<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="../tei-to-html.xsl"?><TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Transcription of MS Kathmandu KL 699: Uttaratantra</title>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <placeName>
              <settlement>Kathmandu</settlement>
              <region>[region]</region>
              <country>Nepal</country>
            </placeName>
            <institution>Kaiser Library</institution>
            <repository>https://www.klib.gov.np/</repository>
            <collection>[collection]</collection>
            <idno>699</idno>
            <idno type="NCC">[NCC identifier]</idno>
            <idno type="siglum">K</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>

            <summary>Vulgate ch. 42 = Nepalese MS 39.</summary>


            <msItem defective="true" n="1">
              <!-- @defective: 'false' for complete, 'true' for incomplete -->
              <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
              <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>
              <title type="commentary" xml:lang="sa">[title of commentary]</title>
              <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
              <textLang mainLang="sa-Newa">[Sanskrit in Nepalese script.]</textLang>
              <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->


              <noteGrp>
                <note resp="Harshal Bhatt">
                  <p>6.38.3 to 6.38.8 are in different metre (perhaps Indravajrā) with the
                    same content.</p>
                  <p>6.38.8 has only first hemistich.</p>
                  <p>Missing verses 6.38.30ab.</p>
                  <p>Metre break 6.38.13ab 6.38.17ab 6.38.21cd 6.38.28ab.</p>
                </note>

                <note resp="Harshal Bhatt">Regarding 6.39: <p>Missing verses 109ab, 110cd,
                    114cd, 115ab, 116cd, 117, 118, 119ab , 121cd, 122, 123ab, 125cd, 130,
                    131, 132, 133, 134ab, 135cd, 136, 137ab, 144ab, 147cd, 148ab, 137cd,
                    167, 171cd, 172, 173, 174, 190, 191, 193cd, 195, 196, 197, 198ab,
                    200cd, 201ab, 202ab, 204cd, 205, 206, 207, 211cd, 216ab, 219, 220,
                    221, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 228, 229ab, 218cd, 232cd, 233, 234,
                    235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 253cd, 254cd, 255,
                    256, 257, , 258, 264, 266ab, 267cd, 268ab, 277, 278, 279, 280ab,
                    281ab, 284cd, 286ab, 295-318, 319cd, 323</p>
                  <p>Additions 124a, 135a, 158a, 160, 201a-201c, 210a-210e, 232a-232b,
                    254a-254c, 273a-273g, 294a-294j, 320a-320b</p>
                  <p>- Chapter begins from verse no 104, folio no. 180r</p>
                  <p>- Verse 134ab is given after 128</p>
                  <p>- There are two folios named 183v. In the first 183v folio, there are
                    7 verses. Content of these 7 verses (273a to 273g) seems
                    different.</p>
                  <p>- Content of 294a to 294j, match with Cakradatta of Cakrapaṇḍita</p>
                </note>
                <note resp="Harshal Bhatt">Regarding 6.47L <p>Missing verses: 21ab, 22cd,
                    23ab, 29cd, 30ab, 54ab, 75cd, 76, 79ab</p>
                  <p>Additions: 4ef, 11, 12, 54.1ab, 73.1, 73.2, 73.3</p>
                  <p>Metre Break: 31ab, 80ab</p>
                </note>

              </noteGrp>
            </msItem>

          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="pothi">
              <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
              <supportDesc material="palm-leaf"><!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. --><!-- the following <foliation> tags are examples --></supportDesc>
            </objectDesc>
            <scriptDesc>
              <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa">śa</foreign> and
                  <foreign xml:lang="sa">sa</foreign> not distinguished.</scriptNote>

              <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa">ba</foreign> and
                  <foreign xml:lang="sa">va</foreign> not distinguished.</scriptNote>
              <scriptNote xml:id="svarna-nasals"/>
              <!-- see https://github.com/chchch/upama/issues/87#issuecomment-2357860543 -->

            </scriptDesc>

          </physDesc>

          <history>
            <origin>
              <origDate calendar="Nepal" when="0301">M Saṃvat 301 (878 CE).</origDate>
              <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
              <origPlace xml:lang="en">[place of production]</origPlace>
            </origin>
            <provenance>[record of ownership]</provenance>
            <acquisition>[how it was acquired]</acquisition>
          </history>

        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>

    <revisionDesc></revisionDesc>
  </teiHeader>


  <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">

    <body>


      <div n="6" type="sthāna">

        <div n="1" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 5" facs="153r IMG_0019.JPG" n="157r" unit="folio"/>

          <!-- 157r:5 -->

          <l xml:id="SS.6.1.1">athātaḥ aupadravikam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>



          <l xml:id="SS.6.1.3">saviṃśe tu śatapūrva<cb/>m adhyāyānān tu kīrttite |
            <caesura/>
             vakṣye bahuvidhāṃ samyag uttare <unclear cert="high">rthā</unclear>n ataḥ
            paraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.4">idānīn ta<unclear extent="1" reason="torn" unit="syllable">t</unclear><lb n="6"/> pravakṣyāmi tantram uttarasaṃjñitaṃ |
            <caesura/>
             nikhilenopadṛṣyante yatra rogāḥ pṛtha<cb/>gvidhāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.1.5">śālākyaśāstrāvihitā videhādhiyakīrttitā |
            <caesura/>
             ye ca vi<del>ra</del>staraśo dṛṣṭāḥ kumārābādha<cb/>hetavaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.6">ṣaṭsu kāyacikitsāsu ye coktāḥ paramarṣiṇā |
            <caesura/>
             upasargādayo do<lb/>ṣā yenāpy āgantavaḥ smṛtāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.1.7">triṣaṣṭir asasaṃsarggāḥ svasthavṛttan tathaiva ca |<cb/>
            <caesura/>
             yuktārthā yuktayaś cāpi doṣabhedāś ca tatvataḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.1.8">yatroktā vividhāś cārthā<milestone facs="153v IMG_0020.JPG" n="157v" unit="digital-image"/><pb facs="146" n="157v"/>
              rogasādha<sic>ṇa</sic>hetavaḥ |
            <caesura/>
             asya tantrasya mahataḥ sāgarākāravarcasaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.9">ādāv evotta<cb n="1"/>māṃgasthāṃ rogā samabhidhāsyate |
            <caesura/>
             saṃkhyayā la<add place="above">kṣa</add>ṇaiś cāpi sādhyāsādhyakrameṇa ca
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.10">vidyādyaṃgulabāhulyaṃ svāṃguṣṭhodaram ā<cb n="2"/>yataṃ |
            <caesura/>
             dvyaṅgulaṃ sarvataḥ sārdhaṃ bhiṣaṅ nayanabudbudaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.11">vṛttaṃ gostanakākāraṃ sarvabhū<lb n="2"/>taguṇodbhavaṃ |
            <caesura/>
             valaṃ mṛdbhyognito raktaṃ vātātkṛṣṇaṃ sitaṃ jalāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.12">ākāśād aśrumā<cb n="1"/>rgas tu jāyante netra budbude |
            <caesura/>
             dṛṣṭiś cātra yathā vakṣye tathā vidyād vicakṣaṇaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.13">netrāyāma<unclear>vi</unclear>bhāgas tu kṛṣṇammaṇḍalam
              ucya<cb n="2"/>te |
            <caesura/>
             kṛṣṇāt saptamam icchanti dṛṣṭiṃ dṛṣṭivido janāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.14">maṇḍalāni ca sandhīś ca paṭalā<lb n="3"/>ni ca locane |
            <caesura/>
             yathākramaṃ vijānīyāt pañcaṣaṭ ca ṣaḍ eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.15">pakṣmavartmasita<cb n="1"/>śyāvadṛṣṭīnām maṇḍalāni tu |
            <caesura/>
             anupūrvan tu catvāro madhyād uktā yathākramaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.16">pakṣmavarmagataḥ sandhi vartmaśuklaga<cb n="2"/>to paraḥ |
            <caesura/>
             śuklakṛṣṇagatas tv anyaḥ kṛṣṇadṛṣṭigatas tathā |
            <caesura/>
             tataḥ kanīnikagataḥ<lb n="4"/> ṣaṣṭhaś cāpāṃgagaḥ smṛtaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.17">dve vartmapaṭale vidyāc catvāry anyāni
              cā<unclear>kṣṇi</unclear> tu |
            <caesura/>
             jāya<cb n="1"/>te timiraṃ yeṣu vyādhiparamadāruṇaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.18">tejo jalāśritaṃ bāhyaṃ teṣv anyapiśitāśritaṃ |
            <caesura/>
             medas tṛtīyam paṭalam ā<cb n="2"/>śritaṃ tv asthi cāparaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.19">pañcamāśaṃ samandṛṣṭes teṣāṃ bāhulyam iṣyate |
            <caesura/>
             sirāṇāṃ ka<lb n="5"/>ṇḍarāṇāñ ca medasaḥ kṛṣṇakasya ca </l>

          <l xml:id="SS.6.1.20">guṇā kṛṣṇātpa<unclear>raṃ</unclear> śleṣmā bandhanekṣṇoḥ
              sirā<cb n="1"/>yutaḥ |
            <caesura/>
             sirānusāribhir doṣair viguṇair ūrdhvam āśritaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.21">jāyante netrabhāgeṣu vyādhayaś cāstu dāruṇāḥ |
            <caesura/>
             tatrā<cb n="2"/>vilaṃ sasaṃrambhamaśrukaṇḍūpadehavat |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.22">gurūṣācoparāgādyair juṣṭañ cāvyaktala<lb n="6"/>kṣaṇaiḥ |
            <caesura/>
             saśūlaṃ vartmakośeṣu śukapūrṇṇābham eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.23">vihanyamānaṃ rūpeṣu<cb n="1"/> kriyāsv akṣi yathāparaṃ |
            <caesura/>
             dṛṣṭvaivam dhīmāñ jānīyād doṣaiṇādhiṣṭhitan tu tat |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.24">tatra saṃ<unclear>ca</unclear>yam āsādya vidadhyāt
              tatra<cb n="2"/> bheṣajaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.25">saṃkṣepataḥ kriyāyogo nidānaparivarjanaṃ |
            <caesura/>
             vātādīnāṃ pratīkāraḥ <milestone facs="158r IMG_0027.JPG" n="158r" unit="digital-image"/><pb facs="147" n="158r"/><lb n="1"/>prokto vistarataḥ
            purā |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.26">uṣṇābhitaptasya jalapraveśād dūrekṣaṇāt svapnaviparya<cb n="1"/>yāc ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.27"><unclear>svesadrajo</unclear>dhūmaniṣevaṇād vā
            chardobhighātād vamanātiyogāt |
            <caesura/>
            <add>tathā dravānnātiniṣevaṇāc ca viṇmūtravāta<unclear>krama</unclear><cb n="2"/>nigrahāc ca |</add>
            <caesura/>
             prasaktasaṃrodanaśokakopāc chirābhighātād atimadyayogāt |
            <caesura/>
            <unclear extent="4" reason="torn" unit="char"/><lb n="2"/>nāñca viparyayeṇa
            kleśābhighātād atimaithunāc ca |
            <caesura/>
             bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇā<cb n="1"/>cca netre vikārāñ janayanti doṣāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.28">tais tribhir daśada<unclear><add extent="1" place="above" unit="char">śa</add></unclear> ca kaphenāpy adhikās trayaḥ |
            <caesura/>
             raktajā ṣoḍaśa jñeyāḥ sarvajāḥ <cb n="2"/>pañcaviṃśati |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.29">bāhyau punar dvau ca tathā rogāḥ ṣaṭsaptati smṛtāḥ |
            <caesura/>
             hatādhimantho nimi<lb n="3"/>śo dṛṣṭir gambhīrikā ca yā |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.30">yac ca vātāhataṃ vartma te na sidhyanti vātajāḥ |
            <caesura/>
             kā<cb n="1"/>coruṇau mārutajo yāpyo bhavati jānatā |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.31">śuṣkākṣipākābhiṣyando yaś ca mārutaparyayaḥ |
            <caesura/>
            <unclear><add extent="1" place="inline" unit="pada">adhimanthāny avā<cb n="2"/>taś ca sādhyā mārutajeṣu te |</add></unclear>
            <caesura/>
             hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau pittasambhavau |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.32">pari<lb n="4"/>mlāyī ca nīlī ca kāco yāpyaś ca tanmayaḥ |
            <caesura/>
             śuktisyandodhimanthaś ca tathāmlādhyu<cb n="1"/>ṣitañ ca yat |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.33">dṛṣṭiḥ pittavidagdhā ca dhūmadarśī ca sidhyati |
            <caesura/>
            <unclear>su</unclear>srāvaḥ kaphaje sādhyo yāpyaḥ kācas tu tanmayaḥ |<cb n="2"/></l>

          <l xml:id="SS.6.1.34">abhiṣyandodhivātaś ca balāsagrathitan tathā ||
            <caesura/>
             dṛṣṭiḥ śleṣmavidagdhā ca pothakyo laga<lb n="5"/>ṇaś ca yat |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.35">krimigranthipariklinnaṃ vartmaśuklārmapiṣṭakaḥ |
            <caesura/>
             śleṣmopanā<cb n="1"/>hāḥ sādhyās te kathitā śleṣmajeṣu tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.36">raktasrāvojakājātaṃ śoṇitārśovraṇānvitaṃ |
            <caesura/>
             śukraṃ na sādhyaṃ kācantu yā<cb n="2"/>pyaṃ kṛṣṇaś ca tanmayaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.37">manthasyandau kliṣṭavartma harṣotpattau tathaiva ca |
            <caesura/>
             sirā<unclear>jātā</unclear>ñja<lb n="6"/>nākhyā ca sirājālaś ca yatsmṛtaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.38">parvvaṇy athāvraṇaṃ śukraṃ lohitārma tathārju<cb n="1"/>naḥ |
            <caesura/>
             ete sādhyā vikāreṣu raktajeṣu bhavanti hi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.1.39">pūyāsrāvo nākulāndhyamakṣīpākātyayojalī |
            <caesura/>
             rogā<cb n="2"/>asādhyāś catvāraḥ sarvajeṣu bhavanti hi |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.40">yāpyā vartmāvabandhastu pakṣmakopaḥ bha<lb n="7"/>vi<unclear>plutaḥ</unclear> |
            <caesura/>
            <unclear>piṇḍā</unclear>kṣastu yo vyādhiḥ sirāsu piṭakā ca yā |
            <caesura/>
             prastāryarmā<cb n="1"/>dhīmāṃsārma snāyvarmotsaṅginī ca yā |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.41">pūyālasaś cā<unclear extent="3" reason="torn" unit="syllables">rbudaś ca </unclear> śyāvakardamavartmanī |
            <caesura/>
             tathārśovartmaśuṣkārśaḥ<cb n="2"/> śarkarāvartma eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.42">aśophaśophai mahatau pākau bahalavartma ca |
            <caesura/>
             kumbhikinī <milestone facs="158v IMG_0026.JPG" n="158v" unit="digital-image"/><pb facs="148" n="158v"/><lb n="1"/>vartmagatā bisavartma ca sidhyati
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.1.43">sanimitto nimittaś ca dvāvasādhyau ca bāhyataḥ |<cb n="1"/>
            <caesura/>
             rogāḥ ṣaṭsaptatistvete saṅgraheṇa prakīrttitāḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.1.45">bhūyaste<unclear extent="3" reason="torn" unit="syllables">ṣāṃ prava</unclear>kṣyāmi saṃkhyārūpacikitsitairiti || śālā<cb n="2"/><unclear>kṛ</unclear> 1 ||</l>
        </div>


        <div n="2" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" facs="158v IMG_0026.JPG" n="158v" unit="folio"/>

          <!-- 158v :1 -->

          <l xml:id="SS.6.2.1"> athātaḥ sandhigatarogavijñānīyam <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.2.2-i"> navasandhyaśrajaś ca vartmajātāc e<lb n="2"/>kaviṃśati |
            <caesura/>
             śuklabhāgaidasekaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.2.2-ii"> sarvāśrayāḥ sapu<cb n="2"/>da<unclear>ma</unclear>
            dṛṣṭi<unclear/>dvādaśaivat tu |
            <caesura/>
             dvau tu sarvāśrayā vanyāvanimittanimittajau ||</l>

          <l xml:id="SS.6.2.3"> pūyālasaḥ soponāhaḥ srāvāḥ parva<cb n="2"/>ṇikālajī |
            <caesura/>
             krimigranthiś ca vijñeyā rogāḥ sandhigatā nava ||</l>

          <l xml:id="SS.6.2.4"> pakvaḥ śophaḥ sa <lb n="3"/>ndhijeyaḥ satodaḥ sravet pūyaṃ
            sa hi pūyālasākhyaḥ |
            <caesura/>
             granthir mahāndṛṣṭisandhāva<cb n="2"/>pākaḥ kaṇḍusrāvonīrūjāḥ sopanāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.2.5">gatvā sandhīnaśrumārgeṇa doṣāḥ śravantī vāsvāmimvikārāṃ
            kanīnāt |
            <caesura/>
            <cb n="3"/>tadviśrāvaṃ netranāḍīticaike tasyāliṅgaṃ kīrti yeṣye caturdhā
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.2.6">pākāt sandhau saṃśra<lb n="4"/>vedyam sa pūyaṃ pūyāśrāvaḥ
            savikāro matas tu |
            <caesura/>
             śvetaṃ <unclear>skatraṃ</unclear> picchilaṃ yaḥ śrave<cb n="2"/>t tu
            śleṣmāśrāvaḥ savikāraḥ pradiṣṭaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.2.7"> raktāśrāvaḥ śoṇitajovikāraḥ śravadūṣṇa tat tu raktam
            prabhūtaṃ |
            <caesura/>
            <cb n="3"/>hāridrābhaṃ pītam uṣṇaṃ jalam vā pittāśrāvaḥ saṃśravet
            sandhimadhyāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.2.8"> tāmrāṃ tanvīn dā<lb n="5"/>haśūlopapannāṃ vrūyād vaiḍyaḥ
            piṭakāṃ parvaṇīkāṃ |
            <caesura/>
             jātā sandhau kṛṣṇaśukle<cb n="2"/>lajī syāt tasminn eva prathitāḥ
            pūrvaliṃgaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.2.9">krimigranthaivartmataḥ pakṣmataś ca kūryuḥ kaṇḍūṃ krimayaḥ
              sandhijā<cb n="3"/>tāḥ |
            <caesura/>
             nānārūpā vartmaśuklāntasandhau caranty antarnayanaṃ dūṣayaṃtya iti || 0
            ||</l>


          <l xml:id="SS.6.2.trailer">|| śā<lb n="6"/>lākye 2 || </l>
        </div>

        <div n="3" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 6" facs="158v IMG_0026.JPG" n="158v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.3.1"> athāto vartmagatarogaviñjānīyam <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>









          <l xml:id="SS.6.3.5"> utsaṅnyotha ku<cb n="2"/>mbhīkā pothakyo vartmaśarkarāḥ |
            <caesura/>
             tathārśāvarmaśuṣkārśas tathaivāñjanāmikā |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.6"> vahalaṃ vartmayac cāpi vyādhir vartmā<cb n="3"/>vavandhakaḥ |
            <caesura/>
             kliṣṭakardamavartmākhyaḥ śyāvavartmas tathaiva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.7"> praklinnam aparikli<lb n="7"/>nna vartmavātaharañ ca yat |
            |
            <caesura/>
             arvūda nimiṣaṃ cāpi śoṇitārśaś ca yasmṛtāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.8">
            <cb n="2"/>lagaṇo visanāmā ca pakṣmakopas tathaiva ca |
            <caesura/>
             ekaviṃśatir ityete vikārā vartmasambhavāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.9"> nāmabhis te samūddiṣṭā<cb n="3"/>c sāṃjanaiḥ sampravacyate
            ||
            <caesura/>
             piḍakābhyantaramūkhī vāhyādhovarmasaṃśrayā |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.10">
            <unclear/>jñeyā <milestone facs="159r IMG_0028.JPG" n="159r" unit="digital-image"/><pb facs="149" n="159r"/><lb n="1"/>sotsāṅginī nāma
            piḍākā kṛtiḥ |
            <caesura/>
             kumbhīkavījapratimā piḍakā yasya <cb n="2"/>vartmani |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.11">ādhmāyante bhidyamānāḥ kumbhīkinyas tu tāḥ smṛtāḥ ||
            <caesura/>
             srāviṇyaḥ kaṇḍūrā gurvyo raktasarṣapasammitāḥ || <cb n="3"/>rujāvantyaś ca
            piḍakāḥ pothakya iti saṃjñitāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.3.12">piḍakā yā kharā sthūlāḥ śūkṣmābhi<lb n="2"/>rabhis amvṛtāḥ
            |
            <caesura/>
             vartmasthāśarkarānāma sarogāvartmadūṣaṇāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.3.13">ervācūvījapra<cb n="2"/>timāpiḍakā mṛduvedanāḥ |
            śukṣmākharāvartmasthāḥ arśāvartmastad ucyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.14">dīrghāṇkuraḥ kharaḥs tathā dārūṇaisya<cb n="3"/>ktarodbhavaḥ |
            <caesura/>
             vyādhireṣauti vikhyātaḥ śuṣkārśā nāśanāmataḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.15">dāhatodavatī sravi<lb n="3"/> piḍakāvartmasambhavāḥ |
            <caesura/>
             mṛdvī mandarūjā śukṣmā jñeyā sāñjananāmikā |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.16">vartmo<cb n="2"/>pacīyate yasya piḍakābhiḥ samantataḥ |
            <caesura/>
             savarṇṇābhiḥ sthirābhiś ca vidyādvahalavartmavat ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.17">kaṇḍūrogālpatode<cb n="3"/>na vartmāśophena yo naraḥ |
            <caesura/>
             nabhaḥ sañchādayed akṣi bhaved vandhaḥ sa vartmanāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.18">mṛdvalpavedanā<lb n="4"/>tāmraṃ yad varṇṇasamam eva ca |
            <caesura/>
             akasmāc ca bhaved raktaṃ kliṣṭavartmati tam viduḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.19">kliṣṭam<cb n="2"/> punaḥ pittayutaṃ śoṇitaṃ vidahed yadā |
            <caesura/>
             tataḥ kliṣṭatvam āpannam ucyate vartmakardamam ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.20">vartmavadvāhyato taś ca śyāvaṃ śū<cb n="3"/>nāñ ca jāyate
            |
            <caesura/>
             tadāhuḥ śyāvavarmeti vartmarogaviśoradāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.21"> arujam vāhyataḥ śū<lb n="5"/>naṃ vartmayasya
              <unclear>naramye</unclear> hi |
            <caesura/>
             praklinnavartmatam vidyāt klinnam aty arthamn tataḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.22">yasya dhau<cb n="2"/>tāni dhautāni sandidyante punaḥ punaḥ
            |
            <caesura/>
             vartmānyaparipakvāni nidyapari kinnavartma tat |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.23">vidagdhasandhir niśceṣṭaṃ vartma <cb n="3"/>yasya
            nirmīlyate |
            <caesura/>
             etad vātahatan nāma jānīyād akṣicintakaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.3.24">vartmāntarastham viṣamaṃ <lb n="6"/>granthibhūtam avedanaṃ
            |
            <caesura/>
            <unclear/>tārvudam iti sarakṣam avilamvi ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.25">nimeṣiṇīḥ <cb n="2"/>sirā vāyuḥ saṃviṣṭaḥ sandhisaṃśrayaḥ
            |
            <caesura/>
             cālayaty atha vartmāni nimeṣa iti tamviduḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.26"> yaḥ śritau vartmavavetalo<cb n="3"/> mṛduraṃkuraḥ |
            <caesura/>
             tad raktajaṃ śoṇitārśaḥ chinnaś <unclear>cābhipravardhate</unclear> |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.27">apākaḥ kaṭhinaḥ <lb n="7"/>sthūlogranthivartmānujorūjaḥ |
            <caesura/>
             lagaṇā <unclear/> savyā<unclear/> nilamveta | </l>

          <l xml:id="SS.6.3.28"> ga<cb n="2"/>stīropagataṃ <unclear/> yathā |
            <caesura/>
             visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.3.29"> pracālitāni vātena pa<cb n="3"/>kṣmāṇy akṣi viśaṃti hi |
            <caesura/>
             ghṛṣyanty akṣi muhus tāni saṃraṃtañ janayanti ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.3.30"> asitasita<gap reason="damage"/>
            <milestone facs="159v IMG_ 0027.JPG" n="159v" unit="digital-image"/><pb facs="150" n="159v"/><lb n="1"/>ś ca mūlakoṣāt patanty api |
            <caesura/>
             pakṣmakopaḥ savijñeyāvyādhiḥ paramadāruṇa iti|| ❈ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.3.trailer">
            <cb n="2"/> śālākye 3 || </l>
        </div>

        <div n="4" subtype="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" facs="159v IMG_0027.JPG" n="159v" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.4.1">athātaḥ śuklagatarogavijñānīyaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || ||</l>







          <l xml:id="SS.6.4.3">prastāriśuklakṣatajādhimāṃsaḥ snāvārmasañjñāḥ khalu
            pañcarogāḥ
            <caesura/>
             syāc chuktikothārjanapiṣṭakākhyaḥ jālaṃ sirāṇāṃ piḍakāñ ca yāḥ syuḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.4.4">rogā valāsa<unclear>gra</unclear><lb n="2"/>thitena sārdham
            ekodaśaite khalu śuklabhāge ||
            <caesura/>
             prastāri prathitam athārmaśuklabhāge vist<cb n="1"/>īrṇan tanu rūdhiraprabhaṃ
            salīlaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.4.5">śuklākhyaṃ mṛdu kathayanti śuklabhāge sasvetaṃ samam
            abhivardhate cirāntet ||
            <caesura/>
             ya māṃsaṃ pracaya<cb n="2"/>m upaiti śuklabhāge | padmābhaṃ tad uśanti
            lohitārma |</l>

          <l xml:id="SS.6.4.6">vistīrṇṇaṃ mṛdu vahalaṃ yakṛtprakā<lb n="3"/>śaṃ śyāvam
            pṛthu ca tathāpi māṃsakārma ||
            <caesura/>
             syā vā maschiravahamāṃsavartmabhāge prastori<cb n="1"/> prabhavati mārūtād
            viśuṣkaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.4.7">śyāvāḥ syuḥ piśitanibhāś ca vindavo ye śuklābhāḥ
            sitaniyatāḥ sa śuklisañjñaḥ ||
            <caesura/>
             e<cb n="2"/>ko yaḥ śaśarūdhiropamaś ca vinduḥ śuklastho bhavati tam arjanam
            vadanti |</l>

          <l xml:id="SS.6.4.8">utsannaḥ sali<lb n="4"/>lanibho tha piṣṭaśuklo vindur yaḥ |
            sa bhavati piṣṭakaḥ suvṛttaḥ ||
            <caesura/>
             jālābhaḥ kaṭhina<cb n="1"/>siro mahāṃ saraktaḥ santānaḥ smṛta iha
            jālasaṃjñitas tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.4.9">śuklasthāḥ sitapiḍākāḥ śirāvṛtāyā yās tāṃ <unclear extent="1"/>yāda<cb n="2"/>siasamīpajāḥ sirājā ||
            <caesura/>
             kāśābho mṛdur athavāpi <unclear>vinvakalyau</unclear> vijñeyo nayana<lb n="5"/>site valāsakākhya iti || || sālākya thva </l>

          <l xml:id="SS.6.4.trailer"/>


        </div>



        <div n="5" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 5" facs="159v IMG_0027.JPG" n="159v" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.5.1"> athāto kṛṣṇagataroga<cb n="1"/>viñjānīyam vyā<abbr type="suspension">vyā</abbr><expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan></l>




          <l xml:id="SS.6.5.3"> yat savraṇaṃ śuklamathāvraṇaṃañ ca pākāyayaś cāpyajā
            tathaiva |
            <caesura/>
             catvāra ete nayanāmayāsu kṛṣṇapradeśe <cb n="3"/> niyatā bhavanti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.5.4">nimagnarūpaṃ hi bhavet tu kṛṣṇe sūcyaiva vidhvaś ca vibhāti
            yadvai |
            <caesura/>
             srāvaṃ srave<lb n="6"/>dūṣṇamatīva yatra tat savraṇaṃ śukram udāharanti
            ||</l>




          <l xml:id="SS.6.5.8cd"> vaihāya sātraprabha<unclear/>prakāśa<cb n="2"/>salya
            vramā<unclear/>ta <unclear>śaṃśataṃtat</unclear></l>



          <l xml:id="SS.6.5.6"> vicchinnamadhyaṃm piśitāvṛtam vā calaṃ sirāsūkṣmam
            adṛṣṭikṛc ca |
            <caesura/>
             dvitvaggataṃ lohitasantataś ca <cb n="3"/> cirotthitaś vāci vivarjanīta | </l>

          <l xml:id="SS.6.5.7"> uṣṇāśrupātaḥ piḍakā ca netre yasmin bhaven mudganibhaṃ <lb n="7"/>ś ca śukram |
            <caesura/>
             svetaḥ samākrāmati sarvato hi doṣo hi yasyāsitamaṇḍalan tu | </l>







          <l xml:id="SS.6.5.10"> tam akṣipākāt ayam akṣipākaṃ sarvātmakaṃ varjayitavyam
            āhuḥ |
            <caesura/>
             ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ salohito lohitapi<cb n="3"/>cchilāsraḥ |
            vigṛhyaruṣṭaṃ pracayobhyupaiti tañ cājakājātam iti vyavasyet | 0 || </l>


          <l xml:id="SS.6.5.trailer">
            <milestone facs="160r IMG_0028.JPG" n="160r" unit="digital-image"/><pb facs="151" n="160r"/><lb n="1"/>śālākye <unclear/>
          </l>
        </div>

        <div n="6" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" facs="160r IMG_0028.JPG" n="160r" unit="folio"/>

          <!-- 160r :1 -->
          <!--           Missing verses:

12 to 19

21cd

22ab & 24-->

          <l xml:id="SS.6.6.1"> athātaḥ sarvvagatarogavijñānīyaṃ vyā<abbr type="suspension">vyā</abbr><expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>




          <l xml:id="SS.6.6.3"> syandās tu catvāra ihopa<cb n="2"/>diṣṭā stāvanta eva
            prathitādhimanthāḥ |
            <caesura/>
             śophāmvitośophayutai ca pākāv ity evam etedaśa sampraṃdiṣṭāḥ | </l>



          <l xml:id="SS.6.6.4"> hatādhimanthonila<cb n="3"/>paryayaś ca śuṣkākṣipākonyata
            eva vātaḥ |
            <caesura/>
            <lb n="1"/>dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā sirāṇāṃ utpātaharṣāvapi sarvvabhāgau | </l>

          <l xml:id="SS.6.6.5"> prāyena sarva naya<cb n="2"/>nāmayās tu bhavanty
            abhiṣyandanimittamūlāḥ |
            <caesura/>
             tasmād abhiṣyandamayo<unclear/>mānam upakuryadām etāśu hitāya dhīmān || </l>

          <l xml:id="SS.6.6.6"> nistoda<cb n="2"/>nastambhanaromaharṣa
            saṃharṣapārūṣyaśirobhighātāḥ |
            <caesura/>
             viśuṣkabhāvā śiśirāśrutā ca <lb n="3"/> vātābhipanne nayane bhavanti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.7"> dāhaprapākau śiśirābhinandau dhūmāyanam vāpyasa<cb n="2"/>muchrayaś ca |
            <caesura/>
             uṣṇāśrutāpītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.9">tāmrāśrutā lohitanetratā ca rājyaḥ samantā<cb n="3"/>d api
            lohitāś ca |
            <caesura/>
             pittasya liṅgāni ca kīrtitāni raktābhipanne nayane bhavanti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.8"> uṣṇā<lb n="4"/>bhinandā gurūtākṣiśophāḥ | kaṇḍupadehāvati
            śītatā ca |
            <caesura/>
             śrāvāvaḥ piccila <cb n="2"/> eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti || </l>

          <l xml:id="SS.6.6.10"> vṛddhair etairabhiṣyandair narāṇāmakriyavatāṃ |
            <caesura/>
             tāvantyastvadhirogāḥ syūrnayane tī<cb n="3"/>vravedanāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.6.11"> utpāṭyate <unclear>bhṛśaṃ</unclear> ca
              <unclear>ku</unclear>ryasya nirmarthyate tathā |
            <caesura/>
             śirasordhañ ca tam vidyādadhimanthaḥ<lb n="5"/> svalakṣaṇaiḥ ||</l>











          <l xml:id="SS.6.6.20"> hanyādṛṣṭiśślaiṣmikaḥ saptarātrāt |
            tath<unclear/>raktajāḥ pañca<cb n="2"/>rātrāt |
            <caesura/>
             ṣaḍrātrādvaāvātikā vai nihanyātmithyācārātpaittikaḥ sadya eva ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.21ab"> kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumvarasa<cb n="3"/>nnibhaḥ
            |</l>



          <l xml:id="SS.6.6.22"> saṃrambhī dadyate yas tu sokṣi pākaḥ saśophajaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.23">śophahīnāni liṅgāni ne<lb n="6"/>trapāke tvaśophaje |
            <caesura/>
             upekṣaṇadakṣi yadābhimantho vātātmakaḥ syandayati prasa<cb n="2"/>hyaḥ |
            rūjābhir ūgrābhir asādhya eṣa hatābhimanthaḥ kila nāma rogaḥ ||</l>



          <l xml:id="SS.6.6.25"> pakṣmadvayekṣibhruvamāśritas tu yadānilaḥ <cb n="3"/>
            sañcarati praduṣṭaḥ
            <caesura/>
             paryāyateś cāpi rūjākaroti | taṃ paryayaṃ vātakṛtamvadanti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.26">
            <lb n="7"/><unclear/>kūnitaṃ dārūṇarukṣmavartma sandidyate cāviladarśanaṃ yat
            |
            <caesura/>
             sudārūṇaṃ yat prativo<cb n="2"/>dhane ca śuṣkākṣipākopahaṃ tadakṣi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.27"> yasyāvaṭūkarṇṇaśirohanūṣu manyāgato vāpyanilonyatho vā |
            <caesura/>
             ku<cb n="2"/>ryād rujāṃ vai bhruvi locane vātamanyato tamudāharanti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.28"> amlena bhuktena vidā<damage/><milestone facs="160v IMG_0029.JPG" n="160v" unit="digital-image"/><pb facs="152" n="160v"/><lb n="1"/>vā pakvāyate sarvata eva netraṃ |
            <caesura/>
             śophānvitaṃ lohitakaṃ sadāha<unclear>se</unclear>ntadamlādhyuṣitam va<cb n="2"/>danti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.29"> avedanā vāpi savedanā vā yasyākṣirājyobhibhavanti tāmrāḥ
            |
            <caesura/>
             muhurvirajyanti ca tāḥ satādṛgvyādhiḥ śirotpāta <cb n="3"/> iti pradiṣṭaḥ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.6.30"> mohāt sirotpāta upekṣitas tu jāyeta rogas tu
              sirāpra<damage n="2" unit="char"/> |
            <caesura/>
            <lb n="2"/>tatrāśramacchaṃ sravati pragāḍhaṃ tathā na śakrotyabhivīkṣituṃ ceti
            || 0 ||</l>


          <l xml:id="SS.6.6.trailer">śālākye <unclear/></l>
        </div>

        <div n="7" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 2" facs="160v IMG_0029.JPG" n="160v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.7.1"> athāto dṛṣṭigatarogavijñānīyaṃ vyā<abbr type="suspension">vyā</abbr><expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> | </l>




          <l xml:id="SS.6.7.3"> masūradalamātran tu pañcabhūtaprasādajāṃ| |
            <caesura/>
             khadyotavisphuliṅgābhāsiddhā<cb n="3"/>ṃ tejobhir avyayaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.7.4"> āvṛtāmpaṭalenokṣṇorvāhyena vivarākṛtiṃ | |
            <caesura/>
             śītasātmyāṃ nṛṇāṃ ha<lb n="3"/>nti māhurnayanacintakāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.5"> rogāṃstadāśrayāṃ ghorāṃ ṣaṭ vā pracakṣate |
            <caesura/>
             paṭalā<cb n="2"/>nupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.6"> sirābhir abhisamprāpya vigulai<unclear>bhyantare</unclear>
            bhṛśaṃ |
            <caesura/>
             prathame paṭale yasya rogādṛ<cb n="2"/>ṣṭaṃ vyavasthitāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.7.7"> avyaktāni sa rūpāṇi kadācidatha paśyati ||
            <caesura/>
             dṛṣṭir bhṛśamvihvalati dvi<lb n="4"/>tīyaṃ paṭalaṃ gate || </l>

          <l xml:id="SS.6.7.8"> makṣikāṃ maśakāṃś cāpi jālakāni ca paśyati |
            <caesura/>
             maśulāni pa<cb n="2"/>tākāṃś ca marīcyaḥ kuṇḍalāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.9"> paripākāṃś ca vividhāṃ varṣamabhrāstamānsi ca |
            <caesura/>
             dūrasthānyapi rūpāṇi manyate ca samī<cb n="3"/>pataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.10"> samīpasthāni dūre ca dṛṣṭerdarśanavibhramāt |
            <caesura/>
             yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na <lb n="5"/> paśyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.11"> ūrdhvam paśyati nādhastāṃ tṛtīyam patalaṃ gate ||
            <caesura/>
             mahānapi ca rūpāṇi cchā<cb n="2"/>ditānīvacāmvaraiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.12"> karṇanāsākṣi hīnāni vikṛtānīvapaśyati |
            <caesura/>
             yathādoṣañ ca rajyetardṛṣṭirdoṣe valīyasi | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.13"> a<cb n="3"/>dhasthe ca samīpasthaṃ dūrasthañ
            coparisthitaḥ |
            <caesura/>
             pārśvasthe ca tathā doṣe pārśvasthāni ca paśyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.14">
            <lb n="6"/>samantāt tu sthite doṣe saṃkulāni prapaśyati |
            <caesura/>
             dṛṣṭimadhyesthi te doṣe saha <unclear/> ñ ca pa<cb n="2"/>śyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.15"> dvidhāśrite dvidhā paśyed vahudhā cānavasthite |
            <caesura/>
             doṣe dṛṣṭāśrite ti<unclear>yage</unclear>kaṃ vai samyate dvidhā |
            <caesura/>
             timirākhya sa <cb n="3"/> vai doṣaś ca caturtha paṭalṃ gataṃḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.16"> ruṇaddhi sarvato dṛṣṭiliṅganāśamataḥ paraṃ |
            <caesura/>
             asminna<lb n="7"/>pi na te na mobhūte nātirūḍhe mahāgada |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.17"> candrādityau sanakṣatrāvantarikṣe ca vidyutaḥ |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni ca paśyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.18"> sa eva liṃganāśas tu nīlikākācasaṃjñitaḥ |
            <caesura/>
             vātena cāpi rūpāṇi bhra<cb n="3"/>mantīvahi paśyati |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.19"> āvilānya<milestone facs="161r IMG_0033.JPG" n="161r" unit="digital-image"/><pb facs="153" n="161r"/><lb n="1"/>rūṇābhāni
            vyāviddhānīva pārśvataḥ ||
            <caesura/>
             pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra cāpataḍiḍguṇāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.20">
            <cb n="2"/>nṛtyantaś caiva śikhinaḥ sarvaṃ kṛṣtaś ca paśyati |
            <caesura/>
             kaphenāñ bhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.7.21cd"> paśyanta iva rūpāṇi <cb n="3"/>sigdhāni ca himāni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.22cd"> paśyed raktāni raktena tamāṃsi vividhāni ca || </l>
          <l xml:id="SS.6.7.22ab"> sasitāny a<damage atLeast="1"/><lb n="2"/>kṛṣṭāni
            pītāny api ca mānavaḥ | </l>


          <l xml:id="SS.6.7.23cd"> sannipātena citrāṇi viplatānīva paśyati || </l>

          <l xml:id="SS.6.7.24">
            <cb n="2"/>vahudhā vā dvidhā vāpi sarvāṇyeva samantataḥ |
            <caesura/>
             hīnādhikāṅgānyathavā jyotīṃṣyapi ca bhūyaśaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.25"> pittaṃ kuryāt parimlāyi <cb n="2"/>mūrcchitaṃ sūryatejasā
            |
            <caesura/>
             pitā diśastathānyo vā ravīniva ca paśyati |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.26"> vikīryamāṇaṃ kha<lb n="3"/>dyotāṃ <unclear/>kṣāṃ teḥjāṃsi
            cottaraṃ |
            <caesura/>
             vakṣāmi ṣaḍvidhaṃ rāgairliṅganāśamataḥ paraṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.7.27"> rā<cb n="1"/>gorūṇe mārutajaḥ pradiṣṭāmlī ca nīlaś ca
            tathaiva pittāt |
            <caesura/>
             kaphāt sitaḥ śoṇitajaḥ saraktaḥ samasta doṣa<cb n="3"/>prabhavas tu citraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.28"> arūṇammaṇdalaṃ dṛṣṭāsthūlakācorūṇas tu saḥ |
            <caesura/>
             parimlāyini roge <lb n="4"/> syāmlāyīpañcamaṇḍalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.29"> doṣakṣayāt svayaṃ tatra kadācin syāt tu darśanaṃ |
            <caesura/>
             a<cb n="2"/>rūṇaṃ maṇḍalaṃ vātāt cañcalam parūṣan tathā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.7.30"> pittato maṇḍalaṃ nīlaṃ kāṃsyābhañ vā sapītakaṃ |
            <caesura/>
             śleṣmaṇā vahulaṃ snigdhāṃ śaṃkha<cb n="3"/> kṣīrendupāṇḍuraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.31ab"> calaḥ padmapalāśasthaḥ śuklo vindur ivāmbhasaḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.7.32"> mṛdyamāne ca naya<lb n="5"/>ne <unclear>ca
              nayane</unclear> maṇḍalaṃ tadvisarpati |
            <caesura/>
             pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.33">
            <cb n="2"/> dṛṣṭirāgo bhavec citro liṃganāśe tridoṣaje |
            <caesura/>
             yathāsvaṃ doṣaliṃgāni sarveṣveva bhavanti hi || </l>

          <l xml:id="SS.6.7.34cd"> tathā naraḥ pittavidagdhadṛ<cb n="3"/>ṣṭiḥ kaphena
            cānyastvatha dhūmadarśī | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.35ab"> yo hrasvajātyo nakulāndhatā ca gambhīrasaṃjñā ca
              tathai<lb n="6"/>va dṛṣṭiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.34ab"> ṣaḍliṅganāśo viṣame ca rogā dṛṣṭyāśrayāḥ <unclear/>
            ṣaḍeva caiva || </l>

          <l xml:id="SS.6.7.35cd"> pittena <cb n="2"/> duṣṭena yutā tu dṛṣṭiḥ pītā
            bhavedyasya narasya kiñcit | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.36"> pītāni rūpāṇi ca manyate yaḥ savai raraḥ
              pittavidagdhadṛ<cb n="3"/>ṣṭiḥ ||
            <caesura/>
             prāpte tṛtīyaṃ paṭalan tu doṣe divā na paśyen niśi vekṣate saḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.7.37"> tathā naraḥ śle<milestone facs="161v IMG_0034.JPG" n="161v" unit="digital-image"/><pb facs="154" n="161v"/><lb n="1"/>ṣmavidagdhadṛṣṭis tāny eva śuklāni hamanyate tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.38"> triṣu sthito yaḥ paṭaleṣu doṣo naktāndhya<cb n="2"/>m
            āpādayati prasahyaṃ |
            <caesura/>
             divā sa sūryānugṛhītadṛṣṭiḥ paśyet tu rūpāṇi kaphālpabhāvāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.7.39">śokajvarāyāsaśirobhitāpai<cb n="3"/>rabhyāhatā yasya
            narasya dṛṣṭiḥ ||
            <caesura/>
             dhūmārn sa vaipaśyati sarvvabhāvāṃstan dhūmadarśīti vadanti rogaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.7.40">
            <lb n="2"/>yo hrasvajātyo divaseṣu kṛcchrādhhrasvāṇi rūpāṇi ca tena paśyet |
            <caesura/>
             vidyotate yasya na<cb n="2"/>rasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.41"> citrāṇi rūpāṇi divāsu paśyet sa vai vikāro
            nakulāndhyasaṃjñaḥ ||
            <caesura/>
             dṛṣṭi<cb n="3"/>rvirūpā śvasanopasṛṣṭā saṃkucyatebhyantarataś ca yāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.7.42"> rujavagāḍhañ ca tam akṣirogaṃ gambhī<lb n="3"/>riketi
            pravadanti tajjñāḥ ||
            <caesura/>
             vāhau punar vā vihayau pradiṣṭau nimittataś cāpy animittata<cb n="2"/>ś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.7.43"> nimittajās tatra manobhitāj jñeyas tv
            abhiṣyantanidarśanam saḥ || surarṣigandharvamahoragāṇāṃ sandarśanenāpi ca
              bhā<cb n="3"/>skarasya || </l>

          <l xml:id="SS.6.7.44"> hanyeta dṛṣṭirmanujasya yasya
            saliṅganāśastvanimittasaṃjñaḥ |
            <caesura/>
             tatrākṣi vispaṣṭaṃ <lb n="4"/>mivābhi bhāti vaidūryavarṇā vimalā ca dṛṣṭiḥ || </l>




          <l xml:id="SS.6.7.46"> ityete nayanagatā maye harogāni<cb n="2"/>rdiṣṭāḥ
            pṛthagiha ṣaṭ vā saptatiś ca |
            <caesura/>
             teṣāṃ ye pṛthagapṛthak va<unclear/> spaṣṭārthaśṛṇuta cikitsitaṃ yathāvad iti
            || ❈ || </l>


          <l xml:id="SS.6.7.trailer">
            <cb/>śālākye <unclear/>|| </l>
        </div>

        <div n="8" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4" facs="161v IMG_0034.JPG" n="161v" unit="folio"/>



          <l xml:id="SS.6.8.1"> athātaś cikitsāpravibhāgī <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> | </l>




          <l xml:id="SS.6.8.3"> ṣaṭ saptatir yebhihitā vyādhayo nāma<lb n="5"/>lakṣaṇaiḥ |
            <caesura/>
             teṣāñ cikirsitam idaṃ samāsādyās ataḥ śṛṇuḥ || </l>



          <l xml:id="SS.6.8.4"> chedyās teṣu daśai<cb n="2"/>kañ ca nava lekhyā bhavanti
            hi ||
            <caesura/>
             bhedyāḥ pañca tu rogām syur vyadhyāḥ pañcadaśaiva tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.8.5">
            <cb/> dvādaśāśastrakṛtyāś ca yapyāḥ sa<cb n="2"/>pta bhavanti ca |
            <caesura/>
             rogā varjayitavyāḥ syur daśapañca ca jānatā| asādhau ca bhavetāṃ tu yā<lb n="6"/>pyo vāgantu saṃjñitau ||</l>

          <l xml:id="SS.6.8.6"> arśānvitaṃ bhavati vartma tu yasya cārśaḥ | śuklan
              tathārvu<cb n="2"/>damatho piḍakāḥ sirājāḥ |
            <caesura/>
             jālaṃ sirājam atha pañcavidhaṃ tathārma chedyā bhavanti saha parvaṇi kāmayena
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.8.7"> utsaṅgi<cb n="3"/>nī vahalakardamavartmanī ca śyāvañ ca
            yac ca paṭhitaṃ tviha vaddhavartma |
            <caesura/>
             kliṣṭañ ca pothakiyutaṃ kha<milestone facs="162r IMG_0034.JPG" n="162r" unit="digital-image"/><pb facs="155" n="162r"/><lb n="1"/>lu yat tu vartma
            kumbhīkinī ca sahaśarkarayā ca lekhyāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.8.8"> śleṣmopanāhalagaṇau tu visañ ca <unclear>ne</unclear><cb n="2"/>dyā granthiś ca yaḥ krimikṛto ñjananāmikā ca ||
            <caesura/>
             ādau sirā nigaditās tu <unclear/> prayoge pākau cayo nayanaḥ ya<cb n="3"/>vanonyataś ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.8.9"> pūyālasāni<damage/> manthasaṃjñā syandāś ca yānty
            upaśamanti si<lb n="2"/>rāvyadhaiste |
            <caesura/>
             śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapi<cb n="2"/>ṣṭakena| </l>

          <l xml:id="SS.6.8.10"> aklinnavartmahutabhugdhvajadarśiśukti praklinnavartmasu
            tathaiva valāsasaṃjñāḥ |
            <caesura/>
             āgantunāma ya ytena ca dū<cb n="2"/>ṣitāyāṃ dṛṣṭyāṃ na śastrapatanaṃ
            pravadanti vaidyāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.8.11"> sampśyataḥ ṣaḍ api <unclear/>bhitās tu <lb n="3"/> kāvās
            te pakṣmakopasayitās tu bhaadanti yāpyāḥ ||
            <caesura/>
             catvāra eva pavanaprabhavās tv a<cb n="2"/>sādhyā dvau pittajau
            kaphanimittaja eka eva | catvāra eva rūdhiraprabhavos tridoṣās tāvanta eva
            suruṇau ca tathāpa<cb n="3"/>rau dvāv iti || </l>


          <l xml:id="SS.6.8.trailer">śālākyasthāne <unclear/> || 0 || </l>
        </div>


        <div n="9" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 3" facs="162r IMG_0034.JPG" n="162r" unit="folio"/>



          <l xml:id="SS.6.9.1"> athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>




          <l xml:id="SS.6.9.3"> purā<lb n="4"/>ṇaṃ sarppiṣāsnigdhau syandādhīmanthapīḍitau
            |
            <caesura/>
             svedayitvā yathānyāyaṃ sirāvya<cb n="2"/>dham upācaret |</l>



          <l xml:id="SS.6.9.4"> sampādayed vastibhiś ca samyak snehaviracitau |
            <caesura/>
             tarpaṇaṃ puṭapākaiś ca dhūmair āścyotanais tathā | </l>



          <l xml:id="SS.6.9.5">
            <cb n="2"/>nasyaiḥ snehaparīṣekaiḥ śirovastibhir eva ca |
            <caesura/>
             vātaghnānūpajalajāṃ māṃsāmlaṃkvātha<lb n="5"/>sevanaiḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.9.6"> catuḥ snehaiḥ sukhoṣṇaiś ca tat pītām varatāpanaiḥ |
            <caesura/>
             payobhir veśa<cb n="2"/>vāraiś ca pāyasaiḥ sālvaṇais tathā | </l>



          <l xml:id="SS.6.9.7"> bhiṣak saṃpādayed etām upanāheś ca pūjitaiḥ |
            <caesura/>
             grāmyānūpodakaiḥ snigdhaiḥ ra<cb n="2"/>saiḥ phalarasāyutaiḥ | </l>



          <l xml:id="SS.6.9.8"> susaṃskṛtaiḥ payobhiś ca tayor rahāra iṣyate |
            <caesura/>
             bhuktopari <lb n="6"/> piveyātāṃ ghṛtaṃ <unclear>to</unclear> ca
              <unclear>pipāvanau</unclear> | </l>








          <l xml:id="SS.6.9.11cd"> eraṇḍapallave mūle tvaci vā<unclear>thaṃ</unclear>
            payaḥ śritaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.9.12">
            <cb n="2"/>kaṇṭhakārāś ca mūlāsyāṃ sukhoṣṭaṃ sevanahitaṃ |
            <caesura/>
             sendhavodīcyamadhukapippalībhir ayo pi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.13"> hitamardhodakaṃ se<cb n="2"/>ke tathāścyotanam eva ca |
            <caesura/>
             hrīveracakraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu sādhitaṃ |</l>



          <l xml:id="SS.6.9.14"> sāmbhasāpayasā<lb n="7"/>jena śūlāścyota<subst><add place="margin-lower">na</add></subst>m uttamaṃ ||
            <caesura/>
             madhukaṃ rajanīpathyādevadārūś ca pīṣayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.15"> āje<cb n="2"/>napayasā śreṣṭhamabhiṣyane tadañjanaṃ ||
            <caesura/>
             gairikaḥ saindhavaṃ kṛṣṇaṃ nagaraṃ ca yathottaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.9.16"> piṣṭaṃ dviraṃśatobhir vā <unclear/>kā<cb n="3"/>ñjanam
            iṣyate ||
            <caesura/>
             snehāñjanañ cātra hitaṃ vakṣyate tadyathāvidhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.17"> rogo yaś cānyato<milestone facs="162v IMG_0035.JPG" n="162v" unit="digital-image"/><pb facs="156" n="162v"/><lb n="1"/>vāto yaś
            ca mārūtaparyayaḥ |
            <caesura/>
             anenaiva vidhānena bhiṣak tānyapi sādhayet || </l>

          <l xml:id="SS.6.9.18"> pūrvabha<cb n="2"/>ktahitaṃ sarpiḥ kṣīrañcātrātha
            bhojayet | <cb/> vṛkṣādanyāṃ kapittheca pañcamūle mahatyapi| </l>

          <l xml:id="SS.6.9.19"> sakṣīrakarkaṭarase siddhañ cā pivet ghṛ<cb n="2"/>taṃ |
            <caesura/>
             pānam vā hitam atrāhuḥ pakvāś cārtragalāgnikaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.20"> sakṣīraṃ meṣaśṛṃgāś ca sarpirvīratarepi ca |
            <caesura/>
            <lb n="2"/>saindhavaṃ dārūśuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.21"> stanyodakā<unclear>vaṃ</unclear> karttavyaṃ śuṣkapāke
            tadañjanaṃ |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>pūjitaṃ sarpiṣaś cātra pānamakṣṇoś ca tarpaṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.22"> ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cānunā |
            <caesura/>
             pariṣekohitaś cātra payaḥ śītaṃ sa<cb n="2"/>saindhavaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.23"> rajanādārūsiddham vā sendhavena sāmāyutaṃ |
            <caesura/>
             sarpiryutam stanya dhṛṣṭamañjane ca mahauṣa<lb n="3"/>dhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.9.24"> vasā vānūpajalajāḥ saindhavena samāyutāḥ |
            <caesura/>
             nāgaronmiśritāḥ kiñcic chuṣkapā<cb n="2"/>ke tadañjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.9.25"> pavanaprabhavā rogā ye kecid dṛṣṭināśanāḥ |
            <caesura/>
             vījenānena matimān steṣu karmaprayojayet iti || </l>


          <l xml:id="SS.6.9.trailer"> śā<cb n="3"/>lākye || <unclear/> || 0 || </l>
        </div>

        <div n="10" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 3" facs="162v IMG_0035.JPG" n="162v" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.10.1"> athātaḥ pittābhiṣyandapratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> | </l>




          <l xml:id="SS.6.10.3"> pittasyānde paittike cādhima<lb n="4"/>nthe sirāvyadhaḥ
            sraṃsanañ cādhyudāraṃ |
            <caesura/>
             akṣṇo sṛ<unclear/> puṭapākāñjanāni ca kramaḥ<cb/> sarvaḥ pittavīsarpahā ca || </l>

          <l xml:id="SS.6.10.4ab"> gundraṃ śāliṃ śaivalaṃ darbhamikṣur nalaṃ lodhraṃ
            vetasam padmakañ ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.5ab"> drākṣākṣaudraṃ candanañ cotpalañ ca stiyāḥ <cb n="3"/>
            stanyarasamikṣāḥ sitā ca |</l>



          <l xml:id="SS.6.10.4cd"> padmam patraṃ yaṣṭhi sākaṃ haridrāṃ tathānantā cāpi
            sambhṛtya sarpiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.10.5cd"><lb n="5"/>siddhaṃ sekatarpaṇo cāñjane ca hitaṃ kṣīraṃ
            cā<unclear/> me te dhūmakai | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.6"> yojyo vargo vyasta e<cb n="2"/>ṣo dvidhā vā ca<unclear/>
            sa<unclear/>cāpi nasyethāvat |
            <caesura/>
             kriyāḥ sarvāḥ pittaharām ca śastāḥ tryahādūrdhvaṃ kṣīrasarpiś ca nasyaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.10.7"> pālā<cb n="3"/>śaṃ syācchoṇitaṃ cāñjanārtham bhavetkāryaṃ
            śarkarā kṣaudrayuktaṃ |
            <caesura/>
             rasakriyāṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ <lb n="6"/> pālindyām vā madhuke cāpi kuryāt
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.8"> mustaṃ phenaḥ sāgaraṃ sotpalañ ca krimighnai<cb n="1"/>lādhātrivījād rasañ ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.9"> kāryaṃ cūrṇāñjanārthaṃ raso vā stanyopeto
            dhātakīsyandanābhyāṃ |
            <caesura/>
             yoṣitstanya śātakumbhaṃ vighṛ<cb n="2"/>ṣṭaṃ sitākṣaudre kiṃśukādvāpi puṣpāṃ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.10"> lodhraṃ drākṣāṃ śarkarāñcotpalañ striyāḥ stanye
              ṣaṣṭisā<lb n="7"/>kaṃ kṛtañ ca |
            <caesura/>
             piṣṭvā kṣīre varṇakasya tvacaṃ ca vaijalonmiśrañ candanodūmvarañ ca | </l>




          <l xml:id="SS.6.10.12"> kṣaumā<cb n="2"/>vardham pathyamāścyotane vā |
            ghṛtabhṛṣṭaṃ yaṣṭisāhvaṃ salodhraṃ |
            <caesura/>
             toyonmiśraṃ kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥ kaṭphalañ cā<cb n="3"/>mvunaiva | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.13"> eṣā kriyāmlākhyurṣitasaśuktau kāryā <milestone facs="163r IMG_0035.JPG" n="162v" unit="digital-image"/><pb facs="157" n="162v"/>
            <lb n="1"/>sarvāvyapavarjyaḥ sirāṇāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.14"> sarpiḥ peyaṃ traiphalaṃ tailvakam vā peyaṃ vā <unclear/>
            kevalaṃ yat purāṇaṃ |
            <caesura/>
             do<cb n="2"/>ṣe kṛtes tu krikayām adhastāc chītair dravyair añjanān yasya
            kuryāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.10.15"> vaidūryam vā sphāṭikaṃ vidrumañ ca muktāṃ śaṃkhaṃ
            cāñjanaṃ cāñcanañ ca |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>sa candanaṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ śuktiṃ hanyād añje naitad āśuḥ | </l>




          <l xml:id="SS.6.10.16ab"> ghṛtaṃ pived dhūmadarśī nara<lb n="2"/>s tu
            <caesura/>
             vidhiṃ kuryāt pittaharañ ca sarvam iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.10.16.add1"> aupadravaṃ sandhigataṃ vartmaśuklagataṃ tathā |
            <caesura/>
             kṛ<cb n="2"/>ṣṇagataṃ sarvvagataṃ dṛṣṭirogam athāparaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.10.16.add2"> cikitsāpravibhāñ ca vātābhiṣyandapittakai |
            <caesura/>
             śālākyakāśirājena proktaṃ vai pratha<cb n="3"/>modaśa || </l>


          <l xml:id="SS.6.10.trailer"> śālākye || ❈ || </l>

        </div>


        <div n="11" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 2" facs="163r IMG_0035.JPG" n="163r" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.11.1"> athātaḥ śleṣmābhiṣyandapratiṣedham <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> | </l>




          <l xml:id="SS.6.11.3"> syandā<lb n="3"/>dhimanthaikaphajau jayet śiroṇām atha
            mokṣaṇena |
            <caesura/>
             svedāvapīḍāñjanasya dhū<cb n="2"/>maitathai tīkṣṇaiḥ kavaḍagrahaiś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.4"> uṣṇais tathāścyotanasamvidhānais tathaiva rukṣaiḥ
            puṭapākayogaiḥ | tryahāṃ tryahā ccāpy a<cb n="3"/>patarpaṇānte tau prātar
            annaṃ hitam āpnuyātāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.5"> phaṇijjhakosphutakapitthavilveṣa dhattūrapī<lb n="4"/>lūsurasārkabhāgoḥ |
            <caesura/>
             svedam vidadhyād athavātralepaṃ varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.6"> si<cb n="2"/>ndhūprasutaṃ
            triphalāmadhukaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.7">vartmyāñjane syur jalasamprapiṣṭhā pathyā haridrā maricāñ
              janai<cb n="3"/>r vā
            <caesura/>
             trīṇyupaṇāni triphalā haridrām viḍaṃgasārañ ca samāni ca syuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.8"> varhiṣṭhakuṣṭhesuradārū<lb n="5"/>ṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥ śilā ca |
            <caesura/>
             mūrvvāś ca jā<unclear>śyā</unclear> mūkulāni cāpi piṣṭhvāmvunai<cb/>tāni
            bhiṣagvidadhyāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.9"> phalaṃ prakīryātvathavāpiśigrāḥ puṣpañca tulyaṃ
            vṛhadarśanasya |
            <caesura/>
             rasāñjanañ candanasaindhavañ ca ma<cb n="2"/>naḥśilāle laśunañ ca tulyaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.10"> piṣṭhvātha varttī vidadhīta samyag na detu dhīmāṃ
              kaphajeñjanā<lb n="6"/>rthaṃ |
            <caesura/>
             roge valāsagrathitentu<unclear>jān</unclear>ḥ tu kuryād idaṃ syāt
            praviśāṣyadehaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.11"> nīlāṃ yavā<cb n="2"/>nājapayonnupītāṃ saṃśādhya saṃśoṣya
            tato nūdahya | </l>




          <l xml:id="SS.6.11.12"> takṣārakalyena ca bhasmadhīmāṃ pakvam
            vidadhyādathaveśūnāḍyāṃ |
            <caesura/>
             etadva<cb n="3"/>lāsagrathiteñjanaṃ syāt kalpas tatthaivaiṣaphaliñjakeṣu | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.13"> mahauṣadhaṃ māgadhikāś ca mukhyāṃ <lb n="7"/>
            sasandhavaṃ yat maricañ ca śuṣkaṃ |
            <caesura/>
             tatmātuluṅgasya rasena piṣṭaṃ netrāñjanaṃ piṣṭaka<cb n="2"/>māśu hanyāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.14"> phaler vṛhatyā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ niravāt vāt
            phalapākasīndhya
            <caesura/>
             śrotojayuktaṃ tata uddhṛtaṃ syāt tadvātra <cb n="3"/> pathyaṃ vidhireṣa cāpi
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.11.15"> vārtākiśigrumṛgaja paṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu ||
            <caesura/>
            <milestone facs="163v IMG_0036.JPG" n="163v" unit="digital-image"/><pb facs="158" n="163v"/><lb n="1"/>kāsīsasāmudrarasāñjanāni jātyās tathā
            kṣārakam eva cāpi | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.16"> paklinnavartmany upadiśye<cb n="2"/>t etu yogāñjanaṃ tan
            madhunā vighṛṣṭaṃ |
            <caesura/>
             nādeyamagryalavalañ ca śuklaṃ nepālajātāñ ca samāsatas tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.17"> samātuluṃgādrasa eṣayo<cb n="2"/>gaḥ kaṇḍun nihanyāt
            sakṛdañjanena ||
            <caesura/>
             saśṛṅgaveraṃ suradārū mukhyaṃ sindhuprasūtaṃ mukulañ ca jātyāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.11.18">
            <lb n="2"/>surāsupiṣṭaṃ svidamañjanan tu kaṇḍvāñ ca śophe ca hitaṃ vadanti |
            <caesura/>
             syandādhimanthakramam ācare<cb/>c ca sarveṣu caiteṣu sadā pramatta iti || </l>


          <l xml:id="SS.6.11.trailer">śālākye lṛ<unclear/> || 0 || </l>



        </div>


        <div n="12" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 2" facs="163v IMG_0036.JPG" n="163v" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.12.1"> athāto raktābhiṣyandapratiṣeḍhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>






          <l xml:id="SS.6.12.3"> manthasyandausirotpā<cb n="3"/>taṃ sirāharṣañ ca raktajaṃ
            |
            <caesura/>
             ekenaiva vidhānena cikitsec caturo gadāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.4"> vyādhyartāś caturopyatāṃ <lb n="3"/> snigdhāṃ kombhena
            sarppiṣā |
            <caesura/>
             rasairūdārair athavā sirāmokṣeṇa yojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.5"> viriktānā<cb n="2"/>m pragāḍhañ ca sirānyeṣām viśodhayet
            |
            <caesura/>
             vairecanikasiddhena sitāyuktena sarpiṣā | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.6"> tataḥ pradehām pariṣecanāni tasyā<cb n="3"/>ni dhūmāni
            yathā svam eva |
            <caesura/>
             āścyotanābhyañjana tarpaśāni svigdhāṃś ca kāryān puṭapākayogāṃ | </l>




          <l xml:id="SS.6.12.8">
            <lb n="4"/>rujāyāñ cāpyarbhṛśaṃ svedās tu mṛdavo hitāḥ |
            <caesura/>
             akṣṇor api samantāc ca pātanan tu jalau<cb n="2"/>kasāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.9"> ghṛtasya mahatī mātrā pītā cārti niyacchati |
            <caesura/>
             pitābhiṣyandaśamano gaṇam cāṣpyupayāditaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.10"> kaserumadhukā<cb n="3"/>nāñ ca cūrṇamamvarasamvṛtaṃ |
            <caesura/>
             stanyamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanaṃ sadā | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.11"> śrīparṇīpāṭalīdhā<lb n="5"/>trī dhātakīvilvakārjunāt |
            <caesura/>
             puṣpāṇyatha vṛhatyau ca vimvīloṭāś ca tulyaśaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.12"> ma<cb n="2"/>ñjiṣṭhā cāpi madhunā piṣṭvā cakṣurasena vā
            |
            <caesura/>
             rudhirasyandaśāntyarthametadañjanam iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.13"> candanan tugarampatraṃ śilājatu <cb n="3"/> sakuṅkumaṃ |
            <caesura/>
             rajastāmramayaṃ tutthaṃ nimvakāśī samañjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.14"> trapu kāsaṃ malaś cāpi piṣṭvā <lb n="6"/> puṣparasena tu
            |
            <caesura/>
             vidvudāyāṃ kṛtā vartyaḥ pūjitaś cāñjane tu tāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.15"> sarpiḥ kṣaudraṃ <cb n="2"/> cāñjanaṃ syāt sirotpātasya
            bheṣajaṃ |
            <caesura/>
             tadvat saindhavakāsīsaṃ stanyayuktaṃ tu pūjitaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.12.16"> madhunā śaṃkhanepālī tutthadārvyaḥ sasaindha<cb/>vā |
            <caesura/>
             rasaḥ śirīṣa puṣpādvā surāmaricamākṣikaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.17"> yuktātha madhunā vāpi gairiko hita<lb n="7"/>sañjanaṃ ||
            <caesura/>
             śirāharṣañjanaṃ kuryāt phāṇitaṃ madhusaindhavaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.18"> madhunā tārkṣyajaṃ śailam vā kā<cb n="2"/>sīsam vā
            sasaindhavaṃ |
            <caesura/>
             vetamāmlaṃ stanyayuktaṃ kāsīsam vā sasaindhavaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.19"> paittikān tu vidhiṃ kuryād kṛtsnaṃ arjunaśāntaye ||
            <caesura/>
             site<cb n="3"/>kṣu madhukakṣedra dārvvīstanyaiḥ sasandhavaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.20"> sekāñjanañ cātra hitamamlairāścyotanais tathā |
            <caesura/>
            <damage>si</damage><milestone facs="164r IMG_0029.JPG" n="164r" unit="digital-image"/><pb facs="159" n="164r"/><lb n="1"/>tāmadhukakaṭvāṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.21"> vījapūrakako lāmladābhimāmlaiś ca yuktitaḥ |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>ekaśo vā dviśo vāpi yojitam vā tribhis tribhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.22"> sphaṭikaṃ kuṃkumaṃ śaṃkhā madhukaṃ madhu cāpi hi |
            <caesura/>
             śaṃkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmu<cb n="2"/>dra phena eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.23"> dvāvetau vihitau yogāvañjanārjunanāśanau ||
            <caesura/>
             saindhavakṣaudrakatakaṃ sa<lb n="2"/>kṣaudram vā rasāñjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.24"> kāsīsam madhunā cāpi yojyamatrāñjane sadā |
            <caesura/>
             lohacūrṇṇāni <cb n="2"/> sarvāṇi dhātavo lavaṇāni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.25"> ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi gaṇāś cāpy upapāditaḥ |
            <caesura/>
             kukkuṭāśukapālāni lasunaṃ kaṭuka<cb n="3"/> trikaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.26"> karañjavījamelā ca lekhanīyāñjanaṃ smṛtaṃ ||
            <caesura/>
             raktaprasādanavatā pūṭapāke<subst><add place="margin-right">na</add></subst>
              sā<lb n="3"/>dhitā | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.27"> sampāditasya vidhnā kṛtsnena syandaghātinā |
            <caesura/>
             anenāpācarec cukramavraṇaṃ <cb n="2"/> kuśalo bhiṣak | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.28"> uttānam vā vagāḍham vā karṣayec cāpi savraṇaṃ |
            <caesura/>
             śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair api | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.29"> śukrapragha<cb n="3"/>rṣaṇaṃ kārya madhunā saindhave na
            tu | </l>








          <l xml:id="SS.6.12.30"> kuryād añjanayogā vā samyak ślokārdhikāvimau | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.31"> śaṃ<lb n="4"/>khakolāstikanaka drākṣāmadhukamākṣikaiḥ |
            <caesura/>
             sūrādantyārṇavamalaiḥ śirīṣaku<cb n="2"/>sumena ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.32"> kṣārāñjanaṃ vā vitared valāsagrathitāpahaṃ |
            <caesura/>
             mudgām vā nistuṣāṃ piṣṭvā śaṃkhakṣaudrasitāyutāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.33"> madhukasā<cb n="2"/>raṃ madhunā yojayed cāñjane sadā |
            <caesura/>
             vibhītakāsthimajjā vā sakṣaudrā śukraśāntaye || </l>

          <l xml:id="SS.6.12.34"> śaṃkhā<lb n="5"/>synta madhudākṣā mayūtakatakāni vā | </l>




          <l xml:id="SS.6.12.35"> vaṃśajārūṣkarau tālaṃ nālikerañ ca <subst><add place="margin-lower">ta</add></subst> d dahet <lb n="3"/> |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ karabhā<unclear/>tu bhāvayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.36"> vahuśoñjanayetatsyācchukravaivarṇṇanāśanaṃ | </l>








          <l xml:id="SS.6.12.38"> saśophaś cāpyaśophañ ca dvau <cb n="2"/> pākau yau
            prakīrtitau |
            <caesura/>
             śārīrā hitās tatra vi<unclear/>da<unclear/> sirām bhiṣak |</l>

