co<cb n="2"/>payujyate ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.11.10">tasya vistāro nyatra</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.11">arthatara cikīrṣuḥ | śaradiśucir upavasan
                            praśastadeśajāta<lb n="7"/>m anupahataṃ madhyamavayasaṃ kālamuṣkakam
                        adhivāsyāparedyuḥ pātayitvā kaṇḍasaḥ prakalpya ni<cb n="1"/>vātadeśe
                        citiṅkṛtvā tilanālair ādīpayet | yathopaśāntegnau tad bhasmapṛthag gṛhṇīyāt
                        | bhasmaśarkarāś ca || athānenaivakalpena
                            kuṭajapalāśāśvakarṇṇapāribhadrakabibhītakāragvadhatilvakārkasnuhāpā<unclear>mā</unclear><pb facs="18" n="9v"/><milestone facs="009v IMG_0064.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>rganaktamālavṛṣakadalīcitrakendra<add place="above"><unclear>ya</unclear></add>vṛkṣāsphotāśvamārakasaptacchadāgnimanthāḥ |
                        catasraḥ kośā<cb n="1"/>takyaḥ samūlaphalaśākhāpatrāndahettataḥ
                        kṣāradroṇamudakadroṇaiḥ ṣaḍbhirāloḍya mūtraiś ca yathoktairmahati kaṭāhe
                        śa<cb/>naiśśanairdavyāvaghaṭṭayanvipacet sa yadā bhavatyacchoraktastīkṣṇaḥ
                        picchilaś ca tamādāyetaraṃ<lb n="2"/> saṃsṛjya punarapi pākāyādhiśrayet tata
                        eva ca kṣārodakakuḍavamadhyardha kṛtvā panayettataḥ<cb n="1"/>
                        kaṭaśarkarābhasmaśarkarāś ca | kṣīrapakaśaṃkhanābhīragnivarṇṇāḥ kṛtvāyase
                        pātre tasmiṃ kṣārodakebhiṣicya | piṣṭvā tathaiva<cb n="2"/> ca</l>





                    <l xml:id="SS.1.11.13">pratīvāpo yathālābhaṃ
                            dantīcitrakalāṅgalīpūtīkapravāḍatālapatrīviḍasauvarcikāka<lb n="3"/>nakakṣīrīhiṃguvacātiviṣāśuktīḥ ślakṣṇacūrṇṇaṅkṛtvā nidadhyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.13.1">satatam apramattaś ca darvyāvagha<cb n="1"/>ṭāyaṃ
                        vipacet | sa yathā nātisāndro nātidravaś ca bhavati tathā prayateta |
                        athainam āgatapākam avatāryānuguptam āyase<cb n="2"/> kumbhe nidadhyāt |</l>





                    <l xml:id="SS.1.11.15">kṣīṇabale ca kṣārodakam āvaped balakaraṇārthaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.16">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         naivātitīkṣṇo<lb n="4"/> na mṛduḥ śuklaḥ ślakṣṇoti picchilaḥ |
                        <caesura/>
                         aviṣyandī śivaḥ śīghraḥ kṣāro hyaṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ |<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.11.17">atyuṣṇam atipaicchilyam atitaikṣṇyavisarpitā |
                        <caesura/>
                         atyarthaṃ mārdavaṃ śaityam atyarthaṃ sāndram eva ca |
                        <caesura/>
                         hīnauṣadhyavipakvatvaṃ kṣārado<cb n="2"/>ṣā na ca smṛtāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.18">tatra kṣārasādhyavyādhiṃ vyādhitam upaveśya
                        nivātāsambādhe deśe agropa<lb n="5"/>haraṇīyoktopasaṃbhārasaṃbhṛtatanoḥ |
                        anyatamamavaghṛṣyāvalikhya pracchayitvā vā śalākayā<cb n="1"/> kṣāraṃ
                        pratisārya vākchatamātram upaikṣeta |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.19">tasmiṃ nipatite vyādhau kṛṣṇatā dagdhalakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         tatrā<unclear>mla</unclear>vargaḥ samanaḥ sarpirmadhu<cb n="2"/>samāyutaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.20">atha ca sthiramūlatvātkṣāradagdhanna dīryate |
                        <caesura/>
                         idamālepanantatra śīghra samavacāra<lb n="6"/>yet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.21">amlakāñjikabījānāṃ tilām madhukameva ca |
                        <caesura/>
                         prapiṣya samabhāgāni tenaivam anule<cb n="1"/>payet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.22">tilakalkaḥ samadhuko ghṛtākto vraṇalepanaḥ ||
                        <caesura/>
                         rasenā<unclear>mle</unclear>na tīkṣṇena vīryoṣṇena tathaiva ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.23">āgneyenanā<cb n="2"/>gni sadṛśaḥ kathaṃ kṣāra praśāmyati
                        |
                        <caesura/>
                         evaṃ cen manyase vatsa procyamānaṃ śṛṇuṣva me |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.23ef">a<unclear>mla</unclear>varjyā ra<lb n="7"/>sāṃ kṣāre
                        sarvān eva vibhāvayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.24">kaṭuka<unclear extent="12" reason="torn" unit="syllables"/>thā |
                        <caesura/>
                         a<unclear>mle</unclear>na saha<cb n="1"/> saṃyuktaḥ sutīkṣṇo lavaṇo rasaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.25">mādhūryam āśu vrajati tīkṣṇabhāvañ ca muñcati |
                        <caesura/>
                         mādhūryayogānna dahe<unclear>da</unclear>gniragnirivāplu<cb n="2"/>taḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.26">tatra samyagdagdhe vikāropaśamo lāghavamanāsrāvaś ca |
                        hīne todaka<unclear>ṇḍūjāḍyā</unclear>ni vyādhi<milestone facs="011r                             IMG_0077.JPG" n="11r" unit="digital_image"/><pb facs="19" n="11r"/><lb n="1"/>vṛddhiś ca |
                        atidagdhe dāhapākaśramāṅgama<unclear>da</unclear>klamāḥ | <unclear reason="torn">pipāsāmaraṇāñ ceti |</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.11.27">kṣāradagdhavraṇa<cb n="1"/>ñ ca yathādoṣaṃ yathāvyādhiṃ
                        copakrameta |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.28">athā kṣārakṛtyā bhavanti |
                            durbalabālasthivirabhīrusarvāṅgaśūnodarīga<cb n="2"/>rbhiṇī<unclear>ṛ</unclear>tumatīpravṛddhajvarīpramehīrūkṣakṣatakṣīṇatṛṣṇāmūrcchopadrutaklībā
                            uddhṛto<lb n="2"/>dvṛttaphalayonyaś ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.29">tathā
                            marmasirāsnāyusandhitaruṇāsthisevanīgalanābhinakhāntarase<unclear>pa</unclear>srotaḥ
                        svalpamāṃsapradeśeṣv akṣṇoś ca na dadyād anyatra varmarogāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.30">tatra kṣārasādhyeṣv api vyādhiṣu śūnagātram asthiśūli<cb n="2"/>nam annadveṣiṇaṃ hṛdayasandhipī<unclear>ḍo</unclear>padrutañ ca
                        kṣāro na sādhayati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.11.31"><abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         viṣāgniśastrā<lb n="3"/>śanimṛtyutulyaḥ kṣāro bhavaty alpamatiprayuktaḥ |
                        <caesura/>
                         satvapramattena sadā prayukto rogān niha<cb n="1"/>nyād acireṇa ghorān iti
                        || ❈ || <g ref="letter-numeral">11</g> ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 11 of sūtrasthāna -->

                <!--                Folio no 12r and 12v missing.

                        Additions
                                SS.1.13.21
                        SS.1.13.23ef
                                SS.1.13.23gh

                   -->



                <div n="12" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 3" facs="011r IMG_0077.JPG" n="11r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.12.1">athāgnikarmavidhiṃ ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.12.3">kṣārād agnir garīyāṃ kriyāsu vyākhyāta<del>ā</del>s
                            taddagdhā<cb n="2"/>nāṃ rogāṇām apunarbhavāt | sveda<pc> </pc>śastrakṣārair asakyānāṃ tatsādhanāc ca |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.4">athaimāni daha<lb n="4"/>nopakaraṇāni bhavanti |
                            pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākā<pc> </pc>jamvvoṣṭhetaraloha<pc> </pc>kṣaudraguḍa<cb n="1"/>snehādīni | tatra
                        pippalyajāśakṛdgodantaśaraśalākāḥ stvaggatānāṃ | jamvvoṣṭhetaralohāḥ
                        māṃsagatānāṃ | kṣaudraguḍa<cb n="2"/>snehāḥ sirāsnāyusandhyasthigatānā |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.5">tatrāgnikarma sarvartuṣu kuryād anyatra śaradgrīṣmābhyāṃ
                            |<lb n="5"/> tatrāpyātyayike gnisādhye vyādhau tatpratyanīkaṃ vidhiṃ
                        kṛtvā</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.6">sarvavyādhiṣvṛtuṣu ca picchilamannambhu<cb n="1"/>ktavataḥ
                        |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.7">tatra dvividhamagnidagdhamāhureke | tvagdagdhaṃ
                        māṃsadagdhañ ca | iha tu sirāsnāyuṣu sandhyasthiṣv api na pratiṣiddho
                            gniḥ<cb n="2"/> |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.8">tatra śabdaprādurbhāvo durgandhatā tvaksaṃkocaś ca
                        tvagdagdhe | kapotavarṇṇatālpaśvayathuvedanatā<lb n="6"/>
                        śuṣkasaṃkucitavraṇatā ca māṃsadagdhe | kṛṣṇonnatavraṇatā srāvasannirodhaś ca
                            sirāsnāyudagdhe<cb n="1"/> rūkṣatāruṇatākarkaśasthiravraṇatā ca
                        sandhyasthidagdhe ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.9">tatra śirorogādhimanthayorbhrūlalāṭaśaṅkhadeśeṣu dahed
                            va<unclear>rtma</unclear><pc> </pc>ro<cb n="2"/>geṣv
                        ārdranaktakapraticchannān dṛṣṭiṃ kṛtvā va<unclear>rtma</unclear>romakūpāṃ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.10">tvaṅmāṃsasirāsnāyusandhyasthigatam ugrarujau<lb n="7"/>
                        vāyau |
                            duṣṭavraṇamucchitakaṭhinamāṃsagagranthyarbudāpacīgalaga<unclear>ṇḍa</unclear>gṛddhrasīmasakagulmodara
                            bhaga<cb n="1"/>ndarārśasandhiślīpadacarmakīlatilakālakasirācchedanāḍīśoṇitātipravṛttiṣu
                        cāgnikarma kuryāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.11">tatra valayabindure<cb n="2"/>rekhāpratisāraṇāñ ceti
                        dahaṇaviśeṣāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.12">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         rogasya saṃsthānam avekṣya dhīmāṃnarasya ma<milestone facs="011v                             IMG_0078.JPG" n="11v" unit="digital_image"/><pb facs="20" n="11v"/><lb n="1"/>rmāṇi balābalañ
                        ca |
                        <caesura/>
                         vyādhintathartuñ ca samīkṣya samyak tato vyavasyedbhiṣa<add place="below">ga</add>gnikarma ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.13">tatra samyagda<cb n="1"/>gdheṣu madhusarpirabhyaṅgaḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.14">athemāni pariharet pittaprakṛtim antaḥśoṇitaṃ |
                        bhinnakoṣṭham anuddhṛtaśalyaṃ bālavṛddhabhīrudurba<cb n="2"/>lamaneka<pc> </pc>vyādhi<pc> </pc>pīḍitamasvedyāṃś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.15">ata ūrddham itarathā dagdhaṃ vakṣyāmaḥ tatra snigdhaṃ
                        rūkṣañ cāśri<lb n="2"/>tyadravyam agnir dahati | atisantapto hi snehaḥ
                        sūkṣmamārgānusāritvāt tvagādīnanupraviśyāśu<cb n="1"/> dahati |
                        tasmātsnehadagdhe dhikā rujā bhavati |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.16">tatra pluṣṭaṃ durdagdhaṃ samyagdagdham atidagdham iti
                        caturvidham agnidagdham bhavati | tatra yad viva<cb n="2"/>ṇṇam uṣyate
                        timātraṃ tat pluṣṭaṃ | yatrotpattisphoṭa<add place="below">nā</add>
                        tīvradāhadoṣavedanā cirāc copaśāmyati tad du<lb n="3"/>rdagdhaṃ |
                        samyagdagdham anavagāḍhaṃ pakvatālavarṇṇaṃ susaṃsthitaṃ
                        pūrvalakṣaṇasaṃyuktaṃ ca | atidagdhe tu māṃsā<cb n="1"/>valaṃbanaṃ
                        gātraviśleṣaḥ sandhivaiguṇyaṃ sirāsnāyusandhyasthivyāpādanaṃ
                        jvaradāhapipāsāmūrcchāś copadravā bhavanti | <add place="below">sakrimiś
                            cet</add> vraṇaś cāsya<cb n="2"/> cireṇoparohaty uparūḍhaś ca vivarṇṇo
                        bhavati | tad etac caturvidham agnidagdhalakṣaṇam ānupūrvyoktaṃ<lb n="4"/>
                            pūrvakarma<pc> </pc>prasādhakaṃ bhavati ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.17">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         agninā kopitaṃ pittaṃ bhṛśañjantoḥ pradhāvati |
                        <caesura/>
                         tatastenai<cb n="1"/>va vegena raktañcāpyupadīryate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.18">tulyavirye py u<add place="below"><unclear>bhe</unclear></add> hy ete rasato dravyatas tathā |
                        <caesura/>
                         tenāsya vedanās tīvrā prakṛtyā ca vidahyate |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.19">sphoṭā<cb n="2"/>ḥ śīghraṃ prajāyante jvaras tṛṣṇā ca
                        bādhate ||
                        <caesura/>
                         dagdhasyopaśamārthāya cikitsā sampravakṣyate |</l>


                    <l xml:id="SS.1.12.20">pluṣṭasyā<lb n="5"/>gnipratapanaṃ kāryamuṣṇantathauṣadhaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         śarīre svinnabhūyiṣṭhe svinaṃ bhavati śoṇitaṃ |</l>



                    <l xml:id="SS.1.12.21">prakṛtyā hyudakaṃ śītaṃ<cb n="1"/> skandayatyathaśoṇitaṃ
                        |
                        <caesura/>
                         tasmāt sukhayati hyuṣṇa na <add place="below">tu</add> śītaṃ kathañcanaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.22">śītāmuṣṇāñ ca ca durdagdhe kriyāṃ kuryāttataḥ punaḥ |
                        <caesura/>
                         ghṛtālepana<cb n="2"/>sekāṃstu śītānevāsya kārayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.23">samyagdagdhe tu kākṣīrīplakṣacandanagairikaiḥ |
                        <caesura/>
                         sāmṛtaiḥ sa<lb n="6"/>rpiṣāyuktairālepaṃ kārayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.24">grāmyānūpaiḥ sajalajaiḥ piṣṭair māṃsaiś ca lepayet |
                        <caesura/>
                         pitta<cb n="1"/>vidradhivaccainaṃ praśāntyoṣmāṇamācaret |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.25">atidagdhe tu śīrṇṇāni māṃsāny uddhṛtya śītalāṃ
                        <caesura/>
                         kriyāṅ kuryāc cūrṇṇakāle śālitaṇḍula<cb n="2"/>kaṇḍanaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.26">tindukyās tvakkaṣāyair vā mṛdubhṛṣṭair upācaret |
                        <caesura/>
                         vraṇaṅ guḍūcīpatrair vā cchādayed atha co<lb n="7"/>dakaiḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.27">kriyāṅ kuryāc ca nikhilāṃ bhiṣak pittavisarpavat ||</l>


                    <!--                 1.12.27cd - 29ab missing -->


                    <l xml:id="SS.1.12.29cd">athedānīṃ dhūmopahatavidhānaṃ va<cb n="1"/>kṣyāmaḥ
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.30">śvasity ādhmāti cātyarthaṃ kāsate kṣavate bhṛśaṃ |
                        <caesura/>
                         cakṣuṣaḥ paridāhaś ca rāgaś caivopajāyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.31">sadhūmakaṃ niśvasiti ghre<cb n="2"/>yam anyan na vetti ca
                        |
                        <caesura/>
                         tathaiva ca rasāṃ sarvāṃ smṛtiś cāsopahanyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.12.32">tṛṣṇādāhajvaraś cetaḥ sīda</l>

                    <!-- Folio no 12r and 12v are missing.-->


                    <!--                missing text: 1.12.32cd - end  of chapter -->

                </div>
                <!-- end of chapter 12 of sūtrasthāna -->


                <div n="13" type="adhyāya">

                    <!--         Folio missing, with verses 1.13.1-20  -->

                    <milestone facs="013r IMG_0149.JPG" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.13.22a"><pb facs="21" n="13r"/><milestone facs="013r                             IMG_0149.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>vat samyagvānteti |<unclear reason="torn">samyagvāntā sali</unclear>lasarake nyastā bho<cb n="1"/>ktukāmā satī cared yā sīdati na ceṣṭate sā durvāntāṃ punaḥ samyak vāmayet
                        | durvāntāyās tu indrapado nāma vyādhir asā<cb n="2"/>dhyo bhavati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.22.1"> aprahṛṣṭaśiraḥ pātya kāyenodveṣṭate sakṛt |
                        <caesura/>
                         yā coṣṇaṃ kurute toyaṃ tasyā<lb n="2"/>m idamadaḥ smṛtaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.22b">athaināṃ pūrvavat sannidadhyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.23">śoṇitasya ca yogāyogam avekṣya jalau<cb n="1"/>kāmukhaṃ
                        madhunāvaghaṭṭayet | badhnīta vā kaśāyamadhurasnigdhaśītaiś ca pradehaiḥ
                        pradihyād iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.23.1"><abbr>bha</abbr><ex>vataś cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         pītamātre jalaukābhi<cb n="2"/>r ghṛtena pariṣecayet | śoṇitasthāpanīyaiś
                        ca śoṇitam pariṣecayet ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.13.24"> kṣetrāṇi graha<lb n="3"/>ṇañ cāpi poṣaṇaṃ sāvacāraṇaṃ
                        <caesura/>
                         jānīyād yo jalaukānāṃ sa rājñaḥ karttum arhati ||<unclear extent="2" unit="char"/></l>
                </div>



