<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tei-to-html.xsl"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
<script src="./lib/js/xslt-polyfill.min.js" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"></script>
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>

                <title>MS Kathmandu NAK 5-333: Sūtrasthāna 32-end</title>
            </titleStmt>

            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>

            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Kathmandu</settlement>
                            <country>Nepal</country>
                        </placeName>
                        <institution>Kaiser Library<ptr target="https://www.klib.gov.np/"/></institution>
                        <idno>5-333</idno>
                        <idno type="siglum">H</idno>
                    </msIdentifier>

                    <msContents>
                        <msItem defective="true" n="1">
                            <author role="author" xml:lang="sa">Suśruta</author>
                            <title xml:lang="sa">Suśrutasaṃhitā</title>

                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Nepalese
                                script.</textLang>

                            <noteGrp>
                                <note resp="Vandana Lele"> The sequential order of the
                                    text of SS.1.8.10 and SS.1.8.11 occur after SS.1.8.8.
                                    Furthermore, the missing verses are as under: SS.1.8.2
                                    SS.1.8.12 SS.1.8.14 SS.1.8.19ab SS.1.8.20ab
                                    SS.1.8.20cd </note>
                            </noteGrp>

                            <noteGrp resp="Vandana Lele">
                                <note xml:lang="en">Verses missing from SS 1.15: SS 1.15.2
                                    SS 1.15.4.2 SS 1.15.5 SS 1.15.12 SS 1.15.20ab SS
                                    1.15.20cd SS 1.15.24 cd SS 1.15.25 cd SS 1.15.28 SS
                                    1.15.28ab SS 1.15.28cd SS 1.15.28ef SS 1.15.29ab SS
                                    1.15.29cd SS 1.15.30ab SS 1.15.30cd SS 1.15.32ab SS
                                    1.15.32cd SS 1.15.33ab SS 1.1533cd SS 1.15.42cd SS
                                    1.15.43ab</note>
                            </noteGrp>

                            <noteGrp>
                                <note xml:lang="en"> Verses missing from SS 1.18:
                                    SS.1.18.2 SS.1.18.8ab SS.1.18.8cd SS.1.18.10ab
                                    SS.1.18.10cd SS.1.18.11 SS.1.18.12 SS.1.18.13ab
                                    SS.1.18.13cd SS.1.18.14ab SS.1.18.14cd SS.1.18.15ab
                                    SS.1.18.15cd SS.1.18.23ab SS.1.18.23cd SS.1.18.36ab
                                    SS.1.18.36cd SS.1.18.37ab SS.1.18.37cd SS.1.18.38ab
                                    SS.1.18.38cd SS.1.18.39ab SS.1.18.39cd SS.1.18.40ab
                                    SS.1.18.40cd SS.1.18.41ab SS.1.18.41cd SS.1.18.42ab
                                    SS.1.18.42cd SS.1.18.43ab SS.1.18.43cd SS.1.18.44ab
                                    SS.1.18.44cd SS.1.18.45ab SS.1.18.45cd</note>
                            </noteGrp>

                        </msItem>
                    </msContents>

                    <physDesc>
                        <objectDesc form="pothi">
                            <supportDesc material="palm-leaf"> </supportDesc>
                        </objectDesc>

                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="sa">ba</foreign> and <foreign xml:lang="sa">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="script-śa-sa"><foreign xml:lang="sa">śa</foreign> and <foreign xml:lang="sa">sa</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                        </scriptDesc>

                    </physDesc>

                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="Nepala" when="0663">Nepala Saṃvat 663
                                (1465 CE).</origDate>
                        </origin>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
            <charDecl>
                <char xml:id="newa-comma">
                    <unicodeProp name="Name" value="NEWA COMMA"/>
                    <mapping type="Unicode">&#x1144D;</mapping>
                </char>
                <char xml:id="newa-double-comma">
                    <unicodeProp name="Name" value="NEWA DOUBLE COMMA"/>
                    <mapping type="Unicode">&#x1145A;</mapping>
                </char>
                <char xml:id="newa-gap-filler">
                    <unicodeProp name="Name" value="NEWA GAP FILLER"/>
                    <mapping type="Unicode">&#x1144E;</mapping>
                </char>
                <char xml:id="newa-placeholder-mark">
                    <unicodeProp name="Name" value="NEWA PLACEHOLDER MARK"/>
                    <mapping type="Unicode">&#x1145B;</mapping>
                </char>
                <char xml:id="newa-siddhi">
                    <unicodeProp name="Name" value="NEWA SIDDHI"/>
                    <mapping type="Unicode">&#x1144A;</mapping>
                </char>
                <char xml:id="newa-sign-final-anusvara">
                    <unicodeProp name="Name" value="NEWA SIGN FINAL ANUSVARA"/>
                    <mapping type="Unicode">&#x11448;</mapping>
                </char>
                <glyph xml:id="newa-old-gap-filler">
                    <desc>Older form of the Newa gap filler, as written in this manuscript.</desc>
                    <localProp name="Name" value="NEWA GAP FILLER, OLDER FORM"/>
                    <mapping type="standard">&#x1144E;</mapping>
                </glyph>
                <glyph xml:id="broken-danda">
                    <desc>Broken form of the daṇḍa, written as a daṇḍa with a gap in it.</desc>
                    <localProp name="Name" value="BROKEN DANDA"/>
                    <mapping type="standard">&#x1144B;</mapping>
                </glyph>
                <glyph xml:id="upadhmaniya">
                    <desc>The Sanskrit upadhmaniya character in Newa script</desc>
                    <localProp name="Upadhmaniya" value="UPADHMANIYA"></localProp>
                    <mapping type="standard">&#x1CF6;</mapping>
                </glyph>
            </charDecl>
        </encodingDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2020-10-21" who="Dominik Wujastyk"> Started the file. </change>
            <change when="2021-05-12" who="Vandana Lele">Transcription of 1.2 </change>
            <change when="2021-05-18" who="Vandana Lele">Added 1.3</change>
            <change when="2021-05-20" who="Vandana Lele">Added 1.4</change>
            <change when="2021-05" who="Vandana Lele">Added 1.5</change>
            <change when="2021-06-03" who="Vandana Lele">Added 1.6</change>
            <change when="2021-06-10" who="Vandana Lele">Added 1.7</change>
            <change when="2021-06-01" who="Deepro Chakraborty"> Added 1.21</change>
            <change when="2021-06-11" who="Deepro Chakraborty">corrected the lb tag and
                made the candrabindus m̐</change>

            <change when="2021-06-13" who="Deepro Chakraborty">added 1.21 of KL699 and
                NAK5-33, some corrections in the vulgate</change>

            <change when="2021-06-17" who="Vandana Lele"> Added 1.8</change>
            <change when="2021-06-19" who="Vandana Lele"> Added 1.9</change>
            <change when="2021-06-22" who="Vandana Lele"> Added 1.10</change>

            <change when="2021-06-24" who="Deepro Chakraborty">added 1.22 of KL699 and
                NAK5-33, some corrections in the vulgate</change>
            <change when="2021-06-24" who="Deepro Chakraborty">added 1.23 of KL699 and
                NAK5-33, some corrections in the vulgate</change>
            <change when="2021-06-28" who="Deepro Chakraborty">added 1.24 of KL699 and
                NAK5-33, some corrections in the vulgate</change>
            <change when="2021-06-29" who="Deepro Chakraborty">added 1.25 of KL699 and
                NAK5-33, some corrections in the vulgate</change>
            <change when="2021-07-01" who="Vandana Lele"> Added 1.11</change>
            <change when="2021-07-11" who="Vandana Lele"> Added 1.12</change>

            <change when="2021-07-13" who="Deepro Chakraborty">added 1.26 of KL699 and
                NAK5-33, some corrections in the vulgate</change>
            <change when="2021-07-15" who="Deepro Chakraborty">Added 1.27 of K and H and
                some corrections in the vulgate (#43)</change>

            <change when="2021-07-18" who="Vandana Lele"> Added 1.13</change>

            <change when="2021-07-15" who="Deepro Chakraborty">Added 1.28 of K and H and
                some corrections in the vulgate (#44)</change>
            <change when="2021-07-27" who="Vandana Lele"> Added 1.14</change>

            <change when="2021-07-30" who="Deepro Chakraborty">Added 1.29 of K and H and
                some corrections in the vulgate (#44)</change>
            <change when="2021-08-04" who="Deepro Chakraborty">Added 1.30 of K and H and
                some corrections in the vulgate</change>

            <change when="2021-08-06" who="Vandana Lele"> Added 1.15</change>
            <change when="2021-08-11" who="Deepro Chakraborty">Added 1. 31 of K and H and
                some corrections in the vulgate</change>
            <change when="2021-08-13" who="Deepro Chakraborty">Added 1. 32 of K and H and
                some corrections in the vulgate</change>
            <change when="2021-08-13" who="Vandana Lele"> Added the transcription of
                1.17</change>
            <change when="2021-08-25" who="Vandana Lele"> Added the transcription of
                1.18</change>
            <change when="2022-05-02" who="Deepro Chakraborty">some corrections in
                1.1.12</change>
            <change when="2022-05-23" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in
                1.27</change>
            <change when="2022-05-31" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in
                1.28</change>
            <change when="2022-06-14" who="Deepro Chakraborty">minor corrections in
                1.29</change>
            <change when="2022-06-16" who="Deepro Chakraborty">minor modifications in
                1.30</change>
            <change when="2022-07-18" who="Harshal Bhatt">Added 1.19</change>
            <change when="2022-07-19" who="Harshal Bhatt">Added 1.20</change>
            <change when="2022-10-10" who="Madhusudan Rimal">Added 1.43</change>
            <change when="2022-10-13" who="Vandana Lele">Added 1.36</change>
            <change when="2022-10-12" who="Harshal Bhatt">Added 1.39</change>
            <change when="2022-10-13" who="Madhusudan Rimal">Added 1.40</change>
            <change when="2022-10-14" who="Jane Allred">Added 1.42</change>
            <change when="2022-10-14" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.34</change>
            <change when="2022-10-18" who="Harshal Bhatt">Added transcription of
                1.38</change>
            <change when="2022-10-18" who="Jane Allred">Added 1.33</change>
            <change when="2022-10-19" who="Vandana Lele">Added 1.37</change>
            <change when="2022-10-18" who="Madhusudan Rimal"> Added Su.1.35</change>
            <change when="2022-10-21" who="Deepro Chakraborty">Added 1.41</change>
            <change when="2022-10-22" who="Madhusudan Rimal"> Added Su.1.45, verses
                61-80</change>
            <change when="2022-10-23" who="Harshal Bhatt"> Added Su.1.44</change>
            <change when="2022-10-27" who="Deepro Chakraborty">Added 1.45, verses
                81-100</change>
            <change when="2022-10-29" who="Harshal Bhatt">Added 1.45, verses
                121--140</change>
            <change when="2022-11-01" who="Madhusudan Rimal"> Added 1.45, verses
                101-120</change>
            <change when="2022-11-02" who="Jane Allred">Added Su.46.1-20</change>
            <change when="2022-11-04" who="Deepro Chakraborty">Added 1.45, verses
                141-180</change>
            <change when="2022-11-06" who="Harshal Bhatt">Added 1.45, verses 181--229
                (end)</change>
            <change when="2022-11-06" who="Vandana Lele">Added 1.45.1.
                verses47-60</change>
            <change when="2022-11-06" who="Madhusudan Rimal"> Added 1.46, verses
                21-40</change>
            <change when="2022-11-07" who="Madhusudan Rimal"> Added 1.46, verses
                121-140</change>
            <change when="2022-11-10" who="Madhusudan Rimal"> Added 1.46, verses
                141-160</change>
            <change when="2022-11-10" who="Vandana Lele">Added 1.46 verses
                101-120</change>
            <change when="2022-11-11" who="Deepro Chakraborty">Added 1.46, verses
                61-80</change>
            <change when="2022-11-11" who="Harshal Bhatt">Added 1.46, verses
                81--100</change>
            <change when="2022-11-11" who="Jane Allred">Added Su.45.1-40</change>
            <change when="2022-11-11" who="Jane Allred">Added Su.46.41-20</change>
            <change when="2022-11-13" who="Harshal Bhatt">Added 1.46, verses
                281--320</change>
            <change when="2022-11-14" who="Madhusudan Rimal"> Added 1.46, verses
                161-200</change>
            <change when="2022-11-17" who="Harshal Bhatt">Added 1.46, verses
                361--400</change>
            <change when="2022-11-24" who="Deepro Chakraborty">Added 1.46, verses
                141-180</change>
            <change when="2022-11-28" who="Madhusudan Rimal"> Added 1.46, verses
                431-460</change>
            <change when="2023-05-21" who="Deepro Chakraborty">Changed xml:ids in 1:43:3,
                1.43.10 and replaced ¦ with <g ref="#newa-gap-filler"/></change>

            <change when="2023-06-26" who="Dominik Wujastyk">Separated the file into two
                parts, 1-31 and 32-end, because of processing limits at Saktumiva</change>

            <change when="2024-07-11" who="Deepro Chakraborty">Added image numbers and
                graphic links and some other corrections</change>


            <change when="2025-03-31" who="Dominik Wujastyk">Removed the empty passage
                tags so that these passages do not show up in the edition as being present
                but empty.</change>
            <change when="2026-03-11" who="Deepro Chakraborty">Fixed alignment issues in
                xml:ids</change>
            <change when="2026-07-07" who="Dominik Wujastyk">Added page-begin marker with
                facs attributes that match the IIIF image numbers delivered from
                archive.org.</change>
            <change when="2024-04-07" who="Dominik Wujastyk">Checked and corrected integrity of xml:ids.</change>
				       <change when="2026-04-25" who="Dominik Wujastyk">Completed adding page-begin pb elements
                with @facs attributes that match the IIIF image numbers delivered from
                archive.org.</change>

            <change who="Claude (Anthropic), for Dominik Wujastyk" when="2026-11-19">Word spacing revised (sandhi forms kept; compounds and fused vowels not divided): 419 missing spaces added and 96 misplaced spaces removed, by comparison with the word-spaced 1938 vulgate file and by reading of the passages that differ from it. 194 prose units retagged from lg/l to p, judged by metre. No letter was changed; xml:ids and pb elements are unchanged. See Claude/witness-spacing-2026-11/README.md.</change>
        </revisionDesc>
    </teiHeader>

     <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
        <body>

            <div ana="Sūtrasthāna" n="1" type="sthāna">

                <head xml:lang="en">[Sūtrasthāna 1-31]</head>

                <div n="32" type="adhyāya">
                    <milestone facs="dscn3040 fol 064.jpg lower" unit="jpeg"/>

                    <pb facs="66" n="65r, line 4"/>

                    <p xml:id="SS.1.32.1"> athātaḥ svabhāvavipratipattiṃ vyākhyāsyāmaḥ || </p>


                    <p xml:id="SS.1.32.3"> svabhāvaprasiddhānāṃ śarīraikadeśānām
                        anyathātvaṃ maraṇāya | tad yathā śuklānāṃ kṛṣṇatvaṃ kṛṣṇānāṃ
                        śuklatvaṃ | sthirāṇām mṛdutvaṃ | calānām acalatvam acalā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3041 fol 065.jpg upper"/><pb facs="67" n="65v"/><lb n="1"/>nāñ calatvaṃ | pṛthūnāṃ saṃkṣiptatvaṃ
                        saṃkṣiptānāṃ pṛthutvaṃ | dīrghāṇāṃ hrasvatvaṃ ca hrasvānāṃ
                        dīrghatā | apatanadharmmiṇāṃ patanam akasmāc
                        chaityoṣṇasneharaukṣyaprastambhavaivarṇṇyāni apasarppaṇa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"/>m aṅgānāṃ </p>

                    <lg xml:id="SS.1.32.4"><l> svebhyaḥ sthānebhyaḥ śarīraikadeśānām
                        avasraṃsotkṣiptabhrā<cb/>ntapatitavimuktanirggamātigamagurulaghutvāni
                        pravālavarṇṇavyaṅgaprādurbbhāvo vākasmāt sirāṇāṃ <lb n="3"/>ca
                        darśana lalāṭe nāsāvaṃśe vā piṭakotpattir udakotpattir
                        nne<cb/>trarogam vināsrupravṛttir lalāṭe vā prabhātakāle
                        svedapravṛttiḥ | gomayacūrṇṇaprakāśasya rajaso da<lb n="4"/>rśanam
                        uttamāṅge līyanam vā kapotakaṅkagṛddhraprabhṛtīnāṃ
                        mūtra<cb/>purīṣapravṛddhir abhuñjanānāṃ stanamūlahṛdayorassu ca
                        śūlotpattayaḥ | madhye śūnatvam anteṣu pa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>rimlāyitvaṃ | viparyayo vā
                        naṣṭahīnavikalavihṛtasvaraṃ vā vivarṇṇapuṣpaprādurbbhāvo vā
                        dantanakhaśarīreṣu puṣpadarśanaṃ yasya cāpsu kaphaśakṛdretāṃsi
                        nimajjanti yasya <milestone unit="jpeg" facs="dscn3041 fol 065.jpg lower"/><pb facs="67" n="66r"/><lb n="1"/>ca dṛṣṭimaṇḍale bhinnavikṛtāni rūpāṇy ālocyante
                        snehābhyaktakeśāṅga iva yo bhāti yaś ca durbbalo
                        bhaktadveṣātisārābhyām pīḍyate | kāsamānaś ca tṛṣṇātibhūtaḥ kṣīṇaś
                            cha<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"/>rddibhaktadeśayuktaḥ
                        saphenarudhirodvāmī hatasvaraḥ śūlābhi<cb/>hataś ca
                        manuṣyaśūnakaracaraṇo nnadveṣī srastapiṇḍakāṃsapāṇipādaḥ | yaś ca
                        pūrvāhṇe bhu<lb n="3"/>ktam aparāhṇe ścharddayaty avidagdhaṃ
                        sāryate vā jvarakāsābhibhūtaḥ <cb/>sa śvāsān mriyate | vastavad
                        vilapamāno bhūmau patati srastamuṣkaḥ stabdhaśepo bhagnagrīvaḥ
                            praṇa<lb n="4"/>ṣṭamehaś ca manuṣyaḥ prāg viśuṣyamāṇahṛdaya
                        ārddraśarīraḥ | <cb/>yaś ca loṣṭaṃ loṣṭenābhihanti | kāṣṭham vā
                        kāṣṭhena tṛṇāni vā cchinnanti | adharoṣṭham vā daśati utta<lb n="5"/>roṣṭham vā leḍhi | āluñcati karṇṇau keśām̐ś ca |
                            devadvijaguru<g ref="#newa-gap-filler"/>suhṛdvaidyān vā
                        vidveṣṭi yasya ca vakrānuvakragā grahā garhitasthānagatāḥ |
                        janmaṛkṣam vāsyolkāśa<lb n="6"/>nibhyām abhihanyate | rātrau vā
                        gṛhadvāraśayanāśanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbbhāvo
                        veti || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.32.5"><l>
                        <abbr type="suspension">bha</abbr><ex cert="medium">vanti
                            cātra</ex> ||
                        <caesura/>
                         cikitsyamānaḥ samyak tu vikāro <milestone unit="jpeg" facs="dscn3042 fol 066.jpg upper"/><pb facs="68" n="66v"/><lb n="1"/>yo bhivarddhate |
                        <caesura/>
                         prakṣīṇabala<pc> </pc>māṃsasya lakṣaṇan tad gatāyuṣaḥ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.32.6"><l> nivarttate mahāvyādhiḥ sahasā yasya dehinaḥ |
                        <caesura/>
                         na cāhāraphalaṃ yasya dṛśyate sa vinaśyati || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.32.7"><l> etāni riṣṭarūpāṇi<g ref="#newa-gap-filler"/>
                        <lb n="2"/>samyag budhyeta yo bhiṣak |
                        <caesura/>
                         sādhyāsādhyaparīkṣañ ca sa rājñaḥ sa<cb/>mmato bhaved iti ||</l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.32.trailer"><l> 31 || ❈ || </l></lg>

                </div>

                <div n="33" type="adhyāya">

                    <milestone facs="dscn3042 fol 066.jpg upper" n="66r2" unit="folio"/>

                    <!--  
 166r, line 2, column 2 
 -->

                    <p xml:id="SS.1.33.1"> athāto vāraṇīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </p>

                    <lg xml:id="SS.1.33.3"><l> upadravais tu ye juṣṭā-<lb n="3"/>vyādhayo
                        yānty avāryatāṃ | rasāyanair vvinā vatsa tāṃ śṛṇv ekamanā <cb n="2"/>mama || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.4"><l> vātavyādhiḥ pramehaś ca kuṣṭhāny atha
                        bhagandaraṃ | arśośmarī mūḍhagarbho bhavaty udaram aṣṭamam <lb n="4"/>|| </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.5"><l> aṣṭāv ete mahāntaḥ syūr vvyādhayo dustarāḥ sadā
                        | prāṇamāṃsakṣa<cb n="2"/>yaḥ śophas tṛṣṇā ccharddir jvaras tathā
                        || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.6"><l> atīsāraś ca mūrcchā ca
                        <caesura/>
                         hikkā śvāsas tathaiva ca | etair upa<lb n="5"/>dravair jjuṣṭān
                        sarvvān etān vivarjayet || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.7"><l> śūnaṃ suptatvacam bhagnaṅ ka<cb n="2"/>mpādhmānanipīḍitaṃ | rujārttam antañ ca naram vātavyādhir
                        vvināśayet || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.8"><l> yathoktopadravāvi<lb n="6"/>ṣṭam atiprasrutam
                        eva ca | piṭakāpīḍitaṃ gāḍhaṃ prameho hanti mānavaṃ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.9"><l> prabhinnaṃ prasrutāṅgañ ca raktanetraṃ
                        hatasvaraṃ | pañcakarmmaguṇātītaṃ kuṣṭhaṃ hanti hi
                            kuṣṭhi<milestone unit="jpeg" facs="dscn3042 fol 066.jpg                             lower"/><pb facs="68" n="67r"/><lb n="1"/>naṃ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.11"><l> vātamūtrapurīṣāṇi krimayaḥ śukram eva ca |
                        bhagandarāt prasravanti sa naśyati bhagandarī || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.10"><l>
                        <!--  
  
                            the manuscript switches the vulgate 's 10 and 11, as well as 13 and 14
                        
 --> tṛṣṇarocakaśūlārtta<lb n="2"/>m atiprasrutaśoṇitaṃ |
                        śophātīsārasaṃyuktaṃ durnāmā kṣapayen na<cb n="2"/>raṃ ||</l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.12"><l> praśūnanābhivṛṣaṇaṃ vaddhamūtrarujāturaṃ |
                        <caesura/>
                         aśmarī kṣapayaty āśu sikatā śarkkarānvitaṃ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.14"><l> pā<lb n="3"/>rśvabhaṅgānnavidveṣaḥ
                        śophātīsārapīḍitam |
                        <caesura/>
                         vivarjayed udariṇa<cb n="2"/>m virikto yo 'bhipūryate || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.13"><l>yonīsamvaraṇaṃ saṅgaḥ kukṣo makkallasaṃjñitaḥ |
                        <caesura/>
                         hanyuḥ striyaṃ mūḍhaga-<lb n="4"/>rvbhe yathoktāś cāpy upadravāḥ
                        || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.15"><l> visaṃjñas tām yate yas tu śete nipati-<cb n="2"/>to yathā |
                        <caesura/>
                         śītārddito 'ntaruṣṇaś ca jvareṇa mriyate naraḥ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.16"><l> yo hṛṣṭaromā raktākṣo hṛdi saṃghātaśūla<lb n="5"/>vān |
                        <caesura/>
                         vaktreṇa cocchvasiti taṃ jvaro hanti mānavaṃ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.17"><l> hikkāśvāsa samā<cb n="2"/>yuktaṃ mūḍham
                        vibhrāntalocanaṃ |
                        <caesura/>
                         santatocchvāsinaṃ kṣīṇaṃ naraṃ kṣapayate jvaraḥ || </l></lg>



                    <lg xml:id="SS.1.33.19"><l> śvāsaśūlapipāsārtaṃ-<lb n="7"/>kṣīṇañ
                        jvaranipīḍitaṃ |
                        <caesura/>
                         viśeṣeṇa naraṃ vṛddham atīsāro vināśayet || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.20"><l> śuklākṣam annadveṣṭāram ūrddhaśvāsanipīḍitam |
                        kṛcchreṇa vahu mehantaṃ yakṣmā hantīha mānavaṃ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.21"><l> śvāsaśūlapipā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3043 fol 067.jpg upper"/><pb facs="69" n="67v"/><lb n="1"/>sānnavidveṣo granthimūḍhatā | jāyate durvvalatvaṃ ca
                        gulmino maraṇāya vai|| </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.22"><l> ādhmānaṃ vaddhaniṣyandaṃ
                        ccharddihikkātṛṣānvitam | rujāśvāsasamāyuktaṃ vidradhir nnāśayet
                        naraṃ || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.23"><l> pāṇḍudantanakho <lb n="2"/>yas tu pāṇḍunetraś
                        ca mānavaḥ | pāṇḍusaṃghātadarśī ca pāṇḍurogī vina<cb/>śyati || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.24"><l> lohitañ charddayed yas tu vahuśo lohitekṣaṇaḥ
                        | lohito ṅgāradarśī ca mriyate raktapaittikaḥ ||</l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.25"><l>
                        <lb n="3"/>avāco pi savāco 'pi kṣīṇamānsavalo naraḥ | jāgarūko
                            <unclear reason="transliteror's lack of expertise">kṣyā</unclear>sa<cb/>ndeham unmādena vinaśyati || </l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.26"><l> apasmarantam vahuśaḥ prakṣīṇañ calitaṃ bhruvaṃ
                        | netrābhyāñ ca vikurvvāṇa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>m
                        apasmāro vināśayet ||</l></lg>

                    <lg xml:id="SS.1.33.trailer"><l> 33 ||</l></lg>

                </div>

                <div n="34" type="adhyāya">

                    <milestone facs="dscn3054 fol 67.jpg upper" n="67v4" unit="folio"/>


                    <div n="34" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3054 fol 67.jpg upper" n="67v4" unit="folio"/>


                        <p xml:id="SS.1.34.1">athāto yuktasenī<cb/>yaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.34.1.add"><l><add place="inline">dhanvantarim
                                mahāprājñaṃ sarvvaśāstraviśāradaṃ |
                                <caesura/>
                                 caraṇāv upasaṃgṛhya suśrutaḥ pa<lb n="5"/>ripṛcchati
                                ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.3"><l>yuktasenasya nṛpateḥ parān abhijighāṃsataḥ |
                            <caesura/>
                             bhiṣa<cb/>jā rakṣaṇaṃ kāryaṃ yathā tad brūhi
                                <unclear>me</unclear> mune ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.3.add"><l><add n="inline">tasya tad vacanaṃ śrutvā
                                prābravīd bhiṣajām varaḥ ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.4"><l>vijigīṣuḥ<lb n="6"/> sahāmātyair yātrāyuktaḥ
                            prayatnataḥ |
                            <caesura/>
                             rakṣitavyo viśeṣeṇa viṣād eva narādhipaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.5"><l>panthānam udakañ chāyāṃ bhaktaṃ
                            yavasam indhanaṃ ||
                            <caesura/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3043 fol 067.jpg lower"/><pb facs="69" n="68r"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>duṣayanty arayas tāni jānīyāc chodhanīya ca |</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.34.6"><l>tasya liṅgaṃ cikitsāñ ca kalpasthāne
                            pravakṣyate ||
                            <caesura/>
                             ekottaraṃ mṛtyuśatam atharvvāṇaḥ praca<lb n="2"/>kṣate |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.7"><l>tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣās tv āgantavaḥ
                            smṛtāḥ |
                            <caesura/>
                             do<cb/>ṣāgantunimittebhyo rasamantraviśāradau |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.8"><l>rakṣatāṃ nṛpatin nityaṃ yatnād
                            vaidyapurohitau ||
                            <caesura/>
                             brahmā ve<lb n="3"/>dāṅgam aṣṭāṅgam āyurvvedam pracakṣate |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.9"><l>tasmāt purohitamate vartte<cb/>ta bhiṣag
                            ātmavān ||
                            <caesura/>
                             saṅkaraḥ sarvvavarṇṇānāṃ vināśo dharmmakarmmiṇāṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.10"><l>prajanām api kṛcchrāṇi bhavanti<lb n="4"/>
                            nṛpanāśataḥ ||
                            <caesura/>
                             puruṣāṇān nṛpānāñ ca kevalan tulyamūrttitā |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.11"><l> ā<cb/>jñā tyāgaḥ kṣamā dhairyam vikramaś
                            cāpy amānuṣaḥ ||
                            <caesura/>
                             tasmād devam ivābhīkṣṇam vāṅmanaḥkarmabhiḥ śubhaiḥ |<lb n="5"/></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.12"><l>cintayet nṛpatim vaidyaḥ śreyāṃsīcchan
                            vicakṣaṇaḥ ||
                            <caesura/>
                             skandhāvāre<cb/> ca mahati rājaveśma samīpataḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.13"><l>bhavet sannihito vaidyaḥ
                            sarvvopakaraṇānvitaḥ ||
                            <caesura/>
                             tatrastham enan dhvajavad yaśaḥ<lb n="6"/>khyātibhir
                                ucchritaṃ<unclear>ḥ</unclear> ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.14"><l>upasarppanty amohena viṣaśalyāmayārdditāḥ ||
                            <caesura/>
                             svatantrakuśalo 'nyeṣu śāstrārtheṣv abahiḥ kṛtaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.15"><l>vaidyo dhvajam ivābhāti nṛpatadvidyapūjitaḥ
                            || vaidyo vyādhyupa<milestone unit="jpeg" facs="dscn3044 fol 068.jpg upper"/><pb facs="70" n="68v"/><lb n="1"/>sṛṣṭaś ca bhaiṣajam paricārakaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.16"><l>ete pādāś cikitsāyāḥ karmmasādhanahetavaḥ
                            ||
                            <caesura/>
                             guṇavadbhis tribhiḥ pādaiś caturthyo guṇavān bhiṣak |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.17"><l>vyādhim alpena kālena mahāntam api sādhayet
                            ||
                            <caesura/>
                             vaidyahī<lb n="2"/>nāstrayaḥ pādā guṇavanto 'py apārthakāḥ
                            |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.18"><l>udgātṛhotṛbrahmāṇo<cb/> yathādhvaryam
                            vinādhvare ||
                            <caesura/>
                             vaidyas tu guṇavāneko yāpayed āturaṃ sadā |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.19"><l>plavam paricaran dhīraḥ karṇṇadhāram
                            ivāmbhasi ||
                            <caesura/>
                             tatvopagataśāstrārtho dṛṣṭakarmmā svayaṅkṛtī |</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.34.20"><l>laghuhasta<cb/>ḥ śuciḥ sūraḥ
                            sajjopaskarabheṣajaḥ ||
                            <caesura/>
                             pratyutpannamatir ddhīmān vyavasāyī viśāradaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.21"><l>satyadharmmaparo ya<lb n="4"/>ś ca sa bhiṣak
                            pāda ucyate ||
                            <caesura/>
                             āyuṣmān satvavān sādhyo dravyavā<cb/>n mitravān api |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.22"><l>vaidyavākyakṛd āstiṣko vyādhitaḥ pāda
                            ucyate ||
                            <caesura/>
                             praśastadeśasaṃbhūtaṃ praśaste kāla uddhṛ<lb n="5"/>taṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.23"><l>yuktamātram manaskāntaṅ
                            gandhavarṇṇarasānvitaḥ ||
                            <caesura/>
                             doṣaghnam aglāni<cb/>nikaram avikārya viparyayaṃ |
                            <caesura/>
                             samīkṣya dattaṅ kāle ca bheṣajam pāda ucyate ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.34.24"><l>snigdho 'jugupsur bbalavān<lb n="6"/> yukto
                            vyādhitarakṣaṇe |
                            <caesura/>
                             vaidyavākyakṛd aśrāntaḥ pādaḥ paricaraḥ smṛtaḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.34.trailer"><unclear>layka ||</unclear></p>
                    </div>