          <l xml:id="SS.6.12.39"> sekāścyo<lb n="6"/>tananasyāni puṭapākāñś ca yojayet |
            <caesura/>
             sarvataś cāpyaśuddhasya kartavyam idama<cb n="2"/>janaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.40"> tāmrapātrasthitam māṃsaṃ sarpiḥ saindhavasaṃyutaṃ |
            <caesura/>
             maireyam vā vidhātavyaṃdadhyuttarakam eva vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.41"> ghṛtāṃ kāṃsamalope<cb n="2"/>tāṃ stanyam vāpiṃ
            sasandhavaṃ |
            <caesura/>
             madhūkasāram madhunā tulyāṃśaṃ gairikena vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.42"> sarpiḥ sai<lb n="7"/>ndhavatāmrāṇi yoṣitstanyayutāni vā
            |
            <caesura/>
             dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhu<cb n="2"/>saindhavaiḥ | rasakriyām vā vipacet
            samyak pākajighāṃsayā | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.43"> māsasaindhavasaṃyuktaṃ sthitaṃ sarpiṣi nāgaraṃ ||
            <caesura/>
            <milestone facs="164v IMG_0030.JPG" n="164v" unit="digital-image"/><pb facs="160" n="164v"/><lb n="1"/>āścyotanāñjane yojyāmavalākṣīrasaṃyutaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.12.44"> puṣpaṃ mālatyāḥ sai<cb n="2"/>ndhavaṃ śṛṅgaveraṃ sāro
            vaiḍaṅgaḥḥ pippalītaṇḍūaś ca |
            <caesura/>
             etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ samya<unclear/> yuktaṃ nirviśaṃkaḥ
            pradadyāt || </l>

          <l xml:id="SS.6.12.45">
            <cb n="3"/>pūyālase śoṇitamokṣaṇaṃ eva vidhistathaivāpyupanāhanaś ca |
            <caesura/>
             kṛtsno vidhiścekṣaṇapākahantā ya<lb n="2"/>thābhidhānaṃ bhiṣajā prayojyāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.46"> kāsīsasindhuprabhavājaneś ca hitaṃ bhaved añjanam eva
            cātra |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>kṣaudrāndvitair ebhir athaiva ca syādanyatra tāmrāyasacūrṇṇayuktaiḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.47"> snehādinā samyag upāsya doṣāṃ tṛptiṃ vidhinena yathāsvam
            eva |
            <caesura/>
            <cb n="3"/>aklinnavartmānam upakrameta sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.48"> mustāharidrāmadhukapriyaṃgu si<lb n="3"/>ddhārthalodhrositaśārivābhiḥ |
            <caesura/>
             kṣuṇṇābhir āścyotanam eva kāryam atrāñjanaṃ cāñjanamākṣika<cb n="2"/> syāt || </l>

          <l xml:id="SS.6.12.49"> patraṃ phalaṃ cāmalakasya pakvā kriyām vidadhyād
            athavāñjanārthaṃ |
            <caesura/>
             vaṃśasya cā mūlena sakriyāṃ tu vartīkṛtāṃ tāmrakapālapa<cb n="3"/>kvāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.50"> rasakriyāṃ vā viphalāvipakvāṃ palāśapuṣpaiḥ karavīrajair
            vā |
            <caesura/>
             piṣṭvān ca jānāṃ payasā<lb n="4"/>malam vā kāṃsasya dagdhā saha tāntavena | </l>

          <l xml:id="SS.6.12.51"> pratyañjanatatmaricairūpetaṃ cūrṇṇatāmrasya sa<cb n="2"/>hābhiyuñjyāt | </l>







          <l xml:id="SS.6.12.52"> praklinnavartmāny areta eva yogāḥ prayojyāḥ prasamīkṣya
            doṣān iti || ||</l>


          <l xml:id="SS.6.12.trailer">śālākye <unclear/>2 || 0 || </l>


        </div>


        <div n="13" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4" facs="164v IMG_0030.JPG" n="164v" unit="folio"/>



          <l xml:id="SS.6.13.1"> athāto lekhyarogapratiṣedham adhyāyaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>




          <l xml:id="SS.6.13.3"> nava ye lekhyasādhyās tu sāmānyasteṣv asamvi<lb n="5"/>dhiḥ |
            <caesura/>
             snigdhavāntaviriktasya nivātātapasaṃsadi | </l>

          <l xml:id="SS.6.13.4"> āptair dṛḍhaṃ gṛhītasya veśmanyutāna<cb n="2"/>śāyinaḥ |
            sukhodakaprataptena vāsasā susamāhitaḥ | svedayed vartmanirbhujya
            vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.13.5.1"> vartvyāveś <cb n="2"/> ca ta plotaṃ sasyas<unclear/>
            nnaṃ tato likhet | </l>





          <l xml:id="SS.6.13.6"> śastreṇa patrair athavā tato rakte sthite punaḥ | </l>


          <l xml:id="SS.6.13.7"> svedyasai<lb n="6"/>ndhavacūrṇṇena pratisāryasukhāmvunā | </l>

          <l xml:id="SS.6.13.8"> prakṣālya siktaṃ haviṣā vraṇavatnsamupācaret | </l>


          <l xml:id="SS.6.13.9">
            <cb n="2"/>vyāsatas te tad akhilaṃ vidhānaṃ lekhya vartmaṇi | </l>



          <l xml:id="SS.6.13.10"> nakhasnāyunibhaṃ vartma likhitaṃ samyag iṣyate |
            <caesura/>
             raktamakṣi srave skannaṃ timiraṃ <cb n="2"/> vyādhyanirjayaḥ | </l>


          <l xml:id="SS.6.13.11"> vartmañ ca guru śūnañ ca kaṇḍūharṣopadehavat | </l>


          <l xml:id="SS.6.13.12"> durviriktaṃ vijānīyād a<lb n="7"/>tat sinnaṃ punar
            likhet | </l>

          <l xml:id="SS.6.13.13"> vyāvartatevartma yadā pakṣṃ cāpi vimuñcati |
            <caesura/>
             vaddhaśurūktava<cb n="2"/> vaś caiva tadatisrāvitaṃ viduḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.13.14"> snehasvedādiriṣṭaṃ syāt kramastatrānilāpahaḥ |
            <caesura/>
             vartmāvavaddhakliṣṭaṃ ca vahalaṃ yac ca kīrtitaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.13.15">
            <cb n="3"/> potthakīś cāpya vilikhet <milestone facs="165r IMG_0030.JPG" n="165r" unit="digital-image"/><pb facs="161" n="165r"/><lb n="1"/>pracchayitvāgrataḥ śanaiḥ |
            <caesura/>
             samaṃ likheta manimāñśyāvakardamavartmanī | </l>

          <l xml:id="SS.6.13.16"> kubhīkinīṃśarkarāñ ca <cb n="2"/>
              tathaivotsañginīma<damage agent="1"/>
            <caesura/>
             dhīmaṃ vikalpya śastreṇa nikhet paścād atandritaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.13.17"> bhaveyar vartmasu ca yāḥ piḍakāḥ kaṭhinā bhṛśaṃ |
            <caesura/>
            <cb n="3"/>hrasvāstāmrāś ca tāḥ pakvā bhindyādbhitvā likhed api | </l>

          <l xml:id="SS.6.13.18"> taruṇyo vālpasaṃrambhāḥ piḍakā vāhyava<lb n="2"/>rtmajāḥ
            |
            <caesura/>
             viditvaitām praśamayet svedālepanaśodhanaiḥ | </l>

        </div>


        <div n="14" type="adhyāya">




          <l xml:id="SS.6.14.3"> svedayitvā visagranthipakvaṃ tasya ni<cb n="2"/>rāśayaṃ |
            <caesura/>
             bhitvāc chidrāṇi śastreṇa saindhavenāvacūrṇayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.14.4"> kāsīsamārgadhī<unclear>muścī</unclear>nepālyelāyutena tu
            | </l>


          <l xml:id="SS.6.14.5"> rocanakṣā<cb n="3"/>ratutthāni pippalyaḥ kṣaudram eva ca
            |
            <caesura/>
             pratisāraṇam ekaikaṃ bhinne lagaṇa iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.14.6"> mahā<lb n="3"/>nty atha ca yuñjīta kṣārāgni vidhikovidaḥ
            | </l>


          <l xml:id="SS.6.14.7"> rasāñjanamadhubhyān tu bhinnā cāñjanenāmi<cb n="2"/>kāṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.14.8"> pratisāyāñjane yuñjyān kriyāṃ lavaṇavarjitāṃ ||
            <caesura/>
             samyak svinne krimigranthau bhinne syāt pratisāraṇaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.14.9">triphalātuthakā<cb n="3"/>sīsa saindhavaiḥ sarasāñjanaiḥ |
            <caesura/>
            <add place="margin-lower">rasakriyāṃ krimigranthai bhinna syāt pratisāraṇaṃ </add>
            <caesura/>
             bhittopanāhaṃ kaphajaṃ pippalīmadhusaindhavaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.14.10"> vilikhelmaṃ<lb n="4"/>ḍalāgreṇa pracchayed vā samantataḥ
            |
            <caesura/>
             saṃsnehya patrabhaṅgaiś ca svedayitvā yathāvalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.14.11"> āpā<cb n="2"/>kā<subst><add place="margin-lower"><unclear/></add></subst> vidhinoktena pañcabhedyān upācaret |
            <caesura/>
             sarveṣv ateṣu vihitaṃ vidhānaṃ snehapūrvakam iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.14.trailer">śālākye <unclear/>3 || ❈ || </l>


        </div>


        <div n="15" subtype="adhyāya">

          <milestone facs="165r IMG_0030.JPG" n="165r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.15.1">athātaś chedyorogapratiṣedham vyā ||</l>



          <l xml:id="SS.6.15.3">snigdhaṃ bhuktavato hy annam upaviṣṭasya yatnataḥ |
            <caesura/>
             saṃroṣa<lb n="5"/>yet tu nayanaṃ bhiṣak cūrṇṇai<subst><add>tu</add></subst>
            lāvaṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.4">tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇṇaṃ susvinnaṃ parighaṭṭa<damageSpan extent="2"/> |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>tatra cāpi valījātaṃ tatrāsya samāhitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.5">apāṅgaṃ prekṣamāṇasya lagayed vaḍiśaṃ bhiṣak |
            <caesura/>
            <unclear>muccu</unclear><unclear extent="1"/>dāya matimām va <cb n="2"/>ḍiśaṃ
            samyag <unclear>utkṣi</unclear>yet | </l>

          <l xml:id="SS.6.15.6">na cocthāpayet ākṣipraṃ kāryam atyāyanan tu tat |
            <caesura/>
             śastrāvādhabhayāc cā<lb n="6"/>sya vartmanī grāhayed dṛḍhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.7">tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhir eva vilamvitaṃ |
            <caesura/>
             ullikhama<cb n="1"/>ṇḍalāgra<subst><add place="margin-lower">ṇa</add></subst>
            tīkṣena pariśodhayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.8">viviktaṃ sarvatas cāpi kṛṣṇāc chuklāc ca maṇḍalāt |
            <caesura/>
             kanīnikam upānīyac chindyānnāti<cb n="2"/>kanīnakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.9">caurbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpadyaten yathā |
            <caesura/>
             kanīnikavavadhādasraṃ<unclear>ndī</unclear>dī cā<lb n="7"/>pyupajāyate |</l>




          <l xml:id="SS.6.15.10">arma cej jālavac cāpi taddeṣyonmarjjalamvitaṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.15.11">cchidyāc vakreṇaśastreṇa va<cb n="1"/>rtamuklāntamāśritaṃ
            |
            <caesura/>
             pratisāraṇam akṣṇais tu tataḥ kāryam anantaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.12">yāvatā tasya cūrṇṇena vyoṣasya lavaṇasya ca |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>svedayitvā tataś cāpi vandhīyān mat-māṃ bhiṣak |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.13">doṣartuvalakālajñaḥ snehaṃ datvā ya<milestone facs="165v IMG_0031.JPG" n="165v" unit="digital-image"/><pb facs="162" n="165v"/><lb n="1"/>thāhitaṃ |
            <caesura/>
             vraṇavat samvidhānañ ca tasya kuryāt tataḥ paraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.14">trahān muktvā ca saṃsvedya paścoc chodha<cb n="1"/>nam
            ācaret |</l>






          <l xml:id="SS.6.15.16">lekhyāñjanaiś copahared armaśeṣaṃ bhaved yadi |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.17">armañ cālpan dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā |
            <caesura/>
             dhūmraṃ pratanūyac cā<cb n="2"/>cāpi śukravatsamupācaret |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.18">carmābhaṃ vahalaṃ yas tu snāyumāṃsasamāvṛtaṃ |
            <caesura/>
             chedyam eva tadarma<unclear>syāt kṛṣṇa</unclear><lb n="2"/>maṇḍalagañ ca yat
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.19">viśuddhavarṇam akliṣṭaṃ kriyām vakṣigataklamaṃ |
            <caesura/>
             chinnermaṇi bhavet samya<cb n="1"/>gyathāsvamanupadravaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.15.20">sirājālaṃ sirā yās tu kaṭhinām ca ca vuddhimān |
            <caesura/>
             ullikhet maṇḍalāgreṇa vaḍiśemavilamvitāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.21"><cb n="2"/>sirā supi<unclear>ḍa</unclear>kā jātāḥ yā na
            sidhyanti bheṣajaiḥ |
            <caesura/>
             plavavatmaṇḍalāgreṇa tāsāṃc chedanam iṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.22"><lb n="3"/>rāgayoś caitayoḥ kāryamarmokaṃ pratimāraṇaṃ |
            <caesura/>
             vidhiś cāpi yathādoṣaṃ lekhanadravya<cb n="1"/>samvṛtaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.23.1">sirājālavadevātra tataḥ sarvāvidhir hitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.23">sandhau prasvedya śastreṇa pravaṇīkām vicakṣaṇaḥ |
            <caesura/>
             uttaretha tribhā<cb n="2"/>ge tu vaḍisenavilamviāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.15.24">chidyāttāma<unclear>vaśātraṃ</unclear> syādarsrunāḍīn
            tatonyarthā |
            <caesura/>
             pratisāraṇama<lb n="4"/>trāpi kṣaudrasaindhavam iṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.25">lekhanīyāni tīkṣṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajaṃ ||
            <caesura/>
             saṃkhaṃ <cb n="1"/>samudraphenañ ca maṇḍukañ ca samudrajaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.26">sphaṭīkaṃ kuruvindañ ca pravālām<unclear>sattu</unclear>
            kāvṛtāḥ |
            <caesura/>
             vaidūryaṃ <unclear>puṭākaṃ</unclear> muktāmayas tāmra<cb n="2"/>rajo pi ca
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.27">samabhāgāni sampiṣya sā ca srotoñjanen tu |
            <caesura/>
             cūrṇāñjana<unclear>kā</unclear>rayitvā bhājana<lb n="5"/>meṣasṛṅga<unclear>je</unclear> |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.28">nivāsyobhayataḥ kālam athāñje satataṃ vudhaḥ |
            <caesura/>
             armāṇi pi<unclear>ḍakāṃ</unclear>
            <cb n="1"/> hanyāt sirājālañ ca tena vai ||</l>

          <l xml:id="SS.6.15.29">arśas<unclear>to</unclear>thā yac ca nāmnā śuṣkārśorvudam
            eva ca |
            <caesura/>
             antarvar<unclear>mā</unclear>srayā yet tu vidhānan <unclear>tasya</unclear>
            vakṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.30"><cb n="2"/>vartmopascedya
              nir<unclear>ku</unclear><unclear extent="2"/>dyokṣidya ca yatnataḥ |
            <caesura/>
             maṇḍalāgreṇa tīkṣṇeṇa mūlec chidyād bhiṣak varaiḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.15.31"><lb n="6"/>tataḥ pippalikāsisasaindhavaiḥ pratisārayet |
            <caesura/>
             sthite ca rudhire vartmadahet samya<cb n="1"/><unclear>kalākayā</unclear>
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.32">kṣāreṇa vālikhec cāpi vyādhiśeṣam bhaved yādi |
            <caesura/>
             tīkṣṇair ubhayato bhāgais tato doṣam upakṣiyet |</l>

          <l xml:id="SS.6.15.33">yathā<cb n="2"/>doṣañ ca virared abhiṣyandakriyāvidhiḥ |
            <caesura/>
             śastrakarmaṇyapagate māsañ ca syāt suyantritaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.15.trailer">śālākya | <unclear>lādhū</unclear> || || </l>
        </div>


        <div n="16" type="adhyāya">

          <milestone n="165vIMG_0031.JPG: 7" unit="folio"/>



          <l xml:id="SS.6.16.1"> athātaḥ pakṣmagatarogapratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>




          <l xml:id="SS.6.16.3"> yāpyas tu <cb n="2"/> yo vartmabhavo vi<damage/>ḥ
            pakṣmaprakopobhihitaḥ purastāt |
            <caesura/>
             tatropadiṣtasya narasya carma vartmopariṣṭādanutirya<cb n="3"/>geva | </l>

          <l xml:id="SS.6.16.5"> udbhṛtyaśastreṇa yavapramāṇam vālena
            sīvyedbhiṣagapramattaḥ |
            <caesura/>
             datvā tu sarpi<damage/><milestone facs="166r IMG_0031.JPG" n="166r" unit="digital-image"/><pb facs="163" n="166r"/><lb n="1"/>dhucāpiśeṣaṃ
            kuryāt kramaṃ yobhihito vraṇeṣu | </l>

          <l xml:id="SS.6.16.4ab"> bhruvor adhastāt parimucya bhāgau pakṣmāśritaṃ caika<cb n="2"/>matas tu cchindyāt |</l>




          <l xml:id="SS.6.16.6"> lalāṭadeśe ca nivadhya paṭṭāṃ prāksīvitan tatra parañ ca
            vandhet |
            <caesura/>
             sthairyaṃ gate cāpyatha śastramārge vālām vimuñcet ku<cb n="2"/>śalābhikṣya | </l>

          <l xml:id="SS.6.16.7"> evan na cecchāmyati tasya vartma nirbhujya doṣopacitāṃ
            valīntu |
            <caesura/>
             tatogninā vā prati<lb n="2"/>sārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.16.8"> chittvā samaṃ cāpy upapakṣmamālāṃ samyag gṛhītvā vaḍi<cb n="2"/>śais tribhis tu |
            <caesura/>
             pathyāphalena pratisārayīta ghṛṣṭena vā tauruvake na samyak | </l>

          <l xml:id="SS.6.16.9"> catvāra ete vidhiyo nihanti pakṣmoparodham pṛ<cb n="3"/>thag eva yuktāḥ |
            <caesura/>
             virecanāś cyotananasya dhūmalepāṃjanasneharasākriyāś ceti || </l>


          <l xml:id="SS.6.16.trailer"> śālākye <lb n="3"/>
            <unclear/>3 || 0 || </l>


        </div>

        <div corresp="6.16-in-K" n="17" type="adhyāya">


          <milestone facs="166r IMG_0031.JPG" n="166r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.17.1"><lb n="3"/> athāto dṛṣṭigatarogapratiṣedhaṃ
              <abbr>vyā</abbr> |</l>
          <!--vyākhyāsyāmaḥ -->



          <l xml:id="SS.6.17.3"> trayaḥ sādhyās trayo sādhyāḥ<cb/> ṣaṭ ca yāpyā bhavanti
            ha |
            <caesura/>
             rogadṛṣṭigatā nṝṇāṃ teṣu sādhyās trayas traye |
            <caesura/>
             tatraikasya pratīkāraḥ kīrtito dhūmadarśinaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.17.4"> dṛṣṭyā<cb/> pittavidagdhāyāṃ vidagdhāyāṃ kaphena ca |
            <caesura/>
             pittaśleṣmaharaṃ kuryād vidhiṃ śastrakṣatād vinā | </l>

          <l xml:id="SS.6.17.5"> nasya<lb n="4"/>sekāñjanālepapuṭapākaiḥ satarpaṇaiḥ ||
            <caesura/>
             ādye tu traiphalaṃ peyaṃ sarpis traivṛtam utta<cb/>re | </l>

          <l xml:id="SS.6.17.6"> tailvakañ cobhayoḥ pathyaṃ kevalaṃ jīrṇṇam eva vā
            <caesura/>
             gairikaḥ saindhavaḥ kṛṣṇā godantasya masīn tathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.7"> gomāṃsaṃ maricaṃ vī<cb/>jaṃ sirīṣasya manaḥśilāḥ |
            <caesura/>
             vṛntaṃ kapitthāt madhunā svayaṃguptāphalāni vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.17.8"> ete ñjane tu<lb n="5"/> catvāro yogā syur ubhayor hitāḥ |
            <caesura/>
             kupyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ |<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.17.9"> piṣṭair hareṇvāmalakapathyāpippalisaṃyutaiḥ |
            <caesura/>
             kārayed añjanaṃ vaidyaḥ sarpiḥkṣaudrasamāyutaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.10"> añjayed vāv api<cb/> bhiṣak pittasmeṣmavibhāvitau |
            <caesura/>
             hareṇavo mrajambūbhyāṃ puṣpasvarasam eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.17.11"> ghṛtakṣaudravi<lb n="6"/>pakvan tu tat prayojyam
            athāñjanaṃ |
            <caesura/>
             nalinotpalakiñjalkagairikā gosakṛdrasaḥ |<cb/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.12"> guḍikāñjanam etad vā dinarātryandhayor hitaṃ |
            <caesura/>
             rasāñjanaghṛtakṣaudratālīsaṃ svarṇṇagairikaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.13"> gośakṛdrasasaṃyuktaṃ pittopahatadṛṣṭaye |
            <caesura/>
             sītasauvīrakam vāpi piṣṭvātha rasabhāvitaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.14"> kūrmmapittena matimāṃ <milestone facs="166v IMG_0032.JPG" n="166v" unit="digital-image"/><pb facs="164" n="166v"/><lb n="1"/>bhāvayed rauhitena vā |
            <caesura/>
             cūrṇāñjanena tu sadā prayojyaḥ pittaśāntaye || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.15"> kārsmarī<pc> </pc>puṣpa<cb/>madhukadārvīlodhrarasāñjanaiḥ |
            <caesura/>
             sakṣaudram añjana taṃdvā hitam atrāñjane sadā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.27">nadīja<pc> </pc>sāṃkha<pc> </pc>trikaṭūn tathāñjanaṃ
            manaḥśilā dve ra<cb/>jane cayadrasaḥ |
            <caesura/>
             sacandaneyaṃ guḍikāthavāñjane prasasyate vai divaseṣv apasyatāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.17.16"> sroto<lb n="2"/>jaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ hareṇuñ cāpi
            peṣayet |
            <caesura/>
             ajāmūtreṇa tā vartyaḥ kṣaṇadāndhāñjane hitā ||<cb/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.17"> kālānusārivāṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ madhukan tathā |
            <caesura/>
             tālīsapatraṃ rajane saṃkhañ caiva yakṛdrase || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.18"> piṣṭvā vartyo thavā tatra chāyāsu<cb/>ṣkā rujāpahā |
            <caesura/>
             manaḥśilābhayāvyoṣaṃ tathā kālānuśārivāṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.19"> samudraphenas ca hitā vartyas chā<lb n="3"/>gapayonvitāḥ
            |
            <caesura/>
             gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ pacet || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.20"> kṣaudrāñjanaṃ rase<cb/> vānyadyakṛtas traiphalena vā |
            <caesura/>
             gomūtrājyārṇavamalaṃ pippalīkṣaudrakaṭphalaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.21"> saindhavopahitaṃ yuñjyān nihitaṃ veṇugahvare |
            <caesura/>
             me<cb/>ṣād yakṛd ghṛtañ cājaṃ pippalīsaidhavaṃ madhuḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.22"> rasam āmalakānāñ ca pakvā samyaṅ nidhāpayet |<lb n="4"/>
            <caesura/>
             kosake khādire yadvā hitaṃ kṣaudrāñjanaṃ bhavet || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.23"> māgadhyajāsthimajjailāyakṛdyuktā ha<cb/>reṇavaḥ ||
            <caesura/>
             yakṛdrasenāñjanam vā śleṣmopahatadṛṣṭaye || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.24">paceta godhāyakṛd antrakalpitaṃ supūritaṃ māgadhikābhir
            agninā |<cb/>
            <caesura/>
             niṣevitaṃ yad yakṛd aṃjanena vā nihanti naktāndhyam asaṃsayaṃ khalu || </l>



          <l xml:id="SS.6.17.26"> plīhā yakṛc cāpy uvabhakṣa<lb n="5"/>yed ve prakalpya
            śūlyaṅ ghṛtatailasaṃyute |
            <caesura/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.28"> bhavanti yāpyāḥ khalu ye ṣaḍāmayā<cb/> hared dhi tatra
            kṣatajaṃ sirāvyadhaiḥ ||
            <caesura/>
             virecayec cāpi purāṇasarpiṣā virecanāṅgopahitena bhūtaye || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.29"> payovimi<cb/>sraṃ pavanodbhave hitaṃ vadanti
            pañcāṅgulatailam eva tu |
            <caesura/>
             pibed ghṛtaṃ traiphalam eva sodhanaṃ vise<lb n="6"/>ṣataḥ soṇitapittarogayoḥ
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.30"> trivṛdvirekaḥ kaphaje prasasyate tridoṣa<cb/>je
            tailasugandhi yatkṛtaṃ |
            <caesura/>
             purāṇasarpir timireṣu sasyate hitaṃ bhaved āyasabhājane sthitaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.31"> hitañ ca vidyāt triphalā<cb/>ghṛtaṃ sadā kṛtañ ca tan
            meṣaviṣāṇasañjñayā |
            <caesura/>
             lihet sapāṇaṃ triphalāṃ sucūrṇitāṃ ghṛta<lb n="7"/>pragāḍhān timirāturo naraḥ
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.32"> kaphābhibhūtaḥ khalu tailasaṃyutāṃ madhupragāḍhām
            athavāpi yoja<unclear reason="damaged">y</unclear>et |
            <caesura/>
             gavāṃ śakṛtkvāthavipakvam uttamaṃ hitan tu tailan timireṣu nasyataḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.33"> ghṛtaṃ hitaṃ kevalam eva<cb/> paittike <milestone facs="167r IMG_0032.JPG" n="167r" unit="digital-image"/><pb facs="165" n="167r"/><lb n="1"/>tathā tu tailaṃ pavanāsṛgutthite | </l>

          <l xml:id="SS.6.17.34"> tathāsvagandhātivalāvalāśritaṃ nasye tu vāte trivṛtaṃ
            prayo<cb/>jayet ||
            <caesura/>
             jalodbha<gap reason="damaged"><!--vān--></gap>ūpajamāṃsa<pc> </pc>saṃskṛtāṃ
            ghṛtam vidheyaṃ payaso yad utthitaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.17.35"> sasaindhava<pc> </pc>kravyabhujenamāsajā
            <caesura/>
             yutaḥ puṭ<cb/><unclear>ākh</unclear>yo madhunā ghṛtena ca |
            <caesura/>
             vasāsvagṛdhroragatāmracūḍajā
            <caesura/>
             madhūkayuktā ca hitā sadāñjane ||<lb n="2"/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.36"> tathāñjanaṃ srotasijan niṣevitaṃ
            <caesura/>
             kramād rasakṣīraghṛteṣu yujyate |
            <caesura/>
             sthitaṃ daśāhatraya<cb/>m etad añjanaṃ
            <caesura/>
             kṛṣṇoragāsye kuśasaṃpraveṣṭite || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.37"> samāgadhīkṣārakasaindhavānvitaṃ
            <caesura/>
             tadāñjanaṃ syāt timire tha rāgiṇi |
            <caesura/>
             subhā<cb/>vitañ cāpi payas tu yad bhavet
            <caesura/>
             sarpasya kṛṣṇasya mukhena bhūriṇā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.38"> ghṛtaṃ hitan tatprabhavan tu paittike
            <caesura/>
            <lb n="3"/>vadanti nasyaṃ madhurauṣadhaṃ sritaṃ |
            <caesura/>
             hitaṃ ca tat tarpaṇam atra samyutaḥ
            <caesura/>
             puṭāhvayo jāṅgala<cb/>māṃsajaś ca yaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.39"> rasāñjanakṣaudrayutā manaḥśilā dravāñjanañ cātra
            madhūkasaṃyutam |
            <caesura/>
             samāñjanaṃ vā kanakākarodbhavaṃ supe<cb/>sitaṃ tuttham usanti tadvidaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.40"> sameṣasṛṅgāñjanabhāgasammitaḥ saṅkho ñjanāt kācamalaṃ
              vyapo<lb n="4"/>hati || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.41"> palāsarohītamadhūkajā rasāḥ prayojitā vā madi<add place="below">rā</add>grapesimā |
            <caesura/>
             usīra<cb/>lodhratriphalāpriyaṅgubhiḥ pace<add place="below">ta</add> nasyaṃ
            kapharogaśāntaye || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.42"> viḍaṅgapāṭhākiṇihīṅgudītvacaḥ prayojayed dhūmam
            uśīra<cb/>m eva ca |
            <caesura/>
             vanaspatikvāthavibhāvitaṃ ghṛtaṃ hitaṃ haridrānalade ca tarpaṇe || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.43"> samāgadhāsaindha<lb n="5"/>vamākṣikāḍhya vā
            <caesura/>
             sajāṅgala syāt puṭapākam eva ca |
            <caesura/>
             manaḥśilātryūṣaṇaśaṅkhamākṣi<cb/>kaiḥ
            <caesura/>
             sasindhukāsīsarasāñjanaiḥ kriyā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.44"> hite ca kāsīsarasāñjanāñjanaṃ vadanti pathyāguḍanāgarair
            yutaṃ |
            <caesura/>
             ya<cb/>d añjanam vā vahuśo niṣevitaṃ samūtravarge triphalodake sritaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.45">nisācarāsye praṇidhāya cā<lb n="6"/>ñjanaṃ nyased vimāsaṃ
            salilotthite punaḥ |
            <caesura/>
             madhūkasigroḥ kusumaiḥ samāyutaṃ<cb/> tad añjanaṃ sarvakṛte prayojayet </l>

          <l xml:id="SS.6.17.46"> kriyās tu sarvās tv athavāpi raktaje hita kramo mlāyini
            vāpi pittahā |
            <caesura/>
             doṣānvita<cb/>syāpi mukhapralepanaṃ kuryāc ca sarveṣu vidhiṃ samīkṣya tu ||
            <caesura/>
             kramo hitaḥ syandahitaḥ suyo<lb n="7"/>jitaḥ sarvveṣv athaiteṣu yathāsvam eva
              ||<metamark function="insertion" rendition="svastika">✗</metamark>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.47">
            <add place="bottom-margin">
              <metamark function="insertion" rendition="svastika">✗</metamark> doṣocchraye
              naiva ca viplute gade dravyāṇi nasyādiṣu yojayed <unclear>bh</unclear>iṣak
                |<metamark function="insertion" rendition="svastika">✗</metamark>
            </add>
            <caesura/>
             punaś ca kalpe ñjanavistaraḥ śubhaḥ pra<cb/>vakṣyate tac ca samīkṣya yojayet
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.17.48"> ghṛtam purāṇaṃ triphalāṃ satāvarīn tathaiva mudgāmalakaṃ
            yavān api |
            <caesura/>
             niṣevamāṇasya<cb/> hi yatnato bhayaṃ na vidyate vai timirātsu ghorataḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.49">satāvarīpāyasa eva kevalam tathā kṛto <milestone facs="167vIMG_0033.JPG" n="167v" unit="digital-image"/><pb facs="166" n="167v"/><lb n="1"/>vāmalakeṣu pāyasaḥ |
            <caesura/>
             prabhūtasarpistriphalodakottaro yavaudano vā timiram vyapohati ||<cb/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.52"> timire rāgiṇi sirā na vyadhyā syur vijānatā |
            <caesura/>
             yantreṇotpīḍito doṣas tathā hanty āsu darsanaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.17.53"> arāgaṃ timiraṃ sādhyam ādyaṃ paṭā<cb/>lam āsritaṃ |
            <caesura/>
             rāgi dvitīye kṛcchreṇa tṛtīye yāpyam ucyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.55">ślaiṣmike liṅganāse tu ka<lb n="2"/>rma vakṣyāmi siddhaye
            |
            <caesura/>
             bhaved vṛddhendvātapatramuktāvarttākṛtiḥ sitaḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.17.56"> viṣamo vā tanur ma<cb/>dhye rājimān vā vahupradaḥ |
            <caesura/>
             dṛṣṭistho lakṣyate doṣaḥ sarujo vā salohitaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.57"> snigdhasvinnasya tasyātha kāle nātyuṣṇaśītale |
            <caesura/>
             ya<cb/>ntritasyopaviṣṭasya svān nāsāṃ paśyataḥ samaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.58"> matimāñ chuklabhāgau dvau kṛṣṇān muktvā hy apāṅgataḥ
              |<lb n="3"/>
            <caesura/>
             nipīḍya nayane samyak chidre daivakṛte tataḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.59"> śalākayā tāmramayyā lauhyā vā yavavatkrayā |<cb/>
            <caesura/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.60"> madhyapradeśinyaṅguṣṭhasthirahastagṛhītayā |
            <caesura/>
             adakṣiṇaṃ dakṣiṇena hastenetaram anyathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.61"> vārivindvāgamaḥ samyak chabdas ca vya<cb/>dhane bhavet |
            <caesura/>
             saṃsicya viddhamātran tu yoṣitstanyena kovidaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.63"> śalākāgreṇa tu tato nirli<lb n="4"/>khed dṛṣṭimaṇḍalaṃ |
            <caesura/>
             abādhamānaḥ sanakair nāsām prati nudaṃs tataḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.17.64a"> ucchiṅghanāc cāpa<cb/>hared dṛṣṭimaṇḍalagaṃ kaphaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.17.62"> styāne doṣe cale cāpi svedayed akṣi vāhyataḥ ||
            <caesura/>
             samyak sūcīm avasthāpya bhaṅgair anilanāśanaiḥ ||<cb/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.65"> evaṃ tv asakye nirhantuṃ doṣe pratyāgate pi vā |
            <caesura/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.17.66a"> snehādyair upapannasya vidadhīta punar vyadhaṃ ||</l>
          <l xml:id="SS.6.17.64b"> a<lb n="5"/>thāgramukte ca hari yadā dṛṣṭiḥ prakāsate
            |</l>
          <l xml:id="SS.6.17.66b"> tato dṛṣṭeṣu rūpeṣu salākām āharec cha<cb/>naiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.67"> sarpiṣābhyajya nayane tataḥ paṭṭena veṣṭayet |
            <caesura/>
             tato gṛhe nirābādhe sayītottānam eva tu || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.68"> udgārakāsakṣa<cb/>yathuṣṭhīvanotkampanāni ca |
            <caesura/>
             tatkālan nācared ūrdhvaṃ yantra<unclear>ṇa</unclear> snehapītavat || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.69">tryahāt tryahāc ca dhā<lb n="6"/>veta kaṣāyair
            anilāpahaiḥ |
            <caesura/>
             vāyor bhayāt tryahād ūrdhvaṃ svedayed akṣi vāhyataḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.70"> da<cb/>śāham evaṃ saṃyamya hitaṃ dṛṣṭiprasādanaṃ |
            <caesura/>
             paścāt karma ca seveta laghvannañ caiva mātrayā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.72"> pūryate śoṇitasyākṣi sirāmo<cb/>kṣād virocane |</l>

          <l xml:id="SS.6.17.82"> śalākāt karkaśāc chūlaṃ kṛśād doṣapariplavaṃ ||
            <caesura/>
             vraṇaṃ viśālaṃ sthūlāgrān tīkṣṇaṃ<lb n="7"/> hiṃsyād anekadhā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.83">jalāsrāvaṃ suviṣamāt kriyāsaṅgakarī sthirā |
            <caesura/>
             karoti varji<cb/><unclear reason="smudged">tāṃ do</unclear>ṣais tasmād ebhir
            hitā bhavet || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.84">aṣṭāṅgulāyatā madhye sūtreṇa pariveṣṭitāḥ |
            <caesura/>
             aṅguṣṭhaparvatulyā tu vaktrayor mukulā<cb/>kṛtiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.85"> tārārī sātakumbhī ca śalākā syād akutsitā |
            <caesura/>
             rāgaśophārvudaṃ coṣo budbudaṃ sūkarā<milestone facs="168r IMG_0036.JPG" n="168r" unit="digital-image"/><pb facs="170" n="168r"/><lb n="1"/>kṣitā || </l>


          <l xml:id="SS.6.17.86"> adhimanthādayaś cānye rogā syur vyadhadoṣataḥ |
            <caesura/>
             ahitācārato vāpi yathāsvaṃ tān upācaret || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.87"> rujāsv akṣi tu rāgeṣu bhūyo yogāṃ nibodha<cb/> me |
            <caesura/>
             gairikaḥ śārivā dūrvvā yavapiṣṭaṃ ghṛtan tathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.88"> mukhālepaḥ prayojyo yaṃ vedanārāga<lb n="2"/>śāntaye |
            <caesura/>
             mṛdubhṛṣṭais tilair vāpi siddhārthakasamāyu<cb/>taiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.89">mātuluṅgarasopetaḥ sadyaḥ śarmārthine hitaḥ ||
            <caesura/>
             payasyāsārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair api || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.90"> ajākṣīrāddhi<cb/>tair lepiḥ
            <!-- the "i" could have been added by a later hand --> sukhoṣṇaḥ pathya ucyate
            |
            <caesura/>
             dārupadmakasuṇṭhībhir evam eva kṛto thavā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.91"> drākṣāma<lb n="3"/>dhukalodhrair vā syād evaṃ
            saindhavāyutaiḥ |
            <caesura/>
             lodhraṃ saindhavamṛdvīkāmadhukair vāpy ajāpayaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.92"> sritaṃ seke prayoktavyaṃ rujārāgavināsanaṃ |
            <caesura/>
             madhukotpalakuṣṭhair vā drākṣālākṣāsitāyutaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.17.93"> satāvarīpṛthakparṇṇīmu<cb/>stāmadhukapadmakaiḥ |
            <caesura/>
             sasaindhavaiḥ sritaṃ cāpi sukhoṣṇam avacārayet || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.94">vātaghnasiddhe pa<lb n="4"/>yasi siddhaṃ sarpiś
            caturguṇeḥ |
            <caesura/>
             kākolyādipratīvāpaṃ sarvakarmasu cādiśet || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.95">sā<cb/>myaty evaṃ na cec chūlaṃ snigdhasvinnasya mokṣayet
            |
            <caesura/>
             tataḥ sirāṃ dahec cāpi matimāṃ kīrttitaṃ yathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.96">dṛṣṭeḥ prasāde jane<cb/> śṛṇu me śubhe |
            <caesura/>
             meṣaśṛṅgyās tu puṣpāṇi śirīṣadhavayor api </l>

          <l xml:id="SS.6.17.97"> jātyās caiva hi tulyāṇi muktā<lb n="5"/> vaiḍūryam eva
            ca |
            <caesura/>
             ajākṣīreṇa <add hand="m.sec." place="bottom-margin">sampiṣya</add> tāmre
            saptāham āvapet || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.98"> varttīs tās tu tataḥ kṛtvā yoja<cb/>yed añjane bhiṣak |
            <caesura/>
             srotojaṃ vidrumaṃ phenaḥ sāgarasya manaḥśilā || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.99"> maricāni ca tā vartīḥ kārayed vāpi pūrvavat |
            <caesura/>
             dṛṣṭaiḥ sthairyārtham etās tu vidadhyād añjane hitāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.17.100">bhūyo vakṣyāmi mukhyāni vistareṇāñja<lb n="6"/>nāni tu |
            <caesura/>
             kalpe nānāprakārāṇi tāny apīha prayojayet || d iti || sālākye || 10 6 ||
              <metamark function="chapter-end" rendition="puṣpikā"/></l>



        </div>

        <div n="18" type="adhyāya">
          <!-- it is chapter 17 in our nepalese mss -->

          <milestone ana="line 6" facs="168r IMG_0036.JPG" n="168r" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.18.1"> athātaḥ kriyākalpaṃ
              <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.18.3"> sarvaśāstrārthatatvajñas tapodṛṣṭir udāradhīḥ |
            <caesura/>
             vaiśvāmitriṃ śaśāsātha śiṣyaṃ kā<cb n="2"/>ṣipatir muniḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.4"> tarpaṇam puṭapākaś ca sekā āścyotanāñjane |
            <caesura/>
             tatra tatropadiṣṭāni te<milestone facs="168v IMG_0037.JPG" n="168v" unit="digital-image"/><pb facs="171" n="168v"/><lb n="1"/>ṣāṃ vyāsa<unclear reason="damage">ṃ</unclear> nibodha me | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.5"> saṃśuddhadehaśiraso jīrṇṇānnasyecchataḥ śubhaṃ |
            <caesura/>
             pūrvāhṇe cāparāhṇe vā <cb n="1"/>kāryam akṣṇos tu tarpanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.6"> vātātaparajohīne veśmany uttānaśāyinaḥ |
            <caesura/>
             ādhārau māṣacūrṇṇena klinnena parimaṇḍalau | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.7"> netrako<cb n="2"/>śasya saṃveśya tv asambādhau dṛḍhau
            samau |
            <caesura/>
             pūrayed ghṛtamaṇḍasya niṣarṇṇasya sukhodake | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.8"> āpa<lb n="2"/>kṣmāgrāntataḥ sthāpya pañca ṣaḍvākchatāni
            tu |
            <caesura/>
             svasthe kaphe ṣa<add place="below">ṭ</add> pitte ṣṭau daśa vāte taduttamaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.9">
            <cb n="1"/>rogasthānaviśeṣeṇa kecit kālaṃ pravakṣate |
            <caesura/>
             yathākramopadiṣṭeṣu trīṇy ekaṃ pañca sapta vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.10"> daśādṛṣṭyām athāṣṭau vā vākcha<cb n="2"/>tāni viśāradāḥ
            |
            <caesura/>
             pūrṇṇe cāpāṃgataḥ snehaṃ saṃsrāvyākṣiviśodhayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.11"> svinnena yavapiṣṭe<lb n="3"/>na snehavīryeritaṃ tataḥ |
            <caesura/>
             yathāsvaṃ dhūmapānena kapham asya viśodhayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.12"> ekāhaṃ vā <cb n="1"/>tryaham vāpi yathādoṣaṃ viśeṣataḥ |
            <caesura/>
             tarpaṇe tṛptiliṅgāni netrasyemāni lakṣayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.13"> sukhasvapnāvabodhatvaṃ vaiśadyaṃ varṇṇa<cb n="2"/>pāṭavaṃ |
            <caesura/>
             nirvṛttir vyādhisaṃśāntiḥ kriyālāghavam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.14"> gurvāvilam atisnigdham aśru<lb n="4"/>kaṇḍūpadehavat |
            <caesura/>
             jñeyan doṣasamutkliṣṭaṃ netram atyarthatarpitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.15"> rūkṣam āvilam asrā<cb n="1"/>vam asahaṃ rūpadarśane |
            <caesura/>
             vyādhivṛddhiś ca tajñeyaṃ hīnatarpaṇam akṣitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.16"> dhūmanasyāñjanaiḥ sekair avapīḍaiś ca tañ jayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.17">
            <cb n="2"/>tāmyate pariśuṣkaṃ yad rūkṣaṃ yac cāpi dāruṇaṃ |
            <caesura/>
             śīrṇṇapakṣmāvilaṃ jihmaṃ rogakliṣṭañ ca yad bhṛśaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.18">
            <lb n="5"/>tad akṣi tarpaṇād eva rogair etair vimucyate |
            <caesura/>
             durdinātyuṣṇaśīteṣu cintāyāsaśrameṣu <cb n="1"/>ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.19"> aśāntopadrave cākṣitarpanaṃ nopadiśyate |
            <caesura/>
             puṭapākaś ca nasye ca pratiṣiddhās tu ye gadāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.20"> tasmāt praśāntado<cb n="2"/>ṣeṣu puṭapākakṣameṣu ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.21"> puṭapāka<add place="below">ḥ</add> prayoktavyo netreṣu
            bhiṣajā bhavet |
            <caesura/>
             snehanolekhana<lb n="6"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>ś cāpi tathā ropaṇa
            eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.22"> trividhaḥ sahi<cb n="1"/>to rūkṣo snigdhaḥ snigdhe ca
            lekhanaḥ |
            <caesura/>
             dṛṣṭer balārtham itaraḥ pittāsṛgvraṇavātahā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.23"> snehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvā<cb n="2"/>dvauṣadhīkṛtaḥ
              ||<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <caesura/>
            <milestone facs="169r IMG_0037.JPG" n="169r" unit="digital-image"/><pb facs="175" n="169r"/><lb n="1"/>snehārthaḥ puṭapākaḥ syād dhāryo dve
            vākchate tu saḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.18.24"> jāṃgalānāṃ yakṛtmānsai <unclear reason="faded">le</unclear>khanaiś cāpi <cb n="1"/>sambhṛtaḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.18.25"> lehano vākchataṃ tasya hitaṃ dhāraṇam iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.26"> stanyajāṅgalamadhvājyajīvanadravyavipācitaḥ |
            <caesura/>
             lekhanāt triguṇaṃ dhārya puṭa<cb n="2"/>pākas tu ropanaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.27"> svedadhūmau ca vitared dvayor hitvā tu ropaṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.28"> ekāhaṃ vā dvyaham vāpi tryaha <lb n="2"/>vāpy avacāraṇaṃ
            |
            <caesura/>
             yantraṇā tu kriyākālā dviguṇaṃ kālam iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.29"> tejāṃsy anilam ā<cb n="1"/>kāśam ādarśam bhāsvarāṇi ca |
            <caesura/>
             na paśyet tarpitākṣaś ca puṭapākakṛto pi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.30"> mithyopacārād anayor yo doṣaḥ samudīrya<cb n="2"/>te |
            <caesura/>
             añjanāścyotanāsvedair yathāsvaṃ tam upācaret | </l>






          <l xml:id="SS.6.18.33"> atīsāreṣu vakṣyāmi puṭapākapra<lb n="3"/>sādhanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.34"> vanaspatyuruvūkānāṃ pāṭalyāḥ kakubhasya vā |
            <caesura/>
             kāṣṭhai<add place="below">ḥ</add> syur gomayair vāpi <cb n="1"/>paktir
            veṣṭanakarmasu | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.35"> kāśmarīkumudairaṇḍapadminīkadalacchadaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.44"> yathādoṣopayuktan tu nātiprabalam ojasā |
            <caesura/>
             rogam āścyotanaṃ hanti seko pi balavattaraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.45"> tau tu tridhā prayuñjyeta rogeṣu puṭapākavat |
            <caesura/>
             le<lb n="4"/>khane sapta vāṣṭau vā bindavaḥ snaihike daśa | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.46"> āścyotane prayoktavyā dvādaśaiva tu ro<cb n="1"/>paṇe |
            <caesura/>
             sekasya kālo dviguṇaḥ puṭapākāt paro mataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.47"> atha vā kāryanirvṛtter apayogo yathākramaṃ |
            <caesura/>
             pūrvāparāhṇa<cb n="2"/>madhyāhnarujākāleṣu cobhayoḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.48"> yogāyogāṃ snehaseke tarpaṇoktām pravakṣyate |
            <caesura/>
             rogāṃ śi<lb n="5"/>rasi saṃbhūtāṃ hitvātiprabalāṃ guṇāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.49"> karoti śiraso bastir ya ukto mūrdhni tailikāḥ |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>śuddhadehasyāparāhṇe yathāvyādhiśirasya tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.50"> dṛḍhaṃ keśāntam āvadhya bastiṃ datvā vicakṣaṇaḥ |
            <caesura/>
             yathāvyādhiḥ śrita<del rend="crossed out">ḥ</del> sneha<del rend="crossed out">ḥ</del>
            <cb n="2"/>pūrṇṇaṃ sa<unclear>ṃ</unclear> yasya dhārayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.51"> tarpaṇoktaṃ daśaguṇaṃ yathādoṣaṃ vidhāṇavit |
            <caesura/>
             vyaktarūpeśu ro<lb n="6"/>geṣu śuddhadehasya kevale | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.52"> netra eva sthite doṣe prāptam añjanam ācaret |
            <caesura/>
             lekhanaṃ <cb n="1"/>ropanam vāpi prasādanam athāpi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.53"> tatra pañca rasā varjyāḥ madhuraikavivarjitāṃ |
            <caesura/>
             pañcadhā lekhanaṃ yuñjyad yathādoṣa<cb n="2"/>m atandritaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.54"> netravartmasirākośasrotaḥśṛṅgāṭakāśritaṃ |
            <caesura/>
             mukhanāsākṣibhir doṣam ojasā <lb n="7"/>srāvayet tu taṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.55"> kaṣāyan tiktakaṃ vāpi sasnehaṃ ropaṇaṃ hitaṃ |
            <caesura/>
             tatsnehaśaityād va<cb n="1"/>rṇṇaṃ syād dṛṣṭeś ca balavardhanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.56"> madhuraṃ snehasampanam añjanan tu prasādanaṃ |
            <caesura/>
             dṛṣṭer doṣaprasādārthaṃ snehanārthaṃ tu yad dhitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.57"> yathādoṣaṃ prayojyāni tāni rogaviśāradaiḥ |
            <caesura/>
             pūrvāparāhṇakṣaṇadā vāñjane<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <milestone facs="169v IMG_0038.JPG" n="169v" unit="digital-image"/><pb facs="176" n="169v"/><lb n="1"/>kāla iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.58"> tridhaivāñjanasaṃyogo guḍikārasacūrṇṇataḥ |
            <caesura/>
             yathāpūrvaṃ balaṃ teṣu śre<cb n="1"/>ṣṭham āhur manīṣiṇ<subst><del rend="erased">i</del>
              <add>a</add></subst>ḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.59"> hareṇumātrā varttiḥ syāl lekhanasya pramāṇataḥ |
            <caesura/>
             prasādanasya cārdha tu dviguṇā ropaṇasya tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.60">
            <cb n="2"/>rasāñjanasya mātrā tu piṣṭvā varttimitā matā |
            <caesura/>
             dvis triś catuḥ śalā<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="2"/>kāś ca
            cūrṇṇasyāpy anupūrvaśaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.61"> teṣān tulyaguṇāny eva vidadhyād bhājanān api |
            <caesura/>
             sauva<cb n="1"/>rṇṇaṃ rajataṃ śārṅgaṃ vaiḍūryaṅ kāṃsam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.62"> āyasañ ca vidheyāni śalākāś ca yathākramāt |
            <caesura/>
             vaktrayor mukulākārā kalāya<cb n="2"/>parimaṇḍalā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.63"> aṣṭāṃgulā madhye kṛśā sukṛtā sādhunigrahā |
            <caesura/>
             audumbary aśmajā vāpi tāra<lb n="3"/>rītihitā bhavet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.64"> sukhāsīnasya nirbhujya netraṃ cātatapāṇinā |
            <caesura/>
             adakṣiṇaṃ dakṣiṇe<cb n="2"/>na kṣipet kānīnam añjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.65"> apāṅgam vā yathādoṣam athavāpi gatāgatāṃ |
            <caesura/>
             vartmāvale pi vāsāṃ vāpy aṅgulyaiva prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.66">
            <cb n="2"/>antyāntyayor vārnāñjyād dhi bādhamāno kṣi vā bhiṣak |
            <caesura/>
             na cānirgatadoṣe kṣṇidhāvanaṃ saṃprayo<lb n="4"/>jayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.67"> doṣapratinivṛttas tu hanyād dṛṣṭer balan tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.68"> adhāvanād bahis tiṣṭhaṃ bhūyaḥ <cb n="2"/>sañjanayed
            bhayaṃ |
            <caesura/>
             śramodāvarttaruditamadyakrodhabhayajvaraiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.69"> malavegavighātoṣṇaiś cārttānāṃ nāñjanaṃ hitaṃ |
            <caesura/>
             rāgo<cb n="4"/>padehau timiraṃ śūlaṃ saṃrambham eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.70"> nidrākṣaye kriyāśaktiṃ <subst><del n="8" rend="overwriting" unit="syllable"/>
              <add rend="overwriting">kāleṣv eṣu karoti tat</add></subst> |
            <caesura/>
             śi<lb n="5"/>rorugdhūpanaṃ tapte rāgādhīmanthasambhavaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.18.71"> saṃrambha<unclear reason="eccentric_ductus">śū</unclear>launasyānte pratiśyāyaṃ karo<cb n="1"/>ti ca |
            <caesura/>
             śirasnāte tiśīte ca ravāv anudite pi ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.72"> doṣasthairyād apārtha syād doṣotkleśaṃ karoti vā |
            <caesura/>
             ajīrṇṇe py evam e<cb n="2"/>tat syāt srotomārganirodhanāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.73"> doṣavegodaye dantaṃ kuryāt tāṃs tān upadravān |
            <caesura/>
             tasmāt pa<lb n="6"/>riharan doṣān añjanaṃ sādhu yojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.74"> vyāpadaś ca jayed etāḥ sekāś cyotanale<cb n="1"/>khanaiḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.75"> yathāsvan dhūmakavaḍair nasyaiś cyāpi samucchritāḥ |
            <caesura/>
             viṣadaṃ laghv anāsrāvi kriyāpaṭu sunirmalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.76"> praśāntadoṣan na<cb n="2"/>yanaṃ viriktaṃ samyag ādiśet
            |
            <caesura/>
             jihmaṃ dāruṇadurvarṇaṃ srastarūkṣam atīva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.77"> netre vire<lb n="7"/>kātiyogotsyandane cātimātraśaḥ |
            <caesura/>
             tatra santarpaṇaṃ kāryaṃ vidhāṇaṃ vātanāśanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.78">
            <cb n="1"/>viriktaṃ hīnam akṣi syād udagrataradoṣavat |
            <caesura/>
             kaṇḍūpadehau paicchilyaṃ saṃrambhaś cārtim eva ca |
            <caesura/>
             dhūmanasyāñjanais tatra hitan doṣā<cb n="2"/>vasecanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.79"> snehavarṇṇabalopetaṃ prasannan doṣavarjitaṃ |
            <caesura/>
             jñeyaṃ prasādanaṃ samyag upa<milestone facs="170r IMG_0038.JPG" n="170r" unit="digital-image"/><pb facs="179" n="170r"/><lb n="1"/>yukte kṣi nirvṛtaṃ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.80"> kiñcid dhīnavikāraḥ syāt tarpaṇād vikṛtād api |
            <caesura/>
             tatra doṣa<del rend="erased">ā</del>haraṃ rūkṣaṃ <cb n="1"/>vidhānaṃ śasyate
                mṛdu<subst><del rend="overwriting">ḥ</del>
              <add rend="overwriting"> |</add></subst>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.18.81"> sādhāraṇam api jñeyam evaṃ ropaṇalakṣaṇaṃ |</l>



          <l xml:id="SS.6.18.82"> snehanaṃ ropaṇaṃ vāpi hīnayoge tv apārthakaṃ |
            <caesura/>
             tasmā<cb n="2"/>n mātrāvidā kāryam añjanaṃ siddhim icchatā |
            <caesura/>
             dhūmaiḥ sanasyair atha vā jayec chleṣmāṇam īrita<unclear reason="damage">ṃ</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.83">
            <lb n="2"/>puṭapākakriyādyāsu kriyāsv eṣaiva kalpanā |
            <caesura/>
             sahasraśo pi kurvīta bījenānena pūji<cb n="1"/>taḥ ||
            <caesura/>
             añjanan nasyakavaladhūmapānam anukramāt |
            <caesura/>
             yuñjyād yathārtham etāni pṛthak pṛthag athāpi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.84"> dṛṣṭer balavivṛdhyarthaṃ pā<cb n="2"/>pmarogakṣayāya ca
            |
            <caesura/>
             nṛpārhāṇy añjanāgrāṇi nibodhemānyataḥ paraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.85"> bhāgān aṣṭāv añjana-<lb n="3"/>sya nīlotpalasugandhinaḥ
            |
            <caesura/>
             tāmraṃ suvarṇṇañ ca bhaved rajatañ ca samāṃśataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.86"> ekādaśaitān a<cb n="1"/>ṅgāṃs tu yojayet kuśalo bhiṣak |
            <caesura/>
             mūṣ<subst><del rend="erased">o</del>
              <add>ā</add></subst>kṣiptan tu taddhāntam āvṛtaṃ jātavedasi | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.87"> khadiraṃ syandanāṅgāraiḥ gośakṛdbhir athāpi <cb n="2"/>vā |
            <caesura/>
             gavāṃ śakṛdrase mūtre ghṛte dadhny atha mākṣike </l>

          <l xml:id="SS.6.18.88"> tailam madyavasāmajjāsarvagandhodakeṣv api |
            <caesura/>
             drā<lb n="4"/>kṣāsitekṣutriphalāraseṣu suhimeṣu ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.89"> sārivādikaṣāyeṣu utpalādau tathaiva ca |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>niṣecayet pṛthak vainaṃ dhāntaṃ dhāntaṃ punaḥ punaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.90"> tato ntarikṣe saptāhaṃ plotābaddhaṃ sthitaṃ jale |
            <caesura/>
             viśoṣya cūrṇṇayen muktāṃ <cb n="2"/>sphāṭikaṃ vidruman tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.91"> kālānuśārivāñ cāpi śucir āvāpya yogataḥ |
            <caesura/>
             etac cūrṇṇāñjanaṃ śre<lb n="5"/>ṣṭhaṃ nihitaṃ bhājane śubhe | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.92"> vaiḍūryadantasphaṭikaśaṅkhaśailāyase nave |
            <caesura/>
             śātakombhe tha śā<cb n="1"/>rṅgo vā rājate vā susaṃvṛte |
            <caesura/>
             sahasrapākavat pūjyabhūmipāya prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.93"> tenāñjitākṣo nṛpatir bhavet sarvajana<cb n="2"/>priyaḥ |
            <caesura/>
             adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ dṛṣṭirogavivarjitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.94"> kuṣṭhaś candanamelā ca patraṃ madhuka<lb n="6"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/>m añjanaṃ |
            <caesura/>
             meṣaśṛṃgyāś ca puṣpāṇi vakraṃ ratnāni sapta ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.95"> utpalasya bṛhatyo<cb n="1"/>ś ca padmasyāpi ca kesaraṃ |
            <caesura/>
             nāgapuṣpam uśīrāṇi pippalyas tuttham eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.96"> kukkuṭāṇḍakapālāni pathyān dārvīṃ saro<cb n="2"/>canaṃ |
            <caesura/>
             maricānyakṣamajjā ca tulyā caḥ gṛhagodhikā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.97"> kṛtvā sūkṣmaṃ tataś cūrṇṇaṃ nyased abhyarcya pū<lb n="7"/>rvavat |
            <caesura/>
             etad bhadrodayaṃ nāma sadā vārhati bhūpatiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.98"> vakrañ ca maricañ caiva māṃsī śaile<cb n="1"/>yam eva ca
            |
            <caesura/>
             tulyāṃśāni samagrais taiḥ samā cātra manaḥśilā | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.99"> patrasya bhāgāś catvāro dviguṇaṃ sarvato ñjanaṃ |
            <caesura/>
             tāvac ca yaṣṭīmadhukaṃ pūrvavat tv etad añjanaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.18.100"> manaḥśilā devakāṣṭhaṃ rajane triphaloṣaṇaṃ |
            <caesura/>
             drākṣāma<milestone facs="170v IMG_0039.JPG" n="170v" unit="digital-image"/><pb facs="180" n="170v"/><lb n="1"/>dhukamañjiṣṭhāḥ saindhavelāḥ
            sagairikāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.101"> lodhraṃ śāvarakaṃ cūrṇṇam āyasaṃ tāmrajan tathā |
            <caesura/>
             kā<cb n="1"/>lānuśārivāñ cāpi kukkuṭāṇḍadalāni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.102"> piṣṭvā cchāgena payasā guḍikāṅ kārayed bhiṣak |
            <caesura/>
             kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupa<cb n="2"/>śāntaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.103"> kāṃsāpamārjanamaṣī madhukaṃ saindhavan tathā |
            <caesura/>
             eraṇḍamūlañ ca samaṃ bṛhatyoś ca dviraṃśa<lb n="2"/>taḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.18.104"> ājena payasā piṣṭvā tāmrapātram pralepayet |
            <caesura/>
             saptakṛtvas tu tā varttyaḥ cchāyāśuṣkā <cb n="2"/>rujāpahā | </l>




          <l xml:id="SS.6.18.106"> rasakriyāvidhānena yathoktavidhikovidaḥ |
            <caesura/>
             piṇḍāṃjanāni matimāṃ vidadhyāt tu yathāgadam iti ||</l>


          <l xml:id="SS.6.18.trailer">|| śālākye 17 || ❈ ||</l>

          <milestone facs="170v IMG_0039.JPG" n="170v2" unit="folio"/>

        </div>
        <!-- end of chapter 18 (chapter 17 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->


        <div n="19" type="adhyāya">
          <!-- Chapter 18 in Nepalese mss -->

          <milestone ana="line 2" facs="170v IMG_0039.JPG" n="170v" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.19.1"> athāto nayanābhighātapratiṣedham adhyāyam
                <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.19.3ab"> abhyāhate tu nayane bahudhā ṇarāṇāṃ saṃra<lb n="3"/>mbharāgatumulāsu rujāsu dhīmāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.19.3cd"> dṛṣṭiprasādajananais tam upakrameta nasyāsyalepapari<cb n="1"/>ṣevanatarpaṇādyaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.19.4ab"> uktaṃ purā kṣatajapittajaśūlapathyaṃ
            dṛṣṭiprasādajananaṃ vidhim āśu kuryāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.19.4cd"> snigdhair himaiś ca madhurai<cb n="2"/>ś ca tathā
            prayogaiḥ svedāgnidhūmabhayaśokarujābhitāpaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.19.5ab"> abhyāhatām api tathā ca bhiṣa<lb n="4"/>k
              cikitse<metamark function="yati">|</metamark>d vaiśeṣikaś ca
            pariṣecanalepavasti | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.5cd"> mastiṣkam ūrdhapariṣecanatarpanādyaiḥ |</l>











          <l xml:id="SS.6.19.8cd">
            <cb n="1"/>ṣaṭsaptatir nayanajā ya ime pradiṣṭāḥ | rogā bhavanty amahatām
            mahatāñ ca netre | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.9ab"> stanyapradoṣajanitaḥ kapharaktadoṣād | <cb n="2"/>b<add place="above">ā</add>lākṣivartmabhaya eva kukūṇako nyas </l>

          <l xml:id="SS.6.19.9cd"> tenākṣikaṇḍūr atha mardati cākṣikūṭo | nāsālalāṭa<lb n="5"/>m api cātha śiśuḥ sa nityaṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.19.10ab"> sūryaprabhān na sahate muhur āśravec ca | tasyāhate
            rudhiram ā<cb n="1"/>śu vinirlikhed vā </l>

          <l xml:id="SS.6.19.10cd"> kṣaudrāyutaiś ca kaṭakaiḥ pratisārayītaḥ | mātuḥ śiśor
            abhihatañ ca vidhim vidadhyāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.11"> taṃ vāmayen madhu<cb n="2"/>kamākṣikasaṃyutaiś ca pītam
            payaḥ saha phalaiḥ kharamañjarotthaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.19.12ab"> syāt pippalīlavaṇamā<lb n="6"/>kṣikasaṃyutair vā
            toyair vameta madhumāgadhikāyutair vā | naivaṃ vamantam atha vā<add place="bottom margin">ma</add>yituṃ ya<cb n="1"/>teta | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.12cd"> datvā vacāma<unclear reason="overinking">da</unclear>nadugdhabhuji prayojya pūrvan tataḥ phalayutaṃ vamanaṃ vidhijñaiḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.13ab"> jambvāmradhātrīvaruṇeṣu ca dhāvanārthaṃ kā<cb n="2"/>ryaṃ kaṣāyam atha sevanam eva cāpi | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.13cd"> āścyotane pi ca ghṛtaṃ hy amṛtaṃ vipakvam iṣṭaṃ
            tathāhur api <lb n="7"/>vā triphalāvipakvaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.14ab"> nepāliśaṃkhamaricāni rasāñjanañ ca
              sindhuprasūtaguḍamākṣi<cb n="1"/>kasaṃyutāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.14cd"> syād añjanaṃ madhurasāmadhutāmrakair vā kṛṣṇāyasaṃ
            madhurase tv atha vāpi ghṛṣṭaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.15ab"> vyoṣam palāṇḍu madhukaṃ lava<cb n="2"/>ṇottamañ ca
            lākṣāñ ca gairikayutāṃ guḍikāñjanam vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.15cd"> nimbacchadaṃ madhukadārvy atha tāmralodhra<milestone facs="171r IMG_0039.JPG" n="171r" unit="folio"/><pb facs="181.JPG" n="171r"/><lb n="1"/>m icchanti cātra bhiṣajo ñjanam a<unclear reason="eccentric_ductus">ṅśa</unclear>tulyaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.16ab"> srotojaśaṃ<unclear reason="damage">khada</unclear>dhisaindhavamardhapakṣam ābhāvitaṃ tu śi<cb n="1"/>śuśukratadañjanan tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.16cd"> syande kaphād abhihitaṃ kramam ācarec ca bālasya
            yogakuśalaḥ kukuṇaṃ jighāṃsuḥ || </l>



          <l xml:id="SS.6.19.17ab"> samudram iva gambhīraṃ nai<cb n="2"/>va śakyaṃ
            cikitsituṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.17cd"> vaktun niravaśeṣeṇa ślokānāṃm ayutair api | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.18ab"> sahasrair api vā py uktam artha<lb n="2"/>m alpamatir
            naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.18cd"> tarkagranthārtharahito naiva gṛhṇāty apaṇḍitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.19ab"> yad idaṃ bahugūḍhārthaṃ ci<cb n="1"/>kitsābījam īritaṃ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.19cd"> kuśalenābhipannan tad bahudhābhiprarohati | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.20ab"> tasmān matimatā nityaṃ nānāśāstrārthadarśinā | </l>

          <l xml:id="SS.6.19.20cd"> sarvam ū<cb n="2"/>hyam agūḍhārthaṃ śāstram
            āgamabuddhineti ||</l>


          <l xml:id="SS.6.19.trailer">śālākye || 18 || ❈ ||</l>

          <milestone ana="line 2" facs="171r IMG_0039.JPG" n="171r" unit="folio"/>


        </div>

        <!-- end of Chapter 19 (Chapter 18 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->



        <div n="20" type="adhyāya">
          <!-- Chapter 19 in Nepalese mss -->

          <milestone facs="171r IMG_0039.JPG" n="171r2" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.20.1"> athātaḥ karṇṇagataro<lb n="3"/>gavijñānīyaṃ
                <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.20.3"> karṇṇaśūlaḥ praṇādaś ca bādhiryaṃ kṣveḍa eva ca |
            <caesura/>
             karṇṇāśrāvaḥ ka<cb n="1"/>rṇṇakaṇḍū karṇṇavarcas tathaiva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.4"> krimikarṇṇaḥ pratīnāhe vidradhir vividhas tathā |
            <caesura/>
             karṇṇapākaḥ pūtikarṇṇas tathaivārśaś catu<cb n="2"/>rvidhaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.5"> tathārbudaṃ saptavidhaṃ śophaś cāpi caturvidhaḥ |
            <caesura/>
             ete karṇṇagatā rogā viṃśad aṣṭau ca kī<lb n="4"/>rttitāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.6"> samīraṇaḥ srotagato nyathācaran samantataḥ śūlam atīva
            karṇṇayoḥ |
            <caesura/>
             ka<unclear reason="damage">ro</unclear>ti <cb n="1"/>doṣaiś ca yathāsvam
            āvṛtaḥ sa karṇṇaśūlaḥ kathito durāsadaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.7"> yadā ca tiṣṭhet tu vimārgam āgataḥ sametya nāḍīṃ
              sahaśabdavāhi<cb n="2"/>nīṃ |
            <caesura/>
             śṛṇoti śabdān vividhān tathā naraḥ praṇādam enaṃ kathayanti cāmayaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.8"> sa e<unclear reason="eccentric_ductus">va</unclear>
              śabdābhi<lb n="5"/>vahāḥ sirā yadā kaphānuyāto vyanusṛtya tiṣṭhati |
            <caesura/>
             tadā narasyāpratikārasevino bha<cb n="1"/>ved dhi bādhiryam asaṃśayaṃ khaluḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.9"> śramāt klamād vāpi hi rūkṣabhojinaḥ samīraṇaḥ śabdapathe
            vyavasthitaḥ |
            <caesura/>
             viriktamūrdhasya narasya <cb n="2"/>dāruṇaṃ karoti hi kṣvelam atīva karṇṇayoḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.10"> śirobhighātād athavā nimajjato jale prapākād atha<lb n="6"/>vāpi vidradheḥ |
            <caesura/>
             sraved dhi pūyaṃ khalu yatra karṇṇataḥ sa karṇṇasaṃsrāva iti prakīrttitaḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.20.11"> kaphe<cb n="1"/>na kaṇḍūpacitena karṇṇayor bhṛśam bhavet
            srotasi kaṇḍusaṃjñitaḥ |
            <caesura/>
             viśeṣite śleṣmaṇi pittatejasā dhruvaṃ bhavet srotasi karṇṇagūtha<cb n="2"/>kaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.12"> sa karṇṇagūtho dravatāṃ yadā gato vilāpito ghrāṇasukhaṃ
            prapadyate |
            <caesura/>
             tadā sa karṇṇapratināha<lb n="7"/>saṃjñito bhaved vikāraḥ śiraso nuvedakṛt | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.13"> yadā tu mūrcchanty athavāpi jantavaḥ sṛjanty a<cb n="1"/>patyāny athavāpi makṣikā |
            <caesura/>
             tadañjanatvāc chravaṇo nirudhyate bhiṣagbhir ādyaiḥ krimikarṇṇa ity atha | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.14"> kṣatābhighātaprathitas tu <cb n="2"/>vidradhi bhavet
            tathā doṣakṛto paraḥ punaḥ |
            <caesura/>
             saraktapītāruṇam asram āsravet pratodadhūmāyanadā<milestone facs="171v IMG_0040.JPG" n="171v" unit="folio"/><pb facs="182" n="171v"/><lb n="1"/>hacoṣavān | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.15"> bhavet prapākaḥ khalu pittakopato vikothavikledakaras tu
            karṇṇayoḥ |
            <caesura/>
             srotasthite <cb n="1"/>śleṣmaṇi pittatejasā vilīyamāne bhṛśasaṃpratāpite | </l>

          <l xml:id="SS.6.20.16"> avedano vāpy athavā rujānvito ghaṇaṃ sravet
            pūtikapūtikarṇṇataḥ |
            <caesura/>
             pradi<cb n="2"/>ṣṭaliṅgāny arśāṃsi yatnatas tathaiva śophārbudaliṅgam īritam
            iti || </l>


          <l xml:id="SS.6.20.trailer">śālākye 19 || ❈ ||</l>

          <milestone ana="line 1" facs="171v IMG_0040.JPG" n="171v1" unit="folio"/>


        </div>
        <!-- end of Chapter 20 (Chapter 19 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->


        <div n="21" type="adhyāya">
          <!-- Chapter 20 in Nepalese mss -->

          <milestone ana="line 2a" facs="171v IMG_0040.JPG" n="171v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.21.1">
            <lb n="2"/>athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ adhyāyaṃ
                <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>






          <l xml:id="SS.6.21.4"> karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayor api |
            <caesura/>
             caturṇṇā<cb n="1"/>m api rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajam viduḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.5"> snigdhaṃ vātaharaiḥ svedair upasninnaṃ virecitaṃ |
            <caesura/>
             nāḍīsvedair upacaret piṇḍasvedais tathaiva ca | </l>