                <div n="14" type="adhyāya">

                    <milestone facs="013r IMG_0149.JPG" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.14.1">athātaḥ śoṇitavarṇṇanīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.14.3">pāñcabhautikasya caturvidhasyāhārasya ṣaḍrasopetasya
                            dvividhavīrya<cb n="2"/>syāṣṭavidhavīryasya vā
                        anekaguṇopayuktasyāhārasya samya<unclear>kpa</unclear>riṇatasya yas tejo<add place="margin">ṇa</add>bhūtaḥ sāraḥ<lb n="4"/> paramasūkṣmaḥ sa rasa ity
                        ucyate | tasya hṛdayaṃ sthānaṃ | sa hṛdayāc caturviṃśatir dhamanīr
                            anupraviśyo<cb n="1"/>rdhvagā daśa daśa cādhogāminyaś catasras tiryaggāḥ
                        kṛtsnaṃ śarīram aharahas tarpayati <unclear>jī<add place="below">pa</add>vati</unclear> yāpayati vardhayati cādṛṣṭahetuke<cb n="2"/>na
                        karmaṇā | tasya śarīram anusarato numānād gatir upalakṣayitvā
                        kṣayavṛddhīhetukī ||<add place="margin">guṇa</add><lb n="5"/>
                        <!--I couldn't find where to put last addition. --> tasmiṃ
                        sarvaśarīrāvayavadoṣadhātumalāśayānusāriṇi rase jijñāsā kim ayaṃ saumyas
                            te<cb n="1"/>jasa iti | sa khalu dravatvād anusaraṇe
                        snehanajīvanatarpaṇadhāraṇādibhir viśeṣaiḥ saumya ity avagamyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.4">sa khalv āpyo raso yakṛtplīhānau prāpya rāgam upaiti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.14.5">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         rañjitās tejasā tv āpaḥ śarīrasthena de<lb n="6"/>hināṃ |
                        <caesura/>
                         avyāpannāḥ prasannena raktam ity eva tad viduḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.6">rasād eva striyā raktam ṛtusaṃjñaṃ pravartate<cb n="1"/>
                        <caesura/>
                         dvādaśād vardhate varṣād yāti pañcāśataḥ kṣayaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.7">ārttavaṃ śoṇitaṃ tv āgneyam āhuḥ || agnīṣomīyatvād
                        garbhasya </l>

                    <l xml:id="SS.1.14.8">pāñcabhautikatva<cb n="2"/>m apare jīvaṃ raktam āhur
                        ācāryāḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.14.9">|| <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         visratā dravatā rāgaḥ spandanan tanutā tathā |<lb n="7"/>
                        <caesura/>
                         pṛthivyādiguṇāś cete dṛśyante śoṇite yataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.10">rasād raktaṃ tato māṃsaṃ māṃsān medaḥ pravarttate <cb n="1"/> medaso 'sthi tato majjā majjā śukraṃ tataḥ prajāḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.11">tatraiṣān dhātūnāṃm annapānarasaḥ prīṇāyitā bhavati ||
                            <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.12">rasa<cb n="2"/>jaṃ puruṣaṃ vidyād rasaṃ rakṣeta yatnataḥ
                        | annapānaprayogena āhāreṇa suyantritaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.13">ta<lb n="8"/>tra rasa gato dhātur aharahar gacchatīti
                        rasaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.14">pañcaviṃśati kalāmatāni | caturaśītim ca nava<cb n="1"/>
                        ca kāṣṭhā ekaikasmin dhātāv avatiṣṭhante | evam māsena rasaḥ śukrībhavati
                        strīṇāñ cārttavam iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.15">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         aṣṭādaśasa<cb n="2"/>hasrāṇi saṅkhyā hy asmiṃ samuccaye | kalānān navatiś
                        cāpi svatantraparatantrataḥ ||
                        <caesura/>
                         rase gati<unclear reason="torn">viśe<milestone facs="013v IMG_0150.JPG" n="13v" unit="digital_image"/><pb facs="22" n="13v"/><lb n="1"/></unclear>ṣo 'yaṃ mandāgner evam ānikaḥ | anayaivoditāgneś ca vijñeyaḥ
                        kālasaṃkhyayā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.16">sa śabdārci<cb n="1"/><pc> </pc>jāla<pc> </pc><gap unit="char" n="1"/>santānavad aṇunā viśeṣeṇānusaraty evaṃ śarīraṃ <add place="above" resp="m.sec.">kevalaṃ</add></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.17">vyājīkaraṇyas tv auṣadhyaḥ svaguṇabalātkarṣād
                            virecana<add place="above">va</add>d upayuktāḥ<cb n="2"/> śukraṃ
                        virecayanti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.18">yathā hi puṣpamukulastho gandho na śakyam ihāstīti vaktuṃ
                        | naiva nā<unclear reason="torn">stīti</unclear><lb n="2"/> atha cāsti satāṃ
                        bhāvānām utpattir iti kṛtvā kevalaṃ tu saukṣmyān nābhivyajyate | sa eva
                        vivṛte keśa<cb n="1"/>re puṣpa kālāntareṇābhivyakto bhavati | evam bālānām
                        api vayaḥ pariṇāmāc śukraprādurbhāvo bhavati | romarājyārttavādiś ca vi<cb n="2"/>śeṣo nārīṇāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.19">sa evānnaraso 'bhivṛddhānāṃ paripakvaśarīratvād aprīṇāno
                        bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.20">ta ete śa<lb n="3"/>rīdhāṇāraṇād dhātava ity ucyante
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.21">teṣāṃ kṣayavṛddhī śoṇitanimitte | tasmāt tad adhikṛtya
                            vakṣyāmaḥ<cb n="1"/>|| tatra saphenilam aruṇaṃ kṛṣṇaṃ paruṣaṃ tanu
                        śīghragam askandi ca vātaduṣṭaṃ | nīlam pītaṃ haritaṃ śyāvaṃ viśram aniṣṭaṃ
                            pipīlikāmakṣi<cb n="2"/>kāṇāñ ca pittena | gairikodakaprakāśaṃ snigdhaṃ
                        śītaṃ vahalaṃ picchilaṃ viśrāvi māṃsapeśīsamaprabhaṃ ca<lb n="4"/> śleṣmaṇā
                        | sarvalakṣaṇayuktaṃ sannipātena | pittavad raktenātikṛṣṇañ ca |
                        dvidoṣaliṅgasaṃsṛṣṭaṃ dvi<cb n="1"/>doṣaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.22">indragopakaprakāśam asaṃhatam avivarṇṇañ ca prakṛtistham
                        iti jānīyāt ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.23">visrāvyān anyatra vakṣyāmaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.24">athāvisrāvyā<cb n="2"/>ḥ sarvāṅgaśophaḥ kṣīṇasya vā
                            cā<unclear>mla</unclear>bhojananimittaḥ
                            pāṇḍurogyarśasyudariśoṣigarbhiṇī<lb n="5"/>nāñ ca svayathavaḥ |</l>



                    <l xml:id="SS.1.14.26">tatra ṛjv asaṃkīrṇṇaṃ sūkṣmaṃ samam anavagāḍham anuttānam
                        āśu śastrañ ca pātayet |<cb n="1"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.26a">hṛdaya<pc> </pc>basti<pc> </pc>guda<pc> </pc>nābhi<pc> </pc>kakṣyava<unclear>ṅkṣa</unclear>ṇākṣi<pc> </pc>kūṭa<pc> </pc>pāṇi<pc> </pc>pādatalāṃś ca varjayet |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.26b">pūyagarbhāṃ punar yathoktair evopacaret |<cb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.27">tatra durvaddhe śītavātayor asvinne bhukte ca skannatvāc
                        choṇitaṃ na sravati | alpaṃ vā sravati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.28"><abbr>bha</abbr> || <add place="margin">cātra</add><lb n="6"/>
                        <caesura/>
                         vāta<pc> </pc>viṅ<pc> </pc>mūtrasaṃgeṣu madamūrcchāśrameṣu ca |
                        nidrābhibhūte śīte vā nṛṇān nāsṛk sraved iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.29">tad duṣṭa<cb n="1"/>śoṇitam anirhriyamāṇaṃ vyādhivṛddhiṃ
                        karoti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.30">atyuṣṇātisvinnātividdheṣv ajñasrāvitam atipravarttate |
                        tad atipravṛttaṃ śirobhitā<cb n="2"/>pam āndhyatimiraprādurbhāvam
                        dhātukṣayākṣepakasya pakṣāghātam ekāṅgavikāraṃ hikkāṃ kāsaṃ śvāsaṃ<lb n="7"/> pāṇḍurogaṃ vāśu karoti |</l>


                    <l xml:id="SS.1.14.31">tan nātiśīte nātyuṣṇe nāsvinne nātitāpite yavāgūṃ
                            pratipī<cb n="1"/>tasya śoṇitaṃ mokṣayed bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.32">samyag gatvā yadā raktaṃ svayam evāvatiṣṭhate śuddham
                        evam vijānīyāt samyag visrāvitañ ca tat |<cb n="2"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.33">lāghavaṃ vedanāśāntir vyādhivegaparikṣayaḥ |
                        samyagvisrāvite liṅgaṃ prasādo manasas tathā |<lb n="8"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.34">tvagdoṣā granthayaḥ<unclear reason="torn"> śophā
                            rogāḥ</unclear> śoṇitajāś ca ye |<cb n="1"/> raktamokṣaṇaśīlānāṃ na
                        bhavanti kadācana ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.35">atha khalv apravarttamāne | elā śītaśivaḥ
                            kuṣṭhatagarapāṭhābhadradāruvi<cb n="2"/>ḍaṃgacitrakatrikaṭukāgāradhūmaharidrārkā<unclear>ṅku</unclear>naktamālaphalai
                        yathālābhaṃ tribhiś caturbhiḥ | <milestone facs="014r                             IMG_0079.JPG" n="14r" unit="digital_image"/><pb facs="23" n="14r"/><lb n="1"/>samastair vā
                        lavaṇapragāḍhair vraṇamukha gharṣaye<unclear reason="torn">d evaṃ sādhu
                            bhavati ||</unclear></l>

                    <l xml:id="SS.1.14.36">athātipravṛtte<cb n="1"/>
                        lodhramadhukapriyaṅgupattāṅgagairikarasāñjanaśaṃkhaśuktiyavamāṣagodhūmasarjarasacūrṇṇair
                        anārdrair vraṇamukham avacūrṇṇā<cb n="2"/>ṅgulyagreṇāvapīḍayet |
                            sālasarjārjunārimedagranthi<unclear reason="torn">dhavadhanva</unclear>natvagbhi vā cūrṇṇīkṛtābhiḥ<lb n="2"/> kṣaumeṇa
                        vadhyāsitena samudraphenena lākṣācūrṇṇair vā yathoktair bandhanadravyair
                        gāḍhaṃ bandhīyāt |<cb n="1"/> vyadhānantaraṃ punar vyadhayet |
                        śītācchādanabhojanāgārapariṣekaiḥ śītair ālepaiḥ pradahair vāpacared agninā
                        vā dahed ya<cb n="2"/>thoktaṃ kākolyādikvāthaṃ vā śarkarāmadhumadhuraṃ
                        pācayet | eṇahariṇor abhraṃ mahiṣaśaśavarāhāṃ<lb n="3"/>ṇāṃ vā rudhiraṃ
                        kṣīrayūṣaṃ rasaiś cāśnīyāt | upadravāṃś ca yathoktān upacaret ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.14.37">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         dhātu<cb n="1"/>kṣayāt srute rakte mandaḥ sañjāyate 'nalaḥ | pavanaś ca
                        paraṅ kopaṃ yāti tasmāt prayatnataḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.38">tan nātiśītair laghubhiḥ snigdhaiḥ śoṇi<cb n="2"/>tavardhanaiḥ | īṣad amlair anamlair vā bhojanaiḥ samupācaret ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.39">caturvidhaṃ yad etad dhi rudhirasya ni<lb n="4"/>vāraṇaṃ
                        | sandhānaṃ skandanaṃ caiva pācanaṃ dahanaṃ tathā ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.40">vraṇaṃ kaṣāyaḥ sandhatte raktaṃ skandayate<cb n="1"/>
                        himaṃ | tathā sampācayed bhasma dāhaḥ saṅkocayet sirāṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.41">askandamāne rudhire sandhānāni prayojayet |
                            sandhānai<del>ḥ</del>r bhra<cb n="2"/>śyamāne tu pācanaiḥ samupācaret
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.42">kalpair ebhis tribhir vaidyaḥ prayateta yathāvidhiḥ |<lb n="5"/> asiddhimatsu caiteṣu dāha parama iṣyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.43">saśeṣadoṣe rudhire na vyādhir ativarttate |
                            <unclear>na</unclear><cb n="1"/> śeṣaṃ sthāpayet tasmān na ca kuryād
                        atikriyāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.44">dehasya rudhiraṃ mūlaṃ rudhireṇaiva dhāryate |
                        <caesura/>
                         tasmād rakṣed dhi ru<add place="inline">dhi</add>raṃ rudhirañ jīva u<cb n="2"/>cyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.14.45">śrutaraktasya sekādyaiḥ śītaiḥ prakupite 'nile śophaṃ
                        satodaṃ koṣṇena sarpiṣā pari<lb n="6"/>ṣecayed iti || <g rend="letter-numeral">14</g> || ❈ ||</l>

                </div>
                <!-- end of chapter 14 of sūtrasthāna -->



                <div n="15" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 6" facs="014r IMG_0079.JPG" n="14r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.15.1">athāto doṣadhātumalakṣayavṛddhiṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.15.3">doṣadhā<cb n="1"/>tumalamūlaṃ hi śarīraṃ |
                            tasmā<unclear>tpha</unclear>lalakṣaṇameteṣām upadhārayaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.4.1">tatra spandanodvahanapūraṇavivekadhāraṇalakṣaṇo<cb n="2"/> vāyuḥ pañcadhā pravibhaktaḥ śarīrantantrayati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.4.2">rāgaḥ paktistejaūṣmakṛtpittaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.4.3">sandhisaṃ<lb n="7"/>śleṣaṇasnehanaropaṇabṛṃhaṇaḥ śleṣmā
                        |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.5.1">rasaḥ prīṇayati | raktañjīvayati | māṃsaṃ le<cb n="1"/>payati medaḥ snehayati | asthi dhārayati | majjā pūrayati |
                        bījārthaharṣakṛc chukraṃ kledayati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.5.2">bastikle<subst>
                            <add place="below">da</add>
                        </subst>kṛn mūtraṃ | prāṇa<cb n="2"/>vāyvagnidhāraṇāvaṣṭambhakṛt purīśaṃ |
                        svedaḥ kledayati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.5.3">garbhalakṣaṇa<pb facs="24" n="14v"/><milestone facs="014v IMG_0080.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>mārttavaṃ |
                        stanyaṃ stanāpīnajananajīvanam iti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.6">tatra vidhivat parirakṣaṇaṃ kurvīta ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.7">ataḥ <cb n="1"/>sarveṣāṃ kṣayalakṣaṇaṃ vyākhyāsyāmaḥ |
                        tatra vātakṣaye mandaceṣṭatā alpavāktvamalpapraharṣo mūḍhasañjñatā ca |
                            pittakṣaye<cb n="2"/> mandoṣmāgnitāni<unclear>ṣpra</unclear>bhatā ca |
                        śleṣmakṣaye rūkṣatāntardāha<lb n="2"/>āmāśayetarāśayaśūnyatāśirasaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.8">tatra svayonivardhanāny eva pratīkāraḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.9">rasakṣa<cb n="1"/>ye hṛdayapīḍā<pc> </pc>kampaḥ śoṣaḥ
                        śūnyatā tṛṣṇā ca | śoṇitakṣaye tva<unclear>kpā</unclear>ruṣyam
                        amlaśītaprārthanā sirāśaithilyañ ca || māṃsa<cb n="2"/>kṣaye
                            sphiggaṇṇḍauṣṭhopasthoruvakṣaḥ<pc> </pc>kakṣaśuṣkatā dhamanīnāñ ca
                        śaithilyaṃ |<lb n="3"/> medakṣaye plīhābhivṛddhiḥ sandhiśūnyatā raukṣyaṃ
                        meduramāṃsaprārthanā ca | asthikṣaye <add place="lower margin">asthi</add>śūlo dantana<cb n="1"/>khabhaṃ<unclear>gā</unclear>raukṣyañ ca |
                        majjākṣaye lpaśukratā parvabhedo sthitodaḥ śūnyatā | śukrakṣaye
                        meḍhravṛṣaṇavedanāśaktir maithune cirād vā<cb n="2"/> prasekaḥ praseke
                        cālpaśukraraktadarśanaṃ |</l>