                    <div n="35" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3044 fol 068.jpg upper" n="68v6" unit="folio"/>

                        <p xml:id="SS.1.35.1"> athāta āturopakramanīyam vyākhyāsyāmaḥ
                            ||</p>




                        <p xml:id="SS.1.35.3"> āturam upakra<g ref="#newa-gap-filler"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3044 fol 068.jpg lower"/><pb facs="70" n="69r"/><lb n="1"/>mamāṇena
                            vaidyenāyur ādāv eva tāvat parī<unclear/>satyāyuṣi
                            vyādhyṛtvagnivayodehasatvavalasātmyaprakṛtibheṣajadeśān
                            parīkṣeta | </p>


                        <p xml:id="SS.1.35.4"><lb n="2"/>tatra
                            mahāpāṇipādapṛṣṭhastanāgrasukhadarśanaskandhalalāṭadī<cb/>rghāṅguliparvvocchvāsaprekṣaṇavāhum
                            vistīrṇṇabhrū stanāntaroraskaṃ hṛsvajaṅghāmeḍhragrīvaṅ
                                gambhīrasatvasva<lb n="3"/>ranāsim anuccair vaddhastanm
                            upacitamahāromaṃ romasakarṇṇe pā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>rśva mastakaṃ snātānuliptaṃ mūrddham ānūpūrvyo paścāc
                            ca viśuṣyamāṇahṛdayam puruṣañ jānīyād dīrghāyuḥ <lb n="4"/>
                            khalv ayam iti | tam ekāntena upakramet | tatra taillaikṣaṇair
                            viparī<cb/>tair alpayum miśrair mmadhyam āyur iti ||</p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.5"><l>
                            <abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex> || gūḍhasandhisirāsnāyuḥ
                            saṃhatāṅgaḥ sthirendriyaḥ |
                            <caesura/>
                             u<lb n="5"/>ttarottarasukṣetro yaḥ sa dīrghāyur ucyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.6"><l> garbhāt prabhṛty arogo ya<cb/>ḥ śanaiḥ
                            samabhivarddhate |
                            <caesura/>
                             śarīrajñānavijñānaiḥ sa dīrghāyuḥ samāsataḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.7"><l> madhyamasyāyuṣo jñānam a<lb n="6"/>ta
                            ūrdhvan nivodha me |
                            <caesura/>
                             adhastā<choice>
                                <orig>dvakṣa</orig>
                                <corr>drasta</corr>
                            </choice>yot yasya rekhāḥ suvyaktam āyatāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.8"><l> dve vā tisro 'dhikā vāpi pādau karṇau ca
                            māṃsalau |
                            <caesura/>
                             nāsāgram ūrdhvañ ca bhavet rekhāś ca pṛṣṭhataḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.9"><l> yasya syu<g ref="#newa-gap-filler"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3045                             fol 069.jpg upper"/><pb facs="71" n="69v"/>s tasya vijñeyam āyur bhavati
                            saptatiḥ |
                            <caesura/>
                             jaghanyaś cāyuṣo jñānam ata ūrdhvan nivodha me || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.10"><l> hṛsvāni yasya parvvāṇi sumahac cāpi
                            mehanaṃ |
                            <caesura/>
                             avalīḍham uro yaś ca na ca syāt pṛṣṭham āyataṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.11"><l>
                            <lb n="2"/> ūrdhvañ ca śravaṇau sthānān nāsā coccā śarīriṇaḥ |
                            <caesura/>
                             hasato jalpato vā<cb/>pi dantamānsam pradṛśyate ||
                            <caesura/>
                             prekṣate yaś ca vibhrāntaḥ sa jīvet pañcaviṅśatiḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.12ab"><l> atha punar āyuṣo vi<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>jñānārtham
                            aṅgapratyaṅgapramāṇasāra anupadekṣyāmaḥ || tatra
                            aṅgātyantarā<cb/>dhiśakthivāhuśirāṃsi tad avayavāḥ pratyaṅgāni
                            svair aṅgulaiḥ pādāṅguṣṭhapradeśinyau dvaṅgulāyate |
                                    prade<subst><add place="lower-margin">śi</add></subst>nyās tu madhyamānāmikākaniṣṭhikā pūrvvataḥ |
                            pañcañ bhāgahīnā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>caturaṅgulāyate | pañcaṅgulavismṛte | </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.35.16cd">
                            snigdhatāmranakhanayanajihoṣṭhapāṇipādatalaṃ | raktnena
                                supra<lb n="5"/>sannamṛdutvagromāṇaṃ tva<unclear/>ṣāṃ
                            pūrvva prādhānyād āyuḥ saubhāgyā<cb/>payogāyeti ||</p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.17"><l> sāmānyato 'ṅgapratyaṅgapramāṇād atha
                            sārataḥ |
                            <caesura/>
                             parīkṣyāyuḥ sunipuṇo bhiṣak sidhyati<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/> karmmasu || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.18"> vyādhiviśeṣās tu prāg abhihitāḥ sarvvaṃ
                            evaite trividhā bhavanti | sādhyā yāpyāḥ pratyākhyeyāś ceti |
                            tatra sādhya yāpya pratyākhye yān vyādhīn bhūyatri <milestone unit="jpeg" facs="dscn3045 fol 069.jpg lower"/><pb facs="71" n="70r"/><lb n="1"/>vidhā parīkṣeta | kim ayam
                            aupasargikaḥ prākkevalo 'nyalakṣaṇa iti | taraupasargiko nāma
                            yaḥ pūrvvotpannaṃ vyādhiñ jaghanyakālajāto vyādhir upasṛjati |
                            sa tat mūle sa evopadrava<lb n="2"/>saṃjñaḥ | prākkevalo nāma
                            | yaḥ prāg evotpanno vyādhirar apūrvarūpopa<cb/>dravaś ca |
                            anyalakṣaṇo nāma yo bhaviṣyat khyāpakaḥ sa pūrvvarūpasaṃjñaḥ
                            | tatra sopadravam anyonyāvi<lb n="3"/>rodhenopacaret |
                            valavantaram upadravam vā prākkevalaṃ yathāsva<cb/>m
                            pratikurvīta | anye lakṣaṇe tv ādivyādhau yathā yathāvat
                            prayateta | </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.19"><l> b|havati || nāsti rogo vinā doṣaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/> yasmāt tasmāc
                            cikitsakaḥ |
                            <caesura/>
                             anuktam api doṣāṇāṃ liṅgair doṣam<cb/> upācaret || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.20"> prāg abhihitā ṛtavaḥ | </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.21"><l> śīta śītapratīkāram uṣṇe coṣṇanivāraṇaṃ |
                            <caesura/>
                             kālaprāptāṅ kriyāṃ <lb n="5"/> kuryāt kriyākālan na hāpayet
                            || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.22"><l> apāpte vā kriyākāle prāpte vā na kṛtā
                            kriyā |
                            <caesura/>
                             hīnātiriktā ca kṛtā sādyeṣv api na sidhyati || </l></lg>





                        <lg xml:id="SS.1.35.24"><l> prāg abhihito 'gnir annābhipācakaḥ
                                <milestone unit="jpeg" facs="dscn3046                             fol 070.jpg upper"/><pb facs="72" n="70v"/><lb n="1"/>sa pañcavidho bhavati
                            || samo doṣābhipanno vikriyām āpanna iti || viṣamo vātena |
                            tīkṣṇa pittena | mandaḥ śleṣmaṇā | samaḥ sarvvaiḥ samar iti ||
                            tatra yo yathākālam annam upa<lb n="2"/>yuktaṃ samya pacati
                            sa samaḥ | yas tu kadācit samyak pacati ka<cb/>dācid asamyak
                            pacaty ādhmānaśūlātīsārapravāhaṇāni kṛtvā pacati sa viṣamaḥ |
                            yas tu prabhūtam<lb n="3"/>py annam upayuktam āśu pacati sa
                            tīkṣṇaḥ | sarvābhivardhamāno 'tya<cb/>gnir bhavati || muhumr
                            mmuhuḥ prabhūtataram annam upayuktam āśutaraṃ pacati pākānte
                            ca galatālvoṣṭha<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>
                            praśoṣadāhasantāpān janayati asyaiva bhasmaka iti
                            vyapa<cb/>diśanti || yas tv alpam apy annam upayuktam
                            udaraśirogauravakāsaśvāsac chardiprasekagātrasadanā<lb n="5"/>ni kṛtvā mahā kālena pacati sa mandaḥ || bha || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.25"><l> viṣamo vātajān rogāñs tīkṣṇaḥ
                            pittanimittajān |
                            <caesura/>
                             karoty agnis tathā mando vikārān kaphasambhavān || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.26"> tatra same rakṣa<milestone unit="jpeg" facs="dscn3046 fol 070.jpg lower"/><pb facs="72" n="71r"/><lb n="1"/>ṇaṃ kurvvīta || viṣamaṃ lavaṇāmlaiḥ
                            snehayuktaiḥ kriyāviśeṣair upacaret || tīkṣṇam
                            madhurasnigdhayuktair vvirecanaiś ca | evam evāty agnim
                            viśeṣeṇa māhiyaird dadhikṣīrasarppibhir <lb n="2"/> iti ||
                            mande kaṭutiktakaṣāyair vvamanaiś ca || bha || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.27"><l> audāryo <cb/> bhagavān agniḥ pāvako
                            'nnasya ceśvaraḥ |
                            <caesura/>
                             saukṣmyād rasān ādadāno vivektun neha śakyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.28"><l> prāṇāpāna<lb n="3"/>samānais tu sarvvataḥ
                            pavanais tribhiḥ |
                            <caesura/>
                             dhyāmate pālyate cāpi<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/> svāṃ
                            svāṃ gatim avasthitaiḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.29"><l> vayas tu trividham vālyaṃ madhyam vṛddham
                            iti | tatronaṣoḍaśavarṣād vālābha<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>vanti | te trividhāḥ kṣīrapāḥ kṣīrānnādā
                            annādā iti | ṣo<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ḍaśasaptatyor
                            antare madhyasvayas tasyad vikalpo vṛddhir yauvanaṃ
                            sampūrṇṇateti | tatrāviṃśater vṛddhir ātriṃ<lb n="5"/>śato
                            yauvanam ācatvāriṃśataḥ sarvvadhātvindriyasampūrṇṇeti<cb/>ti
                            || ata ūrdhvaṃ <unclear>hā</unclear> nirbhavati yāvadā
                            saptateḥ | saptatyāsrūrdhaṃ
                                kṣīyamāṇadhātvindriyavalavīryotsā<lb n="6"/>ho 'nyahani
                            valīpalitakhālitya kāsaśvāsaprabhṛtibhir upadravair
                            abhibhūyamānaṃ sarvvakriyāsv asamarthā jīrṇṇāgāram ivāvasīdati
                            | tam vṛddham ācakṣate | </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.30"> uttaro<milestone unit="jpeg" facs="dscn3047 fol 071 upper"/><pb facs="73" n="71v"/><lb n="1"/>ttarāsu ca vayo 'vastjāsu uttarottare
                            bheṣajamātraprayogaḥ | ṛte parihānim kurvanti || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.31"><l>
                            <abbr>bha</abbr><ex>vanti cātra</ex> || vāle vivarddhate ślemā
                            madhyame pittam eva tu |
                            <caesura/>
                             bhūyiṣṭham vardhate vāyur vvṛddhe tad vīkṣya <lb n="2"/>yojayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.32"><l> agnikṣāravirekais tu vālavṛddhau
                            vivarjjayet |
                            <caesura/>
                            <cb/> tatsādhyeṣu vikāreṣu mṛdvīṃ kuryāt kriyāṃ śanaiḥ || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.33"> dehaḥ sthūlaḥ kṛśo madhya iti prāg abhi<lb n="3"/>taṃ || ca || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.34"><l> karṣayed vṛhayed c cāpi sadā sthūlakṛśau
                            narau |
                            <caesura/>
                             madhyasya rakṣaṇañ cāpi kurvvīta satatam bhiṣak || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.35"> valan tv anabhihataguṇaṃ daurvvalyan tu
                                svabhāvadoṣaja<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>rābhir
                            āpekṣikam bhavati || yasmād valavataḥ sarvvakriyāprati<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>pattis tasmād valapradhānam
                            adhikaraṇānāṃ | </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.36"><l> kecit kṛśāḥ prāṇavantaḥ sthūlāś cālpavalā
                            narāḥ |
                            <caesura/>
                            <lb n="5"/> tasmāt sthiratvavyāyāmer vvalam vaidyaḥ
                            pratarkkayet || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.37"> satvan tu vya<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>sanabhayābhyudayakriyādisthāneṣv avikam vakaram bhavati
                            || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.38"><l><abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex>
                            <caesura/>
                             satvavān sahate sarvvaṃ saṃstabhyamā<lb n="6"/>naḥ parair n
                            naraḥ |
                            <caesura/>
                             rājasaṃstabhyamāno 'pi sahate naiva tāmasaḥ || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.35.41">prakṛtim bheṣajañ cānyatropadekṣyāmaḥ |</p>

                        <p xml:id="SS.1.35.39"> sātmyāni tu deśajāni
                                rogartuvyāyāmodakarasadivāspnaprabhṛtī<g ref="#newa-gap-filler"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3047 fol 071.jpg lower"/><pb facs="73" n="72r"/><lb n="1"/>ni prakṛtiviruddhāny api yāny anāvādhakarāṇi
                            bhavanti || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.40"><l>
                            <abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                            <caesura/>
                             yo rasaḥ kalpito yasya sukhatāṃ yāti sevitaḥ |
                            <caesura/>
                             vyāyāmajātam anyad vā tat sātmyam iti nirddiśet || </l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.35.42">
                            <g ref="#newa-gap-filler"/> deśas tv ānūpo jāṅgalaḥ sādhāraṇa
                            iti trividhā bhavati | <cb/> tatra
                            nimnonnatavahūdakanadīvarṣagahanamṛdūśītalo
                            vahūmahāparvatavṛkṣo mṛdusukumāropaci<lb n="3"/>taśarīramanuṣyaprāyo vātakapharogabhūyiṣṭhaś cānūpaḥ ||
                            <cb/> va<unclear>kt<pc> </pc>ā</unclear>kāsam
                                avitaralālpa<pc> </pc>kaṇṭakavṛkṣavarṣaprasravaṇodapānaprāyoṣṇadārūṇavātapraviralā<lb n="4"/>lpaśailasthirakṛśaśarīramanuṣyaprāyo vātapittaro<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>gabhūyiṣṭhaś ca jāṅgalaḥ |
                            ubhayalakṣaṇas sādhāraṇasya pradhāna iti || bha || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.35.43"><l> samāḥ sādhāraṇe ya<lb n="5"/>smād
                            varṣaśītoṣṇamārūtāḥ |
                            <caesura/>
                             doṣāṇāṃ samatā vāpi tasmāt sādhāraṇo varaḥ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.35.46"><l> deśaprakṛti sātmyartva viparītācirotthitaḥ
                            |
                            <caesura/>
                             sampattau bheṣajādīnām valasatvāyuṣān tathā || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.47"><l>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3048 fol 072.jpg upper"/><pb facs="74" n="72v"/><lb n="1"/>kevalaḥ samadehāgneḥ
                            sukhasādhyatamo mataḥ |
                            <caesura/>
                             ato nyathāpy asādhyaḥ syāt kṛcchro vyāmiśralakṣaṇaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.48"><l> kriyāyās tu guṇālābhe kriyām anyāṃ
                            prayojayet |
                            <caesura/>
                             pūrvvasyāṃ śāntavegāyān na <lb n="2"/> kriyāsaṃaro hitaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.35.44"><l> na tahhā
                                    <choice><orig>valavantasya</orig><corr>vantaḥ
                                    syuḥ</corr></choice> jalajā vā sthalāha<cb/>tāḥ |
                            <caesura/>
                             svede<unclear>ṇe</unclear> nicitā doṣās tv anyasmin kāyam
                            āgatāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.35.45"><l> ucite varttamānasya nāsti deśakṛtam bhayaṃ
                            |
                            <caesura/>
                            <lb n="3"/> āhārasvapnaceṣṭādau tad deśaḥ saguṇa satīti || ||
                            || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.35.trailer"><l ana="letter-numerals"><abbr>la
                                hṛ</abbr><expan>30 5</expan></l></lg>
                    </div>


                    <div n="37" type="adhyāya">
                        <!--  
   corresp="1.36 in NAK 5-333"  
 -->

                        <milestone facs="dscn3048 fol 072.jpg upper" n="72v3" unit="folio"/>

                        <!--  
 72v : 3 
 -->

                        <!--  
    
A) Missing Verses:  SS.1.37.2, 16ab, 18ab,  29ab,  29cd,  and the <p ana="trailer"/>.
(B) Additions:  SS.1.37.33a,  33b
(C)  Special Notes:
There are in total 34 verses in stead of 33 as mentioned in Concordance. Furthermore, 
folio numbers given in the concordance differ. In the concordance the start text is shown at 72v: 3 
which is okay but end is shown at 73r:6 which should be at 74r:6. 
                    
 -->

                        <p xml:id="SS.1.37.1"> athāto miśrakan nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.37.3"><l> mātuluṅgāgnimanthau ca bhadradāru
                            mahauṣadhaṃ |
                            <caesura/>
                             ahiṃsā caiva rā<lb n="4"/>snā ca pralepo vātaśophahā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.4"><l> dūrvvā ca nalamūlañ ca madhukañ
                            canda<cb/>nan tathā |
                            <caesura/>
                             śītalāś ca gaṇāḥ sarvve pralepaḥ pittaśophahā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.5"><l> āgantuje raktaje ca lepa eṣo 'bhipūjitaḥ |
                                <lb n="5"/>
                            <caesura/>
                             vidhir vviṣaghno viṣaje pittaghno 'bhihitas tathā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.6"><l> ajagandhāśvagandhā ca kālā śarala eva ca |
                            <caesura/>
                             eke ṣikājaśṛṅgī ca pralepaḥ śleṣmaśophahā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.7"><l> ete ca varggā lodhrañ ca<g ref="#newa-old-gap-filler"/>
                            <pb n="73r" facs="74"/>pathyā piṇḍīkṛtās tu yaḥ |
                            <caesura/>
                             anantā ceti lepo 'yaṃ <gap extent="1" unit="pāda"/>
                            śophe sarvvakṛte hitaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.8"><l> snigdho 'mlalavaṇo vāte<g ref="#newa-old-gap-filler"/><lb n="2"/> koṣṇaḥ śītaḥ
                            payoyutaḥ |
                            <caesura/>
                             pitte 'thoṣṇeh kaphe kṣāramūtrāḍhyas ta<cb/>tpraśāntaye || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.9"><l> śaṇaśigruphalātasī tilakalkāś ca sarṣaṣāḥ |
                                <g ref="#newa-old-gap-filler"/><lb n="3"/>
                            <caesura/>
                             śaktavaḥ kiṇvam uṣṇāni dravyāṇy api ca pācanam || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.10"><l> ciribilvā<cb/>gniko dantī citrako
                            hayamārakaḥ |
                            <caesura/>
                             kapotaka<unclear>ṅka</unclear>gṛddhrāṇām purīṣāṇi vidāraṇe ||
                            <caesura/>
                             kṣāradravyāṇi vā<lb n="4"/> yāni kṣāro vā dāraṇaṃ paraṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.11"><l> dravyāṇām picchilānāṃ tu
                                tva<unclear>hyū</unclear><cb/>lāni prapīḍanaṃ ||
                            <caesura/>
                             yavagodhūmamāṣāṇāṃ cūrṇṇāni ca samāsataḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.12"><l> śaṅkhinyaṃ koṭhasumanāḥ karavī<lb n="5"/>raṃ suvarccalā ||
                            <caesura/>
                             śodhanāni kaṣāyāṇi varggaś cāragvadhādika<cb/>ḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.13"><l> ajagandhājaśṛṅgī ca gavākṣī lāṅgalāhvayā
                            ||
                            <caesura/>
                             pūtīkaś citrakaḥ pāṭhā viḍaṅgailāhareṇavaḥ | </l></lg>
                        <lb n="6"/>

                        <lg xml:id="SS.1.37.14"><l> kaṭutrikaṃ yavakṣāro lavaṇāni manaḥśilā ||
                            <caesura/>
                             kāśīsan tṛvṛtā dantī haritālaṃ surāṣṭrikā | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.15"><l> saṃśodhanīnāṃ varttīnāṃ dravyāṇy etāni
                            nirddiśet ||
                            <caesura/>
                             dravyeṣv eteṣu kurvvīta kalkā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3049 fol 073.jpg upper"/><pb facs="75" n="73v"/><lb n="1"/>n api ca śodhanān | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.16"><l> arkottamā sudhā kṣīraṃ piṣṭvā kṣārottamām
                            api ||
                            <caesura/>
                             jātīmūlaṃ haridre dve kāsīsaṃ kaṭurohiṇī | </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.37.17"><l> pūrvvoddiṣṭeṣu cāṅgeṣu kuryāt saṃśodhanaṃ
                            ghṛtaṃ ||
                            <caesura/>
                             ma<lb n="2"/>yūrako rājavṛkṣo nimbaḥ kośātakī tilā | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.18"><l> bṛhatī kaṇṭa<cb/>kārī ca haritālam
                            manaḥśilā ||
                            <caesura/>
                             śodhanāni ca yāni syus taile yojyāni śodhane | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.19"><l> kāsīse<lb n="3"/> saindhave kiṇve vacāyāṃ
                            rajanīdvaye ||
                            <caesura/>
                             śodhanāṅgeṣu cānyeṣu<cb/> cūrṇṇaṃ kurvvīta śodhanaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.20"><l> sālasārādisāreṣu paṭolatriphalāsu ca ||
                            <caesura/>
                             rasakriyā vidhātavyā śo<lb n="4"/>dhanī śodhaneṣu ca | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.21"><l> śrīveṣṭake sarjjarase sarale devadāruṇi || <cb/>
                            <caesura/>
                             sāreṣv api ca kurvvīta matimān vraṇadhūpanaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.22"><l> kaṣāyāṇām anuṣṇānān drvyāṇān tvakṣu
                            sādhitaṃ ||
                            <caesura/>
                             śṛta<lb n="5"/>śīta kaṣāyam vā ropanārthe praśasyate | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.23"><l>
                            somāmṛtāśvagandhā<unclear>su</unclear><cb/> kākolyādau gaṇe
                            tathā ||
                            <caesura/>
                             kṣīrīpraroheṣv api ca varttayo ropaṇā hitāḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.24"><l> samaṅgā somasaralā soma<lb n="6"/>valkāḥ
                            sacandanāḥ |
                            <caesura/>
                             kākolyādiś ca kalkāḥ syuḥ praśastā vraṇaropaṇe | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.25"><l> pṛthakparṇṇyātmaguptā ca <g ref="#newa-old-gap-filler"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3049 fol 073.jpg lower"/><pb facs="75" n="74r"/><lb n="1"/>haridre mālatī sitā ||
                            <caesura/>
                             kākolyādiś ca yojyāḥ syuḥ praśastā ropaṇe ghṛte | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.26"><l> kālānusāryaguruṇī haridrā bhadradāru ca ||
                            <caesura/>
                             priyaṅgavaś ca lodhrañ ca taile yojyāni ropaṇe | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.37.27"><l><lb n="2"/> kaṅguka triphalā lodhraṃ
                            kāśīsaṃ śravaṇāhvayā ||
                            <caesura/>
                             dha<unclear>vo</unclear>śvaka<cb/>rṇṇayos tvak ca ropaṇe
                            cūrṇṇam iṣyate | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.37.29"><l met="hyper metrical"> tvakṣu
                            nyagrodhavarggasya triphalās tathaiva ca ||
                            <caesura/>
                             rasakriyāṃ ro<lb n="3"/>paṇārthe vidadhīta yathākramaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.30"><l> apāmārggo 'svagandhā ca<cb/> tālapattrī
                            suvarccalā ||
                            <caesura/>
                             utsādane praśasyante kākolyādiś ca <add place="top margin">yo</add> gaṇaḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.31"><l> kāsīsaṃ saindhavan kutthaṃ kuru<lb n="4"/>vindam manaḥśilā ||
                            <caesura/>
                             kukkuṭāṇḍakapālāni sumanomuku<cb/>lāni ca | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.32"><l> phale śair īṣakārañjair ddhātucūrṇāni yāni
                            ca ||
                            <caesura/>
                             suvarccikātha kāśīsaṃ saindhavaṃ kṣāram eva<lb n="5"/> ca |
                            <caesura/>
                             praṇeṣūtsannamāṃseṣu pra<unclear>śa</unclear>stāny avasādane
                            ||
                            <caesura/>
                             ālepana<cb/> nicūrṇṇāni pradadyāt sakalāni vai |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.33"><l> samastaṃ varggam arddham vā yathālābham
                            athāpi vā ||
                            <caesura/>
                             prayuñjīta bhiṣa<lb n="6"/>k prājño yathoddiṣṭeṣu karmmasu || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.37.trailer"><l ana="letter-numerals"><abbr>la
                                bhra</abbr><expan>307</expan></l></lg>

                    </div>
                    <!--  
 chapter 36 in H 
 -->


                    <div n="36" type="adhyāya">
                        <!--  
                        corresp="1.37 in NAK 5-333" 
 -->


                        <!--  
 Corresponds to adhyāya 37 in MS H. 
 -->

                        <!--  
         
                    A) Missing Verses: SS. 1.36.2,  8, 9ab,  9cd,  10ab,  10cd,  11ab,  11cd,  12ab,  12cd,  13ab,  13cd
                    B) Additions:  SS.1.36.5a
                    C) Special notes:
                    1) 8ab and 8cd are placed after 16cd. 
                        