          <l xml:id="SS.6.21.8"> mī<cb n="2"/>nakukkuṭalāvānām māṃsajaiḥ payasātha vā
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.21.9"> aśvatthapatravallīm vā vidhāya bahuputrikāṃ |
            <caesura/>
             abhyajyā<lb n="3"/>ṅgārasaṃpūrṇṇaṃ vidadhyāc chravaṇe sukhaṃ | </l>




          <l xml:id="SS.6.21.11"> kṣaumaguggulvagarubhiḥ saghṛtair dhūpayīta ca |
            <caesura/>
             bhuktopa<cb n="1"/>ri hitaṃ sarpir bastikarma ca pūjitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.12"> uṣṇam payonupānam vā trirātram pāyayed ghṛtaṃ |
            <caesura/>
             mūrdhabastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.13"> śata<cb n="2"/>pākaṃ balātailaṃ praśaṃsaṃti ca bhojane |
            <caesura/>
             kaṇṭhakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.14"> vipacet ku<lb n="4"/>kkuṭavasāṃ karṇṇayos tatra pūraṇaṃ
            |
            <caesura/>
             taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkoṭhajaṃ tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.15"> ahiṃsāpe<cb n="1"/><unclear>cu</unclear>kāmūlāṃ saralan
            devadāru ca |
            <caesura/>
             laśunaṃ śṛṅgaverañ ca tathā vaṃśāvalekhanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.16"> kalkair eṣān tathaivāmblaiḥ pacet snehacaturguṇaṃ |
            <caesura/>
             vedanā<cb n="2"/>nigrahārthan taddhitaṃ syāt karṇṇapūraṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.17"> laśunārdrakaśigrūṇāṃ muruṃgyā mūlakasya ca |
            <caesura/>
             kadalyāś ca <cb n="5"/>rasaḥ śreṣṭhaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇapūraṇe | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.18"> kṣaudrañ ca śṛṅgaverarañ ca saindhavaṃ tailam eva ca |
            <caesura/>
             ka<unclear reason="damage">ṭu</unclear><cb n="1"/>ṣṇaḥ karṇṇayor deyam etad
            vā vedanāpahaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.19"> vaṃśāvalekhasaṃyukteṃ mūtre vājāvike bhiṣak |
            <caesura/>
             sarppiḥ pacet tena karṇṇaṃ pūrayet karṇṇaśū<cb n="2"/>linaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.20"> mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍāny aṣṭāṅgulāni vā |
            <caesura/>
             kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpa<lb n="6"/>yet tataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.21"> yat tailaṃ cyavate tebhyo dīptebhyo bhājanopari |
            <caesura/>
             etat tu dīpikātailaṃ sadyo <cb n="1"/>gṛhṇāti vedanāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.22"> kuryād evaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe vāsaralepi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.28"> mūtreṣv ambleṣu vātaghne gaṇe ca kathite bhiṣak |
            <caesura/>
             pacec caturvi<cb n="2"/>dhaṃ snehaṃ pūraṇārthaṃ tu karṇṇayoḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.29"> ghṛtasnehakriyāś coktāḥ śūle syuḥ pittasaṃyute | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.35"> sarṣa<lb n="7"/>peṃgudajāḥ snehaḥ sakaphe pūraṇaṃ hitaṃ
            |
            <caesura/>
             gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipāca<cb n="1"/>yet | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.36"> sakṣāraṃ tac ca vitared bādhirye karṇṇapūraṇaṃ |
            <caesura/>
             sitāmadhukanimbaiś ca siddham vāje payasy atha | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.37"> uṣṇaṃ mathitvā niḥkvāthe <cb n="2"/>belvaśītaṃ
            samuddhritaṃ |
            <caesura/>
             punaḥ paced daśakṣīraṃ datvā madhukacandane | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.38"> bilvāmblagāḍhaṃ tat tailaṃ bādhiry<unclear cert="medium">e</unclear>
            <milestone facs="172r IMG_0040.JPG" n="172r" unit="digital-image"/><pb facs="183" n="172r"/><lb n="1"/> karṇṇapūraṇaṃ |
            <caesura/>
             vakṣyate nya<unclear reason="eccentric_ductus">t_</unclear> pratiśyāye vidhiḥ
            so py atra pūjitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.39"> vātavyādhiṣu yaś cokto vi<cb n="1"/>stareṇa sukhāvahaḥ
            ||
            <caesura/>
             karṇṇāsrāve pūtikarṇṇe tathaiva krimikarṇṇake | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.40"> samānaṃ karma kurvīta yogāṃ vaiśeṣikān api |
            <caesura/>
             śirovirecanaṃ caiva dhū<cb n="2"/>paṇaṃ pūraṇaṃ tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.41"> pramārjanan dhāvanañ ca vīkṣya vīkṣyā<unclear reason="overinking">va</unclear>cārayet |
            <caesura/>
             rājavṛkṣāditoyena surasā<lb n="2"/>dijaleṇa vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.42"> karṇṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇṇair etairś ca pūrayet |
            <caesura/>
             cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca kapittha<cb n="1"/>rasam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.43"> karṇṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha |
            <caesura/>
             sarjatvakcūrṇṇasaṃyuktaṃḥ karppāsīphalajo rasaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.44"> madhunā saṃśritaḥ sādhuḥ <cb n="2"/>karṇṇāsrāve
            praśasyate |
            <caesura/>
             lākṣāsarjarasau vāpi cūrṇṇitau karṇṇapūraṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.45"> saśaivalamahāvṛkṣajambvā<lb n="4"/>mraprasavāyutaiḥ |
            <caesura/>
             kuliṃgakṣaudramāṇḍūkaiḥ siddhaṃ tailañ ca pūjitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.46"> tindukānya<del rend="crossed out">ta</del>bhayā lo<cb n="1"/>dhraṃ samaṅgāmalakaṃ tathā |
            <caesura/>
             pūraṇañ cātra pathyāṃ syāt kapittharasam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.47"> kapitthāmrarasañ cāpi madhūkasya dhavasya ca |
            <caesura/>
             pūraṇārthaṃ pra<cb n="2"/>śaṃsanti tailaṃ vārttivināśanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.48"> priyaṃgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇṇinī |
            <caesura/>
             mañjiṣṭhālodhralākṣā<lb n="4"/>bhiḥ kapitthasya rasena ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.49"> pacet tailan tadāsrāvam abhigṛhṇāti pūraṇāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.21.51"> krimikarṇṇavidhā<cb n="1"/>nārthaṃ krimighnaṃ yojayed
              vidh<add>i</add>ṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.52"> vārtākidhūmañ ca hitaḥ sarṣapasneha eva ca |
            <caesura/>
             pūraṇaṃ haritālena gavām mūtrayutena tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.53"> dhūpanaṃ ka<cb n="2"/>rṇṇadaurgandhye gugguluḥ śreṣṭha
            ucyate |
            <caesura/>
             prarcchadanaṃ dhūmapānaṃ kavaḍasya ca dhāraṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.54"> karṇṇakṣveḍahitaṃ tai<lb n="5"/>laṃ sārṣapam vāpi
              pūjita<unclear cert="high" reason="overinking">ṃ</unclear> |
            <caesura/>
             vidradhau vāpi kurvīta vidradhyuktaṃ vidhiṃ bhiṣak | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.55"> kledayitvā tu <cb n="1"/>tailena svedena pravilāyya ca |
            <caesura/>
             viśodhayet karṇṇagūthaṃ bhiṣak samyak chalākayā | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.56"> snehaḥ svedo tha vamanaṃ dhūmo mūrdhni virecanaṃ |
            <caesura/>
             vi<cb n="2"/>dhiś ca kaphahā sarvaṃ karṇṇakaṇḍūm apohati || </l>

          <l xml:id="SS.6.21.57"> atha karṇṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet |
            <caesura/>
             tato <lb n="6"/>viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.58"> karṇṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryāt kṣatavisarpa<cb n="1"/>vat |
            <caesura/>
             karṇṇacchidre vattamānaṃ kiṭūkledakaphādikaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.21.59"> śṛṅgeṇāpahared <unclear cert="medium">dvīpā</unclear>n
            athavāpi śalākayā |
            <caesura/>
             śeṣāṇān tu vikārāṇā prā<cb n="2"/>k cikitsitam ītitaṃ ||</l>


          <l xml:id="SS.6.21.trailer">śālākye || 20 ||</l>

          <milestone ana="6c" facs="172r IMG_0040.JPG" n="172r" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.21.60"> kaphasyandaṃ raktasyandaṃ lekhyaṃ cchvedyaṃ ca pakṣmagaṃ
            |
            <caesura/>
             dṛṣṭikri<lb n="7"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>yāvidhāṇañ ca netrāghatas
              ta<cb n="2"/>thaiva ca |
            <caesura/>
             karṇṇarogaṃ pratīkāraṃ proktaṃ vai dvitīyo daśa || ❈ || 0 || </l>

          <milestone ana="7c" facs="172r IMG_0040.JPG" n="172r" unit="folio"/>

        </div>
        <!-- end of Chapter 21 (Chapter 20 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->


        <div n="22" type="adhyāya">
          <!-- Chapter 21 in Nepalese mss -->

          <milestone ana="line 1a" facs="172v IMG_0041.JPG" n="172v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.22.1">
            <milestone facs="172v IMG_0041.JPG" n="172v" unit="digital-image"/><pb facs="184" n="172v"/><lb n="1"/>athāto ghrāṇagatarogavijñānīyaṃ
                <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.22.3"> apīnasaḥ pūtināsaṃ nāsāpākas tathaiva ca |
            <caesura/>
             tathā śo<cb n="1"/>ṇitapitta<unclear reason="damage">ṃ</unclear> ca
            pūyaśoṇitam eva ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.4"> kṣavathur bhraṃśathur dīptir nāsā<unclear reason="faded">nā</unclear>haḥ parisravaḥ |
            <caesura/>
             bhavec choṣeṇa sahitā daśaikaś ceritā gadāḥ | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.5"> catvāry a<cb n="2"/>rśāṃsi catvāraḥ śophāḥ saptārbudāni
            ca |
            <caesura/>
             pratiśyāyāś ca ye pañca vakṣyante<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <lb n="2"/>sacikitsitāḥ |
            <caesura/>
             ekatriṃśat sahaitais tu nāsārogāḥ prakīrttitāḥ || </l>


          <l xml:id="SS.6.22.6"> ānāhyate śuṣyati yasya nāsā<unclear cert="low">ḥ</unclear>
            <cb n="1"/>prakledam āyāty atha dhūmyate ca |
            <caesura/>
             na vetti yo gandharasāṃś ca jantur juṣṭaṃ vyavasyet tam apīnasena | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.7"> tañ cānilaṃ śleṣmabhavaṃ vikāraṃ brūyāt pratiśyā<cb n="2"/>yasamān<subst><del rend="erased">i</del>
              <add>a</add></subst>liṅgaṃ |
            <caesura/>
             doṣair vidagdhair galatālumūle saṃdūṣito yasya samīraṇas tu | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.8"> nireti pūtir mukha<lb n="3"/>nāsikābhyāṃ taṃ pūtināsaṃ
            pravadanti rogaṃ |
            <caesura/>
             ghrāṇāśritaṃ pittam arūṃṣi kuryād yasmin vipāke balavāṃ<cb n="1"/>ś ca pākaḥ
            | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.9"> tan nāsikāpāka iti vyavasyed vikledakothā<subst><del rend="overwriting"><unclear reason="illegible">v atha vāpi
                yatra</unclear></del>
              <add rend="overwriting" resp="later hand">v api yatra dṛṣṭauḥ</add></subst>
            |
            <caesura/>
             caturvidhaṃ dviprabhavaṃ dvimārgaṃ vakṣye punaś copari raktapittaṃ | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.10"> do<cb n="2"/>ṣair vidagdhair atha vāpi jantor lalāṭadeśe
            bhihatasya tais t<subst><del rend="erased">ā</del><add>ai</add></subst>ḥ |
            <caesura/>
             nāsā sravet pūyam asṛgvimiśraṃ taṃ pūyaraktaṃ <lb n="4"/>pravadanti rogaṃ | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.11"> ghrāṇāśrito marmaṇi sampraduṣṭo yasyānilo nāsikayā
            nireti | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.12"> kaphānuyā<cb n="1"/>to bahuśo tiśabdas taṃ rogam āhuḥ
            kṣavathuṃ vidhijñaḥ |
            <caesura/>
             tīkṣṇopayogād atijighrato vā bhāvāt kaṭūn arkanirīkṣaṇād vā | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.13"> sūtrādibhir vā taru<cb n="2"/>ṇāsthimarmaṇy udgharṣite
            nyat | kṣavathur nireti |
            <caesura/>
             prabhraśyate nastukayor hi yasya sāndro vidagdho lava<lb n="5"/>ṇaḥ kaphas tu
            | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.14"> prāk sañcito mūrdhani samprataptas taṃ bhraṃśathuṃ rogam
            udāharanti |
            <caesura/>
             ghrāṇaṃ bhṛśaṃ dāhi <cb n="1"/>tu yasya jantvor vātaś ca dīpyann iva niścarec
            ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.15"> nāsā pradīpte nayanasya cāpi vyādhiṃ tu dīptiṃ tam
            udāharanti |
            <caesura/>
             kaphāvṛto vāyur udāra<cb n="2"/>saṃjño yadā svamārge viguṇas tu tiṣṭhet | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.16"> nāsāṃ vṛṇoty āsyagataḥ sarogo nāsāpratīnāha iti <lb n="6"/>pradiṣṭaḥ |
            <caesura/>
             ajasram acchaṃ salilaprakāśaṃ yasyāvivarṇṇaṃ śravatīha nāsā | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.17"> rātrau viśeṣe<cb n="1"/>ṇa ca tat tu rogaṃ
            nāsāpratisrāva iti vyavasyet |
            <caesura/>
             ghrāṇāśrite srotasi mārutena gāḍhaṃ pradīpte pariśoṣite ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.18"> kṛcchrāc chvased ūrdhva<cb n="2"/>m adhaś ca jantur
            yasmiṃ sa nāsāpariśoṣa uktaḥ |
            <caesura/>
             dośaiḥ samastaiḥ pṛthag ekaśaś ca brūyād yathārśāṃ<milestone facs="173r IMG_0042.JPG" n="173r" unit="digital-image"/><pb facs="185" n="173r"/><lb n="1"/>si tathaiva śophāṃ | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.19"> svaśāstrasiddhāntam avekṣya cāpi sarvātmakaṃ
            saptavidhārbudaṃ syāt |
            <caesura/>
             rogapratiśyā<cb n="1"/>ya itīha yat tu taṃ vakṣyate pañcavidhaṃ purastāt | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.20"> nāsāsrotogatā rogā ekatriṃśat prakīrttitāḥ |
            <caesura/>
             srotaḥpathe tu vipulaṃ śophava tv a<cb n="2"/>rbudaṃ hitaṃ | </l>


          <l xml:id="SS.6.22.21"> śophās tu śophavijñānā nāsāsrotovyavasthitā iti ||</l>


          <l xml:id="SS.6.22.trailer">śālākye 21 || ❈ ||</l>

          <milestone ana="line 1c" facs="73r IMG_0042.JPG" n="173r" unit="folio"/>


        </div>
        <!-- end of Chapter 22 (Chapter 21 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->


        <div n="23" type="adhyāya">
          <!-- Chapter 22 in Nepalese mss -->

          <milestone ana="line 2a" facs="173r IMG_0042.JPG" n="173r" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.23.1">
            <lb n="2"/>athāto ghrāṇagatapratiṣedhaṃ
              <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.23.3"> apīnase pūtināse ca jantoḥ snehāsvedau ccharddanaṃ
              sraṃsa<cb n="1"/>nañ ca |
            <caesura/>
             hitaṃ bhavel laghu tīkṣṇañ ca bhaktam uṣṇ<subst><del rend="erased">ā</del>
              <add>a</add></subst>n toyaṃ dhūmapānañ ca kāryaṃ ||</l>


          <l xml:id="SS.6.23.4"> kaliṃga<unclear reason="faded and overwriting">ka</unclear>ṃ maricaṃ hiṃgu lākṣā śephālikā surasā kaṭphalañ ca |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>vacā kuṣṭhaṃ tikṣṇagandhā viḍaṃgahitaṃ nityaṃ cāvapīḍe kaṇā ca
            |</l>


          <l xml:id="SS.6.23.5"> ebhir dravyaiḥ sārṣapaṃ cāpi tailaṃ pace<lb n="3"/>d
            dhīmānn asya hetoḥ samūtraṃ |
            <caesura/>
             nāsāpāke pittaharaṃ vidhāṇaṃ kāryaṃ sarvam bāhyam abhyantarañ ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.23.6">
            <cb n="1"/>hared raktaṃ kṣīravṛkṣatvacañ ca yojyāḥ seke saghṛtāś ca pradehāḥ |
            <caesura/>
             vakṣy<add>ā</add>my ūrdhvaṃ raktapittopaśāntiṃ nāḍīvatsyāt pūyaraktacikitsyaṃ
            | </l>


          <l xml:id="SS.6.23.7">
            <cb n="2"/>vānte samyak cāvapīḍāś ca yojyās tīkṣṇā dhūmāḥ sodhanaṃ cātra
            nasyaṃ |
            <caesura/>
             vairecanaṃ prathame nastatas tu nāḍyā <lb n="4"/>cūrṇṇaṃ kṣavathau
            bhraṃśathau ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.23.8"> kuryāt svedāñ chirasaś cānilaghnāṃ dadyā dhūmān anyad
            anyad dhitañ ca |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>dīpte roge paittikañ ca vidhiṃ kuryān madhuraṃ śītalañ ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.23.9"> nāsānāhe snehapānaṃ pradhāṇaṃ snigdhāṃ dhūmāṃ mūrdhni
            bastiś ca nityaṃ |
            <caesura/>
             ba<cb n="2"/>lātailaṃ sarvathā copayojyam vātavyādhāv uktam anyac ca ya syāt
            | </l>


          <l xml:id="SS.6.23.10"> nāsāsrāve ghrāṇataś cūrṇṇam uktan nāḍyā <lb n="5"/>deyaṃ
            ye vapīḍāś ca pathyā |
            <caesura/>
             tīkṣṇān dhūmān devadārvyārdrakāṇāṃ māṃsañ cājaṃ hitamātrādiśa<cb n="1"/>nti | </l>


          <l xml:id="SS.6.23.11"> nāsāśoṣe kṣīrasarpiḥ pradhānaṃ siddhaṃ tailaṃ
            cānukalpena nasyaṃ |
            <caesura/>
             sarpiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṅgalaiś ca snehe svedau snehikaś cā<cb n="2"/>tra
            dhūmaḥ | </l>


          <l xml:id="SS.6.23.12"> śeṣāṃ rogāṃ ghrāṇajāṃ sanniyacched yathā teṣāṃ kīrttitaṃ
            saṃvidhāṇam iti || ||</l>


          <l xml:id="SS.6.23.trailer"> śālākye 22 || 0 |</l>

          <milestone ana="line 5c" facs="173r IMG_0042.JPG" n="173r" unit="folio"/>

        </div>
        <!-- end of Chapter 23 (Chapter 22 in Nepalese mss) of Uttaratantra -->


        <!--    <div n="24" type="adhyāya" corresp="6.51-in-KL699" >

          <head xml:lang="en">[Corresponds to 6.51 in MS K]</head>
        </div>
    -->

        <div n="25" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 6" facs="173r IMG_0042.JPG" n="173r" unit="folio"/>



          <l xml:id="SS.6.25.1"> athātaḥ śirogatarogavijñānīyaṃ adhyāyaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.25.3"> śiro rujāni martyānām vātapittakaphaistri<cb n="2"/>bhiḥ
            |
            <caesura/>
             sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhis tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.4"> sūryāvartāvebhedābhyāṃ śaṃkhakena tathaiva ca |
            <caesura/>
             daśaprakārāvasthāsya lakṣaṇaṃ <cb n="3"/> sampravakṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.5"> yasyānimittaṃ śiraso rujās tu bhavanti tīvrā
            nivitātimātraṃ |
            <caesura/>
             vandhopatāpaiś ca bha<lb n="7"/>vedbhiśeṣaḥ śirobhighātaḥ sa samīraṇena | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.6"> yasyoṣṇamaṅgāranibhaṃ yathaiva dahye<cb n="2"/>c chiro
            dhūpyati mātraṃ |
            <caesura/>
             śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.7"> śiro bhavet yasya kaphopa<cb n="3"/>digdhaṃ guru
            pratistavamatho himañ ca |
            <caesura/>
             śūnākṣikūṭāṃ vadanañ ca yasya śirābhighātaḥ saka<damage/><milestone facs="173v IMG_0043.JPG" n="173v" unit="digital-image"/><pb facs="186" n="173v"/><lb n="1"/>kopāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.8"> śirobhighāte tritayapravṛtta rvāṇi liṅgāni muhurbhavanti
            |
            <caesura/>
             raktātmakaṃ pittasamā<cb n="2"/>naliṅgaṃ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavec ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.9"> asṛgvasāśleṣmasamīraṇānāṃ śirogatānāṃmihasaṃkṣayeṇa |
            <caesura/>
             kṣatapravṛttiḥ śirasobhi<cb n="3"/>tāpaḥ kaṣṭo bhaved ugrajātimātraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.10"> saṃsvedanaś cchardanadhūmanasyai rasṛ<damage/>ś ca vivṛddhime<damage/>
            <caesura/>
            <lb n="2"/>nistudyate yasya śirotimātraṃ sabhakṣamāṇaṃ sphuratīva cāpi | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.11"> grāṇāc ca gacchet salilaṃ saraktaṃ <cb n="2"/>
            śirobhighātaḥ krimibhiḥ sa ghoraḥ |
            <caesura/>
             sūryodaye yā <unclear/>mandam akṣibhruvaṃ vedanayātigāḍhaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.12"> vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpa<cb n="2"/>vṛttau
            vinivartate ca |
            <caesura/>
             śītena śāntiṃ labhate kadācid uṣṇena jantuḥ sukham āpnuyād vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.13"> āvarta<lb n="3"/>saṃjñāḥ sa tu sūryapūrvā vyādhirsmṛtaḥ
            pittasamīraṇābhyāṃ | </l>








          <l xml:id="SS.6.25.15cd"> yasyokta sārthāgaṃmatīva jantāḥ <cb n="2"/>
            saṃbhedatodabhrumamohaśūlaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.25.16"> pakṣād daśāhād athavā kadācit tasyāvabhedaṃ
            tritayāhyavasyet |
            <caesura/>
             śaṃkhāśrito vāyur udīrṇṇavegaḥ kṛtā<cb n="3"/>nuyātraḥ kapharaktapittaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.17"> rujā sutīvrāṃ pratanātiśīrṣa viśeṣatañ cāpi hi saṃkhayās
            tu |
            <caesura/>
             su<lb n="4"/>kaṣṭametaṃ khaluśaṃkhasaṃjñāṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.25.18"> vyādhiṃ vadanty udgatamṛtyukalpaṃ
            <caesura/>
             bhi<cb n="2"/>ṣak sahasrair api durnivāram iti || </l>



          <l xml:id="SS.6.25.trailer">śālākye || <unclear/> 3|| ❈ || </l>


        </div>



        <div n="26" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4" facs="173v IMG_0044.JPG" n="173v" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.26.1"> athātaḥ śirogatarogapratiṣedham adhyāyaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.26.3"> vātavyādhividhiṃ ku<cb n="3"/>ryātc chiroroge nilātmake |
            <caesura/>
             payonupānaṃ seveta ghṛtan tailam athāpi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.4"> mudgān māṣāṃ kulaṃtthāmś ca khā<lb n="5"/>dedvāniśi
            kevalāṃ |
            <caesura/>
             kaṭvāṣṇāṃ samasarpiṣkān uṣṇaṃ cānupivet payaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.5"> pived vā payasā tailaṃ tatkāla<cb n="2"/>ś cāpi mānavaḥ |
            <caesura/>
             vātaghnasiddhaiḥ kṣīraiś ca sukhoṣṇairllepayec chiraḥ | </l>




          <l xml:id="SS.6.26.6"> svinnair vā matsyāpiśitaiḥ kṛśarair vā sasaindhavaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.7"> candanotpalaku<cb n="3"/>ṣṭhair vā
            snigdhairmmārgadhivāyutaiḥ ||
            <caesura/>
             svinnasya nasya tailasyāt kulīrarasasādhitaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.26.8"> varuṇādau gaṇekṣu<lb n="6"/>ṇṇe kṣīramevodakaṃ pacet |
            <caesura/>
             kṣīrāvasiṣṭan tacchītaṃmathitvāsāramudvaret | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.9">tad vā madhurakaiḥ siddhaṃ nasya<cb n="2"/>taḥ pūjitaṃ
            haviḥ |
            <caesura/>
             asmiṃ vipakvaṃ kṣīre ca peyaṃ sarpiḥ saśarkaraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.10"> dhūmaṃ cāsya yathākālaṃ snehikaṃ yojayed bhiṣak |
            <caesura/>
             pānābhyañjana<cb n="3"/>nasyeṣu vastikarmaṇi secane | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.11"> trivṛtaś cātra deyaṃ syād valātailam athāpi vā |
            <caesura/>
             bhojayec ca rasaiḥ snigdhaiḥ <lb n="7"/> payobhir vā susaṃskṛtaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.12"> pittaraktasamutthānaṃ śirorogaṃ nivācayet |
            <caesura/>
             śiraḥ pralayaiḥ saghṛ<cb n="2"/>taiḥ pariṣekaiś ca śītalaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.13">kṣīrekṣurasadhānyāmlamastukṣaudrasitāyutaiḥ |
            <caesura/>
             nalavaśjāmevāla candano śīrapadmakaiḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.26.14"> śaṃkhagairi<cb n="3"/>kakalhāra mustāṃbhoruhasaṃyutaiḥ |
            <caesura/>
             śiraḥ pralepaiḥ saghṛtaiḥ sarvvair vā payasāyutaiḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.26.15"> mukhālepaiś ca <milestone facs="174r IMG_0043.JPG" n="174r" unit="digital-image"/><pb facs="188" n="174r"/><lb n="1"/>madhurair
              na<unclear>sya</unclear> karmmādibheṣajaṃ |
            <caesura/>
             āsthāpanairvirekaiś ca patthaiś ca snehavastibhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.16"> kṣīrasarpirhitannasyaṃ va<cb n="2"/>sā vā jāṅgalāḥ
            śubhāḥ |
            <caesura/>
             utpalādivipakvena kṣīreṇāsthāpanaṃ tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.17"> bhojanaṃ jāṅgalarasaiḥ sarpiṣā cānuvāsanaṃ |
            <caesura/>
             madhuraṃ kṣīrasarpiś ca sa<cb n="3"/>kṣaudraṃ śarkarāyutaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.18"> pittaraktasamuddiṣṭaṃ yaccānyad api tad vidhaṃ ||
            <caesura/>
             kaphotthitaṃ śirorogañjayet kaphavināśanaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.26.19ab">
            <lb n="2"/>śirovirekair vamanais tīkṣṇair gaṇḍuṣadhāraṇaiḥ |</l>




          <l xml:id="SS.6.26.20"> madhukasāreṇā śiraḥ sni<unclear>gdhaṃ</unclear> cāsya
            virecayet |
            <caesura/>
             iṅguda<cb n="2"/>sya dhavatvagni meṣaśṛṅgasya vāyunaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.21"> ebheneva kṛtāvarttidhūmapāne prayojayet |
            <caesura/>
             kaphaghnāṃ vamanāñjātra jighrac cūrṇṇañ ca kaṭphalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.22"> saralākā<cb n="3"/>ṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakāṣṭhaiḥ sarohiṣaiḥ
            |
            <caesura/>
             kṣārapiṣṭaiḥ salavaṇaiḥ sukhoṣṇairllepayec chiraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.23"> yavaṣaṣṭhi<lb n="3"/>kayoś cānnaṃ vyoṣakṣārasamāyutaṃ |
            <caesura/>
             paṭolanimvakaulatthīmātrāvad bhojayed rasaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.26.24"> śirorogatri<cb n="2"/>doṣotthe tridoṣaghno vidhirhitaḥ |
            <caesura/>
             sarpiḥ pānaviśeṣeṇa purāṇam vā diśanti hi || </l>

          <l xml:id="SS.6.26.25"> kṣayaje kṣayamāsādhya kartavyo vṛṃhaṇo vidhiḥ |
            <caesura/>
             pā<cb n="3"/>ne nasye ca sarpiḥ syad vātaghnamadhuraiḥ śritaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.26"> kṣayakāsāpahaṃ cātra sarpiḥ pathyatamaṃ sadā ||
            <caesura/>
             krimibhir bha<lb n="4"/>kṣamānasya vakṣate śirasaḥ kriyā | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.27"> śoṇitaṃ na<unclear>sya</unclear>to dadyāt tena
            mūrcchanti jantavaḥ |
            <caesura/>
             mattāḥ śoṇi<cb n="2"/>tagandhena samayānti tatastutaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.28"> teṣāṃ nirharaṇāṃ kāryaṃ tataḥ śīrṣavirecanaiḥ |
            <caesura/>
             hrasvaśigrukavījaiś ca kāṃsanīlasamāyutaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.29"> kṛmighnairavapī<cb n="3"/>ḍaiś ca mūtrapiṣṭair upācaret
            |
            <caesura/>
             pūtimatsyakṛtāṃ dhūmāṃ krimighnāñś ca prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.30"> bhojanāni krimighnāni <lb n="5"/> pānāni vividhāṇi ca ||
            <caesura/>
             sūryāvartevidhātavyaṃ na<unclear>sya</unclear>karmādibheṣajaṃ | </l>




          <l xml:id="SS.6.26.31cd"> tathā bhaved deha vyādhau prāpta<cb n="2"/>manyac ca
            yad bhavet |</l>

          <l xml:id="SS.6.26.32ab"> śirīṣamūlakaphalair avapīḍanayor hitaḥ || </l>


          <l xml:id="SS.6.26.33"> avabhedahito vāsyādva cā pippalisaṃyutaṃ | </l>




          <l xml:id="SS.6.26.35"> śārivotpalakuṣṭhāni <cb n="3"/>madhukaṃ cāmlapeṣitaṃ |
            <caesura/>
             sarpiḥ kṣaudrayuto lepo dvayor api sukhāvahaḥ | </l>









          <l xml:id="SS.6.26.37cd"> āhāraś ca vidhātavyo vātapitta<lb n="6"/>praṇāśanaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.38"> madhuśīrdoṣasaṃyāva haviḥ pūraiś ca yaḥ kramaḥ ||
            <caesura/>
             kṣīrasarpiḥ praśaṃsanti nasyaḥ <cb n="2"/> pānañ ca śaṃkhake | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.39"> udakānāṃ rasaiḥ snigdhairāhāraś cātra śasyate |
            <caesura/>
             śatāvarīṃ kṛṣṇatilāṃ madhukaṃ utpalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.40"> dūrvāpunarnnavām vāpi lepaṃ s<cb n="3"/>ādhvavacārayet |
            <caesura/>
             mahāsugandham athavā pālindīñ cāmlapeṣitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.41"> śītāṃ <unclear>śvā</unclear> pi parīṣekāṃ pradehāṃś
              cā<lb n="7"/>trāvatārayet |
            <caesura/>
             sūryāvartāpahaś cāsmin navapīḍaṃ prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.42"> kṣayakrimikṛtau hitvā śiro<cb n="2"/>rogeṣu vuddhimān |
            <caesura/>
             madhutailasamāyuktaiḥ śirāṃsyabhivirecayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.43"> paścāt sarṣapatailena tato nasyaḥ praśasyate |
            <caesura/>
             na cecchāntim vrajanty evaṃ sni<cb n="2"/>gdhasvinnan tato bhiṣak | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.44"> etān upakramet samyak śirāṇāṃ mṛdudāraṇaiḥ ||
            <caesura/>
             ṣaṭsaptatir nnetrarogā viṃśadaṣṭau<milestone facs="174v IMG_0045.JPG" n="174v" unit="digital-image"/><pb facs="190" n="174v"/><lb n="1"/>rakarṇṇajāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.26.45"> ekatriṃśad ghrāṇagatāḥ śirorgā daśaiva tu ||
            <caesura/>
             iti ha vistaraṇaḥ proktāḥ salakṣaṇā cikitsitāḥ <cb n="2"/>| </l>

          <l xml:id="SS.6.26.46"> saṃhitāyām abhihitāḥ pañcaṣaṣṭimukhāmayāḥ |
            <caesura/>
             etāvanto yathāsthūlam uttam āṅgagatā gadāḥ ||
            <caesura/>
             asmiṃ chāstras tu nipatitāḥ saṃkhyārūpaci<cb n="3"/>kitsitair iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.26.trailer"> śālākye || <abbr ana="Nepalese numerals">26</abbr>
            || ❈ || </l>

        </div>




      </div>



    
      <div n="6" type="sthāna">

        <div n="27" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 2" facs="174v IMG_0045.JPG" n="174v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.27.1"> athāto navagrahavijñānīyam adhyāyaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>




          <l xml:id="SS.6.27.3"> vālagrahānām vijñānaṃ sādhaṇāṃ cāpyanantaraṃ |
            <caesura/>
             utpattiṃ kāraṇāṃ caiva saśrutaikamanā śṛṇu | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.4">
            <cb n="3"/>skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |
            <caesura/>
             śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.5"> pūtanā śītanāmā ca <lb n="3"/> tathaiva mukhamaṇḍikā |
            <caesura/>
             navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgrahasaṃjñinaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.6"> dhātrīmātroś caupacārāpara<cb n="2"/>dvāñchaucabhraṣṭaṃ
            maṅgalācārahīnāṃ |
            <caesura/>
             trastāṃ bhītāṃ Uptotritāñstarjitān vā pūjāhetorhisyurete kumārāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.7"> aiśvaryasthāste na śakyam viśanto deaṃ <cb n="3"/>
            draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpā |
            <caesura/>
             āptaṃ vākyaṃ samyagīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni deheṣu tāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.8"> stabdhākṣaḥ kṣa<lb n="4"/>tavasagandhikaḥ stanadviḍ
            vakrāsyo hatacaraṇekapatranetraḥ |
            <caesura/>
             udvignaḥ salulitacakṣuralparogī ska<cb n="2"/>ndārtto bhavati ca
            gāḍhamuṣṭivardhā | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.9"> niḥsaṃjña bhavati punarlabhet ca sañjñaṃ saṃrabdhaḥ
            karacaraṇaiś ca nṛtyatīva |
            <caesura/>
             viṇmūtrasṛjati vinadya jṛmbha<cb n="3"/>māṇaṃ phenāñś ca sṛjati ca
            tatsakhābhipannaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.10"> srastāṃgo bhayacakito vihaṃgagandhā sā
              srāvavraṇaparipīḍi<lb n="5"/>taḥ samantāt |
            <caesura/>
             sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.11">
            <cb n="2"/> raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ śyāvo vā
            jvaramukhapākavedanārttaḥ |
            <caesura/>
             mṛdrīte vyāthitatanuś ca karṇanāsāṃ revatyā bhṛśamatipīḍitaḥ ku<cb n="3"/>māraḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.12"> srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ di<unclear/> na rātrau
            vi<unclear/>nnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
            <caesura/>
             chardyārto hṛṣitata<lb n="6"/>nūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca
            pūtanāgṛhītaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.13"> yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc charddirvā <cb n="2"/> jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
            <caesura/>
             durvarṇāḥ satatam athāpi cāmlagandhītaṃ <unclear/>yād upahatamandhapūtanāyāḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.14"> ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ saṃlī<cb n="2"/>naḥ
            svapiti ca yasya cāntra kūjāḥ |
            <caesura/>
             srastāṅgo bhuśamatisāryate yaḥ syāttaṃ kuryād bhiṣagathaśītapūtanārtaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.15">
            <lb n="7"/> mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavakro vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
            <caesura/>
             saṃsṛṣṭaḥ śiśurathavakrumaṇḍikāyāḥ sodvego bhavati ca vastumū<cb n="3"/>tragandhaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.16"> yaḥ phenām vamati vināmyate ca madhye sodvego vihasati
            cordhvamīkṣamānaḥ |
            <caesura/>
             jvaryec ca pratatamatho <milestone facs="175r IMG_0051.JPG" n="175r" unit="digital-image"/><pb facs="191" n="175r"/><lb n="1"/>vasāśragandhī
            sajñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.17"> dhātrīstanadvidviṣṭava āviṣṭo muhyate muhuḥ |
            <caesura/>
             taṃ vālaṃ <cb n="2"/> na cirādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.18"> viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditaṃ |
            <caesura/>
             gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.19"> sarṣapā pra<cb n="3"/>kiret tatra tailadīpañ ca kārayet
            |
            <caesura/>
             sadā sannihitañ cātra juhuyāddhvyavāhanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.20"> sarvaranauṣadhīn vījāgandha<lb n="2"/>puṣpair alaṅkṛtāṃ
            |
            <caesura/>
             agnaye kṛttikābhyaś ca svāhā svāheti saṃtataṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.27.21"> namas skandāya devāya grahādhipata<cb n="2"/>ye namaḥ |
            śirasā tv ābhivande haṃ pratigṛṇhīṣva me valiṃ | nīrujānirvvikāraś ca śiśurvāś
            ca jayatām iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.27.trailer">kumāre || 1 || 0 || </l>



        </div>
        <div n="28" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 2" facs="175r IMG_0051.JPG" n="175r" unit="folio"/>



          <l xml:id="SS.6.28.1"> athātaḥ <cb n="3"/> skandagrahapratiṣedham adhyāyaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.28.3"> skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate |
            <caesura/>
             vātaghnadrumapatrāṇāṃ <damage/>ḥ<lb n="3"/> kvāthaḥ pariṣecane | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.4"> teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailamabhyañjane hitaṃ |
            <caesura/>
             aśvagandhasurāmustākotaryā<cb n="2"/>m api ceṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.5"> siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānamasyopakalpayet |
            <caesura/>
             devadāruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.6"> sarṣapā sarpanirmokaṃ vacāṃ kākā<cb n="3"/>danī ghṛtaṃ |
            <caesura/>
             uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇyuddhūpanaṃ bhavet | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.7"> somavallīmindravallīṃ śamīvilvāc ca vandakaṃ |
            <caesura/>
            <lb n="4"/>mṛgādanyāś ca mūlāni grathikānyapi dhārayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.8"> raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāṃś ca gandhāṃ
              vividhāṃ<cb n="2"/>ś ca bhakṣyāṃ |
            <caesura/>
             ghaṇṭā ca devāya valinnivedya sakukkuṭāḥ skandahate hitāya | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.9"> snānas trirātran niśi catvare ca kuryāt paraṃśāliyavair
            nivedya |
            <caesura/>
             gāya<cb n="3"/>tri pūtānibhir ayobhir agnim prajvālayed āhrtibhiś ca dhīmān | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.10"> rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī |
            <caesura/>
            <cb n="5"/>ahanyahani karttavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.11"> tapasān tejasāñ caiva vapuṣāṃ yaśasān tathā |
            <caesura/>
             ni<cb n="2"/>dhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.12"> grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ |
            <caesura/>
             devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavāṃ guhaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.13">
            <cb n="3"/> devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ |
            <caesura/>
             gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te śarma prayacchatu | </l>

          <l xml:id="SS.6.28.14"> raktamā<lb n="6"/>lyām varadharo raktacandanabhūṣitaḥ |
            <caesura/>
             raktadivyavapuḥ śrīmāṃ pātutvāṃ krauñcasūdana iti || </l>


          <l xml:id="SS.6.28.trailer">ku<cb n="2"/>māre || 2 || 0 || </l>



        </div>
        <div n="29" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 6" facs="175r IMG_0051.JPG" n="175r" unit="folio"/>



          <l xml:id="SS.6.29.1"> athātaḥ skandopasmārapratiṣedham adhyāyaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>




          <l xml:id="SS.6.29.3"> vilvaṃ śirīṣaṃ golomī surasādirgaṇaś ca yaḥ |
            <caesura/>
             pariṣeke prayokta<cb n="3"/>vyaḥ skandāpasmāraśāntaye | </l>



          <l xml:id="SS.6.29.4"> vastumūtravipakvam tu tailam abhyañjane hitaṃ |
            <caesura/>
             kṣīravṛkṣakaṣāye ca kākolyā<lb n="6"/>dau gaṇe tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.29.5ab"> vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pāṇīyam payasā saha | </l>




          <l xml:id="SS.6.29.6"> gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśā<cb n="2"/>haste nakhaṃ ghṛtaṃ |
            <caesura/>
             vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.29.7"> anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet |
            <caesura/>
             pakvāpakvāni māṃ<cb n="2"/>sāni prasannā rudhiraṃ payaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.29.8"> bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāraṇo vato |
            <caesura/>
             catuṣpathe ca kartavyāḥ <milestone facs="175v IMG_0052.JPG" n="175v" unit="digital-image"/><pb facs="192" n="175v"/><lb n="1"/>snānam asya
            yatātmanā </l>

          <l xml:id="SS.6.29.9"> skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā |
            <caesura/>
             viśākhasaṃjñaḥ saśiṣāḥ śi<cb n="2"/>vos tu vitānena iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.29.trailer">kumāre || 3 || 0 || </l>

        </div>


        <div n="30" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" facs="175v IMG_0052.JPG" n="175v" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.30.1"> athātaḥ śakunīpratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>




          <l xml:id="SS.6.30.3"> śakuny ābhiparītasya kāryaṃ vaidhyena dhīmatā |
            <caesura/>
             vetasāmraka<cb n="3"/>pitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane | </l>

          <l xml:id="SS.6.30.4ab">
            <lb n="2"/> kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ | </l>







          <l xml:id="SS.6.30.5cd"> vraṇeṣūktāni cūr<damage/><lb n="2"/>pathyāni vidhadhīta
            ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.30.6ab"> skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca | </l>







          <l xml:id="SS.6.30.9ab"> skandāpasmāraṇamanaṃ ghṛtañ cāpīha pū<cb n="2"/>jitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.30.7cd"> tilataṇḍulakaṃ malyāṃ haritālam manaḥśīlā | </l>

          <l xml:id="SS.6.30.8"> valir eṣa karañjais tu nivedyo niyatātmanā |
            <caesura/>
             niḥkuṭo ca prayoktavyam snānam asya yathāvidhiṃ || </l>




          <l xml:id="SS.6.30.10">
            <cb n="3"/>antarikṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā |
            <caesura/>
             ayomukhī tīkṣṇamukhī devatā te prasīdatu | </l>

          <l xml:id="SS.6.30.11">durdarśanā ma<lb n="3"/>hākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā |
            <caesura/>
             laṃvodarīśaṅkukarṇī śakunī te prasīdatām iti || </l>


          <l xml:id="SS.6.30.trailer">kumāra || <unclear/>3 ||<cb n="2"/> ❈ || </l>


        </div>


        <div n="31" type="adhyāya">

          <milestone facs="175vIMG_0052.JPG" n="175v3" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.31.1"> athāto revatīpratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>

          <l xml:id="SS.6.31.3"> aśvagandhā ja śṛṅgī ca śārivātha
              <unclear>purnarnnavā</unclear> |
            <caesura/>
             sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.4"> tailam abhyaṅga<cb n="2"/>ne kāyaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā
            |
            <caesura/>
             palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃbake | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.5"> vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakī<lb n="4"/>tindūkeṣu ca |
            <caesura/>
             kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.6cd"> gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalā<cb n="2"/>ghṛtaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.7"> saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā |
            <caesura/>
             varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.8"> dhāraye dyāpi satataṃ vacā putrakajīvake |
            <caesura/>
             śu<cb n="3"/>klāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.9"> valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā |
            <caesura/>
             saṃgame ca <lb n="5"/> bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.10"> nānāvastradharādevī citramālyānulepanā |
            <caesura/>
             calatkuṇḍalinī śyā<cb n="2"/>mā revatīte prasīdatu | </l>

          <l xml:id="SS.6.31.11">yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
            <caesura/>
             lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā |
            <caesura/>
             raivatī śuṣkanāsā ca sā ca de<cb n="3"/>vī prasīdatām iti || </l>
          <l xml:id="SS.6.31.trailer"> kumāra || <unclear/>3 ||<cb n="2"/> ❈ || </l>
        </div>

        <div n="32" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 5" facs="175v IMG_0052.JPG" n="175v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.32.1"> athātaḥ pūtanāpratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>

          <l xml:id="SS.6.32.3"> kapotavaṃkāharalaḥ<lb n="6"/> varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
            <caesura/>
             āsphotā caiva yojyāḥ syur vālasya pariṣecane | </l>

          <l xml:id="SS.6.32.4"> vacā vayaḥ sthā golomī <cb n="2"/> haritālaṃ manaḥ śilā |
            <caesura/>
             kuṣṭhaṃ sarjarasaṃ caiva tailārthe vargam iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.32.5"> hitaṃ ghṛtan tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu ca |
            <caesura/>
             kuṣthatālīsakhadirāḥ <cb n="3"/>
            <unclear/>rṣapa<unclear/>jñane tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.32.7"> śaṇanākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca |
            <caesura/>
             karkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sa<lb n="7"/>rṣapaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.32.8"> kākādanīñ citraphalāṃ vimvīṃ guñjāñ ca dhārayet |
            <caesura/>
             matsyodanañ ca kurvīta kṛśaram palalaṃ tathā |
            <caesura/>
             śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhe haret | </l>

          <l xml:id="SS.6.32.9ab"> utsṛṣṭān nābhiṣekaś ca śiśoḥ snapanam iṣyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.32.10">
            <lb n="3"/> malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā |
            <caesura/>
             śū<cb n="3"/>nyāgā<unclear/>śrayādevī dārakaṃ pātu pūtanā iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.32.trailer"> kumāra || <unclear/>3 || ❈ || </l>
        </div>

        <div n="33" type="adhyāya">
          <milestone ana="line 7" facs="175v IMG_0052.JPG" n="175v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.33.1"> athātāndhapūtanāpratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>

          <l xml:id="SS.6.33.3">
            <milestone facs="176r IMG_0041.JPG" n="176r" unit="digital-image"/><pb facs="193" n="176r"/><lb n="1"/>tiktakadrumāṇāṃ patraiś ca kvāthaḥ kāryo
              va<cb n="2"/>secane |
            <caesura/>
             surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā | </l>

          <l xml:id="SS.6.33.4"> tathā sarjarasaṃ cāpi tailārtham apasaṃharet ||
            <caesura/>
             pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurakam madhuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.33.5ab"> sālap<cb n="3"/>arṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api
            vuddhimāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.33.6"> purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu ca |
            <caesura/>
             jīrṇṇāñ ca bhikṣusaṃghā<lb n="2"/>ṭīṃ dhūpanāyopakalpayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.33.7"> kukkuṭīṃ markaṭīvimvīm anantāś cā<cb n="2"/>pi dhārayet
            ||
            <caesura/>
             māṃsamāmaṃ tathā pakvaśoṇitañ ca catuḥ pathe| </l>

          <l xml:id="SS.6.33.8"> nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥ snapanam iṣyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.33.9"> karālapiṃgalā muṇḍā kaṣāyam va<cb n="2"/>radhāriṇī |
            <caesura/>
             devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti || </l>
          
          <l xml:id="SS.6.33.trailer"> kumāra || <unclear/> || ❈ || </l>
        </div>

        <div n="34" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 2" facs="176r IMG_0041.JPG" n="176r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.34.1"> athātaḥ śītapūtanā<lb n="3"/>pratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>

          <l xml:id="SS.6.34.3"> viṃvīkāpitthaṃ sūrasaṃ tathā vilvapracīvalau |
            <caesura/>
             nandībhallātakañ cāpi pariṣeke vacāra<cb n="3"/>yet | </l>

          <l xml:id="SS.6.34.4"> vastamūtraṃ gavaṃ mūtramūstañ cāmaradārū ca |
            <caesura/>
             kuṣṭhañ ca sarvagandhañ ca tailārtham avacārayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.34.5"> rohiṇīsarjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
            <caesura/>
             niḥ<cb n="3"/>kvāthya tasminniḥ kvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ| </l>

          <l xml:id="SS.6.34.6"> gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāṃ vacāṃ |
            <caesura/>
             nivasya patrāṇi <lb n="4"/> tathā dhūpanārthaṃ prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.34.7"> dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā |
            <caesura/>
             nadhyāṃ mudgadanaiś cā<cb n="2"/>pi tarpayec chītapūtanāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.34.8cd"> jalāyaśānte vālasya spanaṃñ copadiśyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.34.9"> mugdodanāśinī devī surāśoṇitapāyinī |
            <caesura/>
             jalāśayaratādevī <cb n="3"/> pātu tvāṃ śītapūtanā iti || </l>
          
          <l xml:id="SS.6.34.trailer"> kumāra || <unclear/> || 0 || </l>
        </div>

        <div n="35" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4" facs="176r IMG_0041.JPG" n="176r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.35.1"> athāto muṇḍikāpratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>

          <l xml:id="SS.6.35.3"> kapitthavi<lb n="5"/>lvau tarkārīvaṃśagandharvahastaka |
            <caesura/>
             kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane | </l>

          <l xml:id="SS.6.35.4"> svarasair bhṛṅgavṛkṣā<cb n="2"/>ṇāṃ tathaiva hayagandhayā
            | tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.35.5"> madhūlikā payasyā ca tugākṣīdyo gaṇau na ca |
            <caesura/>
             madhuraiḥ pañcamū<cb n="3"/>lyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet | </l>

          <l xml:id="SS.6.35.6"> yavāḥ sarjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarpiścoddhūpanahitaṃ |
            <caesura/>
             dhārayed api jihvā<lb n="6"/>ś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.35.7"> varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālyamañjanām pārataṃ tathā |
            <caesura/>
             manaḥ śilāṃ copaharet go<cb n="2"/>ṣṭhamadhye valiṃ śuciḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.35.8">mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snapanam bhavet || </l>

          <l xml:id="SS.6.35.9"> alaṃkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
            <caesura/>
             goṣṭhamadhyālayā devī <cb n="3"/> pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti || </l>
          
          <l xml:id="SS.6.35.trailer"> kumāra || <unclear/> || 0 || </l>
          
        </div>

        <div n="36" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 6" facs="176 rIMG_0041.JPG" n="176r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.36.1"> athāto naigameṣapratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>

          <l xml:id="SS.6.36.3"> vilvāgni<lb n="7"/>manthapūtīkāḥ kāśmaryāḥ pariṣecane |
            <caesura/>
             savījañ cāpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.36.4"> priyaṅ<cb n="2"/>gu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ ||
            <caesura/>
             pacet tailaṃ surātakradadhimastvāmlakāñjikaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.36.5"> pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu ca |
            <caesura/>
             pace<cb n="3"/>d ghṛtañ ca matimāṃ kharjūryā mastakena ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.36.6ab"> vacā vayasthā ¦ ¦ ¦ ¦<unclear/>
            <lb n="8"/> sahitāṃ jaṭilāṃ cāpi dhārayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.36.9"> tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ bhakṣāṃś ca vi<cb n="2"/>vidhāni ca
            | kumārapitṛmeṣāya vṛ<milestone facs="176v IMG_0042.JPG" n="176v" unit="digital-image"/><pb facs="194" n="176v"/><lb n="1"/>kṣamūle nivedayet
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.36.10ab"> adhastān kṣīravṛkṣasya snapanañ copadiśyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.36.11"> ajānanañ calākṣibhrū kāmarūpī mahā<cb n="2"/>yaśāḥ |
            <caesura/>
             vālaṃ vālapitā devo naigameṣo bhirakṣatām iti || </l>
          
          <l xml:id="SS.6.36.trailer"> kumāra || <unclear/> || ❈ || </l>
        </div>

        <div n="37" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" facs="176v IMG_0042.JPG" n="176v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.37.1"> athāto grahotpattiṃ vyākhyāsyāmaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.37.2a"> atha khalu van<unclear/></l>

          <l xml:id="SS.6.37.3"> na<cb n="3"/>vaskandādayaḥ proktā vālānāṃ ya ime grahāḥ |
            <caesura/>
             śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.37.4"> ete guhasya ra<damage/><lb n="2"/> kṛttikomāgniśūlibhiḥ |
            sṛṣṭāḥ śaravanasthāsya rakṣitasatmatejasā | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.5"> strīvigrahāgrahā ye tu nānārū<cb n="2"/>pā mayeritāḥ |
            <caesura/>
             devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmatāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.6"> naigameṣas tu pārvatyāḥ sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
            <caesura/>
             kumāradhāro devasya guhasyātmo<cb n="3"/>dbhavasya vai | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.7"> skandāpasmāraṃ sañjayaḥ sognināgnisamadyutiḥ |
            <caesura/>
             saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.8">
            <lb n="3"/> skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā |
            <caesura/>
             vibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti saṃgrahaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.9"> vālalīlā<cb n="2"/>dharo yoyaṃ devo rudrāgnisambhavaḥ |
            <caesura/>
             mithyā vāleṣu bhavavāṃ na khalveṣu pravarttate | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.10"> kumāraskandasāmānyād atra kecid paṇḍitāḥ |
            <caesura/>
             gṛṇhātītya parijñā<cb n="3"/>nād vruvate dehacintakāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.11"> tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte |
            <caesura/>
             upatasthur grahāsdyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.37.12">
            <lb n="4"/>ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin no vidhdhaatsviti |
            <caesura/>
             teṣām arthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devam acodayat | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.13"> tato gra<cb n="2"/>hāṃ tān uvāca bhagavāṃ bhaganetrahā |
            <caesura/>
             tairyagyonim mānuṣañ ca devañ ca tritayaṃ jagat | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.14"> parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā |
            <caesura/>
             devamanuṣyāṃ prīṇa<cb n="3"/>nti tairyagyonin tathaiva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.15"> yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ |
            <caesura/>
             ijyāvalinamaskārair japya homais ta<lb n="5"/>thaiva caḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.16"> samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayaṃty atu devatāḥ |
            <caesura/>
             bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidya<cb n="2"/>te | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.17"> tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva bhaviṣyati |
            <caesura/>
             kuleṣu yeṣu nejyaṃte devatāpitaras tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.18"> vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi guravotithaya<cb n="3"/>s tathā
            <caesura/>
             nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.19"> utsannabhikṣavaliṣu tathā bhinnagṛheṣu ca |
            <caesura/>
             gṛheṣu ye<lb n="6"/>ṣu te vālām stān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkitāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.20"> tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
            <caesura/>
             evaṃ grahāḥ sa<cb n="2"/>mutpannā vālā hiṃ santi cāpy ataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.21"> grahopasṛṣṭā vālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ |
            <caesura/>
             vaikalyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.37.21a">
            <cb n="3"/> kumārabhṛtye || <unclear/> || 0 || </l>

          <l xml:id="SS.6.37.22"> skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca ||
            <caesura/>
             śakunī revatī caiva pūta<lb n="7"/>nā cāndha pūtanā | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.23"> pūtanāśīta<cb n="2"/>nāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
            <caesura/>
             navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.37.24"> prathamagrahaliṅgaṃ ca anta ca grahasambhavaḥ |
            <caesura/>
             sampiṇḍe na hi<cb n="3"/> vālānām adhyā yādamacaiva ca || </l>

          <l xml:id="SS.6.37.trailer"> samāptaṃ kumārabhṛtyam iti || 0 || 0 || 0
            || 0 || </l>

        </div>

     

      </div>

    
      <div n="6" type="sthāna">


        <div n="39" type="adhyāya">

          <!-- note resp="Harshal Bhatt" Regarding 6.39: <p>Missing verses 109ab, 110cd, 114cd,
              115ab, 116cd, 117, 118, 119ab , 121cd, 122, 123ab, 125cd, 130, 131, 132, 133,
              134ab, 135cd, 136, 137ab, 144ab, 147cd, 148ab, 137cd, 167, 171cd, 172, 173, 174,
              190, 191, 193cd, 195, 196, 197, 198ab, 200cd, 201ab, 202ab, 204cd, 205, 206,
              207, 211cd, 216ab, 219, 220, 221, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 228, 229ab,
              218cd, 232cd, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 244, 253cd,
              254cd, 255, 256, 257, , 258, 264, 266ab, 267cd, 268ab, 277, 278, 279, 280ab,
              281ab, 284cd, 286ab, 295-318, 319cd, 323</p>
            <p>Additions 124a, 135a, 158a, 160, 201a-201c, 210a-210e, 232a-232b, 254a-254c,
              273a-273g, 294a-294j, 320a-320b</p>
            <p>- Chapter begins from verse no 104, folio no. 180r</p>
            <p>- Verse 134ab is given after 128</p>
            <p>- There are two folios named 183v. In the first 183v folio, there are 7 verses.
              Content of these 7 verses (273a to 273g) seems different.</p>
            <p>- Content of 294a to 294j, match with Cakradatta of Cakrapaṇḍita</p>
       -->

          <milestone ana="167_v IMG_0105.JPG_ rechecking Dec 16_2023 and rechecking Jan 17- Jan             31_2024-Jan 23_2024_ Madhusudan Rimal" facs="167_v IMG_0105.JPG" n="167_v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.39.1">athāto jvarapratiṣedhaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.3.1">atha khalu va<cb n="1"/>tsasuśruta </l>

          <l xml:id="SS.6.39.3">yenāmṛtam apām madhyād uddhṛtaṃ pūrvajanmani ||
            <caesura/>
             yato maratvaṃ samprāptās tridaśās tridiveśvarāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.4">siṣyās tan deva<cb n="2"/>m āsīnaṃ prapacchas suśrutādayaḥ
            |
            <caesura/>
             vraṇasyopadravāḥ proktā vraṇinām apy ataḥ paraṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.5">sāmā<lb n="6"/>sato vyāsataś ca vrūhi no bhiṣajām varaḥ |
            <caesura/>
             upadraveṇa juṣṭasya vraṇaḥ kṛcchreṇa sidhyati ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.6"><lb n="1"/>upadravas tu vraṇinaḥ kṛcchrasādhyatamo mataḥ |
            <caesura/>
             prakṣīṇavalamāṃsasya śeṣadhātuparikṣayāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.7ab">tasmād upadravāṃ kṛ<cb n="2"/>tsnān vadasva vadatāṃ
            varaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.8">jvaram ādau pravakṣyāmi sa rogānīkarāṭ smṛtaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.9">rudra<milestone facs="168r IMG_0105.JPG" n="168r" unit="digital-image"/><pb facs="173" n="168r"/><lb n="1"/>kopā<unclear>gnisaṃbhūta</unclear>s sarvabhūtapratāpanaḥ |
            <caesura/>
             tais tai nāmabhir anyeṣāṃ satvānāṃ parikīrtya<cb n="1"/>te ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.10">janmādau nidhane caiva bhavatīha na saṃśayaḥ |
            <caesura/>
             ataḥ sarvavikārāṇāṃ jvaro rājā prakīrttitaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.11">ṛte de<cb n="2"/>vamanuṣyebhyo nānyo viṣahate tu taṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.39.13">svedoparodhas santāpaḥ sarvaṅgagrahaṇan tathā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.14"><lb n="2"/>yugapad yatra roge tu jvara ity upadiśyate |
            <caesura/>
             doṣaiḥ pṛthak samastaiś ca dvaṃdvar āgantur e<cb n="1"/>va ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.15">anekakāraṇotpannas smṛtas tv aṣṭavidhau jvaraḥ |
            <caesura/>
             doṣāḥ prakupitā gāḍham apathyāhārasevinaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.16">vyā<unclear>pya</unclear>deha<cb n="2"/>m aśeṣeṇa jvaram
            āpādayanti ha |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.19cd">a<choice>
              <corr>dhi</corr>
              <orig>pi</orig>
            </choice>mithyā<pc> </pc>prayuktaiś ca snehādyaiḥ karmabhir nṛṇāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.20">vivi<lb n="3"/>dhād abhighātāc ca rogotthānāt prapākataḥ
            |
            <caesura/>
             śramāt kṣayād ajīrṇṇāc ca viṣāt sāmarttu<cb n="1"/>prayayāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.21">oṣadhīpuṣpagandhāc ca kāyān nakṣatrapīḍayā |.
            <caesura/>
             abhiṣāpābhicārābhyāṃ manobhūtābhiśaṅkayā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.22">strīṇā<cb n="2"/>m avaprajātānāṃ prajātānān tathāhitaiḥ |
            <caesura/>
             stanyāvataraṇai caiva jvarau doṣaiḥ prakupyati ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.23"><lb n="4"/>tair vegavadbhir vahudhā
              samu<del>bhrā</del><unclear>dbha</unclear>ntair vimārgagaiḥ |
            <caesura/>
             vikṣipyamāṇontaragnir bhava<cb n="1"/>ty āśur vahiścaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.24">ruṇaddhi cāpy apāṃ dhātuṃ yasmāt tasmāj jvarāturaḥ |
            <caesura/>
             bhava<add place="below-margin">tya</add>ty uṣṇagātraś ca svidyate na ca
            sarvaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.25"><cb n="2"/>śramoratrivivarṇṇatvavairasyaṃ nayanaplavaḥ |
            <caesura/>
             icchādveṣau vahuś cāpi śītavātātapā<lb n="5"/>diṣu |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.26">jṛṃbhoṅgamardo gurutā romaharṣo 'rucis tamaḥ |
            <caesura/>
             apraharṣaś ca śītaś ca bha<cb n="1"/>vaty utpatsyati jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.27">sāmānyato viśeṣas tu jṛṃbhoty arthaṃ samīraṇāt |
            <caesura/>
             pittān nayanayo dāhaḥ | kaphād aṃnā<cb n="2"/>rucis tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.28">sarvaliṅgasamāvāyas sarvadoṣaprakopaje |
            <caesura/>
             rupair anyarābhyān tu saṃ<lb n="6"/>sṛṣṭadvaṃdvajaṃ viduḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.29">vepathur viṣamo vegaḥ kaṇṭhoṣṭhapariśoṣaṇaḥ |
            <caesura/>
             nidrānā<cb n="1"/>śaḥ kṣayastaṃbho gātrāṇāṃ raukṣyam eva ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.30">śiroruggātrarugvakravairasyaṃ gāḍhaviṭkatā |
            <caesura/>
             śūlādhmānajṛṃ<cb n="2"/>bhaṇañ ca bhavaty anilaje jvare ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.31">vegatīkṣau mahādāhā nidrālpaś ca tathā vamī ||
            <caesura/>
            <milestone facs="168_v IMG_0107.JPG" n="168_v" unit="digital-image"/><pb facs="174" n="168_v"/><lb n="1"/>kaṇṭhoṣṭhamukhanāsānāṃ svedaḥ pākaś ca
            jāyate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.32">pralāpo vaktrakaṭutā mūrcchā dāho ma<cb n="1"/>das tṛṣā |
            <caesura/>
             pītavinmūtranetratvaṃ paittike bhrama eva ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.32a">stemityaṃ stimito vega ālasyaṃ madhurāsyatā |
            <caesura/>
             śuklamū<cb n="2"/>trapurīṣatvaṃ staṃbhas tṛptir athāpi ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.33">gauravaṃ śītam u<unclear>tkle</unclear>do
              romaharṣotinidra<lb n="2"/>tā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.34">pratiśyāyo ruciḥ kāsaḥ kaphajekṣṇoś ca śuklatā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.38">sarvajaḥ sarvaliṅgas tu viśe<cb n="2"/>ṣaṃ cātra me śṛṇu
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.39">nāty uṣṇaśītolpasaṃjño bhrāntapekṣī hatasvaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.40">śvasan nipatitiḥ śete pralāpopadravāyutaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.41"><cb n="2"/>tam abhinyāsam ity āhur hatojasam athāpare |
            <caesura/>
             sannipātajvaraḥ kṛcchram asādhyam apare<lb n="3"/> viduḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.45">saptame divase prāpte <del>rsa</del>daśame dvādaśe pi vā
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.46">punar ghorataro bhūtvā praśa<cb n="1"/>maṃ yānti hanti vā
            |
            <caesura/>
             dvidoṣocchrayaliṅgās tu dvaṃdvajas trividhaḥ smṛtaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.47">tṛṣṇā mūrcchā bhramo dāhaḥ svapnanāśaḥ śiro<cb n="2"/>rujaḥ |
            <caesura/>
             kaṇṭhasya śoṣo vamathur lomaharṣorucis tamaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.48">parvabhedaś ca jṛṃbhā ca vāta<lb n="4"/>pittajvarākṛtiḥ |
            <caesura/>
             staimityaṃ sarvāṇāṃ bhedo nidrā gaurava eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.49">śirograhaḥ pra<cb n="1"/>tiśyāyaḥ śleṣmavātajvarākṛtiḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.50">liptatiktāsyatās taṃdrā mohaḥ kāso rucis tṛṣā ||
            <caesura/>
             muhur dāho muhuḥ śī<cb n="2"/>ta śleṣmapittajvarākṛtiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.57">vātādhikātvāt pravadanti tajjñās tṛtīyakaś cāpi catu<lb n="5"/>rthakaṃ vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.57.add"> santāpapānātyayasaṃbha<unclear>ñca</unclear>
            pittādhikatvāt pravadanti tajjñāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.58">pralepaka<cb n="1"/>ñ cāpi valāsakañ ca kaphādhikatvena
            vadanti tajjñāḥ |
            <caesura/>
             mu<del><unclear>tva</unclear></del>ktvānuvandhaṃ viṣamajvarā ye prāyena te
              dvaṃdvasamutthitā<cb n="2"/>s tu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.59">tvaksthau śleṣmānilau śītam ādau janayato jvare |
            <caesura/>
             tayoḥ praśāntayoḥ pi<lb n="6"/>ttamante dāhaṃ karoti ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.60">karoty ādau tathā pittaṃ tvaksthaṃ dāham iti sthitiḥ |
            <caesura/>
             tasmiṃ<cb n="1"/>praśānte tv itarau śītamante ca kurvataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.61">tāvatau dāhaśītādī jvarau saṃsargajau smṛtau |
            <caesura/>
             dāhapūrvatayo<cb n="2"/>ḥ kaṣṭaḥ kṛcchrasādhyātamo mataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.62">rātryahnoḥ ṣaṭsu kāleṣu kīrttiteṣu yathā purā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.63"><milestone facs="169_r IMG_0088.JPG" n="169_r" unit="digital-image"/><pb facs="178" n="169_r"/>svaṃ kālaṃ viṣamo hy
            atiprasahyaṃ māruto jvaraṃ |
            <caesura/>
             sa cāpi viṣamo dehaṃ na kadācid vi<cb n="1"/>muñcati |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.64">yasmād <unclear>gauravavaivarṇya kārśyebhyo</unclear> na
            vimucyate |
            <caesura/>
             vege tu samatikrānte gatoyam iti lakṣyate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.65"><cb n="2"/>dhātv antarasthau līnatvān na saukṣmyād
            upabhyate |
            <caesura/>
             alpadoṣendhanan kṣīṇāṃ kṣīṇo<lb n="2"/>ndhana ivānalaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.66">doṣolpohitasaṃbhūto jvarotsṛṣṭasya vā punaḥ |
            <caesura/>
             dhātum anyatamaṃ prā<cb n="1"/>pya karoti viṣamajvaraṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.67">satataᳵ rasaraktasthaṃ sānyaidyuḥ piśitāśritaḥ |
            <caesura/>
             medogadas tṛtīyehni sosthimajjaga<cb n="2"/>taḥ punaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.68ab">kuryāc caturthakaṃ ghoraṃ antakaṃ rogasaṅkaraṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.69">saptāhaṃ vā daśāhaṃ vā dvādaśā<lb n="3"/>ham athāpi vā ||
            <caesura/>
             santatyā yovisargī syāt santataḥ sa nigadyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.70">ahorātre santa<cb n="1"/>tako dvau kālāv anuvarttate |
            <caesura/>
             anyed uṣkas tv ahorātram ekakālaṃ pravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.71">tṛtīyakas tṛtīye hni caturthehni catu<cb n="2"/>rthakaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.39.68cd">kecid bhūtābhiṣa<unclear>ṅkotthaṃ</unclear> vruvate
            viṣamajvaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.75">vividhenābhighātena jvaro<lb n="4"/> yas tu pravarttate
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.76">yathādoṣaprakopan tu tathā manyeta tajjvaraᳵ|
            <caesura/>
             śyāvāsyatā viṣakṛte<cb n="1"/>tathātīsāra eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.77">abhaktāruc pipāsā ca todaś ca saha mūrcchayā |
            <caesura/>
             oṣadhīgandhaje mūrcchā siroruk kṣavaya<cb n="2"/>thus tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.78">kāmaje cittavibhraṃśas taṃdrālasyam abhaktaruk |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.79">bhayāṃ pralāpaḥ śokā<lb n="5"/>c ca bhavet kopāc ca
            vepathuḥ |
            <caesura/>
             abhiśāpābhicārābhyāṃ mohas tṛṣṇā ca jāyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.80">bhūtābhi<cb n="1"/>saṅgād udvegaḥ hāsyarodanakaṃpanaᳵ |
            <caesura/>
             śramakṣayābhighātotthe dehināṃ kupitonilaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.81">pūrayitvākhilaṃ<cb n="2"/> dehaṃ jvaram āpadayed bhṛśaᳵ |
            <caesura/>
             rogāṇān tu samatthānād vidāhājīrṇṇatas tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.82">jvaro<lb n="6"/>paraḥ sambhavati tais tair anyaiś ca
            hetubhiḥ |
            <caesura/>
             tasya rūpāṇi vakṣyāmi yathāvad anupū<cb n="1"/>rvaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.83">gurutā hṛ<add place="margin-lower">da</add>yotkleśaḥ
            sīdanaś chardy arocakau |
            <caesura/>
             rasasthe tu jvare liṅgaṃ dainyaṃ cāsyopajā<add place="margin lower">ya</add>te |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.84">raktaniṣṭhī<cb n="2"/>vanaṃ dāho śophaś chardanavibhramaḥ
            |
            <caesura/>
             pralāpaḥ piṭakās tṛṣṇā raktaprāpte jvare nṛṇāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.85"><milestone facs="169v IMG_0089.JPG" n="169v" unit="digital-image"/><pb facs="177" n="169v"/><lb n="1"/>piṃḍikodveṣṭanaṃ
            tṛṣṇā sṛṣṭamūtrapurīṣa<del>|</del>tā |
            <caesura/>
             ūṣmāṃtadāhavikṣepau glāni syāt māṃ<cb n="1"/>sage jvare ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.86">bhṛśaṃ svedas tṛṣā mūrcchā pralāpaś chardir eva ca |
            <caesura/>
             daurgaṃdhyārocakaglānir medasthe cāsahiṣṇutā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.87">bhedo<cb n="2"/>ntrakūjanaṃ śvāso virekaś chardir eva ca
            <caesura/>
             vikṣepaṇañ ca gātrāṇāṃ etad asthi<unclear reason="torn">gate</unclear><lb n="2"/>jvare ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.88">tama praveśanaṃ hikkā kāsaḥ śaityam vamis tathā ||
            <caesura/>
             antardāho mahāśvāso marma<cb n="1"/>cchedaś ca majjage ||
            <caesura/>
             maraṇañ cāpnuyān tatra śukrasthānagate paraᳵ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.89">śephasa stavdhatā mokṣa śukrasya tu viśeṣata<cb n="2"/>ḥ
            |
            <caesura/>
            <unclear>dagdhetvaṃ</unclear>no yathā vahnir dhātuṃ hatvā yathā viṣaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.90">kṛtakṛtyo vrajec chāntin dehaṃ hatvā ta<lb n="3"/>thā
            jvaraḥ |
            <caesura/>
             vātapittakaphotthānāñ jvarāṇāṃ lakṣaṇaṃ yathā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.91">tathā teṣām bhiṣag vrūyād rasādi<cb n="1"/>ṣv api
            vuddhimāṃ |
            <caesura/>
             samastais saṃnipātasya dhātusthasya virnirdiśeta |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.92">dvaṃdvajan dvandvajair eva doṣaiś cāpi vadetutaᳵ |
            <caesura/>
             gambhī<cb n="2"/>ras tu jvaro <del><unclear>jñeyā</unclear></del> jñeyo hy
            antardāhena tṛṣṇayā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.93">ānaddhatvena cāty arthaṃ śvāsakāsodga<lb n="4"/>vena ca |
            <caesura/>
             hataprabhendriyaṃ kṣāmam arocakanipīḍitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.94">gaṃbhīras tīkṣṇavegārttā jvaritaṃ <cb n="1"/>
            parivarjayet |
            <caesura/>
             hīnamadhyādhikair doṣais trisaptadvādaśāhikāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.95">jvaravego bhavet tīkṣṇo yathāpūrvaṃ sukhakri<cb n="2"/>yā
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.96">iti jvarās samākhyātā karmedānīm pravakṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.97">jvarasya pūrvarūpasya vartta<lb n="5"/>mānasya vuddhimān
            ||
            <caesura/>
             pāyayet sarpir evācchan tatas saṃpadyate sukhaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.98">vidhi māruta<cb n="1"/>jeṣv eṣa pai<add place="below-margin">tti</add>keṣu virecanaᳵ |
            <caesura/>
             mṛdu pracchardanaṃ dvandvan kaphajeṣu vidhīyate ||</l>