                    <l xml:id="SS.1.15.11">purīṣakṣaye hṛdayapārśvapīḍā saśabdasya ca vāyor ū<lb n="4"/>dhvagamanaṃ kukṣau sañcaraṇaṃ ca mūtrakṣaye bastitodo lpamūtratā
                        ca || atrāpi svayonivardhanadra<cb n="1"/>vyopayogaḥ || svedakṣaye
                        stabdharomakūpatā sparśavaiguṇyaś ca tatrābhyaṅga svedopayogaś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.12">ārttavakṣaye yathocitakālā<cb n="2"/>darśanamalpatā vā
                        yonivedanā ca | tatra saṃśodhanamāgneyānāñ ca dravyānām upayogaḥ || sta<lb n="5"/>nyakṣaye stanayo mlānatā stanyāsambhavaś ca | tatra
                        śleṣmavardhanadravyopayogaḥ || garbhakṣaye ga<cb n="1"/>rbhāspandanamanunnatakukṣitā ca | tatra prāptabastikālāyāḥ
                        kṣīrabastiprayogo medhyān na prayogaś ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.13">ata ūrdhvamati<cb n="2"/>pravṛddhānāṃ doṣadhātūnāṃ
                        lakṣaṇam upadekṣyāmaḥ tatra vātavṛddhau kārśyaṃ kārṣṇyaṃ gātrasphuraṇatā<lb n="6"/> uṣṇakāmatā nidrānāśolpaba<add place="below">la</add>tvaṃ
                        gāḍhavarcasvatā ca || pittavṛddhau pītāvabhāsatā santāpaḥ<cb n="1"/>śītakāmitvam alpanidratā mūrcchā balahāniḥ pītaviṇmūtratvañ ca ||
                        śleṣmavṛddhau śauklyaṃ śaithyaṃ sthairyaṃ gaurava<add place="below">m
                            agni</add>sādas tandrā nidrā sa<cb n="2"/>ndhyati śliṣṭatā ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.14">rasotipravṛddho hṛdaye kledaṃ prasekañ cāpādayati |
                        raktaṃ raktāṅgākṣitāṃ ||<lb n="7"/> māṃsaṃ
                        sphiggaṇḍauṣṭhopasthorubāhujaṅghāsu vṛddhiṃ gurugātratāñ ca | medaḥ
                            snigdhāṅgatāmudarapā<cb n="1"/>rśvavṛddhiṃ kāsaśvāso daurgandhyañ ca ||
                        asthyadhyasthīny adhidantāṃś ca || majjā sarvāṅganetragauravaṃ || śukraṃ
                            śukrāśmari<gap extent="1" unit="char"/>ti prā<cb n="2"/>durbhāvaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.15">purīśamāṭopaḥ kukṣau śūlañ ca || mūtraṃ muhurmuhuḥ
                        pravṛttiṃ todañ ca || svedaḥ<pb facs="27" n="15r"/><milestone facs="015r IMG_0064.JPG" unit="digital_image"/> kaṇḍū dau<cb n="1"/>rgandhyañ ca ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.16">stanyaṃ stanayor atipīnatvaṃ muhurmuhuḥ pravṛttim
                        atitodañ ca || ārttavam aṅgamardo daurbalyañ ca</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.17">+ teṣāṃ kṣapaṇam aviruddhai<cb n="2"/>ḥ kriyāviśeṣaiḥ
                        kurvīta balakṣayaṃ</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.18"/>

                    <l xml:id="SS.1.15.19">ata ūrdhvam anuvyākhyāsyāmaḥ || <lb n="2"/>rasādīnāṃ
                        śukrāntānāṃ dhātūnāṃ yat paran tejas tat khalv ojas tad eva balam ity ucyate
                        | śāstrasiddhā<cb n="1"/>ntāt</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.20">tatra balena sthiropacitamāṃsatā sarvaceṣṭāsvapratighātaḥ
                        svaravarṇṇaprasādo bāhyābhyantarāṇāṃ ca karaṇānām ātmakāryapra<cb n="2"/>tipattir bhavati ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.21">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         ojaḥ somātmakaṃ snigdhaṃ śītaṃ ślakṣṇaṃ sthiraṃ saraṃ |
                        <caesura/>
                         viviktaṃ mṛdu mṛtsnañ ca prā<lb n="3"/>ṇāyatanam uttamaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.22">dehaḥ sāvayavas tena vyāpto bhavati dehinām |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.23">abhighātāt kṣayāt ko<cb n="1"/>pāddhyānācchokācchramāt
                        kṣudhaḥ |
                        <caesura/>
                         ojaḥ saṃkṣīyate dehe dhātugrahaṇaniḥsṛtaṃ ||</l>


                    <l xml:id="SS.1.15.24">tatra visraṃso vyāpatkṣaya iti liṅgāni bhavanti |<cb n="2"/> sandhiviśleṣo gātrāṇāṃ sadanaṃ doṣacyavanakriyāsannirodhaś ca
                        visraṃse | stabdhatā gurugātra<lb n="4"/> tā śopho varṇṇabhedo glānis tandrā
                        nidrā vyāpanne | māṃsakṣayo mohaḥ pralāpo maraṇam iti<cb n="1"/> ca kṣīṇo
                        |</l>

                    <!-- 25-27 absent -->

                    <l xml:id="SS.1.15.28">tatra visraṃse vyāpanne ca
                        kriyāviśeṣairaviruddhairbalamadhyāyayet mūḍhasaṃjñamitarañ ca varjjayet
                        |</l>

                    <!-- 29-30 absent -->

                    <l xml:id="SS.1.15.31">yasya dhātukṣa<cb n="2"/>yād vāyuḥ sañjñākarmma vināśayet
                        <caesura/>
                         prakṣīṇañ ca balaṃ yasya tau na śaktau cikitsituṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.32">rasani<lb n="5"/>mittam eva sthaulyaṅ kārśyañ ca | tatra
                        śleṣmalāhārasevitodhyaśanaśīlasyāvyāyāmino divāsva<cb n="1"/>pnaratasya āma
                        evānnaraso madhurataraś ca śarīram anukramamāṇotisnehān medo janayati |
                        medaso tipravṛddhatvād vāṭha<cb n="2"/>ryam āpādayati | tam ativaṭharaṃ
                            kṣudrasvāsapipāsākṣutsvapnasvedadaurgandhyakrathanagātrasādaga<lb n="6"/>gadatvāni kṣipram evāviśanti | saukumāryātmedasaḥ sarvakri<add place="below">yā</add>svasamarthatvaṃ bhavati | kaphaphamedo niru<cb n="1"/>ddhamārgatvāc cālpavyavāyo bhavati | āvṛtamārgatvād eva ca śeṣā
                        dhātavo nāpyāyante 'tyartham ato lpaprāṇo bhavati | prameha<cb n="2"/>piḍakājvarabhagandaravidradhivātavikā<unclear extent="1" unit="char"/>ṇā<add place="below">rā</add>manyatamaṃ prāpya maraṇam upayāti |
                            <unclear reason="torn">sarva eva</unclear> cā<lb n="7"/>sya rogā
                        balavanto bhavanti | kasmād āvṛtamārgatvāt srotasāmatas tasyotpattihetuṃ
                        parihared utpa<cb n="1"/>nne tu
                        śilājatuguggulamūtratriphalāloharajorasāñjanamadhuyavamudgakoradūṣoddālakādīnāṃ
                        virūkṣaṇacchedanīyānāṃ dra<cb n="2"/>vyāṇāṃ vidhivad upayogo
                        vyāyāmalekhanabastyupayogaś ceti ||</l>

                    <!-- There is some additional line at the bottom margin, middle of the folio is not readable and don't know where to add that-->

                    <l xml:id="SS.1.15.33">tatra punar vātalāhārasevino<milestone facs="015v                             IMG_0065.JPG" unit="digital_image"/><pb facs="28" n="15v"/>tivyavāyavyāyāmādhyayanacintābhayaśokarātrijāgaraṇapipāsākṣutkṣayālpāsanaprabhṛtibhir
                            u<cb n="1"/>paśoṣito rasadhātuḥ śarīram anukramamāṇaulpatvān na
                        prīṇāyati tasmād atikārśyaṃ bhavati | sotikṛśaḥ kṣutpipāsāśītoṣṇa<cb n="2"/>vātavarṣābhārādāneṣv asahiṣṇurvātarogaprāyolpaprāṇaḥ kriyāsu ca bhavati |
                            kā<unclear extent="3" reason="torn" unit="syllabels"/><lb n="2"/>plīhodarāgnisādagulmaraktapittānām anyatamaṃ prāpya maraṇam upayāti sarva
                        eva cāsya rogā<cb n="1"/> balavanto bhavanti | kasmād alpaprāṇatvād atas
                        tasyotpattihetum pariharet | utpanne tu
                            payasyāśvagandhāvidārīvidārigandhā<cb n="2"/>śatāvarīnāgabalānāṃ
                        madhurāṇāṃ manyāsāṃ cauṣadhīnāṃ vidhivadupayogaḥ | kṣīradadhighṛta<lb n="3"/>māṃsaśāliṣaṣṭikayavagodhūmānāṃ ca
                        divāsvapnabrahmacaryāvyāyāmabṛṃhaṇabastyupayogaś ce<cb n="1"/>ti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.34">yaḥ punar ubhayasādhāraṇāny upasevate tasyānnarasaḥ
                        śarīram anukramamāṇaḥ samāndhātūnupacinoti samadhātu<cb n="2"/>tvān
                        madhyaśarīro bhavati | sarvakriyāsu ca samarthaḥ
                            kṣutpipāsāśītoṣṇavātavarṣā<unclear reason="torn">tapasa</unclear>ho<lb n="4"/> balavāṃś ca bhavati saḥ | satatamanupālayitavya iti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.35">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         dvāv apy etau vigahitau sadā <cb n="1"/>sthūlakṛśau narau |
                        <caesura/>
                         śreṣṭho madhyaśarīras tu kṛśaḥ sthūlā tu pūjitaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.36">doṣaḥ prakupito dhātūṃ kṣapayaty āmatejasā |
                        <caesura/>
                         iddhaḥ svate<cb n="2"/>jasā vahnir u<unclear>khā</unclear>gatam ivodakaṃ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.37">vailakṣaṇyāc charīrāṇām asthāyitvāt tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         doṣadhātumalā<lb n="5"/>nāṃ tu parimāṇān na vidyate |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.38">eṣāṃ samatvaṃ yac cāpi bhiṣagbhir abhidhīyate |
                        <caesura/>
                         na tat svāsthyād ṛte śakyaṃ vaktu<cb n="1"/>m anyena hetunā |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.39">doṣādīnān tu samatām anumānena lakṣayet |
                        <caesura/>
                         prasannātmendriyaṃ jñātvā puruṣantatra buddhimāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.40">kṣapayed bṛṃhayec cā<cb n="2"/>pi doṣadhātumalāṃ bhiṣak |
                        <caesura/>
                         tāvad yāvad arogaḥ syād etat sāmyasya lakṣaṇaṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.15.41">samadoṣaḥ samā<lb n="6"/>gniś ca samadhātumalakriyaḥ |
                        <caesura/>
                         prasannātmendriyamanāḥ svastha ity abhidhīyate || ṇḍohū || ❈ || <g rend="letter-numeral">15</g></l>

                    <trailer/>
                </div>



                <div n="16" type="adhyāya">


                    <milestone ana="line 6" facs="015v IMG_0065.JPG" n="15v" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.16.1">a<cb n="1"/>thātaḥ karṇṇavyadha<pc> </pc>vidhiṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.16.3"> rakṣābhūṣaṇanimittaṃ bālasya karṇṇau vyadhayet | tau
                        ṣaṣṭhe māse saptame vā śuklapakṣe praśasteṣu ti<cb n="2"/>thikaraṇamuhūrttanakṣatreṣu kṛtamaṅgalaṃ svastivācanaṃ dhātryaṅko kumāram
                        upaveśyābhisāntvayamānaḥ <lb n="7"/>bhiṣag vāma<cb n="1"/>hastenākṛṣya
                        karṇṇan daivakṛte chidre dakṣiṇahastena ṛju vidhyet | pūrvan dakṣiṇaṃ
                        kumārasya vāmaṅ kanyāyāḥ | <add place="bottom">pratanuṃ sūcyā</add> bahalam
                        ārayā </l>

                    <l xml:id="SS.1.16.4"> śo<cb n="2"/>ṇita<pc> </pc>bahutve tivedanāyāṃ
                        cānyadeśaviddham iti jānīyāt | nirupadravatā taddeśaviddhaliṅgam </l>



                    <!--    MS folio 16 missing here -->



                </div>

                <div n="17" type="adhyāya">

                    <!--                    folio 016 missing up to text here  -->

                    <milestone facs="017r IMG_0065.JPG" n="17r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.17.4"><pb facs="29" n="17r"/><lb n="1"/>vātapittakaphaśoṇitasannipātāgantukani<unclear extent="9" reason="torn" unit="syllables"/>raruṇaḥ kṛṣṇo vā paruṣo<cb n="1"/> mṛdur
                        anavasthitastodādayaś cātra vedanāviśeṣo bhavanti | pittaśvayathuḥ pītaḥ
                        sarakto vā śīghrānusārīmṛ<unclear>du</unclear>r dāhādaya<cb n="2"/>ś cātra
                        vedanāviśeṣo bhavanti | śleṣmaśvayathuḥ pāṇḍuḥ śuklo vā kaṭhinaḥ snigdho
                            mandānu<lb n="2"/>sārī kaṇḍvādayaś cātra vedanāviśeṣo bhavanti |
                        sannipātaśvayathuḥ sarvadoṣaliṅgaviśeṣope<cb n="1"/>taḥ | pittavac
                        choṇitajotikṛṣṇaś ca | pittaraktalakṣaṇaś cāgantur lohitāvabhāsaś ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.5">sa yadā bāhyābhyantaraiḥ kriyāviśeṣai<cb n="2"/>rna
                        śakyate praśamayituṃ kriyāviparyayād bahutvād vā doṣāṇāṃ
                        pāka<del>ā</del>yābhimukho bhavati tasyā<lb n="3"/>masya pacyamānasya
                        pakvasya ca lakṣaṇam ucyamānam upadhārayaś ca | tatra mandoṣmatā
                        tvaksāvarṇyan sthairyaṃ<cb n="1"/>m alparujatālpaśophatā cāmalakṣaṇam
                        uddiṣṭaṃ || sūcībhir iva nistudyate daśyata iva ca pipīlikābhiś chidyate
                        bhidyata iva ca śa<cb n="2"/>streṇa tāḍyata iva ca
                            daṇḍena<unclear>bhiḥ</unclear> pīḍyata iva ca pāṇinā ghaṭyata iva
                        cāṃgulyā dahyate pacyata<lb n="4"/> iva cāgnikṣārābhyāṃ mūṣā coṣaparidāhāś
                        ca bhavanti | vṛścikaviddha iva ca sthānāsanaśayaneṣu na śā<cb n="1"/>ntim
                        upaiti | ādhmātabastir ivātataś ca śopho bhavati tvagvaivarṇyaṃ
                        śophābhivṛddhirjvaro dāhaḥ pipāsā bhaktā ruciś ca pacya<cb n="2"/>mānaliṅgaṃ
                        || vedanopaśānti<add place="below"><unclear extent="1" unit="char">rni</unclear></add>rlohitālpaśophatā ca balīprādurbhāvaḥ
                        tvakparipoṭanaṃ nimnada<lb n="5"/>rśanam aṅgulyāvapīḍite
                        bastāvivacodakasañcaraṇaṃ pūyasya prapīḍayaty ekam antam ante cāvapīḍite<cb n="1"/> muhur muhus todaḥ kaṇḍūranunnatatā vyādher upadravaśāntir
                        bhaktābhikāṅkṣā ca paripakvaliṅgaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.6">kaphajeṣu khalu rogeṣu gambhīrānu<cb n="2"/>gatatvād
                        abhighātajeṣu ca keṣucid asamastam pakvalakṣaṇaṃ dṛṣṭvā pakvam apakvam iti
                        manyamāno bhiṣa<lb n="6"/>ṅ moham upaiti | tatra hi tvaksavarṇṇatā
                        śītaśophatālparujatāśmavac ca ghanatā na tatra moham upeyāt |</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.7">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         āmam vidahyamānañ ca samyak pakvañ ca yo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         jānīyāt sa bhaved vaidyaḥ śeṣās taskaravṛttayaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.8">vātād ṛte nāsti ru<cb n="2"/>jā na pākaḥ pittād ṛte nāsti
                        kaphāc ca pūyaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmāt samastāḥ paripākakāle pacanti śophaṃ tra<lb n="7"/>ya eva doṣāḥ
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.8efgh"><add place="inline">narte rujā vātam ṛte ca pittaṃ
                            pākaḥ kaphaś cāpivinā na pūyaḥ |</add>
                        <caesura/>
                        <add place="inline">tasmād vipākaṃ<cb n="1"/> paripākakāle prayānti śophās
                            tribhir eva doṣaiḥ ||</add>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.17.8.1">kālāntareṇābhyuditan tu pittaṃ kṛtvā vaśe vātakaphau
                        prasahya |
                        <caesura/>
                         pacaty ata<cb n="2"/>ḥ śoṇitam eva pāko matopareṣāṃ viduṣāṃ dvitīyaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.8.2">
                        <add place="below">dravyāṇāñ candanādīnāṃ dagdhānāṃ śvetatā yathā |</add>
                        <caesura/>
                        <add place="below">tadvat pittoṣmaṇā dagdhaṃ rakta pūyam ihocyate
                        ||</add></l>