 -->

                        <milestone facs="dscn3048 fol 073.jpg lower" n="74r6" unit="folio"/>

                        <p xml:id="SS.1.36.1"> athāto bhūmipravibhāgavijñānīyam
                            vyākhyāsyāmaḥ || </p>

                        <p xml:id="SS.1.36.3">
                                svabhraśarkkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānā<unclear>gha</unclear>tad
                                evatāyatana<milestone unit="jpeg" facs="dscn3050 fol 074.jpg upper"/><pb facs="76" n="74v"/><lb n="1"/>sikatoṣairar
                            anupahatām anūṣarām abhaṃgurām adūrodakāṃ snigdhāṃ prarohavatīṃ
                            mṛdvīṃ sthirāṃ samāṃ gaurīṃ lohitāṃ vā bhūmim auṣadhagrahaṇāya parīkṣeta || tasyāṅ jātam api hi krimaviṣaśa<lb n="2"/>strātapapavanadahanatoyasambādhamārggair
                            anupahatam ekasāraṃ pu<cb/>ṣṭam avagāḍhamūlaṃ cauṣadham ādadyād
                            ity eṣāṃ bhūmiparīkṣāvibhāgaḥ sāmānyaḥ | || </p>

                        <p xml:id="SS.1.36.4"> viśeṣatas tu tatra aśmavatī<lb n="3"/>
                            sthirā gurvvī ś<unclear>dhā</unclear>mā kṛṣṇā vā
                            sthūlatṛṇaśasyaprāyāḥ svaguṇabhūyi<cb/>ṣṭhā | snigdhā
                            śītalāsannodakā snigdhatṛṇaśasyākomalavṛkṣaprāyā śuklā<unclear extent="1" unit="char"/>mbuguṇabhūyiṣṭhā || nānāva<lb n="4"/>rṇṇā la<unclear>ghvā</unclear>śmavatī
                                viralāl<unclear>ya</unclear>pāṇḍuraprarohāgniguṇabhūyiṣṭhā
                            || <cb/> rūkṣā bhasmarāsabhavarṇṇā <unclear extent="1" unit="char"/>kṣatanuvṛkṣakoṭarālparasaprāyānilaguṇabhūyiṣṭhā || mṛdvī
                                samā <unclear>vya</unclear>bhravaty avya<lb n="5"/>ktarasajalā mahāparvvatavṛkṣaprāryā syāmā
                            cākāśaguṇabhūyiṣṭhā<cb/> || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.36.5"><l> tatra kecid ācāryāḥ
                                prā<unclear>vṛṭ</unclear>varṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣu
                            yathāsaṃkhyam
                                <unclear>mū</unclear>lapattratvacakṣīrasārapha<unclear>lā</unclear><lb n="6"/>ny ādadīta || tat tu na samyak kasmāt
                            saumyāgneyatvāj jagataḥ | saumyāny auṣadhāni saumyeṣv ṛtuṣv
                            ādadīta | āgneyāny āgneyeṣv evam avyāpannāni bhavanti ||
                            saumyāny auṣadhāni saumyeṣv ṛtu<milestone unit="jpeg" facs="dscn3050 fol 074.jpg lower"/><pb facs="76" n="75r"/><lb n="1"/>ṣu gṛhītāni somaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau
                                madhurata<del>ā</del>rā snigdhatarāṇi śītatarāṇi bhavanti |
                                <gap extent="1" unit="line"/>
                        </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.36.5.add1"> āgneyāny auṣadhāni āgneyeṣv ṛtuṣu
                                gṛhītāny agni<g ref="#newa-old-gap-filler"/><lb n="2"/>guṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau uṣṇatarāṇi kaṭutarāṇi rūkṣatarāṇi
                            bha<cb/>vanti | </p>


                        <p xml:id="SS.1.36.6"> tatrā pṛthivῑguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātāni
                            virecanadravyāṇy ādadīta | agnyanilaguṇabhūyiṣṭhā<lb n="3"/>yāñ
                            ca vamanadravyāṇi | ubhayaguṇabhūyiṣṭhāyām
                            ubhayato bhāgaha<cb/>rāṇi | ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saṃśamanāny
                            evam balavattarāṇi bhavanti | </p>

                        <p xml:id="SS.1.36.7"> sarvvāṇi cābhinavāny atra madhu<lb n="4"/>ghṛtapippalīviḍaṅgebhya iti || </p>



                        <lg xml:id="SS.1.36.8"><l> viḍaṅgapippalī kṣaudraṃ sarpi<cb/>ś cā<add place="bottom margin">py a</add>navaṃ hitaṃ |
                            <caesura/>
                             śeṣam anyat tv abhinavaṃ gṛhṇīyād doṣavarjjitaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.36.16"><l> jaṅgamānāṃ vayaḥsthānāñ carmaromana<lb n="5"/>khādikaṃ |
                            <caesura/>
                             kṣīramūtrapurīṣāṇi jīrṇṇāhāreṣu saṃharet || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.36.17"><l> plo<cb/>tamṛdbhāṇḍaphalakaṃ
                            saṅkuvinyastabheṣajān |
                            <caesura/>
                             praśastāyān diśi śucau bheṣajāgāram iṣyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.36.10"><l> gopā<lb n="6"/>lās tāpasā vyādhā ye cānye
                            vanacāriṇaḥ |
                            <caesura/>
                             mūlāhārāś ca ye teṣāṃ bheṣajavyaktir iṣyate iti || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.36.trailer"><l ana="letter-numerals"><abbr>la
                                ū</abbr><expan>30 7</expan></l></lg>

                    </div>

                    <div n="38" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3050 fol 74.jpg lower" n="75r6" unit="folio"/>

                        <!--  
                        
Missing verses: 2, 58-61, 66-78
Addition: 80.1
Notes
8 - 11 are given at 13.1 - 13.4
79 is given at 80.2 
                        
 -->

                        <p xml:id="SS.1.38.1">athāto dravyasaṅgrahaṇīyam vyākhyāsyāmaḥ
                            ||</p>


                        <p xml:id="SS.1.38.3">pañcatriṃśa<milestone unit="jpeg" facs="dscn3051 fol 075.jpg upper"/><pb facs="77" n="75v"/><lb n="1"/>d dravyagaṇā bhavanti ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.38.4">tad yathā | vidārigandhā vidārī viśvadevā
                            sahadevā śvadaṃṣṭrā pṛthakparṇṇī śatāvarīe śārivā jīvakarṣabho
                            kṣudrasahā bṛhatyau punarnnaiveraṇḍahaṃsapā<lb n="2"/>dī vṛścikāly ṛṣabhī śṛgālavinnā ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.5"><l>vidārigandhādir a<cb/>yaṅ gaṇaḥ
                            pittānilāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             śophagulmāṅgamarddorddhvaśvāsakāsavināśanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.6">āragvadhamadanaphalago<lb n="3"/>paghoṇṭā<add place="above-margin">kaṇṭakī</add>
                            kaṇṭakārīkuṭajaphalapāṭhāpāṭalīmūrvvāsaptaparṇṇani<cb/>mbakuraṇaaṭakaguḍūcīcitrakaśārṅgaṣṭādvikarañjapaṭolakirātatiktakāḥ
                            suṣavī ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.7"><l>āragvadhādi<lb n="4"/>r ity eṣa gaṇaḥ
                            śleṣmaviṣāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             mehakuṣṭajvaravamīkaṇḍūghno<cb/> vraṇaśodhanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.8">śālasārājakarṇṇakhadirakramubhūrjjameṣaśṛṅgīti
                                nisacandanakucandanaśiṃśa<lb n="5"/>pā
                            śirīṣāsanadhavārjjunanaktamālapūtīkāś ca karṇṇagurūṇi<cb/>
                            kālīyakañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.9"><l>śālasārādir ity eṣa gaṇaḥ kuṣṭhavināśanaḥ |
                            <caesura/>
                             mehapāṇḍvāmayaharaḥ kaphamedoviśoṣaṇaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.10">
                            varuṇārttagalamadhuśigrutarkkārīmeṣaśṛṅgīpūtīkanaktamālapāṭalāgnimanthaśairīyakadvayaṃ
                                <milestone unit="jpeg" facs="dscn3051 fol 075.jpg lower"/><pb facs="77" n="76r"/><lb n="1"/>bimbīcitraśatāvarībilvājaśṛṅgīdarbbhā bṛhatīdvayañ ceti
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.11"><l>varuṇādigaṇo py eṣa kaphamedoviśoṣaṇaḥ |
                            <caesura/>
                             vinihanti śiraḥśūlaṃ gulmābhyantaravidradhīḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.12">vīratarasahacara<lb n="2"/>dvayasairīyakadarbbhavṛkṣādanīgundrānalakuśakāśāśmabhedakāgni<cb/>manthamoraṭavasukavisara<add place="above-margin">bhallūka</add>kurūṭikendīvarakapotavaṅkāśvadaṃṣṭrā ceti
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.13"><l>vīratarādir ity eṣa gaṇo<lb n="3"/>
                            vātavikārahṛt |
                            <caesura/>
                             śarkkarāśmarihāmūtrakṛcchrāghātarujāpahaḥ<cb/> ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.14">lodhraśāvaralodhrapalāśakuṭannaṭāśokakaṭphalailavālu<g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/>śallakījiṅjiṇīka<lb n="4"/>dambākadalī ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.15"><l>eṣa lodhrādiko nāmnā medaḥ
                            kaphaharo<cb/> gaṇaḥ |
                            <caesura/>
                             yonidoṣaharastambhī vaṇyo viṣavināśanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.16">arkkālarkkakarañjadvayanāgadantīmayūraka<lb n="5"/>bhārggīrāsnendrapuṣpīkṣudrasvetābhallūkamahāsvetāvṛścikālyā
                                <g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/>lavaṇātāpasavṛkṣaś ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.17"><l>arkkādis tu gaṇo hy eṣa kaphamedoviṣāpahaḥ
                            ||
                            <caesura/>
                             krimikuṣṭhapraśama<milestone unit="jpeg" facs="dscn3052 fol 076.jpg upper"/><pb facs="78" n="76v"/><lb n="1"/>no viśeṣād vraṇaśodhanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.18">surasāsvetasurasāphaṇijhjakārjjaka<pc> </pc>bhūstṛṇasugandhaka<pc> </pc>kālamālakuṭherakakṣavakakharapusa<pc> </pc>viḍaṅga
                                <add place="above"><unclear>ṅgapāṭhaleti</unclear></add>kaṭphalasurasī<pc> </pc>nirgguṇḍīphuluphalondurukarṇṇī<lb n="2"/>
                            phañjīprajībalākākamācyo viṣamuṣṭiś ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.19"><l>surasādir ga<cb/>ṇo hy eṣa kaphahṛt
                            krimisūdanaḥ |
                            <caesura/>
                             pratisyāyāruciḥ kāsaśvāsaghno vraṇaśodhanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.20">muṣkaka<lb n="3"/>palāśadhavacitrakamadanavṛkṣaśiṃśapāvajravṛkṣastriphalā<cb/>
                            ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.21"><l>muṣkakādir ggaṇo hy eṣa medoghnaḥ
                            śukradoṣahā |
                            <caesura/>
                             mehārśaḥ pāṇḍurogaghnaḥ śarkrāśmarinā<lb n="4"/>śanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.22">pippalīpippalīmūlaṃcavyacitrakaśṛṅgaveramaricaha<cb/>reṇukailājamodendrayavapāṭhājīrakasarṣapa
                            mahānimbahiṃgubhārggāmadhurasātiviṣāviḍaṅgakaṭurohiṇī ceti
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.23"><l>pippalyādiḥ kaphaharaḥ pratisyāya marīcakaṃ
                            |
                            <caesura/>
                             anilañ cāpi gulmañ ca dīpanas tv āmapācanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.24">elātagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvapattranāgapuṣpapriyaṅguhare<milestone unit="jpeg" facs="dscn3052 fol 076.jpg lower"/><pb facs="78" n="77r"/><lb n="1"/>ṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍāsthauṇeyaka
                            śrīveṣṭakacorakavālakaguggulusarjjarasaturuṣkakundurukāguruspṛkkābhadradārukuṅkumāni
                            punnāgakesarañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.25"><l>elādiko vātakapho<lb n="2"/> nihanyād viṣam
                            eva ca |
                            <caesura/>
                             varṇṇaprasādanaḥ kaṇḍūpiṭa<add place="above">kā</add>
                            koṭhanāśanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.26">va<cb/>cā mustātiviṣābhadradārunāgakesarañ
                            ceti |</p>

                        <p xml:id="SS.1.38.27">haridrādāruharidrākalaśīkuṭajabījāni
                                madhukaṃ<lb n="3"/> ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.28"><l>etau vacāharidrādī gaṇau stanyaviśodhanau
                            |
                            <caesura/>
                             āmātī<cb/>sāraśamanau kaphamedo viśoṣaṇau |</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.29">śyāmāmahāśyāmātṛvṛddantībilvakampilyakaramyakake<lb n="4"/>vukaputraśreṇīgavākṣīrājavṛkṣakarañjadvaya
                            guḍūcīsaptavarṇṇa<cb/>cchagalāntrīpīlusnuhākṣīsuvarṇṇakṣīrī
                            ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.30"><l>eṣa śyāmādiko nāmnā gaṇo gulmaviṣāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             ānāhodarahā bhedī tathodāvarttanāśanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.31">bṛhatīkaṇṭakārikāku<cb/>ṭajaphalapāṭhā madhukañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.32"><l>pācanīyo bṛhatyādir ggaṇaḥ pittānilāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             kaphārocakakṛdrogamūtrakṛcchravināśanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.33">paṭolācandanamūrvvāguḍūcīpāṭhā kaṭurohiṇī
                            ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.34"><l>paṭolādir ggaṇaḥ pittakaphārocakanāśanaḥ |
                            <caesura/>
                             jvaropaśamano vraṇyaś charddikaṇḍūviṣāpahaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.35">
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3053 fol 077.jpg upper"/><pb facs="79" n="77v"/><lb n="1"/>kākolīkṣīrakākolījīvakaṛṣabhakamudgaparṇṇīmedāmahāmedācchinnaruhā karkkaṭāśṛṅgītugākṣīpadmakaprapauṇḍarīka
                                ṛddhivṛddhijīva<unclear>ntyau</unclear> madhukañ ceti
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.36"><l>kāko<lb n="2"/>lyādir ayam
                            pittaśoṇitānilanāśanaḥ |
                            <caesura/>
                             jīvano bṛṃhaṇo vṛ<cb/>ṣyaḥ stanyaśleṣmakaras tathā ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.37">ūṣasaindhavaśilājatukāśīsadvayahiṃgututthakañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.38"><l>ūṣakā<lb n="3"/>diḥ kaphaṃ hanti gaṇo medā
                            viśoṣaṇaḥ |
                            <caesura/>
                             śarkkarāśmarihā<cb/>mūtrakṛcchragulmapramarddanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.39">śārivāmadhukacandanakucandanapadmakakāśmaryamadhūkapuṣpā<lb n="4"/>ṇaayuśīrañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.40"><l>śārivādiḥ pipāsārtti raktapittaharo
                            gaṇaḥ<cb/> |
                            <caesura/>
                             pittajvarapraśamano viśeṣād dāhanāśanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.41">añjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunalinakesaraṃ<lb n="5"/>
                            ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.42"><l>añjanādir nnetraroga raktapittanibarhaṇaḥ |
                            <caesura/>
                             viṣopaśama<cb/>no dāhaṃ hanyād abhyantaraṃ nṛṇāṃ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.43">pharūṣakadrākṣākaṭphalarājādanadāḍimakatakaphalāni tripha<lb n="6"/>lā ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.44"><l>pharūṣakādiko nāmnā gaṇa eṣo 'nilāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             mūtradoṣaharo hṛdyaḥ pipāsaghno 'ruco hitaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.45">priyaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣyacandanamocarasāñjana<milestone unit="jpeg" facs="dscn3053 fol 077.jpg lower"/><pb facs="79" n="78r"/><lb n="1"/>kumbhīkapadmakesarayojanavalyo dīrghamūlā ceti ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.38.46">ambaṣṭhādhātakīkusumasamaṅgākaṭvaṅgamadhukabilvapesikāśavaralodhrapalāśanandīvṛkṣāḥ
                            padmakeśarañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.47"><l>gaṇau priyayaṅgvamba<lb n="2"/>ṣṭhādī
                            pakvātīsāranāśanau |
                            <caesura/>
                             sandhānīyau hitau pitte vraṇānāñ cā<cb/>pi ropaṇau ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.48">nyagrodhodumbarośvatthaplakṣamadhūkakakubhāmrambūdvayapiyālarohiṇīvañjalaka<lb n="3"/> kadambabadarītindukalodhrapalāśanandīvṛkṣāś ceti
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.49"><l>nyagro<cb/>dhādir ggaṇo vraṇyaḥ saṃgrāhī
                            bhagnasādhakaḥ |
                            <caesura/>
                             raktapittaharo dāhamedaghno yonidoṣahā ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.50">guḍū<lb n="4"/>cīnimbakustumburucandanāni
                            padmakañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.51"><l>eṣa sarvvajvarān<cb/> hanti guḍūcyādis tu
                            dīpanaḥ |
                            <caesura/>
                             hallāsorocakavamī pipāsā dāhanāśanaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.52">utpalaraktotpala<lb n="5"/>kumudakuvalayasaugandhikapuṇḍarīkāni madhukañ ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.53"><l>utpalādir ayan dāha raktapittavināśanaḥ ||
                            <caesura/>
                             pipāsā viṣahṛdrogaś chardimūrcchāharo gaṇaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.54">mustāharidrā<add place="below">dāruharidrā</add>harīta<milestone unit="jpeg" facs="dscn3054 fol 078.jpg upper"/><pb facs="80" n="78v"/><lb n="1"/>kyāmalakabibhītakahaimavatīvacāpāṭhākaṭukarohiṇī
                            śārṅgāṣṭātiviṣādramiḍī ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.55"><l>eṣa mustādiko nāmnā gaṇaḥ śleṣmānilāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             yonidoṣaharaś caiva śodhanaḥ pācana<lb n="2"/>s tathā ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.56">harītakyāmalakabibhītakāni ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.57"><l>triphalā
                            kaphapittaghnī me<cb/>hakuṣṭhavināśanī |
                            <caesura/>
                             cakṣuṣyā dīpanī pathyā viṣamajvaranāśanī ||</l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.38.62">trapusīsatāmrarajatasuvarṇṇakṛṣṇa<lb n="3"/>lohāni lohamalāś ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.63"><l>gaṇas trapvādir ity eṣa garakrimihara<cb/>ḥ
                            paraḥ |
                            <caesura/>
                             pipāsāgulmahṛdrogaḥ pāṇḍumehaharas tathā ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.38.64">lākṣārevatakakuṭajāścamārakakaṭphalahari<lb n="4"/>drānimbasaptacchadamālatyas trāyamāṇā ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.65"><l>kaṣāyatiktamadhu<cb/>raḥ
                            kaphapittavināśanaḥ |
                            <caesura/>
                             kuṣṭhakrimiharaś caiva duṣṭavraṇaviśodhanaḥ ||</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.38.80"><l>ebhir llepām̐s tathā tailān sa<lb n="5"/>rppīṃṣy api ca pānakān |
                            <caesura/>
                             rasakriyāṃ kaṣā<unclear>yām̐ś</unclear> ca bhiṣak kurvvīta
                            karmmasu ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.38.66"><l>pañca pañcakān vakṣyāmaḥ || tatrairaṇḍo dve
                            bṛhatyau pṛthakyarṇṇāvidārīgandhā ceti kanīyān ||</l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.38.68"> bilvāgnimanthauṭuśṭu<milestone unit="jpeg" facs="dscn3054 fol 078.jpg lower"/><pb facs="80" n="79r"/><lb n="1"/>kapāṭalīkāśmaryāṇi mahān ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.38.72"> vidārīśārivārajanīguḍūcīājaśṛṅgī ca
                            ballīsaṃjñāḥ |</p>

                        <p xml:id="SS.1.38.73">
                            karamarddītrikaṇṭakasairīyakamātuluṅgīgṛdhranakhyaḥ
                            kaṇaaṭakasaṃjñāḥ ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.38.75">kuśakāśakā<lb n="2"/>ṇṭekṣudarbbhāstṛṇasaṃjñāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.38.77"><l> teṣām vātaharāv ādyāv antyaḥ
                            pittavi<cb/>nāśanaḥ | pañcakau śleṣmanāv itarau parikīrttitau
                            ||</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.38.79"><l>samāsena gaṇāpy etāḥ proktās teṣān tu<lb n="3"/> vistaraṃ |
                            <caesura/>
                             cikitsiteṣu vakṣyāmi jñātvā rogabalābalam</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.38.trailer"><l ana="letter-numerals"><abbr>iti <cb/>
                                la ḍa ||</abbr><expan>|| 30 8 || </expan></l></lg>



                    </div>


                    <div n="39" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3054 fol 78.jpg lower" unit="folio"/>

                        <!--  
                    
                        Missing verses
                        2, 14, 15

                        Additions
                        11.1, 11.2, 11.3, 11.4
                    
 -->

                        <p xml:id="SS.1.39.1">athātaḥ saṃśodhanasaṃśamanīyam vyākhyāsyāmaḥ
                            |</p>


                        <p xml:id="SS.1.39.3">madanakuṭajajīmūtake<lb n="4"/>kṣvākudhāmārggavakṛtavedhanalodhrasarṣapaviḍaṅgapippalīkara<cb/>ñjaprapūnāḍa kovidārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhumadhukajīvantī
                            bimbīphalāmṛgervvāru citra<lb n="5"/>svetā
                            śalapuṣpīvacā cety ūrddhvabhāgaharāṇi || tatra
                            kovidārapūrvvā<cb/>ṇām phalāni | kovidārādīnām mūlāni ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.39.4">tṛvṛcchyāmādantīdravantīsaphalāviṣāṇigavākṣī<lb n="6"/>cchagalāntrīpīlusnehāsuvarṇṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāsatilvakampilyakarampakapāṭalā
                                <milestone unit="jpeg" facs="dscn3055 fol 079.jpg upper"/><pb facs="81" n="79v"/><lb n="1"/>pūgaharītakyāmalakavibhītakanīlinīpañcaṅgulapūtīkāragvadhamahāvṛkṣasaptacchadārkkareṇu
                            jyotiṣmatī cety adhobhāgaharāṇi ||<lb n="2"/>tatra
                            tilvakapūrvvāṇāṃ mūlāni | tilvakādīnām pāṭalyantānāñ ca <cb/>
                            tvacaḥ | pūgādīnām eraṇḍāntānām phalāni | pūtīkāragvadhayoḥ
                            patrāṇi | śeṣāṇāṃ kṣīrāṇīti ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.39.5">ko<lb n="3"/>śātakī saptalā devadālī
                            karavallikā cety ubhayatobhāgaharā<cb/>ṇi | eṣāṃ svarasāḥ
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.39.6"><l>pippalīviḍaṅgāpāmārggaśigruśirīṣasiddhārthakamaricakaravīrabimbīgirika<lb n="4"/>rṇṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjārkkalaśunātiviṣāśṛ<cb/>ṅgaveratālīsatamālasurasārjjakeṅgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīmuruṅgīpīlujātīsālatālamadhūka<lb n="5"/>lākṣāhiṃgulavaṇamadyagośakṛdrasomūtrāṇi
                            śirovirecanā<cb/>ni | tatra karavīrapūrvvāṇām phalāni |
                            tālīsapūrvvāṇāṅ kandāḥ | tālīsakādīnām arjjakāntānām patrāṇi<lb n="6"/> | iṅgudīmeṣaśṛṅgyos tvak |
                            mātuluṅgīmuruṅgīpīlujātīnām puṣpāṇi | śālatālamadhūkānāṃ sārāḥ
                            | lākṣā hiṃgu ca niryāsau | lavaṇāni pārthivaviśeṣāḥ | madyam
                            āsutasaṃyogāḥ | <milestone unit="jpeg" facs="dscn3055 fol 079.jpg lower"/><pb facs="81" n="80r"/><lb n="1"/>śakṛdrasamūtre malāv iti ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.39.7">saṃśamanāni ata urdhvvam vakṣyāmaḥ || tatra
                                bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśṛṅgībalātibalārttagalakacchurāśallakīkuberākṣīvīratarasahacarāgnimanthava<lb n="2"/>tsādanīśva daṃṣṭrāśmabheda<add place="above-margin">kā</add>rkkālarkkaśatāvarīpunarnnavāsuka<cb/>vasirakāñcanabhārggīvṛścikālīvadarayavakulattaprabhṛtīni
                            dve cādye pañcamūlyau samāsena vātasaṃ<lb n="3"/>śamano
                            varggaḥ ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.39.8">candanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyāgundra<cb/>śevālakahlārakotpalamūrvvāprabhṛtīni
                            nyagrodhādir utpalādir iti samāsena pittasaṃśamano varga<lb n="4"/>ḥ ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.39.9">kāleyakāgurutailaparṇṇikākuṣṭhaharidrāśītaśivāśata<cb/>puṣpāsaralārāsnāprakīryodakīceṅgudīsumanāḥ
                                kākādanīlāṅgalakīhastiparṇṇamuñjālalāmajja<lb n="5"/>kaprabhṛtīni vallīkaṇṭakapañcamūlyau dve pippalyādir
                            mmuṣkakādir <cb/>vvacādiḥ surasādir āragvadhādir utpalādir iti
                            samāsena śleṣmasaṃśamano varggaḥ ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.39.10"><l>tatra sarvvāṇy evau<lb n="6"/>ṣadhāni
                            vyādhagnipuruṣabalāny evekṣya vidadhyād vyādhyabalād adhikam
                            auṣadham upayuktan tam upasāmya vyādhim anyam āvahati ||
                            agnyabalād adhikam ajīrṇṇam viṣṭabhya vā pacyate |
                                puruṣabalā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3056 fol 080.jpg upper"/><pb facs="82" n="80v"/><lb n="1"/>d adhikaṃ glānimūrcchanā vahati | śamanam
                            evaṃ saṃśodhanam atipātayati | hīnam ebhyo dattam akiñcitkaram
                            bhavati | tasmāt samam eva vidhyāt ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.39.11"><l><abbr>bha</abbr><ex>bati cātra</ex> ||
                            <caesura/>
                             roge śodhanasādhye tu yam vidyād doṣam ulva<cb/>naṃ
                            <caesura/>
                             taṃ samīkṣya bhiṣak kuryād doṣapacyāvanaṃ mṛduḥ ||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.39.11.add1"><l><add place="inline">jaloddhṛtauṣadhapalas toyadvikuḍavāyu<lb n="2"/>taḥ |
                                <caesura/>
                                 pādāvaśeṣitaḥ kvāthaḥ pūtaḥ pānāya śasyate ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.39.11.add2"><l><add place="inline">tadvat
                                kṣī<cb/>rārddhakuḍavaḥ sauṣadhastriguṇodakaḥ ||
                                <caesura/>
                                 kalkākṣamātrikañ cūrṇṇo biḍālapadakānvitaḥ ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.39.11.add3"><l><add place="inline">bhavet pāṇi<lb n="3"/>talaṃ lehaḥ svarasas tu paladvayaṃ |
                                <caesura/>
                                 vyādhyādīnām bale madhye mā<cb/>traiṣā śamanauṣadhai
                                ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.39.11.add4"><l><add place="inline">ato jñātveṣṭato
                                yojyo hīmahī nādhikedhikāḥ |
                                <caesura/>
                                 jñātvā koṣṭhauṣadhabalam mātrā<lb n="4"/> kalpyā suśobhane
                                ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.39.12"><l>cale doṣe mṛdau koṣṭhe nekṣan tatra balan
                            nṛṇāṃ |
                            <caesura/>
                            <lb n="5"/>avyāpadurbbalasyāpi śodhanaṃ hi tadā bhavet</l></lg>


                        <p ana="trailer">iti || la<unclear>ḍe</unclear> || || ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.39.trailer"><l ana="letter-numerals">iti || <abbr>la
                                ḍe</abbr><expan>30 9</expan>|| || ||</l></lg>
                    </div>

                    <div n="40" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3056 fol 080.jpg" n="80v5" unit="folio"/>

                        <p xml:id="SS.1.40.1"> athāto dravyarasavīryavipākavijñānīyam
                            vyākhyāsyāmaḥ ||</p>


                        <lg xml:id="SS.1.40.3"><l> kecid ācāryā vruvate | <lb n="6"/>dravyam
                            pradhānam kasmāt vyavasthitatvāt | iha khalu dravyam
                            vyavasthitan na rasādayaḥ | yathā <unclear>ye</unclear> phale
                            rasādayas te pakve na bhavanti || nityatvāc ca nityaṃ hi
                            dravyam anityaṃ hi guṇāḥ | yathā ka<milestone unit="jpeg" facs="dscn3056 fol                             080.jpg lower"/><pb facs="82" n="81r"/><lb n="1"/>lkādi pravibhāgās tad
                            eva sampannarasagandhaṃ vyāpannarasagandhavān bhavatīti |
                            svajātivyavasthānāc ca yathā pārthivaṃ dravyam anyabhāvan na
                            gacchati | evaṃ śoṣāṇi | pañcendri<lb n="2"/>yagrahaṇāc ca |
                            pañcaindriyair gṛhyate draṣṭavyan na rasādaya<cb/>ḥ |
                            āśrayatvāc ca dravyam āśritā rasā iti | ārambhasāmarthyāc ca
                            dravyāśrita ārambhaḥ || yathā vidārigandhā<lb n="3"/>dim
                            āhṛtyāva<unclear/>dya vipaced ity evam ādiṣu na rasādiṣ ā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>rambhaḥ | śāstraprāmāṇyāc ca
                            śāstraṃ <unclear/>ha | dvividhan dravyaṃ
                            sthāvarañ jañgam<unclear/>ti | kramāpekṣikatvāc ca rasā<lb n="4"/>dīnāṃ rasādayo hi dravyakramam apekṣante yathā
                            taruṇe ta<cb/>ruṇāḥ | saṃpūrṇa sampūrṇā iti |
                            ekadeśasādhyatvāc ca dravyāṇām ekadeśenāpi vyādhayaḥ sādhyante
                            | yathā<lb n="5"/> mahāvṛkṣakṣīreṇeti | tasmād dravyam
                            pradhānan rasādaya<cb/>ḥ kasmāt niravayavatvāt dravyasya |
                            dravyalakṣaṇan tu kriyāguṇasamavāyaḥ kriyādravye vidyate |
                            guṇāḥ sa<lb n="6"/>mavāyakāraṇañ ceti ||</l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.40.4"> nety āhur anye rasās tu pradhānan kasmāt
                            āgamāt āgamo hi śāstram ity ucyate | <milestone unit="jpeg" facs="dscn3057 fol 081.jpg"/><pb facs="83" n="81v"/><lb n="1"/>śāstre rasā adhikṛtā yathā rasāyatta āhāra iti |
                            upadeśāc ca | upadiśyate hi | yathā madhurāmlalavaṇā vātaṃ
                            śamayanti | <lb n="2"/> ato rasāḥ pradhānaṃ | anumāc ca |
                            rasato hy anumīyate dra<cb/>vyaṃ | yathā madhuram iti ||
                            ṛṣivacanāc ca | ṛṣivacano vedaḥ | yathā kiñcidījyārtham
                            madhuram āhared iti<lb n="3"/> | tasmāt rasāḥ pradhānaṃ |
                            raseṣu tu guṇasaṃjñā rasalakṣaṇa<cb/>m atropadekṣyāmaḥ | </p>