          <l xml:id="SS.6.39.100"> dhūmā<unclear/>gścar iva nānatvaṃ vidyāt prāgruvibhā<cb n="2"/>payāḥ |
            <caesura/>
             pravyaktarūpeṣu hitam ekāntenāpatarpaṇaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.101">ānaddhas timitair doṣair yā<lb n="6"/>vantaṅ kālamāturaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.102">tāvat kālan tu <add place="margin-lower">la</add>dhvvannam aśnīyāt tu viriktavat |
            <caesura/>
             na laṅghayet mā<cb n="1"/>rutaje kṣayaje mānase tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.103">alaṃghyāś cāpi ye pūrvvam dvivraṇīye prakīrttitāḥ |
            <caesura/>
             anavasthitadoṣāgner langha<cb n="2"/>naṃ doṣapācanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.104">jvaraghnan dīpanaṅ kāṅkṣārucilāghavakārakaᳵ |
            <caesura/>
             sṛṣṭamārutavi<milestone facs="180r IMG_0145.JPG" n="180r" unit="digital-image"/><pb facs="196" n="180r"/><lb n="1"/><unclear>tmūtrāṃ</unclear> kṣutpipāsāsahaṃ laghu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.105">prasannātmendriyaṃ kṣāmaṃ naraṃ vidyāt sulaṃghitaᳵ |
            <caesura/>
             valakṣaya<cb/>stṛṣā mūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.106">upadravāś ca śvāsādyās sāṃbhavaṃty atilaṃghanāt |
            <caesura/>
             dīpanaṃ kaphavicchedi varco<cb/>vātānulomanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.107">kaphavātajvarārttānāṃ hitam uṣṇāṃvu
              tṛ<unclear>ṣyataᳵ</unclear> |
            <caesura/>
             taddhi mārdavakṛd doṣasro<lb n="2"/>tasāṃ śītam anyathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.108">sevyamānena toyena jvaraḥ śītena vardhate
            <caesura/>
             pittamadyaviṣottheṣu<cb/> tiktakaiḥ śritaśītalaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.109">dīpanī pācanī laghvī jvarārttānāṃ jvarāpahā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.110">annakāle hitā peyā yathāsvaṃ pācanai<cb/>ḥ kṛtāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.111">lāṃghanāṃ<unclear>bho</unclear>yavāgubhir yadā doṣo na
            pacyate |
            <caesura/>
             tadā tan mukhavairasya tṛṣṇāro<lb n="3"/>cakanāśanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.112">kaṣāyaiḥ pācanair hṛdyair jvaraghnais samupācaret |
            <caesura/>
             pañcamūlīkaṣāya<cb/>n tu pācanam pavanajvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.113">sakṣaudraṃ paittike mustakaṭukendrayavaiḥ kṛtaḥ |
            <caesura/>
             pippalyādikaṣāyan tu pācanaṃ kaphaje<cb/> jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.114">saṃsṛṣṭadoṣeṣu hitaṃ saṃsṛṣṭam atha pācanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.115">mṛdvau jvare laghau dehe pracaleṣu<lb n="4"/> maleṣu ca
            ||
            <caesura/>
             pakvadoṣaṃ vijānīyā tadā deyaṃ tad auṣadhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.116">doṣaprakṛtivaikṛtyād e<del>ṣā</del>ke<cb/>ṣām
            pakvalakṣaṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.119">saptarātrāt paraṅ kecit manyante deyam auṣadhaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.120">daśarātrāt paraṅ kecid dātavyam iti niścitāḥ |
            <caesura/>
             paittike vā jvare deyam alpakālasamutthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.121ab">acirajvaritasyāpi deyaṃ syād doṣapā<lb n="5"/>kataḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.123cd">yasya doṣānugāḥ pakvaviśaddhasrotasau malāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.124">acirajvaritasyāpi tasya<cb/> dadyād virecanaᳵ | </l>

          <l xml:id="SS.6.39.121.add1">
            <add place="inline">lālāpraseka<add place="below">hṛ</add>llāsatamakāśuddharocakāḥ | </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.121.add2">
            <add place="inline"> tandrālasyāvipākāsya vairasyāṅgurugātratā ||<cb/>
              <caesura/>
              <unclear>kṣunnāśo</unclear> vahumūtratvaṃ stavdhatā valavāṃjvaraḥ |
            </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.121.add3">
            <add place="inline"> āmajvarasya liṅgāni na dadyāt tatra bheṣajaṃ<lb n="6"/>
            </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.121cd">
            <add place="inline"> bheṣajaṃ <unclear>hy ā</unclear>madoṣasya bhūyo jvalayati
              jvaraṃ | </add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.122">
            <add place="inline"> śodhanaṃ śamanīyañ ca karoti viṣamajvaraᳵ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.124cd">
            <add place="inline"> pakvo hy anirhṛto doṣo dehe tiṣṭham mahātyayaᳵ
            |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.125">viṣam amvājvaraṅ kuryāt malavyāpadam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.126">prākkarma vama<milestone facs="180v IMG_0146.JPG" n="180v" unit="digital-image"/><pb facs="195" n="180v"/><lb n="1"/>nañ cāsya
            kāryam āsthāpanan tathā |
            <caesura/>
             virecanaṃ tataḥ yasmāc chirasaś ca virecanaṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.127ab">kra<add place="above">ma</add>śo va<cb/>line deyaṃ
            vamanaṃ śleṣmike jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.128ab">saruje nilaje kāryaṃ sodāvartte nirūhaṇaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.127cd"> pattiprāyavirekaḥ syātkāryaṃ śīrṣavi<cb/>recanaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.128cd">kaṭīpṛṣṭhagrahārttasya dīptāgneranuvāsanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.134ab">kṛśañ caivālpadoṣañ ca śamanīyair upā<lb n="2"/>caret
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.129cd">kaphābhipaṃne śirasi kāryaṃ śīrṣavirecanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.129ab"> śirogauravaśūlaghnam indriyaprati<cb/>bodhanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.134cd">upavāsair valasthan tu jvare santarpaṇotthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.135">klinnā yavāgūṃ mandāgnim pipāsārttañ ca pāyayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.135.add"><add>śramopavāsā<cb/>nilaje hito nityaṃ rasodanaḥ
              |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.137ab">mudgayūṣodanaś cāpi deyaḥ kaphasamutthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.138">sa eva sitayā<lb n="3"/> yuktaḥ śīta pittajvare hitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.39.137cd">mudgāmalakayūṣas tu vāttapittātmake jvare |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.139">hrasvamūlakaṣā<cb/>yas tu vātaśleṣmātmake jvare |
            <caesura/>
             nimvakolakayūṣas tu hitañ pittakaphātmake |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.140">dāhavarmmyarditaṃ kṣāmaṃ nirannaṃ tṛṣṇayānvitaᳵ |
            <caesura/>
             śarkarāmadhusaṃyuktaṃ pāyayel lājatrarpaṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.141">kaphapittaparītasya grīṣmesṛkpittaūrdhvage ||<lb n="4"/>
            <caesura/>
             madyanityasya na hitā yavāgūs tam upācaret |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.142">yūṣair amlair anamlair vā jāṅgalair vā rasair hi<cb/>taṃ
            |
            <caesura/>
             madyaṃ vā madyasātmyāya sānāhāya pradāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.143">sa vyoṣam vitare takraṅ kaphārocakapīḍite || </l>

          <l xml:id="SS.6.39.144">vaddhapra<unclear>dyu</unclear>tado<cb/>ṣas tu naro
            jīrṇṇajvarānvitaḥ |
            <caesura/>
             pipāsārttas sadāho vā payasā sa sukhī bhavet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.145">tad eva tu<lb n="5"/> payaḥ pītan taruṇer hanti māṇavaᳵ
            |
            <caesura/>
            <del>jvare</del>|| sarvajvareṣu sulaghur mātrāvad bhojanaṃ hi<cb/>taᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.146">vegāpāyenyathā taddhi jvaravegābhivardhanaᳵ |
            <caesura/>
             jvarito hitam aśnīyād yady apy a<add place="below">syā</add>rucir bhaveta
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.147">annakāle hy abhuṃ<cb/>jānaḥ kṣīyate mriyatepi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.148">gurvabhiṣyandikāle ca jvarī nādyāt kathañcanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.149">na tu ta<lb n="6"/>syāhitaṃ bhuktamāyuṣe vā sukhāya vā
            ||
            <caesura/>
             santata<cb/>m viṣamañ cāpi kṣīṇasya sucirotthitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.150">jvare saṃbhojanaṃ pathyaṃ laghubhis samupakramaiḥ |
            <caesura/>
             mudgān masūrāś caṇakāṃ<cb/> kulatthāṃ samakuṣṭakāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.151">āhārakāle yūṣārthe jvaritāya pradāpayet |
            <caesura/>
             paṭolapatra<milestone facs="181_r IMG_0103.JPG" n="181_r" unit="digital-image"/><pb facs="197" n="181_r"/><lb n="1"/>vārttā<unclear>ku
                ku<add place="above">k</add>kūlampā</unclear>pacelakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.152">karkoṭakaṃ parpaṭakaṃ gojihvāṃ bālamūlakaṃ |
            <caesura/>
             patraṅaguḍūcyāḥ<cb/>śakārthe jvaritāya pradāpayeta |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.153">lāvāṅkapiṃjalāneṇāṃ pṛṣatāṃ
              <unclear>kārabhācchasāṃ</unclear> |
            <caesura/>
             kālapuchāṃ kuraṅgāś ca tathaiva mṛgamā<cb/>tṛkāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.154">māṃsārthe māṃsasātmyāya jvaritāya pradāpayet |
            <caesura/>
             sārasakroñcaśikhinas tathā ku<lb n="2"/>kkuṭatittirāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.155">gurūṣṇatvānna śasyanta iti kecit vyasthitāḥ |
            <caesura/>
             jvaritānāṃ prakope tu yadā yāti<cb/> samīraṇaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.156">tadā tepi hi śasyante mātrākālopapāditāḥ |
            <caesura/>
             parīṣekā pradehāṃś ca snehāṃ saṃśodhanāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.157">divā<cb/>svapnaṃ vyavāyañ ca vyā<del>vā</del>yāmaṃ
            śiśirañjalaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.158">sāravanti ca bhojyāni varjayet taruṇajvarī ||<lb n="3"/>
            <caesura/>
             īhādinavadhāny ādī krodhādīś ca vivarjayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.158.add"><add place="inline">śoṣarcchardirmado mūrcchā
              śophastṛṣṇā hy aroca<cb/>kaḥ |
              <caesura/>
               prāpnoty upadravān etāṃ pariṣekādisevanāt |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.159">anavasthitadoṣāgner ebhiḥ sādhukṣito jvaraḥ |
            <caesura/>
             gambhīras tī<cb/>kṣṇavegatvaṃ yāty amādhyatvam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.161">muktasyāpi jvareṇāha durbalasyāhitair jvaraḥ |
            <caesura/>
             pratyāsa<lb n="4"/>no dahed dehaṃ śuṣkakakṣam ivānataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.162">tasmāt kāryaḥ parīhāro jvaramuktena dehinā |
            <caesura/>
             yāvān na pra<cb/>kṛtisthaḥ syād doṣataḥ prāṇatas tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.163">jvare pramoho bhavati svalpair apy avaceṣṭitaiḥ |
            <caesura/>
             niṣaṇṇam bhojayet tasmāt mūtrocā<cb/>rau ca kārayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.164">ārocake gātrasāde vaivarṇāṅgamalādiṣu |
            <caesura/>
             śāntajvare viśodhyaḥ syā<lb n="5"/>d anuvandhabhayā naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.165">na jātu snapayet prājñaḥ sahasā jvarakarṣitaḥ |
            <caesura/>
             tasya saṃśamito hy asya<cb/> punar eva bhavej jvaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.166">cikitsec ca jvarāṃ sarvān nimittāya viparyayaiḥ |
            <caesura/>
             śramakṣayābhighātotthe mūlavyādhim upācaret ||<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.168">ataḥ saṃśamanīyāni kaṣāyāni nivodha me ||
            <caesura/>
             sarvajvareṣu deyāni yāni vaidyena jānatā<lb n="6"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.169">pippalīsārivādrākṣāśatapuṣpāhareṇubhiḥ |
            <caesura/>
             kṛtaṅ kaṣāyaṃ saguḍa<unclear>ṅha</unclear>nyāc chvasanajañ jva<cb/>raᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.170">śritaṃ śītakaṣāyam vā guḍūcyāḥ peyam eva ca |
            <caesura/>
             darbhāmvalā<unclear>ṅgokṣarakāmyacenyādāva</unclear>śeṣitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.171">śarkarāghṛtasaṃ<cb/>yuktam pived vātajvarāpahaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.175ab">svedālepaḥ ghṛtābhyaṅgonavasthāsu ca yojayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.176ab">śarkarā<lb n="7"/> madhuro hanti kaṣāyaḥ paittikañ
            jvaraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.175cd">candano śīraśrīparṇṇīparūṣakamadhūkajaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.176cd"> pī<cb/>ttam pittajvaraṃ hanyāt sārivādyaṃ saśarkaraᳵ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.177">hanyāt sayaṣṭīmadhukaṃ tathaivotpalapūrvakaᳵ |
            <caesura/>
             pākyaṃ śītakaṣāyāso<milestone facs="181v IMG_0104.JPG" n="181v" unit="digital-image"/><pb facs="198" n="181v"/><lb n="1"/>tpalaṃ
            śarkarāyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.178">guñḍūcīpadmalodhrāṇāṃ sārivotpalayos tathā |
            <caesura/>
             śarkarāmadhuraḥ kvā<cb/>thaḥ śītaḥ pittajvarāpahaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.179">drākṣāra<add place="above">gva</add>dhayoś
              cāpikāśmaryasyā<del>vā</del>thavā punaḥ |
            <caesura/>
             svādutiktakaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ<cb/> śarkarāyutaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.180">suśītais samayet tṛṣṇāṃ pravṛddhāṃ dāham eva ca |
            <caesura/>
             vāriśītaṃ madhuyutam ā<lb n="2"/>kaṃṭhād vā pipāsitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.181">pāyayed vāmayed vāpi tatas tṛṣṇā praśāmyati |
            <caesura/>
             kṣīraiḥ śītakaṣāyai<cb/>ś ca suśītaiś caṃdanāyutaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.182">antardāham praśamayed etair anyaiś ca śītalaiḥ |
            <caesura/>
             padmakaṃ madhukaṃ drākṣāṃ puṇḍarīkam athotpa<cb/>laᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.183">yavāṃ bhṛṣṭānuśīrāṇi samaṃgākāśmarīphalaṃ |
            <caesura/>
             nidadhyād apsu<unclear>thā</unclear>loḍya niśāpaya<lb n="3"/>sitan tu tat
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.184">kṣaudreṇa yuktam pivato jvaradāhau praśāmyataḥ |
            <caesura/>
             jihvātālugalaklomaśoṣe<cb/> mūrdhani dāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.185">keśaram mātuluṅgasya ghṛtasaindhavasaṃyutaᳵ |
            <caesura/>
             śarkarādāḍimābhyān tu drākṣādāḍimayos tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.186">vai<cb/>rasyād dhārayet kalkaṅ gaṇḍūṣañ ca yathāhitaᳵ |
            <caesura/>
             saptacchadaṅguñḍūcīñ ca nimva sphūrjakam eva ca ||<lb n="4"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.187">kvāthayitvā pivet kvāthaṃ sakṣaudraṃ kaphaje jvaraᳵ |
            <caesura/>
             trikaṭun nāgapuṣpañca haridre kaṭuro<cb/>hiṇīᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.188">kauṭajañ ca phalaṃ hanyāt sevyamānaṃ kaphajvare |
            <caesura/>
             kaṭukañ citrakaṃ nimvaṃ haridrātiviṣobhayāᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.189">kuṣṭhamm i<cb/>ndrayavām mūrvāpaṭolañ cāpi sādhitaᳵ |
            <caesura/>
             piven maricasaṃyuktaṃ saguḍaṅ kaphaje jvare ||<lb n="5"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.192">rājavṛkṣādivargasya kaṣāyam madhusaṃyutaᳵ |
            <caesura/>
             kaphavātajvaraṃ hanyāc chīghraṃ kāle ca cāri<cb/>taᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.193">devadārvyabhayābhārgīvacāparpaṭanāgaraiḥ |
            <caesura/>
             pānyāṃ kaṭphalabhūtīkamustābhāgai<unclear>ssa</unclear>māsikaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.194">siddham etaḥ<cb/>kaṣāyāṃ tu hiṅgum ākṣikaṃ saṃyutaṃ ||
            <caesura/>
             pāyayejvaritaṃ yuktā vātaśleṣmakṛte jvare |
            <caesura/>
             kaphaprase<lb n="6"/>kakāse ca hikkāśvāsagalagrahe |
            <caesura/>
             kaṇṭhe vivaddhe vimukhe jvaritānāṃ sadāhitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.198">saśarka<cb/>rā<del>kṣa</del>makṣamātrāṅ kaṭukām
              u<unclear>ṣṇa</unclear>vāriṇā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.199">pītvā jvarāj jayej jantu kaphapittasamudbhavaṃ |
            <caesura/>
             kirātatiktam amṛtāṃ drākṣā<cb/>m āmalakaṃ śaṭīᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.200">niṣkvāthya pittānilaje tan kvāthaṃ saguḍaṃ pivet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.201">sarvadoṣasamutthe tu <milestone facs="182r IMG_0136.jpg" n="182r" unit="digital-image"/><pb facs="199" n="182r"/><lb n="1"/>saṃsṛ<unclear>ṣṭā</unclear>nn avacārayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.201.add1"><add place="inline">vardhanair vāpi hīnasya hānai
                dharma<unclear>vūcchri</unclear>tasya vā |
              <caesura/>
               kaphasnānānupū<cb/>rvyā<unclear>ca</unclear> saṃnipātajvarakriyā
            |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.201.add2"><add place="inline">hīnasya vardhanaṃ hānir
              vṛddhayor iti niścayaḥ |
              <caesura/>
               hāpanād ativṛddhasya hīnayor vṛddhi sambhavaḥ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.201.add3"><add place="inline">tatas samatvaṃ doṣāṇāmāyaṃ
              sthānakaphasya ca |
              <caesura/>
               tadvat sthānāṃ kriyāt
                tadva<!--One syllable is on top margin, don't know where to put it.-->tijvaravi<lb n="2"/>nirjayaḥ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.202">vṛścīvavilvavarṣā<unclear>bhva</unclear> paya<add place="below">ścodaka</add>m eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.203">pacet kṣīrāvaśiṣṭan taddhanti
              sarvajvarā<unclear>ta</unclear><cb/>pi |
            <caesura/>
             udakaṃ triguṇaṃ kṣīraṃ śiṃśapāsāram eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.204ab">tat kṣīraśeṣāṅ kathitam peyaṃ sarvajvarāpahaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.208">anantāṃ vālakam mu<cb/>stan nāgaraṃ kaṭurohiṇīᳵ |
            <caesura/>
             sukhāmbunā pāyayīta <unclear>piṣṭvākarṣasama</unclear>n naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.209">eṣa sarva<lb n="3"/>jvarāṃ hanti dīpayet sa hutāśanaᳵ |
            <caesura/>
             dravyāṇi dīpanīyāni tathā vairecanāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.210ab">e<cb/>kaikaśo <unclear>dvandva</unclear>so vā
            jvaraghnāni vibhāvayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.204cd">nalavetasayor mūlaṃ mūrvayā suradārubhiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.210.add">tṛṣṇāṅgāpi valadrākṣā<cb/>candanair vāmayaṣṭibhiḥ |
            <caesura/>
             śvāsakāsāṅgaśūlārttam pañcamūlena vā śritaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.205">haridrābha<lb n="4"/>dramustā ca triphalā kaṭurohiṇīᳵ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.206">picumardapaṭolau ca devadāru nidigdhikā |
            <caesura/>
             eṣā<cb/>ṅ kaṣāyaḥ pītas tu saṃnipātajvaraṃ jayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.207">avipaktiprasekañ ca śopham paktim arocakaᳵ |
            <caesura/>
             traiphalo vā sasarppiṣkaḥ kvāthasr peyastridoṣaje |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.210cd">sarpimadhvabhayātailaṃ lehoyaṃ sarvajaṃ jvaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.211">śānti<lb n="5"/>n nayet tṛvad vāpi sakṣaudrā
            viṣamajvaraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.212">ghṛtaplīhodaroktan tu hanyāt saviṣamajvarāṃ ||<cb/>
            <caesura/>
             guḍapragāḍhantriphalā pived vā viṣamārditaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.213">guḍūcīmustadhātrīṇāṅ kaṣāyam vā samākṣikaᳵ |
            <caesura/>
             prātaḥ prātaḥ<cb/>sasarpir vā rasonam upayojayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.215">sarpikṣīrasitākṣaudramāgadhīrvā yathāvalaṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.39.216"><milestone facs="182v IMG_0137.JPG" n="182v" unit="digital-image"/><pb facs="200" n="182v"/>pippalīvarddhamānaṃ vā pivet
            kṣīrarasāsanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.217">tāmracūḍasya māṃsena pived vā madyam u<cb/>ttamaᳵ |
            <caesura/>
             tṛphalāgnimanthakolakvāthe dadhnā ghṛtam pacet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.218">tilvakāvāpam etaddhi viṣamajvaranāśanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.214">tribhiśca<cb/>turbhiḥ pivet kvāthaṃ pañcabhir vā
            samanvitaḥ |
            <caesura/>
             madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya<lb n="2"/> ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.215.1">harītakyāś ca tat sarvan trividho yoga iṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.229">viḍiṅgamustatriphalāmañjiṣṭhā<cb/>dāḍimotpalaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.230">syāmailavālūkailābhiś candanāmaradāru ca ||
            <caesura/>
             varhiṣṭhakuṣṭharajanīparṇṇinīsārivādvaye |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.231">hareṇukā<cb/>tṛvṛddantīvacātālīśakesaraiḥ |
            <caesura/>
             dviḥkṣīraṃ vipacet sarpir mālatīkusumais sahaḥ |<lb n="3"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.232ab">viṣamajvaraśvāsakāsagulmonmādajvarāpahaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.232.add1">etad eva haviḥ pakvāñ jīvanīyo<cb/> pasaṃsṛtaᳵ |
            <caesura/>
             caturguṇena payasā mahāka<unclear>lpeśa</unclear>m ucyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.232.add2">apasmāragṛhāṃ śoṣaṃ
              klaivyakārśyama<unclear>kīṅgītāᳵ</unclear> |<cb/>
            <caesura/>
             ghṛtam etan nihanyāśu ye cāpi viṣamajvarāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.245">triphalāśīrasampākakaṭu<lb n="4"/>kātiviṣāghanaiḥ |
            <caesura/>
             śatāvarīsaptaparṇīguḍūcīrajanīdvayaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.246">citraka<cb/>trivṛtāmūrvāpaṭolāriṣṭavālakaiḥ |
            <caesura/>
             kirātatiktakavacāviśālāpadmakotpalaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.247">sārivādvayaya<cb/>ṣṭyāhvacavikāraktacandanaiḥ |
            <caesura/>
             durālabhāparparṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ ||<lb n="5"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.248">rāsnākuṭajamañjiṣṭhāmāgadhīnāgarais tathā |
            <caesura/>
             dhātrīphalarase samyag dvigu<cb/>ṇe sādhitaṃ haviḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.249">pari<del>vā</del>sarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaᳵ |
            <caesura/>
             pāṇḍuplīhāgnisāde<del>sva</del>bhya e<cb/>tad eva hitaṃ paraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.250">dārvīpaṭolāṃ kaṭukān nimvamvāsāphalatrikaṃ |
            <caesura/>
            <pb facs="201" n="183r"/><lb n="1"/>durālabhāṃ parpaṭakaṃ trāyatīñ ca
            palonmitāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.251">prastham āmalakānāṃ ca kvāthayed dhi
              mala<unclear>sta<cb/>mi</unclear> |
            <caesura/>
             tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtaprastham vipācayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.252">kalkair bhūnimvakuṭajamustayaṣṭy āhvacandanaiḥ |
            <caesura/>
             sapippalīkais tat si<cb/>ddhañ cakṣuṣyaṃ śuklayor hitaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.253">ghrāṇakarṇṇāṣṭhavartma<unclear>tṛdmu</unclear>sverogavraṇāpahaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.254ab">kāmalājvara<lb n="2"/>vaisarpagaṇḍamā<add place="below">lā</add>haraṃ paraᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.254.add1"><add place="inline">pippalīsārivāmustamuśīraṃ
              kaṭurohiṇī |
              <caesura/>
               kaliṅgakā<unclear>mstyā</unclear><cb/>malakī candanātiviṣaisthirā
            |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.254.add2"><add place="inline"><unclear>viṇṭham āmalakendrākṣā
                opamālānidigṭhakā |</unclear>
              <caesura/>
               sādhitaṃ havir etais tu jīrṇṇajvara<cb/>m apohati ||</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.254.add3"><add place="inline">kṣayakāsaśir
                aśūlapārśvaśūla<unclear>phaṇīśakāᳵ</unclear>|
              <caesura/>
               aṃśābhighātam agnīñ ca viṣamaṃ<lb n="3"/> saṃniyacchati |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.39.259">nirviṣair bhujagair nāgair vinītair nṛpataskaraiḥ |
            <caesura/>
             trāsayed āgame cainan tadaha<cb/>r bhojayen na ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.260">aty abhiṣyandigurubhir vāmayed vā punaḥ punaḥ |
            <caesura/>
             madyam vā pāyayet tīkṣṇaṃ ghṛtam vā jvaranāśanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.261">purāṇa<cb/>m vā ghṛtaṅ kāmam udāram vā virecanaṃ |
            <caesura/>
             nirūhayed vā matimāṃ susvinnan tadahan naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.262">ajāvyo<lb n="4"/>ś carmaromāṇi vacā kuṣṭham palaṅkaṣā |
              <add place="inline"><unclear>jāthapīgandha ||</unclear></add>
            <caesura/>
             nimvapatrāṇi madhukadhūpanārthe<cb/> pradāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.263">baiḍālam vā sakṛdyojya vepamānasya dhūpane |
            <caesura/>
             pippalī saindhavan tailaṃ <unclear>maināhvā</unclear>cekṣaṇañjanaᳵ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.265">bhūtavidyāsa<cb/>mudiṣṭair vandhāveśanapūjanaiḥ |
            <caesura/>
             jayed bhūtābhiśaṅkottham vijñānād yaiś ca mānasaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.266">abhiśā<lb n="5"/>pābhicā<add place="below"><unclear>ro</unclear></add>tthau jvarau homādinā jayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.267">dānasvasty ayanātithyaiṃr utpātagrahapīḍitaᳵ ||<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.268">oṣadhīgandhaviṣajau viṣapītaprasādhanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.269">jayet kaṣāyañ ca hitaṃ sarvagandhakṛtan tathā |
            <caesura/>
             nimvadārukaṣāyam vā hitaṃ<cb/> saumanasan tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.270">yavān na vikṛtī sarpar madyañ ca viṣame hitaᳵ |
            <caesura/>
             sampūjayed dvijāṅ gāś ca de<lb n="6"/>vam īśānam amvikāᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.271">kaphavāto<cb/>tthayor enañ jvarayoḥ śītapīḍite |
            <caesura/>
             dihed uṣṇeṇa vargeṇa pariś coṣṇo vidhirhitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.272">siñcet <unclear>susyo</unclear>ṣṇair athavā
            śu<cb/>ktagomūtram astubhiḥ |
            <caesura/>
             dihyāt palāśais taruṇais surasārjakaśi<unclear reason="torn">grujaiḥ</unclear> ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.273">kṣāratailena vā<milestone facs="183v IMG_0138.JPG" n="183v" unit="digital-image"/><pb facs="203" n="183v"/><lb n="1"/>bhyaṅgassaśuktena vidhīyate | <milestone n="183v" unit="folio"/>
            <caesura/>
             pānam āragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.274">avagāha<cb/>sukhoṣṇaś ca vātaghnaṃ kvāthayojite |
            <caesura/>
             jitvā śītaṃ kramair evaṃ sukhoṣṇajalasecitaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.275">prācāraurṇṇikakārpāsakau<cb/>ṣeyāṃvarasaṃbhṛtaṃ |
            <caesura/>
             śāyayeṅ glānadeham vā kālāguruvibhūṣitaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.276">payodharā<unclear extent="4" reason="illegible"/>kuśalā
            navayauvanāḥ |
            <caesura/>
             gātrair bhajeran pramadāḥ śītadainyāpahāḥ śubhāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.280">prahlāda<cb/>nañ cāsya vijñāya tās trīr apanayet punaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.281">bhojayed dhitamannañ ca tathā sukham avāpnuyāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.282">dāhābhibhūte tu vidhiṅ ku<cb/>ryād dāhavināśanīᳵ |
            <caesura/>
             madhuphānitamiśreṇa nimvapatrāmbhasāpi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.283">dāhajvarārttam ma<lb n="3"/>timāṃ vāmayet kṣipram eva tu
            |
            <caesura/>
             śatadhautaghṛtābhyaktan dihed vā yavasaktubhiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.284">kolāmala<cb/>kasaṃyuktair dhānyāmlena ca vuddhimāᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.285">amlapiṣṭais suśītair vā palāśatarujair dihet |
            <caesura/>
             vada<del extent="1" unit="char"/>rīpallavotthena phene<cb/>nāriṣṭakasya vā
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.286">yavārdhakuḍavaṃ piṣṭvā maṃjiṣṭhārdhapalan tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.287">aṃvlaprasthaśatonmi<lb n="4"/>śraṃ tailaprastham
            vipācayet |
            <caesura/>
             etat prahlādanan tailaṃ jvaradāhavināśanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.288">nyagrodhā<cb/>dir gaṇo yaś ca kākolyādiś ca yaḥ smṛtaḥ |
            <caesura/>
             utpalādi<del>ś ca</del>rgaṇo yaś ca piṣṭair vātaiḥ pralepayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.289">tat kaṣāyā<cb/>mlasaṃyuktā snehāś cābhyañjane hitāḥ |
            <caesura/>
             teṣāṃ śītakaṣāye vā dāhāntam avagāha<lb n="5"/>yet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.290">dāhavege tv atikrānte tasmād uddhṛtyamānavaᳵ |
            <caesura/>
             pradihyāt chatadhautena sarpiṣā<cb/> candanena vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.291">glānam vā dīnamanasamāśliṣeyur varāṅganāḥ |
            <caesura/>
             dukūlakṣaumasamvītāś candanārdrapayodharā<cb/>ḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.292">vibhratyaḥ sragvicitrās tu maṇihāravibhūṣitāḥ |
            <caesura/>
             bhajeyus taṃ tanaiḥ śītaiḥ<lb n="6"/>spṛśaṃtyāṃvuruhais sukhaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.293">prahlādanañ ca<cb/> vijñāya tā strīr apanayetpunaḥ |
            <caesura/>
             bhojayed dhitam aṃnañ ca tathā sukham avāpnuyāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294">gamayet pittam evādau jvareṣu<cb/> samavāyiṣu ||
            <caesura/>
             dirnimvārataran taddhi jva<milestone facs="185r IMG_0061.JPG" n="185r" unit="digital-image"/><pb facs="205" n="185r"/></l>

          <l xml:id="SS.6.39.294a"><unclear>bhārgīśārivādvayacitrakaiḥ |
              <caesura/>
               dantī ca śreyasī pāṭhā etaḥ</unclear> prasthaghṛtam pacet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294b"><unclear>mū<cb/>trā</unclear>śakṛdrase tulye dadhimūtra
            yathāyutaṃ |
            <caesura/>
             pañcagavyam iti khyātam etat sarpiś caturthakaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294c"><unclear>gulmapāṃḍāmayekāsaṃ</unclear><cb/> kāmalām
            udarāṇi ca |
            <caesura/>
             arśāṃsi śoṣam unmādam apasmārabhagandaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294d">grahā na lakṣmīpā<lb n="2"/>dhmānaṃ pītaṃ
              <unclear>caitad vyohati</unclear> |
            <caesura/>
            <unclear>vinā vātkvāthakalkābhyāṃ pañcagāvyaṃ ghṛtaṃ śritaᳵ |</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.39.294e">tada<cb/>pi jvarapāṇḍutvaśoṣāpasmārajighṛtaṃ |
            <caesura/>
             triphalā saptalānimvapaṭolīvṛṣaśārivā |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294f">kuṭaja<unclear>tvaḍ</unclear>phalāmpāṭhā
            saptā<cb/>hasumanāvṛtā |
            <caesura/>
             vetasaś candanaṃ mūrvā karaṇḍakaṭurohiṇī |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294g">haridrāpippalaṃ <unclear>tv aiva piṣṭaiḥ<lb n="3"/>
              karṣasamai pacet</unclear> |
            <caesura/>
             jaladroṇe ghṛtaprasthaṃ viṣamaṃ jvaranāśanaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294h">kāse śvāse pratiśyā<cb/>ye raktapitte bhagandare |
            <caesura/>
             pāṇḍutvamehakuṣṭeṣu hṛdraoge vātaśoṇite |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294i">pittagulmaikacauraiva kāmalāyāñ ca pūji<cb/>taᳵ |
            <caesura/>
             śīlayet saguḍāṃ śuñṭhīm abhayāñ cāpi pūjitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.294j">hyatapradhānapittan tu <unclear reason="illegible">svastho jana<lb n="4"/>yati</unclear> jvaraᳵ |
            <caesura/>
             pived ikṣurasān tatra śītam vā śarkarodakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.319">śāliṣaṣṭikayoś cā<cb/>nnaṃ kṣīreṇāplutam aśnuyāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.320">ghṛtadvādaśarātrāt tu deyaṃ sarvajvareṣu vai |
            <caesura/>
             tenāntarenāśaya sva gatā doṣā bhava<cb/>nti hi |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.320.add1">tad eva śūnyaśirasāṃ sarpir nnastam prayojayet |
            <caesura/>
             śleṣmaṇas tu samu<unclear>tktre</unclear>śe dhūmāṃ vrā<lb n="5"/>yośikam
            pivet |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.320.add2">mūrcchāyām iti nidrāyāṃ kuryāc chītavivarjitaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.321">dhātūṃ saṃkṣobhayed do<cb/>ṣo mokṣakāle valīyasi |
            <caesura/>
             tena vyākulacittasya visaṃjña iva lakṣyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.322">svedo laghutvaṃ śirasaḥ kaṇḍūpāko mukha<cb/>sya ca |
            <caesura/>
             kṣvavathuś cānnalipsā ca jvaramuktasya lakṣaṇaᳵ |</l>

          <l xml:id="SS.6.39.324">vyāpitvāt sarvasaṃsparśāt <unclear>kṛcchra</unclear>tvād
              a<lb n="6"/>ntasambhavā |
            <caesura/>
             dantako hy eṣa manyānān jvara ity upadiśyate iti ||</l>

          <p ana="trailer">kāyacikitsā<cb/>yām prathamaḥ ||<unclear extent="1" unit="char"/></p>

        </div>

        <div n="40" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 6" facs="185r IMG_0061.JPG" n="185r" unit="folio"/>

          <!--  "This chapter seems incomplete, and I did not find the puṣpikā phrase. " -->

          <l xml:id="SS.6.40.1"> athāto 'tīsārapratiṣedham adhyāyaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.3"> gurvanti ṣyandirukṣṇoṣṇadravasthūlātiśīta<cb n="3"/>laiḥ
            |
            <caesura/>
             viruddhādhyaśanājīrṇair viṣamaiś cāpi bhojanaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.4">
            <unclear/> yuktai<milestone facs="185v IMG_0062.JPG" n="185v" unit="digital-image"/><pb facs="185v IMG_0062.JPG" n="185v"/><lb n="1"/>
            <unclear/> |
            <caesura/>
             śokāduṣṭāmvupānair vā tathā ca turvipayayuyaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.5"> jalābhiramaṇair vegavi<cb n="2"/>ghātaiḥ krimikopataḥ |
            <caesura/>
             nṛṇāṃ bhavaty atīsāro lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.6"> saṃśamyāpātvātur agnipravaddhaḥ śakṛbhi<cb n="3"/>gro
            vāyunādhaḥ praṇunnaḥ |
            <caesura/>
             saratvatīdātisāratum āhur vyādhiṃ ghoraṃ <unclear/>datti </l>

          <l xml:id="SS.6.40.7">
            <lb n="2"/> ekaikaśaḥ sarvaśaś cāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ |
            <caesura/>
             kecid āhustve<cb n="2"/> ka<unclear>viśan</unclear> prakāraṃ netve tasmin
            kāśirājastvavocat | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.8"> doṣāvasthā tasya naikaprakārāḥ | kāle kāle vyādhitānāṃ
            bhavanti <cb n="3"/> ||
            <caesura/>
             hṛnnābhipāyūdaravastitodagātrāvasādānilavegarodhaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.9"> viṭsaṅgam ādhmānam athāvi<lb n="3"/>pāko bhaviṣyatasya
            puras sarāṇi |
            <caesura/>
             śūlārditolpam vadgaśam saphena<unclear/> te sā<cb n="3"/>nilamārutena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.10"> māṃsādakāraśavedān vikṛṣṇam uṣṇan dravā<unclear/>śya
            nīlopamam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.11ab"> pittāt pītaharitaṃ lohitaṃ vā tṛ<cb n="3"/>ṣṇāṃ
            mūrcchādāhapākopapannaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.12ab"> śuklaṃ sāndraṃ sakaphaṃ śleṣmaṇā tu viśrāṃ
            go<unclear/> hṛṣṭarobhā <lb n="4"/> manuṣyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.13"> sarvātmaka sarvaliṅgopapattiḥ kṛcchām caiṣo vālavṛddheṣ
            evasādhyaḥ |
            <caesura/>
             tais tair bhā<cb n="2"/>vaiśocatolpāsanasya śuṣkaṃ śuktaṃ teje ūṣmo gṛhīta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.14"> koṣṭhaṃ gatvā vipram uṣṇa praṇadyas tās taṃ raktāt
            kākaṇanti pra<cb n="3"/>kāśa¦ |
            <caesura/>
             mayurīśaṃ niḥpurīgaś ca sagandham āgantaś ca sāryate yotisāraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.15"> śokotpa<lb n="5"/>nno duścikitsyotisāmātraṃ rogo
            vaidyaiḥ kaṣṭa eṣa pradiṣṭaḥ |
            <caesura/>
             āmājīrṇotpradrutā kṣaibha<cb n="2"/>yan tu| koṣṭhaṃ jantār pātramālāḥ sadoṣāḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.16"> nānāvarṇaś cātimātraṃ su<unclear/> ṣaṣṭham etad vadanti
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.17"> mayicchame<cb n="3"/>bhidoṣair vānyastamay<unclear/>ni
            ga<unclear/> ti |
            <caesura/>
             purīṣaṃ bhṛgadurgandhi vicchinnaś cāmasaṃjñitam ¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.18"> etānye<lb n="6"/> va tu liṅgāni viparītāni yasya vaiḥ |
            <caesura/>
             lāghavaś ca manuṣyasya tan pakkvam iti nidrirśa<cb n="2"/>te | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.19">
            <unclear/> || mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃ sarpiḥ kṣaudraṃ kṣīrarūpaṃ snavet¦ |
            <caesura/>
             mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vā <cb n="3"/>visraṃ śītaṃ sarvagandhyañjanābha¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.20"> rājīmadvā candrikaiḥ santatam vā pūya<subst><add place="below"><unclear/></add></subst><unclear/>drakaś cā<unclear/>ś ca
            <caesura/>
            <lb n="186rIMG_0132.JPG"/>hanyādetad viparītaś ca yaḥ <unclear/> kṣīṇaṃ hanyur
            vahava <unclear/> pasargāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.21"> asaṃvṛtagudaṃ kṣī<cb n="2"/>ṇaṃ durādhmātam upadrutaṃ |
            <caesura/>
             gude pakve gatoṣmāṇamatīsārakiṇaṃ tyajet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.24"> āmapakvakramaṃ hitvā nātīsāre <cb n="3"/> kriyā mataḥ |
            <caesura/>
             ataḥ sarvātisāreṣu jñeyaṃ pakvāmalakṣaṇaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.25"> hitaṃ laṅghānamevādau <unclear/>rsa<lb n="2"/>rūpeṣu
            dehinā¦ |
            <caesura/>
             tatrāsacchardanad kāryaṃ pippalīlavaṇām ca nā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.27ab"> kāryaś cānaśanaṃ syā<cb n="2"/>nte dravaṃ laghu ca
            bhojana¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.29"> doṣastambhanam agre tu na kartavyam vijānatā |
            <caesura/>
             ta<unclear/>dau vadhyamāṇās tu va<unclear>huṃ</unclear> kurvaty upadravān </l>

          <l xml:id="SS.6.40.30.add">
            <cb n="3"/> nāme saṅguruṇaṃ dadyād atisāra keṣañcanaḥ |
            <caesura/>
             akāla sa<unclear/> hīto hi vikārāṃ kurute va<lb n="3"/><unclear/>naṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.30"> daṇḍakālasakātmānaśophodarabhagandarāḥ |
            <caesura/>
             kuṣṭhayāṃ <unclear/>maya plīhagulmāyāka<cb/><unclear/>rādikān | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.33"> stokastokaṃ vivaddham vā saśūlaṃ yotisāryate |
            <caesura/>
             abhayāpippalīkalkaissukhoṣṇais tam virecayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.28cd">
            <cb n="3"/> haridrādīm vacādim vātasmād ādau piven naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.27cd"> galayuṣayayavāgūbhiḥ pippalyādiś ca yo <lb n="4"/>jayeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.35cd"> devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayā || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.36"> abhayā dhānyakam mustām pippa<cb n="2"/>lī nāgarām vacā
            |
            <caesura/>
             pipalī dhānyakaṃ mustaṃ vālakavilvam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.37"> mustaṃ parpakaṃ śuṇṭhī vacā sātiviṣābhayā |
            <caesura/>
             va<unclear/><cb n="3"/><unclear/>ti viṣā hiṅgu vacā sauvarcalā bhayā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.45"> mahauṣadham ativiṣā mustā cetyāma pācanāḥ |
            <caesura/>
             e<lb n="5"/>te yogāsmasāra<unclear/>tāḥ ślokārdhavihitās tu me | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.46"> dhānyāmloṣṇāmvumadhyānāṃ piveda anyata<cb n="2"/>mena vā
            |
            <caesura/>
             niṣkvāthāṃ vā pivedeṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu yojitā¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.63"> mustaṃ kuṭajavījāni bhūnim ca sadurālabha¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.64"> uśīraṃ <cb n="3"/> candanaṃ lodhrāṃ nāgaraṃ nīlam
            utpala¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.65"> pāṭhā mustaṃ haridre dve pippalī kauṭajaṃ phala¦ |
            <caesura/>
             phalaṃ tva<lb n="6"/>cam vatsakasya śṛṅvare gho<unclear/> vacā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.71.add"> catvāra ete yogās syuḥ pakvātīsāranāśanā<subst>
              <add place="inline">me</add>
            </subst><cb n="2"/> ||
            <caesura/>
             uktāmayopayojyāste sakṣaudrāstaṇḍulāṃvunā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.39"> mūrvā nirdahanī pāṭhā trikaṭu gajapippalī |
            <caesura/>
             kaṭurāhiṇo rudradā<cb n="3"/>ru śatāhvā gaurasarṣapā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.40"> elā śārivakaṃ kuṣṭhaṃ haridre śukraja yavā |
            <caesura/>
             meṣaśṛṇga tva<lb n="7"/><unclear/> kṛmighnaṃ vṛkṣakāṇi ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.41"> vṛkṣādanī vīratarāṃ vṛhatyau dve sahe tathā ||
            <caesura/>
             aralutva<cb n="2"/>taindukī ca dāḍimantar<unclear/> va | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.41.add"> sālasārādinir<unclear/>ho lavaṇāni tathaiva ca |
            <caesura/>
             yo gā<unclear/>tayo <unclear/>sya<unclear/>rāmaṇarśakarāḥ <cb n="3"/> smṛtāḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.42ab"> pāṭhā tejavatī musto pippalī<milestone facs="186_v IMG_0133.JPG" n="186_v" unit="digital-image"/><pb facs="207" n="186_v"/><lb n="1"/>kauṭajaṃ phalaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.40.46.add"> surāpānyamla sī<unclear/>nāṃ pived anyatareṇa tu |
            <caesura/>
             niskvāthaṃ vāpi pived eṣāṃ <cb n="2"/>sukhoṣṇāṃ sādhu jojitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.48cd">harītakīm ativiṣāṃ hiṅgu sauvarcālaṃ vacā¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.49"> pivet sukhāṃvunā janturāmātīsāra<cb n="2"/>pīḍitaḥ |
            <caesura/>
             paṭolaṃ dīpyakaṃ nimva vacāpippalināgarāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.50"> viḍaṅganātha kuṣṭhaś ca pived <lb n="2"/>vāpi sukhāmvunā
            ||
            <caesura/>
             śṛṅgaveraṃ guḍucīś ca pive uṣṇena cāṃbhasā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.51.add"> yogādārau teyo <unclear/><cb n="2"/><unclear/> karāḥ
            smṛtāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.51"> lavaṇānyatha pippalyo viḍaṅgāni harītakī ||
            <caesura/>
             citrakaṃ śiṃśapā pāṭhā śārṃgeṣṭhā lavanā<cb n="3"/>ni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.52"> hiṅguvṛkṣakavījāni lavaṇāni ca bhāgaśaḥ |
            <caesura/>
             paṭolaṃ || hanti daṃtyatha pippalyaḥ ka<lb n="3"/>lkāvakṣa samau smṛtau || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.53"> vacā kuṭakavījāni <unclear>yor othaṃ</unclear> pañcamo
            mataḥ |
            <caesura/>
             ete sukhāmvu<cb n="2"/> peyā<unclear/> yogāḥ pañcāmanā manāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.54.add"> payasyāṃn kāṣmamustām cāviṃ matibhadrasāhvayā¦ |
            <caesura/>
             kṣīrāvagiṣṭaṃ pītvā hanyāmaṃ <cb n="3"/><unclear>śū</unclear>lam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.54"> nivṛtteṣvāsaśūleṣu yasyā na praguṇonilaḥ |
            <caesura/>
             stokastokaṃ saśūlam vā <lb n="4"/> rujāvānyātisāryate | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.55"> sakṣāralavaṇaiyuktm mandāgni prapived ghṛta¦ |
            <caesura/>
             kṣāranāgaracā<cb n="2"/>ṅgerīkoladadhyamlasādhita¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.56"> sarpiracchaṃ pived vāpi śūlātusāraśāntaye |
            <caesura/>
             dadhnāmlaghṛtaṃ pakvaṃ savyoṣājāticitra<cb n="3"/>ka¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.57"> secavya pippalīmūlaṃ dāḍimair vā jagarditaḥ |
            <caesura/>
             nikhile nopadiṣṭāyaṃ vidhirāmāya<lb n="5"/>śāntaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.58"> tūkṣṇoṣṇa varjyametan tu vidadhyāt pittaje vidhi¦ |
            <caesura/>
             yathoktam upavāsānte <cb n="2"/>yavāgūś cāsya<unclear>pradda</unclear>te | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.59"> valayor aṃ śumatyām ca śvadraṃṣṭāvṛhatīṣu ca |
            <caesura/>
             śatāvaryāś ca saṃsiddhā suśītā madhusaṃ<cb n="3"/>yutāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.60"> mudgādiṣu ca yuṣāṃ syurdravyaire<unclear>ti</unclear>ḥ
            susaṃskṛtāḥ |
            <caesura/>
             mṛdubhir dīpanaistiktairdravyai<lb n="6"/>syādhyāmapācana¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.68"> yadā pa<unclear>kvopya</unclear>tīsāra saraty evaṃ
            murhumurhuḥ |
            <caesura/>
             grahaṇyā mārdavā<cb n="2"/>tajantos tatra sastambhano hitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.69"> samaṅgā dhātakīpuṣpaṃ<unclear>samvaṣṭhā</unclear>lodhram
            eva ca |
            <caesura/>
             śālmalīveṣṭakaṃ vāpi vidadhyādhyo<cb n="3"/>gam uttama¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.69.add"> samaṅgā dhātakīlodhravṛkṣadāḍimayosvacau | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.70"><milestone facs="187_r IMG_0134.JPG" n="187_r" unit="digital-image"/><pb facs="210" n="187_r"/><lb n="1"/>āmrāsthimadhyalodhrañ ca vilvamadhyapriyaṅgavaḥ |
            <caesura/>
             madhukam meṣaśṛṅgāsya dīrghavṛntatvageva <cb n="2"/> ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.71"> catvāra ete yogā syuḥ pakvātīsāranāśanāḥ |
            <caesura/>
             uktā mayopayojyāste kṣaurdrātāṇḍalāṃvunā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.72"> mustākaṣā<cb n="3"/>yam ekaṃ vā peyam madhusamāyutaṃ |
            <caesura/>
             lodhrāṃ vaṣṭhāpriyaṅggvādīṅ gaṇānevaṃ prayojayet || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.73"> pa<lb n="2"/>dhmāṃ samāṅgāṃ madhukaṃ
            vilvajaṃvuśalāṭubhiḥ |
            <caesura/>
             pivet taṇḍulatoyena sakṣaudramagadaṃ para¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.74">
            <cb n="2"/> kacchagamūlakalkaṃ vāpyudumvaraphalopama¦ |
            <caesura/>
             payasyā candanaṃ padmaṃ śarkarā nāgakeśara¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.75"> pakvātīsāra yogoyaṃ ja<cb n="3"/>pet pītaṃ saśoṇita¦ |
            <caesura/>
             nirāmarūpaṃ śūlārttalaṅghanādhyais ca karṣita¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.76ab"> naraṃ rūkṣam evekṣā<lb n="3"/>gniṃ sakṣāraṃ pācayed
            dhṛta¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.79cd"> payastailaś ca madhu ca kamvilvajaṃvu pivec
            chūlairūpadrutaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.80"> sitā<cb n="2"/>jamodakaṭvāṅgamadhukairavacūrṇṇitaḥ |
            <caesura/>
             avedanaṃ susaṃpakvaṃ dīptāgne racirotthita¦ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.81"> nānāvarṇam atīsāraṃ puṭapākair upā<cb n="3"/>careta |
            <caesura/>
             tva<unclear>ki</unclear>ṇḍadīrghavṛntasya kāśmarīcchadanāvṛtaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.82cd"> mṛdāvaliptaṃ sukṛtam aṅgāreṣv avakulaye<lb n="4"/>ta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.83"> svinnam udhṛtya niṣpīḍya rasam ādāya tan tataḥ |
            <caesura/>
             śītīkṛtvā madhuyutaṃ pāyayed udarāmaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.84">
            <cb n="2"/> jīvantīmeṣaśṛṅgyādiṣvevaṃ vṛtteṣu kārayet |
            <caesura/>
             tittiriṃ luñcitaṃ <unclear>godhṛ</unclear>niḥkṛṣyāntran tu pūrayeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.85"> nyagrodhādhitvacākalkaiḥ <cb n="2"/>pūrvavaccāvakulayeta
            |
            <caesura/>
             rasam ādāya tasyātha susvinnasya samākṣika¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.86ab"> śarkaropahitaṃ śītaṃ pā<lb n="5"/>yayed udarāmaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.88cd"> evaṃ praroha kurvītanya <unclear/>yopādhyair
            vicakṣaṇaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.89ab"> puṭapākān yathāyogāṃ jā<cb n="2"/>ṅgalopahitāṃ śubhā¦
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.90"> kauṭajaṃ phāṇitaś cāpi haṃntyatīsāramojasā |
            <caesura/>
             amvaṣṭhādimadhuyutaṃ pi<subst><add place="margin-lower"/></subst>lyādisamāyuta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.92"> aralu<cb n="3"/>tvak priyaṅgu ca madhukadāḍimāṅkurāṃ |
            <caesura/>
             āvāpya piṣṭhvā vipaced yavāgūn dadhnitām pivet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.93ab"> sarvātī<lb n="6"/>sārān tāṃ hi hanti pakvānaśaṃśayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.98cd"> kṛtaṃ śālmalivṛnteṣu kaṣāyaṃ himasaṃjñita¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.99"> niśā<cb n="2"/>paryuṣitam peyam sākṣikeśasamāyuta¦ |
            <caesura/>
             vivadhavātaviṭ śūlaparītaḥ saṃpra<unclear/>vāhikaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.100"> saraktapittaś ca payaḥ pive<cb n="3"/>t tṛṣṇā
            samānvitaḥ |
            <caesura/>
             yathāmṛtan tathā kṣīramatīsāre<subst><add place="lower-margin">ṣu</add></subst>ta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.101"> cirotthiteṣu tat peyamapāṃ bhā<milestone facs="187_v               IMG_0135.JPG" n="187_v" unit="digital-image"/><pb facs="211" n="187_v"/><lb n="1"/>rāna sādhita¦ |
            <caesura/>
             doṣaśeṣaṃ haret taddhi tasmāt pathyatamaṃ smṛta¦ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.102ab"> hitaṃ sneha<cb n="2"/>vireko vā vastayaḥ picchilāś ca
            ye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.103"> śakṛtā yas tu saṃsṛṣṭamatisāryeta śoṇita¦ |
            <caesura/>
             prāk paś cād vā purīṣasya sarukṣa<cb n="3"/>ḥ parikīrttikaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.104"> kṣīraśuklāśritaṃ sarpiḥ pivet sakṣaudraśarkara¦ |
            <caesura/>
             dārvītvakpippalīśu<lb n="2"/>ṇṭhīlākṣāśakuryarvaighṛta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.105"> saṃyuktam bhadrarohiṇyā pakvam peyāvimiśrita¦ |
            <caesura/>
             tridoṣama<cb n="2"/>pyatīsāraṃ pītaṃ hanti sudāraṇa¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.106"> gaurave vamanam pathyaṃ yasya syāt pravalaḥ kaphaḥ |
            <caesura/>
             jvare dāgha<unclear>tha</unclear>viḍvandha mārūtādraktapi<cb n="3"/>ttavat | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.107cd"> kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sadā cāpy ānuvāmana¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.109"> gudapākas tu pittena yasya syā<lb n="3"/>dahitāśinaḥ |
            <caesura/>
             tasya pittaharāḥ sekāstatsiddhāś cānuvāsanāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.110"> dadhimaṇḍasurāvilvasi<cb n="2"/>ddhaṃ tailaṃ samārute |
            <caesura/>
             bhojane ca hitaṃ kṣīraṃ kacchurāmūlasādhira¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.111cd"> rujayāś cāpy aśāmyāṃ tvāpicchāvasti<unclear/>dhīyate
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.112"> prāyena <cb n="3"/> gudadaurvalyaṃ dīrghakālātisāriṇā¦
            |
            <caesura/>
             bhavet tasyādhitaṃ teṣāṅ gude tailāvacāraṇa¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.113"> kapi<lb n="4"/>tthaśālmalīphañjīvaṭākārpāsidāḍimā |
            <caesura/>
             yūthikā kacchurā śelū saṇāmūrvā ca dādhikā<cb n="2"/>ḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.117cd"> yo raktaṃ śakṛtaḥ pūrvāṃ paś cādvā pratisāryate || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.118"> sa pallavairvaṭādīnāṃ sasarpis sādhitam payaḥ pivet
              saśarkarākṣaudrama<cb n="3"/>thavāpyabhimathya tat | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.119ab"> navanītam ato lihyāt cakraṃ yena piven naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.115cd"> tilakalko hitaś cāpi mo<lb n="5"/>dgau mudgarasas
            tathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.119cd"> piyālaśallakījamvuśālmalītiniśatvacaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.120"> kṣīre śamṛditā <cb n="2"/> pītās sakṣaurdrā
            raktanāśanāḥ |
            <caesura/>
             madhukaṃ śarkarālodhraṃ payasyām atha śārivā¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.122"> pivet padmāś ca dugdhenac chāronāsṛ<cb n="3"/>k
            praśāntaye ||
            <caesura/>
             śarkarotpalalodhrāni samaṅgā madhukan tilāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.123ab"> tilāḥ kṛṣṇās samapraṣṭyāhvā sa<lb n="6"/>maṅgā
            cotpalāni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.121cd"> maṃjiṣṭhāśarkarā lodhraṃ padmakaṃ kumudotpalaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.122.add"> pived padmāś ca <cb n="2"/>dugdhenac
            chāgenāsṛkpraśāntaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.123cd"> lodhran tilātamo ca rasān tathaiva madhukāryaṇaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.124"> kacchurā tilakalkaś ca yogā<cb n="3"/>m catvāra eva ca
            |
            <caesura/>
             ājena payasā peyā sarakto madhusaṃyutā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.126">vasavānāṃ ghṛta<unclear/><milestone facs="188_r IMG_0129.JPG" n="188_r" unit="digital-image"/><pb facs="214" n="188_r"/><lb n="1"/><damage/>lājacūrṇasitāmadhu |
            <caesura/>
             saśūlaraktapittaṃ tu līḍhaṃ hantyudarāmaya¦ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.125"> drave sarakto sara<cb n="2"/>ti vālavilvaṃ saphāṇitaṃ |
            <caesura/>
             sakṣaudratailaṃ prāgeva lihyādāśu muditaṃ kara¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.130"> dīptāgnimcāṣyatīsāre vardhamāna valā<cb n="3"/>mvite |
            <caesura/>
             kṛṣṇāviḍāṅgatṛphalākaṣāyeṇa virecayeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.131"> atha vairaṇḍasiddhena payasā <lb n="2"/> kevalena vā |
            <caesura/>
             yavāgūm cāsya vitared vātaghnair dīpanaiḥ kṛtāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.132"> dīptāgnirḥ purīṣā yaḥ sūve<cb n="2"/>cchanasavedana¦ |
            <caesura/>
             pivet phāṇitaṃ śuṇṭhīdadhitailaṃ ghṛtapayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.133"> svinnām vā guḍatailanabhakṣayed vadarāṇi vā |
            <caesura/>
             sasvinnāṃ piṣṭava<cb n="3"/>dvāpi samā vilvaśalādubhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.134"> dadhnopayujya kulmāṣām śvetāmanupivet surā¦ |
            <caesura/>
             śaśamāṃsaṃ sarudhiradhira¦<lb n="3"/> samāṃśaṃ saghṛtaṃ dadhi | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.135"> vipācya śodako vec ca mṛdvannaṃ śakṛtaḥ kṣaye ||
            <caesura/>
             saṃskṛto yamake māṣāyavako<cb n="2"/>laḥ rasaḥ śubhaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.136"> bhojanārthe pradātavyo dadhiḍādāmasārivaḥ |
            <caesura/>
             guḍāvilvaśalādūni dāḍimaś cāpi peśima¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.137ab"> va<unclear>ṣka</unclear> sa<cb n="3"/>raś ca yamake
            bhṛṣṭo varcaḥ kṣaye hitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.138"> vāyuḥ pravṛddho nicitaṃ valāsaṃ
            nudatyadhastādahitāśanasya |
            <caesura/>
            <lb n="4"/>pravāhamāṇasya muhurmālāktam pravāhikām tām pravadanti tajjñāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.139ab"> pravāhikā vātakṛtās saśūlāḥ <cb n="2"/> pittāt sadāhā
            sakaphā kaphāc ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.127"> vilvamadhyo samadhukaṃ śarkarācūrṇṇasaṃyuta¦ |
            <caesura/>
             taṇḍulāmbuyuto yogaspittaṃ raktotthitāṃ jayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.128"><cb n="3"/>yogān <unclear>va</unclear>rāṃ grāhikam cāyin
            kuryāt kṣaudraśarkarāṃ |
            <caesura/>
             nyagrādhādiṣu kurv-ita puṭapākānyaṇari<lb n="5"/>tāṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.130.add"> dīptāśauvāṣpatīsāra vivardhati valāgnite |
            <caesura/>
             triphalāviṣaṅgakṛṣṇākaṣāyeṇa vireca<cb n=""/>yeta | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.139cd"> saśoṇitā śoṇitasambhavā yā rūkṣaprabhavā matā tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.140"> tāsām atīsāravadādiśec ca liṅgaṃ krame <cb n="3"/>ś cā
            samudbhavānāṃ ||
            <caesura/>
             na siddhmāṃ yānti vilaṃghna nādhyaur yogair udīrṇā yadi pācanair yā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.141"> tāḥ <lb n="6"/>kṣīrasamevāśu śṛtaṃ nihanti tailan tilāḥ
            picchilavastastayam ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.144a"> kṣīreṇa cāsthāpanam agryam u<cb n="2"/>kta</l>

          <l xml:id="SS.6.40.143cd.144b"> dvipañcamūlīkvathitena śūle || pravāhikāyāś ca
            samākṣikena tailena yuṃjyād anuvāsanañ ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.144cd"> vātaghnavarga<cb n="3"/>madhureṣu caiva tailaś ca
            siddhaṃ hitamannapāne |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.145"> lodhraṃ viḍaṃ vilvaśalāṭu caiva lihyac ca
              tai<damage/><milestone facs="188_v IMG_0130.JPG" n="188_v" unit="digital-image"/><pb facs="215" n="188_v"/>na kaṭutrikāḍhyaṃ |
            <caesura/>
             dadhnā sasāreṇa sasāreṇa samākṣikeṇa bhuñjīta niś cārakapīḍitas tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.146">su<cb n="2"/>taptakupyan kvathitena vāpi kṣīreṇa śītena
            madhuplutenaṃ |
            <caesura/>
             kṣīrāplutau vyoṣavidārigandhāsiddhena dugdhena hitā<cb n="3"/>ya bhojyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.147"> vātaghnasaṅgrāhikadīpanīyaiḥ kṛtān ṣaḍām cāpy
            upayojayīt |
            <caesura/>
             khādec ca <lb n="2"/>matyāṃsa rasas tu yāc ca vātaghnasiddhāṃ saghṛtaṃ |
            satailāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.148"> eṇāvyajanāś ca vaṭapravālaiḥ siddhā<cb n="2"/>ni
            sārdham piśitāni khādeta |
            <caesura/>
             medhyaṃ susiddhaṃ tvatha vāpi raktaṃ vas tasya dadhnā ghṛtatailayuktaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.149"> khādeta pradehaiḥ śikhi<cb n="3"/>lāvarjarvā yūṣaiś ca
            mukhyair dadhibhiś ca bhuṃjeta |
            <caesura/>
             māṣāṃ suddhiṃ ghṛtamaṇḍayuktāṃ khā<lb n="3"/>dec ca dadhnā maricopadaṃśāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.150.add1"> viḍaṃ duḍaṃ vilvasalāṭu caiva lihyāc ca taila na
              kaṭutri<cb n="2"/>kā<unclear>dya</unclear> |
            <caesura/>
             rājasenāt<unclear/>ka dāḍimānāṃ raseṣu siddhāṃrūghṛtās sa tailāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.151.add2"> pravāham ānāya hitā yavāgū<unclear/>rāpnuyā<cb n="3"/>naṃ payasā hitam vā |
            <caesura/>
            <unclear/>ruphātimūtrakṛcchakṣīreṇa sakṣaudraghṛtotpalan | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.152.add3"><lb n="4"/>syaṣṭino<unclear>cchāpya</unclear>tatonuvāsyatailena kākoligaṇaśritena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.152ab"> rātrāvahani <cb n="2"/> vā nityaṃ rujārto yo bhaven
            na<unclear/>ra¦ |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.152.add4"> tailaṃ
            sā<unclear/>vāhāryeṣumeke<unclear/>ṅganuvāsana | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.152cd"> yathā yathā tailaṃ syāt tatrahā śā<cb n="3"/>myati
            mārutaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.153ab"> praśānte mārute cāsya śā<subst><add place="margin-lower">nti</add></subst> yāti pravāhikā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.154"> pāṭhājamodaukut̤a<lb n="5"/>jasya vījaṃ śuṇṭhī samā
            māgadhikāś ca piṣṭāḥ |
            <caesura/>
             sukhāmvupītāḥ śamayanti rogaṃ me<cb n="2"/>ṣāṇḍasiddham payaso hitam vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.155.add"> pittān śikāyāṃ madhukaṃ sitāś ca mayiś ca
            va<unclear/> karasaṃyutaś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.155"> līḍhvātha sakṣaudrasa<cb n="3"/>mam pived vā
            jamvu<unclear/>rādāmalakāc ca kalka¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.156.add"> sitādavikṣaudrayutan tathauva vilvan na
              tadā<unclear/><lb n="6"/>ka dāḍimaś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.40.157.add"> nilāṃ sayaṣṭīmadhukaṃ sītāś ca kṣaudrā<unclear/>
            taṇḍulapācanena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.158.add"> sarpi<cb n="2"/>rvi vaṃdhe bhṛśe dāha
            mū<unclear/>vipācyadugdhaṃ na lavate sā<unclear>bhyāṃ</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.159.add"> mūlaiḥ payasotpala
            yaṣṭikā<unclear>mī</unclear>vidāryakāśrmarya valāsa<cb n="3"/>mataiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.160.add"> deyā
            ghṛtakṣau<subst><add>dra</add></subst>yutonuvāsaghṛtena cānte madhukaśritena | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.161.add"> pittānmikā<milestone facs="189_v IMG_0132.JPG" n="189_v" unit="digital-image"/><pb facs="221" n="189_v"/><lb n="1"/>rasaḥ
            sapayātha vimiśritas tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.162.add"> padmāṃ samad<unclear/>mvuja dhātakībhiḥ kalkī
            kṛtābhir madhusaṃyutābhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.163.add">
            <cb n="2"/>śāmyan tathaivaṃ na tasya samaṅgā padmā payaḥ
              pādapayo<unclear>ta</unclear> kīrtiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.164.add"> pakvāpayovilvakapītanāmbhamo yā <unclear/>
            sarpimayunāru<unclear/> | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.165.add"> etatc chite naiva ghṛtena
            samya<unclear/><unclear/>śaye caivam upaiti śānhi¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.156cd"> la<unclear>ghū</unclear>ni pathyānyatha dīpanā<lb n="2"/>ni snigdhāni bhojyānyudarāmayueṣu || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.157"> hitāya nityaṃ vitaredvibhokṣaṃ yogāṃs ca tāṃ stāṃ
            bhiṣapramattaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.158">
            <cb n="2"/>tṛṣṇāpanayanī ladhvī dīpanī vastiśodhanī |
            <caesura/>
             jvare caivātisāre ca yaccā<unclear/>dvi<unclear/>sratraṃ samyagvāyum ca
            <unclear/> cchati | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.169.add"> vā<unclear>gū</unclear>sarvadā hitā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.158cd">
            <cb n="3"/> rau kṣānpravṛttatīsārakriyāsnigdhā vidhīyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.159cd"> raukṣān grahanimitte ca <unclear/> śokaje śoka nā<lb n="3"/>śanī | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.160ab"> viṣārśaḥ krimisaṃbhūte hitā cobhayaśarmadā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.161"> samavāye tu doṣāṇāṃ pūrvvam pittam upā<cb n="2"/>caret
            |
            <caesura/>
             jvare caivātisāre ca sarvvatrānyatra māruta¦ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.172.add"> yasyoccārād vinā mūtraṃ samyag vāyuś ca gacchati |
            <caesura/>
             dīptāgner laghukoṣṭhasya<cb n="3"/>sthitas tasyodaro mayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.167"> atisāre nivṛtte pi mandāgner ahitāśinaḥ |
            <caesura/>
             bhūyaḥ saṃdūṣito va<lb n="4"/>nhir grahaṇīmayi dūṣayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.168"> tasmāt kāryaḥ parīhārasmātīsāre viriktavat | yāvan na
              prakṛ<cb n="2"/>tisthassyoddoṣataḥ prāṇatas tathā || </l>

          <l xml:id="SS.6.40.169"> ṣaṣṭhī kalā pittadharā yā pūrvam parikīrttitā |
            <caesura/>
             pakkvāmāśayamadhyasthā grahaṇī sā prakī<cb n="3"/>rttitā | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.170"> grahaṇyā valam agnir hi sa cāpi grahaṇī śritaḥ |
            <caesura/>
             tasmāt sadūṣite vanhau grahaṇī sampra<lb n="5"/>duṣyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.171"> ekaikaśas sarvam ca caithair atyartham ucchritaiḥ |
            <caesura/>
             sā duṣṭā vahuśo bhuktāmāmam eva vimu<cb n="2"/>ñcati | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.172"> pakvam vā sarūjapūtirmurhurvaddhaṃ murhurdrava¦ |
            <caesura/>
             grahaṇīrogamāhustaṃ māyurvedaviśāradāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.173"> tasyotpattau sadāhonna sa<cb n="3"/>dānālasya tṛṭklamāḥ
            |
            <caesura/>
             valakṣayor uciḥ kāsaḥ karṇnakṣveḍo tu kūjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.174"> athā jāte bhavej jantoḥ <lb n="6"/><unclear ana="8"/>ḥ
            |
            <caesura/>
             ni<unclear ana="6"/>chardijvarārocakadāhavān | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.175"> udgirec chuktatiktāmla<cb n="2"/>tasya dhūmāmagandhimāṃ
            |
            <caesura/>
             prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.40.176"> vātācchūlādhikaiḥ pāyuhṛtpārśoda<subst><add place="bottom">ra</add></subst>mastakaiḥ |
            <caesura/>
             pi<cb n="3"/>ttāt sadāhair gurubhiḥ kaphātribhyas trilakṣaṇauḥ | </l>