                    <l xml:id="SS.1.17.9">tatrāmacchede sirāsnāyuvyāpādanaṃ<lb n="8"/>
                        śoṇitātipravṛttiḥ vedanāprādurbhāvovadaraṇam anekopadravadarśanaṃ
                        kṣatavidradhir vā bhavati |<cb n="1"/> sa yadā tu bhayamohābhyāṃ pakvam
                        apakvam iti manyamānaḥ ciram upekṣate vyādhiṃ vaidyaḥ | sa gambhīrānugato
                        dvāram alabhamāna<cb n="2"/>ḥ pūyaḥ svamāśayam avadāyotsaṅgaṅ kṛtvā nāḍīñ
                        janayitvā bhavaty asādhyaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.10">
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                        <unclear extent="2" reason="torn" unit="syllables">yaśchi</unclear><milestone facs="017v IMG_0066.JPG" unit="digital_image"/><pb facs="30" n="17v"/>
                        <lb n="1"/>natyāmamajñānādyaś ca pakvamupekṣate |
                        <caesura/>
                         śvapacāv iva <unclear>sasyaś cet tā</unclear>va niścitakāriṇau ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.11">prāk chastra<cb n="1"/>karmaṇaś ceṣṭaṃ bhojayed āturaṃ
                        bhiṣak |
                        <caesura/>
                         pāneyaṃ pāyayet madyaṃ tīkṣṇaṃ yo vedanāsahaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.12">na mūrchaty annasaṃyogān mattaḥ śastraṃ na bu<cb n="2"/>dhyate |
                        <caesura/>
                         tasmād avaśyam bhoktavyaṃ rogeṣūkteṣu karmaṇi ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.13">prāṇo hy ābhyantaro nṛṇā<unclear reason="torn">m
                            bāhyaprāṇa</unclear><lb n="2"/>guṇānvitaḥ |
                        <caesura/>
                         dhārayaty avirodhena ucchrayam pāñcabhautikaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.14">yo hy utthitolpo yadi vā mahāṃbhyāt kriyāṃ<cb n="1"/>
                        vinā pākam upaiti śophaḥ |
                        <caesura/>
                         viśālamūlo viṣamaṃ vidagdhaḥ sa kṛcchratāṃ yāty avagāḍhadoṣaḥ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.15">ālepavisrāvaṇaśodhanais tu sa<cb n="2"/>myakprayuktair
                        yadi nopaśāmyet |
                        <caesura/>
                         śīghraṃ vipacyet samam alpamūlaḥ sampiṇḍitaś coparicālpa<lb n="3"/>doṣaḥ</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.16">kakṣaṃ samāsādya yathā ca vahnir vāyv īritaḥ sandahati
                        prasahya |
                        <caesura/>
                         tathaiva pūyopyaviniḥsṛto <cb n="1"/>hi mānsaṃ sirāsnāyu ca khādatīha
                        ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.17">ādau vimlāpanaṃ kuryāt dvitīyam avasecanaṃ |
                        <caesura/>
                         tṛtīyam upanāhaṃ tu caturthīṃ pāṭanakriyāṃ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.17.18">pa<cb n="2"/>ñcamaṃ śodhanaṃ vidyāt ṣaṣṭhaṃ ropaṇam
                        iṣyate |
                        <caesura/>
                         ete kramā vraṇasyoktās saptamaṃ vaikṛtāpaham iti<lb n="4"/> || <g rend="letter-numeral">17</g> || ❈ || </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 17 of sūtrasthāna -->


                <div n="18" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 4" facs="017v IMG_0066.JPG" n="17v" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.18.1">athāta ālepavraṇabandhavidhi <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>



                    <l xml:id="SS.1.18.3">ālepana ādya upakrama eṣa sarva<cb n="1"/>śophānāṃ
                        sāmānyataḥ pradhānatamaś ca tamprati pratirogam vakṣyāmaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.4">tatra pratilomam ālimpen nānulo<unclear>ma</unclear> |
                        pratilome hi sa<cb n="2"/>myag auṣadham avatiṣṭhate | praviśati ca
                        romakūpais tasya pramāṇaṃ <unclear>māhiṣārdracarmāt sedha</unclear>m
                            upadiśa<lb n="5"/>nti |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.5">na ca śuṣkam upekṣitavyam anyatra pīḍayitavyāt | śuṣkam
                        apārthakaṃ rujākaraś ca bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.6">ālepapra<cb n="1"/>dehayor antaram ālepaḥ śītas tanur
                        aviśoṣī viśoṣī vā | pradehas tūṣṇaḥ śīto vā bahalobahuviśoṣī ca | tatra
                            raktapittapra<cb n="2"/>sādakṛdālepaḥ | śodhano ropaṇaḥ
                        śophavedanāpagamaś ca tasyopayogaḥ kṣatākṣateṣu yastu<lb n="6"/>
                        kṣateṣūpayujyate sa bhūyaḥ kalka iti saṃjñāṃ labhate | nirudhyālepanasaṃjñaḥ
                        tenāsrāvam anirodho<cb n="1"/> mṛdupūtimāṃsāpakarṣaṇam antardoṣatā<unclear>
                            śu</unclear>rvraṇaśuddhiś ca bhavati |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.12">na cālepanaṃ rātrau prayuñjīta śaityāt tu śleṣmaṇaḥ
                            ūrdhvavivṛta<cb n="2"/>romakūpatvādūṣmānir eti ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.7">avidagdheṣu śopheṣu hitam ālepamanam bhavet |
                        <caesura/>
                         yathā svadoṣaśa<lb n="7"/>manaṃ dāhakaṇḍūrujāpahaṃ ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.9">marmadeśeṣu ye rogā guhyeṣv api sadā nṛṇāṃ |
                        <caesura/>
                         saṃśodhanāya teṣān tu<cb n="1"/>kuryād ālepanaṃ bhiṣak ||</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.16">ata ūrdhvavraṇabandhanadravyāṇy upadekṣyāmaḥ |
                            kṣaumakārpāsikāvikadukūlakauśeyapatrorṇṇacīnapa<cb n="2"/>ṭṭacarmāntarbalkalalatāvidalarajjābālatūlasantānikālāhādīny athāvyādhiṃ
                        kālaś cāvekṣyopa<lb n="8"/>yogaḥ | pramāṇataś ceṣām ādeśaḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.17">kośadāma<unclear extent="7" reason="torn" unit="syllables"/>śākhāsu grīvāmeḍhramūtolī<cb n="1"/>maṇḍalasthavikāyamalakakhaṭvācīnavivandha vitānagophaṇāḥ pañcāṅgī ceti
                        caturdaśabandhaviśeṣāḥ | teṣān nāmabhir evākṛ<cb n="2"/>tayaḥ prāyeṇa
                        vyākhyātāḥ |</l>

                    <l xml:id="SS.1.18.18">tatra kośaṃ <unclear>jaṅghāṅguliparvasu</unclear>
                        vidadhyāt | dāmam asamvādheṅge sa</l>

                    <!-- Folios are missing from here, covering 1.18.19-45.  -->

                </div>
                <!-- end of chapter 18 of sūtrasthāna -->



                <div n="21" type="adhyāya">

                    <!--    MS folio 18, 19, and 20 missing here -->



                    <milestone n="21r" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.21.31"><milestone facs="021r IMG_0112.JPG" n="21r" unit="digital_image"/><pb facs="31" n="21r"/><lb n="1"/>nagatasya
                        vātavat kriyāvibhāgaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.32"> evaṃ prakṣubhitānā<unclear rend="digital_image  broken">ṃ</unclear> prasaratāṃ vimārgagamanam āṭopo dhūmā<cb n="1"/>yanam
                        arocakaś charddir iti liṅgāni bhavanti | tatra tṛtīyaḥ kriyākālaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.33">ata ūrddhvaṃ sthānasaṃśrayam vakṣyāmaḥ | evaṃ khalu
                            prasṛtā<cb n="2"/>s tāṃs tāñ charīrapradeśān āgamya tāṃs tān vyādhīñ
                        janayanti | taṃ prati pratiroga<unclear rend="lacuna">ṃ</unclear> vakṣyāmaḥ
                        | <unclear rend="digital_image broken"><add resp="later hand">te</add>
                                yadoda<add resp="later_hand">r</add></unclear>
                        <lb n="2"/><unclear rend="overwriting">dhayaḥ</unclear> sanniveśaṅ kurvanti
                        te gulmavṛdhyudarāgnisaṅgānāhavisūcikātīsāraprabhṛtīñ janayanti ||<cb n="1"/> bastigatāḥ pramehāśmarīmūtrāghātamūtradoṣaprabhṛtīn || gudagatās tu
                        bhagandarārsaprabhṛtīn || meḍhragatās tu parivarttikā<cb n="2"/>padaṃśa<unclear reason="eccentric_ductus">śū</unclear>kadoṣaprabhṛtīn
                        || vṛṣaṇagatā vṛṣaṇavṛddhīn || ūrddhvajatrugatā ūrddhvagā galaga<lb n="3"/>ṇḍāpacīprabhṛtīn || tvaṅmānsasoṇitagatāḥ kṣudrarogān kuṣṭhādīṃ visarpāṃś
                        ca || māṃsagatā gra<cb n="1"/>nthyapacyarbudagalagaṇḍālajīprabhṛtīn ||
                        asthigatā vidradhyanuśayīprabhṛtīn || pādagatāḥ ślīpadavātasoṇitaprabhṛtī<cb n="2"/>n || sarvagatāḥ jvaraśukradoṣasarvāṅgarogaprabhṛtīn || evam
                        anyeṣv api sthāneṣu rogāṇāṃ do<lb n="4"/>ṣasanniveśaṃ jānīyāt || teṣām evam
                        abhisanniviṣṭānām pūrvarūpaprādurbhāvo bhavati | tatra caturtha<cb n="1"/>ḥ
                        kriyākālaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.34">ata ūrddhvaṃ vyādhidarsanam vakṣyāmaḥ ||
                        sophārbudagranthividradhivisarpādīnāṃ pravyaktalakṣaṇatā jvarātīsāra<cb n="2"/>prabhṛtīnāñ ca | tatra pañcamakriyākālaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.35">ata ūrddhvam asyāvadīrṇṇasya vraṇabhāvam āpannasya <lb n="5"/>ṣaṣṭhaḥ kriyākālaḥ || jvarātīsāraprabhṛtīnāñ ca dī<lb n="1"/>rghakālānubandhaḥ | tatrāpratikriyamāṇo sā<cb n="1"/>dhyatām upaiti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.36">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         sañcayañ ca prakopañ ca prasaraṃ sthānasaṃśrayaṃ |
                        <caesura/>
                         vyaktim bhedañ ca yo vetti doṣāṇāṃ sa bhaved bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.37">sañca<cb n="2"/>ye pahṛtā doṣā labhante nottarā gatīḥ |
                        <caesura/>
                         te tūttarāsu gatiṣu bhavanti balavattarāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.38">sarvair bhāvai<lb n="6"/>s tṛbhir vāpi dvābhyām ekena vā
                        punaḥ |
                        <caesura/>
                         saṃsarge kupita<subst>
                            <del rend="erased">ṃ</del>
                            <add place="proper position">ḥ</add>
                        </subst> kruddhaṃ doṣaṃ doṣo nudhāvati || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.39">saṃsarge yo garī<cb n="1"/>yāṃ syād upakramya<add place="proper position">ḥ</add> sa vai bhavet |
                        <caesura/>
                         śeṣadoṣāvirodhena sannipāte tathaiva c<subst>
                            <del rend="kākapada">ā</del>
                            <add rend="already existed">a</add>
                        </subst> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.21.40">vraṇe tu yasmād rūḍhe pi vraṇavastu na naśyati |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>ādehadhāraṇāj janto<subst>
                            <del rend="erased">ḥ</del>
                            <add place="proper position">r</add>
                        </subst> vraṇas tasmān nirucyata iti || 21 || ❈ || ||</l>




                </div>
                <!-- end of chapter 21 of sūtrasthāna -->


                <div n="22" type="adhyāya">

                    <milestone facs="021r IMG_0112.JPG" n="21r6c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.22.1">athāto vraṇāsrā<lb n="7"/>vavijñānīyam vyā<gap quantity="1" unit="akṣara"/> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.22.3">tvaṅmānsasirāsnāyvasthisandhikoṣṭhamarmāṇy aṣṭau
                        vraṇavastūni bhavanti | atra sa<cb n="1"/>rvavraṇasanniveśaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.4">tatrādyaikavastusanniveśī tvagbhedī vraṇaḥ sūpacar<subst>
                            <del rend="kākapada">aḥ</del>
                            <add rend="overwriting">o</add>
                            <add place="margin bottom">bhavati <unclear reason="unknown to me" unit="akṣara"/></add>
                        </subst>| śeṣās tv āsrāvā vijñeyāḥ | ya evam uttiṣṭhanty avadī<cb n="2"/><unclear confidence="0.5">vya</unclear>nte ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.5">āyataś caturasro vṛttas tripuṭaka iti vraṇākṛtisamāsaḥ |
                        viśeṣatas tu vikṛtākṛ<lb n="8"/>𑑛tayo durupakramā bhavanti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.6">sarva eva vraṇāḥ kṣipraṃ saṃroha<del rend="eraser">ya</del>nty ātmavatāṃ subhiṣa<cb n="1"/>gbhiś copakrāntāḥ | anātmavatāṃ
                        majñaiś copakrāntāḥ praduṣyanti pravṛdvatvād doṣāṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.7">tatrātisamvṛto vivṛtaḥ kaṭhinotimātra<cb n="2"/>m atimṛdur
                        utsannovasannaḥ śītotyuṣṇaḥ kṛṣṇaraktapītaśuklādivarṇṇaiṣv apy
                        artha<cb/>varṇṇaḥ pūtimāṃsa<pb facs="32" n="21v"/><milestone facs="021v IMG_0113.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>𑑛
                        sirāsnāyupratipūrṇṇaḥ pūtipūyāśrāvī ūnmārgy utsaṅgy
                            amanojñadarśanagandhotya<cb n="1"/>rthavedanāvān
                            dāhapākarāgakaṇḍūśophapiṭakopadrutotyartha<unclear reason="faded">du</unclear>ṣṭaśoṇitasrāvī dīrghakālānubandhī ceti <add place="right                             margin" rend="kākapada">duṣṭa</add>vraṇaliṅgāni ||<cb n="2"/> tatra doṣocchrāyam avekṣya
                            yathā<unclear reason="lacuna">svaṃ</unclear> prakurvīta || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.8a">atha sarvāsrāvām vakṣyāmaḥ | <unclear reason="faded">tatra ghṛṣṭāsu chinnāsu</unclear>
                        <lb n="2"/>vā tvakṣu tva<add place="inspace">k</add>sphuṭite
                            bhinnevadāri<add place="margin top" rend="kākapada">te</add> vā
                        salilaprakāśo bhavaty āsrāvaḥ kiñcid visr<subst>
                            <del rend="erase">ā</del>
                            <add>a</add>
                        </subst>ḥ pītāvabhāsaś ca <cb n="1"/>| māṃsagate tu sarpiḥ prakāśaḥ sāndraḥ
                        svetaḥ picchilaś ca | sirāgatas tu sadyaś chinnā<add place="margin bottom" rend="kākapada">su</add> sirāsu raktātipravṛttiḥ pakvāsu ca toyanā<cb n="2"/>ḍībhir ivāgama<subst>
                            <del rend="crossed over">ṃ</del>
                            <add place="margin top" rend="kākapada"><unclear confidence="0.2" reason="background_noise">naṃ</unclear></add>
                        </subst> pūyasya āśrāvaś cātra tanur vicchinnaḥ sapheno vasāpratimaḥ
                        saraktaś ca | snāyuga<lb n="3"/>tas tu snigdho ghanaḥ siṃghaṇakapratimaḥ
                        saraktaś ca | asthi<add place="margin top" rend="kākapada">ga</add>tas tu
                        asthiny abhihate sphuṭite bhinnevadā<cb n="1"/>rite vā doṣabhakṣitatvāc
                        chuktidhautam ivābhāti asthiniḥsāraś ca bhavati | āsrāvaś cātra tanur
                        vicchinno majjāmiśraḥ sarudhirasnigdhaś ca<cb n="2"/> sandhi<add place="margin left" rend="kākapada">ga</add>tas tu pīḍyamāno na
                        pravarttate | tathākuñcanaprasāraṇonnāmanavināmanoskāsanapradhāvanaiḥ <lb n="4"/>sravati | āsrāvaś cātra tanur vicchinnaḥ picchilovalambī
                        sarudhironmathitaś ca bhavati | koṣṭhagatas tu mū<cb n="1"/>trapurīṣapūyarudhirodakāni sravati | marmagatas tu nocyate tvagādiṣv
                        evāvaruddhatvāt || </l>
                    <!-- 9-10 not here-->