                        <p xml:id="SS.1.40.5"> nety āhur anye vīryam pradhānam iti |
                            kasmāt prādhānyāt | iha tv auṣadhakarmmāṇi vīrya prādhā<lb n="4"/>nyaṃ na bhavanti | tad yathā |
                            urddhabhāgodhobhāgobhayabhāgasaṃ<cb/>śamanaṃ
                            sāṅgrāhikadīpanalekhanavṛṃhaṇarasāyanavājīkaraṇaś ca
                                yathuharavilayanadāraṇamarddana<lb n="5"/>prāṇaghnaviṣapraśamanāni vīrya prādhānyena bhavanti |
                            tan tu<cb/> vīryaṃ dvividhaṃ | uṣṇaṃ śītaṃ cāgniṣomīyatvāj
                            jagataḥ | kecid aṣṭavidham āhuḥ | uṣṇaṃ śītaṃ snigdhaṃ rūkṣam
                                vi<lb n="6"/> ṣadam piccilam mṛdus tīkṣṇañ ceti | etāni
                            khalu vīryāṇi svabhāvaguṇotkarṣād rasam abhibhūyātmakarmma
                            kurvvanti | yathā tāvad vṛhatyañ ca mūlaṅ kaṣāya tiktaṃ vātaṃ
                            śamayaty uṣṇavīrya<milestone unit="jpeg" facs="dscn3057fol081_bottom.jpg"/><pb facs="83" n="82r"/><lb n="1"/>tvāt | kaṭukā pippalī pittaṃ śamayati |
                            mṛduśītavīryatvāt | tiktā kākamācī pittaṃ varddhayaty
                            uṣṇavīryatvāt | kaṭukaṃ mūlaṃ śleṣmāṇaṃ varddhayati
                            snigdhavīryatvāt | amlaṃ kapitthaṃ śleṣmāṇaṃ <lb n="2"/><unclear/>ti rukṣavīryatvāt || <unclear>bha</unclear> || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.40.6"><l> ye rasā vātaśamanā bhavanti <cb/> yadi teṣu
                            vai |
                            <caesura/>
                             rukṣalāghavaśaityāni na te hanyuḥ samīraṇam || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.7"><l> ye rasāḥ pittaśamanā bhavanti yadi teṣu<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/> vai |
                            <caesura/>
                             taikṣṇyauṣṇyalaghutā caiva na te talkarmmakāriṇaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.8"><l> ye rasāḥ śleṣma<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>śamanā bhavanti yadi teṣu vai |
                            <caesura/>
                             snehagauravaśaityānu na te tatkarmmakāriṇaḥ || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.40.9"> tasmād vīryaṃ pradhānam iti || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.40.10"><l>
                            <lb n="4"/>nety āhur anye vipākaḥ pradhānam iti | kasmāt
                            samyaṅ mithyā vipa<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>kvatvāt |
                            iha hi dravyāṇy apaha tāni samyaṅ mithyā cāvipakvāni guṇan
                            doṣam vā janayaṃti | tatrāhur anye prati ra<lb n="5"/>sam pāka
                            iti | vipākaḥ kecit trividham icchanti | madhuram amlam
                            kaṭuka<cb/>ñ ceti | tat tu na samyak | bhūtaguṇād āgamāc cāmlo
                            vipāko nāsti | pittaṃ hi vidagdham amlatām upaity āgneyatvāt |
                                <lb n="6"/> yad evaṃ lavaṇo 'py anyaḥ pāke bhaviṣyati |
                            śleṣmā hi vidagdho lavaṇatām upaiti | tamād asiddhānta eṣaḥ |
                            pratirasam amlāmlasyaivaṃ sarvvaṣām iti dṛṣṭāntañ codāharanti
                            | yathā śāliyava<milestone unit="jpeg" facs="dscn3058 fol 082.jpg upper"/><pb facs="84"/><lb n="1"/>mudgādayaḥ prakīrṇāḥ svabhāvam uttarakāle pi na
                            parityajanti tadvat iti | kecit punar avalavanto valavatāṃ
                            vaśam āyānt it evam avasthitaḥ pāka iti | āgame svāha |
                            dvividha eva pāko madhuraḥ kaṭukaś ca <lb n="2"/> | tayor
                            madhurākhyo guruḥ kaṭukākhyo laghur iti | tatra
                            pṛthivyaptejovā<cb/>yvākāśānāṃ dvaividhyam bhavati |
                            guṇasādharmyān gurutā | laghutā ca pṛthivyā yo gurvyaḥ | śeṣāṇi
                            laghūni tasmād dvivi<lb n="3"/>dha eva pāko bhavati || bha
                            ||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.11"><l> dravyeṣu pacyamāneṣu yeṣv amvupṛthi<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>vīguṇāḥ |
                            <caesura/>
                             nivarttante 'dhikās tatra pāko madhura ucyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.12"><l> tejo nilākāśaguṇāḥ pacyamāneṣu yeṣu tu |
                            <caesura/>
                             niva<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>rttante 'dhikās
                            tatra pākaḥ kaṭuka ucyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.13"><l> pṛthaktvavādināmeṣeva vā<cb/>dinām
                            vādasaṃgrahaḥ |
                            <caesura/>
                             caturṇṇām api sāmagryam icchanty atra vipaścitaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.14"><l> tad dravyam ātmanā kiñcit kiñcid vīryeṇa
                                <lb n="5"/> sevitaṃ |
                            <caesura/>
                             kiñcid rasavipākābhyān doṣaṃ hanti karoti vā || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.15"><l> pāko nā<cb/>sti vinā vīryād vīryan nāsti
                            vinā rasāt |
                            <caesura/>
                             raso nāsti vinā dravyād dravyaṃ śreṣṭhatamaṃ smṛtaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.16"><l> janman tu dravyara<lb n="6"/>sayor
                            anyonyāpekṣikaṃ smṛtaṃ |
                            <caesura/>
                             anyonyāpekṣikaṃ janma yathā syād dehadehinoḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.17"><l> vīryasaṃjñā guṇā ye 'ṣṭau te 'pi
                            dravyāśrayāḥ smṛtāḥ |
                            <caesura/>
                             raseṣu na bhavanty ete nirguṇāḥ smṛtāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.18"><l>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3058 fol 082.jpg lower"/><pb facs="84" n="83r"/><lb n="1"/>dravye dravye ca yasmād dhi
                            vipacyante na ṣaḍrasāḥ |
                            <caesura/>
                             śreṣṭhaṃ dravyam ato jñeyaṃ śeṣā bhāvās tad āśrayāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.19"><l> amīmāṃsyāny acintyāni prasiddhāni
                            svabhāvataḥ |
                            <caesura/>
                             āgamenopayojyāni bheṣajāni vica<lb n="2"/>kṣaṇaiḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.20"><l> pratyakṣalakṣaṇaphalās prasiddhāś ca
                            svabhāvataḥ |
                            <caesura/>
                             oṣadhīn <cb/>hetubhir vvidvān na parīkṣet kathañcana || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.21"><l> sahastreṇāpi hetūnān nāmvaṣṭhādir
                            virecayet |
                            <caesura/>
                             tasmāt tiṣṭhed vima<lb n="3"/>timān āgameśa tu hetuṣu || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.21.add1"><l>
                            <unclear/>yā svabhāvavijñānaṃ vā raśaṃ yu<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ktasenikaṃ |
                            <caesura/>
                             āturopakramam miśraṃ bhūmijñānan tathaiva ca || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.40.21.add2"><l>dravyasaṃgrahaṇañ caiva tathā
                            śamanaśodhanaṃ <lb n="4"/> |
                            <caesura/>
                             rasavīryavipākena proktam anyad daśaiva tu || || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.40.trailer"> caturtho<cb/>daśa ||
                                <abbr>pha</abbr><expan>40</expan> || || </p>

                    </div>


                    <div n="41" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3058 fol 082.jpg lower" n="83r4" unit="folio"/>

                        <p xml:id="SS.1.41.1"> athāto dravyaviśeṣavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ
                            || </p>



                        <p xml:id="SS.1.41.3"> tatra pṛthivyaptejovāyvākāśā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>nāṃ samudāyād
                            dravyābhinirvṛttir bbhavati | idaṃ pārthivam idam a<cb/>pyam
                            idan tejasam idam vāyavyam idam ākāśyam iti || </p>

                        <p xml:id="SS.1.41.4.1"> tatra sthūla<pc> </pc>sāndra<pc> </pc>manda<pc> </pc>sthira<pc> </pc>guru<pc> </pc>kaṭhinagaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>dha<pc> </pc>guṇa<pc> </pc>bahulam īṣatkaṣāyaprāyaso
                            madhuram iti pārthivan tat sthairya<pc> </pc>gaurava<pc> </pc>saṃghātopacaya<pc> </pc>karaṃ viśeṣataś
                            cādhogatisvabhāvam iti || </p>

                        <p xml:id="SS.1.41.4.2"> śīta<pc> </pc>stimita<pc> </pc>manda<pc> </pc>guru<pc> </pc>rasa<pc> </pc>sāndra<pc> </pc>mṛdu<milestone unit="jpeg" facs="dscn3059 fol 083.jpg upper"/><pb facs="85" n="83v"/><lb n="1"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>picchila<del rend="dots-above">rasaguṇa</del>rasaguṇabahulam īṣadamlaṃ
                            prāyaso madhuram āpyan tat snehanahlādanaviṣyandanakaram iti | </p>

                        <p xml:id="SS.1.41.4.3"> tīkṣṇoṣṇarūkṣasūkṣmalaghuviṣadaṃ rū<lb n="2"/>paguṇabahulam īṣadamlaprāyam viśeṣataś
                            corddhvagatisvabhāvam iti <cb/>taijasaṃ ||
                            tad dahanapacanatāpanaprakāśanaprabhāvarṇṇakaram iti | </p>

                        <p xml:id="SS.1.41.4.4"> sūkṣmarūkṣakharaśiśiralaghuvi<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>ṣadaṃ sparśaguṇabahulam
                            īṣattiktam viśeṣataḥ kaṣāyam iti<g ref="#newa-gap-filler"/>
                            <cb/>vāyavyaṃ tad vaiṣadyaṃ lāghavaglapanavirūkṣaṇakaram iti || </p>

                        <p xml:id="SS.1.41.4.5"> ślakṣṇasūkṣmavyavāyiviṣadaviviktarasaṃ
                                <lb n="4"/>śabdaguṇabahulam ākāśyan tasmāt
                            tat mārddavasauṣiryalāghava<cb/>karam iti || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.41.5"><l> anena nidarśanena nānauṣadhabhūtañ jagati
                            kiñcid dravyam astīti kṛtvā tan taṃ yuktiviśe<lb n="5"/>ṣam arthañ cābhipratītya svavīryaguṇayuktāni dravyāṇi
                                kārmmukā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ni bhavanti ||
                            tāni yadā kurvvanti sa kālaḥ | yat kurvanti tat karmma | yena
                            kurvvanti tad vīryaṃ | yatra kurvvanti <lb n="6"/>tad
                            adhikaraṇaṃ | yathā kurvvanti sa upāyaḥ | yad abhiniṣpādayanti
                            tat phalam iti | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.41.6"><l> tad atra virecanadravyāṇy
                            ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāni | pṛthivyāpo hi gurvvyaḥ |
                                gurutvā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3059 fol 083.jpg lower"/><pb facs="85" n="84r"/><lb n="1"/>d adho gacchanti | tasmād virecanadravyāṇy
                            ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāni | vamanadravyāṇy
                            agnivāyuguṇabhūyiṣṭhāni | agnivāyū hi laghū laghutvāc
                            corddhvam uttiṣṭhataḥ | tasmād vamana<lb n="2"/>prāmāṇyād
                            agnivāyubhūyiṣṭhāny ubhayaguṇabhūyiṣṭhan dravyam ubha<cb/>yato
                            bhāgaharaṃ | ākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ saṃśamanaṃ | sāṃgrāhikam
                            anilaguṇabhūyiṣṭhaṃ | dīpa<lb n="3"/>nam agniguṇabhūyiṣṭhaṃ |
                            lekhanam anilānalaguṇabhūyiṣṭhaṃ | <cb/>bṛṃhana<metamark rend="line-above-na"/>m pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhaṃ | evam
                            auṣadhakarmmāṇy anumānāt sādhayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.41.7"><l>bhavanti ślokāḥ ||
                            <caesura/>
                            <lb n="4"/>mahyambvagnyātmakair ddravyais tribhiḥ sāmyati
                            mārutaḥ |
                            <caesura/>
                             khabhūmyambu<cb/>vāyujaiḥ pittañ caturbbhiḥ saṃpraśāmyati || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.41.8"><l> kaphaḥ khatejo'nilajais tribhiḥ śāmyati
                            dehināṃ |
                            <caesura/>
                            <lb n="6"/>khavāyuktābhyān dravyābhyāṃ vṛddhim abhyeti mārutaḥ
                            || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.41.9"><l> āgneyam eva <cb/>yad dravyan tena pittam
                            udīryate |
                            <caesura/>
                             mahyambujābhyān dravyābhyāṅ kaphaś cābhivivarddhate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.41.10"><l> evam eva guṇādhi<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>kyaṃ dravye dravye vyavasthitaṃ |
                            <caesura/>
                             dviśo vā bahuśo vāpi jñātvā doṣe 'vacācaret || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.41.11"><l> tatra ya ime guṇāṣṭauvīryasaṃjñakāḥ |
                            śītoṣṇasnigdharūkṣamṛdutīkṣṇapicchilaviṣadās teṣān
                                tīkṣṇo<milestone unit="jpeg" facs="dscn3060 fol 084.jpg upper"/><pb facs="86" n="84v"/><lb n="1"/>ṣṇāv āgneyau | śītapicchilāv
                            ambuguṇabhūyiṣṭhau | pṛthivīsomaguṇabhūyiṣṭhaḥ | snehas
                            toyākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ | mṛdutvaṃ | vāyuguṇabhūyiṣṭhaṃ
                            raukṣyaṃ | kṣitisamīraṇabhūyiṣṭhaṃ vai<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"/>ṣadyaṃ | vipākāv
                            uktaguṇau | karmmāṇy uṣṇasya
                            dahanapācanamū<cb/>rcchanasvedanavamanavirecanāni || śītasya
                                prahlādanaviṣkambhanasthirīkaraṇaprasādanakledana<lb n="3"/>jīvanāni | snigdhasya
                            snehanabṛṃhaṇasantarppaṇavyājīkaraṇa<cb/>vayaḥsthāpanāni ||
                            rūkṣasyānilavṛddhisaṃgrahaṇapīḍanavirūkṣaśoṣarohaṇāni ||
                                viṣada<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>sya
                            kledāvūṣaṇavirūkṣaśoṣarohaṇāni || picchilasyopa<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>lepanapūraṇabṛṃhaṇasaṃśleṣaṇavyājīkaraṇāni || mṛdo
                            raktamān saprasādanamukhyasaṃspa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>rśanāni || tīkṣṇasya
                            saṅgrahācūṣaṇāvadāraṇaśrāvaṇāni | <cb/>tatroṣṇasnigdhau
                            vātaghnau | śītamṛdupicchilāḥ pittaghnāḥ | tīkṣṇarūkṣaviṣadāḥ
                            śleṣmaghnāḥ | guru<lb n="6"/>pāko vātapittaghn<subst><del rend="erased"/><add>a</add></subst>ḥ | laghupākaḥ śleṣmapittaghna iti |
                            teṣu mṛduśītoṣṇāḥ sparśagrāhyāḥ | picchilaviṣadau
                            cakṣuḥsparśābhyāṃ | snigdharūkṣau cakṣuṣā | tīkṣṇaḥ
                                sukhaduḥ<milestone unit="jpeg" facs="dscn3060 fol 084.jpg                             lower"/><pb facs="86" n="85r"/><lb n="1"/>khotpādanāt |
                            gurupākaḥ sṛṣṭaviṇmūtratayā kaphā<unclear reason="eccentric_ductus">ṃ</unclear> kleśanañ ca | laghur
                            bbaddhaviṇmūtratayā mārutakopanañ ca | tatra tulyaguṇeṣu
                            bhūteṣu rasavaiśeṣyam upalakṣayet ||<g ref="#newa-placeholder-mark"/>
                            <lb n="2"/>yathā madhuro guruś ca pārthivaḥ |
                            madhurasnigdhaśītāś cāpyā iti || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.41.12"><l><abbr>bha</abbr><ex>vati cātra</ex> ||
                            <caesura/>
                             guṇā ye uktā dravyeṣu śarīreṣv api tān viduḥ |
                            <caesura/>
                             sthānavṛddhikṣayāt tasmād dehināṃ dravyahetukā iti || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.41.trailer"><l> || 41 ||</l></lg>

                    </div>
                    <!--  
 end of chapter 41 of Sūtrasthāna 
 -->



                    <div n="42" type="adhyāya">

                        <head xml:lang="en">[Adhyāya 42, draft based on MS H]</head>

                        <milestone facs="dscn3060 fol 084.jpg lower" n="85r3" unit="folio"/>

                        <p xml:id="SS.1.42.1"> athāto rasaviśeṣavi<g ref="#newa-gap-filler"/><cb n="2"/>jñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
                            || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.3"> ākāśapavanadahanatoyabhūmiṣu yathāsaṅkhyam
                            ekottaraparivṛddhāḥ || śa<lb n="4"/>bdasparśarūparasagandhāḥ
                            || tasmād āpyo rasaḥ parasparānupraveśā<cb n="2"/>c ca
                            sarvveṣāṃ sānnidhyam asti utkarṣāt tu grahaṇaṃ | sa khalv āpyo
                            rasaḥ śeṣabhūtasaṃsarggād vidagdhaḥ ṣaḍvidho <lb n="5"/>bhavati
                            | tad yathā | madhuro 'mlo lavaṇaḥ kaṭukas tiktaḥ kaṣāya iti |
                            tatrodakavāhulyāt madhuraḥ | toyāgnivāhulyād amlaḥ
                            bhūmyagnivāhulyāl lavaṇaḥ vāyvākāśa<lb n="6"/>vāhulyāt tiktaḥ |
                            vāyvagnivāhulyāt kaṭukaḥ pṛthivyanilavāhulyāt kaṣāya i<cb n="2"/>ti || </p>
                        <p xml:id="SS.1.42.4"> tatra madhurāmlalavaṇā vātaghnāḥ |
                            madhuratiktakaṣāyāḥ pittaghnāḥ kaṭutiktakaṣāyāḥ śle<milestone unit="jpeg" facs="dscn3061 fol 085.jpg upper"/><pb facs="87" n="85v"/><lb n="1"/>ṣmaghnāḥ || </p>
                        <lg xml:id="SS.1.42.5"><l> tatra vāyurātmaivātmā | pittam āgneyaṃ |
                            śleṣma saumya iti || </l></lg>
                        <p xml:id="SS.1.42.6"> ta ete rasāḥ svayonivardhanā
                            anyayonipraśamanāś ca | </p>
                        <p xml:id="SS.1.42.7"> kecid āhur agnīṣomīyatvāj jagataḥ | dvividhā
                            rasāḥ <lb n="2"/> saumyā āgneyāś ca | tatra
                            madhuratiktakaṣāyāḥ saumyāḥ dvividhā kaṭvamla<cb n="2"/>lavaṇā
                            āgneyāḥ | madhurāmlalavaṇāḥ snigdhā guravaś ca dvividhā
                            kaṭutiktakaṣāyā rūkṣā laghavaś ca | saumyāḥ <lb n="3"/> śītāḥ
                            | āgneyās tūṣṇāḥ | </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.8.1"> tatra śaityarūkṣalāghavavaiṣadyaguṇala<cb n="2"/>kṣaṇo vāyuḥ | tasya samānayoniḥ kaṣāyo rasaḥ |
                            saumyaḥ śaityāc chaityam abhivardhayati | raukṣyād raukṣyaṃ
                                <lb n="4"/>lāghavāl lāghavaṃ vaiṣadyād vaiṣadyam iti || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.8.2"> auṣṇyataikṣṇyaraukṣyalāghavavaiṣa<cb n="2"/>dyaguṇalakṣaṇam pittan tasya samānayoniḥ kaṭuko rasaḥ
                            | saumya auṣṇyād auṣṇyam abhivardhayati | taikṣṇyā<lb n="5"/>t
                            taikṣṇyaṃ raukṣyād raukṣyaṃ lāghavāl lāghavaṃ vaiśadyād
                            vaiśadyam iti || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.8.3">
                            <cb n="2"/>mādhuryasnehagauravaśaityapaicchilyaguṇalakṣaṇaḥ
                            śleṣmā tasya samānayonir madhuro rasaḥ | <lb n="6"/>saumya
                            mādhuryāt mādhuryam abhivardhayati | snehāt snehaṃ gauravād
                            gauravaṃ śaityāc chaityaṃ paicchilyāt paicchilyam iti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.42.8.4"><l>tasya punar vviparītaḥ kaṭuko rasaḥ |
                                <milestone unit="jpeg" facs="dscn3061                             fol 085.jpg lower"/><pb facs="87" n="86v"/><lb n="1"/>śleṣmaṇaḥ
                            pratyanīkatvāt | kaṭukyātmādhuryam abhibhavati | raukṣyāt
                            snehaṃ lāghavād gauravaṃ auṣṇyāt paicchityan tad etan
                            nidarśanamātram uktaṃ | </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.42.9"> rasalakṣaṇam ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ || <lb n="2"/> tatra yaḥ paritoṣam utpādayati tarppayati
                                mukhopalepa<unclear reason="smudged">ñ</unclear> janaya<cb n="2"/>ti prahlādayati śleṣmāṇañ cābhivardhayati sa
                            madhuraḥ || yo dantaharṣam utpādayati | mukhāśrāvañ jana-<lb n="3"/>yati śraddhāñ cotpādayati so 'mlaḥ || yo
                            bhaktarucim utpādayati <cb n="2"/>| kaphaprasekañ janayati
                            mārddavañ copādayati sa lavaṇaḥ || yo jihvām udvejayati śiro
                            gṛhṇāti <lb n="4"/>nāsikāñ ca śrāvayati sa kaṭukaḥ || yo gale
                            śoṣam utpāda-<cb n="2"/>yati mukhavaiṣadyam utpādayati
                            bhaktaruciñ copādyati sa tiktaḥ || ya āsyam pariśoṣayati- <lb n="5"/> jihvāṃ stambhayati kaṇṭham badhnāti hṛdayam
                            pīḍayati sa kaṣāyaḥ || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.10.1">
                            <cb n="2"/>rasaguṇān ata ūrdhvam vakṣyāmaḥ || tatra madhuro
                            raso raktamāṃsado 'sthimajjojaḥ śukravardhanaś cākṣuṣyaḥ <lb n="6"/>keśyau valakṛt sandhānaḥ śoṇitaḥ śoṇitaprasādo
                            vālavṛddhakṣatakṣīṇahitaḥ ṣaṭpadapipīlikānām iṣṭatamaḥ ||
                            tṛṣṇāmūrcchādāhaḥ praśamanaḥ | ṣaḍindriyaprasādanaś ceti |
                                <milestone unit="jpeg" facs="dscn3062 fol 086.jpg upper"/><pb facs="88" n="86v"/><lb n="1"/>sa evaṃguṇo 'py eka
                            evātyartham upayujyamānaḥ kāsaḥ śvāso
                            lasakavamathurvvadanamādhuryasvaropaghātakṛmigalagaṇḍān
                            āpādayati | tathārvvudaślīpadavastigudopalepābhiṣyandapra<lb n="2"/>bhṛtīn nayanavikārānn upajayati || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.10.2"> amlas tu jaraṇaḥ pācanapavana<cb n="2"/>nigrahaṇo nulomano vidāhī vahiḥśītaḥ kledanaḥ prāyaśo hṛdyaś
                            ceti | sa khalv evaṃgu<lb n="3"/>ṇo 'py eka evātyartham
                            upayujyamāno dantaharṣanayanasammīlanaro<cb n="2"/>masamvejanakaphavilāyanaśarīrapraśithilatām āpādayati |
                            tathā kṣatavihatadagdhadaṣṭabhagnaśū-<lb n="4"/>nacyutāvamathitacchiyavisarppitacchinnaviddhotpiṣṭādīni
                                pāca-<cb n="2"/>yaty āgneyasvabhāvatvvāt || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.10.3"> lavaṇas tu saṃśodhanaḥ pācano viśleṣaṇas
                            tarppaṇaḥ kledanaḥ śaithilyakṛt<lb n="5"/>
                            sarvvarasapratyanīkabhūto mārggaviśodhanaḥ
                                sarvvaśarīrāvayavamā<cb n="2"/>rddavakaraś ceti | sa khalu
                            evaṃguṇo 'py eka evātyartham upasevyamāno gātrakaṇḍūko tha
                            śophavaivarṇṇakaraḥ <lb n="6"/>svaropaghātendriyopatāpān
                            upajanayati |
                            tathākṣimukhapākaraktapittavātaśoṇitāmlīkāprabhṛtīn vikārān
                            upajanayati || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.10.4"> kaṭukas tu dīpanaḥ pācano rocanaḥ
                            śodhanaḥ sthaulyā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3062 fol 086.jpg lower"/><pb facs="88" n="87r"/><lb n="1"/>lyālasakaviṣakuṣṭhakaṇḍūpraśamanaḥ
                            sandhibandhacchedano vasādanas stanyaśukrakaphamedasām
                            upahantā ceti | sa khalv evaṃguṇo 'py eka evātyartham
                                upayujyamā<lb n="2"/>no
                            bhramamadagalatālvoṣṭhaśoṣadāhasantāpān āpādayati | <cb n="2"/>tathā valavighātakampatodabhedakṛt
                            karacaraṇapārśvapṛṣṭhaprabhṛtiṣu ca vātaśūlān upajanayati || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.10.5"> ti<lb n="3"/>ktas tu rocano dīpanaḥ
                            śodhanaḥ kaṇḍūko<unclear reason="faded">ṣṭha</unclear>tṛṣṇāmūrcchāpraśanaḥ <cb n="2"/>stanyaśodhano
                            viṇmūtrakledamedovasāpūyopaśoṣaṇaś ceti | sa khalv evaṅguṇo
                            'py eka evātyartham u<lb n="4"/>payujyamāno
                            gātramanyāstambhākṣepakordditaśiraḥśūlān upa-<cb n="2"/>janayati | tathā bhramatodabhedacchedāsyavairasyāny
                            āpādayati || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.10.6">kaṣāyas tu saṅgrāhiko ropaṇaḥ stambha<lb n="5"/>naḥ śodhanollekhanaḥ śoṣaṇaḥ pīḍanaḥ kledopaśoṣaṇaś
                            ceti | sa <cb n="2"/>khalv evaṅguṇo 'py eka evātyartham
                            upayujyamāno hṛdayapīḍāsyaśoṣodarādhmānavākyagraha<lb n="6"/>manyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayati | tathā
                            gātrasphuraṇacimicimāyanākuñcanākṣepaṇaprabhṛtīn
                            vikārān upajanayati || </p>

                        <p xml:id="SS.1.42.11"> sarvveṣām eva dravyāṇy upadekṣyā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3063 fol .jpg upper"/><pb facs="89" n="87v"/><lb n="1"/>maḥ | tad yathā kākolyādi
                            kṣīraghṛtavasāmajjaśāliyavagodhūmamāṣaśṛṅgāṭakakaśeruka
                                kāl<unclear>āṅkā</unclear>lukapiyālapuṣkaravījakāśmaryamadhūkadrākṣākharjūrarājādananā<lb n="2"/>likerekṣuvikārāḥ |
                                balātibalātmaguptāvidārīpayasyā<cb n="2"/>gokṣurakakṣīramoraṭamadhūlikākūṣmāṇḍādiḥ samāsena madhuro
                            varggaḥ || dāḍimāmalakamātu<lb n="3"/>luṅgāmrāmrātakakapitthakaramarddavadaraprācīnāmalakakośā<cb n="2"/>mrabhavyapārāvatavetraphalatintiḍīkalajacāmlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāsauvīratuṣodaka<lb n="4"/>dhānyāmlaprabhṛtīni samāsenāmlo varggaḥ ||
                                saindhavasauvarccalavi-<cb n="2"/>ḍapākyaromakasāmudrapācimakṣāroṣarasuvarccilaprabhṛtīni
                            samāsena lavaṇo varggaḥ || pippa-<lb n="4"/>lyādiḥ surasādir
                                mmadhuśigrumūlakalaśunasumukhaśītaśi<cb n="2"/>vakuṣṭhadevadāruhareṇukā
                                'valgujaphalacaṇḍāguggulumustalāṅgalakīśukanāsīpīluprabhṛtī-<lb n="5"/>ni śālasārādiś ca prāyaśaḥ kaṭuko varggaḥ ||
                                āragvadhādir gguḍūcyādir mmaṇḍū<add place="lower margin"/>ka<add/>parṇṇīvetrakarīraharidrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇṭakasaptaparṇṇavṛhatīdvaya<milestone unit="jpeg" facs="dscn3063 fol 087.jpg lower"/><pb facs="89" n="88r" ana="facs 90 duplicates facs 89"/>śaṃkhinītṛvṛtkṛtavedhanakarkkoṭakakāravellavārttākukaravīrasumanāḥśaṃkhapuṣpyapāmārggatrāyamāṇāśokarohivaijayantīsuvarccalāvṛścikālījyotiṣmatīprabhṛtīni
                            tikto va<lb n="2"/>rggaḥ || nyagrodhādir ambaṣṭhādir lodhrādiḥ
                            priyaṅvādis triphalā śalla<cb/>kījamvvasthitindukādīni
                            katakaśākaphalāni sālasārādiś ca prāyasaḥ
                                kuravakakovidārajīvantī<lb n="3"/>suniṣaṇṇakaprabhṛtīni
                            varakādayo mudgādayaś ca samāsena kaṣā-<cb/>yo varggaḥ || </p>
                        <lg xml:id="SS.1.42.12"><l> tatraiteṣāṃ rasānāṃ saṃyogās triṣaṣṭirv
                            bhavanti || tad yathā pañcadaśa dvikāḥ | viṃśatis trikāḥ | <lb n="4"/>pañcadaśa catuṣkāḥ | ṣaṭ pañcakāḥ | ekaṣaṭkāḥ |
                            ekaikaśaś ca śaḍrasā <cb/>iti | teṣām anyatra vakṣyāmaḥ || </l></lg>
                        <lg xml:id="SS.1.42.13"><l> bhavati cātra || yuktāḥ ṣaḍ adhigacchanti
                            valino vaśyatāṃ rasāḥ | yathā doṣā<lb n="5"/>ḥ prakupitā vaśaṃ
                            yānti valīyasa iti ||</l></lg>
                        <lg xml:id="SS.1.42.trailer"><l> 42 || </l></lg>
                    </div>