        </div>

        <div n="41" type="adhyāya">

          <milestone facs="192_r IMG_0125.JPG" n="192_r" unit="folio"/>
          <!-- also 014bv IMG_0125.JPG -->

          <l xml:id="SS.6.41.1">athātaḥ śoṣapratiṣedhaṃ vyā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.3">anekadoṣānugato vahurogāgamaḥ |
            <caesura/>
             durvijñeyo durnivā<cb n="2"/>raḥ śoṣo vyādhir mahāvalaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.4">saṃśoṣaṇādrasādīnāṃ śoṣa ity abhidhīyate |
            <caesura/>
             kriyākṣayakara<lb n="3"/>tvāc ca kṣaya ity ucyate punaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.5">rājñas caṃdramaso yasmād abhūdeṣa kilāmayaḥ |
            <caesura/>
             tasmāt ta rājaya<cb n="1"/>kṣmeti kecid āhuḥ punar janāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.6">sa vyastair jayate doṣair iti kecid vadanti hi ||
            <caesura/>
             ekādaśānām ekasmiṃ sāṃnidhyāt tantrayuktiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.7">kri<cb n="2"/>yāṇāś cāvibhāgena prāgevotpādanena ca |
            <caesura/>
             eka eva mataḥ śoṣa sannipātātmako hyataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.8"><lb n="4"/>udre kā<unclear>nta</unclear><gap/>sya liṅgāni
            doṣāṇāṃ tu bhavanti ha |
            <caesura/>
             kṣayād vegapratīghātādāghātādviṣamā<cb n="1"/>śanāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.9">jayate kupitair doṣair vyāptadehasya dehinaḥ |
            <caesura/>
             kaphapradhānair doṣais tu ruddheṣu rasavartmasu |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.10">ativyavāyino vāpi kṣī<cb n="2"/>ṇaretasyanāntaraṃ ||
            <caesura/>
             kṣīyante dhātavassarve tataḥ śuṣyati mānavaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.12">svarabhedonilācchūlasaṃkā<lb n="5"/>ca svāṃsapārśva yāḥ |
            <caesura/>
             jvarāṃ dāhotisāraś ca pittādraktasya cāgāmaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.13">śirasaḥ paripūrṇatvaṃ<cb n="1"/>mabhaktacchanda eva ca |
            <caesura/>
             kāsaḥ kaṇṭhasya codhvaṃso vijñeyaḥ kaphakopataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.14ab">ekādasabhiḥ ṣaḍbhir vā pañcabhir vā samanvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.15cd"><cb n="2"/>jahyāc choṣārditajantumicchaṃ suvipulaṃ
            yaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.16">vyavāyaśokasthāviryā vyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃ<lb n="6"/> |
            <caesura/>
            <damageSpan atLeast="2"/>kṣarati yad<unclear>vāguṃ</unclear>śoṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ
            śṛṇu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.17">vyavāyaśoṣīśukrasya kṣayaliṅgairūpadrutaḥ
            <caesura/>
            <cb n="1"/>pāṇḍudeho yathāpūrvaṃ kṣīyante cāsya dhātavaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.18ab"><milestone facs="191r IMG_0135.JPG" n="191r" unit="digital-image"/><pb facs="227" n="191r"/><lb n="1"/>pradhānaśīlaḥ
            śratāṃgaḥ śokaśoṣyati tādṛśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.19">jarāśoṣī kṛśo <cb n="1"/>mando hatavuddhivalendriyaḥ |
            <caesura/>
             kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.20cd">saprasrutāsyanāsākṣi su<cb n="2"/>ptarūkṣamalacchaviḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.21">adhvapraśoṣī śrastāṃgaṃ sambhṛṣṭaparuṣacchaviḥ
            <caesura/>
             prasu<lb n="2"/>ptagātrāvayavaḥ śuṣkaklomagalānanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.20ab">ṣṭhīvati śleṣmaṇā hīna gaurvā<cb n="1"/>rūcipīḍitaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.22">vyāyāmaśoṣīsbhūyiṣṭhametireva samanvitaḥ |
            <caesura/>
             liṅgarurakṣatakṛtaḥ saṃyuktaś ca kṣa<cb n="2"/>tādvinā |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.23">raktakṣayādvedanābhis tathaivāhārayantraṇāt |
            <caesura/>
             vraṇitasya bhave<lb n="3"/>c choṣo doṣaḥ sā<unclear extent="2"/>maś<unclear extent="1"/>maḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.24ab">vyāyāmabhāṣyādhyayaneraibhighātātimaithu<cb/>naiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.24cd">karmaṇā vāpyurasyena vakṣyo yasya vidāritaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.ef">tasyoparikṣate raktuyaśleṣmā ca gacchati |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.25">kāśaṃpra<cb n="2"/>rcchardayec cāpi pītaraktāsitārūṇaṃ |
            <caesura/>
             santaptavakṣaśotyarthaṃ dūyamānena tā<lb n="4"/><unclear extent="2"/> |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.26"><unclear extent="5"/> vadano bhinnavarṇasvaro naraḥ |
            <caesura/>
             keṣāñcidevaśoṣo<cb n="1"/>hi kāraṇaibhedam āgataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.27">na tatra doṣaliṅgānāsamastānāṃ nipātanaṃ |
            <caesura/>
             kṣayā eva hi vijñeyā pratye<cb n="2"/>kadhātusa<unclear>ñjñitāḥ</unclear>
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.28">cikitsitan tu teṣāṃ hi prāguktaṃ dhātusaṃkṣaye ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.29">śvā<milestone facs="191v IMG_0136.JPG" n="191v" unit="digital-image"/><pb facs="228" n="191v"/><lb n="1"/>sāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥ |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>śoṣe bhaviṣyati bhavanti sa cāpi jaṃtuḥ śuklakṣaṇo bhavati
            māṃsaparo riraṃsuḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.30">svapneṣu kākaśukaśalya<cb n="2"/>kanīlakaṇṭhāgṛdhrān
            tathaiva ca kapīṃ kṛkalāsakāṃś ca |
            <caesura/>
             paśyet sarāṃsi sa <lb n="2"/>nadīm vimalāṃls ca vāpīṃ
            śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāś ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.31">mahāsanaṃ kṣī<cb n="1"/>yamāṇāṃ soṣotisārapīḍitaṃ |
            <caesura/>
             śūnamūskodaraś cāpi yakṣmiṇam parivarjayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.32">upācared ātmava<cb n="2"/>ntaṃ dīptāgnim akṛśan nara¦ |
            <caesura/>
             sthirādivargasiddhena ghṛtenā jāvikena vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.33"><lb n="3"/>snigdhasya mṛdu kartavyamūrdhvaś cādhaś ca
            śodhanaṃ |
            <caesura/>
             āsthāpanan tataḥ paścāc chirasa<damageSpan extent="2"/><cb n="1"/>virecana¦
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.34ab">rasair bhuñjīta śuddhaś ca yavagodhūmaśālayaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.35">vyavāyaśoṣiṇaṃ prāyo bhajante vātajā gadā<cb n="2"/>ḥ |
            <caesura/>
             vṛṃhanīlo hitas tasya hitasnigdhānilāpahaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.36">gṛdhrā<unclear>tu</unclear>lūkāṃ saku<lb n="4"/>nāmtathā<unclear extent="2"/>gaṇdapadāṃ vyālavileśayāś ca |
            <caesura/>
             dadyāt prakārai dvividhair vidhijñaḥ |sa<cb n="2"/><unclear>rsatṛ</unclear>vāṃ śarṣapatailabhṛṣṭāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.37">deyāni māṃsāni vajāṅgalāni mudgāḍhakīyūṣarāś ca pathyāḥ |
            <caesura/>
             kharoṣṭranā<cb n="2"/>gāś ca tarāśi caiva khādet mubhṛṣṭhāni sukalpitāni
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.38">māṃsopadaṃśāṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.41.48cd"><milestone facs="192_v IMG_0125.JPG" n="192_v" unit="digital-image"/><pb facs="233" n="192_v"/><lb n="1"/>tad dhi śoṣaṃ
            jaṭharāṇi caiva hanyāt pramehāṃś ca sahānilena |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.55">plīhodaroktaṃ tu hitaśca <cb n="1"/> sarpistrīṇyeva
            cānyāni hitāni cātra |
            <caesura/>
             upadrakā<unclear extent="2"/>svaravaikṛtādīñjayedave<unclear>kṣaśikhi</unclear>lena śāṃtaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.50">e<cb n="2"/>lājamodāmalekābhayoś ca
            gāyatrinimvāsanasālasārā ||
            <caesura/>
             viḍaṅga<lb n="2"/>bhallātakacitrakāś ca kaṭutrikaś cāpi surāṣṭrajāś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.51">pakvā jale tena pacet sa<cb n="1"/>rpis tasmiṃ susiddhe
            tv avatārite ca |
            <caesura/>
             triṃśatpalānyatra sitopalāyā dadyān tugākṣīripalāni ṣaṭvā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.41.52">prasthe ghr̥tasya<cb n="2"/> dviguṇaś ca dadyāt kṣaudraṃ
            tato manthahṛtaṃ vidadyāt |
            <caesura/>
             palaṃ palaṃ prātarato li<lb n="3"/>hec ca līhvā pivet kṣīramatandritas tu
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.53">etad dhi medhyam paramam pavitraṃ cakṣusyamāyu<damageSpan extent="1"/><cb n="1"/>taman tathaiva |
            <caesura/>
             yakṣāṇamāśu vyavahanti caiva pāṇḍvāmayaś cāpi bhagandaraś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.54cd">na cātra kiñcitparivarjanīyaṃ <cb n="2"/>rasāyanaṃ
            caitad upāsyamāṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.41.58">striyo ratikrodhamasūya<unclear>no</unclear>ś ca tyaje<lb n="4"/>d udārāṃ viṣayaṃ bhajet |
            <caesura/>
             dvijāgurūṃ tāns tridaśāṃś ca pūjed vācaś ca puṇyāḥ śṛṇu<cb n="1"/>yād
            dvijebhya iti || kāya ci 38 ||</l>

        </div>

        <div n="42" type="adhyāya">
          <!-- Adhyāya 39 in the Nepalese MSS -->

          <milestone facs="192_v IMG_0126.JPG" n="192_v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.42.1">athāto gulmarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.3">yathoktaiḥ kopa<cb n="2"/>naidoṣaḥ kupitāḥ koṣṭhamāgatāḥ |
            <caesura/>
             janayanti nṛṇāṅgulmaṃ sa pañca<lb n="5"/>vidha ucyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.4">hṛnnāsyor antare granthiḥ sāñcārī yadu vācalaḥ |
            <caesura/>
             vṛttaś ca cayaḥ <cb n="1"/>sañcaya vāṃ sa gulma iti sañjitaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.5cd">gupitānilamūlatvād guḍhagulmodayād api ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.6">gulmavaddhā vi<cb n="2"/>śālatvād gulma ity abhidhīyate ||
            <caesura/>
            <milestone facs="193_r IMG_0062.JPG" n="193_r" unit="digital-image"/><pb facs="236" n="193_r"/>sa yasmād ātmani cayaṃ gacchaty apsv avuddhudaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.7">antaś carati yasmāc ca pākam upayā<cb n="1"/>ty ataḥ |
            <caesura/>
             sa vyastair jāyate doṣaiḥ samastair api cocchritaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.8">puruṣāṇān tathā strīṇāṃ jñeyo raktena cāparaḥ |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>kṛcchraviṇmūtravātatvamānā hotranikūjanaṃ /</l>

          <l xml:id="SS.6.42.9cd">dvesonne ca vāyurūrdhvaś ca pū<lb n="2"/>rvarūpeṣu
            gulmināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.10">hṛtkukṣiśulaṃ mukhakaṇṭhaśoṣo vāyorniroṇāviṣamā<cb n="1"/>gnitā ca |
            <caesura/>
             te te vikārāḥ pavanātmikāś ca bhavanti gulme nilasaṃbhave tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.11">svedajvarāhāravidāhadāhā<cb n="2"/>stṛṣṇāṅgarāgaḥ
            kaṭuvakratā ca |
            <caesura/>
             pittasya liṅgāni ca yāni tāni bhava<lb n="3"/>nti pittaprabhave tu gulme
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.12">a<unclear>nne</unclear> na lipsā gurūgātratā ca
            chardipraseko madhurāsya<cb n="1"/> tā ca |
            <caesura/>
             kaphasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti gulme kaphasambhave ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.13">sarvātmākaḥ sarvarūjopapannas ta<cb n="2"/>ś cāpya
            sadhyam pravadanti tajjñāḥ |
            <caesura/>
             navaprasutātāhitabhojanā yā yā cāma<lb n="4"/>garbham visṛjodṛtai vā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.14">vāyur hitasyo <unclear extent="1"/>vigṛhya raktāṃ karoti
            gulmaṃ sa<cb n="1"/>rūjāṃ sadāhaṃ |
            <caesura/>
             pittasya liṅgena samānaliṅgaṃ viśeṣaṇaṃ cāpyaparan nivodhaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.15">na spandate nodarame<cb n="2"/>ti vṛddhim bhavanti
            liṅgāni ca garbhinīnāṃ |
            <caesura/>
             taṃ raktagulmaṃ pravada</l>

          <l xml:id="SS.6.42.19cd"><milestone facs="187r IMG_0045.JPG" n="187r" unit="digital-image"/><pb facs="208" n="187r"/><lb n="1"/>nāryāḥ kriyāvidhiḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.20">viśeṣam aparaṃ cāyiḥ śṛṇu raktaprabhedanaṃ |
            <caesura/>
             palāśakṣāratoyena siddhaṃ sa<cb n="1"/>rpiḥ prayojayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.21cd">uṣṇair vā bhedayet bhinne vidhirāmṛgdaro hitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.22">ānūpauda<damage type="hole">ka</damage><pc> </pc>majjāno
            vasātailaghṛtāni ca |
            <caesura/>
             vipaced ekataḥ śastaṃ vātagulme nuvā<cb n="2"/>sanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.23">jāṅgalaikaśaphānāṃñ ca vasāsarpiś ca pittajā |
            <caesura/>
             tailaṃ jāṅgalamajjānam evaṃ gulmaikaphotthite ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.24">dhātrīphalānā<damageSpan extent="1"/><lb n="2"/>svarase
            ṣaḍaṅge vipaced dhṛtaṃ |
            <caesura/>
             śarkarāsaindhavopetaṃ tadhitaṃ vātagulmināṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.34">kulatthamūlakakvāthadadhikāñji<cb n="1"/>kasarpiṣāṃ |
            <caesura/>
             pañcāḍhakāni vipaced āvāpya dvipalānya |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.35">saurvarcalaṃ vitaṃ hiṃgudevadā<unclear/>tha saindhavaṃ |
            <caesura/>
             vātagulmāpahaṃ sarpir etad dīpanam eva ca ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.37cd"><cb n="2"/>āgagvadhādau vipaceddīpanīyayutaṃ ghṛtaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.38">kṣāravarge paced cānya¦ pacen mūtragaṇeparaṃ |
            <caesura/>
             ghnanti gulmaṃ kaphodbhūtaṃ ghṛ<lb n="3"/>tāny etāny asaṃśayaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.36">tṛṇamūlīkaṣāye tu jīvanīyaiḥ paced ghṛtaṃ |
            <caesura/>
             nyagrodhādikaṣāyeṇa ghṛtaṃ vāpya<cb n="1"/>palādike |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.37ab">raktapittotthitaṃ hanti ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.39">yathā doṣāc chrāyañ cāpi cikitset sānnipātikaṃ |
            <caesura/>
             cūrṇaṃ higvādikañ cāpi ghṛtam vā <cb n="2"/>plīhanāśanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40ab">pived gulmāpahaṃ kāle sarpiś tailvakam eva vā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.41.1">pāṭhā sa ca vyāvṛhatīdvayañ ca <unclear extent="1"/>ra<unclear extent="1"/>mūlena sa<lb n="4"/>māni <unclear extent="1"/> ś ca
            |
            <caesura/>
             saṃcchindyasaṃcūrdhyātha dhārayitvā jālādakaṃ taiḥ saha pācanīyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.42.1">athāvatā<unclear extent="3"/>vāvaśeṣa <cb n="2"/>matrākṣamātraṃ tṛvṛtaṃ vi<unclear extent="1"/>ya |
            <caesura/>
             sa nāgaraṃ gulmavadhāyayeṃ tad vātagulmeṣu virecanaṃ syāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.43.1">dantīvacāhiṃgvajamodapāṇa kṣāraṃ yavānāṃ lavaṇatri<cb n="2"/>kaś ca |
            <caesura/>
             sacitrakaṃ kṣīraka<unclear>śṛdgaveraṃ</unclear> syān mātulaṃ gamya bhavasya
            mūlaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.44.1">eṣāṃ samānaṃ
              sva<unclear>śa</unclear>yeṣi<unclear>mānāṃ</unclear>sukhāmvunā<lb n="5"/> |
            <caesura/>
             naro bhṛṣāmayodarapra<unclear>vṛdvo</unclear> sadyorūjāṃ vātakṛtāṃ nihanti
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.45.2">drākṣāpayasyā madhu<cb n="1"/>kañ ca mukhyaṃ sacandanaṃ
            padmakam utpalañ ca |
            <caesura/>
             kṣaudrānvitanḍuladhāvanena pītvā nudet pittakṛtaṃ tu gulmaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.46.1"><unclear>bhāgīpo</unclear>ṭolaṃ madhukañ ca pāṭhāṃ
              rohilyatthailā<cb n="2"/>saha pippalībhiḥ |
            <caesura/>
             etāni piṣṭhvā madhunā valiha pītaṃ samu<unclear extent="2"/>ti pittagulmaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.47.1">harītakātyāmalakaṃ vitaṃgaṃ vi<lb n="6"/>śvāsadhaṃ ceti
            samāni kṛtvā |
            <caesura/>
             kṣaudrānvitaṃ sa triphalā kaṣāyaṃ yaḥ śleṣmagulmaṃ prapivanti hanyāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.48.1"><unclear>ca vyā</unclear> ghṛ<cb n="1"/>taṃ tat<unclear extent="1"/>vṛtā tritīyaṃ tathā caturthī gajapippalīñ ca |
            <caesura/>
             phalatrayāṇāṃ saha pippalībhiḥ pacet samustā salilāḍhakasthaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.49.1">mṛdvagnisiddhaṃ kṣatavāvaśe<cb n="2"/>ṣaṃ pūtaṃ pived
            kṣaudrayūtaṃ hitāya |
            <caesura/>
             tat śleṣmaṃ tv atha vātagulmaṃ nirvāpayet hy āgnim ivāmvuvegaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.50.1">sadevakāṣṭhaṃ<lb n="7"/> cirivilvajaṃ tvak sapippalī
            pippalimūlabhāgau |
            <caesura/>
             pītvā nalakvāthayutaṃ tu vāri pramucyate śoṇitagu<cb n="1"/>lmamūlāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.51.1">ghoṣañ cabhā<unclear>īṃ</unclear> ca
              gu<unclear>rū</unclear>pragāḍhāṃ nārīṃ pivet māmṛditāṃ ghṛtena |
            <caesura/>
             sukhāmvunā hanhy atha raktagulmaṃ naṣṭañ ca puṣpaṃ punar ādadhāti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.52.1">samu<cb n="2"/>ṣkakañ cekṣarakaṃ svadaṃṣṭrāṃśokaṃ
            palāsaṃ tilanālam eva |
            <caesura/>
             nīpakvadamvañ ca samātuluṃgaṃ pūtīkarañ ca sakapitthavi<milestone facs="187v               IMG_0046.JPG" n="187v" unit="folio"/><pb facs="209" n="187v"/><lb n="1"/>vilvaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.53.1">va<unclear>lyante</unclear>mām apy amṛtāṃ ca vallīṃ
            vṛkṣādanīṃ jātim athaiṃgu<unclear extent="1"/>ñ ca |
            <caesura/>
             etāḥ pratānā kvathayāśva pradāhayan kṣāra<cb n="1"/>m athādadīta |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.54.1">pṛthak pṛthak kāḍhakamānayuktaṃ tat <unclear extent="4"/> srutam ādadīta |
            <caesura/>
             sukhāmvunāveśamani sannipāte kṛtoyavastrāṇi yataḥ kṣamāvān |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.55.1">aṣṭāḍhakaṃ tanprasitaṃ <cb n="2"/>vidadhyān mūlan tu
            māmvāpyatha citrakasya |
            <caesura/>
             sukalpitāṃ tāṃ vipacedvidhikṣāḥ pūtavidadhyādathayādaleṣa |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.56.1">palā<damageSpan extent="3"/><lb n="2"/>ri pūnastathāsya
            kṛtvāni kva<subst><add place="upper-line">va</add></subst>thācitrakasya |
            <caesura/>
             tadvārake cāpi jalasya siddhaṃ pādāvaśeṣādvaṣegālanīyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.57.1"><cb n="1"/>tena prapiṣyetva palonmitānāmisaṃvariṣṭhaṃ
            gaṇamauṣadhānāṃ |
            <caesura/>
             kaṭutrivargaṃ lavaṇāny athāṣṭau dve rohiṇīñ cāmlakavetamañ ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.58.1"><unclear extent="2"/>ñ ca bhāgīñ ca vayā<cb n="2"/>ñ ca
            pāṭhaṃ sajīvakaṃ mūlam athājamodāṃ |
            <caesura/>
             hiṃgun tu māñ cātiviṣañ ca mustame<unclear extent="1"/>ñ ca <unclear extent="1"/>gajapippalīñ ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.59.1">ālo<lb n="3"/><unclear extent="1"/>garbha<unclear extent="1"/>mamatrapiṣṭhaṃ pūrvaśrūtaṃ kṣāram athopacet tu |
            <caesura/>
             mṛdvagninā vākkvathitaṃ sanais tu modavilepāt pariśoṣi<cb n="1"/>tas tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.60.1">kolapramāṇāṃ guṭikāṃ vidadhyād dvebhakṣayitvaiva
            matonnamadyāt |
            <caesura/>
             tataḥ padānāṃ śām eva gatvā <unclear>ya</unclear>t aprakāṃkṣaḥ punar eva
              <unclear extent="2"/> |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.61.1">dve bhakṣayitvau<cb n="2"/>va
            matonnamadyādapūrvavadjātamahāprakāṃkṣaḥ |
            <caesura/>
             sa eva <unclear extent="2"/> guṭikāprayogādahah̤ sukhenaiva sahasrasāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.62.1">ti<lb n="4"/>sras tu gulmīguṭikāṃ prayuktvā mūlāt tataḥ
            pañca nihanti gulmān |
            <caesura/>
             catvāram cārmāṃmi nihani pītāḥ <unclear extent="2"/>ta <cb n="1"/>thā
            vātakahādare ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.63.1">yevā pare vāakaphapravṛttā<unclear extent="1"/>rānṛṇāṃ
            kukṣigatā vikārāḥ |
            <caesura/>
             tāṃ hanti sarvāṃś ca yathaṃñ ca pītāḥ ghṛtena coktena jalena cāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.64.1"><cb n="2"/>kāyagnisainyaṃ
              grahaṇīpradoṣama<unclear>sta</unclear>vidā<unclear extent="2"/>m avāpya
            jīrṇaṃ |
            <caesura/>
             nihanti sadyo jarayanti cānnaṃ pāsāṇacūrṇair a<lb n="5"/>pi miśritaṃ yat
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.65.1">ku<unclear extent="2"/>riṇī tripahlāmaricāni
            viḍaṃgaṃkaṃ |
            <caesura/>
             pippalīcādamodañ ca kuṭājasya phalāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.66.1"><cb n="1"/>citrakaṃ kālikājājī ekaikaṃ palikaṃ mitaṃ |
            <caesura/>
             aṣṭaupalāni trivṛtaḥ pañcāśaḥ syādguḍasya tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.67.1">tailasya <unclear extent="5"/>rasam āmalakasya tu |
            <caesura/>
             tra<cb n="2"/>yaḥ prasṭhāc ca tat sarvāṃ śanaimṛdvagninā pacet |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.68.1">ghanībhūtaṃ phalaiḥ kṛtvā samam āmalakasya tu |
            <caesura/>
             agnipramāṇaṃ <lb n="6"/> vijñāya bhakṣayet prātarutthitaḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.42.69.1">pañcagulmāṃ pramehāṃñ ca pāṇḍurogaṃ sakāmalāṃ |
            <caesura/>
             śoṣaṃ kuṣṭhodarāmīma sa<cb n="1"/>mayec ca bhagandarāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.70.1">yonidoṣaharo vṛṣyo medhā valavapuḥ karaḥ |
            <caesura/>
             guḍakalyāṇasaṃkṣas tu mataś cāpi rasāyanaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.40cd">tile kṣurakapālāśa sārṣa<cb n="2"/>paṃ yavanālajaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.41ab"> bhasmāmūkajañ cāpi gojavikharahastināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.41cd">mūtreṇa mahiṣīṇāñ ca palikaiś cāpi cūrṇṇi<lb n="7"/>taiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.42ab">kuṣṭhasaindhavayaṣṭhīkanāgarakrimihantibhiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.42cd">ajamodāc ca daśabhiḥ sāmudrāc ca palaiyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.43ab"> a<cb n="1"/>yas pātregnikalpena paktvā lehyam
            athoddharet |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.43cd">tasya mātrāṃ pived dadhnā surayā<damageSpan extent="2"/>s̤ā pi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.44ab">dhānyāmlenoṣṇatoyena kaulatthena rasena vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.44cd">gulmaṃ <cb n="1"/>vātavikārāś ca kṣāroyaṃ hanty
            asaṃśayaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.45ab">svarjikākuṣṭahasahaiḥ kṣāraḥ ketakajo pi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.45cd">pītatailena śama<milestone facs="188r IMG_0128.JPG" n="188r" unit="digital-image"/><pb facs="212" n="188r"/><lb n="1"/>yed
            dulmaṃ pavanasaṃbhavaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.46ab">pītaṃ sukhāṃvunāvāpi svarjikākuṣṭhasaindhavaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.46cd">vṛścīkamurūvūkaś ca varṣābhūvṛhatī<cb n="1"/> dvayaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.47ab">citrakañ ca jaladroṇai pacet pādāvaśeṣitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.42.47cd">māgadhāci<damageSpan n="3"/>kumbhe nidhāpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.48">madhunaḥ prasthamāvāpya pathyācūrṇṇārdhasaṃyu<cb n="1"/>taṃ |
            <caesura/>
             viśoṣitaṃ daśāhan tu jīrṇṇabhakaḥ piven naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.49"><lb n="2"/>ariṣthoyaṃ jayedgulmavipākaṃ ca dustaraṃ ||
            <caesura/>
             pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā | </l>

          <l xml:id="SS.6.42.50ab">lavaṇaṃ vṛ<cb n="1"/>kṣakavījāni cūrṇṇagomūtrasādhitaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.51">ghanībhūtaṃ tu guṭikāṃ kṛtvā khāded abhuktavān |
            <caesura/>
             gulmaplīhāgnisādāṃstāṃ nāśayeyur aśeṣataḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.53cd">sukhoṣṭhā<cb n="2"/>jāṃgalarasāḥ susnigdhā
            vyaktasaindhavāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.54cd">peyā vātaharaiḥ siddhāḥ kaulatthāḥ saṃskṛtāḥ rasāḥ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.42.55ab"><lb n="3"/>khalāḥ sapañcamūlāś ca gulmino bhojane hitāḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.56">kumbhīpiṇḍeṣṭakasvedāṃ kuryāc cavakuśo bhiṣak |
            <caesura/>
             gu<cb n="1"/>lminaḥ sarva evoktā durvirecyatamā bhṛśāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.57">ataś cainaṃ tu susvinnāṃ sraṃsanenopapādayet |
            <caesura/>
             vimlāpanaṃ bhedanāni tathaiva syañjanāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.58">upa<cb n="2"/>nāhāś ca kartavyāḥ sukhoṣṭhāḥ sālvalādayaḥ
            |
            <caesura/>
             udaroktāni sarpīṣimūtravartiḥ kriyāstathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.59ab">lavaṇā<lb n="4"/>ni ca yojyāni yānyuktānyanilāc kurye
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.60cd">dantīdravantīmūleṣu tathā vātahareṣu ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.42.61ab">kārayedāsavāriṣṭhā<cb n="1"/>ślokasthāne yatheritāṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.59cd">vātavarconirodhaiṣu sāmudrārdrakasarṣapaiḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.42.60ab">kṛtvā pāyau nidhātavyā varttayo maricottarāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.61cd">khāded vānyāṃkurāṃ bhṛṣtāṃ <cb n="2"/>pūtīkanṛpavṛkṣayoḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.62">ūrdhvavātan tumanujaṃ gulminaṃ na nirūhaye ||
            <caesura/>
             pivet trivṛnnāgaram vā saguḍā vā harī<lb n="5"/>takīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.63">guggulaṃ vṛvṛtāṃ danīṃ dravantīṃ saindhavaṃ vacāṃ |
            <caesura/>
             mūtramadyapayodrākṣārasair vīkṣya valāvalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.64">e<cb n="1"/>vaṃ pīlūni piṣṭhāni pivet salavaṇāni ty ||
            <caesura/>
             pippaipippalīmūlaṃ citrakājājisaindhavaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.65">yuktā surā ghnanti gulmaṃ śīghrakāle prayojitā |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>vaddhavinmārūto gulmī bhuñjīta paye yāvāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.66ab">kulmāṃṣāścā vahusnehāṃ bhakṣayellavaṇaittarāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.75cd">vallūram mūlakaṃ <lb n="6"/>matsyāṃ śuṣkaśākāni
            vaidalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.76ab">na khādedālukaṃ gulmī madhurāṇi phalāni ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.77.1">laṅghanaṃ dīpanaṃ sni<cb n="1"/>gdhaṃ uṣṇaṃ
            vātānulomanaṃ |
            <caesura/>
             vṛṃhaṇañ ca bhaved yas tu tadhitaṃ vātagulmināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.78.1">sthānāvaseko raktasya vāhumadhye sirāṃvyadhan |
            <caesura/>
             svedonulomanaṃ cai<cb n="2"/>va tadhitaṃ vātagulmināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.79.1">tṛṣṇā yābhiparīto yo ādhyātoraktapīḍitaḥ |
            <caesura/>
             prāṇākṣiśotisārī ca ya<damageSpan n="1"/><milestone facs="188v IMG_0129.JPG" n="188v" unit="digital-image"/><pb facs="213" n="188v"/>śūlaiḥ pradīdyate
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.42.80.1">varjanīyā bhaven hy ete virikkeyobhipūjyate iti ||
            kāyaci || thva || 0 ||</l>

        </div>
        <div n="43" type="adhyāya">

          <l xml:id="SS.6.43.1">athāto<cb n="1"/> hṛdrogapratiṣedhaṃ vyā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.3">vegāghātoṣṇarūkṣān nairatimātropasevitaiḥ |
            <caesura/>
             viruddhādhya<add place="upper-margin">śa</add>nājīrṇair rasātmyaiś cāpi
            bhojanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.4">dūṣayitvā rasāṃ doṣā vi<cb n="2"/>guṇā hṛdaṃ yaṃ gatāḥ |
            <caesura/>
             hṛdivādhāṃ prakuvyanti hṛdrogāṃ taṃ pracakṣate |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.6">āyamyate mā<unclear>||||||</unclear><lb n="2"/>
            <caesura/>
             nirmathyate dīryate ca yodyatepi pāṭyatepi ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.7">tṛṣṇoṣṇādāhacoṣāsyuḥ paittike hṛdayaklamaḥ |
            <caesura/>
             dhūmāyanaṃ <cb n="1"/> ca mūrchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.8">gauravaṃ kaphasaṃsrāvorūcistastambhognimārdavaṃ |
            <caesura/>
             mādhuryam api cā sasya valāsāpahate hṛdi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.9">utkleśaḥ ṣṭhīva<cb n="2"/>naṃ todaḥ śūlaṃ hṛllāsakovamī |
            <caesura/>
             aruciḥ śyāvanetratvaṃ śoṣaś ca krimijo bhavet |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.10">bhramaklamau modaśo<lb n="3"/>ṣau jñeyās teṣām upadravāḥ
            |
            <caesura/>
             krimijo krimijātīnāṃ ślemikāṇāś ca yo matāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.11">vātopasṛṣṭe hṛdaye <cb n="1"/>vāmayet snigdhamāturaṃ |
            <caesura/>
             dvipañcamūlīkvāthena sasnehalavaṇena tu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.12">pippaẏelāvacāhiṃguyavabhasmāni saindhavaṃ |
            <caesura/>
             saurvarcalaṃ tathā śunṭhī majo<cb n="2"/>modaś ca cūrṇitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.13">phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ |
            <caesura/>
             pāyayet ca śuddhadehaś ca snehanānyatame<lb n="4"/>na vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.14">bhojayej jīrṇabhaiṣajyāṃ jaṃgalaisaghṛtai rasaiḥ |
            <caesura/>
             vātaghnasiddhaṃ tailañ ca vastiṃ dadyād vicakṣaṇāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.15"><cb n="1"/>śrīpaṇimadhukakṣaudrasitāguḍajalair vamet |
            <caesura/>
             pittopasṛṣṭe hṛdayeś ca seveta madhuraśritaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.16">ghṛtaṃ kaṣāyaś coddiṣṭaṃ pittajvāravināśanaṃ<cb n="2"/>
            <caesura/>
             tṛptasya ca rasaurmukhyair jaṃgalaiḥ saghṛtaibhiṣak |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.17">sakṣaudraṃ vitared vastitailaṃ madhukasādhitaṃ |
            <caesura/>
             vacānimvakaṣā<lb n="5"/>yābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphotthite |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.18">pāyayet cūrṇaṃ uddiṣṭaṃ vātake bhojayetc tam |
            <caesura/>
             valātailaṃ vidadyāc ca vasti<cb n="1"/>vastiviśāradaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.19">krimihṛdrogiṇāṃ snigdhaṃ bhojat piśitodanaṃ |
            <caesura/>
             daghnā ca phalalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.43.20">sugandhibhiḥ śalavaṇair yogaiḥ <cb n="2"/>
            sājājiśarkaraiḥ |
            <caesura/>
             viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ pāyayed hitam uttamaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.43.21">hṛdisthitāḥ patantyeva madhastāt krimayo<lb n="6"/> nṛṇāṃ
            |
            <caesura/>
             yavānnaṃ vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥ param iti || kāyaci || kṛ || ||</l>

        </div>
        <div n="44" type="adhyāya">

          <l xml:id="SS.6.44.1">athātaḥ pā<cb n="1"/>ṇḍurogapratiṣedhaṃ vyā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.3">vyāyāmamamlam lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ
            divāsvapnamatīvatīkṣṇaṃ |
            <caesura/>
             niṣevyamāṇasya vidūṣya raktaṃ kurvanti doṣās tvaci pāṇḍu<cb n="2"/>bhāvaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.4">pāṇḍvāmayoṣṭārdhavidhaḥ pradiṣṭaḥ pṛthaksamastaiyugapac ca
            dosaiḥ |
            <caesura/>
            <pb facs="217" n="189r"/>
            <lb n="1"/>sarveṣu caivaṣvihapāṇḍabhāvo yatodhikotaḥ khalu pāṇḍurogaḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.5">tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra<gap quantity="16"/>
            <caesura/>
             viṇmūtrapītatvamathāvipāko bhaviṣyatas tasya puraḥ sarāṇi |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.6"><gap quantity="2"/>malāpānnakipāṇḍurogaḥ |
            <caesura/>
             kumbhāhvayo lākarakolasākhyaḥ |
            <caesura/>
             vibhāsya<cb n="2"/>te lakṣaṇamasya kṛtsnaṃ nivodhya vakṣyāmnunupūrvaśaste
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.7">kṛṣnekṣaṇaṃ kṛṣṇasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ
            ca |
            <caesura/>
             vā<lb n="2"/>tena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad ūpadravaiś ca
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.8">pītekṣaṇaṃ pītasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhā<cb n="1"/>nanañ ca |
            <caesura/>
             pittena pāṇḍum manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad upadraiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.9">śuklekṣaṇaṃ śuklasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ
            ca |
            <caesura/>
             kaphena pāṇḍuṃ manujaṃ vyava<cb n="2"/>syed yuktaṃ teṣānyais tad upadravaiś
            ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.10">abhaktarūgnair avagātra sādāḥ sarveṣu tandrī ca
            valakṣayañ ca |
            <caesura/>
             sarvātmake sarvamidaṃ <lb n="3"/>vyavasyelliṅgāni vaks̤yāmy atha kāmalāyāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.44.11">yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyād apathyāni ca tasya
            pittaṃ <cb n="1"/>
            <caesura/>
             karoti pāṇḍuvadanaṃ viśeṣāt pūrvaritau tandrivalakṣayau ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.12">bhedas tu tasyetarakumbhasāhyaḥ sophaṃ mahāṃstatra ca
            parvabhedaḥ |
            <caesura/>
             jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā kṣayā<cb n="2"/>nvito lākarakālasetu |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.13">taṃ vātapittād haripītanīlaṃ halīmakettu pravadanti kecit
            |
            <caesura/>
             upadravāssteṣvararūciḥ pipā<lb n="4"/>sā chardirjvarāḥ śīrṣarujagnisādaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.14">sophasthiruk kaṇṭhagatovalatvaṃ mūrcchā kaphe
            hṛdyavapīḍanañ ca |
            <caesura/>
             sādhye tu <cb n="1"/>pāṇḍvāmayinaṃ samīkṣya snigdhaṃ ghṛtenordhamadhaś ca
            śuddhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.15">sampādayet kṣaudraghṛtapragāḍhair harītakīcūrṇayutaiḥ
            prayogaiḥ |
            <caesura/>
             pived ghṛtaṃ vā rajanādi pakvaṃ<cb n="2"/>yatraiphalaṃ tailvakam eva cāpi
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.16">virecanādravyavipācitaṃ vā yogāś ca vairecanikāṃ ghṛtena
            |
            <caesura/>
             mūtre nikumbhārdhanaṃ <lb n="5"/> vipācya pivedabhīkṣṇaṃ kuḍavārdhamātraṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.17">khāded guḍam vāpya bhayāvipakva māragvadhādikvathitaṃ
            pivedvā ||
            <caesura/>
             a<cb n="1"/>yorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ lihyād haridrāṃ triphalānvitām vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.18">sarpimadhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃ
            prayogāṃ |
            <caesura/>
             harec ca doṣāṃ vahuśolpamā<cb n="2"/>trāṃ śvayed dhi doṣeṣvatonirhṛteṣu |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.19">dhātrīphalānāṃ rasamikṣujañ ca mantham pivet kṣaudrayutaṃ
            samāṃśaṃ |
            <caesura/>
             ubhe vṛhatyau rajā<lb n="6"/>ne śukākhyāṃ kākād anīñ cāpi sakākamācī |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.20">ādāri vimkhyo sakadamvapuṣpau vipācya sarpirvipacet
              kaṣā<cb n="1"/>ye |
            <caesura/>
             tat pāṇḍutāṃ hantyupasevyamānaṃ kṣīreṇa vā māgadhikā yathāgniṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.21">pivec ca yaṣṭhīmadhukaṃ kaṣāyaṃ cūrṇīkṛtam vā
            madhunāsamāṃśaṃ |
            <caesura/>
             gomūtrayuktaṃ tripalā<cb n="2"/>dalānāṃ datvāyasaṃ cūrṇamanalpakālaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.22">pravālamuktāñjanaśaṃkhacūrṇāṃ lihyāt tathā gairikajaś ca
            cūrṇaṃ |
            <caesura/>
             ājaṃ śa<lb n="7"/>kṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃ viḍaṃ haridrāṃ lavaṇottamañ ca |
            pṛthak palāṃśāni samagram etan cūrṇaṃ hitāśī madhu<cb n="1"/>nāvalihyāt |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.25">sauvarcalaṃ hiṃgu kirātatiktaṃ kalāyamātrāṇi sukhāmvunā
            vā |
            <caesura/>
             mūrvāharidrā malakaṃ pived vā sthitaṃ gavāṃ saptadināni mūtre |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.26">mūlamva<cb n="2"/>lācitrakayoḥ pived vā pāṇḍāmayārtokṣa
            samaṃ hitāśī |
            <caesura/>
             sukhāmvunā vā lavaṇena tulyaṃ śigrāḥ phalaṃ
              kṣīra<unclear>bhu</unclear><milestone facs="189v IMG_0134.jpg" n="189v" unit="folio"/><pb facs="218" n="189v"/><lb n="1"/>jopayojyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.27">nyagrodhavargasya pivet kaṣāyaṃ śītaṃ sitākṣaudrayutaṃ
            hitāśī |
            <caesura/>
             śālādikam cāpyatha sālacūrṇaṃ kṣaudrāplutam vā <cb n="1"/>malakaṃ sukhārthī
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.28">viḍaṃgamustārajānājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥ |
            <caesura/>
             cūrṇāni kṛtvā guḍarśarkare ca tathaiva sarpirmadhunī śubhe ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.29">sambhāram etadipa<cb n="2"/>cet hitāya sāravato gaṇasya |
            <caesura/>
             dātañ ca lehya<unclear>|||</unclear>viditvā nidhāpayen muskaje samudge |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.30">haṃty eṣa yogaḥ <gap quantity="1"/><lb n="2"/>lu
            pāṇḍurogaṃ saśothamugrām api kāmalañ ca |
            <caesura/>
             saśarkarākāmalināṃ tribhaṇḍī hitā gavākṣī saguḍā ca śuṇṭhī ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.31">kā<cb n="1"/>leyake cāpi ghṛtaṃ vipakvaṃ hitañ ca tasyād
            rajanādimiśram |
            <caesura/>
             śilāhvayañ vāpyatha mākṣikam vā kumbhāhvaye mūtrayutam pived vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.32">mūtrasthitaṃ saindhavasaṃprayuktaṃ sa<cb n="2"/>māṃ pivet
            vāpi hiraṇyakiṭṭaṃ |
            <caesura/>
             drākṣāguḍūcyāmalakīrasena siddhaṃ ghṛtaṃ lākarake hitāye |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.33">siddhāsya vastimadhuro ha<lb n="3"/>līme hanyastvariṣṭā
            mṛdavaś ca pathyā |
            <caesura/>
             gauḍānariṣṭāṃ madhuśarkarāṃñ ca mūtrāsavāṃ kṣāraghṛtāṃstathaiva |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.34">snigdhān rasā<cb n="1"/>nāmalakair ūpetāṃ kolānvitāṃ vāpi
            hi jaṃgalānāṃ |
            <caesura/>
             seveta śothābhihitāṃñ ca yogāṃ pāṇḍvāmayī śāliyavāñ ca nityaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.35">jvaraṃ tṛṣāṃ chardim athātisāraṃ mūrcchā<cb n="2"/>kṣayaṃśvāsamannalipsāṃ |
            <caesura/>
             tathā vipākasvarabhedasādāṃ jāyed yathāsvāṃ prasamīkṣadoṣāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.44.36">anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ <lb n="4"/>mlānantathānteṣu
            ca madhyaśūnaṃ |
            <caesura/>
             gudeṣu śophastvathamuṣkaśūnaṃ prātamyamānañ ca visañjñakalpaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.44.37">vivirjayet pāṇḍu<cb n="1"/>kinaṃ yaśorthī
            tathātisārajvarapīḍitañ ceti || <abbr type="supension">kāyaci</abbr>
            <expan>kāyaci<ex>kitsā</ex></expan> || ||</l>

        </div>


        <div n="45" type="adhyāya">

          <l xml:id="SS.6.45.1">athāto raktapittapratiṣedhaṃ vyā ||</l>



          <l xml:id="SS.6.45.3x">vyāyāmabhārādhyayanavyavoyātapaseva<cb n="2"/>naiḥ |
            <caesura/>
             tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇaiamlaiḥ kaṭvābhir eva ca |</l>



          <l xml:id="SS.6.45.4x">abhikṣṇaṃ sevato tūṣṇo rasaḥ pittaṃ pradūṣayet |
            <caesura/>
             pittaṃ vidagdhaṃ sva<lb n="5"/>guṇaividahaty āśu śoṇitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.5">tataḥ pravartate raktamūrdhvaṃ cādho dvidhāpi vā |
            <caesura/>
             āmāśayād vrajed ūrdhvam adhaḥ <cb n="1"/>pakvāśayād vrajet |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.6ab">vidagdhayoś cāpy ubhayor dvidhābhāgaṃ pravartate |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.7ab">ūrdhvaṃ sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃ yugapad gataṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.6cd"> yakṛn plīhāsyām ichanti kecid rakta<cb n="2"/>gatiṃ
            jānāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.7cd">sadanaṃ śītakāmitvaṃ kaṇṭhadhūmāyanam vamī |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.8">lohagandhiś ca niśvāso bhavaty asmiṃ bhaviṣyati |
            <caesura/>
             vāhyāsṛ<lb n="6"/>glakṣaṇais tasya saṃkhyā doṣocchritair viduḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.9">daurvalyaśvāsakāsajvaravathumadā pāṇḍutādāhamūrcchā
            <caesura/>
             bhukte<cb n="1"/> cānne vidāhas tv adhṛtir api sadā hṛdya tulyā ca pīḍā |
            <caesura/>
             tṛṣṇākaṇṭhasya bhedaḥ śirasi ca pavanaṃ pūtiniḥ ṣṭhīvanañ ca
            <caesura/>
             dveṣo bhakte vipāko viratir a<cb n="2"/>pi bhaved raktapittopasargāt ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.10">māṃsaprakṣālanābhaṃ kvathitam api yakṛtkardamāñbhonibham
            vā
            <caesura/>
             medaḥ pūyāstikalpaṃ ya<lb n="7"/>kṛd iva yadi vā pakvajambūphalābham |
            <caesura/>
             yat kṛṣṇaṃ yac ca nīlaṃ bhṛśam atikuṇapaṃ yatra coktā vikārāḥ
            <caesura/>
             tad varjyaṃ ra<cb n="1"/>ktapittaṃ surapatidhanuṣā yac ca tulyaṃ vibhāti
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.11">nodṛktam ādau saṃgrāhyaṃ valino bhiṣaja sadā |
            <caesura/>
             hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.12"><cb n="2"/>adhaḥ pravṛttaṃ vamanair ūrdhvagan tu
            virecanaiḥ |
            <caesura/>
             jayed anyataraṃ cāpi kṣīṇasya śamanair asṛk |</l>





          <l xml:id="SS.6.45.15">drākṣākārśmayamadhukaṃ <milestone facs="190r IMG_0050" n="190r" unit="digital-image"/><pb facs="222" n="190r"/><lb n="1"/>sitāyetaṃ
            virecanaṃ |
            <caesura/>
             yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca sakṣaudraṃ vamanaṃ hitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.16">payāṃsi śītāni rasāś ca jāṅgalāḥ satīnamū<cb n="1"/>dgāyavaśāliṣaṣṭikā |
            <caesura/>
             jīvanti śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃs tathātimuktāṃ kura<damage extent="4" unit="char"/>rajāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.17">śākaṃ hitaṃ sarpiṣisaṃskṛtaṃ sadā pathyāñ ca
              dhātrīphaladāḍimā<cb n="2"/>nvitaṃ |
            <caesura/>
             rasāś ca pārāvatahaṃsakurmajapeyā peyās tathā cāpi ghṛtāntarā hitāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.18">santānikāś cotpalapūrvakeṣu ghṛteṣu si<lb n="2"/>ddhāḥ
            payasaḥ sitā<unclear>hvā</unclear> |
            <caesura/>
             himāḥ pradehā madhurā gaṇāś ca ghṛtāni pathyāni ca raktapitte |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.19">madhūkaśobhāñja<cb n="1"/>nakodirajaiḥ priyaṃgukānāṃ
            kusumaiś ca cūrṇanitaḥ |
            <caesura/>
             bhiṣag vidadhyāc caturaḥ samākṣikāṃ hitāya lehānasṛjāḥ praśāntaye |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.20">lihyāc ca dugdhadrumajan na<cb n="2"/>vāṃkurāṃ
            madhudvitīyāṃ sitakarṇikasya |
            <caesura/>
             pathyāñ ca kharjūraphalaṃ samākṣikaṃ phalāni cānyānyapitaṇguṇānyatha ||</l>

          <l xml:id="SS.6.45.21ab"><lb n="3"/>raktānisārābhihitānyogānatrāpi yojayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.21x">||nilotpalānām madhunā bhasma vāpi parisrutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.21cd"> śuddhekṣugaṇḍamāpoṣya nave kumbhe hitāṃbhasā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.22"> yojayitvā sthitaṃ rātrāvā<cb n="2"/>kāśe sotpalaṃ tu tat
            |
            <caesura/>
             prātaḥ śrutaṃ kṣaudrayutaṃ pivec choṇitaipittakaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.23">pivec chi<cb n="1"/>takaṣāyaṃ vā jamvāmrārjunasambhavaṃ |
            <caesura/>
             āmodumvaraniryāsaṃ pivet sakṣaudraśarkaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.24">trapuśīmūlakalkam vā sakṣaudraṃ taṇḍutālā<lb n="4"/>mvunā
            |
            <caesura/>
             pived akṣasamaṃ kalkaṃ madhukalpaivam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.25">candanaṃ padmaṃ kaṃlodhram evaṃ mevaṃ samaṃ pivet |
            <caesura/>
             karañja<cb n="1"/>vījam evam vā sitākṣaudrayutaṃ pivet |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.26">majjānamidgudasyaivam peyo madhukasaṃyutāḥ |
            <caesura/>
             sukhoṣṇalavaṇaṃ vījaṃ karañjadadhimastunā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.27">pived vāpi tryahaṃ<cb n="1"/> martyo raktapittābhipīḍitaḥ
            |
            <caesura/>
             raktapittaharāḥ śastāḥ ṣaḍete yogam uttamāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.28">pathyā caivāvapīḍeṣu grāṇa<lb n="5"/>taḥ pramṛte sṛji |
            <caesura/>
             atinissrutarakto vā kṣaudrayuktaṃ pivedasṛk |
            <caesura/>
             yakṛd vā bhakṣayed ājāmāṃsaṃ pitta<cb n="1"/>samāyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.29">palāśavṛntasvarase vipakvaṃ
            <caesura/>
             sarpi pivet kṣaudrayutaṃ hitāśī |
            <caesura/>
             saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pived vā
            <caesura/>
             vanaspatīṃ svarasaiḥ kṛtam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.30">drākṣāmu<cb n="2"/>śīrāṇy atha padmakaṃ sitā
            <caesura/>
             pṛthak palāṃśyudake samāvayet |
            <caesura/>
             sthitāṃ niśān tad rudhirāmayañ jayet
            <caesura/>
             pītaṃ pa<lb n="6"/>yo vāmvusamaṃ hitāśinā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.31">samākṣikaṃ vājiśakṛdrasaṃ vā
            <caesura/>
             vāsākaṣāyaṃ sahitaṃ pived vā |
            <caesura/>
             lihyāt tathā vā<cb n="1"/>stukavījacūrṇaṃ
            <caesura/>
             kṣaudraplutaṃ taṇḍulasāhvayam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.32">liheta kālāñjanacūrṇām eva
            <caesura/>
             liheta vā kṣaudrayutāṃ tu kākhyāṃ |
            <caesura/>
             drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca <cb n="2"/>
            <caesura/>
             himāmvunā vā madhukañ jayeyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.33ab">pathyāmahīṃsrāṃ rajanīṃ ghṭañ ca
            <caesura/>
             lihet tathā śoṇitapittarogī |</l>





          <l xml:id="SS.6.45.36cd">mūlāni <lb n="7"/> puṣpāṇi ca mātuluṅgyāḥ
            <caesura/>
             piṣṭvā pivet taṇḍuladhāvanena |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.37">ghrāṇapravṛtte sṛji nasya muktaṃ
            <caesura/>
             saśarakarāṃ <cb n="2"/>nāsikayoḥ payo vā |
            <caesura/>
             drākṣārasaṃ kṣīraghṛtaṃ pived vā
            <caesura/>
             saśarkaraṃ cekṣurasaṃ hitam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.38">śitopacāraṃ madhurañ ca kuryād
            <caesura/>
             viśeṣataḥ śoṇitapitta<cb n="2"/>rogai |
            <caesura/>
             śitāghṛtañ kṣaudrayutena cāpi
            <caesura/>
             vidārigandhādigaṇaśritena |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.39">kṣīreṇa cāsthāpanamagryamuktaṃ
            <caesura/>
             hitaṃ <damage>gh</damage><milestone facs="190v IMG_0051.jpg" n="190v" unit="digital-image"/><pb facs="223" n="190v"/><lb n="1"/>taṃ cāpy
            anuvāsanārthaṃ ||
            <caesura/>
             mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
            <caesura/>
             suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.40">sitāśvagandhāmbu<cb n="1"/>jayaṣṭhisāhvayaiḥ
            <caesura/>
             mṛṇālasaugandhikatulyapeṣi<unclear extent="1" unit="char"/>ḥ |
            <caesura/>
             ghṛtāplutaiḥ śitajalāvasevitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.41">kṣīrodanaṃ <unclear>bhktamam</unclear> athā<cb n="1"/>nuvāsayed
            <caesura/>
             ghṛtena yaṣṭhīmadhukaśritena |
            <caesura/>
             adhovahaṃ śoṇitam eṣa nāśayet
            <caesura/>
             tathā<damage>tisāraṃ rudhirasya |</damage></l>

          <l xml:id="SS.6.45.42">kayoge ṣvati caiva śasyate
            <caesura/>
             vāmyat sūraś ca rakte vijite valānvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.43">evaṃ vidhā <unclear n="1" unit="char"/>ttaravastayañ ca
            mūtrāśayasthe <cb n="1"/>rudhire vidheyāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.44">asṛgdare py eṣa vidhiḥ strīṇāñ kāryo vijānatā |
            <caesura/>
             śastrakarmaṇi raktañ yasyātīva pravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.45.45">trayāṇām api doṣāṇāṃ śoṇi<cb n="2"/>tasya ca sarvaśaḥ |
            <caesura/>
             liṅgāny ālokya vitarec cikitsitam anantaram iti || kāyaci || || ||</l>
          <p xml:id="SS.6.45"/>
        </div>
        <div n="46" type="adhyāya">
          <milestone n="190v IMG_0051.jpg" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.46.1">athāto mū<lb n="3"/>rcchā pratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.46.3">kṣīṇasya bahudoṣasya viruddhāhārasevinaḥ |
            <caesura/>
             vegāghātād abhīghātād dhīnasa<cb n="1"/>tvasya vā punaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.4">karaṇāyataneṣūgrābāhyeṣv abhyantareṣu ca |
            <caesura/>
             niviśante yadā doṣās tadā mūrcchati mānavaḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.46.6">saṃjñāvahāsu nāḍīṣu pithitāsva<cb n="2"/>nilādiṣu |
            <caesura/>
             tamobhyupaiti sahasā sukhadaḥkhavyapohakṛt |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.7">sukhaduḥkhavyapohāc ca naraḥ naraḥ patati kāṣṭha<lb n="4"/>vat |
            <caesura/>
             moho mūrcchati tām āhuḥ ṣaḍvidhā sā ca kīrtyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.8">vātādibhiḥ śoṇitena madyena ca viśe<cb n="1"/>ṇa ca |
            <caesura/>
             ṣaṭsvetāsu ca paittīn tu prabhutvenāvatiṣṭhate |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.8.1">hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñādaurbalyam eva ca |
            <caesura/>
             sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi yathāsva<cb n="2"/>ñ ca vibhāvayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.9">apasmāraṇaliṅgāni tāsāmuktāni tatvataḥ |
            <caesura/>
             pṛthivyāpastamorūpaṃ raktaṃ gandhaś ca ta<lb n="5"/>tra yaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.10">tasmād raktasya gandhena mūrcchanti bhuvi mānavāḥ |
            <caesura/>
             dravyasvabhāvam ity eke dṛṣṭvā yad api muhyati |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.11">gu<cb n="1"/>ṇas tīvrataratvena sthitās tu viṣamadyayoḥ |
            <caesura/>
             ta eva tasmād ābhyāṃ tu moho jāyed yatheritā |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.11ef"><add place="inline">tapdhāṅgadṛṣṭirasṛjā gūḍhocchvāsaś
              ca mūrcchitaḥ |<cb n="2"/></add></l>

          <l xml:id="SS.6.46.12"> madyena vilapaṃ cchete niṣṭanaṃ bhrāntacetasaḥ |
            <caesura/>
             gātrāṇi vikṣipaṃ bhūyo yāvat paktiṃ na yāti tat |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.13">vepathuḥ<lb n="6"/> svapnatṛṣṇāsyu stambhaś ca
            viśamūrcchite |
            <caesura/>
             veditavyaṃ tīvrataraṃ yathāsvaṃ viṣalakṣaṇaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.46.14">sekāvagā<cb n="1"/>hau maṇayaḥ sahārāḥ śītāḥ pradehāḥ
            vyajanānilāś ca |
            <caesura/>
             śītāni pānāni ca gandhavanti sarvāsu mūrcchāsvanivāritāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.15ab">śītena toyena tathā sa<cb n="2"/>lehyāt | kṣaudreṇa
            kṛṣṇāṃ sasitāṃ hitāya |</l>






          <l xml:id="SS.6.46.18">kuryāc ca nāsāvadanāvarodhaṃ kṣīraṃ pibed vāpy atha
              mānuṣī<lb n="8"/>ṇāṃ |
            <caesura/>
             mūrcchāprasaktān tu śirovarekair jaye<cb n="1"/>d abhīkṣṇaṃ vamanaiś ca
            tīkṣṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.19">harītakīkvāthakṛtaṃ pibed vā dhātrīphalānāṃ<unclear reason="torn">sva</unclear>rase kṛtaṃ vā |
            <caesura/>
             drākṣāsitādāḍimalājavanti śītāni nīlotpa<cb n="2"/>lapadmavanti |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.20ab">pibat kaṣāyāṇi ca gandhavanti | pittajvaraṃ yāti śaman
            na yanti |
            <caesura/>
             prabhūtadoṣas tama<pb facs="225" n="191r"/><lb n="1"/>so tirekāt saṃmūrcchito
            naiva vibudhyate yaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.46.21">savyastasaṃjño bhṛśaduścikitsyo jñeyas tathā buddhimatā
              manu<cb n="1"/>ṣyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.46.21a"> mṛtopaman tu tvarayā cikitsed āśvevataṃ mṛtyuvaśaṃ
            prayāntaṃ |</l>


          <l xml:id="SS.6.46.22cd"> tīkṣṇāñjanābhyañjanadhūmayogais tathā
            nakhābhyantarasūtipātaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.46.23ab"> vāditra<cb n="2"/>gītānurayairapūrvvair vismāpanai
              guptaphala<pc> </pc>prakarṣaiḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.46.23ef"> tadvatprasaktair vamanānulomyais tīkṣnair viśuddhaṃ
              laghupathya<lb n="2"/>bhojyaiḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.46.24cdef"> phalatrikaiḥ pippalicitrakāḍhyaiḥ śilājatoś cāpi
            tathā prayogaiḥ |
            <caesura/>
             saśarkaraur māsa<cb n="1"/>m upācareta viśeṣato jīrṇṇaghṛtaṃ pibec ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.46.25"> yathāsvañ ca jvaraghnāni kaṣāyāṇi prayojayet |
            <caesura/>
             sarvamūrcchāparītānāṃ viṣajāyāṃ vi<cb n="2"/>ṣāpaham iti ||</l>

          <p ana="trailer"> kāyaci || <num type="letter-numeral">8</num> || <hi rend="rubricated">0</hi> || </p>

        </div>


        <div n="47" type="adhyāya">
          <milestone ana="line 2" n="191r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.47.1">athātaḥ pānātyayapratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.47.3ab">madyam uṣṇan tathā tīkṣṇaṃ sū<lb n="3"/>kṣmaṃ viśadam
            eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.3cd">rūkṣam āśukarañ caiva vyavāyi ca vikāśi ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.4ab">auṣṇyāc chītopacārañ ca taikṣṇyād dha<cb/>nti mano gatiṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.4cd"><unclear>puṃstvaṃ</unclear> kaphañ ca sūkṣmatvād
              dhimatyavayavānva<unclear>hṛ</unclear>t |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.4ef">vaiṣamyāt tu kaphaṃ hanyā<unclear>d rūci</unclear>vāpi
            pravarttayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.5ab">mārutaṃ kopayed raukṣyād āśutvād ā<cb/>śukarmakṛt |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.5cd">harṣadañ ca vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.6ab">tad amvlarasatas tūktaṃ laghudīpanam eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.6cd">keci<lb n="4"/>l lavaṇavarjyāṃs tu rasān atrādiśanti ha
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.7ab">snigdhais tad amvlair māṃsaiś ca bhakṣyaiś ca saha
            sevitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.7cd">bhaved āyuḥ pra<cb/>karṣāya valāyopacayāya ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.8ab">kāmyatā manasas tuṣṭis tejo vikrama eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.8cd">vidhivat sevyamāne tu madye sannihitā guṇāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.9ab">tad evāna<cb/>nnam ajñena sevyamānam amātrayā |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.9cd">kāyāgninā hy agnisamaṃ sametya kurute madaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.10ab">madena karaṇānān tu bhā<lb n="5"/>vānyatve kṛte sati
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.10cd">nigūḍham api bhāvaṃ svaṃ prakāśīkurute vaśaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13">ślaiṣmikān alpapittāṃs tu sni<cb/>gdhāṃ mātropasevinaḥ |
            <caesura/>
             pānaṃ na vādhatety arthaṃ viparītāṃs tu bādhate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-1">buddhismṛtiprītikaraḥ sukham ca pānānna nidrārati ca
            vanam ca |
            <caesura/>
             saṃ<cb/>pāṭhagītasvaravavanam ca proktautiramyaḥ prathamo mado hi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-2">avyaktabuddhismṛtivāgviceṣṭaḥ sonmatta<lb n="6"/>līlākṛti ca praśāntaḥ |
            <caesura/>
             ālasyanidrābhihato muhuś ca madhyena mattaḥ puruṣo madena ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-3">gacched a<cb n="1"/>gamyān na guruś ca manye khāded
            abhakṣyāṇi ca naṣṭasaṃjñaḥ |
            <caesura/>
             brūyāc ca guhyāni hṛdi sthitāni made
              tṛtīy<subst><del>o</del><add>e</add></subst> puruṣo svatantraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-4">caturthe tu<cb n="2"/> madai mūḍho bhagnadārv iva
            niḥkriyāḥ |
            <caesura/>
             kāryākāryā vibhāgajñāmṛtādadhyaparo mataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.13-5">komṛtaṃ <lb n="7"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            tādṛśaṃ gacched unmādam iva cāparaṃ |
            <caesura/>
             bahudoṣam ivāmūḍhaḥ kāntāreṣv ava<cb n="1"/>śaṃ kṛtī |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.14ab">nirbhaktam ekāntata eva madyaṃ <g ref="#newa-placeholder-mark"/><pb facs="226" n="191v"/><lb n="1"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/> niṣevyamāṇaṃ manujena nityaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.14cd">utpādayet kaṣṭatarāṃ<cb/>vikārānāpādayec cāpi
            śarīramedaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.15ab">kruddhena bhītena pipāsitena śokābhitaptena
            vubhukṣitena |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.15cd">vyāyāmabhārādhvaparikṣatena vegāvarodhābhiha<cb/>tena
            cāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.16ab">atyamlabhakṣyāvatatodareṇa sājīrṇṇabhaktena tathāvalena
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.16cd">uṣṇābhitaptena ca sevyamānaṃ karo<lb n="2"/>ti madyaṃ
            vividhāṃ vikārāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.17ab">pānātyayaṃ suparamaṃ pānājīrṇṇamathāpi ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.17cd">pānavibhramamugrañ ca teṣāṃ vakṣyāmi<cb/> lakṣaṇaṃ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.18ab">stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampā pānātyayenilakṛte
            śiraso rujaś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.18cd">svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā pittātyaye
            vadana<cb/>lohitapītatā ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.19ab">śleṣmātyaye vamathuśītakaphaprasaktāḥ | sarvātmake
            bhavati sarvavikārasampat |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.19cd">ta<lb n="3"/>tandrāṃ śarīragurutāṃ virasānanatvaṃ
            śleṣmādhikatvam arucin malamūtrasaṃgāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.20ab">liṃgaṃ madasya paramasya vadanti tajjñāstṛṣṇāṃ<cb/>
            rujāṃ śirasi sandhiṣu cāpi bhedaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.20cd">ādhmānamudgiraṇamamvlaraso vidāhaḥ | pāne tvajīrṇṇam
            upagacchati lakṣaṇāni |</l>


          <l xml:id="SS.6.47.21cd">hṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭha<cb/>dhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujo
            vidāhāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.22ab">dveṣaḥ surānna vikṛteṣu ca teṣu teṣu taṃ
              pānavibhramamuśantyakhi<lb n="4"/>lena dhīrāḥ |</l>




          <l xml:id="SS.6.47.23cd">hikkājvarau vamathu vepathu pārśvaśūlāḥ kāsabhramāv api
            ca pānaha<unclear>tāṃ</unclear> bhajante |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.24ab">teṣān nivāraṇa<cb/>vidhiṃ hi mayocyamānaṃ
            vyaktābhidhāṇam akhilena vidhiṃ śṛṇuśva |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.24cd">madyan tu cukramaricārjakadīpyakāḍhyāṃ
            sauvarcalāyutamalaṃ pavanasya śāntyai |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.25ab">pṛthvī<cb/>kadīpyakamahauṣadhahiṃgubhir vā sauvarcalena
            ca yutaṃ vitaret sukhāya |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.25cd">āmrātakāmraphaladāḍi<add place="below">ma</add>mātuluṅgaiḥ |<lb n="5"/> kuryāc chubhāṇyapi ca ṣāḍavapānakāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.26ab">seveta vā phalarasopahitāmca hṛdyānānūpavargapiśitāni
            ca ga<cb/>ndhavanti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.26cd">pittātyaye madhuravargakaṣāyamiśraṃ madyaṃ hitāṃ
            samadhuśarkaramiṣṭagandhaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.27ab">pītvā <add place="below">ca</add> madyam api
            cekṣurasapragāḍhaṃ | niḥśeṣataḥ kṣaṇa<cb/>mavasthitamullikhec ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.27cd">lāvaiṇatitti<add place="above">ra</add>rasāṃś ca
            pivedanamvlāṃ maudgaṃ saśarkaraghṛtāṃś ca hitāya yūṣā<unclear>n</unclear>
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.28ab">pānātyaye<lb n="6"/> kaphakṛte kaphamullikhec ca |
            madyena vimvividulodakasaṃyutena |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.28cd">seveta tiktakaṭukāṃś ca rasānudā<cb/>rānyogāṃś ca
            tīktakaṭukopahitāṃ hitāya |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.29ab">pathyāṃ yavāṃ na vikṛtāni ca jāṃgalāni |
            śleṣmaghnamanyadapi yac ca niratyayaṃ syāt |</l>




          <l xml:id="SS.6.47.30cd"><unclear>tvaṅgā</unclear>gapuṣpama<cb/>gadhailamadhūkadhānyaiḥ
            ślakṣṇairajojimaricaiś ca su<unclear>rā</unclear>hvayāṃśaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.31ab">peyaṃ kapittharasavāriparūkāḍhyaṃ pānātya<lb n="7"/>yeṣu vidhivatsrutamamvarānte |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.31cd">hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ
            puṣpairvilipyakaravīrajalodbha<cb/>vaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.32ab">piṣṭaiḥ sa<unclear>pa</unclear>dmakayutair api
            sārivādyaiḥ | sekaṃ jalaiś ca vitaredamalaiḥ <pb facs="229" n="192r"/><lb n="1"/>suśītaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.32cd">tva<unclear>kpatra</unclear>cocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair
            upetaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.33ab">drākṣāyutaṃ hṛtamalaṃ ma<cb/>dirāmayārttai |
            stanpānakaṃ śuci sugandhi narairniṣevyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.33cd">piṣṭaṃ pivec ca madhukaṃ kaṭurohiṇīṃ ca | mūlañ ca
            tulyamasakṛttrapuśī bhavaṃ yat |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.34ab">kā<cb/>rpāsimevamathanāgavalāṃ ca tulyāṃ pītvā sukhī
            bhavati sādhu suvarcalāñ ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.34cd">kārśmarya<lb n="2"/>dāruviḍapippalidāḍimeṣu
            drākṣānviteṣu kṛtamāmvuni pānakaṃ yat |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.35ab">tadvījapūrakarasāyutamāśu<cb/> pītaṃ | śāntiṃ parāṃ
            madagadeṣv acirātkaroti |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.35cd">drākṣāsitāmadhukajīrakadhānyakṛṣṇāsvevaṃ kṛtaṃ
            satṛvṛtāsu pivedathāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.36ab">sauvarcalā<cb/>yutamudārarasāṃ phalāmvla | bhārgī
            śritena ca jalena hitovasekaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.37ab">ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kā<lb n="3"/>kāhvayodumvarikāṃ ca dugdhe</l>

          <l xml:id="SS.6.47.37cd">vipācya tasyāṃjalinā vameddhi madyaṃ piveccāhnigate
            tvajīrṇṇe |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.38ab">tva<unclear>ṅnā</unclear>ga<cb/>puṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥ | seveta cāpi
            maricailayutaṃ phalāmvlaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.38cd">uṣṇāmvu saindhavayutās tv athavā yathoktaṃ |
            cavyailahiṃgumagadhāphala<cb/>mūlaśuṇṭhī |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.39ab">hṛdyaiḥ khalair api ca bhojanam atra śastaṃ |
            drākṣākapitthaphaladāḍimapānakaṃ yat |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.39cd">tatpā<lb n="4"/>navibhramaharaṃ
            madhuśarkarāḍhyamāmrātakolarasapānakam eva cāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.40ab">kharjūravetrakaravīśaparuṣake<cb/>ṣu drākṣātṛvṛtsu ca
            kṛtaṃ | saghṛtaṃ hitaṃ vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.40cd">śrīparṇṇiyuktamathavā tu pivedimāni
            yaṣṭīkasotpalahimāṃvu vimiśritāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.41ab">kṣīrīpravāla<cb/>visajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.41cd">āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣā<lb n="5"/>mvlavetrasitabījakadāḍimāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.42ab">seveta vā
              maricajīrakanāgapuṣpatvakpatra<unclear>śuṇṭhi</unclear>cavikailayutānrasāṃ<cb/>s
            tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.42cd">sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ
            <add>mā</add>nodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.43ab">pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhā<cb/>ś
            ca manasaḥ satatanniṣevyā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.43cd">pānātyaye<del>ra</del>ṣu navayauvanapīnagātryaḥ sevyāś
            ca pañcaviṣayātiśayā<lb n="6"/>yuvatyaḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.47.45ab">pivedrasaṃ puṣpaphalodbhavam vā
            sitāmadhūkatrisugandhayuktaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.45cd">sañcūrṇya saṃyojya ca
            nāgapuṣpai<cb/>rajājikṛṣṇāmaricaiś ca tulyaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.46ab">varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktāḥ
            śasyānyudārāṃkurajīrakāni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.46cd">drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ rasaṃ ca
            <unclear>kṣī</unclear>raṃ sa<cb/>māloḍya pivetśrutantat |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.47ab">bhavec ca madyena tu yena pātitaḥ |
              surāsavāmvāmadhunāthavā<unclear reason="torn">naraḥ</unclear>|</l>