                    <l xml:id="SS.1.22.11"> atha sarvavraṇavedanām vakṣyāmaḥ ||<cb n="2"/>
                            todanabhedanacchedanatāḍanāvamanthanāyāmanavikṣepaṇacumucumāyananirddarśanāvabhañjanaspho<lb n="5"/>ṭanavidāraṇotpāṭanakampanavividhaśūlaviśleṣaṇavikiraṇapūraṇastambhanaśvapanākuñcanāṅku<cb n="1"/>śikāḥ sambhavanti | vividhā vā yatra muhurmuhur vedanā āgacchanti
                        tam vātikam iti vidyāt | ūṣācoṣaparidāhadhūmāyanāni<cb n="2"/>
                        yatrāṅgārāvakīrṇṇam iva vedanā sarujaṃ tīkṣṇasampātipacyate yatra coṣmābhir
                        vṛddhir bhavati kṣate <lb n="6"/>kṣārāvasiktavac ca yatra vedanāviśeṣāḥ ghotāt<subst>
                            <del rend="erase">ā</del>
                            <add>a</add>
                        </subst>m paittik<subst>
                            <del rend="erase">ī</del>
                            <add>a</add>
                        </subst>m iti viṃdyāt | pittavad raktasamu<cb n="1"/>tthañ jānīyāt | <add place="margin bottom" rend="kākapada">viśeṣo raktado raktasrāvaś ca
                            bhavati |</add> kaṇḍūrgurutvaṃ suptatā svedolpavedanatvaṃ stambhaḥ
                        śaityañ ca yatra taṃ ślaiṣmikam iti vidyāt | yatra sarvavedanāsamu<cb n="2"/>tpattis taṃ sānnipātikam iti vidyāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.12">ata ūrddhvaṃ sa<add place="margin bottom"><unclear confidence="0.1" reason="faded">rva</unclear></add>varṇṇām vakṣyāmaḥ
                        | bhasmakapo<add rend="kākapada"><unclear reason="faded_or_lacuna"/></add>sthivarṇṇaḥ <lb n="7"/>paruṣoruṇavarṇṇaḥ kṛṣṇa iti māruta<add place="inspace">ja</add>sya | nīlaḥ śyāvo haritaḥ pītaḥ kṛṣṇo raktaḥ
                        piṅgala iti<cb n="1"/> pittaraktasamutthayoḥ | śvetasnigdhaḥ pāṇḍur iti
                        śleṣmajasya | sarvavarṇṇopetaḥ sānnipātika<del rend="crossed_out">sya</del>
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.22.13">bhavati cātra ślokaḥ ||
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>na kevalaṃ vraṇeṣūkto vedanāvarṇṇasaṅgrahaḥ
                        <caesura/>
                         sarvaśophavikāreṣu vraṇaval lakṣayed bhiṣag iti <lb n="8"/>|| <g rend="letter-numeral">22</g> || ❈ ||</l>
                </div>
                <!-- end of chapter 22 of sūtrasthāna-->


                <div n="23" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 8" facs="021v IMG_0113.JPG" n="21v" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.23.1"> athātaḥ kṛtyākṛtyavidhiṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.23.3"> tatra vayasthānāṃ dṛḍhānāṃ prāṇavatāṃ satvava<cb n="1"/>tām ātmavatāñ ca sucikitsyā vraṇā bhavanti || ekaikasmin vā puruṣe
                        yatraitad guṇapañcakaṃ bhavati tasya khalu sādhanīyatamāḥ <cb n="2"/> tatra
                        vayasthānāṃ pratyagradhātutvād āśu vraṇasaṃroho bhavati | dṛḍhānāṃ
                        sthirabahumāṃsatvāc chastram a<gap n="576" unit="char"/></l>


                    <!-- folio 22 is missing-->

                    <l xml:id="SS.1.23.4"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.5"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.6"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.7"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.8"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.9"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.10"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.11"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.11.1"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.12"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.13"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.14"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.15"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.16"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.17"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.18"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.19"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.20"><gap reason="missing folio"/></l>
                    <l xml:id="SS.1.23.21"><gap reason="missing folio"/></l>

                </div>

                <!-- end of chapter 23 of Sūtrasthāna-->


                <div n="24" type="adhyāya">

                    <!-- folio 22 is missing -->

                    <milestone facs="023r IMG_0114.JPG" n="23r1" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.24.7"><pb facs="33" n="23r"/><milestone facs="023r                             IMG_0114.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>akālakṛtaḥ || atra sarvavyādhyuparodhaḥ
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.8"> sarveṣāñ ca vyādhīnāṃ vātapittaśleṣmāṇa e<cb n="1"/>va
                        mūlaṃ | talliṅgatvād dṛṣṭaphalatvād āgamāc ca paśyāmaḥ | yathā hi kṛtsnaṃ
                        vikārajātaṃ vaiśvarūpyeṇa vyavasthitaṃ satva<pc> </pc>rajas<pc> </pc>tamāṃ<cb n="2"/>sy avyatiricya vartta<add place="above">ṃ</add>te
                        | evam eva kṛtsnam vikārajātaṃ vaiśvarūpyeṇāvasthitam avyatiricya <lb n="2"/>vātapittaśleṣmāṇo
                        <!-- it seems that this ms uses two types of medial 'o' (1) combination of medial e and ā (2) combination of medial ai (without the mark of medial e) and ā. For the medial 'au' the manuscript uses the combination of medial ai (complete, i.e. with the medial e sign) and medial ā -->
                        varttante doṣadhātumalasaṃsargā<del rend="erase">ya</del>d āyatanaviśeṣā<del rend="erase">ḥ</del>n nimittata<gap n="1" unit="akṣara"/>ś caiṣāṃ <cb n="1"/>vikalpo bhavati | doṣadūṣiteṣv atyarthañ ca dhātuṣu <subst>
                            <del rend="overwriting">ji</del>
                            <add rend="overwriting">saṃ</add>
                        </subst>jñā<del rend="erase"><unclear reason="faded">sā</unclear></del>
                        bhavati | <subst>
                            <del rend="erasing_and_overwriting"><unclear reason="faded">so</unclear><unclear quantity="2" reason="overwriting" unit="akṣara"/></del>
                            <add rend="overwriting">rasa</add>
                        </subst>jo yaṃ <mod rend="overwriting">rakta</mod>jo yaṃ māṃsajo yaṃ medojo
                        yaṃ a<cb n="2"/>sthijo yaṃ majjajo yaṃ śukrajo yaṃ vyādhir iti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.9"> aśraddhārocakapipāsāṅgamardajvarahṛllās<subst>
                            <del>a</del>
                            <add>ā</add>
                        </subst>tṛpti<lb n="3"/>gauravapāṇḍurogasrotorodhakārśyavairasyāṅgasādāḥ |
                            akālapalitatimiradarśanara<cb n="1"/>sadoṣajā vikārāḥ
                        kuṣṭhavisarpapiṭakās
                            tilakālakanacchavyaṅgamasakanīlikākoṭhaplīhagulmavidradhyarsorbudāsṛ<cb n="2"/>gdararaktapittaprabhṛtayo raktadoṣāt || gudamukhameḍhrapākāś
                            cādhimāṃsārbudārsopa<lb n="4"/>jihvopakuśagalaśuṇḍikāmāṃsasaṃghātoṣṭhaprakopagalagaṇḍagaṇḍamālāprabhṛtayo
                            māṃsado<cb n="1"/>ṣāt |
                        granthivṛddhigalagaṇḍārbudoṣṭhaprakopamadhumehātisthaulyaprabhṛtayo
                        medodoṣāt || adhyasthidantāsthitodaśūlā<cb n="2"/>dayosthidoṣāt ||
                            tamodarśamūrcchābhramapārśvagauravahṛcchūlasthūlamūloru<unclear confidence="0.2">ṃ</unclear>jambheti majja<lb n="5"/>doṣāt || klaibyam
                        apraharṣaś ca śukradoṣāt || tvagdoṣas saṃgo tipravṛttir vā malānāṃ malā<cb n="1"/>yatanadoṣāt || indriyāṇām ayathā pravṛttir apravṛttir vā
                        indriyāyatanadoṣād ity eṣa samāso vistara<unclear confidence="0.2">ṃ</unclear> nimittā<cb n="2"/>ni caiṣām prati<unclear confidence="0.5" reason="overwriting">r</unclear>ogam vakṣyāmaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.10">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         kupitānāṃ hi doṣāṇāṃ <add place="bottom margin" rend="kākapada">śa</add>rīre paridhāvatāṃ
                        <caesura/>
                         yatra sa<lb n="6"/>ṅgaḥ savaiguṇyād vyādhis tatropajāyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.11"> bhūyo tra jijñāsyate | kim vātapittaśleṣmaṇāṃ jvarā<cb n="1"/>tīsārādīnāñ ca nityaṃ saṃśleṣaḥ paricchedo veti | yadi nityaṃ
                        saṃśleṣaḥ syān nityāturā eva sarvaprāṇinaḥ syuḥ | athā<cb n="2"/>py
                        anyathābhāvo vātādīnāṃ jvarādīnāñ cānyatra varttamānasyānyasya liṅgan na
                        bhavatīti kṛtvā vā<lb n="7"/>tāda<unclear confidence="0.1" reason="overwriting">yo</unclear> jvarā<unclear reason="overwriting">dīnāṃ</unclear> mūlānīti tan na<del rend="erasing">ḥ</del> || atrocyate
                        || doṣāṃ pratyākhyāya jvarādayo na <cb n="1"/>bhavanti || atha ca nityaṃ
                        sambandhaḥ yathā hi vidyudvātāśanivarṣaṇyākāśaṃ pratyākhyāya <add place="below">na</add> bhavanti | saty apy ākāśe kadāci<cb n="2"/>c ca
                        na bhavanti | atha ca nimittato bhavanti | taraṅgabudbudādayaś codakaviśeṣāḥ
                            <metamark>𑑛</metamark>
                        <pb facs="34" n="23v"/><milestone facs="023v IMG_0115.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/> evam vātādīnāṃ jvarādīnāñ ca na
                        nityasaṃśleṣo na vicchedaḥ | śāśvatikaḥ | atha ca nimittataḥ <cb n="1"/>
                        tebhya evo<subst>
                            <del rend="crossed out">pa</del>
                            <add>t</add>
                        </subst>pattir iti || </l>



                    <l xml:id="SS.1.24.12"> vikāram parimāṇañ ca saṅkhyā caiṣām pṛthak pṛthak |
                        <caesura/>
                         vistareṇottare tantre sarvā bādhāṃm pracakṣma<unclear reason="overwriting">ha</unclear><add>|</add> i<cb n="2"/>ti || </l>

                    <l xml:id="SS.1.24.trailer">
                        <g rend="letter-numeral">24</g> || ❈ || </l>

                </div>
                <!-- end of chapter 24 of sūtrasthāna -->


                <div n="25" type="adhyāya">

                    <milestone facs="023v IMG_0115.JPG" n="23v1c" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.25.1"> athāto ṣṭavidhaśastrakarma<metamark>𑑛</metamark><lb n="2"/>vidhiniścayam vyākhyāsyāmaḥ || </l>



                    <l xml:id="SS.1.25.3-4"> chedyās tu
                            bhagandarārśorbudaduṣṭavraṇanāḍīcarmakīlatilakāla<cb n="1"/>kamedogranthiśleṣmanimittāś cāmas tathā
                        māṃsasirāsnāyukothamāṃsakandīmāṃsāsthigatam api ca śalyam uttavaḥ śataponako
                            ja<cb n="2"/>tumaṇir valmīkamadh<unclear reason="eccentric_ductus">ū</unclear>ṣodhimāṃsaḥ māṃsasaṃghātagalaśuṇḍikā ity evam ādayo vikārāḥ
                        || </l>



                    <l xml:id="SS.1.25.5-8">
                        <lb n="3"/>bhedyās tu sarvajamṛte vidradhyanuśayī pramehapiṭakā granthayaś
                        ca visarpāś cāditas trayas trayo vṛ<cb n="1"/>ddhayaś ca vidārikāvamanthau
                        puṣkarikānāḍyastanarogāś ca sahopadaṃśaiḥ śophāś cāsarvasarāḥ prāyaśaḥ
                        kṣudrarogās tathā tā<cb n="2"/>lupuppuṭatuṇḍikerīgilāyuprabhṛtayo ntaḥ
                        pūyaśalyāḥ pañca meda<add>ḥ</add>samutthā aśmarīheto<lb n="4"/>r bastiś ca
                        || </l>



                    <l xml:id="SS.1.25.9"> lekhyāś catasro rohiṇyaḥ
                        vraṇanetravarmādyadhijihvopajihve māṃsocchrayaḥ kilā<cb n="1"/>so
                        dantavaidarbhaḥ pañca medojāś ca || </l>




                    <l xml:id="SS.1.25.10cd"> vedhyās tu sirodaravṛddhiprabhṛtayaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.11-12ab"> eṣyās tu gatimanto vraṇā nāḍyaḥ śalyāni ca || <cb n="2"/>āharttavyās tu dantāntaḥ śarkarāśmarīmūḍhagarbhakarṇṇamalaśalyāni
                        pādaśarkarā ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.12cd"> visrāvyo vidradhiḥ sarvo bhaved anyatra sarvajāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.13"> kuṣṭhāni vāyuḥ sarujaḥ śophaś cāpy ekadeśajaḥ ||
                        <caesura/>
                         pālyāma<cb n="1"/>yā ślīpadāni viṣaduṣṭaś ca śoṇitam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.14"> arbudāni visarpāś ca granthayaś cāditaś ca ye ||
                        <caesura/>
                         trayas trayas te viśrāvyā stanarogās tathaiva ca <cb n="2"/>| </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.15"> sauṣiraḥ kaṇṭhaśālūkāḥ kaṇṭakāḥ kṛmidantakaḥ
                        <caesura/>
                         dantaveṣṭaḥ sopakuśaḥ śītādo dantapu<lb n="6"/>ppuṭaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.16"> pittāsṛkkaphajāś cyauṣṭhyāḥ kṣudrarogāś ca bhūyaśaḥ ||
                        <caesura/>
                         sīvyā medaḥsamutthās tu bhitvā vi<cb n="1"/>likhitaṃ tathā | </l>

                    <!-- 17-28 variant text -->

                    <l xml:id="SS.1.25.17-28"> kaphagranthir alpapāliḥ karṇṇasadyovraṇaś ca yaḥ ||
                        <caesura/>
                        <!--    The transcriber went wrong here.  Now fixed.  -->
                        śirolalāṭākṣikṛṭakarṇṇeṣv anāsāgaṇḍakṛkāṭikā | bāhūdara<cb n="1"/>sphikṣāyuprajananamuṣkādiṣu pradeseṣv acaleṣu māṃsavatsu ca śīvyet |
                            janukurparajaṃghādiṣu<lb n="6"/> pracaleṣv alpamāṃseṣu na sīvyet |
                        vāyunirvāhino ntalohitaśal<damage extent="1" unit="char">yāḥ</damage>
                        saviṣāṃś ca tatra <add place="below">vā</add>sīvyaṃ vra<cb n="1"/>ṇam
                        abhisamīkṣya celāsthipāṃsutṛṇaromaśuṣkaraktādīny apohotkṛtyākṛṣya
                        yathāsthānaṃ sthāyayitvā snāyusūtravālānāṃ manyatamena<cb n="2"/> sīvyet |
                        saṇāśmantakamūrvātaśīnāṃ <subst><del>va</del><add place="below" resp="m.                                 sec.">vā</add></subst>
                        valkalaiḥ | sūcyas tu tisra upadiśyante | dvyaṅgulā tryaṅgulā<milestone facs="024r IMG                             0116.JPG" unit="digital_image"/><pb facs="35" n="24r"/> dhanuvakreti | tatra
                        māṃsaleṣv avakāśe<cb n="1"/>ṣu tryasrāḥ satvāsthisv alpamāṃseṣu ca dvyaṅgulā
                        vṛttā yat kāmāsamayor marmasu ca dhanuvat cakrārdhaṃ tṛtīyāṃguleti ||
                            <unclear>phuṇi</unclear><cb n="2"/> kātūnasevanyāveṃllitakaṃ
                        rajagranthibandhaṃ ceti | samāsena sevanavikalpāḥ | teṣān nāmabhir e<lb n="2"/>vākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ teṣāṃ prahāram āsādyopayogāṃ
                        budhyāvekṣya na cātisannikṛ<cb n="1"/>ṣṭāṃ viprakṛṣṭām alpagrāhiṇīm atibahu
                        grāhiṇīm vā sūcīm pātayet ||
                        <caesura/>
                        <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         dūre nipatitābādhaṃ sannikṛṣṭe viluñcanaṃ<cb n="2"/> |
                        <caesura/>
                         alpagrahāt tadvad eva vraṇe kuryād atas tyajet ||
                        <caesura/>
                         samyak sīvitam avekṣya madhughṛtayutair añja<lb n="3"/>namadhukalodhrapriyaṅguśallakīphalarasāñjanakṣaumamasīcūrṇṇaiḥ pratisārya
                        bandhenopacaret | <cb n="1"/> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.25.29">
                        <abbr type="suspension">bhavati</abbr><ex> cātra ||</ex>
                        <caesura/>
                         etad aṣṭavidhaṃ karmma samāsena prakīrttitaṃ |
                        <caesura/>
                         cikitsite<add place="below">ṣu</add> kārtsnyena vistaras tasya vakṣyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.30"> hīnātiriktan tiryak ca gā<cb n="2"/>tracchedanam ātmanaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         etāś catasro ṣṭavidhe karmmaṇi vyāpadaḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.31"> ajñānalobhāhitavā<lb n="4"/>kyayogair
                        <caesura/>
                         bhayapramohair aparaiś ca bhāvaiḥ |
                        <caesura/>
                         vaidyo yadā śastram abhiprayuñjan
                        <caesura/>
                         saśeṣadoṣāṃ kurute vi<cb n="1"/>kārān || <del cause="dittography" rend="parenthesis"><metamark function="deletion_of_text_produced_by_dittography">(</metamark>etāś
                            catasro ṣṭavidhe karmmaṇi vyāpadaḥ smṛtāḥ || <metamark function="deletion_of_text_produced_by_dittography">(</metamark>
                            ajñānalobhāhitavākyayogair bhayapramohair aparaiś ca bhāvaiḥ | <cb n="2"/> vaidyo yadā śastram abhiprayuñjan || <metamark function="deletion_of_text_produced_by_dittography">)</metamark></del></l>