                    <div n="43" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3063 fol 087.jpg" n="88r5" unit="folio"/>

                        <p xml:id="SS.1.43.1"> athāto vamanadravyavikalpavijñānīyam
                            vyākhyāsyāmaḥ ||</p>



                        <p xml:id="SS.1.43.3.part1"> vamanadravyānām phalākhyānām madhye
                                madanapha<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>lāni
                            śreṣṭhatamāni bhavanti || tatra madanapuṣpāṇām ātapaśuṣkāṇā
                            cūrṇaprakuñcaṃ pratyak puṣpīnimvakaṣāyāṇām
                            anyatamenālo<unclear/> pāyayitvā vāmayet |
                                madanaśatvāṭūcūrṇṇā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3065 fol 088.jpg upper"/><pb facs="91" n="88v"/><lb n="1"/>ny evam madhulavaṇayuktāny abhiprataptāni |
                            madanaśalāṭucūrṇṇasiddhām vā tilayavāgūn | nivṛttām vā
                            nātihariti pāṇḍūnāṃ kuśamūḍhāvavaddhamṛdgomayapraliptānāṃ
                                yavavūsamāṣa<g ref="#newa-gap-filler"/>śālyādidhānyarāśāv aṣṭharātroṣitaklinnabhinnānām
                            phalapi<cb/>ppalīrāhṛtyātape pariśoṣayet tāsāṃ
                            dadhipalavimṛditapariśuṣkāṇāṃ subhājanasthānām antarnnakha<lb n="3"/>muṣṭhim uṣṇena yaṣṭhīmadhukaṣāyeṇa
                                kovidārādhyanyatama<unclear>kā</unclear>ṣā<cb/>yeṇa vā
                            vimṛdya trirātraparyuṣitam madhusaindhavayuktam āśīrbhir
                            abhimantritam udaṅmukhaḥ prāṅmukham ā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>turam pāyayet anena mantreṇa abhimantrya
                            ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.43.3.1"><l>brahmadakṣāśvirūdre<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ndrabhūcandrārkkānilānalāḥ |
                            <caesura/>
                             ṛṣayaḥ sauṣadhigrāmā bhūtasaṃghāś ca pāntu te || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.43.3.2"><l>rasāyaneva siddhānān devānā<lb n="5"/>m
                            amṛtaṃ yathā |
                            <caesura/>
                             sudhevottamanāgānāsbhaiṣajyam idam astu te ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.43.3.part2">vi<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>śeṣeṇa śleṣmajvarapratiśyāyāntarvvidradhiṣv
                            apravarttamāne doṣe pippalīvacāsarṣapakalkonmiśrair uṣṇā<lb n="6"/>mvubhiḥ punaḥ punaḥ pravarttayed āsamyagvāntalakṣaṇād iti | madanaphalamajjacūrṇṇam vā
                            tatkvāthaparibhāvitam <unclear>vasena</unclear> dravyakaṣāyeṇa
                            | madanaphalamajjā siddham vā payaḥ | madanapha<g ref="#newa-gap-filler"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3065 fol 088.jpg lower"/><pb facs="91" n="89r"/><lb n="1"/>lamajjasiddhena vā payasā vā yavāgūm
                            adhobhāgāsṛ<unclear/>hṛdrogayoḥ | madanaphalamajjasiddhasya vā
                            payaso dadhibhāvam upagatasya | dadhyuttarakaṃ dadhi vā
                                kaphaprasekaśarddistame<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"/>ṣu | madanaphalamajjācūrṇṇa rasam vā
                            bhallātakasenhavad ā<cb/>dāya phāṇitībhūtaṃ lehayet |
                            ātapaśuṣkam vā jīvantīkaṣāyeṇa pittakaphasthānagate |
                                madanaphala<lb n="3"/> majjākvātham vā pippalyādi
                            prativāpaṃ ūṣaṇanimvakaṣāyayo<cb/>r anyatamena santarppaṇaṃ |
                            kaphasarvvavyādhiharam iti madanaphalam uktaṃ | </p>
                        <p xml:id="SS.1.43.4"> jīmūtakakusumacūrṇṇam vā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/> pūrvvavad eva kṣīreṇa
                            nivṛtteṣu yavāgūṃ romaseṣu | santānikām vā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/> nirllomaśeṣu |
                            dadhyuttarakaṃ haritakapāṇḍuṣu | dadhi tat kaṣāyasaṃsṛṭāṃ
                            surām vā paryāgateṣu | mada<lb n="5"/>naphalamajja </p>

                        <p xml:id="SS.1.43.5"> vidhānavat kuṭajaphalamajjavidhānaṃ | </p>



                        <p xml:id="SS.1.43.7"> ikṣvāku<cb/>kusumacūrṇṇam vā pūrvvavad eva
                            kṣīreṇa | </p>

                        <p xml:id="SS.1.43.8"> dhāmārgavasyāpi madanaphalamajjā vidhānavad
                            upayogaḥ || </p>

                        <p xml:id="SS.1.43.9">
                            <lb n="6"/> kṛtavedhanamadanaphalamajjapippalīmām
                            vamanadravyaparibhāvitānām vahuśaś cūrṇṇam utpalādiṣu dattam
                            āghrā ya vasati tat tv anavavaddhadoṣeṣu yavā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3066 fol 089.jpg upper"/><pb facs="92" n="89v"/><lb n="1"/>gūm ākaṇṭham pītavatsu ca
                            dadyād iti | śirovirecanāny evaṃ pradhānatamāni bhavanti || </p>



                        <lg xml:id="SS.1.43.11"><l>bhavati cātra
                            <caesura/>
                             kalkaiḥ kaṣāyaiḥ svarasaiś ca cūrṇṇair api ca vu<lb n="2"/>ddhimān |
                            <caesura/>
                             peyalehyādibhojyeṣu vamanāny ūpakalpayet || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.43.trailer"> tri || || </p>


                    </div>

                    <div n="44" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3066 fol 89.jpg upper" n="89v" unit="folio"/>


                        <!--  
       Missing verses

4ab, 10 - 11, 16 - 27, 46 - 53, 60 - 63, 69 - 71ab, 72cd, 73 - 83, 86 - 89, 91

 

Addition

45.1, 45.2, 72.6cd,

 

Notes

68 is given at 72.1

54cd is given at 72.2

55 is given at 72.3

56cd is given at 72.4

57 is given at 72.5

58cd is given at 72.6ab

59cd is given 72.7

83 is given at 45.2

84ab is given at 45.3

84cd is given at 72.8

85 is given at 72.9             
 -->

                        <p xml:id="SS.1.44.1">athāto virecanadravyavikalpavijñānīyam
                            vyākhyāsyāmaḥ ||</p>



                        <lg xml:id="SS.1.44.3"><l>aruṇābhan tṛvṛn mū<lb n="3"/>laṃ śreṣṭhaṃ
                            mūlavirecane |
                            <caesura/>
                             pradhānas tilvakas tvakṣu phaleṣv api<cb/> harītakī ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.4"><l>
                            <caesura/>
                             snehāpayaḥ payassūktam iti prādhānyasaṅgrahaḥ |
                            <caesura/>
                             teṣām vidhānaṃ vakṣyāmi yathāvad anu<lb n="4"/>pūrvvaśaḥ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.5"><l>vairecanadravyakaṣāyapītam mūlam
                            mahat traivṛtam atra śu<cb/>ddhaṃ |
                            <caesura/>
                             cūrṇṇīkṛtaṃ saindhavanāgarāḍhyam pibet tad amlair
                            anilādhijuṣṭaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.6"><l>svādukvāthair api cekṣor vvikā<lb n="5"/>raiḥ
                            paitte roge kṣīrayuktān nihanyāt |
                            <caesura/>
                             drākṣārasatriphalākvātha<cb/>mūtrair yuktam pibet kapha<add place="below-margin">ja</add>vyoṣagāḍhaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.7"><l>trivarṇṇakatrikaṭukābhyā<unclear>n</unclear> yuktaṃ lihyāc
                            cūrṇṇan tad guḍenābhiyojyaṃ<lb n="6"/> |
                            <caesura/>
                             kvāthaprasthe kuḍavan tasya dadyāt yuktyā dadyān nāgaraṃ
                            saindhavañ ca ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.8"><l>pacet sarvvaṃ yāvad etad ghanaṃ syāl
                            lehībhūtan tat prayojyaṃ tatas tu |
                            <caesura/>
                             tṛvṛtkalko nāgarārddhena yuktaḥ sasaindhavo mūtrayuktas
                                tu<milestone facs="dscn3066 fol 089.jpg lower" unit="jpeg"/>
                            <pb facs="92" n="90r"/><lb n="1"/> peyaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.9"><l>same tṛvṛn nāgare cābhayāñ ca dadyād arddham
                            pūgaphalaṃ sadāruḥ |
                            <caesura/>
                             viḍaṃgasāraṃ marica vaiṣayogaḥ sasaindhavo mūtrayuktaḥ
                            pradhānaḥ ||</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.44.12"><l>vairecanadravya<lb n="2"/>cūrṇṇasya bhāgas
                            tataḥ kvāthaḥ sammitañ cāsya tulyaṃ |
                            <caesura/>
                             sumardditaṃ sarppi<cb/>ṣā tacchritena tatkvāthośmasveditā
                            varttitañ ca ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.13"><l>pākaprāpte phāṇitaṃ cūrṇṇitāktaṃ kṣiptvā
                            pakvaṃ cāva<g ref="#newa-gap-filler"/>tāryā pramādāt |
                            <caesura/>
                             śītīkṛtvā modakaṃ saurabhājyaṅ kuryād evam
                                    bha<del><unclear>śṭha</unclear></del>kṣya<unclear>kalpā</unclear>
                            samāsān |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.14"><l>mudgānām vātaiḥ samaṃ sādhitānāṃ yūṣo
                            hṛdyaḥ sadhṛtaḥ saindhavāḍhyaḥ ||
                            <caesura/>
                             vireca<lb n="4"/>yed vaidaleṣv eṣu kalpaḥ kāryās tajñair
                            vvāmanīyeṣu caiva ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.15"><l>ikṣurdvi<cb/>dhā pāṭayitvāvalipya tṛvṛt
                            kalkaiḥ pravisandhāya cāpi |
                            <caesura/>
                             paktvā samyak puṭapākaṃ krameṇa khādec chī<lb n="5"/>taṃ
                            pittarogābhibhūtaḥ ||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.44.28"><l>vairecanikaniḥkvāthabhāgāḥ śītās
                            tra<cb/>yo mitāḥ |
                            <caesura/>
                             dvau phāṇitasya tāṃ sarvvā nyūnar agnāv adhiśrayet ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.29"><l>tat sādhusiddham vijñāya śītī kṛtvā ni<lb n="6"/>dhāpayet |
                            <caesura/>
                             kalaśe kṛtasaṃskāre vibhajyan tu himāhimau ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.30"><l>ūrddhvañ jātarasaṃ māsād āsavaṃ
                            madhugandhikaṃ |
                            <caesura/>
                             mātrayā prapibet prātaḥ tataḥ samyag viricyate ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.31"><l>vairecanika<milestone unit="jpeg" facs="dscn3067 fol 090.jpg upper"/><pb facs="93" n="90v"/><lb n="1"/>mūlānāṃ kvāthe māsān susādhitān |
                            <caesura/>
                             sudhautaṃ tat kaṣāyeṇa śālīnāñ cāpi taṇḍulaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.32"><l>avakṣudyaikataḥ piṇḍāṃ kṛtvā śuṣkāṃ
                            sucūrṇṇitāṃ |
                            <caesura/>
                             śālitaṇḍulacūrṇṇan tu samyak svinnaṃ su<lb n="2"/>śītalaṃ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.33"><l>tasya piṣṭasya bhāgām̐strīn
                            kiṇvabhāgavimiśritān |<cb/>
                            <caesura/>
                             maṇḍodakārthe kvāthan tu dadyāt tat sarvam ekataḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.34"><l>nidadhyāt kalase tān tu surāñ ca tarasām
                            pibet |<lb n="3"/>
                            <caesura/>
                             eṣa eva surākalpo vamaneṣv api kīrttitaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.35"><l>mūlāni tṛvṛtā<cb/>dīnām prathamasya gaṇasya
                            ca |
                            <caesura/>
                             mahataḥ pañcamūlasya bhārggī śārṅgaṣvayor api ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.36"><l>triphalām vacām ati<lb n="4"/>viṣāṃ
                            sudhāhemavatīn tathā |
                            <caesura/>
                             saṃhṛtyaitāni sarvvāṇi kuryād bhāgā<cb/>v ubhau pṛthak ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.37"><l>kuryān niḥkvātham ekasmin ekasmin cūrṇṇam
                            eva ca |
                            <caesura/>
                             tena kvāthena bahuśo viśuddhāṃ<lb n="5"/> bhāvayed yavān
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.38"><l>śuṣkāṇām mṛdubhṛṣṭānān teṣām bhāgās
                            trayo<cb/> mitāḥ |
                            <caesura/>
                             caturtham bhāgam āvāpya cūrṇṇam apy atra kīrttitaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.39"><l>kalase prakṣiyed vidvān tatas tan
                                tadanantaraṃ<lb n="6"/> |
                            <caesura/>
                             teṣām eva kaṣāyeṇa śītenābhiprapūrayet ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.40"><l>pūrvvavat sannidadhyāt tu jñeyaṃ sauvīrakaṃ
                            hitaṃ |
                            <caesura/>
                             pūrvvokta varggam āhṛtya <milestone unit="jpeg" facs="dscn3067 fol 090.jpg lower"/><pb facs="93" n="91r"/><lb n="1"/>dvidhā kṛtvaikam etayoḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.41"><l>bhāgaṃ saṃkṣudya saṃsṛjya yavaiḥ sthālyāṃ
                            sahākṣipet |
                            <caesura/>
                             ajaśṛgyāḥ kaṣāyeṇa tenābhyāsicya sādhayet ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.42"><l>susiddhāṃ cāvacāryaitām oṣadhibhyo
                            vimokṣayet |<lb n="2"/>
                            <caesura/>
                             vimṛdya satuṣān etān tatas tāṃ pūrvvavad yavāṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.43"><l>pūrvvoktauṣadhabhāgasya<cb/> cūrṇṇaṃ
                                datvā<gap extent="4" unit="syllables"/> |
                            <caesura/>
                             tenaiva saha yūṣeṇa kalase pūrvva sukṣipet ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.44"><l>jñātvā jātarasañ cāpi tat tuṣoda<lb n="3"/>kam āpnuyāt |
                            <caesura/>
                             tuṣodasauvīrakayor vvidhir eṣa prakīrttitaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.45"><l><cb/>ṣaḍrāttrāt saptarātrād vā te ca peye
                            sure smṛte |
                            <caesura/>
                             vairecaneṣu dravyeṣu tṛvṛtkalpavidhiḥ smṛtaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.82"><l><add place="inline">mahā<lb n="4"/>vṛkṣapayaḥ pītair yavāgūs taṇḍulaiḥ kṛtāḥ |
                                <caesura/>
                                 virecayed āśu pītā<cb/> guḍenotkārikā kṛtā ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.83"><l>leho vā sādhitaḥ samyak
                            snuhīkṣīrasurāghṛtaiḥ |
                            <caesura/>
                             vibhāvitā snuhīkṣīre<lb n="5"/> pippalyo lavaṇāni ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.84ab"><l> cūrṇṇaṅ kampilyakasyāpi tat pītaṅ
                            guḍi<cb/>kākṛtaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.64"><l>harītakī viḍaṅgāni saindhavan nāgaran tathā
                            ||
                            <caesura/>
                             marīcāni ca tat sarvvaṅ gomūtreṇa virecanaṃ |<lb n="6"/></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.65"><l>harītakīm bhadradāru kuṣṭhaṃ pūgaphalan
                            tathā ||
                            <caesura/>
                             saindhavaṃ śṛṅgaverañ ca gomūtreṇa virecanaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.66"><l>nīlīphalanāñ cūrṇṇan tu nāgarābhayayos
                            tathā ||
                            <caesura/>
                             līḍhvā guḍaiṇa salilam paścād uṣṇam piven na<milestone unit="jpeg" facs="dscn3068 fol 091.jpg upper"/><pb facs="94" n="91v"/><lb n="1"/>raḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.67"><l>pippalyādikaṣāyeṇa pibet piṣṭāṃ harītakīṃ
                            ||
                            <caesura/>
                             saindhavopahitāṃ samyag eṣa yogo virecanaḥ |</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.44.71cd"><l>triphalā sarvvarogaghnī ghṛtabhogena
                            mūrcchitā ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.72ab"><l>vayaḥ saṃsthāpanañ cāpi ku<lb n="2"/>ryāt
                            satatasevitā |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.68"><l>harītakī bhakṣyamāṇā nāgareṇa guḍena vā ||<cb/>
                            <caesura/>
                             saindhavopahitā vāpi sātatyenāgnidīpanī |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.54cd"><l>vyoṣaṃ trijātakam mustā viḍaṅgāmalake
                            tathā ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.55"><l>navai<lb n="3"/>tāni samānāni
                            tṛvṛdaṣṭagāṇāni vā |
                            <caesura/>
                             suślakṣṇacūrṇṇitān īha<cb/> gāḍitāni vimiśrayet ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.56cd"><l>ṣaḍbhiś ca śarkkarābhāgair īṣatsaindhavamākṣikaiḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.57ab"><l>piṇḍīkṛtam bhakṣayitvā<lb n="4"/> tataḥ
                            śītāmbu pāyayet ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.58cd"><l>avipattir ayaṃ yogaḥ praśastaḥ
                            pitta<cb/>rogiṇāṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.59"><l>
                            <add place="inline">kṣārānupānam bhoktavyo vātaślemarturair
                                nnaraiḥ ||</add>
                            <caesura/>
                             bhakṣyarūpasadharmmatvād āḍhyeṣv eva vidhīyate<lb n="5"/>
                            |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.86ef"><l>
                            <add place="inline"> avekṣya samyag rogādīn yathāvad upayojayet
                                ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.84cd"><l>saptalāṃ śāṅkhi<cb/>nīn dantīn tṛvṛd
                            āragvadham vacāṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.85"><l>mūtreṇa bhāvyaṃ saptāhaṃ snuhākṣīre
                            tathaiva ca ||
                            <caesura/>
                             kīrṇṇan tenātha cūrṇṇena mā<lb n="6"/>lyaṃ vasanam eva vā
                            |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.86ab"><l> āghrāyāvṛtya vā samyak mṛdukoṣṭho
                            vicyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.44.90"><l>ghṛteṣu taileṣu payaḥsu cāpi madyeṣu
                            mūtreṣu tathā raseṣu |
                            <caesura/>
                             anneṣu bhakṣyeṣu tathaiva lehe virecanaṃ sādhu
                                niyoja<milestone facs="dscn3068 fol 091.jpg lower" unit="jpeg"/><pb facs="94" n="92r"/><lb n="1"/>nīya</l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.44.trailer">iti || <unclear extent="2" unit="syllables"/> ||</p>
                    </div>


                    <div n="45" type="adhyāya">

                        <milestone facs="92r  line  1" unit="folio"/>

                        <p xml:id="SS.1.45.1"> athāto dravadravyaviśeṣavijñānīyaṃ
                            vyākhyāsyāmaḥ || </p>



                        <p xml:id="SS.1.45.3"> pānīya<unclear reason="faded, possibly deletion intended">ṃ</unclear>m
                            āntarīkṣyam anirddeśyarasam amṛtaṃ jīvanan tarppaṇan dhāraṇam
                                āśvāsajananaṃ<lb n="2"/>
                            śramaklamapipāsāmadamūrcchātandrāpraśamanam ekāntataḥ
                            pathyata<cb/>mañ ca || </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.4"> tad evāvanau patitam anyatamam upalabhyate
                            | nadīsarastaḍāgakūpavāpīpraśravaṇodbhijacauṇṭyā<lb n="3"/>diṣu sthāneṣv anyatamaṃ rasam upabhate | </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.5"> tatra
                            lohitakapilapā-<cb/>ṇḍupītanīlaśukleṣv avanipradeśeṣu
                            madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyā yathāsaṃkhyam udakarasā bha<lb n="4"/>vantīty eke bhāṣante || </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.6"> tat tu na samyak pṛthivyādīnām anyo
                            'nyānu-<cb/>praveśakṛtaḥ sa khalūdakaraso bhavaty
                            utkarṣāpakarṣakṛtena saṃyogaviśeṣeṇa || tatra svalakṣaṇoda<lb n="5"/>kaguṇabhūyiṣṭhāyām madhuraṃ |
                            toyāgniguṇabhūyiṣṭhāyām amlaṃ|<cb/>
                            pṛthivyagniguṇabhūyiṣṭhāyāṃ lavaṇaṃ | vāyvagniguṇabhūyiṣṭhāyāṅ
                            kaṭukaṃ| vāyvākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ<lb n="6"/> tiktaṃ |
                            pṛthivyanilaguṇabhūyiṣṭhāyāṅ kaṣāyaṃ | ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyām
                            avyaktarasam avyaktaṃ hy ākāśam ity ata<add place="bottom margin">s ta</add>t pradhānam
                            avyaktarasatvāt tat peyam āntarīkṣālābhe | </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.7"> tatrānta-<milestone unit="jpeg" facs="dscn3069 fol 092.jpg upper"/><pb facs="95" n="92v"/><lb n="1"/>rikṣañ caturvvidhaṃ || tadyāthā | dhāraṃ
                            kāraṃ tauṣāraṃ haimam iti | teṣān dhāraṃ pradhānaṃ laghutvāt
                            tat punar dvividhaṃ | gāṅgaṃ sāmudrañ ca tayoḥ parīkṣaṇaṃ |
                            tatra śālyodanapiṇḍa<lb n="2"/>m akuthitam avidagdhaṃ |
                            rajatabhājanopahitaṃ varṣati deve ku<cb n="2"/>rvvīta sa cet
                            muhūrttasthitas tādṛśa eva bhavati | tad gāṅgam iti
                            avagantavyaṃ | varṇṇānyatāsi<unclear reason="ktha, would make more sense, but without                             another example to compare it with I can't be sure">ttha</unclear><lb n="3"/>prakledo vā tat sāmudram iti
                            vidyāt | tan nopādeyaṃ | sāmudra<cb/>m apy āśvayuji māsi
                            gṛhītaṃ gāṅgavad bhavati | tad upādeyam iti |
                            śuklapaṭaikadeśapracyutam a<lb n="4"/><unclear reason="faded">thavā</unclear> harmmyatalaparibhraṣṭam anyair vvā
                            prayogair ggṛhītaṃ śailabhāja<cb/>ne śailavan mṛnmaye vā
                            pātreṣv anuguptan nidadhyāt | tat sarvvakālam upayuñjīta |
                            tasyālābhe bhaumaṃ |<lb n="5"/> tat punaḥ saptavidhaṃ | tad
                            yathā kaupan nādeyaṃ sārasan tāḍāga<cb/>m prāsravaṇam
                            audbhijaṃ cauṇṭyam iti || </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.8"> tatra varṣāvarṣāsv āntarikṣam audbhijaṃ vā
                            seveta mahāguṇatvā-<lb n="6"/>t | śaradi sarvvam prasannatvāt
                            | hemante sārasan tāḍāgam vā | vasante kaupaṃ
                                cauṇṭya<unclear>ṃ</unclear> prāsrāvaṇam vā | grīṣme
                            'py evaṃ | prāvṛṣyendram anabhivṛṣṭaṃ sarvvaṃ eva | </p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.9"><l> kīṭamūtrapurīṣāṇḍaśava-<milestone unit="jpeg" facs="dscn3069 fol 092.jpg                             lower"/><pb facs="95" n="93r"/><lb n="1"/>kothapradūṣitaṃ |
                            tṛṇaparṇṇodakayutaṃ kaluṣam viṣasaṃyutaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.10"><l> yo 'vagāheta varṣāsu pived vāpi navañ jalaṃ
                            |
                            <caesura/>
                             sa vāhyābhyantarān rogān labhate kṣipram eva tu || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.45.11"> tatra yat paṅkaśevā<lb n="2"/>latṛṇahaṭhapadmaprabhṛtibhir avacchannaṃ
                            raviśaśikiraṇāni-<cb/>lair vvātijuṣṭāṃ gandharasopasṛṣṭan tad
                            vyāpannam iti vidyāt | sparśarasarūpagandhavīryavipākāḥ |<lb n="3"/> doṣāḥ ṣaṭ kharatā paicchilyam auṣṇyaṃ dantagrāhitā
                            ca sparśadoṣaḥ <cb/>| paṅkasikatāśaivālavāhulyād vikṛtavarṇṇatā
                            rūpadoṣaḥ | vyaktarasatā rasadoṣaḥ | aniṣṭagandhatā <lb n="4"/> gandhadoṣaḥ | yad upayuktan tṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekān
                            ā-<cb/>pādayati sa vīryadoṣaḥ | yad upayuktaṃ cirād vipacyate
                            viṣṭambhayati sa vipākadoṣaḥ || ta ete ānta<lb n="5"/>rikṣe
                            doṣā na bhavanti | </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.12"> vyāpanne cāgnikvathanaṃ sūryātapanam
                            aya<cb/>m piṇḍataptanirvvāpaṇam vā prasādhakam bhavati</p>

                        <!--  
 13-16 not here 
 -->

                        <p xml:id="SS.1.45.17"> sapta kaluṣasya prasādhakāni bhvanti | tad
                            yathā || kata<lb n="6"/>kagomedakavisagranthiparṇṇīmūlaśevālavastrāṇi muktāmaṇiś ceti
                            || </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.19">sapta śītīkaraṇāni bhavanti | tad yathā ||
                            pravātasthāpanam dakaprakṣepanaṃ yaṣṭibhrāmaṇa<unclear>m
                                vya</unclear>janaṃ | <milestone unit="jpeg" facs="dscn3070 fol 093.jpg upper"/><pb facs="97" n="93v" ana="facs 96 and 97 are duplicates"/><lb n="1"/>vastroddharaṇaṃ | vālukāprakṣepaṇaṃ sikyā<add place="abovemargin"><unclear extent="1" unit="akṣara"/></add>valamvanañ ceti || </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.18">pañca nikṣepaṇāni bhavanti | tad yathā |
                            phalakaṃ tryaṣṭakaṃ muñjāvalayaṃ dakamañcikā śikyakañ ceti | </p>
                        <p xml:id="SS.1.45.12a">nāgapuṣpacampakotpala<lb n="2"/>pāṭalāprabhṛtibhiś cādhivāsanam iti || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.20"><l> sugandhavispaṣṭarasaṃ <cb/>suśītan
                            tarṣanāśanaṃ |
                            <caesura/>
                             acchaṃ laghu ca hṛdyañ ca toyaṅ guṇavad ucyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.21"><l> tatra nadyaḥ paścimābhimukhāḥ pathyā <lb n="3"/> laghūdakatvāt | pūrvvābhimukhā na praśasyante
                            gurūdakatvāt | dakṣi<cb/>ṇābhimukhā nātidoṣalā bhavanti |
                            sādhāraṇatvāt | tatra sahyaprabhavāḥ kuṣṭhañ janayanti |
                            vindhyaprabhavā <lb n="4"/><unclear reason="possible illegible scribal corrrection">ku</unclear>ṣṭhaṃ hṛdrogañ ca | malayaprabhavāḥ krimīn |
                            mahendraprabhavāḥ ślī<cb/>padodarāṇi | himavatprabhavāḥ |
                            galagaṇḍaṃ kvacid gaṇḍamālāṃ | prācyāvanty āparāvantyāś
                            cārśāṃsy upaja<lb n="5"/>nayanti | tatra pāriyātraprabhavā
                            valārogyakarā iti || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.22"><l> nadyaḥ śī<cb/>ghravahā laghvyaḥ proktā yāś
                            cāmalodakāḥ |
                            <caesura/>
                             gurvvyaḥ śaivālakaluṣajalaudyāmandagāś ca yāḥ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.45.24"><l> tatra sa<lb n="6"/>rvveṣāṃ bhaumānām
                            pratyūṣasi grahaṇaṃ | tatra hi śaityalāghavam adhikam bhavati
                            |
                            <caesura/>
                             śaityañ cāparo guṇa iti || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.25"><l> divārkkakiraṇair jjuṣṭaṃ juṣtam indukarair
                            nniśi |
                            <caesura/>
                             arūkṣam anabhiṣyandi-<milestone unit="jpeg" facs="dscn3070 fol 093.jpg lower"/><pb facs="97" n="94r"/><lb n="1"/>tat tulyaṃ gaganāmbunā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.26"><l> gaganāmbu tridoṣaghnaṃ gṛhītaṃ yat
                            subhājane |
                            <caesura/>
                             balyaṃ rasāyanaṃ śītaṃ mātrāpekṣan tataḥ paraṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.27ab"><l> raktoghnaṃ śītalaṃ hlādi
                            jvaradāhastṛṣāpahaṃ | </l></lg>