          <l xml:id="SS.6.47.47cd">tade<lb n="7"/>va tasmai vidhivat pradhāpayed
              viparya<unclear>ye bhraṃśam ato nyathārcchati</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.47.48ab">yathā narendropahatasya kasyacidbhavetprasādastata eva
            nānyataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.48cd">dhruvaṃ tathā madyahatasya dehino
            bhavetprasādasta<cb/>ta eva nānyataḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.49ab">vicchinnamadyaḥ sahasā yas tu madyanniṣevate |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.49cd">tasya pānātyayoddiṣṭā <unclear reason="torn">vikārā</unclear><milestone n="192v" unit="digital-image"/><pb facs="231" n="192v"/><lb n="1"/><unclear reason="torn">saṃ</unclear>bhavanti hi |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.50ab">madyasyāgneyavāyavyau guṇāvamvuvahāni tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.50cd">srotāṃsi śoṣayetāṃ hi tatastṛṣṇopajāyate |<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.47.51ab">pāṭalyutpaladaṇḍeṣu mudgaparṇyā ca sādhitaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.51cd">pivetpippalisaṃmiśraṃ tatrāmbho himaśītalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.52ab">sarpistailavasādugdhadadhibhṛṅgarasairyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.52cd">kvāthena vi<cb/>lvayavayoḥ sarvagandhaiś ca peṣimaiḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.53ab">pakvamabhyañjane śreṣṭhaṃ seke <unclear reason="torn">kvāthaś ca śītalaḥ|</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.47.53cd"><unclear reason="torn">rasavanti ca bhojyāni<lb n="2"/></unclear>yathāsvamavacārayet |</l>


          <l xml:id="SS.6.47.54.1ab">tvacaṃ prāptas tu pānoṣmā pittaraktātimūrcchitaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.54cd">dāhaṃ prakurute ghoraṃ pittava<cb/>ttattra bheṣajaṃ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.55ab">śītaṃ vidhāṇamata ūrdhvamanukramiṣye
            dāhapraśāṃtikaramṛddhivatānnanarāṇāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.55cd">tatrādito malayajena hitaḥ
            pradehaścandrāṃśuhāratu<cb/>hinodakaśītalena |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.56ab">śītāmvaśītalataraiś ca śayānayenaṃ
            hārairmṛṇālavalayairavalāḥ spṛśeyuḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.56cd">bhinno<lb n="3"/>tpalojvalahime śayane śayīta | patreṣu
            vā sajalavinduṣu padminīnāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.57ab">samvījayetpavanamāhṛtamaṅga<cb/>nābhiḥ |
            kalhārapadmadalaśaivalasaṃcayebhyaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.57cd">śītairvanāntapavanair upavījyamānaḥ |
            prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsu |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.58ab">dāhābhibhūtamathavāpa<cb/>riṣecayet tu
            lāmajjakāmvuruhatoyamayaiḥ suśītaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.58cd">visrāvitāṃ hṛtamalānnavavāri<unclear reason="torn">pūrṇṇāṃ</unclear> padmotpalā<lb n="4"/>kulajalāmadhivāsitodāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.59ab">vāpīmbhajedruciracandanabhūṣitāṅgaḥ |
            kāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥ |<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.47.59cd">tatrainamamvuru<del>pa</del>hapatrasamaiḥ spṛśatyo
            hastairnimagnavadanaiḥ kaṭhinai stanaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.60ab">toyāvagāhakuśalā madhurapralāpāṃssaṃharṣayeyuravalāś ca
            du<cb/>laiḥ svabhāvaiḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.60cd">dhārāgṛhe pracalitodaradurdinānte klāntaḥ śayīta
              salilānilaśītakukṣau<unclear reason="torn">|</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.47.61ab">gandhodakaiḥ<lb n="5"/> sakusumair upasiktabhūke
            patrāmvucandanarasair upadigdhakuḍye |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.61cd">jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka
            pu<cb/>nnāganāgakaravīrakṛtopakārai |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.62ab">tasmiṃgṛhe kamalareṇvaruṇe śayīta
              <unclear>yatnā</unclear>hṛtāvikaṃpitapuṣpadāmni |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.62cd">pāryātravindhyahimavanmala<cb/>yācalānāṃ śītāmbhasāṃ
            sakadalīharitadrumāṇāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.63ab">udbhinnanīlanalināmvuruhāṃkurāṇāṃ
              candroda<unclear>ya</unclear>sya śṛṇuyā<lb n="6"/>ccakathāṃ manojñāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.63cd">mlānaṃ mudīnamanasaṃ manasonukūlāḥ |
            pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥ ||<cb/></l>

          <l xml:id="SS.6.47.64ab">tāsve<unclear>na</unclear>mārdravasanāḥ saha samviśeyuḥ
            śliṣyāvalāḥ śithilamekhalahārayaṣṭyaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.65ab">harṣayeyurnaraṃ nāryaḥ svaguṇairambhasi sthitāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.65cd">hanyuḥ<cb/>śaityānvitāḥ pittaṃ harṣayeyurataḥ striyaḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.66ab">raktapittastṛṣādāhe svayam eva vidhi smṛtaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.66cd">sāmānyato<lb n="7"/> viśeṣas tu śṛṇu dāheśvaśeṣataḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.67ab">kṛ<unclear>tsna</unclear>dehānugaṃ
              raktamu<unclear>dvṛntaḥ</unclear> pradahennaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.67cd">dūṣyate cūṣyate cāpi<cb/> tāmrābhastāmralocanaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.68ab">lohagandhāṅgavadano vahnireva sadahyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.68cd">kaṣāyatiktamadhuraiḥ saṃsargāhāramādiśet |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.69ab">aśāmyatyathavā dā<cb/>he rasaistṛptasya jāṅgalaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.69cd">śākhāśrayāṃ yathānyāyaṃ rohiṇyāṃ vedhayetśirāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.70ab">pittajvaraharo yas tu vidhiḥ<pb facs="234" n="193r"/><lb n="1"/>so py atra pūjitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.70cd">tṛṣṇānirodhādabdhātau kṣīṇe tejaḥ samuddhataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.71ab">sa bāhyābhyantaraṃ dehaṃ pradahetma<cb/>ndacetasaḥ
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.71cd">sa śuṣkagalatālvauṣṭho jihvāṃ niḥkriṣya ceṣṭate |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.72ab">tejastatropaśamayed avdhātuś ca vivardhayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.72cd">pāyayetkāmamambhaś ca śarkarā<unclear>nnaḥ</unclear>
            payo pi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.73ab">śītamikṣurasaṃ manthaṃ
            vitare<unclear>cce</unclear>ritaṃ vidhiṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.73.1ab"><add place="inline">aprāptam vā prārthayatā tathā
                cintayato<unclear reason="torn">pi vā |</unclear></add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73.1cd"><add place="inline"><unclear reason="torn">ā</unclear><lb n="4"/>hārasya virodhāc ca śarīram upanaśyate |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73.2ab"><add place="inline">tataḥ kṣayamavāpnoti dāhaś
              cāsyopajāyate |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73.2cd"><add place="inline"><unclear reason="faded">pramohaś
                ca</unclear><cb/>ś ca pralāpaś ca mūrcchāśītābhinandanaṃ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73.3ab"><add place="inline">rujābhiḥ pīḍyatety arthaṃ
              janturdāhakṣayātmake |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73.3cd"><add place="inline">iṣṭāḥ śabdādayas tatra pittaghnaś
              ca vidhiḥ smṛtaḥ |</add></l>

          <l xml:id="SS.6.47.73cd">a<cb/>sṛjaḥ pūrṇṇakoṣṭhasya dāho bhavati dustaraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.74ab">vidhiḥ sadyo vraṇīyoktaṃ tasya lakṣaṇam eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.74cd">dhātu<lb n="3"/>kṣayokto yo dāhas tena
            mūrcchātṛṣānvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.75ab">kṣāmasvaraḥ kriyāhīnaḥ sīdate bhṛśapīḍitaḥ ||<cb/></l>






          <l xml:id="SS.6.47.77">tam iṣṭaviṣayopetaṃ suhṛdbhir abhisaṃvṛtaṃ |
            <caesura/>
             kṣīramāṃsarasāhāraṃ vidhinoktena sādhayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.78">marmābhighātajo py asti sosādhyaḥ saptamo madaḥ |<cb/>
            <caesura/>
             sarva eva tu varjyā syuḥ śītagātreṣu dehiṣu |</l>


          <l xml:id="SS.6.47.79cd">praśāntopadravaś cāpi śodhaṇaṃ prāptam ācaret |</l>

          <l xml:id="SS.6.47.80">sajīrakaṇyā<lb n="4"/>rdrakaśṛṃgaverasauvarcalā<unclear>rnya</unclear>vajalāplutāni |
            <caesura/>
             madyāni hṛdyāni ca gandhavanti pītāni sadyaḥ śamayanti<cb/> tṛṣṇāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.47.81">jalāplutaś candanabhūṣitāṃgaḥ sragvī sabhaktāṃ
            piśitopadaṃśāṃ |
            <caesura/>
             pivet surāṃ naiva labheta rogāṃ mano matighnañ ca madan na yātīti
            ||0||<cb/></l>

          <p xml:id="SS.6.47.trailer">kāyaci ||<unclear>9</unclear></p>

        </div>


        <div n="48" type="adhyāya">
          <milestone facs="193r IMG_0049.JPG" n="193r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.48.1"> athāta tṛṣṇāpratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>







          <l xml:id="SS.6.48.4a">bhayabhramābhyāṃ rasasaṃkṣayād vā ūrdhvaṃ citam pitta<lb n="5"/>vivavanaiś ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.4b">pittaṃ savātaṃ kupitaṃ narāṇāṃ tāluprapannaṃ janayet
            pipāsāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.5">srotaḥ sva<unclear>pā</unclear>mvasvuṣu<cb n="1"/>dūṣiteṣu
            doṣais tṛṣāṃ sambhavatīha jantoḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.6">tisraḥ smṛtā lohitajā caturthī kṣayāt tathānyām
            asamudbhavā ca |
            <caesura/>
             syāt saptamī bhaktasamudbhavā ca li<cb n="2"/>ṅgāni tāsāṃ śṛṇu sauṣadhāni
            ||</l>



          <l xml:id="SS.6.48.8">śuṣkāmyatā mārutasambhavāyā todas tathā kaṇṭhaśirassu cāpi
            |
            <caesura/>
             sroto ni<lb n="6"/>rodhā virasaś ca vaktraṃ sītābhir adbhiś ca vivṛddhimeti
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.9">mūrcchā pralāpo rucivaktraśoṣo raktekṣaṇatvaṃ<cb n="1"/>pratataś ca doṣa |
            <caesura/>
             sītābhikāṃkṣā mukhatiktatā ca pittātmikāyāṃ paridhūpaṇañ ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.9a">bāṣpāvarodhaḥ kaphasambhṛtegnau tṛṣṇā balāsena bhavet
              ta<cb n="2"/>thā tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.10">nidrāgurutvaṃ madhurāsyatā ca bhayārditaḥ śuṣyati
            cātimātraṃ |</l>



          <l xml:id="SS.6.48.12">kṣatasya rukchoṇitanirgamābhyāṃ tṛ<lb n="7"/>ṣṇā caturthī
            kṣatajā bhavet sā |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.13">raktakṣayādyā kṣayajā matāsau tayārditaḥ śuṣyati dahyate
            ca |
            <caesura/>
             a<cb n="1"/>bhyarthamākāṃkṣati cāpi toyaṃ tāṃ sannipātāditi kecidāhuḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.14">raktakṣayoktāni ca lakṣaṇāni tasyāmaśeṣeṇa
            bhiṣagvyavasyet |
            <caesura/>
             tridoṣa<cb n="2"/>liṅgāmasamudbhavā tu hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktā |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.15">snigdhaṃ tathāmlaṃ lavaṇañ ca bhuktaṃ gurvannamevāpi
            tṛṣāṃ karo<pb facs="235" n="193v"/><lb n="1"/>ti |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.16">tṛṣṇābhivṛddhāvudare ca pūrṇṇe taṃ vāmayet
            māgadhikodakena |
            <caesura/>
             vilekhanañcātra hitaṃ vadanti syāddāḍi<cb n="1"/> māmrātakamātuluṃgaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.17">tṛṣṇāprayogaiḥ prativāraṇīyā śītaiś ca
            samyagrasavīryajātaiḥ |
            <caesura/>
             gaṇḍūṣamamlair virase ca vaktre kuryāc chubhair āmalakasya cū<cb n="2"/>rṇṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.18">suvarṇṇarūpyādibhir agnitaptair
              <unclear>loṣṭraiḥ</unclear> kṛtair vā sika<lb n="2"/>tāsu cāpi |
            <caesura/>
             jalaiḥ sukhoṣṇaiḥ śamayet tu tṛṣṇāṃ saśarkaraiḥ kṣaudrayutaṃ hitam vā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.19">pañcāṃgikāḥ pa<cb n="1"/>ñcagaṇā ya uktās teṣv
            ambusiddhaṃ prathame gaṇe vā |
            <caesura/>
             pibaṃ sukhoṣṇaṃ manujo cireṇa tṛṣo vimucyeta hi vātajāyāḥ ||</l>



          <l xml:id="SS.6.48.20a">pittotthitāṃ pittaharair vipa<cb n="2"/>kvaṃ nihanti
            toyaṃ paya eva vāpi ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.21">bilvāḍhakīkanyasipañcamūlaṃ darbheṣu siddhaṃ kaphajaṃ
            nihanti |
            <caesura/>
             hitam bha<lb n="3"/>vec chardanam eva cātra taptenanimbaprasavodakena |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.22">sarvāsu tṛṣṇāsvathavāpi paittṃ kuryād vidhiṃ tena
              śamaṃ<cb n="1"/>vrajanti |
            <caesura/>
             prayāgatodumbarajorasas tu saśarkarāstvakkvathitodakam vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.23">vargasya siddhasya ca śārivādeḥ peyaṃ jalaṃ syāt tu
            tṛṣābhibhūte |
            <caesura/>
             kaśeru<cb n="2"/>śṛṃgāṭakapadmakaiś ca viśeṣu siddhaṃ tvathavā pibeta</l>

          <l xml:id="SS.6.48.24">jalotpalośīrakucandanāni datvā pravāte ni<unclear reason="torn">śi</unclear> vāmayet tu<lb n="4"/>
            <caesura/>
             taduttaman toyamudāragandhi sitāyutaṃ kṣaudrayutaṃ ca peyaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.25">drākṣāpragāḍhañ ca hitāya vaidyas tṛṣṇārditebhyo<cb n="1"/> vitaren narebhyaḥ |
            <caesura/>
             saśārivādau tṛṇapañcamūlī tathotpalādau prathame gaṇe ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.26"> kuryāt kaṣāyāṇi yathaitaduktaṃ madhūkapuṣpādiṣu cāpareṣu
              |<cb n="2"/>
            <caesura/>
             rājādanakṣīrikapītaneṣu ṣaṭpānakānyatra hitāni ca syuḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.27">satuṇḍikerāṇyathavā pibet tu piṣṭāni kāryā<lb n="5"/>ni
            samudbhavāni |
            <caesura/>
             kṣatodbhavāṃ rugvinivāraṇena jāyedrasānāmasṛjaś ca pānaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.28">kṣayotthitāṃ kṣīraja<cb n="1"/>laṃ nihanyān māṃsodakam vā
            madhurodakam vā |
            <caesura/>
             āmotthitāṃ bilvavacāyutānāṃ jāyet kaṣāyairatha dīpanānāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.48.29">gurvannadāmullikhanair jayec ca kṣayā<cb n="2"/>dṛte
            sarvakṛtāś ca tṛṣṇāḥ |</l>







          <l xml:id="SS.6.48.33">lepāvagāhau pariṣecanāni kuryāt tathā śītagṛhāṇi cāpi |
            <caesura/>
             saṃśodhanaṃ kṣīra<lb n="6"/>rasāghṛtāni sarvāsu lehā madhurāṃ himāṃś ceti ||
            ❈ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.48.33a">jvarotisāraḥ śoṣaś ca gulmahṛtpāṇḍulo<cb n="1"/>hitaḥ</l>

          <l xml:id="SS.6.48.33b">mūrcchā pānātyayaś caiva tṛṣṇayā pūryate daśaḥ ||</l>
          <p ana="trailer">kāyacikitsāyāṃ prathamo daśa || ❈ ||</p>
        </div>

        <div n="49" type="adhyāya">
          <milestone facs="193v IMG_0050.JPG" n="193v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.49.1">athātaś charddipratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>









          <l xml:id="SS.6.49.6">cchāda<cb n="2"/>yannānanaṃ vegair ardayann aṃgabhañjanaiḥ
            |
            <caesura/>
             nirucyate cchardir iti doṣo vaktrāt pradhāvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.6a">īrayañcchleṣmapi<lb n="7"/>ttau tu udāno vyāpadaṃ gataḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.7">ūrdhvam āgacchati bhṛśaṃ viruddhāhārasevinaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.8">praseko hṛdayotkledo<cb n="1"/>bhaktasyānabhinandanaṃ |
            <caesura/>
             pūrvarūpāṃ mataṃ cchardyā yathāsvaṃ cāpi nirdiśet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.9">yaḥ phenilaṃ cchardayate lpamalpaṃ
              śūlārditobhyarditapārśvapṛ<cb n="2"/>ṣṭhaḥ |
            <caesura/>
             śrāntaḥ sa<unclear>ṇo</unclear>ṣaṃ bahuśaḥ salīnaṃ sāvātakopaprabhavātu
            cchardiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.10">vyomvlaṃ bhṛśaṃ vā kaṭutiktavaktraḥ<pb facs="237" n="194r"/><lb n="1"/>pītaṃ saraktaṃ haritaṃ vamedvā |
            <caesura/>
             sadāhatodajvaravaktraśoṣaṃ sāpittakopaprabhavā matā tu |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.11">yo hṛṣṭaro<cb n="1"/>mā madhuraṃ prabhūtaṃ śuklaṃ himaṃ
            sāṃdrakaphānuviddhaṃ |
            <caesura/>
             abhaktaruggauravasādayuktaṃ vamedvamī sā kaphakopajā tu ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.12">sarvāṇi liṅgā<unclear reason="torn">ni bha</unclear>vanti
              yasyāḥ<cb n="2"/> sā sarvadoṣaprabhavā matā tu ||
            <caesura/>
             bībhatsajā dauhṛdajanmajātva sātmyaprakopāt krimijā ca yā hi |
            <caesura/>
             sā pañcamī tā<lb n="2"/>ñ ca vibhāvayīta doṣocchrayeṇaiva yathoktamādau
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.13">śūlahṛllāsabahulā krimijā tu viśeṣataḥ |
            <caesura/>
             krimi<cb n="1"/>hṛdrogatulyena lakṣaṇena ca lakṣitā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.14">kṣīṇasyopadravavatīṃ sāsṛkprāyāṃ sacandrikāṃ |
            <caesura/>
             cchardiprasaktāṃ kuśalo nārabheta cikitsituṃ ||</l>



          <l xml:id="SS.6.49.16">vamīṣu<cb n="2"/> bahudoṣāsu cchardanaṃ hitamucyate ||
            <caesura/>
             virecanam vā yuñjīta yathodoṣocchrayaṃ bhiṣak |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.17">saṃsargāś cānupūrve<lb n="3"/>ṇa yathāsvaṃ bheṣajāyutaṃ |
            <caesura/>
             laghūṇi pariśuṣkāṇi sātmyānyanyāni cācaret |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.18">yathāsvañ ca kaṣāyā<cb n="1"/>ṇi jvaraghnāni prayojayet |
            <caesura/>
             hanyāt kṣīrodakaṃ pītaṃ cchardiṃ pavanasaṃbha<unclear extent="1" unit="char"/> vāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.19">mudgāmalakayūṣo vā sasarpiṣkaḥ sasaindhavaḥ |
            <caesura/>
             yavāgūṃ madhumi<cb n="2"/>śrām vā pañcamūlakṛtāṃ pibet |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.20">phalāmblaṃ viṣkirarasaṃ pibedvā vyaktasaindhavaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.21">pittopaśamanīyāni pākyā<lb n="4"/>ni ca himāni ca |
            <caesura/>
             kaṣāyānyupayuktāni ghnanti pittakṛtāṃ vamīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.22">śodhaṇaṃ madhurañcātra drākṣārasasa<cb n="1"/>māyutaṃ |
            <caesura/>
             balavatyāṃ praśaṃsanti sarpistailvakam eva vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.23">āragvadhādiniryūhaṃ daśāṃgaṃ yogam eva vā |
            <caesura/>
             pāyayet madhusaṃyuktaṃ kaphajāyāṃ cikitsa<cb n="2"/>kaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.24">kṛtaṃ guḍūcyā vidhivat kaṣāyaṃ himasañjñitaṃ |
            <caesura/>
             tisṛṣv api bhavet pathyaṃ mākṣikeṇa samāyu<unclear reason="torn">taṃ</unclear> |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.25">bībhatsajāṃ<lb n="5"/> hṛdyatamairdohyadī kāṃkṣitaiḥ
            phalaiḥ |
            <caesura/>
             laṃghanair vamanaiś cāsāṃ sātmyair vā sātmyakopajāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.26">krimihṛdro<cb n="1"/>gavac cāpi krimijaṃ śodhayed vamīṃ |
            <caesura/>
             yathādoṣāñ ca vitarecchastaṃ vidhimanantaraṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.27">dadhittharasasaṃyuktāḥ pippalīmākṣikānvitāḥ |
            <caesura/>
             muhurmuhu<cb n="2"/>rnaro līḍhvā cchardibhyaḥ parimucyate ||</l>

          <l xml:id="SS.6.49.28">samākṣikā madhurasā pītā vā taṇḍulāmbunā |
            <caesura/>
             tarppaṇā vā madhuyu<lb n="6"/>tā tisṛṇām api bheṣajāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.29">svayaṃ guptāṃ sayaṣṭyāhvāṃ tāṇḍūlāmbumadhudravāṃ |
            <caesura/>
             pibed yavāgūm athavā<cb n="1"/> siddhāṃ patraiḥ karañjajaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.30">yuktāmvlavaṇāḥ piṣṭāḥ kustumburyothavā hitāḥ |
            <caesura/>
             taṇḍulāmbuyutaṃ khādet kapitthaṃ tryūṣaṇena vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.31">sitā ca<cb n="2"/>ndanamadhvaktāṃ lihyādvā makṣikāśakṛt
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.32">sarpikṣaudrasitā lājā śaktuṃ lihyāt tathāpi vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.33"><unclear reason="torn">dhātrī</unclear>rasaiścanda<lb n="7"/>nam vā śritāṃ mudgadalāmbunā |
            <caesura/>
             kolāmalakamajjāno lihed vāpi trivarṇṇakaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.34">sakṣaudraṃ śālilā<cb n="1"/>jānāṃ yavāgū vā piben naraḥ |
            <caesura/>
             ghreyāṇyupakṣipec cāpi sugandhīni cikitsakaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.35">jāṃgalāni ca śūlyāni ṣāḍavālehyapānakāḥ |
            <caesura/>
             bhojanā<cb n="2"/>ni ca citrāṇi kuryāt sarvasvatandritaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.49.35a">apriyāṇy api seveta jalenodvejayed apīti ||</l>
          <p ana="trailer">kāyaci || la<unclear extent="2" reason="torn" unit="syllables"/></p>
        </div>
        <div n="50" type="adhyāya">
          <milestone facs="194v IMG_0060.JPG" n="194v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.50.1"><pb facs="238" n="194v"/>athāto hikkāpratiṣedhaṃ
              <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.50.3">vidāhiguruviṣambhir ūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ |
            <caesura/>
             śītayānāsanasthāna<cb n="1"/>ṟajo dhūmānalānilaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.4">vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.5">hikkāśvāsaś ca kāsaś ca nṛṇāṃ samupajāyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.6">muhurmuhur vāyurudeti sasva<cb n="2"/>no yakṛtplihāntrāṇi
            mukhe samutkṣipan |
            <caesura/>
             sa ghoṣavānāsu hina<unclear extent="16" reason="torn" unit="syllables"/><lb n="2"/></l>

          <l xml:id="SS.6.50.7">annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīn tathā |
            <caesura/>
             vāyuḥ kaphenānugataḥ pañcahikkā karoti ha |</l>



          <l xml:id="SS.6.50.9">vāyura<cb n="1"/>nnair avasttīrṇaḥ kaṭukair ardito bhṛśaṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.10">hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyād annajāṃ bhiṣak |
            <caesura/>
             cireṇa yamalair vegair yā hikkā sampravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.11">kampayantī śi<cb n="2"/>rogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet
            ||
            <caesura/>
             vikṛṣṭakālairyā vegair mahadbhiḥ sampravarttate |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.12">kṣudrikā nāma sā hikkā<unclear reason="torn">ja</unclear><lb n="3"/>trumūlāt pradhāvitā ||
            <caesura/>
             nābhipravṛttā yā hikkā ghorāgambhīranādinī |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.13">anekopadravavatī gambhīrā nā<cb n="1"/>ma sā smṛtā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.14">marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravarttate |
            <caesura/>
             mahāhikketi sā jñeyā sarvagātravikampanī ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.15">āyamyate hikkamānasya dehe dṛṣṭi<cb n="2"/>ścordhvaṃ
            nāmyate yasya cāpi |
            <caesura/>
             kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca dehaṃ tau dvau cāntyau varjayet klāmya<unclear reason="torn">mānau</unclear> |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16">prāṇā<lb n="4"/>yāmodvejanotrāsanāni pipīlikair dāśanañ
            cātra śastaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16a">saśarkaram madhukañcāvapīḍet kṣaudrānvitā<cb n="1"/>māgadhikās tathaiva |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16b">īkṣorasāḥ kṣīramuṣṇaṃ jalam vā | balānvite cchardanam vā
            praśastaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.16c">dhūmaṃ pibet sarjarasyasya cāpi nepālyam vā goviṣāṇo<cb n="2"/><unclear>dbhavastā</unclear> |</l>





          <l xml:id="SS.6.50.19">sarpiḥ snigdhaṃ carmabālaiḥ hṛtam vā hikkāsthāne svedanaṃ
            vāpi kāryaṃ |
            <caesura/>
             kṣaudrāplutaṃ gairi<unclear reason="torn">kaṃ</unclear> kāñcanākhyaṃ<lb n="5"/> lihyād bhasmagrāmyasatvāsthijam vā |</l>



          <l xml:id="SS.6.50.20a">romṇāṃ bhasmaśvāvidhāṃ śalyakānāṃ saṃhṛtya
            vavastagobhyāṃ yathāvat |<cb n="1"/></l>

          <l xml:id="SS.6.50.20b">sarpirmadhubhyāṃ śigvipatrajam vā bhasmollihet
            pippalicūrṇṇayuktaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.20c">dagdhvā phaletindukodumbarābhyām evaṃ lihedvāpi gadaṃ
            jighāṃsuḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.21">suvarcikā<cb n="2"/> bījapūrṇṇādrasena kṣaudropetāṃ hanti
            līḍhvāśu hikkāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.21a">caturguṇeṣv a<unclear>dhmu</unclear> pibet susiddhaṃ
            sanāgaraṃ gauḍikadugdha<lb n="6"/>mājaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.21cd">sarpiḥ snigdhā ghnanti hikkāṃ sukhoṣṇā grāsāyavāgvaḥ
            payasaḥ sukhoṣṇāḥ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.22">yāvat tṛptiṃ<cb n="1"/>cobhayaṃ sevyamānaṃ ghoraṃ hikkāṃ
            hanti mūtraṃ tvajānāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.23">pūtiḥ kīṭāṃ laśunaṃ hiṃgumatsyāṃ tvacañ ca samcūrṇṇa
            subhāvitantat |
            <caesura/>
             kṣaudraṃ sitāṃ nāṃgapu<cb n="2"/>ṣpañca tulyaṃ pibedrasenekṣumadhūkajena
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.24">pibet palaṃ vā lavaṇaottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ
            samagraṃ |<lb n="7"/></l>

          <l xml:id="SS.6.50.29">kapotapārāvataśalyakodbhavāṃ
            kravyādagodhāvṛṣadaṃśajāmrasāṃ ||
            <caesura/>
             pibed phalāmvlā na hi mānsasaindha<cb n="1"/>vāṃ
            snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.24cd">harītakīñcoṣṇajalānupānaṃ pibetghṛtaṃ
            kṣārarajovakīrṇṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.25">rasaṃ kapitthāt madhupippalīñ ca pāṇipramāṇaṃ pra<cb n="2"/>pibet sukhāya |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.26">kṛṣṇāṃ sitām āmalakañ ca lihyāt sa śṛṅgaveraṃ
            madhunāthavāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.26a">lājāñjanekam alam adhyañ ca tu<pb facs="239" n="195r"/><lb n="1"/>lyaṃ hikkā hanyāt puṣparasena līḍhaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.27">phalaṃ puṣpañca pāṭalyāḥ gairikaṃ kaṭurohiṇīṃ |
            <caesura/>
             kharjuramadhyaṃ māgadhyaḥ kā<cb n="1"/>sīsaṃ dadhināma ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.50.28">catvāra ete yogā syuḥ pādeṣv evaṃ caturṣv iha
            <caesura/>
             madhudvitīyāḥ karttavyās te hikkā suvijānatā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.50.30">virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ
            <caesura/>
             hitaṃ<cb n="2"/> sukhoṣṇaṃ pravadanti hikkine |
            <caesura/>
             samīraṇūrdhvagate py athāpare
            <caesura/>
             vadanti nasyaṃ susukhāya hikkinām iti ||</l>
          <p ana="trailer">kāya ci ||<lb n="2"/> lṛ || o ||</p>
        </div>

        <div n="51" type="adhyāya">

          <milestone facs="195r IMG_0055.JPG" n="195r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.51.1">athātaḥ śvāsapratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>



          <l xml:id="SS.6.51.3">yair eva kāraṇai hikkā bahubhiḥ saṃprapadyate |
            <caesura/>
             tai<cb n="1"/>revakāraṇaiḥ śvāso ghoro bhavati dehināṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.4">vihāya prakṛtiṃ vāyurapānaḥ kaphasaṃyutaḥ
            <caesura/>
             śvāsayatyūrdhvago bhūtvā taṃ śvāsaṃ paricakṣate |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.5">kṣudrakastamaka<cb n="2"/>schinno mahānūrdhvaś ca pañcadhā
            |
            <caesura/>
             bhidyate sa mahāvyādhiḥ śvasaḥ kopa viśeṣataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.6">prāgrūpaṃ tasya hṛtpīḍā śū<lb n="3"/>lamādhmānam eva ca |
            <caesura/>
             ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistodam eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.7">kiñcidārabhataḥ karma yasya śvāsaḥ pra<cb n="2"/>varttate
            |
            <caesura/>
             niṣaṇṇasyaitiśāntiñ ca sakṣudra iti saṃjñitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.8">tṛṭsvedavamathuprāyaḥ kaṇṭhe ghuraghurānvitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.9">ghoṣeṇa mahatā tāmyaṃ sakāsaṃ<cb n="2"/> sakaphan naraḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.9a">ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistoda eva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.9cd">yaḥ śvased durbalonnadviṭ sa vai tamakasaṃjñitaḥ |<lb n="4"/></l>

          <l xml:id="SS.6.51.10">saṃśāmyati kaphocchittau svapataś ca vivardhate |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.11">ādhmāti dahyamānena bastinā sarujan naraḥ |
            <caesura/>
             sarvaprāṇe<cb n="1"/>na vicchinnaṃ śvāsaṃtaṃ cchinnamādiśet |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.12">niḥsaṃjñaḥ pārśvaśūlārttaḥ śuṣkakaṇṭhotighoṣavān |
            <caesura/>
             saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ śvaset sa mahāṃ smṛtaḥ |<cb n="2"/></l>

          <l xml:id="SS.6.51.13">marmasvāyamyamaneṣu muhurmūḍhaḥ śvaset tu yaḥ
            <caesura/>
             ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.14">kṣu<unclear reason="torn">draḥ</unclear> sādhyata<lb n="5"/>masteṣāṃ tamakaḥ kṛcchra ucyate |
            <caesura/>
             traya śvāsā na sidhyanti tamako durbalasya ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.15">snehabastikramaṃ kecid ūrdhvaś cā<cb n="1"/>dhaś ca
            śodhaṇaṃ |
            <caesura/>
             mṛduḥ prāṇavatāṃ śreṣṭhaṃ śvāsinām ādiśanti ha |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.16">kāse śvāse ca hikkāyāṃ hṛdroge cāpi pūjitaṃ |
            <caesura/>
             ghṛtaṃ purāṇaṃ saṃsiddhaṃ viḍa<cb n="2"/>sauvarcalābhayaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.17">pippalyādi pratīvāpaṃ siddham vā prathame gaṇe |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.18">sapañcalavaṇaṃ sarpiḥ <unclear reason="torn">śvā</unclear>sakāsau vya<lb n="6"/>pohati ||
            <caesura/>
             hiṃsrāviṃḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.19">dvikṣīraṃ sarpiṣaḥ prasthañcaturguṇajalānvi<cb n="1"/>taṃ
            |
            <caesura/>
             kolamātraiḥ pacedebhiḥ śvāsakāsau vyapohati |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.20">arśāṃsyarocakaṃ gulmaṃ śakṛdbhedañkṣayantathā ||
            <caesura/>
             kṛtsne vṛṣakaṣāye tu pacet sarpiśca<cb n="1"/>turguṇaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.21">tanmūlakusamāvāpaṃ śītaṃ kṣaudreṇa yojayet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.21a">karkaṭā<unclear>hvaṃ</unclear> sitāṃ sustāṃ bhārgīṃ
              <unclear reason="torn">śū</unclear>ṇṭhīm madhūlikāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.21b"><pb facs="240" n="195v"/><lb n="1"/>rasāñjanaṃ
            samadhukaṃ samānyā vāpya yogataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.22">ghṛtaprasthaṃ paceddhīmāṃ śītatoye caturguṇe ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.23">suvahāṃ kālikāṃ<cb n="1"/> bhārgīśukākhyāṃ naiculaṃ
            phalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.24">kākādanīṃ śṛṃgaveraṃ varṣābhūbṛhatīdvayaṃ |
            <caesura/>
             kolamātrair ghṛtaprasthaṃ pacedetair jaladvikaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.25">sauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣasai<cb n="2"/>ndhavaiḥ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.26">vacābhayāviḍaṅgaiś ca paced vā vidhivadghṛtaṃ ||
            <caesura/>
             gopavalyudake siddhaṃ syādanya dviguṇe ghṛtaṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.51.27">pañcaitāni<lb n="2"/> havīṃṣy āhur bhiṣajaḥ śvāsakāsayoḥ
            ||</l>





          <l xml:id="SS.6.51.30">tailaṃ daśaguṇe siddhaṃ kesarājarase śubhe |
            <caesura/>
             pīyamānaṃ yathānyāyaṃ śvā<cb n="1"/>sakāsau vyapohati ||</l>

          <l xml:id="SS.6.51.31">phalāmvlāviṣkirarasā snigdhāḥ pravyaktasaindhavāḥ |
            <caesura/>
             eṇādīnāṃ śirobhir vā sakulatthāḥ sasaindhavāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.32">hanyuḥ śvāsañ ca kāsaś ca saṃskṛ<cb n="2"/>tāni payāṃsi
            ca ||
            <caesura/>
             timirasya ca bījāni karkaṭākhyā ca cūrṇṇitāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.33">durālabhāthapippalyaḥ kaṭu<unclear reason="torn">kā</unclear>khya harītakī |<lb n="3"/>
            <caesura/>
             śvāviḍmayūraromāṇi kolapippalitaṇḍulāḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.34">bhārgī tvakśṛṅgaverañ ca śarkarāśalyakaṃ gajaṃ |
            <caesura/>
             vṛttakāṇṭakabījā<cb n="1"/>ni cūrṇṇitāni tu kevalaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.35">pañcaślokādhikā hyete lehā ye samyagīritāḥ |
            <caesura/>
             sarpirmadhubhyāṃ saṃlehā śvāsakāsārditai<unclear>rniraiḥ |</unclear></l>

          <l xml:id="SS.6.51.36">saptacchadasya puṣpāṇi pippa<cb n="2"/>lyaś cāpi mastunā
            |
            <caesura/>
             pibet sampiṣya madhunā dhānām vāpy atha bhakṣayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.37">arkāṅkurair bhāvitānāṃ yavānāṃ sādhvanekaśaḥ |<lb n="4"/>
            <caesura/>
             sarpiṇā vāpi vedeṣāṃ sakṣaudrāṃ śvāsapīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.38">śirīṣakundakadalīpuṣpaṃ pippalisaṃyutaṃ |
            <caesura/>
             taṇḍulāmbuyu<cb n="1"/>taṃ pītvā jayec chvāsān aśeṣataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.40cd">drākṣāṃ harītakī kṛṣṇaāṃ karkaṭākhyān durālabhāṃ</l>

          <l xml:id="SS.6.51.41ab">sarpirmadhubhyāṃ vilihaṃ cchvāsāṃ hanti sudustarāṃ
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.39">kolimajjā tālumūlaṃ<cb n="2"/> piṣṭvā carmamaśintathā |
            <caesura/>
             lihyāt kṣaudreṇa pāmārgasarpirmadhusamāyutaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.40">nīpaḥ kadambo raktaghnaḥ taṃ pītvā taṇḍu<lb n="5"/>lāmbunā |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.41">haridrāṃ maricaṃ rāsnāṃ guḍaṃ drākṣāṃ sapippalīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.42">lihyāt kṣaudreṇa tulyāni śvāsārtto hitabhojanaḥ ||<cb n="1"/></l>



          <l xml:id="SS.6.51.44">bhārgīn trikaṇṭakaṃ tailaṃ haridrāṃ kaṭurohiṇīṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.45">pippalyo maricaṃ caṇḍāṃ gośakṛdrasa eva ca |
            <caesura/>
             taṭakolasya bījāni paced utkārikāṃ śubhāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.51.46">sevyamānā<cb n="2"/> nihanty eṣā śvāsānāśu sudurjayām iti
            ||</l>




          <l xml:id="SS.6.51.trailer">kāyaci || lṛ<unclear extent="1" unit="char"/> || o
            ||</l>
        </div>


        <div n="52" corresp="49.14 in KL 699" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 5" n="195v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.52.1"> athātaḥ kāsapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>







          <l xml:id="SS.6.52.4A"><lb n="6"/> yair eva kāraṇair hikkā śvāsaś caivopajāyate
            |
            <caesura/>
             tair eva kāraṇair nṛṇāṃ kāsaḥ samupajāyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.5"> prāṇo hyu<cb n="1"/>dānānugataḥ praduṣṭaḥ
            saṃbhinnakāṃsasvanatulyaghonatulyaghoṣaḥ |
            <caesura/>
             nireti vaktrāt sahasā saghoṣaḥ kāsaḥ sa vidvadbhir udāhṛtas tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.6"> sa vātapittaprabha<cb n="3"/>vaḥ kaphāc ca
            kṣatāttathānyaḥ kṣayajoparaś ca |
            <caesura/>
             pañcaprakāraḥ paṭhito bhiṣagbhir viśeṣato lakṣaṇataḥ purā<milestone facs="196r IMG_0054.JPG" n="196r" unit="digital-image"/><pb facs="241" n="196r"/><lb n="1"/><damage cert="medium"/> || </l>



          <l xml:id="SS.6.52.8"> hṛcśaṃkhamūrddhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇavalaḥ
            kṣataujā |
            <caesura/>
             prasaktamantaḥ ka<sic cert="low">phaa</sic>m īraṇena bhi<cb n="2"/>nnasvaraḥ
            kāsati śuṣkam eva | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.9">urovidāhajvaravaktraśoṣair abhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ
            |
            <caesura/>
             pittena pītāni vamet kaṭūni kāseta pāṇḍuḥ paridahya<cb n="3"/> mānaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.10"> pralipyamānena mukhena sīdan śirorujārtaḥ
            kaphapūrṇṇadehaḥ |
            <caesura/>
             abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ<lb n="2"/> kāsedbhṛśaṃ sāndrakaphaḥ kaphena | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.11"> vakṣotimātraṃ vihataṃ tu yasya
            vyāyāmabhārādhyayanābhighātaiḥ
            <caesura/>
             vi<cb n="2"/>śliṣṭavakṣāḥ sa naraḥ saraktaṃ ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃ kṣatajaṃ tam
            āhuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.12"> sa
            gātraśū<unclear>|</unclear>la<unclear>ṃ</unclear>jvaradāhamohaṃ prāṇakṣayaṃ
            copalabheta kāsāt |
            <caesura/>
             śuṣyan viniṣṭhīvati<cb n="3"/> durbbalas tu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.13"> taṃ <unclear>sa</unclear>rvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ
            cikitsitajñe kṣayakāsam āhuḥ ||</l>





          <l xml:id="SS.6.52.16">
            <lb n="3"/> pathyāṃ sitām āmalakāni lājāḥ samāgadhañ cāpi vicūrṇṇya śuṇṭhī |
            <caesura/>
             sarpir madhubhyāṃ vilihe<unclear>ddhi</unclear> kāsī<cb n="2"/> sasaindhavaṃ
            coṣṇajalena kṛṣṇāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.17"> pibed guḍaṃ pippaliśṛṃgaveraṃ drākṣāñ ca sarppirmadhunā
            lihec ca |
            <caesura/>
             drākṣāṃ sitāṃ māgadhikāñ ca tulyāṃ saśṛṃgaveraṃ madhu<cb n="3"/>kaṃ tugāñ ca
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.18">sarpimadhubhyāṃ vilihet samāṃśāṃ kṣaudreṇa tulyaṃ maricaṃ
            sitāñ ca |
            <caesura/>
             saṃcūrṇṇya maṇḍena pibec ca da<lb n="4"/> dhnoḥ hareṇa vaḥ pippalikāñ ca
            tulyāṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.52.19"> dadhnā lihet kāsakaragnim agraḥ
            <caesura/>
             ubhe haridre suradāruśuṇṭhī | gā<cb n="2"/>yatrisārañ ca pibet samāṃśaṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.52.20"> vastasya mūtreṇa sukhāmvunā vā dantīdravantī ca
            satilvakānāṃ
            <caesura/>
             bhṛṣṭāni sarpīḥ ṣvatha bādarāṇi || khādet palāṃśāni sasaindha<cb n="3"/>vāni </l>

          <l xml:id="SS.6.52.21"> hiṅgoḥ pibet kolasamaṃ hitāśī |sauvīrakeṇāmlarasena vāpi
            |
            <caesura/>
             kṣaudreṇa lihyātmaricāni cā<damageSpan ana="1"/> | bhārgīva<lb n="5"/>cāhiṃgukṛtā ca vartiḥ</l>

          <l xml:id="SS.6.52.22"> dhūme praśastā ghṛtasaṃprayuktā |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.23"> pibec ca śīdhuṃ maricānvitaṃ vā </l>

          <l xml:id="SS.6.52.24"> mañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikā<cb n="2"/>bhiḥ | kṣīraṃ śritam
            mākṣikasaṃyutam vā
            <caesura/>
             nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ | khādec ca mudgāṃ maricopadaṃśām </l>

          <l xml:id="SS.6.52.25"> utkārikāṃ sarpiṣi nāgarāḍhyāṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.26"> yat plīhni sarpirvihi<cb n="3"/>taṃ ṣaḍaṅgaṃ
            tadvātakāsaṃ jayati prasahyaṃ |
            <caesura/>
             vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā rasena vā
              yat<unclear>khaluka</unclear><unclear>ṇṭha</unclear>kāryāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.27"> virecanaṃ snai<lb n="6"/>hikam atra coktam āthāpanaṃ
            cāpi vadanti pathyaṃ |
            <caesura/>
             dhūmam pibet snaihikamapramattaḥ pibet sukhoṣṇaṃ ghṛtam eva cā<cb n="2"/>tra
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.28"> hitā yavāgvaś ca raseṣu siddhāḥ payāṃsi lehyāḥ saghṛtās
            tathaiva ||
            <caesura/>
             prachardanaṃ kāyaśirovirekās tathaiva dhūmāḥ kavaḍagrahāś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.29"> uṣṇāmla<cb n="3"/> lehyāḥ kaṭukāś ca hanyuḥ kapham
            viśeṣeṇa viśoṣaṇañ ca |
            <caesura/>
             kaṭutrikañ cāpi vadanti mukhyaṃ ghṛtaṃ kri<damageSpan ana="1"/>ghnasvarase
              vi<lb n="7"/>pakvaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.30"> nirguṇḍipatrasvarasena siddhaṃ sarpiḥ kaphottham
            vinihanti kāsaṃ | </l>



          <l xml:id="SS.6.52.32"> vidārigandhotpalasārivādī niḥ<cb n="2"/>kvāthya vargam
            madhurañ ca kṛtsnaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.33"> ghṛtam pibed ikṣurasāmbudugdhaiḥ kākolivargañ ca
            saśarkañ tat |
            <caesura/>
             prātaḥ pibet pittakṛte tu kāse kṣato hito yaḥ kṣata<cb n="3"/>jaś ca kāsaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.34">kharjūra<unclear>mu</unclear>stāmadhukaṃ piyālaṃ
            madhūlikā pippalibhārgicūrṇaṃ ||
            <caesura/>
             sarpiḥ sitā mākṣi<damageSpan ana="1"/>saṃprayuktaṃ trīṃ <milestone facs="196v IMG_0055.JPG" n="196v" unit="digital-image"/><pb facs="242" n="196v"/><lb n="1"/>hanti kāsānupayujyamānaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.34a"> mañjiṣṭhamūrvājanavahnipāthāṃ kṛṣṇāṃ haridrāñ ca tathā
            vicūrṇya || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.35cd">kṣaudreṇa kāse kṣata<cb n="2"/>jo kṣayotthe pibed
            ghṛtaṃ cekṣurase vipakvaṃ | </l>

          <l xml:id="S.6.52.37cd"> guḍodakaṃ vā kvathitaṃ pibeta kṣaudreṇa śītaṃ
            maricopadaṃśaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.52.36"> cūrṇaṃ pibed āmalakasya cāpi kṣīre vipa<cb n="2"/>kvaṃ
            saghṛtaṃ hitāya ||
            <caesura/>
             cūrṇāni godhūma yathodbhavāni kākolivargañ ca kṛtaḥ <damageSpan ana="3"/> | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37"><damage/><lb n="2"/>ṣu peyastṛṣu kāsavadbhiḥ kṣaudreṇa
            dugdhena ghṛtena vāpi |</l>

          <l xml:id="SS.6.52.47">kulīraśuktīś caṭakaiṇa lāvānniḥ kvāthya vargam<cb n="2"/>
            madhurais tathānyaiḥ |
            <caesura/>
             pibed ghṛtaṃ tan tu niṣevyamānaṃ hanyāt kṣayotthaṃ kṣatajañ ca kāsaṃ ||
            śatāvarīnāgavalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidadhyāc ca hitāya tasya || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37a"><cb n="3"/> jantughnadārutriphaloṣaṇatrayaṃ sapadmakaṃ
            saṃbhṛtam ekatastataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37b"> sitāsamāṃśair avalihyamāno <unclear/>ḥ sakāsā<lb n="3"/>nudati prasahyaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37c"> śaṭīpalāgranthikapuṣkarāgni
            cavyātmaguptākharaśaṃkhapuṣpī | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37d"> dvipañcamūlī ca paladvibhā<cb n="2"/>ge bhāgena
            sambhṛtya vipācayīta | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37e"> yavāḍhakañ cāpy abhayā śatañ ca vāryāḍhakaiḥ pañcabhir
            aṃ <unclear>hri</unclear> śeṣaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37f"> kvātham pacec chauṇṭhikatailabhāge sarpīṃ ṣidatvā <cb n="3"/>kuḍavonmitāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37g"> guḍasya bhāgārddhaśataṃ vipakvaṃ <unclear/>śītaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37h"> palānya<damage/> madhunas ta<lb n="4"/>tra datvā
            tvagelaśuṇṭhī maricañ ca yu<unclear>ñjyā</unclear>t | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37i"> dve dve cādyād avalihyāc ca lehāṃ pathye pathyāśī
            sarvakāsān <unclear>jñghāṃ</unclear><cb n="2"/>suḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37j"> śvāsaṃ hikkāṃ svarabhedaṃ kṣayañ ca kārṣyaṃ chardiṃ
            vātarktaṃ jvarañ ca || </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37k"> hṛtpāṇḍurogaṃ śvayathuṃkāmalāṃ mūrcchāṃ
            doṣmūtrakṛcchrārta va ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.52.37l"> hanyād aga<cb n="2"/>styena niṣevito yaṃ lehārujāṃ vai
            nudati prasahyam iti || </l>


















          <p ana="trailer">kāsaci ||<unclear>loṣṭha</unclear> || ❈ || </p>
        </div>


        <div n="53" corresp="6.53 in KL 699" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4" n="196v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.53.1"> ath<unclear reason="damaged">ā</unclear>taḥ svaro<lb n="5"/>paghātapratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> || </l>



          <l xml:id="SS.6.53.3"> atyuc
            caśabdakara<unclear>ṇya</unclear>dhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ prakupitāḥ
              pa<unclear>ṭha</unclear>nādayas tu | <cb/>
            <caesura/>
             te śabdavāhīṣu sirāsugatāḥ pratiṣṭhaṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ
            saḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.4"> vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnasvaraṃ vadati
            gardabhavat <unclear>kha</unclear>rañ ca |<cb/>
            <caesura/>
             pittena pītanayanānanamūtravarcā brūyāt galaina sa ca dāhasamanvitena | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.5"> brūyāt kaphena satataṃ ka<unclear reason="damaged">pha</unclear>ruddhakaṇṭhau<lb n="6"/> mandaṃ śanairvadati cāpi divā viśeṣāt
            |
            <caesura/>
             sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpat | ta<unclear>ñ</unclear> cāpy asādhyam
            ṛṣyaḥ<cb/> svarabhedam āhuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.6"> dhūmāyati kṣatakṛte kṣayamāpnuyāc ca | vāgeṣa cāpi
            hatavāk <unclear>pa</unclear>rivarjanīyaḥ |
            <caesura/>
             antargatasvaram alakṣyam avākpravīṇaṃ medocchrayād va<cb/>dati
            digdhagalastṛṣāluḥ | </l>



          <l xml:id="SS.6.53.8"> snigdhāṃ svarāturanarān avabaddhadoṣāṃ nyāyena
            cchardanavirecanabastibhiś tu |
            <caesura/>
             nasyā<lb n="7"/>vapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ saṃpādayeta vividhaiḥ
            kavaḑagrahaiś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.9ab"> yaḥ śvāsakāsavidhirādita<cb/> eva coktaṃ
              <unclear>ś</unclear>tam cāpy aśeṣam avatārayituṃ yateta || </l>

          <l xml:id="SS.6.53.10"> svaropaghāte nilaje bhaktopari ghṛtaṃ pibet |
            <caesura/>
             kāsamardakavārttākumārkavasvarase yutaṃ || </l>
          <cb/>

          <l xml:id="SS.6.53.11"> siddhaṃ ghṛtaṃ hanty anilaṃ siddhaṃ vārkagale rase |
            <caesura/>
             yava<del>ā</del>kṣ<unclear>ā</unclear>rājamodābhyāṃ citrakāmalakeṣu vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.12"> devadārvyagnima<lb n="8"/><unclear extent="1" reason="torn" unit="char"/>bhyāṃ siddham ājaṃ samākṣikaṃ |
            <caesura/>
             sukhodakānupāno vā sasarpiṣko guḍodanaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.13"> kṣīrānupānaṃ paitte tu<cb/> pibet sarpira<unclear reason="faded">ta</unclear>ndritaḥ |
            <caesura/>
             aśnuyāc ca sasarpiṣkaṃ yaṣṭīmadhukapāyasaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.14"> lihet madhurakā<unclear>ṇya</unclear>ṃ vā cūrṇṇaṃ
            madhusamāyutaṃ |
            <caesura/>
             śatāvarīcūrṇayogaṃ balācūrṇṇa<cb/>m athāpi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.15"> pibet ka<unclear reason="illegible">ṭū</unclear>ni
            mūtreṇa kaphaje svarasaṃ kṣaye |
            <caesura/>
             lihe<cb/>dvā madhutailābhyāṃ bhuktvā khādet kaṭūni vā || </l>


          <l xml:id="SS.6.53.16">
            <pb facs="243" n="197r"/><lb n="1"/>svaropaghātai medoje kaphavadvidhiriṣyate
            ||
            <caesura/>
             raktaje kṣayaje vāpi pratyākhyāyā<unclear>ca</unclear>ret kriyā<unclear reason="damaged">ṃ</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.53.16a"> sarva<unclear reason="faded">je kṣataje
            ta</unclear><cb/>dvat bhiṣag vidyād <unclear reason="faded">vi</unclear>cakṣaṇaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.53.17"> śarkarāmadhumiśrāṇi śritāni madhuraiḥ saha |
            <caesura/>
             pibet <unclear reason="damaged">payāṃsi ya</unclear>syo
              ccair<unclear>va</unclear>dato bhihatasvara iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.53.trailer">
            <abbr type="suspension"><gap n="2" reason="damaged" unit="char"/><ex>kāya</ex>ci<ex>kitsā</ex></abbr> || <num type="letter-numeral">15</num> || <cb n="2"/>|| ❈ || </l>

        </div>


        <!-- The following is 6.24 of the vulgate, 6.51 of the Nepalese version, Kāyacikitsā 16.  -->


        <div n="24" corresp="6.51-in-Nepalese version" type="adhyāya">

          <milestone n="197r1" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.24.1"> athātaḥ pratiśyāyapratiṣedham adhyāyaṃ
              <abbr>vyā</abbr><ex>khyāsyāmaḥ</ex> ||</l>


          <l xml:id="SS.6.24.3"><lb n="2"/>nārīprasaṃgac chiraso bhighātād dhūmād
            rajācchītam avaśyayāc ca |
            <caesura/>
             vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca sadyaḥ pratiśyā<cb n="1"/>yanimittam uktaṃ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.4">caya<unclear reason="eccentric_ductus">ṃ</unclear> gatā
            mūrdhani mārutādayaḥ pṛthak samastāś ca tathaiva śoṇitaṃ |
            <caesura/>
             prakopyamānā vividhaiḥ prakopanair nṝṇāṃ pratiśyāyakarā bha<cb n="2"/>vaṃti
            hi |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.5">śiro gurutvaṃ kṣavathuḥ pravarttanaṃ tathāṃgamardaḥ |
            parihṛṣṭaromatā
            <caesura/>
             upadravāś cāpy apare <add place="above">pṛ</add>thagvidh<unclear reason="damage">ā</unclear>ḥ | nṝ<lb n="3"/>ṇām pratiśyāyapuraḥsarāḥ smṛtāḥ
            |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.6">ā<add place="below">na</add>ddha pithitā nāsā
            tanusrāvaprasevanī |
            <caesura/>
             galatālvoṣṭhaghoṣa<cb n="1"/>ś ca nistodaḥ śaṃkhayos tathā |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.7">svaropaghātaś ca bhavet pratiśyāye nilātmake |
            <caesura/>
             uṣṇaḥ sapītakaḥ srāvo ghrāṇāt sravati paittike |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.8">kṛṣo bhipāṇḍūḥ <cb n="2"/>saṃtapto bhavet tṛṣṇānipiḍītaḥ |
            <caesura/>
             sadhūmam agniṃ sahasā vamatīva ca mānavaḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.9">ghrāṇotkaphaḥ kaphakṛte śu<unclear reason="damage">kla</unclear>ḥ pāṇḍur <lb n="4"/>vrajed gh<subst><del rend="erased">ā</del><add>a</add></subst>naḥ |
            <caesura/>
             śuklāvabhāsaḥ śūnākṣo bhaved guruśiromukhaḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.10">galatālvoṣṭhaśirasaḥ kaṇḍūyanam atī<cb n="1"/>va ca |
            <caesura/>
             bhūtvā bhūtvā pratiśyāyo yo kasmād vinivarttate |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.11">saṃpakvo vāpy apakvo vā sa sarvaprabhavo mataḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.14">praklidyate punar nnāsā punaś ca pariśuṣyati |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.15"><cb n="2"/>muhur ānahyate cāpi muhur vivriyate tha vā |
            <caesura/>
             niśvāso vatidurgandhas tathāgandhān na vetti ca |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.16">evaṃ duṣṭapratiśyāyaṃ <lb n="5"/>jānīyāt sarvam eva tu
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.16-1">raktaje tu pratiśyāye raktāsrāvaḥ pravarttate |
            <caesura/>
             tāmrākṣaś ca bhavej jaṃtur uroghā<cb n="1"/>taprapīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.16-2">durggandhocchvāsavadano gandhān api <add place="bottom-margin"><unclear reason="faded">na</unclear></add> vetti ca ||
            <caesura/>
             mūrcchanti krimayaś cātra svetā snigdhāṇavas tathā |</l>

          <l xml:id="SS.6.24.16-3">krimiśīrṣavikāreṇa samānañ cā<lb n="2"/>sya lakṣaṇaṃ
            |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.17">bādhiryam āndhyam aghratvaṃ ghorān vā nayanāmayāṃ |
            <caesura/>
             kāryāgnisādaśoṣān vā vṛddhāḥ <unclear reason="damage">kurva</unclear>nti
              pīna<lb n="6"/>sāḥ <hi rend="rubricated">||</hi></l>


          <l xml:id="SS.6.24.18">navaṃ pratiśyāyam apāsya sarvān upācaret sarpiṣa eva
            pānaiḥ |
            <caesura/>
             svedair vicitrair vamanaiś ca yuktaiḥ kālo<cb n="1"/>papannair avapīḍanai<lb n="4"/>ś ca ||
            <caesura/>
             śiro virekaṃ tv apare tu kecid āmena dātavyam iti bruvanti |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.19">apacyamānasya ca pācanārthaṃ svedo hito mblaṃ vihimañ ca
              <cb n="2"/>bhojyaṃ |
            <caesura/>
             niṣevyamāṇam payasārdrakam vā sampācayec cakṣuvikārayogaiḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.20">pakvaṃ kaphañ cāpy avalambamānaṃ śi<lb n="7"/>ro virekair
            apakarṣayec ca |
            <caesura/>
             virecanāsthāpanadhūm<subst><del rend="erased">ā</del><add>a</add></subst>pānair avekṣya doṣāṃ kavalagrahaiś ca |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.24">jayed viditvā <cb n="1"/>mṛdutāñ ca teṣāṃ prāglakṣaṇoktaṃ
            vidhim ādiśec ca ||</l>


          <l xml:id="SS.6.24.25">vātike tu pratiśyāye pibet sarpir yathākramaṃ |
            <caesura/>
             pañcabhir llavaṇaiḥ siddham prathamena ga<cb n="2"/>ṇena ca |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.26">pittaraktotthayoḥ peyaṃ sarpir madhurakaiḥ śritaṃ |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.27ab">pariśekāṃ pradehāṃś ca kuryā<unclear reason="damage">d
              api</unclear>
            <damage n="4" unit="syllable"/></l>

          <l xml:id="SS.6.24.30cd"><lb n="8"/>kaphaje sarppiṣā snigdhaṃ tilamāṣavipakvayā
            |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.31ab">yavāgvā vāma<cb n="1"/>yed vāntaḥ kaphaghnaṃ kramam
            ācaret |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.34">sarpīṃṣi kaṭusiddhāni tīkṣṇādhūmāḥ kaṭūni ca |
            <caesura/>
             bheṣajāny upayuktāni hanyuḥ sarvaprakopajaṃ |</l>



          <l xml:id="SS.6.24.41">ya<cb/>thāsvaṃ doṣaśamanais tailapakvam pramāṇataḥ ||<g ref="#newa-placeholder-mark"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <caesura/>
            <pb facs="244" n="197v"/><lb n="1"/>nastaprayuktam udvṛttāṃ pratiśyāyān
            apohati |</l>


          <l xml:id="SS.6.24.42">mūtrayuktāḥ samuddiṣṭāḥ kriyāḥ krimiṣu yojayet |
            <caesura/>
             yā<cb n="1"/>panārthaṃ krimighnāni bhojanāni ca buddhimān iti || ||</l>


          <l xml:id="SS.6.24.trailer"> kāya<abbr>ci</abbr><ex>kitsāyāṃ</ex> || <num style="letter-numeral">16</num> || 0 ||</l>
        </div>


        <div n="54" corresp="6.54 in KL 699" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" n="197v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.54.1"> athātaḥ kṛimipratiṣedhaṃ <abbr type="suspension">vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.54.3"> ajīrṇṇā <gap extent="verse"/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.54.3a">
              bhojīmadhūrā<unclear>mvl</unclear>ani<unclear>tyo</unclear>dra<cb/>vapriyaḥ
            piṣtaguḍopayoktā| </l>

          <l xml:id="SS.6.54.3b"> vyāyāmajātāni<unclear extent="16" reason="damaged" unit="char"/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.54.7">
            <lb n="2"/>viṃśate kṛimijātīnāṃ trividhaḥ saṃbhavaḥ smṛtaḥ |
            <caesura/>
             purīśakapharaktāni tesāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.8">
            <unclear>ā</unclear>jaupāḥ<cb/> pībanāḥ kampāḥ śvetā<add place="below">ḥ</add>
            gaṇḍūpadās tathā |
            <caesura/>
             curavo dvimukhāś caiva vijñeyās tu purīśajāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.54.9"> śvetāḥ sūkṣmā studantyete gudaṃ pratisaranti ca |
            <caesura/>
             teṣām e<cb/>vā pare pucchaiḥ pṛthavaś ca bhavaṃti hi | </l>


          <l xml:id="SS.6.54.11cd"> śūlā<unclear>ṭo</unclear>paśakṛdbhedapaktinā śakarāś
            ca te | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.12"> da<unclear extent="7" reason="damaged" unit="char"/><lb n="3"/> pralūtāś cipi<unclear>ṭā</unclear>s tathā |
            <caesura/>
             pipīlikā kāraruhā vijñeyāḥ kaphasaṃbhavāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.14"> majjādonetraleḍhārastā<cb/>luśrotrabhujas tathā |
            <caesura/>
             śirohṛdrogavamathupratiśyāyakarāś ca te | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.15"> karṇṇaromanakhādāś ca dantādāḥ kikkisās tathā |
            <caesura/>
             kuṣṭhajāḥ saparīsarpāḥ<cb/> jñeyāḥ śoṇitasambhavāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.16"> te saraktāś ca kṛṣṇāś ca teśām ante ca durdṛśaḥ ||
            <caesura/>
             raktādhiṣṭhānajāṃ prāyo vikārā<lb n="4"/>ñjanayanti ha | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.17"> māṣapiṣṭānnavidalaparṇṇaśākaiḥ purīṣajāḥ |
            <caesura/>
             māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ ka<cb/>phodbhavāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.18ab"> viruddhājīrṇṇaśākādyaiḥ śoṇitābhā bhavanti ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.20cd"> eṣāmanyatamāṃ v<unclear>ai</unclear>dyo jighāṃsuḥ
              snigdhamātur<unclear reason="deleted">ā</unclear>ṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.21"> surasādivipavena sarpiṣāvā<cb/>ntamāditaḥ |
            <caesura/>
             virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.22"> yavakolakulatthānāṃ surasāderga<unclear extent="2" reason="damaged" unit="char"/> ca |
            <caesura/>
             vi<lb n="5"/>ḍaṅgasnehayuktau na kvāthena lavaṇena ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.23a"> nirūḍham athatailen tat siddhenānuvā sayet </l>

          <l xml:id="SS.6.54.24cd"> tataḥ śirīṣa<cb/>kiṇihīrasaṃ kṣaudrayutaṃ pibet || </l>

          <l xml:id="SS.6.54.25ab"> kramūkaḥ <unclear>sva</unclear>rasam vāpi
            pūrvavattīkṣaṇabhojanaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.26ab"> pāribhadrakapatrāṇāṃ purvatsurasaṃ pibet |</l>

          <l xml:id="SS.6.54.25cd"> palāśabī<cb/>jasya rasaṃ pibedvā kśaudra saṃyutaṃ| </l>

          <l xml:id="SS.6.54.26a"> pṛthagvā surasādīnāṃ
            pa<unclear>ttu</unclear>rasyāthavārasaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.27"> lihedaś ca śa<unclear reason="damaged">kṛ</unclear>ccūrṇṇaṃ vai<lb n="6"/>ḍaṃgaṃ vā samikṣikam |
            <caesura/>
             patrair mūṣikaparṇyā vā saṃpiṣṭaiḥ piṣṭamiśritaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.28"> khādet pūpalikāṃ pakvā
            dhā<cb/>nyā<unclear>mvl</unclear>añ ca pibed anu |
            <caesura/>
             surasādyair gaṇaiḥ pakvaṃ taila<unclear>n tat pā</unclear>nam iṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.29"> viḍaṃgacūrṇṇamisrair vā piṣṭairbhakṣāṃ prayojayet |
            <caesura/>
             tatkaṣāyaprapītānāṃ<cb/> tilānāṃ tailpācitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.30"> śvāvidhaḥ sakṛtaś cūrṇṇaṃ saptakṛtvaḥ subhāvitaḥ |
            <caesura/>
             viḍaṃgānāṃ kaṣā<unclear reason="damaged">ye</unclear>ṇa traiphale<lb n="7"/>na rasena ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.31ab"> kṣaudreṇa līḍhvānupibed rasamām alakaṃ śubhaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.32cd"> pibed vā pippalīcūrṇṇam ajamūtreṇa saṃyutaṃ| </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.54.31cd"> akṣābhayārase vāpi vidhir eṣo yasād api | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.32ab"> pūtīkasya rasam vāpi surasyāṃ vā pibet naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.33"> saptarātraṃ pibed ghṛṣṭaṃ trapu vā dadhimastunā |
            <caesura/>
             purī<cb/>śajāṃ śleṣmajāṃś ca hanyād evaṃ krimīṃ bhiṣak | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.34"> śirohṛt karṇṇanāsākṣisaṃśritāṃś ca pṛthak pṛthak |
            <caesura/>
             vi<unclear reason="damaged">śe</unclear>ṣatoñjanai<add place="below">varjamānādi vāsayānālaḍate krimī<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/></add><!-- place of insertion not known --><pb facs="245" n="198r"/><lb n="1"/>rnasyaira va pīḍaiś ca sādhayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.35"> sakṛdrasaṃ śāraṅgasya śoṣya<unclear>ntumau</unclear>
            vibhāvayet |
            <caesura/>
             niḥkvāthena viḍaṃgā<cb/>nāṃ cūrṇṇaṃ pradhamanan tu tat | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.36"> ayaś cūrṇṇānyaneraiva vidhināyojayīta ca |
            <caesura/>
             sakāṃsanīlaṃ tailaṃ ca nasyaṃ syāt surasādike | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.37"> indraluptevidhiś cāpi vidhe<cb/>yo romarājiṣu |
            <caesura/>
             dantājānāṃ samuddiṣṭaṃ<g ref="#new-gap-filler"/><lb n="2"/> vidhānaṃ
            mukharaugike | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.38"> raktajānāṃ pratīkāraṃ kuryāt kuṣṭhacikitsitāt |
            <caesura/>
             surasādiṃ ca sarveṣu sa<cb/>rvathaivopayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.39"> pravyaktatiktakaṭukaṃ bhojanañ ca hitaṃ sadā |
            <caesura/>
             kulatharasasaṃyuktaṃ kṣārapānañ ca pūjitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.54.40"> kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtāni caiva<cb/> dadhīni śākāni ca
            parṇavanti |
            <caesura/>
             māṣāna tomvlāṃ madhūrāṃ rasāṃś ca krmīṃ jighāṃsuḥ parivarjayīta | </l>
          <p ana="trailer">
            <abbr type="supention">kāyaci</abbr>
            <expan><ex>kitsā</ex></expan> || <lb n="3"/><unclear extent="2" unit="char"/>
            || </p>


        </div>

        <div n="55" corresp="chapter 53 in K and H" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 3a" facs="198r IMG_0052.JPG" n="198r" unit="folio"/>

          <!--          
(A)  Missing Verses:
6.54.2, 4,  5,  6,  10,  11ab,  13,  18cd,  19,  20ab,  23,  24ab,  26cd,   

(B)  Additions:
6.54.3a,  3b,  23a,  26a

Special Notes:
1)  6.54.3 has only one word and the rest of the text is missing in the manuscript .  Therefore 3a and 3b are shown in addition.
2) 26ab is after 25ab
3) 25cd is after 26
4) 26a is after 25cd
5) 32cd is after 31ab
6) 31cd is after 32 cd
7) 32ab is after31cd  
-->

          <l xml:id="SS.6.55.1"> athāta udāvarttapratiṣedhaṃ
                <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.55.3"> adhaś cordhvañ ca bhāvānāṃ pravṛttānāṃ svabhāvataḥ |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>na vegān dhārayet prājño vātādīnāñ jijīviṣuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.4"> vāta<del rend="erased">ā</del>viḍmūtrajṛmbhāṇām asruṇaḥ
            kṣavathor api |
            <caesura/>
             udgārasya tathā rcchadyā retasaś cāpi dhāraṇāt || </l>