                    <l xml:id="SS.1.25.32"> taṃ kṣāraśastrāgnibhir auṣadhai<lb n="5"/>ś ca
                        <caesura/>
                         bhūyo bhiyuñjan tam ayuktiyuktaṃ |
                        <caesura/>
                         jijīviṣur dūrata eva vaidyam
                        <caesura/>
                         vivarjayed ugraviṣāhitulyam <unclear reason="damage">||</unclear>
                    </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.33">
                        <cb n="1"/>tad eva yuktaṃ tv atimarmasandhīṃ
                        <caesura/>
                         hiṃsyāt sirā snāyum athāsthi caiva |
                        <caesura/>
                         mūrkhaprayuktam puruṣaṃ kṣaṇena
                        <caesura/>
                         prāṇair viyuñjyād atha vā kadācit <cb n="2"/>|| </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.34"> bhramaḥ pralāpaḥ patanam pramoho
                        <caesura/>
                         viceṣṭanaṃ līyanam uṣṇatā ca |
                        <caesura/>
                         suptāṅgatā mūrchanam ūrdhvavātaḥ |
                        <caesura/>
                        <lb n="6"/>tīvrā rujo vātakṛtāś ca tās tāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.35"> māṃsodakābhaṃ rudhitañ ca gacchet
                        <caesura/>
                         sarvendriyārthoparamas tathaiva <cb n="1"/>|
                        <caesura/>
                         daśārdhasaṃkhyeṣv atha vikṣateṣu
                        <caesura/>
                         sāmānyato marmmasu liṅgam uktaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.36"> surendragopapratimam prabhūtaṃ
                        <caesura/>
                         raktaṃ sravet tatkṣatajaś ca vāyu<cb n="2"/>ḥ |
                        <caesura/>
                         karoti rogāṃ vividhāṃ yathoktāṃ sirāsu chinnāsv atha vikṣatāsu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.37"> kaubjaṃ śarīrāvayavāvasā<lb n="7"/>daḥ
                        <caesura/>
                         kriyāsv aśaktis tumulā rujaś ca |
                        <caesura/>
                         cirād vraṇo rohati yasya cāpi
                        <caesura/>
                         taṃ snāyuviddhaṃ manujam vyavasye<cb n="1"/>t || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.38"> śophābhivṛddhis tumulā rujaś ca
                        <caesura/>
                         balakṣayaḥ sarvata eva śophaḥ |
                        <caesura/>
                         kṣateṣu sandhiṣv acalācaleṣu
                        <caesura/>
                         syāt sarvakarmoparama<cb n="2"/>ś ca liṅgaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.39"> ghorā rujo yasya niśādineṣu
                        <caesura/>
                         sarvāsv avasthāsu ca naiti śāntim |
                        <caesura/>
                         bhiṣag vipaścid vi<pb facs="36" n="24v"/><milestone facs="024v                             IMG_0117.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>ditārthasūtra<unclear reason="overwriting">s
                            <caesura/>
                             ta</unclear>m asthividdhaṃ manujaṃ vyavasyet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.40"> yathāsvam etāni vibhāvayec ca
                        <caesura/>
                         liṅgāni marmasv abhitāḍi<cb n="1"/>teṣu |
                        <caesura/>
                         pāṇḍur vivarṇṇaḥ sparśan na veti
                        <caesura/>
                         yo māṃsamarm<subst><del rend="erase">ā</del><add>a</add></subst>ṇy
                        abhitāḍitaḥ saḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.41"> ātmānam evātijaghanyakārī
                        <caesura/>
                         śastreṇa yo hiṃsati karmma <cb n="2"/>kurva<unclear reason="overwriting">n</unclear> |
                        <caesura/>
                         tam ātmavān ātmanudaṅ kuvaidyaṃ
                        <caesura/>
                         vivarjayed āyur abhīpsamānaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.42"> tiryakpraṇihite śastre do<lb n="2"/>ṣāḥ purvam udāhṛtāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         tasmāt pariharaṃ<del rend="crossed out">haṃ</del> doṣāṃ kuryāc
                        chastranipātanaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.43"> mātaram pitaram putrām bāndhavān a<cb n="1"/>pi cāturaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         apy etāñ chaṅkate nityaṃ vaidye viśvāsam eti ca || </l>

                    <l xml:id="SS.1.25.44"> visṛjaty ātmanātmānaṃ na cainam pariśaṅkate |
                        <caesura/>
                         tasmāt putravad eveha pā<cb n="2"/>layed āturam bhiṣak || </l>





                    <l xml:id="SS.1.25.46"> karmmaṇā kaścid ekena dvābhyāṅ kaścit tribhis tathā |
                        <caesura/>
                         vikāraḥ sādhyate kaścic catu<lb n="3"/>rbhir api karmmabhiḥ || <g rend="letter-numeral">25</g> || ❈ ||</l>

                    <milestone ana="line 3" n="24v" unit="digital_image"/>


                </div>
                <!-- end of chapter 25 of Sūtrasthāna-->



                <div n="26" type="adhyāya">

                    <milestone corresp="24v3a" facs="024v IMG_0117.JPG" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.26.1"> athātaḥ pranaṣṭaśalyavijñānīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.26.3"> atha śala hiṃsāyāṃ <unclear reason="damage">dhā</unclear><cb n="1"/>tuḥ tasya yatpratyayasya śalyam iti rūpam
                        bhavati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.4"> tad dvividhaṃ śārīram āgantukaś ca </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.5"> śārīrāgantavaś ca sarvaśarīrābādhā ihopadṛśyanta <cb n="2"/>ity ataḥ śalyaśāstraṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.6"> tatra śārīrāṇi dantanakharomādīni | dhātavo nnaṃ malā
                        doṣāś ca duṣṭāḥ āga<lb n="4"/>ntūni śarīraśalyavyatirekeṇa yāvanto bhāvāḥ
                            <del rend="cross_mark">duḥkhaṃ</del> duḥkham utpādayanti || </l>



                    <l xml:id="SS.1.26.6.1">
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex>vati cātra</ex> || śarīre sarva<cb n="1"/>śalyānāṃ gatayaḥ pañcadhā smṛtāḥ | ṛjvāgatam avāñcīnaṃ tiryag
                        ūrdhvam adhogataṃ || </l>


                    <l xml:id="SS.1.26.9-10"> tāni tu yadā vegakṣayāt pratīghātād vā tvagādi<cb n="2"/>ṣu vraṇavastuṣv atiṣṭhante | dhamanīsrotosthipesīvivaraprabhṛtiṣu
                        vā śarīrapradeśeṣu tatra lakṣa<lb n="5"/>ṇam ucyamānam upadhārayasva |
                        śyāvam piṭakācitaṃ śophavedanāvantaṃ muhurmuhuḥ śoṇitāsrāvi<cb n="1"/>ṇam
                        budbudavad udgatam mṛdumāṃsaṃñ ca vraṇañ jānīyāt saśalyo yam iti | sāmānyato
                        lakṣaṇam uktaṃ | viśeṣas tvaggate vivarṇṇāḥ śopho bha<cb n="2"/>vanty āyataḥ
                        kaṭhinaś ca | māṃsagate śophābhivṛddhir asaṃrohaḥ pīḍanāsahi<add place="bottom margin" rend="kākapada">ṣṇu</add>tā coṣaprapākau ca <lb n="6"/>māṃsānām peśyantaragate py evaṃ coṣaśoṣavarjjaṃ | sirāgate
                        cādhmānaṃ śūlañ ca | snāyugate snāyujālā<cb n="1"/>vakṣepaṇaṃ | srotogate
                            srota<del rend="cross_mark">mī</del>sāṃś ca karmaguṇahāniḥ | dhamanīgate
                        saphenaṃ <del rend="crossed_out">sa</del>raktam īrayan samīraṇaḥ saśabdo
                        nirgacchaty aṅga<cb n="2"/>mardapipāsā hṛllāsaś ca | asthigate
                        vividhavedanāprādurbhāvaḥ saśophaś ca | asthivivaraga<lb n="7"/><metamark rendition="jāyekā">𑑛</metamark>te tv asthicūrṇṇapūrṇṇatā saṃharṣo
                        vegavāṃś ca | sandhigate py evaṃ <cb n="1"/>ceṣṭoparamaś ca | koṣṭhagate tv
                        āṭopānāho purīśāhāradarśanāni ca vraṇamukhād bhavanti | marmagate tu
                        marmaviddhavad ācakṣa<cb n="2"/>te | sūkṣmagatiṣu śalyeṣv etāny eva
                        lakṣaṇāni vispaṣṭāni bhavanti | </l>

                    <l xml:id="SS.1.26.11"> mahānty alpāni vā śuddhade<milestone n="24v7" unit="digital_image"/></l>
                    <!-- Folio 25 is missing-->




                </div>
                <!-- end of chapter 26 of Sūtrasthāna-->


                <div n="27" type="adhyāya">

                    <!-- folio 25 is missing -->


                    <milestone facs="026r IMG_0120.JPG" n="26r1" unit="digital_image"/>

                    <l xml:id="SS.1.27.17">
                        <pb facs="37" n="26r"/><milestone facs="026rIMG_0120.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/><metamark rendition="jāyekā">𑑛</metamark>ṣicya sthirībhūtaṃ <cb n="1"/>śalyam uddharet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.18-21"> ajātuṣaṃ jatunā liptayā pūrvakalpenāsthiśalyam anyad
                        vā tirya saktam avekṣyañ ca keśoṇḍuvaṃ dṛḍhaikadīrghasū<cb n="2"/>trabandhana kṛtvā dravabhaktopahitaṃ pāyayed <add place="bottom margin" rend="kākapada">ākaṇṭhāc ca pūrṇṇakoṣṭham vāmayet</add> vamataś ca
                        śalyaikadeśasaktaṃ sūtraṃ <lb n="2"/>anyad vā sahasā tv ākṣipet | mṛdunā
                        dantadhāvanakūrcakenāharet | praṇuded vānta<add resp="later hand">ḥ</add>kṣata<cb n="1"/>kaṇṭhāya ca madhusarpirlehaṃ prayacchet
                        triphalācūrṇṇam vā madhuśarkkarāmiśraṃ udakapūrṇṇam avāñcchirasam avapīḍayet
                        | dhunuyā<cb n="2"/>d vāmayec ca grāsaśalye tu kaṇṭhasakte niḥśaṅkam
                        anavabaddhaṃ skandhe muṣṭino nihanyāt snehasukho<lb n="3"/>dakaṃ vā pāyayet
                        || </l>



                    <l xml:id="SS.1.27.23">
                        <abbr>bhavati</abbr><ex> cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         śalyākṛtiviśeṣāṃś ca sthānañ cāvekṣya naikadhā |
                        <caesura/>
                         tathā yantrapṛtha<cb n="1"/>ktvañ ca samyak chalyam athāharet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.24"> karṇṇavanti ca śalyāni duḥkhāny āharaṇe viduḥ |
                        <caesura/>
                         ādadīta bhiṣak tasmāt tāni yuktyā sa<cb n="2"/>māhitaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.25"> etair upāyaiḥ śalyan tu naiva ni<subst>
                            <del rend="erasing"><unclear n="2" unit="syallable"/></del>
                            <add rend="overwriting">hārya</add>
                        </subst>te yadi |
                        <caesura/>
                         matyā nipuṇayā vaidyo yantrayo<lb n="4"/>gaiś ca nirharet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.27.26">
                        <unclear reason="overwriting">śopha</unclear>pākau rujaś cogrāḥ kuryāc
                        chalyam ani<add resp="later hand">r</add>hṛtam |
                        <caesura/>
                         vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi tasmā<cb n="1"/>d yatnād vinirhared iti || <g rend="letter-numeral">27</g> || ❈ || </l>



                    <milestone ana="line 4" facs="026r IMG_0121.JPG" n="26r" unit="digital_image"/>

                </div>
                <!-- end of chapter 27 of Sūtrasthāna-->


                <div n="28" type="adhyāya">

                    <milestone facs="026r IMG_0121.JPG" n="26r4" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.28.1"> athāto viparītavraṇavijñānīyaṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.28.3"> phalāgnijalavṛṣṭīnāṃ puṣpadhūmāmbudā <cb n="2"/>yathā |
                        <caesura/>
                         khyāpayanti bhaviṣyatvaṃ <subst><del rend="erasing"><unclear n="3" reason="faded" unit="char"/></del><add>riṣṭāni</add>
                        </subst> maraṇan tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.4"> tāni saukṣmyāt pramādād vā tathaivāśu vyatikra<lb n="5"/>māt |
                        <caesura/>
                         gṛhyante nodgatāny ajñair mumūrṣor na tv asambhavāt || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.5"> dhruvaṃ hi riṣṭe maraṇaṃ brāhmaṇais tat ki<cb n="1"/>lāmalaiḥ |
                        <caesura/>
                         rasāyanatapojapyatatparair vā nivāryate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.6"> nakṣatrapīḍā bahudhā yathā kālā<subst><del n="1" rend="erasing" unit="syllable"/><add rend="overwriting">d
                            vi</add></subst>pacyate |
                        <caesura/>
                         riṣṭapākan tathā <add place="column_gap">kecit</add>
                        <cb n="2"/>bruvate bahavo janāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.7"> asiddhim prāpnuyāl loke pratikurvaṅ gatāyuṣaḥ |
                        <caesura/>
                         tasmād yatnena riṣṭā<lb n="6"/>ni lakṣayet kuśalo bhiṣak || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.8"> gandhavarṇṇarasādīnāṃ viśeṣāṇāṃ svabhāvataḥ ||
                        <caesura/>
                         vaikṛtaṃ yat tad āca<cb n="1"/>ṣṭe vraṇinaḥ pakvalakṣaṇaṃ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.9"> kaṭus tīvraś ca visraś ca gandhas tu pavanādibhiḥ |
                        <caesura/>
                         lohagandhis tu raktena vyāmiśraḥ sānnipā<subst>
                            <del n="1" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">ti</add>
                        </subst>ka<cb n="2"/>ḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.10"> lājātasītailasamāḥ kiñcid visrāś ca gandhataḥ |
                        <caesura/>
                         jñeyāḥ prakṛtigandhā<subst>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add>ḥ syur a</add>
                        </subst>to nyad gandha<lb n="7"/>vaikṛtam || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.11"> madyājyayoḥ sumanasāṃ padmacandanayor api |
                        <caesura/>
                         sugandhā divyagandhāś ca mumūrṣūṇām vraṇā<cb n="1"/>ḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.12"> śvavājimūṣikādhvāṃkṣapūtivallūramatkuṇaiḥ |
                        <caesura/>
                         sagandhāḥ paṅkagandhāś ca bhūmigandhāś ca garhitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.13"> kuṃkumadhyāma<cb n="2"/>k<subst><del rend="erasing">ā</del><add>a</add></subst>ṃguṣṭhasavarṇṇāḥ pittajāś ca ye
                        <caesura/>
                         na dahyante na śuṣyanti varjayet tān <cb/>vicakṣaṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.14"> kaṇḍūmantaḥ sthi<milestone facs="026v IMG_0122.JPG" unit="digital_image"/><pb facs="38" n="26v"/><lb n="1"/><unclear reason="faded">rāḥ snigdhāḥ śvetāḥ kaphanimittajāḥ | </unclear>
                        <caesura/>
                         dahyante vedanāvanto bhiṣak tān api varjayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.15"> kṛṣṇā ye tv a<cb n="1"/>ruṇāsrāvā vātajā marmatāpinaḥ |
                        <caesura/>
                         svalpām api na kurvanti rujan tān api varjayet || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.16"> kṣveḍanti ghurghurāyanti jvalantīva ca ye vraṇāḥ
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>tvaṅmāṃsasthāś ca pavanaṃ saśabda<unclear reason="damage">ṃ</unclear> visṛjanti ye || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.17"> ye <unclear>tv a</unclear>marmasvasaṃbhūtā bhavanty
                        atyarthavedanāḥ |
                        <caesura/>
                         dahyante cā<lb n="2"/>nta<unclear n="1" reason="eccentric_ductus">ra</unclear>tyarthaṃ bahiś śītāś ca ye vraṇāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.18"> dahyante bahir atyarthaṃ bhavanty antaś ca śītalāḥ |
                        <caesura/>
                         śaktikuntadhvajarathā vā<cb n="1"/>jivāraṇapakṣiṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.19"> yeṣu cāpy avabhāseyuḥ prāsādākṛtayas tathā |
                        <caesura/>
                         cūrṇṇāvakīrṇṇā iva ye bhānti cānavacūrṇṇitāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.20"> prāṇamāṃsa<cb n="2"/>kṣayaśvāsakāsārocakapīḍitāḥ |
                        <caesura/>
                         pravṛddhapūyarudhirā vraṇā yeṣāñ ca marmasu || </l>

                    <l xml:id="SS.1.28.21"> kriyābhiḥ <lb n="3"/>samyag ārabdhā na siddhyanti ca ye
                        vraṇāḥ |
                        <caesura/>
                         varjayed api tāṃ prājñaḥ saṃrakṣann ātmano yaśaḥ || <g rend="letter-numeral">28</g>
                        <cb n="1"/>|| ❈ || </l>