                        <!--  
 the latter two feet of the vulgate appear later in the manuscript. 
                        Instead, the first two feet of the vulgate 's 28 appear as the latter 
                        two feet here. The use of single and double daṇḍas in the 
                        manuscript, which my transcription follows, should communicate 
                        this mismatch 
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.45.28"><l> mūrcchāpittoṣmadāheṣu <lb n="2"/>viṣe
                            rakte mādatyaye ||
                            <caesura/>
                             bhramaklamaparīteṣu tamake vamathau tathā <cb/> | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.29"><l>
                            <unclear>ūrddha</unclear>ge raktapitte ca śītam ambhaḥ
                            praśasyate ||
                            <caesura/>
                             prārśvaśūla pratiśyāye vātaroge galagrahe | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.30"><l> ādhmā<lb n="3"/>te stimite kāṣṭhe
                            sadyaḥ śuddhe navajvare ||
                            <caesura/>
                             hikkāyāṃ snehapīte ca <cb/>śītāmbu parivarjjayet | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.45cd"><l> arocake pratiśyāye pramehaś ca yathau
                            tathā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.46"><l> mande 'gnāv udare koṣṭhe jvare <lb n="4"/>
                            netrāmayeṣu ca |
                            <caesura/>
                             vraṇe ca madhumehe ca pānīyam mandam ācaret || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.27cd"><l>
                            <cb/>candrakāntabhavam vāri pittaghnam vimalaṃ smṛtam | </l></lg>

                        <!--  
 here, the links between what's in the 
                        manuscript and what's in the vulgate 
                        become tenuous 
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.45.33cd"><l> sakṣāram prāyasaḥ kaupan nādeyaṃ
                            kīrttitan tathā|| </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.32cd"><l>
                            <lb n="5"/>tāḍākam vātalaṃ rūkṣaṃ sārasañ caiva tādṛśaṃ | </l></lg>
                        <!--  
 An explanation of notation from here to the end of jvaravarga: any x label signifies a śloka for which I can find no cognate. When an x follows a śloka number, it constitutes either a line which follows that line for which there is a correspondance, or that which is followed by the line. ślokas for which there 's absolutely no correspondance I can fine, are labeled a,b,c etc. 
 -->
                        <lg xml:id="SS.1.45.32.1"><l> autsam asmasa<cb/>m āśleṣād uṣṇaṃ pittena
                            śasyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.35.1"><l>sarvvadā sarvvadoṣeṣu pathyam prāsrāvaṇam
                            payaḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.35ab"><l> avidāhy udbhijaṃ <lb n="6"/>toyam
                            pittaghnam madhuraṃ smṛtaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.39cd"><l> kaphamedo nilaharaṃ dīpanaṃ vastiśodhanaṃ
                            | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.40ab"><l> śvāsakāsajvaraharam pathyam uṣṇodakaṃ
                            sadā || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.40.1"><l>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3072 fol 094.jpg upper"/><pb facs="98" n="94v"/><lb n="1"/>dīpanī pācanī laghvī pathyā
                            vastiviśodhanī |
                            <caesura/>
                             vātānulomanī peyākṣat pipāsaharā smṛtāḥ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.45.34cd"><l> kaphaghno dīpano hṛdyaḥ śuddhānām
                                vraṇinā<lb n="2"/>m api | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.34x"><l> jñeyaḥ pathyatamaś cāpi mudgayūṣaḥ
                            kṛtākṛtaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.b"><l> prīṇanaḥ <cb/>prāṇajananaḥ
                                śvāsakāsa<unclear>kṣa</unclear>yāpaḥ |
                            <caesura/>
                             vātahantā śramaharo hṛdyo māṃsarasaḥ smṛtaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.c"><l>khalāḥ khala<lb n="3"/>yavāgvaś ca
                            rāgaṣāḍavaṣaṭṭakāḥ |
                            <caesura/>
                             evam ādīni cānyāni kriya<cb/>nte vaidyavākyataḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.d"><l>yad ākāraṇam āsādya bho<unclear reason="I'm not convinced                             that this isn't the only                              instance of this                             akṣara available to us">ktṝ</unclear>ṇāṃ cchandato 'pi vā |
                            <caesura/>
                             anekadravyayonitvāc chāstra-<lb n="4"/>tas tām vinirddiśet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.43cd"><l> snigdhaṃ svādurasaṃ hṛdyaṃ <gap extent="1" reason="omitted" unit="pāda"/> vṛṃhaṇam
                            valava<cb/>ttaraṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.44ab"><l> vṛṣyam pittapipāsāghnaṃ nālikerodakaṅ
                            guruḥ || <milestone facs="dscn3072 fol 094.jpg upper" n="94v4" unit="folio"/></l></lg>

                        <!--  
                    
                        A ) Missing verses: 1.45.48cd, 47, 50ab, 50cd, 51ab, 51cd, 59cd, 60ab, 60cd
                        B) Additions: 1.45.59a
                    
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.45.47"><l> gavyam ājan tathā coṣṭram āvikaṃ<lb n="5"/>
                            māhiṣañ ca yat |
                            <caesura/>
                             aśvāyāś caiva nāryāś ca<gap extent="1" reason="omitted" unit="pāda"/> nāgyoś caiva tu<cb/> yat smṛtaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.48ab"><l> tatv anekauṣadhirasaḥ prasādakṣīratāṅ
                            gataḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.48ef"><l> sarvvaprāṇabhṛtān tasmāt sātmyaṃ
                                kṣīram iho-<lb n="6"/>cyate || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.45.49">
                            <gap extent="1" reason="omitted" unit="line"/> gavyan tu
                                śitasni<add place="below">gdha</add>madhuram avidāhi
                            vātapittaśleṣmaśoṇitamānaseṣu vikāreṣv aviruddhaṃ |
                                jīrṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulmodaramūrcchābhramamadapipā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3072 fol 094.jpg lower"/><pb facs="98" n="95r"/><lb n="1"/>sāpāṇḍurogārśa
                            udāvarttātīsārayonirogagarbhbhāsrāvaśramaklamaharam valyaṃ
                            vṛṣyaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ vyājīkakaraṇaṃ sandhānam āsthāpanam
                            āyuṣyam vamanam virecanañ ceti || <gap extent="1" reason="omitted" unit="line"/>thāpanaṃ tulyaguṇatvāc
                            caujaso vardhanaṃ bālavṛddhakṣatakṣīṇānāṃ kṣudvyavāyavyāyāmakarśitānāṃ ca pathyatamam || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.52"><l> dīpanaṃ laghu saṅgrā-<cb/>hi<gap extent="1" reason="omitted" unit="line"/> viśeṣañ cātra me
                            śṛṇu ||
                            <caesura/>
                             ajānām alpakāyatvāt kaṭutiktaniṣevaṇāt | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.53"><l> nātyambupānād vyāyāmā<lb n="3"/>t sarvvadoṣaharam payaḥ ||
                            <caesura/>
                             rūkṣoṣṇaṃ lavaṇaṅ kiñcid auṣṭraṃ svādurasaṃ<cb/> laghu | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.54"><l> śophagulmodarārśoghnaṃ
                            krimikuṣṭhakaphāpahaṃ ||
                            <caesura/>
                             āvikaṃ madhuraṃ snigdhaṃ guru pittakapha<lb n="4"/><unclear reason="illegible">pahaṃ</unclear> | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.55"><l> pathyaṃ kevalavāteṣu
                                kās<unclear>e</unclear>
                            <unclear>cā</unclear>nilasambhave ||
                            <caesura/>
                             mahābhiṣya<cb/>ndi madhuraṃ māhiṣam vahniśādanaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.56"><l> nidrākaraṃ śītakaraṃ gavyāt snigdhataraṃ
                            guru ||
                            <caesura/>
                             uṣṇam aikasaphaṃ<lb n="5"/>
                            <unclear reason="illegible">balyaṃ śākhāvātaharaṃ
                                payaḥ</unclear> | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.57"><l>
                            <unclear reason="illegible">madhurāmlagsaṃ rūkṣaṃ
                                lavaṇānu</unclear>rasaṃ laghu ||
                            <caesura/>
                             nāryās tu madhruaṃ stanyaṅ kaṣāyānurasaṃ himaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.58"><l> nasyāścyotanayoḥ pathyañ jīvanaṃ laghu
                            dīpanaṃ ||
                            <caesura/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3073 fol 095.jpg upper"/><pb facs="99" n="95v"/><lb n="1"/>hastinyā madhuraṃ vṛṣyaṃ
                            kaṣāyānurasaṃ guru | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.59ab"><l> snigdhaṃ sthairyakaraṃ śītaṃ cakṣuṣyam
                            balavarddhanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.61cd"><l> payo 'bhiṣyandi gurv āmaṃ prāyasaḥ
                            parikīrtitaṃ || 61 || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.62"><l> tad evoktaṃ laghutaraṃ mandābhi<lb n="2"/>ṣyandi ca śritaṃ ||
                            <caesura/>
                             varjayitvā striyāḥ stanyam mam eva hi tadhi<cb/>taṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.63ab"><l> dhāroṣṇan guṇavat kṣīraṃ viparītam ato
                            'nyathā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.64"><l> aniṣṭam amlagandhañ ca vivarṇṇam virasan
                            tu yat |
                            <caesura/>
                            <lb n="3"/> varjyaṃ salavaṇaṃ kṣīraṃ yac ca vigrathitam bhavet
                            || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.45.65"> dadhi tu sṛṣta<cb/>mūtrapurīṣañ gurūm
                            śleṣmabhiṣyandi śleṣmapittaśophavarddhanaṃ kārśyāpahaṃ rocanam
                            maṅgalyañ ca || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.45.65.add1"><l> tad u<unclear/><lb n="4"/>ta sāraṃ
                            grāhyam anabhiṣyandi ca |
                            <caesura/>
                             saraḥ kaphamedaśukrakṛt | tridoṣa<cb/>m mandajātaṃ || </l></lg>

                        <!--  
 66-83 not here 
 -->

                        <p xml:id="SS.1.45.84"> takraṅ kaṣāyānurasam uṣṇavīryam
                            atīsāragaraghnaṃ laghuśukravalāsakṣayakaram arśo<lb n="5"/>ghnañ ca || dadhimaṇḍo viṣṭambhāruciharo laghutaraś
                            cāgnidīpanaḥ |</p>



                        <lg xml:id="SS.1.45.89"><l> vāte 'mlasaindhavopetaṃ svādu pitte
                            saśarkkaraṃ |
                            <caesura/>
                             pibet takraṅ kaphe cāpi savyoṣakṣārasaṃyutaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.90"><l> grāhiṇī vātalā <milestone unit="jpeg" facs="dscn3073 fol 095.jpg lower"/><pb facs="99" n="96r"/><lb n="1"/>rūkṣā vijñeyā takrakūcikā |
                            <caesura/>
                             tadvat kirātam mathitaṃ bṛṃhaṇaṃ kṣīram āraṭaṃ || </l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.45.92"> navanītan tu sukumāramadhuram
                            amlānurasaṃ grāhi vraṇaśophārdditāpahaṃ |</p>

                        <!--  
 96-111 mostly not here 
 -->


                        <p xml:id="SS.1.45.96"> ghṛtan tu śītavīryam madhu<lb n="2"/>ram
                            abhiṣyandi tridoṣāpakarṣaṇam agnidīpanaṃ saukumāryoja<cb/>s
                            tejobalakaram āyuṣyaṃ vṛṣyam medhyam vayasthāpanañ ca<unclear reason="eccentric_ductus">kṣu</unclear>ṣyam pāpopaśamanaṃ
                            rakṣoghnañ ceti | </p>



                        <lg xml:id="SS.1.45.108"><l> sa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>rppiḥ purāṇan timirapra<add ana="note" place="top">pratiśyāyasyāpi pratiśyāvāsti<metamark function="line-number">3</metamark></add>tiśyāśvāsakāsanut |
                            <caesura/>
                             mūrcchākuṣṭha<cb/>viṣonmādagrahāpasmāranāśanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.95"><l> vikalpa eṣa dadhyādi śreṣṭho gavyo
                            'nuvarṇṇitaḥ |
                            <caesura/>
                             vikalpā<lb n="4"/>n avaśiṣṭānāṃ kṣīravīryāt samādiśet || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.45.112"> tilatailaṃ madhuraṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/> tiktānurasan tīkṣṇam anila
                            valāsakṣauakaram aśītam pittajananaṃ | yoniśiraḥ
                                śūlapraśama<lb n="5"/>nan tathā
                            chinnabhinnakṣatāgnidagdhapiccitabhagnacyūtāvamathi<cb/>tahatavyāḍavidaṣṭapatanaprabhṛtiṣu
                            pariṣekābhyaṅganayoḥ praśastam iti ||</p>


                        <lg xml:id="SS.1.45.113"><l> tad vastiṣu ca pāne ca <lb n="6"/> nasye
                            karṇṇādipūraṇe |
                            <caesura/>
                             annapānavidhau cāpi prayojyam vātaśāntaye || </l></lg>




                        <p xml:id="SS.1.45.115">
                            nimvātasīkusumbhasarṣapapīlukaraṅgudīśigrusuvarṇṇalāphalatailāni
                            tīkṣṇa kaṭukāny uṣṇavī<milestone unit="jpeg" facs="dscn3074 fol 096.jpg upper"/><pb facs="100" n="96v"/><lb n="1"/>nyāṇi krimikaphamehopaharaṇāni || </p>



                        <p xml:id="SS.1.45.120">
                            atimuktakapi<unclear/>lākṣatrapuservvārukuṣmāṇḍakatailāni | </p>


                        <p xml:id="SS.1.45.121"> madhurakaṣāyāṇi kaphapittapraśamanāni
                            ||</p>

                        <!--  
   
                        1.45 (121 - 140) of H. Most of the passages are missing. 
                        Verse no. 129 is given at 131.1 which is hypermetrical. - HB    
                    
 -->


                        <milestone facs="dscn3074 fol 96.jpg upper" unit="folio"/>


                        <!--  
  
                        Why this, when MR has content above?          
                        id="SS.1.45.121" 
                    
 -->

                        <p xml:id="SS.1.45.122">turuvaka<lb n="2"/>karkkoṭakatailamadhurakaṣāye tiktānurase
                            krimikaphaku<cb/>ṣṭhamedodarahare ca ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.45.123">saraladevadāru<lb n="3"/>śiṃśapāgurusārasnehāḥ |
                            tiktakakaṭukaṣāyā duṣṭavraṇa<cb/>śodhanāḥ krimikaphakuṣṭhaharāś
                            ca ||</p>


                        <p xml:id="SS.1.45.131">grāmyānūpaudakānāṃ sarvve doṣaghnāś
                            cāgnidīpanāḥ | tatra tai<lb n="5"/>laghṛtavasāmajjāno gurupākā
                            vātaharāś ceti |</p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.129"><l> yāvantaḥ<cb/> sthāvarasthā vā hārāḥ
                            samāsena prakīrttitāḥ |
                            <caesura/>
                             sarvve tailaguṇā jñeyāḥ sarvve cānilanāśanā<lb n="6"/>ḥ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.132"><l> kṣaudran tu madhuraṅ kaṣāyānurasaṃ rūkṣaṃ
                            laghu sukumāraṃ | sandhānīyaṃ ropaṇaṃ lekhanañ cakṣuṣyam
                                <unclear>varṇyai</unclear>śvaryam viṣaghnaṅ
                            kṛmicchardyatīsāramehapittakaphapraśamanaṃ sā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3074 fol 096.jpg                             lower"/><pb facs="100" n="97r"/><lb n="1"/>grāhikaṃ prahlādanaṃ
                            <caesura/>
                             tat tu trividhaṃ mākṣikaṃ pauttikaṃ bhrāmaraṃ pūrvva pūrvva
                            laghutaraṃ | tat purāṇam pradhānam anamlañ ca | </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.45.143"> nānādravyebhyo
                            viruddharasavīryaviṣapuṣparasapānāt makṣikā<lb n="2"/>sambhṛtatvāc ca uṣṇopacārayogavāhi ca ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.144"><l> bhavati cātra ||
                            <caesura/>
                             uṣṇai<cb/>r vvirudhyate sarvam viṣānvayatayā
                                madhu<unclear>ḥ</unclear> |
                            <caesura/>
                             uṣṇārttam uṣṇam uṣṇe vā tan nihanti viṣaṃ yathā || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.45.148"> ikṣavo madhurā ma<lb n="3"/>dhuravipākā
                            śītā snigdhā vṛṣyā mūtralāḥ | raktapittapraśamanā<cb/>ṅ
                            kaphakarāś ceti || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.45.155"><l> snehaprasādamādhuryaguṇotkarṣaprakārakaḥ
                            |
                            <caesura/>
                             kāntārakād varaḥ pauṇḍraḥ pauṇḍrakād vaṃsa<lb n="4"/>ko varaḥ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.45.157"><l> śarkkarāsamavīryas tu
                                dantaniṣpīḍi<unclear reason="eccentric_ductus">to</unclear> rasaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.158"><l> gurur vidā<cb/>hī viṣṭambhī yāntrikas tu
                            prakīrttitaḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.45.159"> phāṇitam madhuram abhiṣyandi bṛṃhaṇaṃ |
                            śukrakaraṃ pittaghnañ ca | </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.160"> guḍaḥ <lb n="5"/>sakṣāramadhuro nātiśītaḥ
                            snigdho mūtraraktaviśodhanaḥ | pittaghna<cb/>ṅ kaphakaro
                            vṛṣyaś ca || </p>


                        <p xml:id="SS.1.45.162"> matsyaṇḍikākhaṇḍaśarkkarā vimalā
                            uttarottare ca śītasnigdhagurusa<add place="bottom margin">ra<metamark function="line-from-bottom">2</metamark></add>madhurāraktapi<lb n="6"/>ttapraśamanāś
                            ceti || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.163"><l> yathā yathaiṣām vaimalyam madhuratvan
                            tathā tathā |
                            <caesura/>
                             snehalāghavaśaityāni saratvañ ca tathā tathā || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.45.166"> madhuśarkkarā charddyatīsāra<milestone unit="jpeg" facs="dscn3075 fol                             097.jpg upper"/><pb facs="101" n="97v"/><lb n="1"/>harā rūkṣā cchedanī
                            ca | vṛṣyā kṣīṇakṣatasandhānakṛt sasnehā guḍaśarkkarā </p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.167"><l> kaṣāyaśītamadhuraḥ satiktā yāvaśarkkarāḥ | </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.45.168"> tṛṣṇā śoṇita<lb n="2"/>pittadāhaśamanī sāmānyataḥ sarvveṇa sarvvam pittaharaṃ || </p>

                        <p xml:id="SS.1.45.170ab">madyam a<cb/>mlan dīpanaṃ rocanam</p>




                        <lg xml:id="SS.1.45.171cd"><l> vikāsi sṛṣṭaviṭmūtraṃ śrṇu tasya
                            viśeṣaṇaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.172"><l> mādvīkam avidāhitvāt madhurānu<lb n="3"/>rasas tathā |
                            <caesura/>
                             raktapitte tu satatam budhair nna pratiṣidhyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.174"><l> tasmā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>d
                            alpāntaraṅ kiṃcit khārjjūram vātakopanaṃ |</l></lg>


                        <milestone facs="dscn3075 fol 97.jpg upper" n="97v" unit="folio"/>

                        <!--  
                    
                        Missing verses: 181ab, 183, 184cd, 185, 186cd, 188ab, 189, 190ab, 193 - 197ab, 
                            198cd, 199 - 204ab, 210, 211ab, 212, 213cd, 215 - 218v, 219 - 222ab, 
                            223 - 225ab, 226ab, 228ab,
                        Addition: 190.1, 222ef,
                        Notes: 129 is given at 131.1 which is hypermetrical
                        176cd is given at 198.1
                        177 is given at 198.2
                        178ab is given at 198.3
                        180cd is given at 198.4
                        181cd is given at 198.5                        
                        192cd is given at 198.6                        
                        194ab is given at 198.7                        
                        214 is prose instead of verse                        
                        204cd is given at 214.1                        
                        205 is given at 214.2                        
                        206 is given at 214.3                        
                        207 is given at 214.4                        
                        208 is given at 214.5                        
                        209 is given at 214.6
                    
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.45.182"><l>kaṣāyamadhuraḥ sīdhur gauḍaḥ pācanadīpanaḥ
                            ||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.184"><l>tadvat pa<lb n="4"/>kvarasaṃ sīdhur
                            bbalavarṇṇakaraḥ paraḥ ||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.186"><l>mākṣikaḥ pāṇḍurogaghno vṛṣya<cb/>ḥ
                            saṅgrāhiko laghuḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.187"><l>jāmbavo baddhaniṣyandas tauravo
                            vātakopanaḥ |
                            <caesura/>
                             tīkṣṇaḥ surāsavo dyo mūtralaḥ kapha<lb n="5"/>vātahā ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.188"><l>madhuro guḍamaireyaś cchaidī madhvāsavo
                            laghuḥ |</l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.45.190">valyaḥ pi<cb/>ttasaho vṛṣyo
                            dyaś cekṣurasāsavaḥ ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.45.190.1"><add place="inline">prajaraṇo
                                'riṣṭarasaḥ kaphahā bhuktapācanaḥ |</add></p>


                        <p xml:id="SS.1.45.197">ariṣṭāsavasī<lb n="6"/>dhūnāṃ guṇān
                            karmmṇi cādiśet ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.198"><l>yathāsvauṣadhasaṃskāram avekṣya kuśalo
                            bhiṣak |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.176cd"><l>kāsārśo grahaṇīdoṣapratiśyāyavināśanī
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.177"><l>svedamūtrakaphāstanyaraktamānsakarī surā |
                            <caesura/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3075 fol 097.jpg lower"/><pb facs="101" n="98r"/><lb n="1"/>vamya rocakahṛtkukṣi
                            todaśūlapramarddanī ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.178ab"><l>prasannā vātagulmā'rśo
                            vivandhānāhanāśanī |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.180cd"><l><add place="inline">grāhy uṣṇo jagalo
                                rūkṣaḥ śophahā bhuktapācanaḥ ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.181cd"><l>vahuso hṛtasāratvād viṣṭambhī<lb n="2"/>doṣakopanaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.192cd"><l>navam madyam abhiṣyandi
                            guru vātādikopanaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.194ab"><l>sphuṭasrotakarañ jīrṇṇaṃ
                            laghu vātakaphāpahaṃ |</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.45.210ab"><l>raktapittaharaṃ śuktaṃ cchedi
                            śuktavipācanaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.211cd"><l>tadvat tadā<lb n="3"/>śrutaṃ sarvvaṃ
                            rocanan tu viśeṣataḥ |</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.45.213"><l>tuṣāmvu dīpanaṃ hṛdyam uktaṃ
                            sau<cb/>vīrakan tathā ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.45.214.1">dhānyāmlan dhānyayonitvāt prāṇadhāraṇam
                            amlatvād vātaghnam vidāhitvāt pittakaraṃ kaphaghnam va<lb n="4"/> hiḥ śītaṃ guruvipākaṃ hṛdyatvāt tṛṣṇāpanayanaṃ
                            rucijananaṃ samu<cb/>drāntasaṃśritānāṃ ca janānām paraṃ
                            sātmyaṃ ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.45.204cd"><l>tasyānekaprakārasya madyasya
                            rasavīryataḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.205"><l>saukṣmyād auṣṇā<lb n="5"/>c ca taikṣṇyāc
                            ca vikāsitvāc ca vahninā |
                            <caesura/>
                             sametya hṛdaye prāpya dhama<cb/>nīm ūrdhvam āgataṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.206"><l> vicālyendriyacetāṃsi vī<g ref="#newa-gap-filler"/>ryam madayate
                            <caesura/>
                             cireṇa ślaiṣmike puṃsi pānato<lb n="6"/> jāyate madaḥ |
                            <caesura/>
                             vātike jāyate tīkṣṇaḥ paittike śīghram eva tu ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.207ab"><l> sāttvike saucadākṣiṇyaharṣamaṇḍanavat
                            sthitaḥ | <g ref="#newa-gap-filler"/></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.208"><l>
                            <milestone facs="dscn3076 fol 098.jpg upper" unit="page"/>
                            <pb n="98v" facs="102"/>
                            <lb n="1"/> rājase duḥ<add place="above">kha</add>śīlatvam
                            ātmatyāgaṃ susāhasaṃ |
                            <caesura/>
                             kalahaṃ sānavasthānaṃ karoti puruṣe madaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.209"><l>asauca<lb n="2"/>nidrāmātsaryam
                            agamyagamanaḥ sadā |
                            <caesura/>
                             asatyabhāṣaṇañ cāpi<cb/> kuryād vai tāmase madaḥ |</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.218"><l>tīkṣṇaṃ kaṭukaṃ mūtraṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><g ref="#newa-gap-filler"/>
                            lavaṇānurasaṃ laghuḥ |
                            <caesura/>
                             śodhanaṃ kaphavātaghnaṃ śṛ<lb n="3"/>ṇu tasya viśeṣaṇaṃ |</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.45.222"><l>ānāhaśophagulmeṣu pāṇḍuroge<lb n="3"/> tu
                            māhiṣaṃ |
                            <caesura/>
                            <add place="inline">śophaghnam ājam aurabhraṃ
                                kāsaśvāsaviṣāpahaṃ<cb/> |</add></l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.45.225"><l>āśvaṅ kaphaharaṃ mūtraṃ krimidardruṣu
                            śasyate ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.226"><l>tīkṣṇaṃ kṣāre kilāse ca nāgamūtram
                            prayojayet |<lb n="5"/></l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.45.228"><l>arśoghnaṅ kārabhaṃ mūtram mānuṣan tu
                            viṣāpahaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.45.229"><l>dravadravyāṇi sa<cb/>rvvāṇi kīrttitāni
                            samāsataḥ |
                            <caesura/>
                             deśakālavibhāgajño nṛpateḥ karttum arhatīti || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.45.trailer"><choice><abbr ana="Nepalese numerals">pha ch</abbr>
                                <expan>40 4</expan></choice></p>