          <l xml:id="SS.6.55.5">
            <cb n="2"/>kṣuttṛṣṇocchvāsanidrāṇām udāvartto bhaved iha |
            <caesura/>
             vyāhanyamānavegārtta udāvartto nirucyate |
            <caesura/>
             tasyābhidhāsye vyā<lb n="4"/>sena lakṣaṇaṃ sacikitsitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.6"> trayodaśavidhasyāsya bhinnasyetais tu kāraṇaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.55.7"> ādhmānaśūlo hṛda<cb n="1"/>yo parodhaṃ śirorujaṃ śvāsam
            atīva hikkāṃ |
            <caesura/>
             kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca ghoraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.8"> kuryād apāno bhihataḥ svamārge hanyā<cb n="2"/>t purīśaṃ
            mukhataḥ kṣiped vā |
            <caesura/>
             āṭopaśūlau parivarttanañ ca saṃgaḥ purīśasya tathordhvavātaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.9"> purīśamāsyād a<lb n="5"/>pi vā nireti purīśavege bhihite
            narasya |
            <caesura/>
             mūtrasya vege bhih<subst>
              <del rend="erased">i</del>
              <add>a</add>
            </subst>te naras tu kṛcchreṇa mūtraṃ sravate lpam alpaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.10">
            <cb n="1"/>meḍhre gude vaṃkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣv atha mūrdhni cāpi |
            <caesura/>
             ānaddhabasteś ca bhavanti tīvrā rujaś ca śūl<subst><del rend="erased">au</del><add>ai</add></subst>r iva tudyate ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.11"> manyāgalastambhaśirovi<cb n="2"/>kārāḥ | jṛmbhopaghātāt
            pavanātmikā syuḥ |
            <caesura/>
             tathākṣināsāvadanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha karṇṇarogaiḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.55.12">
            <lb n="6"/>ānandajam vāpy atha śokajam vā netrodakaṃ prāptam amuñcato hi |
            <caesura/>
             śirogurutvaṃ nayanāmayāś ca bhavanti <cb n="1"/>tīvrāḥ saha pīnasena<del rend="erased">ḥ</del>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.55.13"> bhavanti gāḍhaṃ kṣavathor vighātāc chirokṣināsāśravaṇeṣu
            rogāḥ |
            <caesura/>
             kaṇṭhasya pūrṇṇatvam atīva todaḥ kukṣau tu vāyor ubhayoḥ <cb n="2"/>pravṛttiḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.14"> udgāravege bhihate bhavanti jantor vikārāḥ
            pavanaprasūtāḥ |
            <caesura/>
             chardyābhighātena bhavec ca kuṣṭhaṃ yenaiva do<lb n="7"/>ṣeṇa vidagdham annaṃ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.15"> mūtrāyaṇe pāyuni muṣkayoś ca śotho rujā mūtravinigrahaś
            ca |
            <caesura/>
             śukrāśmarī <cb n="1"/>tatsravaṇaṃ bhaved vā te te vikārābhihate tu śukre | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.16"> tandrāṅgamardāvaruci śramaś ca kṣudhor vikārā kṛśatā ca
            dṛṣṭā |
            <caesura/>
             kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śravaṇāvaro<cb n="2"/>dhas tṛṣṇābhighātād dhṛdayavyathā ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.17"> śrāntasya niśvāsavinigraheṇa hṛdrogamohāv atha vāpi
            gulmaḥ |
            <caesura/>
            <unclear cert="unknown" reason="damage">jṛmbho ṅga</unclear><milestone facs="198v IMG_0053.JPG" n="198v" unit="digital-image"/><pb facs="246" n="198v"/><lb n="1"/>mardo ṅgaśirotha jāḍyaṃ nidrābhighātād athavāpi tandrī
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.55.18"> tṛṣṇārdditaṃ parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ śūlair abhidrutaṃ |
            <caesura/>
             śakṛdvamantaṃ <cb n="1"/>matimān udāvarttinam utsṛjet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.19"> sarsveṣv eteṣu vidhivad udāvartteṣu kṛtsnaśaḥ |
            <caesura/>
             vāyoḥ kriyā vidhātavyā svamārgapratipattaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.20"> sāmānyataḥ pṛtha<unclear reason="overwriting">ktve</unclear>na kriyāṃ <cb n="2"/>bhūyo nibodha me |
            <caesura/>
             āsthāpanaṃ mārutaje snigdhasvinnam viśeṣataḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.55.21"> purīśaje tu karttavyo vidhir ānāhika<unclear reason="damage">s tu yaḥ</unclear> |
            <caesura/>
            <lb n="2"/>sauvarcalāḍhyāṃ madirāṃ mūtre tv abhihate pibet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.22"> elām vāpy atha madyena kṣīravāriṃ pibeta vā |
            <caesura/>
             dhātrīphalānāñ ca <cb n="1"/>rasaṃ satailam vā pibet tryahaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.23"> rasam aśvapurīśasya gardabhasya pibeta vā |
            <caesura/>
             māṃsopadanśaṃ madyan tu mukhyaṃ seveta yogavit | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.24"> bhadradāru ghaṇaṃ mūrvāṃ haridrāṃ madhuka<cb n="2"/>n
            tathā |
            <caesura/>
             kolapramāṇāni piben māṣakvāthena yogavit | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.25"> duspaśāyāḥ svarasam vā kaṣāyaṃ kuṃkumasya vā ||
            <caesura/>
            <lb n="3"/>ervārubījaṃ toyena pibed vā lavaṇīkṛtaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.26"> pañcamūlaśritaṃ kṣīraṃ drākṣārasam athāpi vā |
            <caesura/>
             yogāṃś ca vita<cb n="1"/>red atra pūrvoktān aśmarībhidaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.27"> mūtrakṛcchrakramañ cāpi kuryān niravaśeṣataḥ ||
            <caesura/>
             bhūyo vakṣyāmi yogāṃś ca mūtrāghātopaśāntaye | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.28"> snehasvedair udā<cb n="2"/>varttaṃ jṛmbhajaṃ samupācaret
            |
            <caesura/>
             aśrumokṣāsruje kāryaḥ snigdhasvinnasya dehinaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.29"> tīkṣṇāṃjanāvapī<unclear reason="damage">ḍā</unclear>bhyāṃ tīkṣṇa<lb n="4"/>gandhopajighraṇaiḥ |
            <caesura/>
             varttiprayogair atha vā kṣavasaktiṃ pravarttayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.30"> udgāraje kramopetaṃ snaihikaṃ dhūmam ā<cb n="1"/>caret | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.31"> cchardyāghātaṃ yathādoṣaṃ samyak snehādibhir jayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.32"> bastiśuddhikarāvāpaṃ caturguṇajalaṃ payaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.33"> āvārināśākvathitaṃ pītavantaṃ prakāmataḥ |
            <caesura/>
            <cb n="2"/>kāmayeran priyāṃ nāryāṃ śukrodāvarttinan naraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.34"> kṣudvighāte hitaṃ snigdham uṣṇam alpañ ca bhojanaṃ |
            <caesura/>
             tṛṣṇāghāte pi<lb n="5"/>ben manthaṃ yavāgūm vā suśītalāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.35"> bhojyed rasena viśrāntaḥ śramaśvāsāturo naraḥ |
            <caesura/>
             nidrāghāte pibet kṣī<cb n="1"/>raṃ svapec ceṣṭakathārataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.36"> ādhmānādyeṣu rogeṣu yathāsvaṃ prayateta hi |
            <caesura/>
             yac ca yatra bhavet prāptaṃ tac ca tasmiṃ prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.37"> vāyuḥ koṣṭhānugo rūkṣaiḥ <cb n="2"/>kaṣāyakaṭutiktakaiḥ
            |
            <caesura/>
             bhojanaiḥ kupitaḥ sadya udāvarttaṃ karoti ha | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.38"> vātamūtrapurīśāsṛkkaphamedovahā<lb n="6"/>ni vai |
            <caesura/>
             srotāṃsy udāvarttayati purīśam vāpi varttayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.39"> tato hṛdbastiśūlārtto hṛllāsārucipīḍitaḥ |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>vātamūtrapurīśāṇi kṛcchreṇa labhate nnaraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.40"> śvāsakāsapratiśyāyadāhamohatṛṣājvaraṃ |
            <caesura/>
             vamīṃ hikkāṃ śirorogaṃ manaḥśravaṇavibhramāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.41"> bahūn anyāṃ<cb n="2"/>ś ca labhate vikārām vātakopajāṃ |
            <caesura/>
             tat tailalavaṇābhyaktaṃ snigdhaṃ svinnaṃ nirūhayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.42"> doṣato bhinnavarcāṃsi bhuktaṃ <lb n="7"/>cāpy anuvāsayet
            |
            <caesura/>
             bhavec chāntim vrajaty evam udāvarttas tu dāruṇaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.43"> athainaṃ bahuśaḥ svinnaṃ yuñjyā<cb n="1"/>t
            snehavirecanaiḥ |
            <caesura/>
             pāyayed vā tṛvṛtpīluyavāgvām amblapānakaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.55.44"> hiṃgukuṣṭhavacāsvarjiviḍañ cāpi dviruttaraṃ |
            <caesura/>
             yogāv etāv udāvarttaṃ śūlaṃ <cb n="2"/>cātibalaṃ jeyet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.45"> devadārvyagnikau<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <milestone facs="199r IMG_0056.JPG" n="199r" unit="digital-image"/><pb facs="247" n="199r"/><lb n="1"/>kuṣṭhaṃ śuṇṭhīṃ pathyāṃ palaṃkaśāṃ |
            <caesura/>
             pauṣkarasya ca mūlāni toyasyārdhāḍhake pacet | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.46"> pādāvaśiṣṭaṃ tat pītam udāvarttaṃ <cb n="1"/>vyapohati |
            <caesura/>
             mūlakaṃ śuṣkam ārdrañ ca varṣābhūmūlapañcakaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.47"> ārevataphalañ cāpsu paktvā tena ghṛtam pacet |
            <caesura/>
             tat pīyamānaṃ haṃty ugram udāvarttam aśeṣataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.48">
            <cb n="2"/>vacām ativiṣam pāṭhāṃ yavakṣāraṃ harītakīṃ |
            <caesura/>
             kṛṣṇān nirdahanīñ cai<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="2"/>va pibed
            uṣṇena vāriṇā | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.49"> ikṣvākumūlaṃ madanaṃ viśalyātiviṣe vacāṃ |
            <caesura/>
             kuṣṭhaṃ kiṇvāgnikau cāpi pibet tu<cb n="1"/>lyāni pūrvavat | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.50"> mūtreṇa devadārvagnitriphalābṛhatīṃ pibet |
            <caesura/>
             yac ca prasthaṃ pale dve ca kaṇṭakāryā jalāḍhake | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.51"> paktvārdhaprasthaśeṣaṃ tu pibed dhiṃgu<cb n="2"/>samāyataṃ |
            <caesura/>
             madanālābubījāni pippalīṃ sanidigdhikāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.52"> sañcūrṇṇya nāḍyapradhame dviṣety e<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="3"/>tad yathā gudaṃ |
            <caesura/>
             cūrṇṇaṃ nnikumbhakampilyaśyāmektvākvagnikodbhavaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.55.53"> kṛtavedhanasya kṛṣṇāyā lavaṇānāñ ca <cb n="1"/>sādhayet
            |
            <caesura/>
             gavāṃ mūtreṇa tā vartyaḥ kārayeta gudaṃgamāḥ |
            <caesura/>
             sadyaḥ śarmakarāv etau yogāv amṛtasambhavāv iti || ❈ ||</l>
          <p ana="trailer"> kāyaci || <cb n="2"/>18 || ❈ ||</p>


          <milestone ana="line 3c" facs="199r IMG_0056.JPG" n="199r" unit="folio"/>
        </div>
        <!-- end of chapter 55 (53 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->


        <div n="56" corresp="chapter 54 in K and H" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 3c" facs="199r IMG_0056.JPG" n="199r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.56.1"> athāto viṣūcikāpratiṣedhaṃ
                <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.56.3"> ajīrṇṇam āmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhañ ca yad īritaṃ |
            <caesura/>
            <lb n="4"/>viṣūcyalasakau tasmād bhavec cāpi viḍaṃbikā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.4"> sūcībhir i<del rend="erased"><unclear cert="medium" reason="erased">ra</unclear></del>va gātrāṇi tudaṃ santiṣṭhate nilaḥ |
            <caesura/>
             yasyām a<cb n="1"/>jīrṇṇāt sā vaidyair viṣūcīti nirucyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.5"> na tām parimitāhārā labhante viditāgamāḥ |
            <caesura/>
             mūḍhās tām ajitātmāno labhante||<space facs="puṣpikā at the end of the previous               chapter"/> ||
            śanalolupāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.56.6">
            <cb n="2"/>mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā <unclear cert="unknown" reason="overwriting">śū</unclear>labhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ |
            <caesura/>
             vaivarṇṇyakampau hṛdaye rujaś ca bhavanti tasyāṃ śirasa<lb n="5"/>ś ca bhedaḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.7"> kukṣir ānahyate tyarthaṃ tāmyate parikūj<subst><del rend="erased">i</del><add>a</add></subst>ti |
            <caesura/>
             niruddho mārutaś caiva kukṣāv upari dhāvati | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.8"> vāta<cb n="1"/>varco nirodhaś ca kukṣau yasya bhṛśam
            bhavet |
            <caesura/>
             tasyālasakam ācaṣṭe tṛṣṇodgārau ca yasya tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.9"> tuṣṭan tu bhukta.m kaphamārutābhyāṃ pravarttate nordhvam
            adhaś ca yasya |
            <caesura/>
             viḍambi<cb n="2"/>kāṃ tasya suduścitsām ācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.10"> yatrastham āmaṃ hi rujārttam eva deśaṃ viśeṣeṇa
            vikārajātaiḥ |
            <caesura/>
            <lb n="6"/>doṣeṇa yenānugataṃ ca gāḍhaṃ taṃ lakṣaṇair āmasamudbhavaiś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.11"> yaḥ syāvadantauṣṭhanakho lpasaṃjñaḥ cchardyardito
              bhya<cb n="1"/>ntarayātanetraḥ
            <caesura/>
             kṣāmasvaraḥ | sarvavimuktasandhir yāyān naro so <unclear reason="eccentric_ductus">'</unclear>punar āgamāya | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.12"> sādhyasya pārṣṇyor dahanaṃ praśastam agnipratāpo vamanañ
            ca tīkṣṇaṃ |
            <caesura/>
             pa<cb n="2"/>kve tato nne tu vilaṃghanaṃ syāt sampācanam vāpi virecanam vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.13"> viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādir upaiti <lb n="7"/>śāntiṃ |
            <caesura/>
             āsthāpanañ cāpi hitam vadanti sarvāsu yogān aparān nibodha || </l>

          <l xml:id="SS.6.56.14"> pathyā vacā hiṃgu viḍaṃ vicūrṇṇya<cb n="1"/>sukhāmbunāsātiviṣaṃ niṣevet |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.15"> kṣārāgadam vā lavaṇaṃ viḍam vā guḍapragāḍhān atha
            sarṣapam vā |
            <caesura/>
             amlena vā saindhavahiṃguyuktau sabījapūrṇṇau sukṛtau tri<cb n="2"/>vargau
            |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.16"> kaṭutrikam vā lavaṇair upetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritam
            vā |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.17"> kṛṣṇājamodākṣasamāgnikāni tu<unclear reason="damage">lya</unclear>ṃ <milestone facs="199v IMG_0057.JPG" n="199v" unit="digital-image"/><pb facs="248" n="199v"/><lb n="1"/>pibed vā
            magadhānikumbhau |</l>

          <l xml:id="SS.6.56.18"> uṣṇābhir adbhir magadhodbhavānāṃ kalkam pibed vāpy atha
            nāgadantyā |
            <caesura/>
             vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ <cb n="1"/>haridrāṃ mūlaṃ samaṃ vāpy atha
            mātuluṅgyāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.19"> cchāyāviśuṣkā guḍikā kṛtās tāḥ hanyur visūciṃ
            nayanāñjanena <subst><del>ḥ</del><add rend="overwriting">|</add></subst>
            <caesura/>
             suvāmitaṃ sādhu virecitaṃ vā sulaṅghitam vā manujaṃ viditvā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.20"> peyādibhir dīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārttaṃ
            samupakrameta ||
            <caesura/>
             āmaṃ śa<unclear cert="unknown" reason="damage">kṛd vā nici<gap n="4" unit="char"/></unclear>
            <lb n="2"/>bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.21"> pravarttamānaṃ na yathāstam etad vikāram ānāham
            udāharanti |
            <caesura/>
             tasmiṃ bhavaty āma<cb n="1"/>samudbhave tu bhramapratiśyāyaśirovidāhāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.22"> āmāśaye śūlam atho gurutvaṃ hṛtstambham udgāravighātanañ
            ca |
            <caesura/>
             stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīśamūtre śūlo tha mū<cb n="2"/>rcchā sa śakṛd vamec ca
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.23"> śvāsaś ca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni
            cātrālasakodbhavāni |
            <caesura/>
             āmodbhave vāntam upakrameta <lb n="3"/>saṃsaktabhakta<unclear>ṃ</unclear>
            kramadīpanīyaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.24"> athetaraṃ yo na śakṛd vameta taṃ sādhayet svinnam imaiḥ
            prayogaiḥ |
            <caesura/>
             vi<cb n="1"/>ṣūcikāyāṃ parikīrttitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.25"> saṃcūrṇṇya varttim vitared vidhijño
            mahiṣyajāvyuṣṭragavāṃś ca mūtraiḥ |
            <caesura/>
             svinnasya pāyau vini<cb n="2"/>veśya tāś ca cūrṇṇāni caiṣāṃ pradhamet tu
            nāḍyā | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.26"> mūtreṇa vā sādhya yathāvidhāṇaṃ dravyāni yāny ūrdhvam
            adhaś ca yānti |
            <caesura/>
             kvāthena te<lb n="4"/>nāśu nirūhayīta mātrārdhayuktena samākṣikeṇa | </l>

          <l xml:id="SS.6.56.27"> tribhaṇḍipiṣṭaṃ lavaṇaprakuñcaṃ datvā viriktaṃ kramam
            ādiśec ca |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>eteṣv eva ca tailena sādhitena sukhāmbunā | prāptaṃ yadi na ca syād
            vā bhāgeṣv eṣv anuvāsanam iti || </l>

          <p ana="trailer"> kāyaci || 19 || 0 ||</p>

          <milestone ana="line 4b" facs="199v IMG_0057.JPG" n="199v" unit="folio"/>
        </div>
        <!-- end of chapter 56 (54 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->




        <div n="57" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4b" facs="199v IMG_0057.JPG" n="199v" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.57.1"> athāto roca<cb n="2"/>kapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.57.3"> doṣaiḥ pṛthak trividhasokasamucchrayāc ca bhaktāyaneṣu
            hṛdi cāvatate pragāḍhaṃ |
            <caesura/>
             nā<lb n="5"/>nne rucir bhavati taṃ bhi<add place="bottom margin"><unclear reason="faded">ṣa</unclear></add>jo vikāraṃ bhaktopaghātam iha pañcavidhaṃ
            vadanti | | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.4"> hṛcchūlaśoṣavamathuḥ svarasaṃkṣa<cb n="1"/>yāc ca
            vātā<add/> sadāhamadatṛḍ vamane ca pittaṃ |
            <caesura/>
             pittāt kaphena hṛdaye gurutāvilepaḥ śleṣmaprasekavamathuḥ śiraso rujañ ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.5"> sarvātmakaṃ trividhaliṃ<cb n="2"/>gam atho vadanti ||
            <caesura/>
             śokopaghātajam athānilalakṣaṇais tu |
            <caesura/>
             vātātmake virasam āsyam arocake tu pittena ti<lb n="6"/>ktakaṭukaṃ madhuraṃ
            kaphena | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.6"> sarvair upetam upadhārayasannipāte | dainyaṃ bhṛśam
            bhavati śokasamudbhave tu |
            <caesura/>
            <cb n="1"/>vāṃtovacādir anile vidhivat pibec ca snehoṣṇatoyamadirānyatamena
            cūrṇṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.7">
              kṛṣṇāviḍaṃgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṃgulavaṇottama<cb n="2"/>nāgarāṇāṃ |
            <caesura/>
             pitte guḍāmbumadhurair vamanaṃ praśastaṃ lehaś ca
            saindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.8"> nimbāmbuccharditavataḥ ka<lb n="7"/><unclear reason="faded">phaje nupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakāḍhyaṃ
              |</unclear>
            <caesura/>
             cūrṇṇaṃ yad uktam atha vā tilaje tad eva sarvaiś ca sarva<cb n="1"/><unclear cert="unknown" reason="faded">kṛtam evam upakrameta |</unclear>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.57.9">
            drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāgalakendravṛkṣāḥ |
            <caesura/>
             bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiś ca piṣṭai<cb n="2"/> lehaṃ pacet
            surabhimūtrayutaṃ yathāvat | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.10"> mustāvacākaṭukarohiṇi<g ref="#newa-placeholder-mark"/><milestone facs="200r IMG_0058.JPG" n="200r" unit="digital-image"/><pb facs="249" n="200r"/><lb n="1"/><unclear cert="unknown" reason="faded">nirdahanyas tulyātha vāpi rajanābhayasaṃprayuktā |</unclear>
            <caesura/>
            <unclear cert="unknown" reason="faded"> mūtre vike dviradamūtrayutāḥ paced vā
              pāṭhāsamām ativiṣāṃ <cb n="1"/>rajanāñ ca mukhyāṃ |</unclear>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.57.11"> maṇḍūkim arkam amṛtāṃ raśalāṃgalākhyāṃ mūtre paceta
            mahiṣasya vidhāṇavidvān |
            <caesura/>
             etān na santi caturo bhyasatas tu lehān gulmāruciś ca śi<cb n="2"/>khisādahṛdāmayāś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.12"> sātmyāsvadeśacaritāṃ vividhāṃś ca bhakṣyāṃ pānāni
            mūlaphalaṣāḍavarogayogāṃ |
            <caesura/>
             seved ra<lb n="2"/><unclear reason="faded">sāṃś ca vividhāṃ</unclear>
            vividhaiḥ prakārair bhuñjīta vāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.13"> āsthāpanaṃ vividham atra virecana<cb n="1"/>ñ ca kuryān
            mṛdūni śirasaś ca virecanāni |
            <caesura/>
             trīṇy ūṣaṇāni triphalāṃ rajanīdvayañ ca cūrṇṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.14"> kṣaudrāyutāni vitaren mukha<cb n="2"/>dhāvanārthaṃm
            anyāni tiktakaṭukāni ca bheṣajāni |
            <caesura/>
             mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ kvāthair jayen madhuyutai<lb n="3"/>r
            vividhaiś ca lehaiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.57.15"> mūtrāsavair guḍakṛtaiś ca tathāpy ariṣṭaiḥ kṣārāsavaiś
            ca madhumādhavatulyagandhaiḥ |
            <caesura/>
             syād eṣa <cb n="1"/>eva kaphavātaharo vidhiś ca | śātiṃ gate hutabhuji
            praśamāya tasya | </l>

          <l xml:id="SS.6.57.16"> icchāvināśabhayajeṣu ca bādhakeṣu | bhāvād bhavāya
            vitaret khalu śalyatā<cb n="2"/>pān |
            <caesura/>
             artheṣu cātipatiteṣu punarbhavāya paurāṇikaśrutimukhair avamānayeta iti ||
            kāyaci || 20 || 0 || </l>

          <l xml:id="SS.6.57.17">
            <lb n="4"/>cchardi hikkā śvāsakāsaḥ svaraghātam athāparaṃ |
            <caesura/>
             pratiśyāyaḥ krimiś caiva sodāvarttā visūcikā |
            <caesura/>
             aroca<cb n="1"/>kena ca tathā pūryate dvitī<subst><del rend="overwriting"/><add rend="overwriting"><unclear reason="overwriting">yo
                daśa</unclear></add></subst>ḥ || ❈ ||</l>

          <milestone ana="line 4b" facs="200r IMG_0058.JPG" n="200r" unit="folio"/>

        </div>


        <!-- end of chapter 57 (55 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->

      </div>

    
      <div n="6" type="sthāna">

        <!--        The Nepalese MSS do not follow the sequence of the vulgate here.  The Nep edition 
        should follow the Nep MSS, i.e., vulgate 6.38 is followed by 6.60 -->



        <div n="58" corresp="chapter 56 in K and H" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 4b" facs="200r IMG_0058.JPG" n="200r" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.58.1"> athāto mūtradoṣapratiṣedham
                <expan>vyā<ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.58.2.i"> āmādhyaśanaśīlasya kaphapittapradūṣitaṃ |
            <caesura/>
             srotobhir basti<cb n="2"/>m āgamya mūtraṃ vyāpādayed atha | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.2.ii"> vivarṇṇam āvilaṃ sāṃdraṃ kṛcchrād api ca tad bhavet |
            <caesura/>
             tato vegapratīghātād udāvarttena vā<lb n="5"/>yunā | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.3"> prapīḍyaśoṣyamāne tu mūtrarogās tadudbhavāḥ |
            <caesura/>
             vātakuṇḍalikāṣṭhīlā vātabastis tathaiva ca |
            <caesura/>
             mū<cb n="1"/>trātītaḥ sajaṭharo mūtrotsaṅgaḥ | || kṣayas tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.4"> mūtragranthir mūtraśukro mūtravātas tathaiva ca |
            <caesura/>
             mūtraukasādau dvau cāpi rogā dvādaśa kī<cb n="2"/>rttitāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.5"> raukṣyād vegavighātād vā vāyur vastau savedanaḥ |
            <caesura/>
             mūtram āvadhyaviguṇo bhramaty ākuṇḍalīkṛtaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.6"> mūtram alpā<lb n="6"/>lpam atha vā sarujaṃ saṃpravarttate
            ||
            <caesura/>
             vātakuṇḍalikāṃ taṃ tu vyādhim vidyāt sudāruṇaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.7">
            <unclear reason="faded">śa</unclear>kṛnmārgasya baste<cb n="1"/>ś ca vāyur
            antaram āśritaḥ |
            <caesura/>
             aṣṭhīlāvadgh<subst><del rend="erased">ā</del><add>a</add></subst>naṃ granthiṃ
              karot<del rend="crossed out">i</del>y acalam unnataṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.8"> vinmūtranilasaṃgaś ca tatrādhmānañ ca jāyate |
            <caesura/>
             vātāṣṭhīleti tām āhu<cb n="2"/>r vyādhiṃ vyādhiviśāradāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.9"> vegaṃ vidhārayed yas tu mūtrasya kuśalo naraḥ |
            <caesura/>
             niruṇaddhi mukhaṃ tasya baster bastigato nilaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.10">
            <lb n="7"/><unclear cert="high" reason="faded">mūtrasaṅgo bhavet tena
              bastikukṣinipīḍanaḥ |</unclear>
            <caesura/>
             vātabastiḥ sa vijñeyo vyādhi<add place="below"/>ḥ kṛcchraprasādhanaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.11"> sandhā<cb n="1"/>rya vegaṃ mūtrasya bhūyo yaḥ sraṣṭum
            icchati |
            <caesura/>
             tasya nābhyeti yadi vā kathaṃ cit saṃpravarttate | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.12"> pravāhato mandarujam alpam alpaṃ punaḥ punaḥ |
            <caesura/>
             mū<cb n="2"/>trātītaṃ tu taṃ vidyān mūtravegavighātajaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.13"> mūtra<add place="below">sya</add> vege vihate tad
            udāvarttasaṃjñitaṃ ||
            <caesura/>
             apānaḥ kupito vāyur u<milestone facs="200v IMG_0059.JPG" n="200v" unit="digital-image"/><pb facs="251" n="200v"/><lb n="1"/>dara<unclear cert="unknown" reason="damage">ṃ</unclear> pūrayed bhṛṣaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.14">
            <unclear cert="medium" reason="faded">nābher adhastād ādhmānaṃ</unclear>
            janayet tīvravedanaṃ |
            <caesura/>
             taṃ mūtrajaṭharam vidyād adho bastinirodhaṇaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.15">
            <cb n="1"/>bastau vāpy atha nāle maṇau vā yasya dehinaḥ |
            <caesura/>
             mūtraṃ pravṛttaṃ sajjota saraktaṃ vā pravāhataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.16"> sravec chanair alpam alpaṃ sarujaṃ vātha vārujam |
            <caesura/>
             viguṇānilajo vyā<cb n="2"/>dhir mūtrotsaṃgaḥ sa saṃjñitaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.17"> rūkṣasya klāntadehasya kukṣau tiṣṭhaṃ sadāgatiḥ |
            <caesura/>
             sadāhavedane kuryāt <unclear>su</unclear>kṛcchra<lb n="2"/>mūtrasaṃkṣayaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.22"> vyāyāmādhvātapaiḥ pittaṃ bastiṃ prāpyānilāvṛtaṃ |
            <caesura/>
             bastiṃ meḍhraṃ gudaṃ caiva pradahaṃ srāvaye<cb n="1"/>d adhaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.23"> mūtraṃ hāridram athavā saraktaṃ raktam eva vā |
            <caesura/>
             kṛcchrāt punaḥ pu<add place="bottom margin">na</add>r jantor uṣṇavātaṃ
            vadanti taṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.18"> abhyantare bastimukhe vṛtto lpasthiram eva ca |
            <caesura/>
             vedanāvāna<cb n="2"/>ti sadā mūtramārganirodhakaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.19"> jāyate yasya sahasā graṃthir asmarilakṣaṇaḥ |
            <caesura/>
             sa mūtragranthir ity evam ucyate vedanā<lb n="3"/>dibhiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.20"> pratyupasthitamūtras tu maithunaṃ yo bhinandati |
            <caesura/>
             tasya mūtrayuto retaḥ sahasā saṃpravarttate | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.21"> purastād vāpi <cb n="1"/>mūtrasya paścād vāpi kadā canaḥ
            ||
            <caesura/>
             bhasmodakapratīkāśaṃ mūtraśukraṃ tad ucyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.24"> viśadaṃ pītakaṃ mūtraṃ sadāha bahalaṃ tathā |
            <caesura/>
             śuṣkaṃ bhavati yac cāpi rocanācūrṇṇa<cb n="2"/>sannibhaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.25"> mūtrokasādaṃ tam vidyād rogam pittakṛtam bhiṣak ||
            <caesura/>
             picchilaṃ saṃhataṃ śvetaṃ tathā kṛcchraṃ pravarttate | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.26"> śuṣka<lb n="4"/>m bhavati yac cāpi
            śaṃkhacūrṇṇaprapāṇḍuraṃ |
            <caesura/>
             mūtraukasādaṃ taṃ vidyād rogaṃ dvādaśakaṃ kaphāt || </l>

          <l xml:id="SS.6.58.27"> kaṣāyacūrṇṇasarpīṃṣi <cb n="1"/>kalkāṃ lehāṃ payāṃsi ca
            |
            <caesura/>
             kṣāramadyāsavasvedaṃ bastiṃ cottarasaṃjñitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.28"> vidadhyān matimān tatra samīkṣyāśmarisādhanaṃ |
            <caesura/>
             mūtrodāvartta<del rend="erased"><unclear reason="erased">ka</unclear></del>yogāṃś ca kārtsnyene<cb n="2"/>hopayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.29"> kalkam ervārubījānām akṣamātraṃ sasaindhavaṃ |
            <caesura/>
             dhānyāmblayuktaṃ pītvaiva mūtrakṛcchrāt pramucyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.30"> su<lb n="5"/>rāṃ sauvarcalavatīṃ mūtrakṛcchrī pibet
            naraḥ |
            <caesura/>
             madhuṃ māṃsopadaṃśam vā pibed vāpy atha gauḍikaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.31"> pibet kuṃkumakarṣa<cb n="1"/>m vā madhūdakasamāyutaṃ |
            <caesura/>
             rātriparyuṣitaṃ prātas tathā sukham avāpnuyāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.32"> dāḍimāṃmbla<subst>
              <del/>
              <add rend="overwriting">yu</add>
            </subst>tāṃ mukhyām elājīrakanāgaraiḥ |
            <caesura/>
             pītvā surāṃ salavaṇāṃ mūtra<cb n="2"/>kṛcchrāt pramucyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.33"> pṛthakparṇyādivargañ ca mūlaṃ gokṣurakasya ca |
            <caesura/>
             ardhaprasthena toyasya pacet kṣīrañ caturguṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.34"> kṣī<lb n="6"/>rāvaśiṣṭaṃn tatpūtaṃ sarpiṣā saha yojitaṃ
            |
            <caesura/>
             pibet kṣīran tatas tan tu mūtrakṛcchraharan naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.35"> śakṛt <unclear reason="overwriting">kha</unclear>rasya
              sampī<cb n="1"/>ḍya śakṛd vāpy atha vājinaḥ |
            <caesura/>
             rasasya tasya kuḍavaṃ piben mūtrarujāpahaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.36"> mustābhayādevadārumūrvāṇām madhukasya ca |
            <caesura/>
             pibed akṣasamaṃ kalkaṃ mūtradoṣa<cb n="2"/>nivāraṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.37"> abhayāmalakākṣāṇāṃ kalkaṃ badarasammitaṃ |
            <caesura/>
             sahāmbhasā salavaṇaṃ piben mūtrarujāpahan | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.38"> udu<lb n="7"/>mbarasamaṅ kalkaṃ drākṣāyā jalasaṃyutaṃ |
            <caesura/>
             pibet paryuṣitaṃ rātrau śītaṃ mūtrarujāpahaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.39"> nidigdhikāyāḥ <cb n="1"/>svarasaṃ pibet kuḍavasaṃmitaṃ |
            <caesura/>
             mūtradoṣaharaṃ kālyam atha vā kṣaudrasaṃyutaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.40"> prapīḍyāmalakānāṃ tu rasaṃ kuḍavasaṃmmitaṃ |
            <caesura/>
             pītvāgadībhavej jantur mū<cb n="2"/>tradoṣarujāturuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.41"> dhātrīphalarasenaiva sūkṣmelām vā piben naraḥ |
            <caesura/>
             tasyālābhe suśītena svetataṇḍulavāri<lb n="8"/>ṇā | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.42"> tālasya taruṇam m<unclear reason="faded">ū</unclear>laṃ
            trapusasya rasaṃ tathā |
            <caesura/>
             svetakarkaṭakaś caiva prātas tu payasā pibet | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.43"> srita<cb n="1"/>m vā madhuraiḥ kṣīraṃ sarpirmiśram piben
            naraḥ |
            <caesura/>
             mūtradoṣaviśudhyarthaṃ śukradoṣaharaṃ śivaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.44"> balāśvadaṃṣṭrāṃ krauñcāsthikokilākṣakataṇḍulāṃ | <g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <g ref="#newa-placeholder-mark"/>
            <caesura/>
            <milestone facs="201r IMG_0060.JPG" n="201r" unit="digital-image"/><pb facs="252" n="201r"/><lb n="1"/>śataparvakamūlañ ca devadāru sacitraṃkaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.45"> akṣabījañ ca surayā kalkīkṛtya piben naraḥ |
            <caesura/>
             mūtradoṣaviśuddhyarthaṃ ta<cb n="1"/>thai<add place="above"><unclear reason="faded">vā</unclear></add>śmaribhedanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.58.46"> pāṭalākṣaram āhṛtya saptakṛtvaḥ parisrutaṃ |
            <caesura/>
             pibet mūtravikāraghnaṃ saṃsṛṣṭan tailamātrayeti || ❈ ||</l>


          <p ana="trailer"> kāyaci || 21 || ❈ || </p>

          <milestone ana="line 1b" facs="201r IMG_0060.JPG" n="201r" unit="folio"/>

        </div>
        <!-- end of chapter 58 (56 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->



        <div n="59" corresp="chapter 57 in K and H" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1c" facs="201r IMG_0060.JPG" n="201r" unit="folio"/>


          <l xml:id="SS.6.59.1"> athāto mūtrāghātapratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <ex>vyākhyāsyāmaḥ</ex> || </l>

          <l xml:id="SS.6.59.1.1"> yadā mūtrayato jantoḥ mūtravego vihanyate |
            <caesura/>
             mūtrāghātaṃ vadanty etam aṣṭa<lb n="2"/>dhā sa tu vakṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.3"> vātena pittena kaphena sarvais tathābhighātaiḥ
            śakṛdaśmaribhyāṃ |
            <caesura/>
             tathāparaḥ śarkarayā suka<cb n="1"/>ṣṭo mūtropaghātaḥ paṭhito ṣṭamas tu<del rend="crossed out">ḥ</del> | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.4"> alpam alpaṃ bhṛśaṃpīḍya muṣkamehanabastibhiḥ
            <caesura/>
             saṃtudyamānaḥ kṛcchreṇa vātāghātena mehate || </l>

          <l xml:id="SS.6.59.5"> pītam vāpy a<cb n="2"/>tha vā raktaṃ muṣkamehanabastibhir
            <caesura/>
             agnineva ca dahṛmbhiḥ pittāghātena mehate || </l>

          <l xml:id="SS.6.59.6"> samunnaddhodaraḥ kṛcchrān muṣkamehana<lb n="3"/>bastibhiḥ
            |
            <caesura/>
             saṃhṛṣṭaromā gurubhiḥ śleṣmāghātena mehate || </l>

          <l xml:id="SS.6.59.7"> dāhaśītarujāviṣṭo nānāvarṇṇam muhur muhus
            <caesura/>
             tā<cb n="1"/>myamānaḥ sa kṛcchreṇa sannipātena mehate || </l>

          <l xml:id="SS.6.59.8"> mūtravāhiṣu śalyena kṣateṣv abhihateṣu vā |
            <caesura/>
             srotaḥsu mūtrāghātas tu jāyate bhṛṣadāruṇaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.9"> vātā<cb n="2"/>ghātena liṅgāni tasya tulyāni nirddiśet ||
            <caesura/>
             śakṛtas tu pratīghātād vāyur viguṇatāṃ gataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.10"> sādhmānañ ca samūla<lb n="4"/>ñ ca mūtrasaṅgaṃ karoti ca
            ||
            <caesura/>
             aśmarīsambhavasyoktaṃ mūtraghātasya lakṣaṇaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.59.11"> aśmarī śarkarā caiva śṛṇu kīrttaya<cb n="1"/><unclear reason="damage">to</unclear> mamaḥ |
            <caesura/>
             śarkarāyā viśeṣan tu śṛṇu kīrttayato mama | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.12"> pacyamānaṃ tu pittena śoṣyamānan tu vāyunā |
            <caesura/>
             śleṣmaṇā veṣṭitaṃ cūrṇṇaṃ śarkare<unclear reason="eccentric_ductus">ty
              a</unclear>bhisañjñitaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.59.13">
            <cb n="2"/>hṛtpīḍā vepathuḥ śūlaḥ kukṣāv agniś ca durbalaḥ |
            <caesura/>
             tābhir bhavati mūrcchā ca mūtrāghātaś ca dāruṇaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.13i"> ataḥ paraṃ pravakṣyā<lb n="5"/>mi mūtrāghātacikitsitaṃ
            |
            <caesura/>
             kāryaṃ bhaved yathā yac ca śṛṇu kīrttayato mama ||</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13ii"> kaṣāyāny tha kalkāś ca lehāḥ <cb n="1"/>svedās
            tathaiva ca |
            <caesura/>
             hitā syur mūtraghāteṣu tathaivottarabastayaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13iii"> ervvārubījakalkaḥ syāc chlakṣṇapiṣṭaukṣasammitaḥ |
            <caesura/>
             dhānyāmlbapeyo lavaṇo mūtrā<cb n="2"/>ghātena pīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13iv"> surāṃ sauvarcalavatīm pradhānāṃ prapiben naraḥ |
            <caesura/>
             jīrṇṇabhuktaḥ sadā bhuñjaṃ saguḍaṃ śāntim arcchati |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13v"> ma<lb n="6"/>dhūdakena saṃloḍya karṣaṃ kuṃkumakasya vā
            |
            <caesura/>
             rātrau paryuṣitam pūtaṃ piben mūtrarujāpahaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13vi"> dāḍimāṃmblayutaṃ ma<cb n="1"/>dyaṃ
            śuṇṭhījīrakasaṃyutaṃ |
            <caesura/>
             pītvā surāṃ salavaṇāṃ mūtrakṛcchrāt pramucyate |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13vii"> pṛthakparṇyādivargañ ca svadaṃṣṭrāñ caiva tatsamaṃ |
            <caesura/>
             ardhaprasthena dugdhasya paced ardhā<cb n="2"/>ḍhakodake |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13viii"> kṣīrāvaśiṣṭam āhṛ<add place="bottom margin"><unclear>tya</unclear></add> pūtaṃ sarpir vidhūpitaṃ |
            <caesura/>
             śītīkṛtaṃ pibed enaṃ mūtrakṛcchraharan naraḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13ix"> gardasya śakṛd vā<lb n="7"/>pi vājināṃ vā gavāṃ tathā
            |
            <caesura/>
             rasasya tasya kuḍavaṃ piben mūtrarujāpahaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13x"> haridrāṃ madhukaṃ mūrvāṃ mustakaṃ deva<cb n="1"/>dāru
            ca |
            <caesura/>
             pibed akṣasamāṃ kalkāṃ payasā mūtrapīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xi"> triphalāṃ śūkṣmapiṣṭaṃ vā kalkaṃ badarasammitaṃ |
            <caesura/>
             vāriṇā lavaṇīkṛtya piben mūtrarujā<cb n="1"/>pahaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xii"> drākṣārasasya kuḍavaṃ piben mūtrarujāharaṃ |
            <caesura/>
             nidigdhikāyāḥ svarasaṃ <unclear reason="damage">pūta</unclear>ṃ
            kuḍavasammitaṃ ||<g ref="#newa-placeholder-mark"/></l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xiii">
            <milestone facs="201v IMG_0061.JPG" n="201v" unit="digital-image"/><pb facs="253" n="201v"/><lb n="1"/>mūtradoṣaharam pītvā naraḥ sampadyate sukhī
            ||</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xiv"> prapīḍyāmalakānām vā rasaṃ kuḍavasammitaṃ |
            <caesura/>
             pītvāgadībhave<cb n="1"/>j jantur mūtradoṣeṇa pīḍitaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xv"> mūtradoṣe pibed vāpi hiṃgvelāpānasaṃyutā |
            <caesura/>
             pānālābhe hitam vāpi svetataṇḍudhāvanaṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xvi"> elāhiṃguyutaṃ kṣīraṃ sa<cb n="2"/>rpirmiśram piben
            naraḥ |
            <caesura/>
             mūtradoṣo viśudhyarthaṃ śukradoṣaharañ ca tat |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xvii"> palāśakṣā<unclear reason="damage">ram
            ā</unclear>hṛtya saptakṛtvā<g ref="#newa-placeholder-mark"/><lb n="2"/>pariśrutaṃ |
            <caesura/>
             pāyayet tailasaṃsṛṣṭaṃ mūtradoṣeṇa pīḍitaṃ ||</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xviii"> adhyardhaprasṛtaṃ vāpi tathā sa labhate sukhaṃ |
            <caesura/>
             pāṭalīkṣāram āhṛtya palāśakṣāravac ca taṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xix"> vilvasiṃhīyavanāḍaṃ palāśaḥ pāribhadrakaḥ |
            <caesura/>
             eṣāṃ kṣāram parisrāvya surayā saha saṃsṛjet ||</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xx">
            <cb n="2"/>tatra kalkān imāṃ dadyād badarāsthisamanvitāṃ ||
            <caesura/>
             varāṃgamūṣakāṇy elā ślakṣṇaṃ dṛśadi pīṣayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xxi"> ekatraitat samā<lb n="3"/>loḍya pibec charkarayā saha
            |
            <caesura/>
             eteṣv eva pacet sarpis taṃ lihen madhunā saha |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.13xxii"> saguḍakṣārasaṃyuktaṃ mūtrakṛ<cb n="1"/>cchrāt
            pramucyate ||
            <caesura/>
             etat sarvaṃ prayoktavyaṃ mūtrāghāte vijānatā ||</l>

          <l xml:id="SS.6.59.14"> mūtradoṣeṣu kṛcchreṣu tena sampadyate gadaḥ |</l>



          <l xml:id="SS.6.59.16"> aśmarīśarkarāhetoḥ pūrvam u<cb n="2"/>ktaṃ cikitsitaṃ |
            <caesura/>
             prasamīkṣya yathānyāyaṃ bhiṣak tān api yojayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.59.17"> śvadaṃṣṭrāditaṭekuñci hapuṣāṃ kaṇṭakā<lb n="4"/>rikāṃ |
            <caesura/>
             kālāṃ śatāvarīṃ rāsnāṃ varuṇaṃ sirivālikāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.18"> vidārigandhādi saṃhṛtya tābhiḥ sa tṛvṛtāṃ pi<cb n="1"/>bet ||
            <caesura/>
             tailaṃ ghṛtaṃ vā tat peyaṃ tena vāpy anuvāsanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.19"> dadyād uttarabastiñ ca vātakṛcchropaśāntaye ||
            <caesura/>
             svadaṃṣṭrāsvarase tailaṃ saguḍakṣīranāgaraṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.20">
            <cb n="2"/>paktvā samyak pibet tac ca dadyād anilaruggharaṃ |
            <caesura/>
             utpalaṃ tṛṇakākolīnyagrodhādīgaṇe kṛtaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.21"> pītaṃ ghṛtaṃ pi<lb n="5"/>ttakṛcchraṃ nāśayet kṣīram eva
            vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.22"> ebhir eva kṛtaṃ snehaṃ trividheṣv eva bastiṣu |
            <caesura/>
             hitaṃ virecanaṃ cekṣukṣīra<cb n="1"/>drākṣārasair yutaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.23"> rasaṃ mauṣakamustādi varuṇādau ca saṃbhṛtaṃ |
            <caesura/>
             tailaṃ tathā yavāgvādi kaphāghāte praśasyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.24"> yathādoṣocchrayaṃ kuryād etā<cb n="2"/>m eva ca sarvaje
            |
            <caesura/>
             phalguvṛścikadarbhāśmasāracūrṇṇaṃ ca vāriṇā | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.25"> surekṣurasadarbhāmbupītaṃ kṛcchrarujāpahaṃ |
            <caesura/>
            <lb n="6"/>tathābhighātaje kuryāt sadyo vraṇacikitsitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.26"> mūtrakṛcchre sadā cāsya kāryā vā vātikī kriyā ||
            <caesura/>
            <cb n="1"/>svedāvagāhāvabhyaṃgaḥ basticūrṇṇakriyās tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.59.27"> sakṛjje <unclear reason="damage">vā</unclear> tathānyau
            tu muddhiṣṭau kriyāvidhīti || </l>
          <p ana="trailer"> kāyaci || 22 || 0 ||</p>
          <milestone ana="line 6b" facs="201v IMG_0061.JPG" n="201v" unit="folio"/>

        </div>
        <!-- end of chapter 59 (57 in Nepalese manuscripts) of Uttaratantra-->

        <div n="38" corresp="58 in KL 699" type="adhyāya">
          
          <milestone ana="line 6" n="201v" unit="folio"/>
          
          <!--  resp="Harshal Bhatt"
            <p>6.38.3 to 6.38.8 are in different metre (perhaps Indravajrā) with the same
              content.</p>
            <p>6.38.8 has only first hemistich.</p>
            <p>Missing verses 6.38.30ab.</p>
            <p>Metre break 6.38.13ab 6.38.17ab 6.38.21cd 6.38.28ab.</p>
          -->
          
          
          
          <l xml:id="SS.6.38.1">athāto<cb/> yonivyāpatpratiṣedhaṃ <abbr>vyā</abbr>
            <expan>vyā<ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> ||</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.3.1.add">paraḥ su<unclear>khā</unclear>rthaḥ pramadā<subst>
              <add place="inline">ḥ</add>
          </subst> supuṃsāṃ yasmād ato yonigatāṃ vikārāṃ |
            <caesura/>
            ya<lb n="7"/>tnena vaidyaḥ samupakrameta yasmāt sukhārthan tadadhīna eva
            |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.4.add">yoniḥ praduṣṭā grasate na śukraṃ
            <caesura/>
            garbhan na<cb/> gṛhṇāti tataś ca nārī |
            <caesura/>
            arśāṃsi gulmaṃ pravaraṃ prabhūtāṃ
            <caesura/>
            prāpnoti rogāṃ vividhāṃs tathānyāṃ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.5.add">mithyopacārāt suratakriyāyā<subst><add place="inline">ḥ</add></subst>
            <caesura/>
            daivāt tathā cārtta<cb/>vabījadoṣāt |
            <caesura/>
            doṣāḥ praduṣṭāḥ pavanādayas tu
            <caesura/>
            yonyāṃ vicitrāṃ janayanti rogāṃ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.6.add">te viṃśatir bheṣa<unclear>ja</unclear><pb facs="254" n="202r"/><lb n="1"/>hetucihnair
            <caesura/>
            ihopadiṣṭāḥ pṛthag ekaśaś ca |
            <caesura/>
            udāvarttā vandhyasañjñā plutā ca
            <caesura/>
            pariplutā vātalā ceti vātāt ||</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.7.add">raktakṣayā vāminī sraṃsanī ca
            <caesura/>
            putraghny atho pittalā caiva pittāt |
            <caesura/>
            atyānando karṇṇir na dve caraṇyau
            <caesura/>
            bhaved anyā śleṣmalā śleṣmaṇā ca |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.8.add"><unclear>śaṇḍhy a</unclear>ṇḍinī mahatī<cb/> sūcīvaktrā
            <caesura/>
            sarvātmikā sarvadoṣās tathānyā ||</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.9">saphenilam udāvarttā rajaḥ kṛcchreṇa <unclear reason="torn">muñcati</unclear> |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.10">vandhyām anārttavāṃ<lb n="2"/> vidyād utplutāṃ
            nityavedanāṃ |
            <caesura/>
            pariplutāyāṃ bhavati grāmyadharmarucir bhṛśaṃ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.11">vātalā karkaśā stabdhā śūlanisto<cb/>dapīḍitā |
            <caesura/>
            catasṛṣv api cādyāsu bhavanty anilavedanā |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.12">sadāhaṃ kṣīyate raktaṃ yasyā sā lohitakṣayā |
            <caesura/>
            srutāv apy udgired bījaṃ vāminī rajasā plutā |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.13"><cb/>prasraṃsanīṃ sraṃsate kṣobhitā duḥprajāyinīṃ |
            <caesura/>
            sthitaṃ sthitaṃ hanti garbhaṃ putraghnī raktavisravaiḥ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.14">atyathapittalā<lb n="3"/> yonir dāhapākasamanvitāḥ |
            <caesura/>
            catasṛṣv <subst><del rend="rubbed out">i</del></subst>api cādyāsu
            pittaliṃgāni yojayet |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.15">atyānandād asantoṣād grā<cb/>myadharme dhigacchati |
            <caesura/>
            karṇṇinyāṃ karṇṇikā yonau śleṣmā sṛgbhyāṃ tu jāyate |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.16">maithune caraṇī pūrvā puruṣāt sātiricyate |
            <caesura/>
            bahuśaś cāticaraṇāt tato bījaṃ<cb/> na tiṣṭhati |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.17">śleṣmalā picchilā yoniḥ kaṇḍūgrastātiśītalā |
            <caesura/>
            catasṛṣv api cādyāsu kaphaliṃgāni yojayet |<lb n="4"/></l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.18">naṣṭārttavastanaḥ ṣaṇḍhyā kharasparśā ca maithune ||
            <caesura/>
            atikāyagṛhītāyās taruṇyā aṇḍanī bhavet |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.19">vivṛ<cb/>tā tu mahāyoniḥ sūcīvaktrātisaṃvṛtā |
            <caesura/>
            sarvaliṅgasamutthānāṃ sarvadoṣasamanvitā |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.20">catasṛṣv api cādyāsu sarvaliṃgāni darśanaṃ |
            <caesura/>
            pañcāsādhyā<cb/> bhavantīmā vyādhayaḥ sarvadoṣajāḥ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.21">pratidoṣaṃ tu sādhyāsu snehādikrama iṣyate |
            <caesura/>
            dadyād uttarabastīś ca vi<lb n="5"/>ṣeṇa yatheritaṃ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.22">karkaśāṃ śītalāṃ stabdhām alpasparśān tathaiva ca |
            <caesura/>
            kumbhīsvedair yojayīta sānūpodakasaṃ<cb/>yutaiḥ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.23">madhurauṣadhasaṃyuktāṃ veśavārāṃś ca yoniṣu |
            <caesura/>
            nikṣiped dhārayeyuś ca balātailam alaṃ śanaiḥ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.24">dhāvanāni ca pathyāni kurvīta vamanāni<cb/> ca |
            <caesura/>
            ūṣācoṣānviteṣūktaṃ kuryāc chītavidhiṃ bhiṣak |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.25">durgandhāṃ picchilām vāpi cūrṇṇaiḥ pañcakaṣāyajaiḥ |<lb n="6"/>
            <caesura/>
            pūrayed rājavṛkṣādikaṣāyañ cātra śodhanaṃ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.26">yonikrimiprabandhān tu śodhanadravyasaṃyutaiḥ ||<cb/>
            <caesura/>
            sagomūtraiḥ salavaṇaiḥ kalkair āpūrayec chanaiḥ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.27">bṛhatīphalakalkair vā tadambupariśodhitā |
            <caesura/>
            sakaṇḍūrān tu nisparśāṃ pūrayed dhūpaye<cb/>c ca tāṃ |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.28">karṇṇinyāṃ vartt<subst>
              <del rend="rubbed out">i</del>
              <add>a</add>
          </subst>yo deyāḥ śodhanadrasaṃyutāḥ |
            <caesura/>
            prasraṃsinīṃ ghṛtābhyaktāṃ kṣīraṃ svinnā praveśa<lb n="7"/>yet |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.29">pidhāya veśavāraiś ca tato bandhaṃ samācaret |
            <caesura/>
            pratidoṣaṃ nidadhyāc ca surāriṣṭasamāṃ bhi<cb/>ṣak |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.30">kṣīramāṃsarasaprāyam āhāraṃ vidadhīta ca |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.31">śukrārttavastanyadoṣā rasadoṣāś ca kīrttitāḥ |
            <caesura/>
            klaibyasthānāni mūḍhasya garbhasya vidhi<cb/>r eva ca |</l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.32">garbhiṇīṃ prati rogeṣu cikitsā cāpy udīritā
            |anuprajāta<pc> </pc>ro<unclear reason="torn">gāṃś ca</unclear> cikitsed
            uttarāṃ bhiṣag </l>
          
          <l xml:id="SS.6.38.trailer"><unclear>i</unclear><pb facs="255" n="202v"/><lb n="1"/>ti ||<abbr>kāyaci</abbr>
            <expan>kāyaci<ex>kitsā</ex></expan> || 23 || </l>
        </div>
        
        <!--        The Nepalese MSS do not follow the sequence of the vulgate here.  The Nep edition 
        should follow the Nep MSS, i.e., vulgate 6.38 is followed by 6.60 -->
       <div corresp="6.60 in KL 699" n="60" type="adhyāya">

          <milestone ana="line 1" n="202v" unit="folio"/>

          <!--      A) Missing Verses:
6.60. 32ab,  35cd,  36ab,  37cd,  46ab,  56cd
(B) Additions:
6.60.41a,  41b
(B) Special Notes:
6.60.41cd is placed after 6.60.41b    -->

          <l xml:id="SS.6.60.1"> athāto mānuṣapratiṣedhaṃ vyāsyāmaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.2"> yathovāca bhagavān dhanvanta<cb/>riḥ śruṇu vatsa suśruta
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.3"> niśācarebhyo rakṣyas tu nityam eva
            <unclear>kṣa</unclear>tāturaḥ |
            <caesura/>
             iti yat prāgabhihitaṃ vistarat tasya vakṣyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.4"> grahāṇyaṃ
            gativijñāna<unclear>ma</unclear><cb/>navasthāsahiṣṇutā |
            <caesura/>
             kriyā <unclear>ś cā</unclear>mānu<unclear>ṣī</unclear>
              yasmi<unclear>ṃ</unclear> sagrahaḥ parikīrttita<del>ā</del>ḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.5"> aśu<unclear reason="torn">cibhinna</unclear>mayādakṣata<unclear extent="3" reason="illegible" unit="char"/><gap extent="2" reason="torn" unit="char"/>
            <lb n="2"/>taṃ |
            <caesura/>
             hiṃsyur hiṃsāvihārārthaṃ satkārārtham athāpi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.6"> asaṃkhyeyāṃ grahāṇya<unclear>s tt</unclear>u
            grahādhipatayas tu ye ||
            <caesura/>
             vya<cb/><unclear>ñjā</unclear>nte vividhākārā bhidyante te tathāṣṭadhā | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.7"> devās ca devārigaṇyas tathaiva gandharvayakṣāḥ pitaro
              bhu<unclear>jaṅgā</unclear>ḥ |
            <caesura/>
             rakṣāṃsi yā cāpi piśāca<unclear>hā</unclear>ti<cb/>reṣoṣṭako devagaṇyai
              grahau<unclear>kh</unclear>yaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.8"> saṃtuṣṭaḥ sucira <unclear>vi</unclear>na ṣṭagandhamālyau
            nistandrīr avitathasaṃskṛ<unclear reason="damaged">tā</unclear>bhilāpī |
            <caesura/>
             te<lb n="3"/><unclear>ja</unclear>svī sthitanayano varapradātā brahmaṇyau
            bhavati ca rudradeva<unclear>ju</unclear>ṣṭaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.9"> saṃsvedī<unclear>ṃ</unclear> dvijagurudevadoṣava<cb/>ktā
            jihmākṣo vigatabhayo vimārgadṛṣṭiḥ |
            <caesura/>
             saṃtuṣṭo bhavati na cā<unclear>nna</unclear>pānahātairdraṣṭātmā bhavati ca
            devaśatrujuṣṭaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.10"> hṛṣṭātmā pulinavanānta<cb/>ropasevī svācāraḥ
              parigatagandhamālya<unclear extent="1" unit="char"/>paḥ |
            <caesura/>
             nṛttādyaiḥ prahasati cāru cālpa<unclear>śa</unclear>bdaṃ gandharvagra<unclear reason="damaged">ha</unclear>paripīḍi<lb n="4"/>to manuṣyaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.11"> tāmrākṣaḥ priyatanuraktavastradhārī gambhīro
            drutagatiralpavāk sahi<unclear>ṣṇu</unclear>ḥ ||
            <caesura/>
             tejasvī va<cb/>dati ca ki<unclear>m</unclear> da<add place="bottom margin">dā</add>mi kasmai yo yakṣagrahaparipīḍito manuṣyaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.12"> pretānāṃ nipatati saṃstareṣu piṇḍāṃ
              <unclear>śā</unclear>ntātmā jalam api cāpasavyahastaḥ |<cb/>
            <caesura/>
             māṃsepsustilakṛtapāyasābhikāmastadbha<unclear>kṣo</unclear> bhavati
              pitṛgrahābhi<unclear>ju</unclear>ṣṭaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.13"> yastūrvyā prasarati sarpavat kadā<lb n="5"/>cit
              sṛ<unclear>kva</unclear>ṇyau vilihati jihvayā tathaiva ||
            <caesura/>
             krordhārttoguḍa<unclear>ṃ</unclear>madhudugdhapāyasepsurvijñeyo bhavati
              bhu<cb/>ja<unclear>ṅga</unclear>magra hārttaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.14"> māṃsāsṛgvividhasurāvikāralipsurnirlajjo
              bhṛśamatini<unclear>ṣṭhu</unclear>ro tiśūraḥ |
            <caesura/>
             krodhārtto vipulabalo niśāvihārī | <cb/> śaucadviḍ bhavati sa rakṣasā gṛhītaḥ
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.15"> u<unclear>dhdha</unclear>staḥ kṛśaparuṣaś
              <unclear>ci</unclear>rapralāpī durgandho bhṛśamaśucistathāti<lb n="6"/>lolaḥ
            |
            <caesura/>
             bahvāśī vijanahimāṃburātrisevī vyā<unclear>ca</unclear>ṣṭaṃ
              bhrama<unclear>ti</unclear> rudan piśācajuṣṭaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.16"> sthūlākṣo dru<cb/>tagamanaḥ
            sa<unclear>phe</unclear>nalehī niṣceṣṭaḥ patati ca vepatethayāti |
            <caesura/>
             yaś cā<unclear>dri</unclear>dviradanagādivicyutaḥ saṃ saṃhṛṣṭo bhavati
            sahagrahābhijuṣṭaḥ || <cb/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.60.17"> devagrahāḥ paurṇṇāmāsyāmāsurāḥ
              sa<unclear>ndhya</unclear>yor api |
            <caesura/>
             gandhayāḥ prāyaśoṣṭamyāṃ yakṣāś ca pra<unclear>tipa</unclear><unclear extent="1" reason="damaged" unit="char"/>tha | </l>
          <lb n="7"/>

          <l xml:id="SS.6.60.18">kṛṣṇakṣaye ca pitaraḥ pa<unclear>ṇ</unclear>camyām api
            coragāḥ |
            <caesura/>
             rakṣāṃsi rātrau paiśācāś carturdaśyāṃ viśaṃ<gap extent="1" reason="deleted" unit="char"/>ti hi || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.19"> darpaṇyadīn yathā cchāyā śītoṣṇaṃ
              prā<unclear>ṇi</unclear>no yathā |
            <caesura/>
             ma<unclear extent="1" unit="char"/>yo bhāskarārcīṃṣi tathā dehaṃ ca dehadhṛk
            |
            <caesura/>
             vi<unclear>śa</unclear>nti na ca dṛśyante
              grahāstadvaccharī<cb/>ri<unclear>ṇa</unclear>m || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.20"> tapāṃsi tīvrāṇi tathaiva dānaṃ
            vra<unclear>tā</unclear>ni dharmo niyata<unclear>ś</unclear> ca satyaṃ |
            <caesura/>
            <unclear reason="damaged">grahā</unclear>stathāṣṭāvapi teṣu ni<pb facs="256" n="203r"/><lb n="1"/>tyaṃ vyastāḥ samastāś ca yathāprabhāvaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.21"> na te manuṣyaiḥ saha saṃviśanti na vā manuṣyāṃ
            kvacidāviśanti | <cb/>
            <caesura/>
             ye <unclear>tvāvi</unclear>śantīti vadanti mmūḑhās te
            <unclear>bhū</unclear>tasargād viṣa<del>ā</del>yād<unclear>vya</unclear>poḍhā
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.22"> teṣāṃ grahāṇāṃ paricārakā ye
            koṭīsahasrāyutapadmasaṃkhyāḥ |
            <caesura/>
             asṛgva<cb/>sāmāṃsabhujaḥ subhīmā niśācarāś cāpi <unclear reason="illegible">tamāvi</unclear>śanti | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.23"> niśācarāṇā<unclear reason="damaged">nteṣāṃ hi
              ye</unclear> devagaṇa<lb n="2"/>sa<unclear>ṃ</unclear>rśritāḥ |
            <caesura/>
             te tu tat satvasaṃsargā<unclear>smaddhru</unclear>ttās tu tadañjanāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.24"> devagrahā iti khyātāḥ procyante
            <unclear>śu</unclear>caya<cb/>s tu te |
            <caesura/>
             devavac ca namasyante pravarttante ca devavat | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.25"> svāmiśīlapriyācārāḥ krama eṣa surādiṣu |
            <caesura/>
             nirṛteryā duhitarastā<unclear>ṃ</unclear>sāṃ sa<cb/> prabhavaḥ smṛtaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.26"> sanyāso sa<unclear>t</unclear>pravṛtteṣu vṛttiteṣāṃ
            gaṇaiḥ kṛtāḥ |
            <caesura/>
             hiṃsāvihārā ye keciddivyam bhā<lb n="3"/>vānapāśritāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.27"> bhūtānīti kṛtā saṃjña teṣāṃ
              bhūta<unclear>pra</unclear>va<unclear>ktṛ</unclear>bhiḥ |
            <caesura/>
             grahasa<unclear>ñjñā</unclear>ni bhūtāni tasmād budhyai<cb/>tayo bhiṣak || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.28"> vidyayā bhūtavaidyatvamatan tvevaṃ nirucyate |
            <caesura/>
             te<del>ā</del>ṣāṃ śāntyathamanvicchan vaidyas tu susamāhitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.29"> japyaiḥ saniyamai<unclear>dhī</unclear>mān ārabhe<cb/>ta
            kicitsituṃ |
            <caesura/>
             raktāni gandhamālyāni bījāni madhusarpiṣī | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.30"> bha<unclear>kṣyā</unclear>ś ca sarve sarveṣāṃ sāmānyo
              vidhiru<lb n="4"/>cyate ||
            <caesura/>
             vastrāṇi madyamāṃsāni kṣīrāṇi rudhirāṇi ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.31"> yāni yeṣāṃ yatheṣṭāni tāni teṣāṃ<cb/> pradāpayet |
            <caesura/>
             hiṃsanti manujāṃ yeṣu prāyaśo di<unclear reason="damaged">va</unclear>seṣu tu
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.32"> devagrahe devagṛhe <unclear>hu</unclear>tvāgniṃ prāpayed
            baliṃ |<del>|</del>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.60.33">
            ku<unclear>śa</unclear>svastikapūpājyacchatrapāya<cb/>sasaṃyutaṃ |
            <caesura/>
            <unclear>ā</unclear>sure tu yathākālaṃ vidadhyāc catvarādiṣu | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.34"> gandharvasya gavāṃ mārge maṃdyamāṃsāṃ bujākulaṃ |
            <caesura/>
             hṛ<lb n="5"/>dye veśmani yakṣasya kulmāṣāsṛksurādibhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.35"> atimuktakacampādyaiḥ puṣpaiś ca vitaredbaliṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.36"> catu<cb/>ṣpa<unclear>thai</unclear> rākṣasasya bhīmeṣu
            gahaneṣu vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.37ab">
            <unclear>śū</unclear><add place="below">nyā</add>laye piśācasya cītraṃ
            balimupāharet | </l>



          <l xml:id="SS.6.60.38"> na śakyā balinā yetu yogaistā<unclear>ṃ</unclear>
            samupācaret |
            <caesura/>
             ja<cb/>nvṛkṣacarmaromāṇi śalyakālasunan tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.39"> hiṃgu mūtrañ ca bastasya dhūpamasmai pradāpayet |
            <caesura/>
            <unclear>e</unclear>tena śāmyati<lb n="6"/> kṣipraṃ balavānapi yo grahaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.40"> ga<unclear>jā</unclear>hvāpippalīmūlaṃ
            vyoṣāmalakasarṣapān |
            <caesura/>
             godhānakulamā<cb/>rjāraruṣapittaprapeṣimān| </l>

          <l xml:id="SS.6.60.41ab"> nasyābhyañjanasekeṣu vidadhyādyogatatvavit || </l>

          <l xml:id="SS.6.60.41a"> na<unclear>dyā</unclear>ṃ pitṛgrahāyaṣṭaṃ kuśāsuraṇa
            bhūṣitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS..60.41b">
            <unclear>trenrai</unclear><cb/>vopaharec cāpi nāgāya vividhād baliṃ ||| </l>

          <l xml:id="SS.6.60.41cd">
              kharāśvāśvataro<unclear>lū</unclear>kakarabhaśvaśṛgā<unclear reason="damaged">lajaṃ</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.42"> purīśaṃ kaṃkagṛdhrā<lb n="7"/>bhyāṃ varāhasya ca
              <unclear>pī</unclear>ṣayet |
            <caesura/>
             bastamūtreṇa tatsiddha<del>i</del>ṃ tailaṃ syāt pūrvavaddhitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.43">
            <unclear>śi</unclear>rīṣapuṣpa la<unclear>śu</unclear>na śuṇṭhī<cb/>
            siddhārthakaṃ vacāṃ |
            <caesura/>
             mañjiṣ<unclear>ṭh</unclear>āṃ rajanī kṛṣṇāṃ bastamūtreṇa pīṣayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.44"> vartyaś chāyāviśuṣkāstāḥ sapittāt nayanāṃjanaṃ |
            <caesura/>
             naktamālaphalaṃ vyo<cb/>ṣaṃ mūlaṃ śyonākabilvayoḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.60.45"> ha<unclear>ri</unclear>dre ca kṛtā vartyaḥ
            pūrvavannayanañjane |
            <caesura/>
            <gap extent="12" reason="damaged" unit="char"/><pb facs="257" n="203v"/><lb n="1"/>vacām api |
            <caesura/>
             bastamūtreṇa piṣṭa<unclear>nna</unclear> matsyapittena pūrvavat | </l>


          <l xml:id="SS.6.60.46cd"> pūrāṇasarpirlaśunaṃ hiṃgu siddhāthakaṃ vacā | </l>
          <cb/>

          <l xml:id="SS.6.60.47"> golomī cājalomī ca <unclear>bhū</unclear>takeśī jaṭī
            tathā |
            <caesura/>
             kukkuṭī sarpagandhā ca tiktālāvū viāṣāṇike| </l>

          <l xml:id="SS.6.60.48"> vajraproktā vayasthā ca śṛṅgī mohanavalyapi ||<cb/>
            <caesura/>
             arkamūlaṃ trika<unclear>ṭu |</unclear>kaṃ tāla sroto <unclear reason="damaged">ja</unclear>mañjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.49"> naipālī haritālañ ca ra<unclear extent="7" reason="damaged" unit="char"/> |
            <caesura/>
            <gap extent="6" reason="damaged" unit="char"/><lb n="2"/>mārjāradvīpavājigajā<unclear>ṃ</unclear>s tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.50">
            <unclear>ś</unclear>vāvi<unclear>dchālya</unclear>kagodhānāṃ tathaiva
              nakuloṣṭra<unclear>yau</unclear>ḥ |
            <caesura/>
             vidadhītavasāmūtraṃ ratta<cb/>pittana<unclear>kha</unclear>tvacaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.51"> asmin varge bhiṣak kuyāt tailāni ca ghṛtāni ca |
            <caesura/>
             pānābhyañjananasyeṣu tāni yojyāni jānatā | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.52"> avapīḍeñjane caiva vi<cb/>dadhyād
            <unclear>gu</unclear>ḍikākṛtāṃ |
            <caesura/>
             vidadhīta parīṣeke kvathitaṃ cūrṇitaṃ tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.53"> uddhūpane śla<gap extent="2" reason="damaged" unit="char"/>ṣṭaṃ pradehe cāvacāra<lb n="3"/>yet |
            <caesura/>
             eṣa sarvavikārāṃs tu mānasānavicāritaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.54"> hanyādalpaina kālena snehādirapi ca kramaḥ |<cb/>
            <caesura/>
             na cācaukṣaṃ prayuñjīta prayogaṃ devatāgrahe | </l>

          <l xml:id="SS.6.60.55"> ṛte paiṣācamanyeṣāmanukūlaṃ samācaret |
            <caesura/>
             vaidyāturau nihanyuste <unclear>dhru</unclear>vaṃ kruddhā mahaujasaḥ | </l>
          <cb/>

          <l xml:id="SS.6.60.56ab"> hitāhitavidhānañ ca nityam eva samācared iti || </l>


          <p ana="trailer"> kāyaci || <unclear extent="2" unit="char"/> || </p>
        </div>


        <div corresp="6.61 in KL 699" n="61" type="adhyāya">
          <milestone ana="line 3" n="203v" unit="folio"/>
          <!--     (A) Missing Verses:
6.61.2,  3ab,  4,  5,  6,  8cd,  9ab,  10ab,
11,  13ab,  14cd,   
23cd,  26ab,  29,  30, 
31,  32,  33,  34,  35,  36,  37
(B) Additions:
6.60.2a,  
(B) Special Notes:
6.61.27cd is placed after 6.61.25
6.61.28 is placed after 27cd
6.61.26cd is placed after 28
6.61.27ab is place after 26ab
In the previous file of NAK -533 Vulgate 6.61, I forgot to mention xml id: SS.6.61.23cd  as missing in the email note and 
           as missing in the transcription file. I apologize for the same.  -->

          <l xml:id="SS.6.61.1"> athāto pasmāraprati<lb n="4"/>ṣedhaṃ vyāṃ || </l>



          <l xml:id="SS.6.61.3ab"> smaraṇan na bhavaty asminn āpac ca parivarjayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.3cd"> apasmāra iti proktas tato yaṃ vyādhir anta<cb/>kṛt | </l>