                    <milestone ana="line 3" n="26v" unit="digital_image"/>


                </div>
                <!-- end of chapter 28 of Sūtrasthāna-->


                <div n="29" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 3" facs="026v IMG_0122.JPG" n="26v" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.29.1"> athāto viparītadūtasvapnadarśanīyam
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.3"> dūtadarśanasambhāṣā veśaceṣṭitam eva ca |
                        <caesura/>
                         ṛkṣavelā tithiś caiva nimi<cb n="2"/>tta śakuno nilaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.4"> gehe vaidyasya vāgdehamanasāṃ ca viceṣṭitaṃ |
                        <caesura/>
                         kathayanty āturagataṃ śubham vā <lb n="4"/>yadi vāśubham || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.5"> pāṣaṇḍāśramavarṇṇānāṃ savarṇṇāḥ karmmasiddhaye |
                        <caesura/>
                         ta eva viparītāḥ syu dūtāḥ ka<cb n="1"/>rmavipattaye || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.6"> napuṃsakaḥ strī bahavo nyathā kāryānusūyakāḥ |
                        <caesura/>
                         gardabhoṣṭrarathārūḍhā rudantyaḥ sa<unclear confidence="0.4" reason="eccentric_ductus">ndhya</unclear>ayos tathā || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.7"> vaidyaṃ ya upa<cb n="2"/>sarpanti dūtās te cāpi garhitāḥ
                        |
                        <caesura/>
                         pāṣadaṇḍāyudhadharā śuklaitaranivāsanaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.8"> ārdrajīrṇṇāva<lb n="5"/>savyekamalinodhva<subst>
                            <del n="1" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add>ta</add>
                        </subst>vāsasaḥ |
                        <caesura/>
                         nyūnādhikāṅgātikṛṣṇā vikṛtā raudrarūpiṇaḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.9"> rūkṣaniṣṭhura<cb n="1"/>vaktāras tv amaṅgalyābhidhāyinaḥ
                        |
                        <caesura/>
                         chindantas tṛṇakāṣṭhāni spṛśanto nāsikāstanam || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.10"> vastrāntānāmikākeśanakharoma<subst>
                            <del rend="erasing">ṃ</del>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add>daśāṃ</add>
                        </subst> spṛśan |
                        <caesura/>
                         likhanto vā mahīṃ kiṃcin muñcanto loṣṭabhedinaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.12">
                        <lb n="6"/>tailakarddamadigdhāṅgā raktasraganulepanāḥ ||
                        <caesura/>
                         phalaṃ pakvam asāram vā gṛhītvā<subst>
                            <del n="2" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add>nyac ca</add>
                        </subst> tadvidhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.13"> nakhair na<cb n="1"/>khāṅkarañ cāpi kareṇa caraṇan tathā
                        |
                        <caesura/>
                         upānaccarmahastā vā vikṛtāḥ vyādhipīḍitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.14"> vāmācārā rudanto <add place="below">vā</add> śvāsino
                            vikṛ<cb n="2"/>tekṣaṇāḥ ||
                        <caesura/>
                         yāmyān diśaṃ prāñjalayo viṣam aikapadaiḥ sthitā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.15"> vaidyaṃ ya upasarpanti dūtās te cāpi ga<lb n="7"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>rhitāḥ ||
                        <caesura/>
                         dakṣiṇābhimu<cb n="1"/>khaṃ deśe maline krūrakarmmiṇaṃ | </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.16"> bhūmau śayānaṃ nagnaṃ vā vegotsargeṣu vāśuciṃ ||
                        <caesura/>
                         prakīrṇṇakeśam abhyaktaṃ svinnam viklavam eva vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.17">
                        <cb n="2"/>vaidyaṃ ya upasarpanti dūtās te cāpi garhitāḥ
                        <caesura/>
                         pitrye vā bahukārye vā tathā cotpātadarśane | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.18"> madhyā<pb facs="40" n="27r"/><milestone facs="027rIMG_0117.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/><gap n="2" unit="syllable"/>rdharātre vā sandhyayoḥ kṛttikāsu vā |
                        <caesura/>
                         ārdrāśleṣāmaghāmūlāpūrvāsu bhara<lb n="1"/>ṇīṣu vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.19">
                        <cb n="1"/> navamyām atha ṣaṣṭhyām vā pakṣasandhidineṣu vā |
                        <caesura/>
                         vaidyaṃ ya upasarpanti dūtās te cāpi garhitāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.20"> svinnābhitaptā madhyāhne jva<cb n="2"/>lanasya samīpataḥ
                        |
                        <caesura/>
                         garhitāḥ pittarogeṣu dūtā vaidyaṃ samāgatāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.21"> ta eva kapharoge<lb n="2"/>ṣu karmmasiddhikarāḥ smṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         etena śeṣa vyākhyātaṃ svabudhyā vibhajed bhiṣak | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.22"> raktapittāti<cb n="1"/>sāreṣu prameheṣu tathaiva ca |
                        <caesura/>
                         praśasto jalasaṃrodho vaidyāturasamāgamaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.23"> evam vibhāgam vijñāya śeṣam budhyeta paṇḍi<cb n="2"/>taḥ
                        |
                        <caesura/>
                         śuklavāsā<add>ḥ</add> śucigauraḥ śyāmo vā priyadarśanaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.24"> svasyāñ jātau <unclear reason="overwriting">svagotro vā
                            dūtaḥ</unclear> kārya<lb n="3"/>karaḥ smṛtaḥ |
                        <caesura/>
                         goyānenāgatas tuṣṭaḥ padbhyām vā kliṣṭaceṣṭitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.25"> dhṛtimāṃś ca vidhijñaś ca kā<cb n="1"/>lajñaḥ
                        pratipattimāṃ |
                        <caesura/>
                         alaṅkṛto maṅgalavāg dūtaḥ kāryakaraḥ smṛtaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.26"> svastham prāṅmukha māsīnaṃ same deśe śucau śu<cb n="2"/>ciṃ |
                        <caesura/>
                         upagacchanti ye vaidyaṃ te ca kāryakarāḥ smṛtāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.27"> māṃsakumbhodakacchattravipravāraṇa<lb n="4"/>govṛṣāḥ |
                        <caesura/>
                         śuklavarṇṇāś ca pūjyante prasthāne darśanāgatāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.28"> strī putriṇīṃ sa<add place="bottom margin">va</add>tsā
                        gaur vardhamā<cb n="1"/>nam alaṅkṛtāḥ |
                        <caesura/>
                         kanyā matsyāḥ phalañ <subst>
                            <del n="1" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">cā</add>
                        </subst>maṃ svastīkā modakā dadhi | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.29"> hiraṇyākṣatapātram vā ratnāni sumano nṛpa |
                        <caesura/>
                         apraśā<cb n="2"/>ntabalo vājī haṃsaś cāśaḥ śikhī tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.30"> brahmadundubhipuṇyāhaḥ śaṅkhaveṇurathasvanāḥ |
                        <caesura/>
                         siṃ<lb n="5"/>hameghaninādai<add>ā</add>ś ca heṣitaṅ gajabṛṃhitaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.31">
                        <del rend="crossed out">pra</del>śastaṃ haṃsa<subst>
                            <del n="1" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add>ru</add>
                        </subst>taṃ nṝṇām vācaś ca hṛdayaṃ priyāḥ |
                        <caesura/>
                         āsthitā vā na<subst>
                            <del n="1" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">bho</add>
                        </subst>veśmadhvajatoraṇavedikāḥ || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.33"> dikṣu <subst>
                            <del n="2" rend="overwriting" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">śastā</add>
                        </subst>su vaktāro madhuraṃ pṛṣṭha<cb n="2"/>to nugāḥ |
                        <caesura/>
                         vāmā vā dakṣiṇā vāpi śakunāḥ karmmasiddhaye | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.34"> śuṣke sanihate patre vallīna<lb n="6"/>ddhe sakaṇṭake |
                        <caesura/>
                         vṛkṣe tha vāśmabhasmāsthibhūtuṣāṃgārapāṃśuṣu | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.35"> caityavalmīkaviṣamasthitā dīpta<cb n="1"/>kharasvanāḥ |
                        <caesura/>
                         purato dikṣu dīptāsu vaktāro nārthasādhakāḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.36"> puṃsaṃjñāḥ pakṣiṇo vāmāḥ strīsaṃjñā dakṣiṇā<add>ḥ</add>
                        śubhāḥ |
                        <caesura/>
                         dakṣiṇād vāmagamanaṃ praśastaṃ<del rend="erasing">ḥ</del> śvasṛgālayoḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.36ef"> cā<lb n="7"/>śakauśikayor evan nobhayaṃ śasasarpayoḥ
                        || </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.37cd"> darśanam vā rutam vāpi na godhākṛkalāsayoḥ </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.38">
                        <cb n="1"/>dūtair aniṣṭais tulyānām aśastaṃ darśanaṃ nṛṇāṃ |
                        <caesura/>
                         kulatthatilakarpāsatuṣapāṣāṇabhasmanān | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.39"> pātraṃ neṣṭaṃ tathāṅgāratailaka<cb n="2"/>rdamapūritaṃ |
                        <caesura/>
                         vinā su<subst>
                            <del><unclear reason="overwriting">rayā</unclear></del>
                            <add rend="overwriting">rām vā</add>
                        </subst> madyānāṃ pūrṇṇaṃ vā raktasarṣapaiḥ | <g ref="#newa-placeholder-mark"/></l>

                    <l xml:id="SS.1.29.40">
                        <pb facs="41" n="27v"/><milestone facs="027v IMG_0118.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>śavakāṣṭhapalāṣānāṃ rūḍhānām pathi
                        saṅgamāḥ |
                        <caesura/>
                         neṣyante patitāntasthadīnāndharipavas tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.41"> mṛ<cb n="1"/>du<add>ḥ</add> śīto nukūlaś ca sugandhiś
                        cānilaḥ śubhaḥ |
                        <caesura/>
                         kharoṣṇo niṣṭhagandhaś ca pratilomo na śasyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.42">
                        <add place="bottom margin" rend="kākapada">graṃthyarbudādiṣu sadā
                            cchedaśabdas tu pūjitaḥ |</add>
                        <caesura/>
                         vidradhyudaragulmeṣu bhedaśabdas tathaiva <cb n="2"/>ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.43"> raktapittātisāreṣu ruddhaśabdaḥ praśasyate |<metamark rendition="jāyekā">𑑛</metamark>
                        <caesura/>
                         daurmana<cb n="1"/>syañ ca vaidyasya yātrāyāṃ naiva pūjitaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.46"> praveś<del rend="erasing">y__</del>e py evam etat syād
                        avekṣya ca yathāturaṃ |
                        <caesura/>
                         pratidvāre gṛhe cāsya idam bhūyo na pūjya<cb n="2"/>te || </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.49"> bhāṇḍānāṃ saṃkarasthānāṃ sthānasañcaraṇan tathā |
                        <caesura/>
                         nikhātotpāṭanam bhaṅgaḥ śastrāṇān nirga<lb n="3"/>mas tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.50"> vaidyāsanāvasādo vā āturo vāpy adhomukhaḥ |
                        <caesura/>
                         vaidyaṃ saṃbhāṣate ṅgāni kuḍyam āsta<cb n="1"/>raṇāni vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.51"> anusṛjya dhunuyād vā pragṛhītaśiras tathā |
                        <caesura/>
                         hastaṃ vākṛṣya vaidyasya nyasec chirasi corasi | </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.52cd"> na sa sidhyati vaidyo pi <cb n="2"/>gṛhe yasya na
                        pūjyate || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.52cdI"> vaidyam muhurmuhuḥ pṛcchan mārṣṭi <unclear reason="overwriting">vā</unclear> svāṅgam āturaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.53"> bhūyaḥ sampūjyate ya<lb n="4"/>sya gṛhe vaidyaḥ sa
                        sidhyati |
                        <caesura/>
                         śubhaṃ śubheṣu dūtādiṣv aśubhaṃ hy aśubheṣu ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.54"> āturasya dhruvan tasmād dūtā<cb n="1"/>dīṃ samparīkṣayet
                        ||
                        <caesura/>
                         svapnān ataḥ pravakṣyāmi maraṇāya śubhāya ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.55"> paśyanti suhṛdo yāṃs tu svapnāṃ svayam athāpi vā |
                        <caesura/>
                         snehābhyakta<cb n="2"/>śarīrasya karabhavyāḍagardabhaiḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.56"> varāhair mahiṣair vāpi yo yāyād dakṣiṇāmukhaṃ |
                        <caesura/>
                         kṛṣṇā ra<lb n="5"/>ktāmbaradharā hasantī muktamūrdhajā<del rend="erasing">ḥ</del> | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.57"> yam vā karṣati badhvā strī hasantan dakṣiṇāmukham |
                        <caesura/>
                         ante nivāsi<cb n="1"/>bhir yo vā py ākṛṣyed dakṣiṇāmukhaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.58"> pariṣvajeyur <subst>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">yaṃ cā</add>
                        </subst>pi pretā<add>ḥ</add> pravrajitā<subst>
                            <del>n ta</del>
                            <add rend="overwriting">s ta</add>
                        </subst>thā |
                        <caesura/>
                         āghrāyyate yaś ca muhuḥ śvāpadair vikṛtānanai<cb n="2"/>ḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.59"> piben madhu ca tailañ ca yo vā paṅke vasīdati |
                        <caesura/>
                         paṅkapradigdhagātro vā nṛtyed vātha haseta vā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.60">
                        <lb n="6"/>nirambaraś ca yo raktāṃ dhārayec chirasā srajaṃ |
                        <caesura/>
                         yasya vaṃśo nalo vāpi vṛkṣo vorasi jāyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.60.1"> ma<cb n="1"/>stakādyaś ca tālo vā ucchritā
                        veṇuvīrudhaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.61"> yam vā matsyo <unclear reason="overwriting">gra</unclear>sed yo vā jvalanaṃ pravise naraḥ |
                        <caesura/>
                         parvatāṇgrāt pated yo vā svabhre vā <cb n="2"/>tamasāvṛte | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.62"> hriyate srotasā yo vā <subst>
                            <del n="2" rend="erasing" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">yo vā</add>
                        </subst> mauṇḍyam avāpnuyāt ||
                        <caesura/>
                         parājīyeta yuddhair vā <lb n="7"/><gap n="1" reason="damage" unit="syllable"/>kādyair vābhibhūyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.63"> patanan tārakādīnāṃ praṇāśo dīpacakṣuṣoḥ |
                        <caesura/>
                         yaḥ paśyed devatā<cb n="1"/>nām vā prakampam patanan tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.64"> yasya ccharddir vireko vā daśanā prapatanti vā |
                        <caesura/>
                         śālmaliṃ kiṃśukaṃ yūpaṃ valmīkaṃ pāribhadrakaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.65">
                        <cb n="2"/>puṣpāḍhyaṃ kovidāram vā citām vā yo dhirohati |
                        <caesura/>
                         karpāsatailapiṇyākalohāni lavaṇaṃ ti<milestone facs="028r IMG_0119.JPG" n="28r" unit="digital_image"/><pb facs="42" n="28r"/><lb n="1"/>lān || </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.66cd"> svasthaḥ sa labhate vyādhiṃ vyādhito mṛtyum arcchati
                        || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.67"> yathāsvam prakṛtisvapno vismṛto viha<cb n="1"/>tas tathā
                        |
                        <caesura/>
                         cintākṛto divā yaś ca bhavanty aphaladās tu te || </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.68"> jvaritānāṃ śunā sakhyaṃ kapisakhyan tu śoṣiṇāṃ |
                        <caesura/>
                         unmāde rākṣa<cb n="2"/>saiḥ pretair apasmāre tu nartanaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.69"> mehātisāriṇān toyasnehapānan tu kuṣṭhinaḥ |
                        <caesura/>
                         gulme tu <lb n="2"/>sthāvarotpattiḥ koṣṭhe mūrdhni śiroruji | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.70"> pipāsāśvāsayor adhvā cchardyāṃ śaṣkulibhakṣaṇaṃ |
                        <caesura/>
                         haridraṃ <cb n="1"/>bhojanam vāpi yad bhavet pāṇḍurogiṇaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.71"> raktapittī pibed yaś ca śoṇitaṃ sa vinaśyati |
                        <caesura/>
                         devāṃ dvijāṃ govṛṣabhāṃ jīvataḥ suhṛdo nṛpāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.76"> samṛddham agniṃ sādhūṃś ca nirmalā<lb n="6"/>ni jalāni
                        ca |
                        <caesura/>
                         paśyet kalyāṇabhāvāya vyādher apagamāya ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.77"> māṃsam matsyaṃ srajaḥ śvetā vā<cb n="1"/>sāṃsi ca
                        phalāni ca |
                        <caesura/>
                         labhate dhanalābhāya vyādher apagamāya ca | </l>



                    <l xml:id="SS.1.29.79"> nadīnadasamudrāṃś ca kṣubhitāṃ nirmalodakāṃ |
                        <caesura/>
                         taret kalyā<cb n="2"/>ṇalābhāya vyādher apagamāya ca |</l>

                    <l xml:id="SS.1.29.79cdI">prāsādāṃ saphalāṃ vṛkṣāṃ vāraṇāṃ parvatāṃs tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.29.79cdII">āruhed dravyalā<lb n="7"/>bhāya vyādher apagamāya ca
                        ||</l>





                    <l xml:id="SS.1.29.81"> īdṛgvidhāñ chubhān yo <unclear reason="overwriting">nvai</unclear> svapnāṃ paśyet sadāturaḥ |
                        <caesura/>
                         sa dīrghāyur iti <cb n="1"/>khyātas tasmai karma samācared iti || <g rend="letter-numeral">29</g> || ❈ ||</l>


                    <!-- The bottom margin indicates to an addition of "vi" which I could not locate in the body. -->




                    <milestone ana="line 7" facs="028r IMG_0119.JPG" n="28r" unit="digital_image"/>



                </div>
                <!-- end of chapter 29 of Sūtrasthāna-->


                <div n="30" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 7" facs="028r IMG_0119.JPG" n="28r" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.30.1"> athātaḥ paṃcendriyārthavipratipattiṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>