                    </div>



                    <div n="46" type="adhyāya">

                        <milestone facs="dscn3076 fol 098.jpg upper" n="98v6" unit="folio"/>


                        <p xml:id="SS.1.46.1"> athāto 'nnapānavidhim vyākhyāsyāmaḥ || </p>



                        <p xml:id="SS.1.46.3"> dhanvantarim abhivādya suśruta uvāca ||
                            bhagavan prāg abhihitam prāṇināṃ mūlam āhāro valavarṇṇaujasāñ
                            ca saḥ ṣaṭsu raseṣv āyatto rasāḥ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3076 fol 098.jpg lower"/><pb facs="102" n="99r"/><lb n="1"/>punar dravyāśrayiṇaḥ |
                            dravyarasavīryavipākanimitte ca kṣayavṛddhī doṣāṇāṃ sātmyañ ca
                            | vrahmāder api ca lokasyāhāraḥ sthityutpattihetur āhārād
                            evābhivṛddhir vvalam ārogyavarṇe<lb n="2"/>ndriyaprasādaś ca |
                            tathā hy āhāravaiṣampād asvāsthyan tasyāsita<cb n="2"/>pītalīḍhakhāditasya
                            nānādravyātmakasyānekavidhavikalpaprabhāvasya pṛthak pṛthak
                                dravyarasavī<lb n="3"/>ryavipākakarmmecchāṃ jñātuṃ na hy
                            anavavuddhadravyasvabhāvā bhiṣa<cb n="2"/>jo roganigrahaṅ
                            karttuṃ samarthā ity āhārāyattāś ca prāṇino yasmāt tasmād
                            annapānavidhim upadiśa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>ttu me bhagavān ity uktaḥ provāca bhagavān dhanvantariḥ || atha
                                kha-<cb n="2"/>lu vatsa suśruta ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.4"><l>
                            <caesura/>
                             tatra
                                lohitakaśālikalamakakarddamakapāṇḍukasugandhakasakunā<unclear>hṛ</unclear>takuṣmāṇḍaka<lb n="5"/>puṇḍarīkamahāśāliśītabhīrukalodhraśūkadīrghaśūkakāñca<cb n="2"/>nakahāyanakadūṣīmahākhyaprabhṛtayaḥ śālayaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.5"><l> madhurā vīryataḥ śītā vipākā kaṭukāḥ smṛtāḥ
                                |<lb n="6"/> pittaghnālpānilakaphaḥ snigdhā
                            vaddhālpavarccasaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.6"><l> teṣāṃ lohitakaḥ śreṣṭho doṣaghnaḥ
                            śukramūtralaḥ | cakṣuṣyo varṇṇavalakṛt svaryo hṛdyas tṛṣāpahaḥ
                            || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.7cd"><l> tasmād alpāntaraguṇāḥ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3077 fol 099.jpg                             upper"/><pb facs="103" n="99r"/><lb n="1"/>kramaśaḥ śālayo pare
                            || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.8">
                            ṣaṣṭikakāṅgakamukundakapītakapramodakakālakāsanapuṣpakamahāsvetakamahāvrīhicūrṇṇakakuravakedāraprabhṛtayo
                            vrīhayaḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.9"><l> rase pāke <lb n="2"/>ca madhurāḥ
                            pittānilaharāḥ smṛtāḥ | śālīnāṅguṇataś cāpi <cb n="2"/> samānā
                            vaddhavarccasaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.10"><l> ṣaṣṭikaḥ pravaras teṣāṅ kaṣāyānuraso
                            laghuḥ | mṛduḥ snigdhas tridoṣaghnaḥ sthai<lb n="3"/>ryakṛd valavarddhanaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.11"><l> rasato madhuragrāhī tulyo lohitaśāli<cb n="2"/>bhiḥ | śeṣās tv alpāntarās tv asmād vrīhayaḥ
                            kramaśo guṇaiḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.12"> kṛṣṇavrīhiśālāmukhalāvākṣajātumu<lb n="4"/>khanandīmukhatvaritakakurkkuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalāprabhṛ<cb n="2"/>tayo vrīhayaḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.13"><l> kaṣāyamadhurāḥ pāke madhurā vīryato 'himāḥ
                            | alpābhiṣyandinas tulyāḥ ṣaṣṭikair vva<lb n="5"/>lavarddhanāḥ
                            || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.14"><l> kṛṣṇavrīhir vvaras teṣāṃ kaṣāyamadhuro
                            laghuḥ | ta<cb n="2"/>smād alpāntare guṇāḥ kramaśo vrīhayo
                            'pare || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.15"><l> dagdhāyām avanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ
                            | ka<lb n="6"/>ṣāyā vaddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣaṇāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.16"><l> sthalajāḥ kaphapittaghnāḥ kaṣāyāḥ
                            kaṭukānvayāḥ | kiñcit satiktamadhurāḥ pavanānalavarddhanāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.17"><l> kaidārā madhurā vṛṣyā ba<milestone unit="jpeg" facs="dscn3077 fol 099.jpg                             lower"/><pb facs="103" n="100r"/><lb n="1"/>lyāḥ pittanivarhaṇāḥ
                            | īṣatkaṣāyālpavalā guravaḥ kaphaśukralāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.18"><l> ropyātiropyā laghavaḥ śīghrapākā
                            guṇottarāḥ | avidāhino vātaharā valyā mūtravivardha-<lb n="2"/>nāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.19"><l> śālayaś chinnarūḍhā ye rūkṣā
                            vaddhālpavarccasaḥ | tiktā<cb n="2"/><add place="above"><unclear><g ref="#jihvamuliya"/></unclear></add>kaṣāyāḥ pittaghnā laghupākāḥ kaphāpahāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.20"><l> vistareṇāyam uddiṣṭaḥ śālivarggo hitāhi<lb n="3"/>taḥ | tadvat kudhānyamudgānām māṣādīnāñ ca vakṣyate
                            || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.21">
                                koradū<cb/>ṣaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅgumadhūlikānandīmukhakuravindakasaka<g ref="#newa-gap-filler"/>
                            <lb n="4"/>varūkatolaparṇṇāmukundakaveṇuyavaprabhṛtayaḥ
                            kudhānyavi<cb/>śeṣāḥ || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.22"><l> uṣṇāḥ kaṣāyamadhurā rūkṣāḥ kaṭuvipākinaḥ |
                            <caesura/>
                             śleṣmaghnā vātaniṣyandā vātapittaprakopa<lb n="5"/>nāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.23"><l> kaṣāyamadhūrāḥ śītās teṣāṃ pittasapāḥ
                            smṛtāḥ |
                            <caesura/>
                             sakora<cb/>dūṣaṇāmākonīraś caiva śāntanuḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.24"><l> kṛṣṇā raktāś ca pītāś ca śvetāś caiva
                            priyaṅgavaḥ |
                            <caesura/>
                             yathottaraṃ pra<lb n="6"/>dhānāḥ syuḥ snigdhāḥ kaphakarāḥ
                            sarāḥ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.25"><l> madhūlī madhurāḥ śītāḥ snigdhā nandīmukhī
                            tathā |
                            <caesura/>
                             viśoṣī tatra bhūyiṣṭha varakaḥ samukundakaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.26"><l> rūkṣā veṇuyavā jñeyā vīryoṣṇā
                                kaṭupā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3078                             fol 100.jpg upper"/><pb facs="104" n="100v"/><lb n="1"/>kinaḥ |
                            <caesura/>
                             vaddhamūtrāḥ kaphaharāḥ kaṣāyā vātakopanāḥ || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.27">
                            mudgavanamudgasūramukuṣṭhakalāyahareṇvāḍhakīsatīnā vaidalāḥ || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.28"><l> kaṣāyamadhurāḥ śītā<add place="above"><seg cert="low">ᳵ</seg></add> kaṭupākānilāpahā<lb n="2"/>ḥ
                            |
                            <caesura/>
                             vaddhamūtrapurīṣāś ca pittaśleṣmaharās tathā || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.29"><l> nātyarthavātalā<cb/>s teṣām mudgā dṛṣṭhi
                            prasādanāḥ |
                            <caesura/>
                             pradhānā haritās tatra vanyā mudgasamāḥ smṛtāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.30"><l> vipāke madhurāḥ pro<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>ktā masūrā <subst><add place="margin-above">vaddha</add></subst>varccasaḥ |
                            <caesura/>
                             maukuṣthakāḥ krimiharāḥ kalāyāḥ pracū<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>rānilāḥ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.33"><l> hareṇavaḥ satīnāś ca vijñeyā
                            bhinnavarccasaḥ |
                            <caesura/>
                             ṛte mudgamasūrābhyām anye cādhmānakāra<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>kāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.34"><l> māṣo gurur bbhinnapurīṣamūtraḥ snigdho
                            'tha vṛṣyo madhuro 'ni<cb/>laghnaḥ |
                            <caesura/>
                             santarppaṇaḥ stanyakaro viśeṣād valapradaḥ śukrakaphāvahaś ca
                            || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.35"><l> kaṣāyabhāvān na purīṣabhedī<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/> na mūtralo naiva
                            lavāsa karttā |
                            <caesura/>
                             svādurvripāke madhuro na sāndraḥ
                            sa<cb/>ntarppaṇastanyarucipradaś ca || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.36"><l> māṣaiḥ samānaṃ phalam ātmaguptam uktañ ca
                            kākāṇḍuphalaṃ tathaiva |
                            <caesura/>
                             āraṇyamā<lb n="6"/>ṣā guṇataḥ pradiṣṭā rūkṣāḥ kaṣāyā
                            avidāhinaś ca || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.37"><l> uṣṇaḥ kulattho rasataḥ kaṣāyaḥ
                            kaṭūrvvipāke kaphamārutaghnaḥ |
                            <caesura/>
                             śikrāśmarīgulmanisūdanaś ca sāṅgrāhikaḥ pīnasakāsa<milestone unit="jpeg" facs="dscn3078 fol                             100.jpg lower"/><pb facs="104" n="101r"/><lb n="1"/>hantā || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.38"><l> ānāhamedogudakīlahikkāśvāsāpahaḥ
                            śoṇitapittakṛc ca |
                            <caesura/>
                             valāsa hantā nayanāmayaghno viśeṣato vanyakulattha uktaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.39"><l> īṣatkaṣāyo madhuraḥ satiktaḥ sāṃgrāhikaḥ
                                <lb n="2"/>pittakarās tathoṣṇaḥ |
                            <caesura/>
                             tilo vipake kaṭūko valiṣṭhaḥ snigdho <cb/>vraṇo lepana
                            pathyād uktaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.40"><l> dantyo 'gnimedhājanano 'lpamūtraḥ svaryo
                            'tha keśyo 'nilahā guruś ca |
                            <caesura/>
                             tile<lb n="3"/>ṣu sarvvaṣ eva sitaḥ pradhāno madhyaḥ sito
                            hīnatarās tathānye || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.41"><l> yava<cb/>xkaṣāyo madhuro himaś ca kaṭur
                            vvipāke kaphapittahantā |
                            <caesura/>
                             vraṇeṣu pathyās tilavac ca nityaṃ pravṛddhamūtro va<lb n="4"/>huvātavarccāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.42"><l> sthairyāgnimedhāsvaravarṇṇakṛc ca
                            sapicchilaḥ sthū<cb/>lavilekhanaś ca |
                            <caesura/>
                             medo 'nila<unclear>stṛtṛ</unclear>raṇo 'tha rūkṣaḥ prasādanaḥ
                            śoṇitapittayoś ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.43"><l> ebhir gguṇai<lb n="5"/>r hīnataraiś ca
                            kiñcid vidyād yavebhyo 'pi yavān aśeṣān |
                            <caesura/>
                             godhū<cb/>ma ukto madhuro guruś ca valyaḥ sthiraḥ
                            śukravalapradaś ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.44"><l> snigdho 'tha śīto 'nilapittahantā
                                sandhā<lb n="6"/>nakṛc chleṣmakaraḥ saraś ca |
                            <caesura/>
                             rūkṣaḥ kaṣāyo viṣaśokhaśukravalāsadṛṣṭikṣayakṛd vidāhī || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.45"><l> kaṭur vvipāke madhuraś ca simvaḥ
                            prabhinnaviṇmārutapittalaś ca |
                            <caesura/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3079 fol 101.jpg upper"/><pb facs="105" n="101v"/><lb n="1"/>śitāśitā pītakinaḥ
                            kuvarṇṇā bhavanti ye 'nyekisarāś ca simvāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.46"><l> yathoditas te guṇataḥ pradhānā jñeyās
                            tathārddrā rasapākayoś ca |
                            <caesura/>
                             sahādvayaṃ mūlakapādi<lb n="2"/>kā ca kusiddhavallīprabhavāś
                            ca śimbāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.47"><l> jñeyā vipāke madhurā ra<lb/>se ca
                            valapradāḥ pittanibarhaṇāś ca |
                            <caesura/>
                             vidāhavantaś ca bhṛśañ ca rūkṣā viṣṭabhya jīryanty
                            anilapradāś ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.48"><l>
                            <lb n="3"/>rucipradāś caiva sudurjjarāś ca sarvvāḥ smṛtā
                            vaidalikāś ca śi<cb/>mbāḥ |
                            <caesura/>
                             kaṭur vvipāke madhurānilaghno vidāhibhāvād ahitaḥ kusumbaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.49"><l> uṣṇātasī svādurasānilaghnī <lb n="4"/>pittolvaṇā syāt kaṭukā vipāke |
                            <caesura/>
                             pāke ra<unclear reason="faded">se cāpi</unclear>
                            kaṭupradiṣṭa<cb/> ssiddhārthakaḥ śoṇitapittakopī ||
                            <caesura/>
                             snigdhoṣṇatiktaḥ kaphavātahantā tathāguṇaś cāśitasarṣapo pi
                                <lb n="5"/>|| </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.50"><l> anārttavaṃ vyādhihatam aparyāgatam eva ca
                            |
                            <caesura/>
                             abhūmijan navam vā<cb/>pi na dhānyaṅ guṇavat smṛtaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.51"><l> navan dhānyam abhiṣyandi laghu samvatsaroṣitaṃ |
                            <caesura/>
                             vidāhi guru viṣṭambhi <lb n="6"/>virūḍham vātakopanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.52"><l> śālyādeḥ sarṣapāntasya dvividhasyāsya
                            bhāgaśaḥ |
                            <caesura/>
                             kālapramāṇasaṃskāro mātrā cāsmin parīkṣyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.53"><l> ata ū<unclear>rddhv</unclear>am
                            māṃsavarggam upadekṣyā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3079 fol 101.jpg lower"/><pb facs="105" n="102r"/><lb n="1"/>maḥ ||
                            <caesura/>
                             tatra jaleśayā anūpā grāmyāḥ | kravyabhuja | ekasaphajāṅgalāś
                            ceti | ṣaṇmāṃsavarggā bhavanti | teṣām uttarottarāḥ
                            pradhānatamās te punar dvividhā ānūpajāṅgalāś ca <lb n="2"/>|
                            tatra jāṅgalavarggo 'ṣṭavidhaḥ | tatra jaṃghālā viṣkirāḥ
                            pranudā <cb/>guheśayāḥ prasahāḥ parṇṇamṛgāḥ | vileśayā grāmyāś
                            ceti || teṣañ jaṅghālaviṣkirau pradhānatamau <lb n="3"/>| </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.54"> tatra jaṅghalā eṇahariṇarkuraṅga ṛṣya
                            rālakṛtamālaśalabha<cb/>śvadaṃṣṭrīcāruṣkavṛṣatemṛgamātṛkāprabhṛtayaḥ
                            kaṣāyamadhurā laghavo vātapittaharās tīkṣṇā vasti<lb n="4"/>viśodhanāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.55"><l> kaṣāyamadhurā hṛdyaḥ pittāsṛkkapharogahā |
                            <caesura/>
                            <cb/>sāṅgrāhī rocano valyas teṣām eṇo jvarāpahaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.56"><l> madhuro madhuraḥ pāke doṣaghno
                            laghu dīpanaḥ |
                            <caesura/>
                            <lb n="5"/> śītalo vaddhaviṭmūtraḥ sugandhir hariṇaḥ smṛtaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.57ab"><l>eṇaḥ kṛṣṇas ta<cb n="2"/>yor jñeyo
                            hariṇas tāmra ucyate ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.59">
                                lāvatittirikapiñjalavarttīrakavarttakavātīkācakorakala-<lb n="6"/>viṅkamayūrakrakaropacakrakakukkuṭā viṣkirā laghavaḥ
                            | </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.60"><l> śītalā madhurāḥ kaṣāyā doṣaśamanāś ca ||
                            <caesura/>
                             sāṃgrāhī dīpanaḥ śītaḥ kaṣāyamadhuras tathā |
                            <caesura/>
                             lāvaḥ kaṭuvipākaś ca- <milestone unit="jpeg" facs="dscn3080 fol 102.jpg upper"/><pb facs="106" n="102v"/><lb n="1"/>sannipāteṣu pūjitaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.61"><l> īṣadgurūṣṇamadhuro vṛṣyo
                            medhāgnivarddhanaḥ |
                            <caesura/>
                             tittiriḥ sarvvadoṣaghno grāhī varṇṇaprasādanaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.62"><l> raktapittaharaḥ śīto laghuś cāpi
                            kapiñjalaḥ |
                            <caesura/>
                             kapho<lb n="2"/>ttheṣu ca rogeṣu mandavāte ca śasyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.63"><l> vātapittaharā vṛṣyā
                            <cb/>medhāgnibalavarddhanāḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.64"><l> laghavaḥ krakarā hṛdyās tathāś
                            caivopacakrakāḥ ||
                            <caesura/>
                             kaṣāyaḥ svādulavaṇaḥ <lb n="3"/>svaryaḥ keśyo rucipradaḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.65"><l> mayūraḥ svaramedhāgnir ddṛkchrotre<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ndriyadārḍhyakṛt ||
                            <caesura/>
                             snigdhoṣṇo 'nilahā vṛṣyaḥ svedaḥ svarabalāvahaḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.66ab"><l> bṛṃhaṇaḥ kukkuṭo vanyas tadva<lb n="4"/>d grāmyo gurus tu saḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.67">
                                kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtaya<cb/>ṣṭīmakakuliṅgagokṣvelakaḍiṇḍimāṇaśatapatramātṛliṅgabhedāśiśukasārikāvaggulīla<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>ṭvāladūṣakasūgṛhākhañjarīṭakadātyūhaprabhṛtayaḥ pranu<g ref="#newa-old-gap-filler"/><cb/>dāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.68"><l> kaṣāyamadhurā rūkṣāḥ phalāhārānilāvahāḥ |
                            <caesura/>
                             śleṣmapittaharāḥ śītā baddhamūtrālpavarcca<lb n="6"/>saḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.69"><l> sarvvadoṣakaras teṣām bhedāsī maladūṣaṇaḥ
                            |
                            <caesura/>
                             kaṣāyasvādulavaṇo guruḥ kāṇakapotakaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.70"><l> raktapittapraśamanaḥ kaṣāyaviṣado pi ca |
                            <caesura/>
                             rasato madhuraś cāpi guruḥ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3080 fol 102.jpg lower"/><pb facs="106" n="103r"/><lb n="1"/><g ref="#newa-placeholder-mark"/>pārāvataḥ
                            smṛtāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.71"><l> kuliṅgo madhura snigdhaḥ
                            kaphaśukravivarddhanaḥ |
                            <caesura/>
                             raktapittaharo veśmakuliṅgas tv atiśukralaḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.72"> siṃhavyāghratarakṣvṛkṣakadvī<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"/>pimārjjārasṛgālamṛgervvārukaprabhṛtayo guheśayāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.73"><l> madhu<cb/>rā guravaḥ snigdhā balyā
                            mārutanāśanāḥ |
                            <caesura/>
                             uṣṇavīryā hite nityaṃ netraguhye ca rogiṇāṃ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.74"> kāka<lb n="3"/>kaṅkakurarabhāsasamaghātyullūkacīrillaśyenaprabhṛtayaḥ
                            <cb/>prasahāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.75"><l> ete siṃhādibhiḥ sarvve samānā vāyasādayaḥ
                            |
                            <caesura/>
                             rase pāke ca vīrye ca viśeṣāc cho<lb n="4"/>ṣiṇo hitāḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.76">
                            madgumūṣikavṛkṣaśāyikavakkasapūtīgha<cb/>savānaraprabhṛtayaḥ
                            parṇṇamṛgāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.77"><l> madhurā guravo vṛṣyāś cakṣuṣyāḥ śoṣiṇāṃ
                            hitāḥ |
                            <caesura/>
                             sṛṣṭamū<lb n="5"/>trapurīṣāś ca kāsaśvāsārśasān tathā || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.78">
                            śvāvicchalyakagodhā<cb/>śaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇṇakadalīmṛgapriyakājagarasarppaprabhṛtayo
                            vileśayāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.79"><l> sāṅgrāhikā vaddhaviṭmūtrās tathaite
                            vīryoṣṇāḥ pūrvvavat svādukāḥ smṛtāḥ |
                            <caesura/>
                             vātaṃ hanyuḥ śleṣmapitte ca kuryuḥ sngidhāḥ
                            kāsaśvāsakārśyāpahāś ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.80"><l> kaṣāyamadhuras teṣāṃ śaśaḥ pi<milestone unit="jpeg" facs="dscn3081 fol 103.jpg upper"/><pb facs="107" n="103v"/><lb n="1"/>ttakaphāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             nātiśītalavīryatvād vātasādhāraṇo mataḥ || </l></lg>




                        <milestone facs="dscn3081 fol 103" unit="folio"/>





                        <lg xml:id="SS.1.46.83"><l>durnnāmāniladoṣaghnāḥ krimidūṣīviṣāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             cakṣuṣyā madhurā <unclear>rpā</unclear>ke sarppā medhākarāḥ
                            smṛtāḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.84"><l>darvvīkarā dīpa<lb n="2"/>kaś ca teṣūktāḥ
                            kaṭupākinaḥ |
                            <caesura/>
                             madhurātyartha cakṣuṣyāḥ sarppā me<cb/>dhākarāḥ smṛtāḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.85">aśvāśvataragokharoṣṭravastorabhramedaḥpucchakaprabhṛtayo
                            grāmyāḥ ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.86"><l>grāmyā vāta<lb n="3"/>harāḥ sarvve vṛṃhaṇāḥ
                            kaphapittalāḥ |
                            <caesura/>
                             madhurā rasapākābhyān dī<cb/>panā valavarddhanāḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.87"><l>nātiśīta gurū snigdho mandapittakaphaḥ
                            smṛtaḥ |
                            <caesura/>
                             chagalas tv anabhiṣyandi teṣāṃ<lb n="4"/> pīnasanāśanaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.88"><l>vṛṃhaṇam māṃsam aurabhraṃ
                            pittaśleṣmākaraṅ guruḥ<cb/> |
                            <caesura/>
                             medaḥpucchodbhavaṃ vṛṣyam aurabhrasadṛśaṅ guṇaiḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.89"><l>śoṣakāsapratiśyāyaviṣamajvaranāśanaṃ |
                            <caesura/>
                             gavyaṃ<lb n="5"/> śramātyagnihitaṃ pavitram anilāpahaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.90"><l>aurabhravat salavaṇam māṃ<cb/>sam
                            ekasaphodbhavaṃ |
                            <caesura/>
                             alpābhiṣyandivarggo yaṃ jāṅgalaḥ samudāhṛtaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.91"><l>dūre janānunilayā dūre pā<lb n="6"/>nīyagocarāḥ |
                            <caesura/>
                             ye mṛgāś ca vihaṅgāś ca te 'lpābhiṣyandino matāḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.92"><l>atīvāsannanilayāḥ samīpodakagocarāḥ |
                            <caesura/>
                             ye mṛgāś ca vihaṅgāś ca mahābhiṣyandinas tu te ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.93">ānūpava<milestone unit="jpeg" facs="dscn3081  fol 103.jpg lower"/><pb facs="107" n="104r"/><lb n="1"/>rggas tu pañcavidhas tad yathā ||
                            kūlacarāḥ plavāḥ kośasthāḥ pādino matsyāś ceti ||</p>

                        <p xml:id="SS.1.46.94">tatra
                                gajagavayamahiṣarurucamararohitavarāhakhaṅga<lb n="2"/>gokarṇṇakālapucchakodranyaṅkukuraṅgaprabhṛtayaḥ
                            kulacarāḥ<cb/> paśavaḥ ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.95"><l>vātapittaharā vṛṣyā madhurā rasapākayoḥ ||
                            <caesura/>
                             śītāḥ snigdhāś ca valyāś ca mūtralāḥ<lb n="3"/> kaphavarddhanāḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.96"><l>virūkṣaṇo lekhanaś ca vīryoṣṇaḥ
                            pittadūṣa<cb/>ṇaḥ |
                            <caesura/>
                             svādvamlalavaṇas teṣāṃ gajaḥ śleṣmānilāpahaḥ ||</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.98"><l>snigdhoṣṇalavaṇam vṛṣyam māhiṣan tarppa<lb n="4"/>ṇaṅ guruḥ |
                            <caesura/>
                             nidrāpuṃstvavalaṣyandi varddhanam mānsadārḍhyakṛt ||</l></lg>

                        <!--  
 99-101 not here 
 -->
                        <!--  
  not here: 1.46.101,  194ab,  104cd,  116 
 -->



                        <lg xml:id="SS.1.46.102"><l> sve<cb/>danaṃ vṛṃhaṇam vṛṣyaṃ rocanan
                                tar<unclear>p</unclear>pa<add place="bottom margin">ṇa</add>ṅ guruḥ |
                            <caesura/>
                             snigdhaṃ śramānilaharaṃ vārāhaṃ balavarddhanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.103"><l> kapha<lb n="5"/>ghnam khaḍgapiśitaṃ
                            kaṣāyam anilāpahaṃ |
                            <caesura/>
                             pitryaṃ pavitram āyuṣyaṃ baddhamūtraṃ virūkṣaṇaṃ || </l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.46.105">
                                haṃsasārasakroñcacakravākakurarakāraṇḍabakādambajīvañjīvakabakabalākā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3082 fol 104.jpg upper"/><pb facs="108" n="104v"/><lb n="1"/>puṇḍarīkāplavaśarārīmadgukrośakākākṣapuṣkaraśāyikākunālakambukukkuṭikamegharāvasvetavālaprabhṛtayaḥ
                            plavāḥ saṃghātacāriṇaḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.106"><l> raktapittaharāḥ śītāḥ snigdhā<lb n="2"/>
                            vṛṣyānilāpahāḥ |
                            <caesura/>
                             sṛṣṭamūtrapurīṣāś ca madhurā rasapākayo<cb/>ḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.107"><l> gurūṣṇasnigdhamadhuraḥ
                            svaravarṇṇabalapradaḥ |
                            <caesura/>
                             bṛṃhaṇaḥ śukralas teṣāṃ haṃso mārutanāśanaḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.108"> śaṅkha<lb n="3"/>nakhaśuktiśambūkaballūraprabhṛtayaḥ kośasthāḥ || </p>

                        <p xml:id="SS.1.46.109"> kūrmmakumbhī<cb/>rakarkkaṭa<gap extent="11" reason="omitted" unit="char"/>prabhṛtayaḥ
                            pādinaḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.110"><l> śaṅkhakūrmmādayaḥ svādurasapākānilāpahāḥ
                            |
                            <caesura/>
                             śītāḥ snigdhā-<lb n="4"/> hitā pitte varccasyāḥ
                            śukravarddhanāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.111"><l> kṛṣṇakarkkaṭakas teṣā<cb/>m balyaḥ koṣṇo
                            'nilāpahaḥ |
                            <caesura/>
                             śuklaḥ sandhānakṛt sṛṣṭavi<unclear>ṇ</unclear>mūtro
                            'nilapittahāḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.112"> matsyās tu dvivi<lb n="5"/>dhā nādeyāḥ
                            sāmudrāś ca || </p>

                        <p xml:id="SS.1.46.113"> tatra nādeyāḥ
                            pāṭhīnarohipāṭalāvarmmigomatsyavākucamuralasahasradantaprabhṛtayaḥ
                            || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.114"><l> nādeyā guravo matsyā<g ref="#newa-old-gap-filler"/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3082 fol 104.jpg lower"/><pb facs="108" n="105r"/><lb n="1"/>madhurā vatanāśanāḥ |
                            <caesura/>
                             raktrapittaharās tūṣṇā vṛṣyā snigdhālpavarccasaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.115"><l> kaṣāyānurasas teṣāṃ śaṣpaśaivalabhojanaḥ
                            |
                            <caesura/>
                             rohīta matsyau nātyarthaṃ raktapittaprakopanaḥ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.117"><l> sarasta<lb n="2"/>ḍāgasaṃbhūtāḥ snigdhāḥ
                            svādurasāḥ smṛtāḥ |
                            <caesura/>
                             mahāhra<del>i</del>deṣu<cb/> balinaḥ svalpe 'mbhasy abalā matāḥ
                            || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.118"> timitimiṅgilakuliśakākamatsyabhir
                                alanandīvara-<lb n="3"/>makaragarggaracandrakamahāmīnarājamatsyaprabhṛtayaḥ
                            sā-<cb/>mudrāḥ || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.119"><l> sāmudrā guravaḥ snigdhā madhurā
                            nātipittalāḥ |
                            <caesura/>
                             uṣṇā vātaharā vṛṣyā varccasyāḥ śleṣmava<lb n="4"/>rddhanāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.120"><l> balāvahā viśeṣeṇa māṃsāśitvāt samudrajāḥ
                            |
                            <caesura/>
                             samu<cb/>drajebhyo nādeyā bṛṃhaṇatvād guṇottarāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.121"><l> tasmād aty anilaghnatvād autso jñeyā
                            guṇottaraḥ |
                            <caesura/>
                             snigdha<lb n="5"/>tvāt svādupākatvāt tayor vāpyo guṇādhikaḥ
                            || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.122"><l> nādeyā guravo <cb/> medhyo yasmāt
                            pucchāsyacāriṇaḥ |
                            <caesura/>
                             sarastaḍāgajānān tu viśeṣeṇa śiro laghuḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.123"><l> adūragocarā ya<lb n="6"/>smāt tasmād
                            autsodapānajāḥ |
                            <caesura/>
                             kiñcin muktvā śirodeśam atyarthaṅ guravas tu te || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.124"><l> adhastāṅ guravo jñeyā matsyāḥ
                            sāgarasambhavāḥ |
                            <caesura/>
                             urovicaraṇāt teṣāṃ pūrvvam aṅgaṃ laghu smṛtaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.125"><l> ity ā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3083 fol 105.jpg upper"/><pb facs="109" n="105v"/><lb n="1"/>nūpo mahāsyandī māṃsavarga udīritaḥ || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.126"> tatra
                            śuṣkapūtidigdhaviddhasarppāparāddhajīrṇakṛśavālānām
                            asātymacāriṇāñ ca māṃsāny abhakṣāṇi bhavanti || kasmāt
                                vigatavyāpannā<lb n="2"/>pariṇatālpāsampūrṇṇā
                            yathārthakaratvād doṣakarāṇi bhavanti<cb/> | ebhyo 'nyeṣām
                            upanādeyam māṃsam iti || </p>








                        <p xml:id="SS.1.46.129"> striyaś catuṣpadeṣu māṃso vihaṅgeṣu
                            mahāśarīreṣv alpaśa<lb n="3"/>rīrā alpaśarīreṣu mahāśarīrāḥ
                            pradhānatamā bhavanti || <cb/> ekajātīyānām api
                            mahāśarīrebhyaḥ kṛśaśarīrāḥ pradhānatam bhavanti || </p>