          <l xml:id="SS.6.61.7"> hṛtkampaḥ ś<unclear>ū</unclear>nyatā svedo dhyānaṃ
            mūrcchā pramūḍhatā |
            <caesura/>
             nidrānāśaś ca tasmiṃs ca bhaviṣyati bhavanty atha | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.8ab"> saṃjñāvaheṣu srotaḥsu doṣavyāpteṣu<cb/> mānavaḥ | </l>




          <l xml:id="SS.6.61.9.cd"> dantāṃ khādaṃ vaman phenaṃ vivṛtākṣaḥ patat kṣitau | </l>


          <l xml:id="SS.6.61.10cd"> so pasmāra iti khyātaḥ sa ca dṛ<unclear reason="damaged">ṣṭa</unclear>ś caturvi<lb n="5"/>dhaḥ | </l>



          <l xml:id="SS.6.61.12"> yo brūyād vikṛtaṃ satvaṃ kṛṣṇaṃ māmanudhāvati |
            <caesura/>
             tato me cittanāśaḥ syāt sopasmāro nilātma<cb/>kaḥ | </l>


          <l xml:id="SS.6.61.13cd"> yo brūyād vikṛtaṃ satvaṃ pītaṃ māmanudhāvati | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.14ab"> tato me cittanāśaḥ syāt sa pittabhava ucyate | </l>



          <l xml:id="SS.6.61.15"> yo brūyād vikṛtaṃ satvaṃ śu<unclear>k</unclear>laṃ
            māmanudhā<cb/>vati |
            <caesura/>
             tato me cittanāśaḥ syāt sopasmāraḥ kaphātmakaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.61.16"> hṛdi todastṛ<unclear extent="1" unit="char"/>kledastriṣvapye<unclear>te</unclear>ṣu<lb n="6"/> saṃkhyayā |
            <caesura/>
             pralāpaḥ kūjanaṃ krodhaḥ pratyekañ ca bhavanti hi | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.17"> sarvaliṃgasamavāpaḥ sarvado<cb/>ṣaprakopaje |
            <caesura/>
             animittāgamād vyādher gamanād asṛhād api | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.18"> āgamāccāpy apasmāraṃ vadantyanyo <unclear>n</unclear>ya
            dūṣaṇaṃ |
            <caesura/>
             kramopayogād doṣā<cb/>ṇyaṃ kṣaṇikatvāt tathaiva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.19">
            <unclear>ā</unclear>gamād vaiśva<unclear>rū</unclear>pyā<unclear>c</unclear>
            ca sa <unclear>tu</unclear> nirvalyate budhaiḥ |
            <caesura/>
             deve varṣaty api yathā bhūmau<lb n="7"/> bī<unclear>jā</unclear>ni
              kāni<unclear>cit</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.20">
            <unclear reason="faded">śara</unclear>di pra<unclear reason="faded">ti</unclear>rohanti tathā vyādhisamucchrayaḥ |
            <caesura/>
             sthāyinaḥ kecidalpena kālenā<cb/>bhiviva<unclear>dhi</unclear>tāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.21"> darśayanti vikārāṃstu viśvāṃ kramanisargataḥ |
            <caesura/>
             apasmāro mahāvyādhistasmād doṣaja eva tu | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.22"> tasya kāyo vidhiḥ sa<cb/>rvā unmādeṣu pravakṣyate |
            <caesura/>
             purāṇasarpi<unclear reason="damaged">ṣa pāna</unclear>mabhyaṅge
              <unclear>cai</unclear>va pūjitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.23ab"> upayogo grahoktānāṃ yogā<pb facs="258" n="204r"/><lb n="1"/>nā<unclear>ṃ</unclear> vāpy aśeṣataḥ |</l>


          <l xml:id="SS.6.61.23ef">
            <unclear>bhis ru</unclear>kaṭvaṅgakiṇihīnimbatvagrasasādhitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.24"> caturguṇe gavāṃ mūtre
            tailamabhya<unclear>ñ</unclear>jane hi<cb/>taṃ |
            <caesura/>
             godhā<unclear>ṇa</unclear>kulanāgānāṃ vṛṣabharkṣagavān api | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.25"> pitteṣu tailaṃ siddhā<unclear>ñ</unclear> ca
            nasyebhyaṅge ca pūjitaṃ |
            <caesura/>
             tīkṣṇair ubhayatobhāgaiḥ śirasaś ca virecanaiḥ | </l>
          <cb/>


          <l xml:id="SS.6.61.27cd"> kula<unclear>ttha</unclear>yavakolāni śarabījaṃ
            palaṃkaśā | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.28">
            <unclear reason="damaged">jaṭilāṃ</unclear> pa<unclear>ñ</unclear>camūle
              dve<lb n="2"/> pathyāni kvāthyayogataḥ |
            <caesura/>
             bastamūtrayutaṃ sarpiḥ pacet tat paittike hitaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.61.26cd"> vātikaṃ bastibhiś cāpi
              pai<cb/>ttika<unclear>ñ</unclear> ca virecanaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.27ab"> kaphajam vamanaidhīmānapasmāramupācaret | </l>





          <l xml:id="SS.6.61.38"> bhārgīsiddhe pacet kṣīre
            śālita<unclear>ṇ</unclear>ḍulapāyasaṃ |
            <caesura/>
             tryahaṃ kṣaudrayutaṃ bhoktuṃ varāhāyo<cb/>pakalpayet |</l>

          <l xml:id="SS.6.61.39"> jñātvā ca madhurī<unclear>bhrū</unclear>taṃ taṃ
              viśasyā<unclear>nna</unclear>muddharet |
            <caesura/>
             trīn bhāgāṃ tasya hi<unclear>ṇva</unclear>sya cūr<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/>bhāgena saṃsṛjet </l>
          <lb n="3"/>

          <l xml:id="SS.6.61.40"> maṇḍodakāthe deyaś ca bhārgīkvātha suśītalaḥ
            <caesura/>
             śuddhe kumbhe nidadhyāc ca saṃbhāra taṃ surāt tataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.61.41"> jātagandhāṃ<cb/> jātarasāṃ pāyayed āsavaṃ bhiṣak |
            <caesura/>
             sirā<unclear>ñ</unclear> ca vyadhayet prāptāṃ maṃgalyaṃ cāpi dhārayed iti || </l>
          <p ana="trailer"><abbr type="supention">kāyaci</abbr>
            <expan><ex>kitsā</ex></expan> || <unclear extent="2" unit="char"/> || </p>
        </div>
        <div corresp="6.62 in KL 699" n="62" type="adhyāya">
          <!--     (A)  Missing Verses:
6.62.2,   8ab, 9ab,  10ab,  11,  15cd,  17,  19ab,  19cd,  19gh,  21cd,  22,  23,  24,  25,  26,  27,  28,  29,  34cd,  35cd
(B)  Additions:
11a,  15a,  17a,  18a, 18b,  18c
 (C)  Special Notes:
i) 18cd is placed after 17a
ii) 18ab is placed after 18c
iii) 19ef is placed after 18ab     -->
          <milestone ana="line 3" n="204r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.62.1"> athātonmādaprati<cb/>ṣedhaṃ <abbr type="supention">vyā</abbr>
            <expan><ex>kyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.62.3"> madayanty uddhatā doṣā yasmād unmārgam āśritāḥ |
            <caesura/>
             mānaso yamato vyādhirunmāda iti kīrtyate | </l>
          <lb n="4"/>

          <l xml:id="SS.6.62.4"> ekaikaśaḥ sarvaśaś ca dośairatyathamucchritaiḥ |
            <caesura/>
             mānasena ca duḥkhena pañcamaś ca sa ucyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.5"> vi<cb/>ṣādbhavati ṣaṣṭhaś ca yathāsvaṃ tasya bheṣajaṃ |
            <caesura/>
             sa tu pra<unclear reason="damaged">vṛ</unclear>ddhastaruṇo
              madasaṃjñ<unclear>ā</unclear>ṃ bibhartti ha | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.6"> mohodvegaḥ svanaḥ śrotre gātrāṇyamapakarṣaṇaṃ |<cb/>
            <caesura/>
             atyutsāho ruciś cānne svap<unclear>ne</unclear> kaluṣamajjanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.7"> vāyunonmathanaṃ cāpi bhramaś cakragatasya vā |
            <caesura/>
             yasya syur acire<lb n="5"/>ṇaivā unmādaṃ so dhigacchati || </l>


          <l xml:id="SS.6.62.8cd"> āsphoṭāyatyaṭati gāyati nṛttaśīlo vikrośati bhramati
            cāpy ani<cb/>laprakopāt | </l>


          <l xml:id="SS.6.62.9cd"> tīkṣṇā himāmbuni<cb/> caye pi sa vahniśaṃkī pittārdito
            nabhasi paśyati tārakāṃś ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.62.10cd"> nidrāparo lpakathato lpabhuguṣṇasevī<cb/> rātrau
            bhṛśaṃ bhavati cāpi kaphaprakopāt | </l>



          <l xml:id="SS.6.62.11.add"> sarvātmake tribhir api vyatimiśritāni rūpāṇi
              vātakaphapitta<lb n="6"/>kṛtāni vidyāt | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.12"> cauraiḥ sarājaḥ puruṣair aribhi yathā vā vitrāsitasya
            dhanabāndhavasaṃkṣayād vā ||<cb/>
            <caesura/>
             gāḍhaṃ kṣate manasi ca priyayā riraṃsor <unclear>jā</unclear>yeta cotkaṭātaro
            manaso vikāraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.13"> citraṃ bravīti ca manonugataṃ visaṃjño gāyatyatho hasati
            roda<cb/>ti cāpi mūḍhaḥ |
            <caesura/>
             raktekṣaṇai hatabalendriyavāk sudīnaḥ śyāmānano viṣakṛte na <unclear extent="3" reason="torn" unit="char"/>saṃjñaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.62.14">
            <unclear extent="5" reason="damaged" unit="char"/><pb facs="259" n="204v"/><lb n="1"/>manujamunmādārtaṃ viśodhayet |
            <caesura/>
             tīkṣṇair ubhayatobhāgaiḥ śirasaś ca virecanaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.15ab"> vividhairavapīḍaiś ca<cb/> sarṣapasnehasaṃyutaiḥ| </l>



          <l xml:id="SS.6.62.15a"> cūr<unclear>ṇṇaṃ śukyā</unclear>tha nāḍyā vā pradhame
              <unclear>vvā</unclear>syata<unclear>stavyo</unclear>ḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.16"> satataṃ dhūpayec cainaṃ śvagomāṃsaistupūtibhiḥ |
            <caesura/>
             sarṣapānyañ ca tailena nasyābhya<cb/><unclear>ṅgai</unclear> hitaḥ sadāḥ | </l>



          <l xml:id="SS.6.62.17a"> ayaḥ pāśāvabaddhaś ca
            ra<unclear>jju</unclear>vyāḍāyudhādibhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.18cd">
            <gap extent="1" reason="omitted" unit="pāda"/> trāsayed rakṣa<unclear extent="2" reason="damaged" unit="char"/>ñ ca taṃ prasupta tṛ<unclear extent="3" reason="damaged" unit="char"/> || </l>
          <lb n="2"/>

          <l xml:id="SS.6.62.18a"> jalodanāśinañ caiva śuddhe veśmani vāsayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.18b"> surakṣitaṃ balavatā jale taṃ pariṣecayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.18c"> gajairvinī<cb/>tair uragairaviṣaiś cāpi bhīṣayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.18ab">
            <gap n="1" unit="pāda"/> stambhāvabaddhaṃ yaṣṭībhiḥ kaśābhir vāpi tāḍayet | </l>



          <l xml:id="SS.6.62.19ef"> pratudedārayā cainaṃ marmāghātaṃ vivarjayet | </l>


          <l xml:id="SS.6.62.20"> cakrāpidhā<cb/>ne kūpe ca satataṃ tan nivāsayet |
            <caesura/>
             tryahāt tryahā<unclear>d</unclear> cāsmai dadyād yavāṃgūm atha tarpaṇaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.21ab"> kevalenāmbunā vāpi ku<lb n="3"/>lmāsām vā bahuśrutaḥ | </l>




          <l xml:id="SS.6.62.30"> brāhmīmendrīṃ viḍaṃgāni vyoṣa hiṃgu jaṭīsurāṃ |
            <caesura/>
             rāsnāṃ viṣaghn<unclear>ā</unclear>ṃ laśunaṃ vi<cb/>śalyāṃ surasāṃ vacāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.31"> jyotiṣmatīn nāgavinnām anantāmabhayāt tathā |
            <caesura/>
             saurāṣṭrīñ ca samāṃśāni nāgamūtreṇa pīṣayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.32"> cchāyāviśuṣkāstāva<cb/>r<unclear>tyo</unclear> yojayed
            vidhikovidaḥ |
            <caesura/>
             avapīḍe ñjane bhya<unclear>ṅgo</unclear> nasye dhūpe tathaiva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.33"> uropāṃgalalā<unclear reason="damaged">ṭo</unclear>ṣu
              sirāṃ<lb n="4"/>ś cāsya vimokṣayet |
            <caesura/>
             apasmārakriyāñ cāpi grahoddiṣṭāñ ca kārayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.62.34ab"> śāntadoṣaṃ viśuddhaś ca<cb/> snehabastibhir ācaret | </l>


          <l xml:id="SS.6.62.34ef"> mṛdupūrvaṃ made py evaṃ kriyāṃ mṛdvīṃ prayojayet| </l>

          <l xml:id="SS.6.62.35ab"> śokaśalyaṃ vyapanayed unmāde pañcame bhiṣagiti || </l>



          <p ana="SS.6.62.trailer"><abbr type="suspension">kāyaci</abbr>
            <expan><ex>kitsā</ex></expan> || <cb/>
            <unclear extent="2" unit="char"/> || </p>
        </div>


        <div n="63" type="adhyāya" corresp="6.62 in KL 699">

          <milestone ana="line 4" n="204v" unit="folio"/>
          <!-- 204v :4 -->

          <l xml:id="SS.6.63.1"> athāto rasabhedamadhyāyaṃ <abbr type="supention">vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.63.3"> doṣāṇyaṃ pañcadaśadhā prasaro bhihitas tu yaḥ |
            <caesura/>
             triṣaṣṭi ra<lb n="5"/>sabhedānāṃ tatprayojanamucyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.63.4"> avidagdhā vidagdhā vā bhidyante te triṣaṣṭidhā |
            <caesura/>
             triṣaṣṭirasa<cb/>bhedāṃs tu vīkṣya tatra prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.63.5"> ekaikasyānu<unclear reason="damaged">ga</unclear>manaṃ
            bhāgaśo yadudīritaḥ |
            <caesura/>
             doṣāṇyaṃ tatra matimāṃ triṣaṣṭīnāṃ prayojayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.63.6"> yathā<cb/>kramapravṛttānāṃ dvikeṣu madhuro rasaḥ |
            <caesura/>
             pañcānukramate yogān amvlaś catura eva ca | <g ref="#newa-old-gap-filler"/>
          </l>
          <lb n="6"/>

          <l xml:id="SS.6.63.7"> trīṇyaitā gacchati raso lavaṇaḥ kaṭuko dvayaṃ |
            <caesura/>
             tiktaḥ kaṣāyamanveti te dvikā daśa pañca ca || </l>
          <cb/>

          <l xml:id="SS.6.63.8"> tadyathā | madhurāmvlau | madhuralavaṇau | madhurakaṭukau
            | madhuratiktau | madhurakaṣāyau | ete pañcānukrāntā madhureṇa ||
            amvla<cb/>lavaṇaḥ | amvlakaṭukaḥ | amvlatiktaḥ | <unclear reason="damaged">amvla</unclear>kaṣāyaḥ | <g ref="#newa-old-gap-filler"/><pb facs="260" n="205r"/>
            <g ref="#newa-old-gap-filler"/> te catvāro nukrāntā amvlena | <cb/>
            lavaṇakaṭuḥ | lavaṇatiktaḥ | lavaṇakaṣāyaḥ | ete nukrāntās trayo lavaṇaina ||
            kaṭutiktaḥ | kaṭukaṣāyaḥ | dvāv anukrāntau kaṭukena || tikta<cb/>kaṣāyaḥ | eka
            evānukrāntas tiktaina || ete pañcadaśa dvikasaṃyogāḥ vyākhyātāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.63.9"> trikāna ta ūdhvaṃ vakṣyāmaḥ | <lb n="2"/> ādau
            prayujyamānas tu madhuro daśa gacchati |
            <caesura/>
             ṣaḍamvlo lavaṇas tasmād adham ekaṃ rasaḥ kaṭuḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.63.10"> madhurāmvla<cb/>kaṭuḥ | madhurāmvlatiktaḥ |
            madhurāmvlalavaṇakaṭuḥ | madhurāmvlalavaṇatiktaḥ | madhurāmvlalavaṇakaṣāyaḥ |
            madhurakaṭutiktaḥ | madhurakaṭuti<cb/>ktaḥ | madhurakaṭukaṣāyaḥ ||
            madhuratiktakaṣāyaḥ | evam eteṣān daśānāṃ tri<unclear>ka</unclear>śaṃyogānāṃ
            mādau madhuraḥ<lb n="3"/> prayujyate || amvlalavaṇakaṭuḥ | amvlalavaṇatiktaḥ |
            amvlalavaṇakaṣāyaḥ | amvlakaṭutiktaḥ |<cb/> amvlakaṭukaṣāyaḥ |
            amvlatiktakaṣāyaḥ |e<unclear reason="damaged">va</unclear>m eṣāṃ ṣaṇṇyamādāv
            amvlaḥ prayujyate || lavaṇakaṭutiktaḥ | lavaṇakaṭukaṣāyaḥ |<cb/>
            lavaṇatiktakaṣāyaḥ | evam eteṣāṃ trayā<unclear>ṇā</unclear>mādau lavaṇaḥ
            prayujyate || kaṭutiktakaṣāyaḥ | e<lb n="4"/>vam eṣa eka evādau kaṭukaḥ | evam
            ete trikasaṃyogā viṃśatir vyākhyātāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.63.11"> catuṣkānata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ |<cb/>
            <caesura/>
             catuṣkarasasaṃyoge madhuro daśa gacchati |
            <caesura/>
             a<unclear reason="damaged">m</unclear>vlacaturo yāti
              lavaṇa<unclear>s</unclear>tveka eva tu || </l>

          <l xml:id="SS.6.63.12">madhurāmvlalavaṇakaṭukaḥ | madhurāmlalavaṇatiktaḥ |<cb/>
            madhurāmvlalavaṇakaṣāyaḥ | madhurāmvlakaṭutiktaḥ | madhurāmvlakaṭukaṣāyaḥ |
              madhurāmvlatiktakaṣāya<unclear reason="torn">ḥ</unclear><lb n="5"/> |
            madhuralavaṇakaṭutiktaḥ | madhuralavaṇakaṭukaṣāyaḥ | madhuralavaṇatiktakaṣāyaḥ
            | madhuralava<cb/>ṇatiktakaṣāyaḥ | madhurakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam eṣāṃ daśānāṃ
            catuṣkasaṃyogānāmādau madhuraḥ prayujyate || amvlalavaṇakaṭuti<cb/>ktaḥ |
            amvlalavaṇakaṭukaṣāyaḥ | amvlalavaṇatiktakaṣāyaḥ | amvlakaṭutiktakaṣāyaḥ |
              <gap extent="2" reason="damaged" unit="char"/><lb n="6"/>m eṣāṃ
            cartuṇṇāmādāvamvlaḥ | lavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam eṣa eka evādau lavaṇaḥ |
            evam ete pa<cb/>ñcadaśa catuṣkasaṃyogāḥ | pañcadaśa vyākhyātāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.63.13"> pañcakānata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ ||
            <caesura/>
             pañcakāṃ pañca madhuraḥ ṣaṭ<unclear>ka</unclear>mamvlas tu gacchati | </l>

          <l xml:id="SS.6.63.14"> madhurāmvla<cb/>lavaṇakaṭutiktaḥ |
            madhurāmvlalavaṇakaṭukaṣāyaḥ | <g ref="#newa-old-gap-filler"/><pb facs="261" n="205v"/>
            <unclear reason="faded">madhurā</unclear>mvlalavaṇatiktakaṣāyaḥ |
            madhurāmlakaṭutiktakaṣāyaḥ | madhuralavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam eṣāṃ
            madhurāmvlakaṭutiktakaṣāyaḥ || madhuralavaṅakaṭutiktakaṣāya i<cb/>ti || evam
            eṣāṃ pañcānāṃ pañcakasaṃyogānāmādau madhuraḥ prayujyate ||
            amvlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam ekasyādāv amvlaḥ | eva<cb/>m ete ṣaṭ
            pañcakāḥ vyākhyātāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.63.15"> ṣaṭkam ekam ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ ||
              madhurāmvlalava<unclear reason="damaged">ṇa</unclear>kaṭutiktaka<unclear reason="damaged">ṣāyaḥ</unclear> | <lb n="2"/> ekas tu evam ekaḥ
            ṣaṭkasaṃyogāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.63.16"> ekaikaśaś ca ṣad rasā bhavanti | prākāśyena | madhuraḥ |
            amvlaḥ | la<cb/>vaṇaḥ | kaṭukaḥ | tiktaḥ | kaṣāyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.63.17"> evam ete triṣaṣṭirasayogāḥ vyākhyātāḥ |
            <caesura/>
             doṣabhedāt | dviṣaṣṭyās te prayoktavyā vicakṣaṇair i<cb/>ti || </l>
          <p ana="trailer"><abbr type="suspension">kāyaci</abbr>
            <expan><ex>kitsā</ex></expan> || <cb/>
            <unclear extent="2" unit="char"/> || </p>
        </div>


        <div n="64" type="adhyāya" corresp="6.63 in KL 699">
          <milestone ana="line 2" n="205v" unit="folio"/>
          <!-- A)  Missing Verses:
6.64.2,   3ab,   11,  13cd,  14,  15,  16,  17cd,  18ab,  
22,  23,  24,  26,  27,  31ab,  37ab,  38,  40ab,
43cd,  44ab,  45,  46cd,  47ab,  49,  
64ef
(B)  Additions:
6.64.2a,  2b,  4a,  11a,  11b,  11c,  11d,  11e,  13a,  13b,  12a,  16a,  16b,  16c,  16d, 16e, 16f,  16g,  16h,  16i,  16j,  16k,  16l,  16m,  17a,  19a,  20a
% got to here

          
          
          
          
          
          
    
 (C)  Special Notes:
1) 13ab is placed after 11e
2) 12 ab is after 13b
3) 12cd is placed after 12a
4) 18cd is placed after 17a
5) 28, 29, 30 are placed after 24
6) 25ab is placed after 30, 25b is after 25ab
 
7)  25cd is after 25b,
8) 31cd is after 27f
9) 39cd is placed after 38a,
10) 39ab is after 39cd
11) 41a to 41g are placed after 41ab
12) 44cd is after 41g,
13) 41h is placed after 44cd
14)  41cd is after 41h
15)  48 is after 46o
16) 47cd is after 48a
17) 55cd is after 55d,
18) 71 is after 72ab
19)  72cd  is after 71
20) 72ab is after 70
21) 75cd is after 73
22) 74 is placed after 75cd
23) 75ab is after 74a
24)  81 is after 82ab
25) 82ab is after 80
26) 82cd is after 81a -->
          <l xml:id="SS.6.64.1"> athātaḥ svastharakṣaṇīyaṃ <abbr type="supention">vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>


          <l xml:id="SS.6.64.2a"> samadoṣaḥ samā<unclear reason="damage">gni</unclear>ś ca
              samadhātuma<lb n="3"/>lakriyaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.2b"> prasannātmendriyamanā svastha ity
            a<unclear>ti</unclear>dhīyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.3cd"> tasya ta<unclear>d</unclear> drakṣaṇaṃ
              vat<unclear>śa</unclear> cikitsāyāḥ pa<cb/>raṃ hitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.4"> tasya yad vṛttam uktaṃ hi rakṣa<unclear>ṇa</unclear>ñ ca
            mayāditaḥ ||
            <caesura/>
             tasminn a<unclear>r</unclear>thāṃ samāsoktaṃ vistareṇaiha vakṣyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.5"> yasmin yasminṛtau ye ye doṣāḥ<cb/> kupyanti dehināṃ |
            <caesura/>
             teṣu teṣu pradātavyā rasāste te vijānatā || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.6"> praklinnatvāc charīrāṇyaṃ varṣāsu khalu dehi<lb n="4"/>nāṃ |
            <caesura/>
             mandegnau kopam āyānti saṃharṣāt mārutādayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.7"> tasmāt kledaviśuddhyathaṃ
              doṣasaṃdhāra<unclear>ṇa</unclear>ya<cb/> ca |
            <caesura/>
             kaṣāyatiktakaṭukai rasaiḥ saṃyuktamadravaṃ <unclear reason="damaged">|</unclear>| </l>

          <l xml:id="SS.6.64.8"> nātisnigdhaṃ nātirūkṣamuṣṇaṃ dīpanam eva ca |
            <caesura/>
             deyamannaṃ nṛpataye yajjalañ cauktamā<cb/>ditaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.9"> taptāyasa kṛtāmbho vā pibet kṣaudrānvitañ ca yat |
            <caesura/>
             ahni varṣānilāviṣṭe tyarthaśītāmbusaṃkule | </l>
          <lb n="5"/>
          <l xml:id="SS.6.64.10"> taruṇatvād vidāhañ ca gacchanty auṣadhayas tathā |
            <caesura/>
             tannimittañ ca matimān nātivyāyāmam ācaret || </l>
          <cb/>

          <l xml:id="SS.6.64.11a"> nātiśīte purāṇyas tu yavagodhūmaśālayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.11b"> yū<unclear reason="damaged">ṣai</unclear>ḥ mūpaiś ca
            kaṭubhir bhojyair hṛdyaiś ca jāṅgalaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.11c"> mādhvīkaṃśīdhumalpam vā māhendram atha sā<cb/>rasaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.11d"> taptaśītaṃ kṣaudrayutaṃ kaupajam vā pibejjalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.11e"> pūrvānilaṃ gharmasevāmudamanthaṃ sarijjalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.13ab"> di<lb n="6"/>vāśvapnamavaśyāyaṃ varjayec cātra
            maithunaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.13a">
              praghairṣādvarttana<unclear>snā</unclear>nagandhasrag<unclear>dhṛ</unclear>masevinā
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.13b"> bhūmyuṣma<cb/>parihārā<unclear>r</unclear>thaṃ
              svapetmadhya<del>e</del>maveśmani | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.12ab"> śīte sāgnau nivāte ca guruprāvaraṇyanvitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.12a"> kṣate kledādidoṣāṃś ca varjayec cha<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/>sam<unclear>vṛ</unclear>taḥ || </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.12cd"> yāyānnāgavadhūbhiś ca praśastāgurubhūṣita iti || </l>




          <l xml:id="SS.6.64.16a"> vyāpanītadharābhogaghananī<g ref="#old-newa-gap-filler"/><pb facs="262" n="206r"/><lb n="1"/>lāvaguṇṭhite | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16b"> vyomniprasan<unclear>na</unclear>di<unclear reason="illegible">ṅga</unclear><unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/>rggala<unclear>ddha</unclear> prasarabhāskare | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16c"> śkrāśtrala<unclear>ddha</unclear>sandarśa
            jāyamānoddhate tataḥ | </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.16d"> ākrāmati raverlakṣmīs tiraskṛtya ghanaṃ ghanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16e"> varṣāsu sañcitam pittamauṣṇyāc charadi kupyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16f"> tasmāt pittaghnaṃ <del>ḥ</del> seveta sarva eva
            ghanātyaye || </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.16g"> śītaṃ kaṣāya madhuramīṣallaghu satiktakam || </l>
          <lb n="2"/>
          <l xml:id="SS.6.64.16h"> sasarpirjāṅgala yutaṃ śaradyadyāt prakāṃkṣataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16i"> hariṇyaṃ pṛṣatāṃ lāvāñc chaśāneṇyan kapiñjalāṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16j"> mu<unclear>d</unclear>gāñc chālī<cb/>nyavā<unclear>ñ
              jī</unclear>rṇṇāṃ seven nātivyavāyavān | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16k"> vidā hi
            kṣāratīkṣṇoṣṇadivāśva<unclear>pna</unclear>gurūṇyatha | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16l"> śākaṃ guru ca yat māṃsamavaśyāyañ ca varjayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.16m"> sevyaḥ<cb/> śaradi yat ta<unclear>navidhireṣa</unclear>
            vijānatā | drākṣakvukṣīrasevī ca bhavet tatra narādhipa | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.17ab"> varṣāsu sañcitam pittaṃ nirha<lb n="3"/>rec ca
            virecanaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.17a"> tiktaḥ sarpiḥ prayogair vā sirāṇyañ cāpi mokṣaṇaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.18cd"> svāduśītañ jalaṃ medhyaṃ śu<cb/>cisphaṭikanirmmalaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.19"> śarac candrāṃsunirdhūtamaga<unclear reason="damaged">styo</unclear>dayanirviṣaṃ |
            <caesura/>
             prasannatvāc ca salilaṃ sarvam eva tadā hitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.19a"> śaratsupavanañ caivakamālau<cb/>tpalaśāliṣu | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.20"> candanaṃ vāsakarpūraṃ vāsaś cāmalinaṃ
              <unclear>la</unclear>ghuḥ |
            <caesura/>
             bhajec ca śāradaṃ mālyaṃ sī<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/>ḥ pānañ ca yukti<lb n="4"/>taḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.20a"> candrapādāḥ sahṛdvargaḥ sukhāni madhurāgiraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.21"> pittapraśamanaṃ yac ca tac ca sarvaṃ samācare<unclear reason="damaged">diti</unclear><cb/> || <g ref="#newa-old-gap-filler"/>
            <caesura/>
             hemanta<add place="below">ḥ</add> śītalo rūkṣo mandasūyo ni<unclear reason="damaged">lā</unclear>kulaḥ | </l>





          <l xml:id="SS.6.64.28"> annapānāṃ tilān māṣāṃ śākāni ca dadhīni ca |
            <caesura/>
             tathekṣuvikṛt<del>i</del><add>ī</add>ñc chālīṃ sugandhāṃ<cb/>ś ca navānapi | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.29"> prasahānūpāmāṃsāni kravyādabilaśāyināṃ |
            <caesura/>
             audakānāṃ plavānāñ ca pādināñ caupayo<lb n="5"/>jayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.30"> madyāni ca prasannāni yac ca kiñcid balapradaṃ |
            <caesura/>
             kāmatas tan niṣeveta puṣṭim icchan himāga<cb/>me | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.25ab"> tailai koṣṇe sukheṣṇe vā
              praśastamavagā<unclear>ha</unclear>naṃ |</l>

          <l xml:id="SS.6.64.25a"> saśiraskaṃ tathābhyaṃgaṃ vyāyāmañ cācared bhṛśaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.25b"> sukhodakāvagāhaṃ vā saucamuṣṇāmbum e<cb/>va ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.25cd"> sāṃgārayāne mahati dhūpāmodamadotkaṭo | </l>



          <l xml:id="SS.6.64.27a"> aurṇṇ<unclear>ā</unclear>kauseyasamvītaśayane
            kuthakāstṛte | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.27b"> kuṃ<lb n="6"/>kumāgurudig<unclear>dhā</unclear>ṃge
            nivāte gṛhagahvare | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.27c"> śayītaśayane cāpi suvistīr<unclear>ṇṇe</unclear>
            manorame | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.27d"> sevyamā<cb/>no mṛduśparśair nirdayair upagūhanaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.27e"> tatrā<unclear reason="damaged">pa</unclear>nītahārāṃś
            tu priyānā<unclear>ya</unclear>ḥ śvalaṃkṛtāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.27f"> rāmayeyuyathākālaṃ balād api
              madotka<unclear>ṭya</unclear>ḥ | </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.31cd"> eṣa eva vidhiḥ kā<unclear>ya</unclear>ḥ śiśire
            samudāhṛtaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31a"> hemanta śeṣaḥ śiśiraḥ kecidicchanti vaidyakāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31b">
            <unclear reason="damaged">me</unclear><pb facs="263" n="206v"/><lb n="1"/>ghamāru<unclear>ta</unclear>jaṃ śītaṃ raukṣyaṃ cādānajaṃ yataḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31c"> bhajejjijīviṣus tatra soṣṇasnigdhataranvidhiṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31d"> tatra manthamava<unclear>ś</unclear>yā<cb/>yaṃ pravātaṃ
            rūkṣabhojanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31e"> malināni ca vāsāṃsi tathā śnānañ ca varjayed iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31f"> tuṣārapaṭanirhāradīptabhāskararaśmiṣu | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31g"> dineṣu<cb/> jyambhamāṇaiṣu hīymānāsu rātriṣu | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31h"> puṣpā<unclear>ṣṭa</unclear>hāsaśavalaiś ca
              <unclear>latki</unclear>salayojjva<unclear reason="damaged">laiḥ</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31i">
            <unclear extent="7" reason="damaged" unit="char"/><lb n="2"/>bhramaroṅgītaniḥ<unclear>ś</unclear>vanaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31j"> darśayan suvicitrāsu vanopavanarājiṣū | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.31k"> prakupyanti yathoddiṣṭaṃ sisṛ<cb/>kṣati gadātkaphaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.32"> hemante nicitaḥ śleṣmā śai<unclear reason="damaged">tyā</unclear>c chītaḥ śarīriṇyaṃ |
            <caesura/>
             auṣṇyādvasante viṣyaṇṇa kurute vividhān gadān | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.33"> ato mbūmadhurasni<cb/>gdhadivāsvapna gurūṇi ca |
            <caesura/>
             varjjayed vamanādīni ka<unclear extent="1" unit="char"/>ṇy api ca kārayet | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.34"> ṣaṣṭikā<unclear reason="damaged">na</unclear>navāñ
            chālīn nī<lb n="3"/>vārān mudga kodravān |
            <caesura/>
             lāvādiviṣkirarasaiś cādyādyūṣañ ca yuktibhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.35"> pa<unclear>ṭo</unclear>lanimbavetrāgrati<cb/>ktaiś
            cānyair himātyaye |
            <caesura/>
             sevenmadhvāsavāriṣṭāṃ <unclear reason="damaged">sī</unclear>dhuṃ mādhvīkam
            eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.36"> vyāyāmam añjanan dhūmaṃ tīkṣṇañ ca kavaḍagrahaṃ |
            <caesura/>
             uṣṇāmbunā ca sarvārthān se<cb/>veta kusumāgame | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.37cd"> yavamudgamadhuprāyaṃ vasante bhojanaṃ hitaṃ | </l>


          <l xml:id="SS.6.64.38a"> vyāyāmo vyadhikaś cātra sarva eva pra<lb n="4"/>sasyate
            | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39cd"> śirovirekair vamanaiḥ kaṣāyaiḥ kavaḍagrahaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39ab"> nirharedapramattaś ca hemantopacita<cb/>kaphaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39a"> śuciḥ śuklāmbaradharaś
              candanāguru<unclear>bhū</unclear>ṣitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39b"> pīnastanorujaṃ ghānāṃ rūpayauvaśālinīṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39c"> kānaneṣu vicitreṣu sarvālaṅkārabhū<cb/>ṣitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39d"> romayed yāvad utsāhaṃ sumanāḥ kusumāgame | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39e"> tataś candrakarālokāṃ pradoṣaṃ sat suhṛjjanaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39f"> saṃ<lb n="5"/>seved athavā liṅgya śvapet
              kāntā<unclear>ṅgṛho</unclear>dare || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39g"> ādadānaḥ karair grīṣme jagatsnehan divāka<cb/>raḥ </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39h"> yauvanotsavanibhargnavanitāyām iva kṣi<unclear reason="damaged">tau</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39i"> bibhratyāṃ durbhagaṃ rūkṣaṃ
            re<unclear>ñcaṅgā</unclear>rāruṇaṃ vapuḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39j"> vātacakrasamuddhūtaśuṣkaparṇṇaśvanānvitaḥ | </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.39k"> raukṣyaṃ sañjanayatyāśus tataḥ śuṣyanti dehinaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.39l"> tasmān nidāghasamaye śoṣaṇaṃ rūkṣaṇañ ca yat | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.40cd"> vyā<lb n="6"/>yāmamuṣṇamāyāsaṃ maithunaṃ paridāhi ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41ab"> rasāṃś cāgniguṇyaidri<unclear>kṣā</unclear>ṃ viśeṣeṇa
            vivarjayet || </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.41a"> sarpiḥ khaṇḍa guḍāktāṃs tu sahākārarasānvitāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41b"> sa<unclear>kkū</unclear>n pibet prātas takraiḥ
            śītatoyottaraṃ naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41c"> yavagodhūmavikṛtīḥ śālīṃś ca vividhā<cb/>n api | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41d"> prasahānūpamāṃ sāni vṛṣyāṇyanyāni yāni ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41e"> prakārair vivi<pb facs="264" n="207r"/><lb n="1"/>dhair
            adyānnidāghe svalkaṭumbinā | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41f"> ṣāḍavair vividhairāgair gauḍikaiśvasu suṃkṛḥtaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41g"> suśītai snigdhamadhurais tarpa<cb/>yecchoṣitāṃs tanūn | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.44cd"> hitañ ca bhojanaṃ grīṣme śītalaṃ madhuraṃ dravaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41h"> saśarkareṇa payasā rātrāv api tu pūjitaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.41cd"> sarāṃsi vāpyaḥ sarito vanāni ruci<cb/>rāṇi ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.42"> candanāni parārdhyāni tathā sakamalotpa<unclear reason="damaged">lā</unclear>ḥ |
            <caesura/>
             tālavṛttānilānhārā <unclear extent="8" reason="broken" unit="char"/><lb n="2"/>| </l>

          <l xml:id="SS.6.64.43ab"> gharmakālaṃ niṣeveta vāsāṃsi sulaghūni ca || </l>



          <l xml:id="SS.6.64.45a"> divā śītagṛhe cāpi padmotpaladalo yute | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46ab"> śamīta<cb/> ca yathākāmaṃ spṛśyamāno
              <del>li</del><add>ni</add>laiḥ sukhaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46a"> rā<unclear reason="damaged">trau</unclear> harmyatale
            hṛdye puṣpaprakarabhūṣite | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46b"> jalajaih kusumaiś citraiś candrapādāvaguṇṭhite | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46c"> vya<cb/>janair vī<unclear>jña</unclear>mānaś ca
            spṛśyamānaś ca komalaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46d">
            <unclear reason="damaged">strīṇāṃ</unclear> stanaiḥ karaiś cāpi muktāhāraiś ca
            śītalaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46e"> saṃse<unclear>dyā</unclear>mā<lb n="3"/>na āsīta
            suhṛdbhir abhisamvṛtaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46f"> śayītaśayane śubhre candanārdrapaṭo naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46g"> rūkṣoc chuṣkeṣu deheṣu<cb/> grīṣme vā
              <unclear>pu</unclear>ṣpi<unclear>to</unclear>valī || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46h"> pravṛddhaga<unclear reason="damaged">mbhī</unclear>raravair meghair ativinādite | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46i"> prodbhinnakandale
            syāmakadambakuṭa<unclear>jā</unclear>rjyane | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46j"> mālatīku<unclear reason="damaged">su</unclear><cb/>māmodadaśāśāpūritembare | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46k"> surendragopamaṇḍ<unclear>ū</unclear>kaiḥ
            prakīrṇṇavasudhātale | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46l"> dvirephakṛtasaṅgīta<lb n="4"/>nal<add place="inline">i</add>nīvanabhūṣite || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46m"> śi<unclear>kha</unclear>ṇḍināyakavarairnā<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/>rambhakṛtotsave | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46n"> daurbalyakāṣṭhāṃ paramāṃ ya<cb/>dā gacchati bhāskare | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.46o"> śītavātābhravarṣais tu vā<unclear reason="damaged">yu</unclear>ḥ prāvṛṣi kupyati | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.48"> nidāghopacitaṃ caiva prakupyantaṃ samīraṇaṃ |
            <caesura/>
             nihanyādavilambena<cb/> vidhinā vyādhikovidaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.48a"> ca<unclear>ryā</unclear>ḥ sukhoṣṇāś caratās tailāni
            vividhāni ca || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.47cd"> bṛṃhaṇañ cāpi ya<add place="inline">t</add>kiñci<lb n="5"/>dabhiṣyandi tathaiva ca | </l>


          <l xml:id="SS.6.64.50"> navāmburūkṣaśītānnaṃ saktūṃś cāpi vivarjayet |
            <caesura/>
             yavaṣaṣṭikaśālīṃś ca go<cb/>dhumānanavāṃs tathā | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.51"> harmyamadhye nivāte ca <unclear reason="damaged">bha</unclear>jec chayyāṃ mṛdūttarāṃ |
            <caesura/>
             saviṣaprāṇivinmūtralālāniṣṭhīvanādibhiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.52"> samāplutan tadā to<cb/><unclear reason="damaged">ya</unclear>māntarīkṣaṃ viṣopamaṃ |
            <caesura/>
             vāyunā viṣajuṣṭena prāvṛṣeṇyaina dūṣitam | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.53"> taddhi sarvopayogeṣu ta<lb n="6"/>smin kāle vivarjayet |
            <caesura/>
             ariṣṭāsavamaireyāṃ sopadaṃ<unclear reason="damaged">śā</unclear>ṃś ca
            yuktitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.54"> pibet prāvṛṣi jīrṇṇāṃs tu<cb/> rātrau prāvṛṣi varjayet |
            <caesura/>
             nirūhaibasti<unclear reason="damaged">bhi</unclear>ś cāpi tathānyair
            mārutāpahaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.55ab"> kupitaṃ śamayed vātaṃ vārṣikañ ca caredvidhiṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.55a">
            <pb facs="265" n="207v"/><lb n="1"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/> bhūyo
              va<unclear reason="damaged">rṣāt tu parjanyo gaṃ</unclear>gāyādakṣiṇe
            ja<cb/>ne | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.55b"> tatra ca pr<unclear reason="torn">ā</unclear>vṛt
            vaṣākhyo ṛt<unclear>ū</unclear> teṣā<unclear>ṃ</unclear> pra<unclear reason="damaged">kīrttitau</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.55c"> tasya evottare de<unclear reason="damaged">śe
              himavad</unclear>dravya<unclear reason="damaged">saṃ</unclear>kule | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.55d"> bhūyaḥ śītatamas tatra hemantaśiśire
              ṛt<unclear>ū</unclear> || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.55cd"> ṛtāvṛ<cb/><unclear reason="damaged">tau</unclear>ya
            etena vidhinā varttate naraḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.56"> ghorā<unclear>nṛtu</unclear>kṛtānrogānāpnuyā<unclear>t
              na</unclear> kadācanaḥ |
            <caesura/>
             ata ūrdhvaṃ dvāda<unclear>śāsana</unclear>pravi<lb n="2"/>cārām vakṣyāmaḥ |
            <caesura/>
             tad yathā
            śītoṣṇasnigdharūkṣadravaśuṣkekakālikadvikālikauṣadhayuktahīnamātradoṣa<cb/>praśamanapravṛdhyathāṃ
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.57"> tṛṣṇāmadavidārhārttāt ra<unclear reason="torn">kta</unclear>pittaviṣāt turān |
            <caesura/>
             saṃmūrcchā strīṣu ca kṣīṇyaṃ śītairannair upācaret | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.58"> kaphavātāmayāviṣṭāṃ viri<cb/><unclear reason="damaged">kta</unclear>ṃ snehapāyinaḥ |
            <caesura/>
             aklinnakāyāṃś ca narānuṣṇairannair upācaret | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.59"> vātikān rūkṣadehāṃś ca vyavāyopahatāṃs tathā |<lb n="3"/>
            <caesura/>
             vyāyāminaś cāpi narāṃ snigdhairannair upācaret | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.60"> medasābhiparītāṃs tu sthūlāṃ mehāturānapi |
            <caesura/>
             kaphā<cb/>bhipannadehāś ca rūkṣairnnair upācaret | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.61"> śuṣkade<unclear reason="torn">hā</unclear>ṃ pipāsārttāṃ
            durbalānapi ca dravaiḥ |
            <caesura/>
             praklinnadehaṃ vraṇinaḥ śuṣkairmehinam eva ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.62"> ekakā<cb/>laṃ bhaveddeyo durbalāgnivivṛddhaye |
            <caesura/>
             śamāgnaye tathāhāro dviḥ kālam atha pūjitaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.63"> auṣadhadveṣi<unclear>nai</unclear> deyaṃ<lb n="4"/>s
            tathoṣadhasamāyutaṃ |
            <caesura/>
             mandāgnaye rogiṇe ca mātrāhīnaḥ prasasyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.64"> yathartudan usnvāhāro
            do<cb/><unclear>ṣa</unclear>praśamanaḥ smṛtaḥ |
            <caesura/>
            <unclear>a</unclear>taḥ paraṃtū svasthānāṃ <unclear reason="damaged">sa</unclear>rva eva prasasyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.65"> ata ūdhvaṃ daśauṣadhakālān vakṣyāmaḥ |
            <caesura/>
             tatrābhaktaṃ | prāgbhaktaṃ | <unclear reason="damamged">a</unclear><cb/>dhobhaktaṃ | madhyabha<cb/>ktaṃ | antarābhaktaṃ | subhaktaṃ |
              sāmud<unclear>bha</unclear>aṃ | muhurmuhur grāsaṃ | grāsāntarañ ceti || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.66"> tatrābhakta<lb n="5"/>nnāmayaḥ | kevalamauṣadham
            upayujyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.67"> vī<unclear>r</unclear>yādhikaṃ bhavati bheṣajam
            annahīnaṃ hanyāt tathāmayama<cb/>sa<add place="below">maya</add>māśu caiva |
            <caesura/>
             tad bāla<add place="below">vṛ</add>ddhavanitāmṛdavas tu pītvā <unclear reason="damaged">glā</unclear>niṃ parāṃ samupayānti balakṣayañ ca || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.68"> prāgbhaktan nāma | yat prāgbhaktaṃ pīyate | paścād
            bhujyate | </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.69"> tac chīghraṃ vipākam upayāti balaṃ na hiṃsyā<unclear reason="damaged">d annāvṛtatvā</unclear>n na ca murhur muhurvadanān nireti |
            <caesura/>
             prāg<unclear reason="damaged">bhaktasevinam a</unclear><lb n="6"/>dhobalamādadhāti | dad<unclear>dhā</unclear>c ca
            vṛddhaśisubhīrukṛśāṅganānyaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.70"> adhobhaktan nāma | yadbhuktvā pīyate | <cb/>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.64.72ab"> pītaṃ yad annam upayujya tad
            ū<unclear>rva</unclear>kāye hatvā gadāṃ bahuvidhāṃś ca balan
              d<unclear>ā</unclear>dāti || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.71"> madhya bhaktan nāma | yan madhye bhaktasya pīyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.72cd"> madhye tu<cb/> pītam apahanty avisāribhāvā ye deha<lb n="7"/>madhyem atibhūya bhavanti rogāḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.73"> antarābhaktan nāma | yad antare pāyate | pūrvāparayor
            bhaktayoḥ </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.75cd"> hṛdyam manobalakaraṃ tvapi dīpanañ ca pathyaṃ <pb facs="266" n="208r"/><lb n="1"/>sadā bhavati cāntarabhaktakan tat || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.74"> sabhaktan nāma | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.74a"> auṣadhaiṣu yat sādhyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.75ab"> pathyaṃ sabhaktam abalābalayor <cb/> hi nityaṃ tad
            dveṣiṇām api tathā śiśuvṛddhayoś ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.76"> sāmudgan nāma | yad bhaktasyādāvante ca pīyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.77"> doṣe dvidhā prasārite tu samudgasaṃjñāḥ |
            ādya<cb/>antayor yad aśanasya niṣevyate tu || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.78"> muhu<unclear reason="damaged">r muhur</unclear> nāma |
            sabhaktam abhakta<gap extent="14" reason="broken" unit="char"/> || </l>
          <lb n="2"/>
          <l xml:id="SS.6.64.79"> śvāsai muhur muhur atiprasṛte ca kāse hikkāvamīṣu ca
            bhavatyupayojyametat || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.80"> grāsan nāma | yatpi<cb/>ṇḍaṃ vyāmiśram upayujyate | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.82ab"> grāseṣu cūrṇṇama<unclear reason="damaged">ba</unclear>lāgniṣu dīpanīyaṃ | vājīka<unclear>rā</unclear>ṇy api ca
            yojayituṃ yateta || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.81"> grāsāntaran nāma | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.81a"> piṇḍānta<cb/>raṃ yadupayujyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.82cd"> grāsāntareṣu visṛjed vamatīyadhūmāṃ cchvāsādiṣu
              prathitadṛ<unclear reason="broken">ṣṭaguṇāṃś ca lehān</unclear> || </l>

          <l xml:id="SS.6.64.83">
            <unclear extent="4" reason="damaged" unit="char"/><lb n="3"/> daśauṣadhakālā
            bhavanti || bhavati cātra | </l>

          <l xml:id="SS.6.64.84"> visṛṣṭe viṇmūtre viśadakaraṇair dehe ca sulaghau |
            <caesura/>
             śu<unclear reason="damaged">ddhe</unclear><cb/>
            <unclear reason="damaged">ro</unclear>dgare hṛdi ca vimale vāte ca sarati |
            <caesura/>
             tathā<unclear reason="torn">nna</unclear>śuddhāyāṃ klamaparigame kukṣau ca
            śithile |
            <caesura/>
             prayadeyastv āhāro bhavati </l>

          <l xml:id="SS.6.64.84a"> bhiṣaja<unclear>sātmya</unclear>prakriyeti | </l>
          <cb/>
          <l xml:id="SS.6.64.84b"> bhagavāṃn āha dha<abbr type="suspension">dhaṃ</abbr>
            <expan><ex>vantariḥ</ex></expan> || </l>
          <p ana="trailer" xml:id="SS.6.64.84x">
            <abbr type="suspension">kāyaci</abbr>
            <expan><ex>kitsā</ex></expan> || <unclear extent="2" reason="torn" unit="char"/> || </p>
        </div>


        <div n="65" type="adhyāya" corresp="6.65 in KL 699">

          <milestone ana="line 3" n="208r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.65.1"> athātas tantrayuktyuddeśaṃ nāmādhyāyaṃ <abbr type="suspention">vyā</abbr><expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>



          <l xml:id="SS.6.65.3"> tratra dvā<lb n="4"/>triṃśat tatrayuktayo bhavanti |
            <caesura/>
             tad yathā adhikaraṇaṃ | yogaḥ padārthaḥ | hetvarthaḥ | uddeśaḥ |<cb n="1"/>
            nirdeśaḥ | upadeśaḥ | apadeśaḥ | prade<unclear cert="high" reason="torn">śa</unclear>ḥ | atideśaḥ | apavargaḥ | vākyaśeṣaḥ | arthāpattiḥ |
            viparyayaḥ | praśaṃgaḥ | ekāntaḥ | <cb n="2"/> anekāntaḥ | pūrvapakṣaḥ |
            nirṇṇayaḥ | anumataṃ | vidhāṇaṃ | anāgatāpekṣaṇaṃ | atikrānt<add place="above">ā</add>pekṣaṇaṃ | <lb n="5"/> saṃśayaḥ | vyākhyānaṃ | svasaṃjñā |
            nirvacanaṃ | nidarśanaṃ | niyogaḥ | vikalpaḥ | samuccayaḥ | <cb n="1"/> ūhyam
            iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.4"> atrāha | ā<unclear>sā</unclear>ṃ yuktīnāṃ kiṃ <unclear reason="torn">pra</unclear>yojanaṃ | ucyate || vākyayojanam arthayojanañ ca
            || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.5"> ślokau cātra bhavataḥ ||
            <caesura/>
             asa<subst><del><unclear>da</unclear></del><add hand="m.sec.">dvā</add></subst><add>di</add> prayuktānā<del hand="m.sec.">ñ ca</del>
            śabdānāṃ pratiṣedhanaṃ |
            <caesura/>
             svavākyasiddhir api ca kriyate tantrayuktibhiḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.6"> vyatyāsoktās tu ye<lb n="6"/> hy arthā <unclear n="1" reason="eccentric_ductus" unit="char"/> līnā ye cāpy anirmalāḥ |
            <caesura/>
             leśoktā ye ca kecit syus teṣāñ cāpi prasādhanaṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.65.8"> tatra yo rtha<cb n="1"/>m adhikṛtyocyate tad adhikaraṇaṃ
            | yathā rasaṃ doṣam vā || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.9"> yena vākyaṃ yujyate sa yogaḥ | yathā vyatyāsenoktānāṃ
            sannikṛṣṭaviprakṛṣṭānāṃ pa<cb n="2"/>dārthānām ekīkaraṇaṃ ||
            <caesura/>
             tailaṃ pibec cāmṛtavalli<pc> </pc>nimba<pc> </pc>haṃsāhvayā<pc> </pc>vṛkṣakapippalībhiḥ |
            <caesura/>
             siddhaṃ <unclear reason="damaged">ba</unclear>lābhyā<pb facs="267" n="208v"/><lb n="1"/>ñ ca sadevadāru hitāya nityaṃ galagaṇḍaroge ||
            <caesura/>
             siddhaṃ pibed iti prathamaṃ vaktavye dvitīye pāde siddhaṃ prayuktaṃ<cb n="1"/> evan dūrasthānām api padārthānām ekīkaraṇaṃ yogaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.10"> yo rtho bhihitaḥ sūtre pade vā sa padārthaḥ | padasya
            padayoḥ padānām vā yo rthaḥ sa pa<cb n="2"/>dārthaḥ | aparimitāś ca padārthāḥ
            <caesura/>
             yatra tu snehā<pc> </pc>svedābhyañjaneṣu dvayos trayāṇām vārthānām upapatti
            dṛśyate <unclear reason="torn">ta</unclear><lb n="2"/>tra yo rthaḥ
              pūrvāparayoga<pc> </pc>siddho bhavati | yathā vedotpattim adhyāyaṃ
            vyākhyāsyāma ity ukte sandihya<cb n="1"/>te buddhiḥ katamasya vedasyotpattiṃ
            vakṣyati <damage><supplied>|</supplied></damage> sāmavedādayaś ca vedāḥ |
            pūrvāparam upalakṣya vinda vida ity etayoś ca dhātvor ekārthaḥ | paścā<cb n="2"/>t padam bhati āyurvedotpattim ayam vivakṣur iti eṣa padārthaḥ |</l>

          <l xml:id="SS.6.65.11"> yad uktaṃ sādhanaṃ bhavati sa hetvarthaḥ |
            <caesura/>
             yathā<lb n="3"/> mṛtpiṇḍo dbhiḥ praklidyate tathā māṣa<pc> </pc>dugdha<pc> </pc>prabhṛtibhir vraṇaḥ klidyate || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.12"> samāsa<pc> </pc>vacanaṃ samuddeśaḥ<cb n="1"/>
            <caesura/>
             yathā śalyam iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.13"> vistaravacanaṃ nirdeśaḥ |
            <caesura/>
             yathā śārīram āgantu ceti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.14"> evam ity upadeśaḥ
            <caesura/>
             yathā rātrau na jāgṛyād divā na supyā <cb n="2"/> iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.15"> anena kāraṇenety apadeśaḥ |
            <caesura/>
             yathāpadiśyate madhureṇa śleṣmābhivardhata iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.16"> prakṛtasyā<lb n="4"/>tikrāntena sādhanaṃ pradeśaḥ |
            <caesura/>
             yathā devadattasyānena śalyam uddhṛtaṃ yajñadattasyāyam uddhariṣyatī<unclear reason="damaged">ti || </unclear>
          </l>

          <l xml:id="SS.6.65.17">
            <cb n="1"/><unclear reason="damaged">pra</unclear>kṛtasyānāgatena sādhanam
            atideśaḥ |
            <caesura/>
             ya<unclear reason="damaged">thā</unclear> yad yasya vāyur ūrdhvam uttiṣṭhati
            | tenodāvarttī syād iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.18"> abhipramṛjyāpakarṣaṇam apava<cb n="2"/>rgaḥ |
            <caesura/>
             yathā asvedyā viṣopasṛṣṭā anyatra mūtrakīṭaviṣād iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.19"> yena padenānuktena vākyaṃ samāpya<lb n="5"/>te sa
            vākyaśeṣaḥ |
            <caesura/>
             yathā śiraḥpāṇipādapṛṣṭhapārśvodaravān ity ukte puruṣagrahaṇaṃ vināpi ga<cb n="1"/>myate puruṣa evokta iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.20"> yad akīrttitam a<unclear reason="damaged">rthā</unclear>d āpadyate sārthāpattiḥ |
            <caesura/>
             yathā odanaṃ bhokṣyāmahety ukte arthād āpannaṃ bhavati nāyaṃ pipā<cb n="2"/>sur yavāgūm iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.21"> yady asya prātilomyaṃ tad viparyayaḥ |
            <caesura/>
             yathā kṛśolpaprāṇabhīravo duciḥkitsya ity u<lb n="6"/>kte viparītaṃ gṛhyate
            dṛḍhādayaḥ || sucikitsyā iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.22"> prakaraṇāntareṇa samāna<add place="below">ḥ</add>
              prasaṃga<del>ṃ</del>ḥ |
            <caesura/>
             ya<cb n="1"/>thādhikaraṇāntarito yo rtha asakṛd asakṛd uktaḥ samāpyate
            sarvatra || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.23"> yad avadhāraṇenocyate sa ekāntaḥ |
            <caesura/>
             yathā trivṛtā virecayati <cb n="2"/>madanaphalaṃ vāmayati || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.24"> kvacit tathā kvacid anyathā so nekāntaḥ |
            <caesura/>
             yathā ke<gap extent="12" reason="torn" unit="char"/><lb n="7"/><g ref="#new-old-gap-filler"/> kecid rasā kecid vīryaṃ kecid vipāka iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.25"> yas tu niḥsaṃśayam abhidhīyate sa pūrvapakṣaḥ |
            <caesura/>
             yathā kathaṃ vātanimittāś<unclear reason="damaged"> catvāraḥ pramehā a<g ref="#new-old-gap-filler"/></unclear><pb facs="268" n="209r"/><lb n="1"/><unclear reason="damaged">sādhyā</unclear> bhavanti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.26"> tasyottaraṃ nirṇṇayaḥ |
            <caesura/>
             yathā śarīraṃ prapīḍya praścyotayitvādho gatvā vasāmedomajjānuvi<cb n="1"/>ddhaṃ mūtraṃ sṛjati evam asādhyā vātajāḥ || </l>



          <l xml:id="SS.6.65.28"> paramatam apratiṣiddham anumataṃ |
            <caesura/>
             yathā yo brūyāt ṣa<unclear>ḍ ra</unclear>sā iti vādī tac ca prati
            pratipādyānumanyate ka<cb n="2"/>thaṃcit tad anumatan nāmaḥ || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.29"> prakaraṇānupūrvyād abhihitaṃ vidhānaṃ |
            <caesura/>
             yathā sa<unclear reason="damaged">kthi</unclear><gap extent="12" reason="damaged" unit="char"/><lb n="2"/>rvyābhihitāni || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.30"> evaṃ vakṣyatīty anāgatāpekṣaṇaṃ |
            <caesura/>
             yathā ślokasthāne brūyāc cikitseṣu vakṣyāmīti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.31">
            <cb n="1"/>ity uktām ity atikrāṃtāpekṣaṇaṃ |
            <caesura/>
             yathā cikitsi<unclear reason="damaged">te</unclear>ṣu brūyāt | ślokasthāne
            yad abhihitam iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.32"> ubhayahetunidarśanaṃ saṃśayaḥ |
            <caesura/>
             yathā ta<cb n="2"/>lahṛdayaghātaḥ prāṇaharaḥ pāṇipādacchedana prāṇaharaṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.33"> tatrātiśayo<unclear extent="8" reason="damaged" unit="char"/> |
            <caesura/>
            <gap extent="3" reason="damaged" unit="char"/><lb n="3"/>ha pañcaviṃśakaḥ
            puruṣo vyākhyāyate | tathā nānyeṣv āyurvedatantreṣu bhūtādiṃ
              pratyāra<unclear>bdhaṃ</unclear>ś cintā iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.34">
            <cb n="1"/>anyaśāstrāsāmānyā svasaṃjñā | sveṣu tantreṣu saṃ<unclear reason="damaged">jñā</unclear> yā sā svasañjñā |
            <caesura/>
             yatheha śāstre mithunam iti | madhusarpiṣor grahaṇaṃ trivṛtam iti sarpi<cb n="2"/>stailavasāṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.35"> lokaprathitam udāharaṇaṃ nirvacana<unclear reason="damaged">ṃ</unclear> | yathoṣṇabhayāc chā<add place="bottom margin">yā</add>m anusarati || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.36">dṛṣṭāntavyaktir nirvaca<lb n="4"/>naṃ | yathā agnir
            vāyusahitaḥ kakṣe bhivṛddhiṃ gacchati tathā vātapittakaphaduṣṭo vraṇo
            bhivṛddhiṃ gacchatīti ||</l>

          <l xml:id="SS.6.65.37">
            <cb n="1"/>idam eveti niyogaḥ yathā pathyam eva bhoktavyam iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.39"> ide cedañ ceti vikalpaḥ | yathā māṃsavarge
            eṇahariṇalāvatittirāḥ pradhā<cb n="2"/>nā iti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.38"> saṃkṣepavacanaṃ samuccayaḥ | yathā rasodanaḥ kṣīrodaṇaḥ
            saghṛtā vā yavāgūr bhavatv i<lb n="5"/>ti || </l>

          <l xml:id="SS.6.65.40"> yad anirdiṣṭaṃ buddhigamyan tad ūhyaṃ |
            <caesura/>
             yathā abhihitam anupānavidhau caturvidham annapānaṃ bhakṣyaṃ bho<cb n="1"/>jyaṃ lehyaṃ peyam iti | evaṃ caturvidhe vaktavye dvividham abhihitaṃ ||
            atrohyaṃ bhavati annapāne viśiṣṭe dvayo grahaṇe caturṇṇām api gra<cb n="2"/>haṇaṃ bhavati ||
            <caesura/>
             kiñ cānyat anne bhakṣyam aviruddhaṃ ghanasādharmyāt | peye lehyaṃ
            dravasādharmyāt | ca<lb n="6"/>turvidhas tv āhāraḥ praviralaḥ | prāyeṇa
              dvividha<del rend="erased">i</del> eva | ato dvitvam prasiddhim ity āha
            bhagavān dha<cb n="1"/>nvatariḥ | </l>


          <p ana="trailer" xml:id="SS.6.65.colophon">
            <abbr type="supention">kāyaci</abbr>
            <expan><ex>kāyacikitsā</ex></expan> || 0 || 29 || 0 ||</p>
        </div>
        <!-- end of chapter 65 (64 in Nepalese mss) of the Uttaratantra -->

        <div n="66" type="adhyāya" corresp="6.66 in KL 699">
          <!--  
(A) Missing Verses:
6.66.2, 8cd, 

(B) Additions:
6.66.14a, 14b, 16a 
 (C) Special Notes:
1) In xml id 6.66.16cd , the 'd' paada that contains the text ' bhavantaam parikirttitam' is at 6.66.16a (the second paada). I did not understand how to encode it. 
2) In the last folio 209 v, I could not ascertain its ending text. -->
          <milestone ana="line 6" n="209r" unit="folio"/>

          <l xml:id="SS.6.66.1"> athāto doṣabhedavikalpam adhyāyaṃ <abbr type="supention">vyā</abbr>
            <expan><ex>khyāsyāmaḥ</ex></expan> || </l>


          <l xml:id="SS.6.66.3"> aṣṭāṅgāyurvedavidaṃ kāśirājam mahīpatiṃ |<cb/>
            <caesura/>
             cchinnaśāstrārthasandehaṃ sūkṣmāgādhamivodadhiṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.4"> viśvāmitrasutaḥ śrīmāṃ suśrutaḥ paripṛcchati ||
            <caesura/>
             dviṣa<lb n="7"/>ṣṭirdoṣabhedā ye purastātparikīrttitāḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.5"> kati tatraikaśo jñeyā viṃśo vāpy athavā triśaḥ |
            <caesura/>
             tasya<cb/> tad vacanaṃ śru<unclear reason="damaged">tvā
              saṃśayacchinmahātapā</unclear>ḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.6"> prītātmā nṛpaśārdūla <unclear reason="damaged">suśrutāyāha</unclear> tattvataḥ | <g ref="#new-old-gap-filler"/>
            <caesura/>
            <pb facs="269" n="209v"/><lb n="1"/>trayo doṣā dhātavaś ca pūrīśaṃ mūtram eva
            ca | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.7"> deha<unclear reason="faint">ṃ</unclear> sandhārayanty ete
            hy avyāpannā ra<unclear reason="damaged">sair hitaiḥ</unclear> |
            <caesura/>
             puruṣaḥ ṣoḍa<cb n="1"/>ṣakalaḥ prā<unclear reason="damaged">ṇāś caikādaśaiva
              ye</unclear> | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.8ab">
            <unclear>rogāṇā</unclear>ñ ca sahasra<unclear reason="damaged">ṃ yac chata
              viṃśatir eva ca</unclear> | </l>



          <l xml:id="SS.6.66.9"> vyāsataḥ <unclear>kīrtti</unclear>tan
              tad<unclear>vi</unclear>bhinnā doṣāsu <unclear>yo</unclear> guṇāḥ |
            <caesura/>
            <unclear reason="damaged">dviṣaṣṭi</unclear><cb n="2"/>dhā bhavanty ete
            bhūyiṣṭham iti niścayaḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.10"> traya eva pṛthag <unclear>do</unclear>ṣāḥ dviśo nava
            samādhikāḥ | <g ref="#new-old-gap-filler"/><lb n="2"/>
            <caesura/>
             trayodaśādhikaikadvihīnamadhyordhvalakṣaṇaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.11"> tribhi<unclear>r</unclear> pañcā<unclear reason="blurred">śa</unclear>d etan tu sahaivaṃ kṣayam āgataiḥ |
            <caesura/>
             hīnama<cb n="1"/>dhyādhikādvekakṣīṇavṛddhās tathāpare </l>

          <l xml:id="SS.6.66.12"> dvādaśaiva samākhyātā rogayonir dviṣaṣṭidhā |
            <caesura/>
             miśrā dhātumalairaiva yānty asaṃkhyeyatām api | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.13"> tasmāt pra<cb n="2"/>sa<unclear>ṃ</unclear>gaṃ saṃyamya
            doṣabhedavikalpanaiḥ |
            <caesura/>
             rogaṃ viditvopacared rasabhedair yathe ritaiḥ | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.14"> bhiṣak karttātha karaṇaṃ ra<lb n="3"/>sā doṣāś ca
            kāraṇaṃ ||
            <caesura/>
             kā<unclear>r</unclear>yam ārogyam evaikam anārogyam athāpi vā | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.14a"> taśmāt sādhu viditvetāṃ rasa<cb n="1"/>doṣavikalpaṇāṃ | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.14b"> bhiṣajabheṣajaṃ kā<unclear>r</unclear>yaṃ
              prā<unclear>ṇya</unclear>ṃ hanyan yathā kṛtāṃ || </l>

          <l xml:id="SS.6.66.15"> adhyāyānāñ ca tuḥ ṣaṣṭyā grathitārthapadakramaṃ |
            <caesura/>
             etad eva viśeṣeṇa <unclear reason="damaged">ta</unclear>ntra<cb n="2"/>m
            uttaram ṛddhimat | </l>

          <l xml:id="SS.6.66.16"> spagūḍhārthagambhīram agādhaṃ mandacetasāṃ |
            <caesura/>
             yathākramaṃ yathāpraśnaṃ yathā tatvaṃ yathā vidhiṃ | </l>


          <l xml:id="SS.6.66.16a"><lb n="4"/>yathā pratijñañ ca mayā bhavatāṃ
            parikīrttitaṃ || </l>

          <l met="upajāti" xml:id="SS.6.66.17"> sahottaran tv etad adhītya tantraṃ
            svāyaṃbhuvaṃ <add place="below">taṃ</add> vidhi<del>nā</del><pc> </pc>kīrtti<cb n="1"/>tena |
            <caesura/>
             na hīyate rthāṃ manaso bhyupetād <del>ā</del><add>e</add>vaṃ vaco <unclear reason="damaged">brā</unclear>hmyam atīva satyam iti || ❈ ||</l>


          <l xml:id="SS.6.66.17i">mūtradoṣo mūtrāghāto yonyamā<unclear>nū</unclear>ṣa eva
            ca ||
            <caesura/>
            <cb n="2"/>apasmāronmādakañ caiva rasabhedas tathaiva ca |</l>

          <l xml:id="SS.6.66.17ii"> svastharakṣāvidhāṇañ ca tantrayuktiś ca doṣabhit |
            <caesura/>
             ity ebhi<lb n="5"/>r daśakaṃ proktaṃ punaḥ kāyacikitsite || ❈ ||</l>


          <l xml:id="SS.6.66.colophon1"><cb n="1"/>samāptañ cedaṃ sahottaratantram ity ato
            nighaṇṭur bha<del>bha</del>viṣyati || ❈ || </l>

          <l met="Sragdharā" xml:id="SS.6.66.colophon2">
            <subst><del>rājye</del><add cause="scribal_desire_for_an_honorific_for_the_king">rājñi</add></subst>śrīmānadeve pṛthusitayaśasi prodyadinduprakāśe
            <caesura/>
             kāle puṇyārjjanasya saka<add place="below">la</add>janamanohlādiramye
              <unclear reason="damage">vasante</unclear>
            <caesura/>
             var<sic>śe</sic> caikottare 'smiṃs tritayaśatagate mādhave māsi<lb n="6"/>
            śukle
            <caesura/>
             saptamyāṃ puṣya ṛkṣe da<add place="bottom">śa</add>śatakiraṇe vāsare
            siddhayoge </l>

          <l met="Sragdharā" xml:id="SS.6.66.colophon3">
              utpattyādyambuvelākulavividharuja<unclear>grā</unclear>hajuṣṭātiraudre
            <caesura/>
             saṃsāre sāgare 'smiñ jagad idam akhilaṃ glāninam sampravīkṣya
            <caesura/>
             tasmāc chrīharṣacandro<unclear> nni</unclear>ratiśayaghṛṇābhāvito moktukāmaḥ
            <caesura/>
             prītyā cai<gap extent="1" reason="damage" unit="char"/>i<gap extent="10" reason="damage" unit="char"/><lb n="7"/><unclear>gaṃ </unclear>prākhilat
            suśrutākhyaṃ </l>

          <l xml:id="SS.6.66.colophon4"> śrīgaṇadevadevakuladūnī gvalakanivāsino
            vaidyavasuvarmaṇaḥ pustakam idaṃ paṭhitvārtham avagamya sarvasattvānām
            upadeśaṃ vidhātuṃ pratipāditam atas tad ādhikrayābhyāṃ tad
              go<unclear>tra</unclear>jena cin na ka<unclear reason="smudged">ści</unclear>d dātavyam | yadā nopakriyate <unclear cert="low" reason="smudged">tadāsyan eva</unclear> pratyarpaṇīyam iti || </l>
        </div>
      </div>


    </body>
  </text>

  <facsimile>
		<graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/699-updated-filenames/manifest.json"/>
  </facsimile>


</TEI>