                    <l xml:id="SS.1.30.3"> śarīraśīla<cb n="2"/>yor yasya prakṛtir vikṛtir bhavet |
                        <caesura/>
                         tad<subst>
                            <del>a</del>
                            <add>ā</add>
                        </subst>riṣṭaṃ samāsena vyāsatas tu nibodha me || </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.4"> śṛṇoti vi<pb facs="43" n="28v"/><milestone facs="028v IMG_0120.JPG" unit="digital_image"/><lb n="1"/>vidhā<unclear reason="damage">n</unclear> śabdān yo vidyān asato bahūn |
                        <caesura/>
                         samudrapurameghānām asampattau ca tāṃ svanāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.5"> tāṃ svanām vā na gṛ<cb n="1"/>hṇīte gṛhṇīte cānyaśabdavat
                        |
                        <caesura/>
                         grāmāraṇyasvanāṃś cāpi gṛhṇāti viparītavat | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.6"> dviṣacchabdena ramate suhṛcchabdena kupyati <cb n="2"/>
                        <caesura/>
                         yac cākasmān na gṛhṇīte gatāsun taṃ pracakṣate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.7"> yat tūṣṇam iti gṛhṇāti śītam uṣṇañ ca śītava<unclear reason="damage">t</unclear> |
                        <caesura/>
                        <lb n="2"/>sañjātaśītapiṭako yaś ca dāhena pīḍyate | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.8"> uṣṇagātro tigātrañ ca yaḥ śītena pravepate |
                        <caesura/>
                         pra<cb n="1"/>hārān nābhijānāti sa gacche<subst>
                            <del rend="overwriting"><unclear>ta</unclear></del>
                            <add rend="overwriting"><unclear reason="overwriting">t
                                tu</unclear></add>
                        </subst> yamālayam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.9"> pāṃsunaivāvakīrṇṇāni yaś ca gātrāṇi manyate |
                        <caesura/>
                         varṇṇānyatā vā rājyo vā yasya gā<cb n="2"/>tre bhavanti hi || </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.10"> snātānuliptaṃ yaṃ cāpi bhajaṃte nīlamakṣikāḥ |
                        <caesura/>
                         sugandho vāti cā<unclear reason="overinking">ka</unclear>smāt taṃ bru<lb n="3"/>vanti gatāyuṣaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.11"> viparītena gṛhṇāti rasāṃ yaś copayojitāṃ |
                        <caesura/>
                         kramopayuktāṃś ca rasān yasya do<cb n="1"/>ṣābhivṛddhaye | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.12"> yasya doṣāgnisāmyañ ca kuryur mithyopayojitā |
                        <caesura/>
                         yo vā rasaṃ na samvetti taṃ bruva<add place="below" resp="later                             hand">nti</add> gatāyuṣaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.13"> surabhiṃ dura<cb n="2"/>bhiṃ vetti durabhiṃ surabhīti ca
                        |
                        <caesura/>
                         yo vā gandhan na gṛhṇāti śānte dīpe ca mānavaḥ | </l>







                    <l xml:id="SS.1.30.15cd"> divā <unclear reason="damage">jyo</unclear>tīṃ<lb n="4"/>ṣi yaś cāpi jvalitānīva paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.16"> rātrau candraṃ jvalantaṃ vā sūryam vā candravarccasaṃ |
                        <caesura/>
                         amegh<unclear>o</unclear>paplave <cb n="1"/>yaś ca śakracāpataḍidguṇāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.17"> taḍi<unclear reason="overinking">dva</unclear>to guṇān
                        yac ca nirmale gagane ghanāṃ |
                        <caesura/>
                         vi<unclear reason="damage">mā</unclear>nayānaprāsādair yaś ca saṃkulam
                        ambaraṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.18"> yaś cā<cb n="2"/>py anirmalaṃ mūrttim antarikṣe
                        prapaśyati |
                        <caesura/>
                         dhūmanīhāravāsobhir āvṛtām iva medinīṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.19"> pradīptam iva lo<cb n="1"/>kañ ca yo vāplutam ivāmbhasā
                        |
                        <caesura/>
                         bhūmim aṣṭāpadākārāṃ lekhābhir yaś ca paśyati | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.23"> yo vā mayūrakaṇṭhābhaṃ vidhūmam vahnim īkṣate |
                        <caesura/>
                         dhruvam ākāśagaṅgāṃ vā taṃ bruvanti gatāyuṣaṃ </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.21">
                        <subst>
                            <del>|</del>
                            <add rend="overwriting">yo</add>
                        </subst> jyotsnā<lb n="6"/>darśatoyeṣu <del rend="erasing">ya</del>ś ca
                            cchāyā<unclear reason="overwriting">ñ ca</unclear><add place="bottom                             margin">na</add> paśyati |
                        <caesura/>
                         paśyaty ekāṅgahīnām vā vikṛtām vānyasatvajāṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22"> śvakākakaṅka<cb n="1"/>gṛdhrāṇām pretānāṃ yakṣarākṣasāṃ
                        |
                        <caesura/>
                         piśācoraganāgānāṃ bhūtānāṃ vikṛtān api | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22.1"> svasthaḥ sa labhate vyādhiṃ vyādhito mṛtyum arccha<cb n="2"/>ti || ❈ ||
                        <caesura/>
                         vraṇapraśnaṃ vraṇāsrāvaṃ kṛtyākṛtyavidhiṃ tathā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22.2"> vyādhyuddeśīyam adhyāyaṃ śastraka<lb n="7"/>rmāṣṭakaṃ
                        tathā |
                        <caesura/>
                         praṇaṣṭaśalyavijñānaṃ śalyāpanayana<add place="below">m e</add>va ca | </l>

                    <l xml:id="SS.1.30.22.3"> viparītavraṇajñānaṃ dūtasvapnavipa<cb n="1"/>ryayaṃ |
                        <caesura/>
                         paṃcendriyārthavibhrāntiṃ proktaṃ vai tṛtīyo daśa || ❈ || </l>



                    <milestone ana="line 7" facs="028v IMG_0120.JPG" n="28v" unit="digital_image"/>


                </div>
                <!-- end of chapter 30 of Sūtrasthāna-->

                <div n="31" type="adhyāya">

                    <milestone ana="line 7" facs="028v IMG_0120.JPG" n="28v" unit="digital_image"/>


                    <l xml:id="SS.1.31.1"> athātaś cchāyāvipratipattim
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



                    <l xml:id="SS.1.31.3"> śyāvā lohitikā nī<cb n="2"/>lā<add>ḥ</add> pītikā vāpi
                        dehināṃ |
                        <caesura/>
                         abhidravanti yañ chāyā sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.4"> hrīr apakrāmati yataḥ <milestone facs="029r IMG_0118.JPG" n="29r" unit="digital_image"/><pb facs="45" n="29r"/><lb n="1"/>kāntismṛtidhṛtiśriyaḥ |
                        <caesura/>
                         akasmād yaṃ bhajante ca sa parāsur asaṃśayam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.5"> yasyādharauṣṭhaḥ pati<cb n="1"/>taḥ kṣiptaś cordhan
                        tathottaraḥ |
                        <caesura/>
                         ubhau vā jāmbavābhāsau sa parāsur asaṃśayam | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.6"> āraktā daśanā yasya śyāvā <unclear reason="overwriting">vā</unclear> syuḥ patanti vā |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>kh<add>ā</add>ñjanaprati<unclear reason="overinking">bho</unclear> vāpi taṃ gatāyuṣam ādiśet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.7"> kṛṣṇā snigdhāvaliptā vā jihvā śūnā ca yasya vai |
                        <caesura/>
                         karka<lb n="2"/>śā ca bhaved yasya so cirād vijahāty asūn | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.8"> kuṭilā sphuṭitā vāpi śūnā vā yasya nāsikā |
                        <caesura/>
                         bhagnā <cb n="1"/>vā sphurate vāpi sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.9"> saṃkṣipte viṣame stabdhe rakte supte ca locane |
                        <caesura/>
                         yasya syātāṃ śrute vāpi sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>





                    <l xml:id="SS.1.31.11"> na dhā<cb n="2"/>raya<del rend="erasing">n__</del>ti yaḥ
                        śīrṣan nāharanty annam āsyagaṃ |
                        <caesura/>
                         ekāgradṛṣṭir mūḍhātmā sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.12"> balavān durbalo <lb n="3"/>vāpi sammohaṃ yo dhigacchati
                        |
                        <caesura/>
                         utthāpyamāno bahuśaḥ sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.13"> uttānaḥ sarvadā śe<cb n="1"/>te | pādau vi<subst>
                            <del n="4" unit="syllable"/>
                            <add rend="overwriting">kurute ca ya</add>
                        </subst>ḥ |
                        <caesura/>
                         viprasāraṇaśīlo vā sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.14"> śītapādakarocchvāsaḥ chinnaśvāsaś ca yo bhavet |
                        <caesura/>
                         kā<cb n="2"/>kocchvāsaś ca yo martyaḥ sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.15"> nidrā na cchidyate yasya yo vā jāgartti sarvadā |
                        <caesura/>
                         muhyed vā vaktu<lb n="4"/>kāmaś ca pratyākhyeyaḥ sa jānatā | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.16"> parilihed uttaroṣṭham uṅgarāṃś ca karoti vā |
                        <caesura/>
                         pretair vā bhāṣate <cb n="1"/>sārdhaṃ sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.17"> khebhyaḥ saromakūpebhyo yasya raktaṃ pravarttate |
                        <caesura/>
                         puruṣasyāviṣārttasya sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.18"> vātā<cb n="2"/>ṣṭhīlā tu hṛdaye yasyordhvam anuyāyinī |
                        <caesura/>
                         rujānnavidveṣakarī sa parāsur asaṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.19"> ananyopadrava<lb n="5"/>kṛtaḥ pādaḥ śopha<add>ḥ</add>
                        samutthitaḥ
                        <caesura/>
                         puruṣaṃ hanti nārīñ ca mukhajo guhyajo dvayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.20"> atīsāro jvaro <cb n="1"/><unclear reason="overwriting">dhmā</unclear>naṃ charddiḥ śūnāṅgameḍhratā |
                        <caesura/>
                         kāsina svāsino vāpi yasya taṃ kṣīṇam ādiśet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.21"> svedo dāhaś ca balavāṃ hikkā śvāsaś ca mānavaṃ |
                        <caesura/>
                        <cb n="2"/>balavantam api prāṇair viyuñjanti na saṃśayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.22"> śyāvā jihvā bhaved yasya savyaṃ cākṣi nimajjati
                        <caesura/>
                         mukhaṃ ca <lb n="6"/>jāyate pūtir yasya taṃ parivarjayet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.23"> netre cāmreṇa pūryete svidyete caraṇau tathā |
                        <caesura/>
                         cakṣuś cā<cb n="1"/>kulatāṃ yāti yamarāṣṭraṃ gamiṣyataḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.24"> atimātraṃ laghūni syu<unclear reason="overinking">r
                            gā</unclear>trāṇy atigurūṇi vā |
                        <caesura/>
                         yasyākasmāt sa vijñeyo gantā caiva ya<cb n="2"/>mālayaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.25"> paṅkamatsyavasātailaghṛtagandhāś ca ye narāḥ |
                        <caesura/>
                        <unclear reason="overwriting">pi</unclear>ṣṭagandhāṃś ca ye vānti gatās
                            <unclear reason="background_noise">te</unclear> yamasā<lb n="7"/>danaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.26"> yūkā lalāṭam āyānti balin nāśnanti vāyasāḥ |
                        <caesura/>
                         yeṣāñ cāpi ratin nāsti gatās te yamasā<cb n="1"/>danaṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.27"> jvarātīsāraśophā syur yasyānyonyāvasādinaḥ |
                        <caesura/>
                         prakṣīṇañ ca balaṃ yasya na sa śakyaś cikitsituṃ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.28"> kṣīṇasya yasya kṣuttṛṣṇe hṛ<cb n="2"/>dyair mṛṣṭair
                        hitais tathā |
                        <caesura/>
                         annapānair nna sāsyete tasya mṛtyur upasthitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.29"> pravāhikā śiraḥśūlaṃ ko<milestone facs="029V IMG_0119.JPG" n="29v" unit="digital_image"/><pb facs="46" n="29v"/><lb n="1"/>ṣṭhaśūlaś ca dāruṇa<del rend="crossed out">ḥ</del> |
                        <caesura/>
                         pipāsā balahāniś ca tasya mṛtyur upasthitaḥ | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.30"> viṣameṇopacāreṇa <cb n="1"/>karmabhiś ca purākṛtaiḥ |
                        <caesura/>
                         anityatvāc ca jantūnāṃ jīvitaṃ nidhanam vrajet | </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.31"> pretā dūtāḥ piśācāś ca rakṣāṃsi vividhā<cb n="2"/>ni ca
                        |
                        <caesura/>
                         maraṇīyan naran nityam upasarpanti sarvadā </l>

                    <l xml:id="SS.1.31.32"> tāni bheṣaja<space rendition="#newa-gap-filler" subtype="jāyekā" type="gap-filler"/><lb n="1"/>vīryāṇi pratinighnanti
                        sarvadā |
                        <caesura/>
                         tasmān mohāḥ kriyās sarvā bhavantīha gatāyuṣam iti || 31 || ❈ || </l>

                    <milestone ana="line 2" facs="029V IMG_0119.JPG" n="29v" unit="digital_image"/>

                </div>
            </div>

        
            <div n="1" type="sthāna">



                <div n="32" type="adhyāya">
                    <milestone n="29v" ana="line 2" unit="folio" facs="029V IMG_0119.JPG"/>

                    <l xml:id="SS.1.32.1"> athātaḥ svabhāvavipratipattiṃ
                            <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>

                    <l xml:id="SS.1.32.2"/>

                    <l xml:id="SS.1.32.3-4"> svabhāvaprasiddhānāṃ śarīraikadeśānā<del rend="erasing">ṃ</del>m anyathātvaṃ mara<cb n="2"/>ṇāya tad yathā śuklānāṃ kṛṣṇatvaṃ
                        kṛṣṇānāṃ śuklatvaṃ | sthirāṇām mṛ<add place="bottom margin" rend="kākapada">du</add>tvaṃ calānām acalatvaṃ <unclear confidence="0.3" reason="damage">a</unclear>calā<lb n="3"/>nāṃ calatvaṃ | pṛthūnāṃ
                            saṃ<add place="bottom margin" rend="kākapada">kṣi</add>ptatvaṃ
                        saṃkṣiptānāṃ pṛthutvaṃ | dīrghāṇāṃ hrasvaṃ hrasvānān dīrghatā | apata<cb n="1"/>nadharmiṇāṃ patanam akasmāc
                        chaityoṣṇasneharaukṣyaprastambhavaivarṇṇyāni apasarpaṇam aṅgānāṃ svebhyaḥ
                            <add place="bottom margin" rend="kākapada">sthānebhyaḥ</add>
                        śarīraikadeśānāṃ mavasraṃso<cb n="2"/>tkṣiptabhrāntapatitavimuktanirgamātigamagurulaghutvāni
                        pravālavarṇṇavyaṅgaprādurbhāvo vā<lb n="4"/>kasmāt sirāṇāṃ ca darśanaṃ
                        lalāṭe nāsāvaṃśe vā pi<add place="bottom margin">ṭakotpattiḥ</add>
                        udakotpattir netrarogaṃ vināsrupravṛttir la<cb n="1"/>lāṭe vā prabhātakāle
                        svedapravṛttiḥ | gomayacūrṇṇaprakāsasya rajaso darśanam uttamāṅge līyanam vā
                            kapotakaṅkagṛdhraprabhṛ<cb n="2"/>tīnāṃ mūtra<cb/>purīṣapravṛddhir
                        abhuñjanānāṃ stanamūlahṛdayoraḥsu ca śūlotpattayaḥ | madhye <lb n="5"/>śūnatvam anteṣu parimlāyitvaṃ | viparyayo vā naṣṭahīnavikalavihṛtasvaraṃ
                        vā <add place="bottom margin" rend="small circle">vivarṇṇapuṣpaprādurbhāvo
                            vā</add> dantanakhaśarīreṣu <cb n="1"/><add place="in column break">puṣpadarśana</add>
                        <cb n="1"/>yasya cāpsu kaphaśakṛdretāṃsi nimajjaṃti yasya ca <del rend="crossed out">na</del> dṛṣṭimaṇḍale bhinnavikṛtāni rūpāṇy ālocyante
                        snehābhyaktakeśāṃga iva yo <cb n="2"/>bhāti yaś ca durbalo
                        bhaktadveṣātisārābhyām pīḍyate | kāsamānaś ca tṛṣṇātibhūtaḥ kṣīṇaś
                            charddi<lb n="6"/>bhaktadveṣayuktaḥ saphenarudhirodvāmī hatasvaraḥ
                        śūlābhihataś ca manuṣyaśūnakaracaraṇo nnadveṣī <cb n="1"/>srastapiṇḍakāṃsapāṇipādaḥ | yaś ca pūrvāhṇe bhuktam aparāhṇe ścharddayaty
                        avidagdhaṃ sāryate vā jvarakāsābhibhūtaḥ sa śvāsān mriya<cb n="2"/>te |
                        vastavad vilapamāno bhūmau patati srastamuṣkaḥ stabdhaśepo bhagnagrīvaḥ
                        praṇaṣṭamehaś ca <lb n="7"/>manuṣyaḥ prāgviśuṣyamāṇa<add place="bottom                             margin" rend="kākapada">hṛdaya</add> ārdraśarīraḥ | yaś ca loṣṭaṃ
                        loṣṭenābhihanti | kāṣṭham vā kāṣṭhena tṛṇā<cb n="1"/>ni vā cchinatti |
                        adharoṣṭhaṃ vā daśati uttaroṣṭhaṃ vā leḍhi | āluñcati karṇṇau keśāṃś ca |
                        devadvijagurusuhṛdvaidyāṃ vā vidveṣṭi <cb n="2"/>yasya ca vakrānuvakragā
                        grahā garhitasthānagatāḥ | janmaṛkṣam vāsyolkāśanibhyām abhihanyate
                            <milestone n="29v7" unit="folio"/>
                    </l>

         

                    <!-- folios 30 to 67 are missing :( -->

                </div>

            </div>

        </body>
    </text>


    <facsimile>
		<graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/699-updated-filenames/manifest.json"/>
    </facsimile>


</TEI>