                        <p xml:id="SS.1.46.130"> tatra sthānādikṛtaṃ <lb n="4"/> tu
                            māṃsasya gurulāghavam upadekṣyāmaḥ | tad yathā raktādiṣu
                            dhā<cb/>tuṣūttarottaros
                            tathā n<unclear/>yakṛtkāleyasakthikaṭipṛṣṭhacaraṇaśirāṃsi </p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.131"><l> uraskandhau sakthinī cāma<lb n="5"/>pakvayoḥ ||
                            <caesura/>
                             guravaś ca yathāpūrvandhātavaś ca yathottaraṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.132cd"><l> pūrvva<g ref="#newa-gap-filler"/>
                            <cb/>bhāgo guruḥ puṃsām madhyabhāgaś ca yoṣitāṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.133"><l> urūgrīvā vihaṅgānām viśeṣeṇa gurū smṛtaṃ
                            |
                            <caesura/>
                             pakṣo<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>tkṣepāt samo dṛṣṭo
                            madhyabhāgaś ca pakṣiṇāṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.134"><l> atīva rūkṣam mānsān tu vihaṃgānāṃ
                            phalāśināṃ |
                            <caesura/>
                             vṛṃhaṇaṃ māṃsam atyartham vihaṅgānām māṃsabhājināṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.135"><l> matyāśinām pittaharam vāta<g ref="#newa-gap-filler"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3083 fol 105.jpg lower"/><pb facs="109" n="106r"/><lb n="1"/>ghnan dhānyacāriṇāṃ |
                            <caesura/>
                             jalajānūpajā grāmyā kra<unclear/>d aikasaphās tathā || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.136"><l> prahaa vilavāsāś ca tathā
                            jaṅghālasaṃjñitāḥ |
                            <caesura/>
                             pranudā viṣkirāś caiva laghavaḥ syur yathottaraṃ ||
                            <caesura/>
                             alpā<lb n="2"/>bhiṣyandinaś caiva yathāpūrvvam ato nyathā | </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.137"> sarvaśarīrebhyaḥ
                            pra<cb/>dhānatamāvarttibhyām ādadyāt || pradhānālābhe
                            madhyamavayasas tu mānsaṃ sadyaskam akliṣṭam upādeya<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>m iti || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.138"><l> caraḥ śarīrāvayavāḥ svabhāvo dhātavaḥ
                            kriyā |
                            <caesura/>
                            <cb/>liṅgam praṇāṃ saṃskāro mātrā cāsmin parīkṣate || || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.139"> ata ūrdhvaṃ phalāny upadekṣyāmaḥ || <lb n="4"/> tad yathā ||
                            dāḍimāmalakavadarakolakarkandhukapitthamā<cb/>tuluṅgām
                            pramāṇaṃ mrā<subst><add place="margin-lower">mrā</add></subst>takalakucakaramarddanabhavyapiyālapārāvatavetraphalaprācīno
                                malakatintiḍīkanī<lb n="5"/>pakuśāmrāmlītakanāgaraṅgaprabhṛtīni |</p>


                        <p xml:id="SS.1.46.139.add"> etāny amlāny anilaṃ <cb/>hanyur oṣṇād
                            vipāke madhurāṇi ca || </p>



                        <lg xml:id="SS.1.46.141"><l> kaṣāyānurasas teṣāṃn dāḍiman nātipittalaṃ
                            |
                            <caesura/>
                             dīpanīyaṃ rucika<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>raṃ
                            hṛdyaṃ varcco nivandhanaṃ ||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.142"><l> dvividhan tat tu vijñeyam madhurañ cāmlam
                            eva ca |
                            <caesura/>
                             tridoṣaghnaṃ madhuram amlam vātakaphāpahaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.143"><l> amlaṃ samadhuran tiktaṃ <g ref="#newa-old-gap-filler"/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3084 fol 106p.jpg upper"/><pb facs="110" n="106v"/><lb n="1"/>kaṣāyaṃ kaṭukaṃ saraṃ |
                            <caesura/>
                             cakṣuṣyaṃ sarvvadoṣaghnaṃ vṛṣyam āmalakaṃ phalaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.144"><l> hanti vātan tad amlatvāt pittam
                            mādhuryaśatyataḥ |
                            <caesura/>
                             kaphaṃ rūkṣakaṣāyatvāt <g ref="#newa-old-gap-filler"/>
                            <lb n="2"/> phalebhyo 'bhyadhikan tataḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.145"><l> karkkandhukolavaram amlam
                            vātaka<cb/>phāpahaṃ |
                            <caesura/>
                             pakkvam pittānilaharaṃ snigdhaṃ samadhuraṃ saraṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.146"><l> purāṇaṃ <unclear atLeast="2">bhagna</unclear>śamanaṃ śramaghaṃ laghu dīpanaṃ |
                            <caesura/>
                            <lb n="3"/>sauvīraṃ vadaraṃ snigdham madhuram vātapittajit || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.147"><l> kaṣāyaṃ svā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>du sāṃgrāhī śītaṃ siñcitikāphalam ||
                            <caesura/>
                             āmam viṣaghnam asvarya kapitthaṃ grāhi vātalaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.148"><l> kaphānila<lb n="4"/>haram pakvan
                            madhurāmlarasaṅ guruḥ ||
                            <caesura/>
                             śvāsakāsoruciharan <unclear/><cb/>ghnaṃ kaṇṭhaviśodhanaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.149"><l> laghvamlaṃ dīpanaṃ snigdham mātuluṅgam
                            mudāhṛtaṃ ||
                            <caesura/>
                             tvak tiktā durjjarās tasya vāta<lb n="5"/>krimikaphāpahāḥ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.150"><l> svādu śītaṅ guru snigdham māṃsam
                            mārutapitta<cb/>jit ||
                            <caesura/>
                             medhyaṃ śūlānilaś ccarddikaphārocakanāśanaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.151ab"><l> dīpanaṃ laghu sāṅgrahi gulmārśoghnan
                                keśa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>raṃ || </l></lg>




                        <lg xml:id="SS.1.46.152cd"><l> pittam ārutakṛd vālam pittalam
                            vaddhakeśaraṃ | </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.153"><l> hṛdyam varṇṇakaram vṛṣyaṃ rucyam
                            māṃsavalapradaṃ ||
                            <caesura/>
                             kaṣāyānurasaṃ svādu vātaghnaṃ vṛṃhaṇaṅ guruḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.154"><l> pittāvirodhi sampakkvam āmraṃ
                                śulravi<milestone unit="jpeg" facs="dscn3084                             fol 106.jpg lower"/><pb facs="110" n="107r"/><lb n="1"/>varddhanaṃ ||
                            <caesura/>
                             vṛṃhaṇam madhuraṃ valyaṃ guru viṣṭabhya jīryati | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.155"><l> āmrātakaphalaṃ vṛṣyaṃ sasnehaṃ
                            śleṣmavarddhanaṃ ||
                            <caesura/>
                             tridoṣaviṣṭambhakaraṃ lakucaṃ
                                    śukraduṣa<choice><orig>la</orig><corr>ṇa</corr></choice>ṃ
                            | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.156"><l> amlam tṛṣāpahaṃ rucyam pittakṛt kara<lb n="2"/>marddakaṃ ||
                            <caesura/>
                             vātapittaharaṃ vṛṣyam pipālaṃ guru śītalaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.157"><l> hṛdyaṃ svā<cb/>du kaṣāyāmlam bhavyam
                            āsyaviśodhanaṃ ||
                            <caesura/>
                             pittaśleṣmaharam grāhi guru viṣṭambhi śītalaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.158"><l> pārāvataṃ sa<lb n="3"/>madhuraṃ rucyam
                            aty agnivātanut ||
                            <caesura/>
                             garadoṣaharan nīpam prācīnāmala<cb/>kan tathā | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.159"><l> vātāpahan tintiḍīkam āmaṃ pittavalāsakṛt
                            ||
                            <caesura/>
                             grāhyuṣṇan dīpanaṃ rucyaṃ sampakkvaṃ kaphavātanut | </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.160cd"><l>
                            <lb n="4"/>amlīkāyā phalam pakkvan tadvad bhedi tu kevalaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.161"><l> amlaṃ samadhuraṃ hṛdya<cb/>m viṣadam
                            bhaktarocanaṃ |
                            <caesura/>
                             vātaghnan durjarañ coktan nāgaraṅgaphalaṃ guruḥ || </l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.46.163"> kṣīravṛkṣaphalajāmvūrājādana<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>todana<unclear/>ndukavakuladhanvaśmantakaphalgupharūṣakacāṅgeru<cb/>kapuṣkaravarttivilvaprabhṛtīny etāni
                            śītāni kaphapittaharāṇi ca || </p>




                        <lg xml:id="SS.1.46.164cd"><l> sāṃgrāhikāni rūkṣāṇi
                                ka<unclear/>yama<lb n="6"/>dhurāṇi ca | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.165"><l> kṣīravṛkṣaphalan teṣāṃ guru viṣṭambhi
                            śītalaṃ ||
                            <caesura/>
                             kaṣāyamadhuraṃ sāmlan nātimārutakopanaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.166"><l> atyartham vātalaṃ grāhi jāmvavaṅ
                            kaphapittajit ||
                            <caesura/>
                             snigdhasvādu kaṣāyañ ca<g ref="#newa-gap-filler"/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3085 fol 107.jpg upper"/><pb facs="111" n="107v"/><lb n="1"/>rājādanaphalaṃ guruḥ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.167"><l> kaṣāyamadhuraṃ proktaṃ todanaṃ
                            kaphavātajit ||
                            <caesura/>
                             amloṣṇaṃ laghu sāṃgrāhi snigdhaṃ pittāgnivarddhanaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.168"><l> āmaṃ kaṣāyaṃ sāṃgrāhi tindukam
                            vātakopanaṃ ||
                            <caesura/>
                             vipāke <lb n="2"/> guru sampakkvam madhuraṅ kaphapittajit | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.169"><l> madhurañ ca kaṣāyañ ca<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/> snigdhaṅ grāhi ca vākulaṃ ||
                            <caesura/>
                             sthirīkarañ ca dantānām viṣadam phalam ucyate | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.170"><l> sakaṣāyaṃ himaṃ svādu dhānva<lb n="3"/>naṅ kaphapittajit ||
                            <caesura/>
                             tadvad gāṅgerukam vidyā aśmantakaphalā<cb/>ni ca | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.171"><l> viṣṭambhi madhuraṃ snigdham
                            phalgu<unclear/> tarppaṇaṅ guruḥ ||
                            <caesura/>
                             atyamlam īṣatmadhuraṅ kaṣāyānurasaṃ laghuḥ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.172"><l>
                            <lb n="4"/>vātaghnam pittajanam āmam vidyāt pharūṣakaṃ ||
                            <caesura/>
                             tad eva pakkvam madhu<cb/>ram vātapittanivarhaṇaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.173"><l> vipāke madhuraṃ śītaṃ raktaprasādanaṃ ||
                            <caesura/>
                             pauṣkaraṃ svādu viṣṭambhi valyaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/> kaphakaraṃ phalaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.174"><l> kaphānilaharan tīkṣṇaṃ snigdhaṃ sāṅgrāhi
                            dīpanaṃ <cb/> ||
                            <caesura/>
                             kaṭutiktakaṣāyoṣṇam vālam vilvam udāhṛtaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.175"><l> tad eva vidyāt sampakvam madhurānurasaṅ
                            guruḥ ||
                            <caesura/>
                             vidā<lb n="6"/>hi viṣṭambhakaran doṣakṛt pūtimārutaṃ || </l></lg>





                        <p xml:id="SS.1.46.177"> tālanālikerapanasamocaprabhṛtīni || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.178"><l> svādupākarasāny āhur vvātapittaharāṇi ca
                            |
                            <caesura/>
                             valapradāni snigdhāni vṛṃhaṇāni himāni ca <milestone unit="jpeg" facs="dscn3085 fol 107.jpg                             lower"/><pb facs="111" n="108r"/><lb n="1"/>|| </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.179"><l> phalaṃ svādurasam teṣān tālajaṃ
                            guru pittajit |
                            <caesura/>
                             tadvījaṃ svādupākan tu mūtralaṅ kaphapittajit || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.180"><l> nālikeraṃ guru snigdhaṃ pittaghnaṃ svādu
                            śītalaṃ |
                            <caesura/>
                             valamāṃsapradaṃ hṛdyam vṛṃhaṇam vasti<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="2"/>śodhanaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.181"><l> panasaṃ sakaṣāyam tu snigdhaṃ svādu himaṃ
                            guru |
                            <caesura/>
                             maucaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/> svādurasam proktaṃ
                            kaṣāyān nātitalaṃ ||
                            <caesura/>
                             raktapittaharam vṛṣyaṃ rucyaṃ śleṣmakaraṅ guruḥ || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.182"> drākṣākāśma<lb n="3"/>ryamadhūkapuṣpakharjūraprabhṛtīni</p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.183"><l> raktapittaharāṇy āhur gurū<cb/>ṇi ca ||
                            <caesura/>
                             teṣān drākṣā sarā svaryā madhurā snigdhaśītalā | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.184"><l> raktapittajvaraśvāsatṛṣṇādāhakṣayāpahā ||
                            <caesura/>
                            <lb n="4"/>hṛdyaṃ mūtravivandhaghnam pittāsṛgdāhanāśanaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.185"><l> keśyaṃ rasāya<cb/>nam medhyaṅ kāśmaryam
                            phalam ucyate ||
                            <caesura/>
                             kṣatakṣayāpahaṃ hr̥dyam vṛṃhaṇaṃ śītalaṃ guru | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.186"><l> vṛṣyaṃ snigdhaṃ samadhuraṃ khā<lb n="5"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/> rjjuraṃ raktapittahṛt ||
                            <caesura/>
                             vṛṃhaṇīya hṛdya<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ñ ca
                            madhūkakusumaṅ guru |
                            <caesura/>
                             vātapittopaśamanam phalan tasyopadiśyate || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.187"> vātamākṣoḍāti<unclear/>kamukulani<lb n="6"/>culaprabhṛtīni || </p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.188"><l> pittaśleṣmaharāṇy āhuḥ snigdho<subst><add place="margin-lower">ṣṇā</add></subst>ni gurūṇi ca |
                            <caesura/>
                             vṛṃhaṇāny anilaghnāni valyāni madhurāṇi ca || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.189"><l> kaṣāyaṅ kaphapittaghnaṃ kiñcit tiktaṃ
                            rucipradaṃ |
                            <caesura/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3086 fol 108.jpg upper"/><pb facs="112" n="108v"/><lb n="1"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/>hṛdyaṃ sugaṃdhi madhuraṃ
                            lavalīphalam ucyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.190"><l> vasiraṃ śītapākaṃ tu sāruḥ
                            karanivandhanaṃ |
                            <caesura/>
                             viṣṭambhi śītaṃ rūkṣaṅ ca vātapittaprakopanaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.191"><l> vipāke madhurañ cāpi raktapi<lb n="2"/>ttapra<g ref="#newa-old-gap-filler"/> kta prasādanaṃ |
                            <caesura/>
                             airāvatan dantaśatham amlaṃ śo<cb/>ṇitapittakṛt || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.192"><l> śītaṅ kaṣāyamadhuraṇ ṭaṅkam mārutakṛd
                            guru ||
                            <caesura/>
                             snigdhoṣṇan tiktamadhuram vātaśleṣmaghnam i<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="3"/>ṅmudaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.193"><l> śamīphalaṃ guru svādu rūkṣoṣṇaṃ
                            keśanāśanaṃ |
                            <caesura/>
                             guru śleṣmānta<cb/>kaphalaṅ kaphakṛn madhuraṃ himaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.194"><l> karīrākṣakapīlūni tṛṇaśūṇyaphalāni ca |
                            <caesura/>
                             svādutiktakaṭūṣṇāni <lb n="4"/>kaphavātaharāṇi ca || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.195"><l> raktapittaharam teṣāṃ rasaṃ kaṭuvipākinaḥ
                            |
                            <caesura/>
                            <cb/>tīkṣoṣṇaṅ kaṭūkam pīlu sasnehaṅ kaphapittajit || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.196"><l> aruṣkaran tauravakaṅ kaṣāyaṃ laghupākinaḥ
                            |
                            <caesura/>
                             uṣṇakri<lb n="5"/>miharo mehaśāphadurnamanāśanaṃ ||
                            <caesura/>
                             kuṣṭhagulmodarārśoghnaṃ la<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ghupāki tathaiva ca | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.197ab"><l> karañjakiṅśukāriṣṭaphalañ
                            jantupramehanut || </l></lg>





                        <lg xml:id="SS.1.46.198"><l> rukṣoṣṇaṅ kaṭukam pāke laghu vātaka<lb n="6"/>phāpahaṃ |
                            <caesura/>
                             tiktam īṣadviṣahitam viḍaṅgaṅgaṃ krimināśanaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.199"><l> vraṇyam uṣṇaṃ sanaṃ medhyaṃ doṣaghnam
                            mehakuṣṭhanut |
                            <caesura/>
                             kaṣāya<unclear/>n dīpanaṃ sāmlañ cakṣuṣyañ harītakaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.200"><l> bhedanaṅ kaṭurūkṣoṣṇam
                                vaivasvarya<milestone unit="jpeg" facs="dscn3086                             fol 108.jpg lower"/><pb facs="112" n="109r"/><lb n="1"/>krimiśodhanaṃ |
                            <caesura/>
                             cakṣuṣāṃ laghupākākṣaṃ kaṣāyaṃ kaphapittajit || </l></lg>

                        <!--  

(A) Missing verses:

1.46.203 cd,  204ab,  204cd,  209ef,  label type = "trailer" 1.46.210 ,  214cd,  215ab,  215cd,  220ab,  220cd,  234cd,  238cd


(B) Additions: 

1.46.210a to 210z, 210a1 & 210a2   and 238a        
    
 -->
                        <lg xml:id="SS.1.46.201"><l> kaphapittaharaṃ rūkṣaṃ
                            vaktrakledamalāpahaṃ |
                            <caesura/>
                             kaṣāyam īṣatmadhuraṃ kiñcit pūgaphalaṃ saraṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.202"><l> jātīkośo tha karpūraṃ-<lb n="2"/>
                            jātīkaṭukayoḥ phalaṃ |
                            <caesura/>
                             kakkolakaṃ lavaṅgañ ca tiktaṅ kaṭu kaphāpa<cb/>haṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.203ab"><l> laghu tṛṣṇāpahaṃ
                            vaktrakledadaurgandhyanāśanaṃ | </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.205"><l> piyālamajjā madhurā
                                vṛ<unclear>ṣ</unclear>yā pittānilāpahā ||
                            <caesura/>
                             baibhī<lb n="3"/>takī madakarī kaphamārutanāśanī | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.206"><l> kaṣāyamadhurā majjā ko<cb/>lānām
                            pittanāśanī ||
                            <caesura/>
                             tṛṣṇācchardyanilaghnā ca tadvad āmalakasya ca | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.207"><l> bījapūrakasamyāke majjā kośāṃ<lb n="4"/>mrasambhavāḥ ||
                            <caesura/>
                             svādupākāgnibaladā snigdhā pittānilāpahā<cb/> | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.208"><l> yasya yasya phalasyeha vīryam bhavati
                            yādṛśaṃ ||
                            <caesura/>
                             tasya tasyaiva vīryeṇa majjānām api nirddiśet | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.209abcd"><l> pha<lb n="5"/>leṣu paripakkvaṃ yad
                            guṇavat tad udāhṛtaṃ ||
                            <caesura/>
                             bilvād anyatra vijñeya<cb/>m āmam etad guṇottaraṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.210"><l> vyādhitaṅ krimiduṣṭañ ca pākātītam
                            adeśajaṃ ||
                            <caesura/>
                             varjjanīyaṃ hitat sarvvam aparyā<lb n="6"/>gatam eva ca || </l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.46.210.add1">
                                vidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālaśṛṅgāṭakakaśerupiṇḍāluma<unclear>dhvā</unclear>luha<unclear>mtyā</unclear>
                            lukaprabhṛtīni || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add2"><l> raktapittaharāṇy āhuḥ śītāni madhurāṇi
                            ca |
                            <caesura/>
                             gurūṇi vahuśukrā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3087 fol 109.jpg upper"/><pb facs="113" n="109v"/><lb n="1"/>ṇi stanyavṛddhikarāṇi ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add3"><l> madhuro bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ
                                śīta<unclear>svaryo</unclear>
                            'ti<unclear>mū</unclear>tralaḥ |
                            <caesura/>
                             vidārikandāovlpaś ca vātapittaharaś ca saḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add4"><l> vātapittaharā vṛṣyā
                                <unclear>svādu</unclear>śītā śatāvarī |
                            <caesura/>
                             maha-<lb n="2"/>tī <unclear>sai</unclear>va hṛdyā tu
                                <unclear>meṣā</unclear>gnibalavarddhanī || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add5"><l> grahaṇya<unclear extent="1" reason="faded" unit="char"/> vikāra-<cb/>ghnī
                            vṛṣyā śītā rasāyanī |
                            <caesura/>
                             kaphapittaharās tiktās tasyā evāṅkurāḥ smṛtāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add6"><l> avidāhirasam pro-<lb n="3"/>ktaṃ
                            raktapittaprasādanaṃ |
                            <caesura/>
                             viṣṭambhi madhuraṃ rūkṣaṃ durjjaram vātako<cb/>panaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add7"><l> guruviṣṭambhiśītau<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/> śṛṅgāṭakaka<add place="top margin">śe</add>rukau |
                            <caesura/>
                             piṇḍolukaṃ kapha<add place="top margin">ka</add>raṃ
                            guru vātaprakopanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add8"><l> surendraka<lb n="4"/>nda<unclear extent="1" reason="faded" unit="char"/> śleṣmaghno vipāke
                            kaṭu pittakṛt ||
                            <caesura/>
                             śala<unclear extent="1" reason="faded" unit="char"/>raṇamāṇakapra<cb/>bhṛtayaḥ kandāḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.210.add9"> īṣat kaṣāyāḥ kaṭukā viṣṭambhino guravaḥ
                            | kaphakṛdvātalāḥ pittaharāś ca || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add10"><l> mā-<lb n="5"/>ṇakaṃ svādupākaṃ tu guru
                            vāpi prakīrttitaṃ |
                            <caesura/>
                             śalakandas tu nātyu<cb/><unclear>ṣṇa</unclear>ḥ
                            śūraṇogudakīlahā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add11"><l> kumudotpalapadmānāṅ kanda mārutakopanāḥ
                            |
                            <caesura/>
                             kaṣāyāḥ pittaśamanā vi<lb n="6"/>pāke madhurā himāḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add12"><l> varāhakanda śleṣmaghnaḥ
                            kaṭuko rasapākataḥ ||
                            <caesura/>
                             kuṣṭhamehakrimiharo vṛṣyoṣṇaḥ pittavarddhanaḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add13"><l>
                            tālatātrakanālikerakharjjūraprabhṛtīnām mastaka-<milestone unit="jpeg" facs="dscn3087 fol 109.jpg lower"/><pb facs="113" n="110r"/><lb n="1"/>jātāni ||
                            <caesura/>
                             svādupākarasāny āhuḥ pittaraktaharāṇi ca | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.210.add14"><l> śukralābhyanilaghnāni
                            kaphavṛddhikarāṇi ca ||
                            <caesura/>
                             vālaṃ hy anārttavañ jīrṇṇaṃ vyādhitaṃ krimibhakṣitaṃ | </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.210.add15"> kandam vivarjjaye<lb n="2"/>t sarvvaṃ
                            yo vā samya<unclear>k</unclear> rohati || </p>

                        <p xml:id="SS.1.46.211"> atha śākavarggam upa<cb/>dekṣyāmaḥ ||
                            puṣpaphalālābukaliṅgaprabhṛtīni || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.212"><l> pittaghnāny anilaṃ kuryus tathā
                            mandakaphāni ca | <lb n="3"/>
                            <caesura/>
                             sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi svādupākarasāni ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.213"><l> pittaghnan teṣu
                            <unclear>ku</unclear><cb/>ṣmāṇḍam bālam madhyaṅ kaphāpahaṃ |
                            <caesura/>
                             pakvaṃ laghūṣṇaṃ sakṣāran dīpanaṃ bastiśodhanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.214ab"><l> sarvvadoṣaharaṃ hṛdyaṃ<lb n="4"/>
                            pathyañ cetovikāriṇāṃ | </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.216"> trapuṣer
                            vvāru<unclear>kke</unclear>rkkāruśīrṇṇavṛttaprabhṛ<cb/>tīni || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.217"><l> svādutiktarasāny āhus tathā vātaharāṇi ca
                            |
                            <caesura/>
                             sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi kaphapittaharāṇi ca || </l></lg>
                        <lb n="5"/>

                        <lg xml:id="SS.1.46.218"><l> bālaṃ sanīlan trapuṣan teṣām pittaharaṃ
                            smṛtaṃ |
                            <caesura/>
                             tat pāṇḍu<unclear>ṅ </unclear>kaphakṛ<cb/>j jīrṇam amlam
                            vātakaphāpahaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.219"><l> ervvārukaṃ saker kkāruḥ sampakvaṅ
                            kaphavātakṛt |
                            <caesura/>
                             sakṣāraṃ madhuraṃ rucyaṃ<lb n="6"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/> dīpanan nātipittalaṃ || </l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.46.221">
                                pippalīmaricaśṛṅgaverahiṃgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasārjjakabhūstṛṇasugandha<milestone unit="jpeg" facs="dscn3088 fol 110.jpg upper"/><pb facs="114" n="110v"/><lb n="1"/><g ref="#newa-old-gap-filler"/>kakālamālakuṭhe<unclear>ra</unclear>kakṣavakakharapuṣakāsamarddamadhuśigruphaṇi<unclear>jja</unclear>kasarṣapavetrakulathagaṇḍīratilaparṇṇivarṣābhūcitra<lb n="2"/>kamūlakarasonapalāṇḍuprabhṛtīni || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.222"><l> kaṭūny uṣṇāni rucyā<cb/>ni
                            vātaśleṣmaharāṇi ca |
                            <caesura/>
                             kṛtānneṣūpayujyante saṃskārār<unclear>tha</unclear>m anekadhā
                            || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.223"><l> teṣu gurvvī svāduśītā-<lb n="3"/>
                                pippalyār<unclear>drā</unclear> kaphāvahā |
                            <caesura/>
                             śuṣkā kaphānilahanī vṛṣyā pittavi<cb/>rodhanī || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.224"><l> svādupākārdramaricaṃ guru śleṣmapraseki
                            ca |
                            <caesura/>
                             kaṭūṣṇaṃ laghu tac chuṣkam avṛṣyaṅ kaphavātaji<lb n="4"/>t || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.225"><l> nātyuṣṇam nātirūkṣañ ca vīryato maricaṃ
                            sitaṃ |
                            <caesura/>
                             guṇavatma-<cb/>ricebhyaś ca cakṣuṣyañ ca viśeṣataḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.226"><l> nāgaraṅ kaphavātaghnam vipāke madhuraṅ
                            kaṭuḥ |
                            <caesura/>
                             vṛṣyoṣṇaroca-<lb n="5"/>naṃ hṛdyaṃ sasnehaṃ svādu dīpanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.227"><l> kaphānilaha<unclear>ra</unclear>ṃ svaryam
                            viba<cb/>ndhānāhaśūlanut |
                            <caesura/>
                             kaṭūṣṇaṃ rocanam vṛṣyaṃ hṛdyañ caivārdrakaṃ smṛtaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.228"><l> laghūṣṇam pācanaṃ hiṃgu dīpa<lb n="6"/>naṅ kaphavātajit |
                            <caesura/>
                             snigdhan tīkṣṇaṅ kaṭurasaṃ śūlājīrṇṇavibandhajit || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.229"><l> tīkṣṇoṣṇaṅ kaṭukam pāke rucyam
                            pittāgnivarddhanaṃ |
                            <caesura/>
                             kaṭu śleṣmānilaharaṃ gandhāḍhyañ jīrakadvayaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.230"><l> kā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3088 fol 110.jpg lower"/><pb facs="114" n="111r"/><lb n="1"/>kāravī karavī tadvad vijñeyā sopakuñcikā |
                            <caesura/>
                             bhakṣyavyañjanabhojyeṣu vividheṣv avacāritā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.231"><l> ārdrā kustumbarī kuryāt
                            saugandhyasvāduhṛdyatāṃ |
                            <caesura/>
                             sā śuṣkā madhurāḥ pāke-<lb n="2"/> snigdhā dāhastṛṣāpahā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.232"><l> doṣaghnā kaṭukā kiñcit tiktāḥ
                            sroto<cb/>viśodhanī |
                            <caesura/>
                             jambīraḥ pācanas tīkṣṇaḥ kṛmivātakaphāpahaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.233"><l> surabhir ddīpano hṛdyo mukhavaiśa<lb n="3"/>dyakārakaḥ |
                            <caesura/>
                             kaphānilaviṣaśvāsakāsadaurgandhyanāśanaḥ || </l></lg>
                        <cb/>

                        <lg xml:id="SS.1.46.234ab"><l> pittakṛt pārśvaśūlaghnaḥ surasaḥ
                            samudāhṛtaḥ | </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.235"><l> rūkṣāḥ kaphaghnā laghavaḥ
                            <caesura/>
                             surasārjjakabhūstṛṇāḥ <lb n="4"/>|| </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.236"><l> madhuraḥ kaphavātaghnaᳶ pācanaḥ
                            kaṇṭhaśodhanaḥ |
                            <caesura/>
                             viśeṣato ru<cb/>cikaraḥ satiktaḥ kāsamarddakaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.237"><l> kaṭuḥ sakṣāramadhuraḥ sigrus tikto 'tha
                            picchilaḥ |
                            <caesura/>
                             madhusigruḥ<lb n="5"/> saras tiktaḥ śophaghno dīpanaḥ kaṭuḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.238"><l> vidāhi baddhaviṇmū<cb/>traṃ rūkṣan
                            tīkṣṇoṣṇam eva ca |
                            <caesura/>
                             kaphaghnaṃ sārṣapaṃ śākaṃ māsūraṃ śākam eva ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.239"><l> citrakas tilaparṇṇī ca kapha<lb n="6"/>śophahare laghū |
                            <caesura/>
                             varṣā<unclear extent="1" reason="illegible" unit="char"/>
                            kaphavātaghnau hitau śophodarārśasāṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.240"><l> kaṭustiktarasā hṛdyā rocanī vahnidīpanī |
                            <caesura/>
                             sarvvadoṣaharā laghvī kaṇṭhyā mūlakapotikā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.241"><l> mahantaṃ guru vi<milestone unit="jpeg" facs="dscn3089  fol 111.jpg upper"/><pb facs="115" n="111v"/><lb n="1"/>ṣṭambhi tīkṣṇam āmaṃ tridoṣakṛt |
                            <caesura/>
                             tad eva snigdhasiddhan tu śleṣmakṛd vātapittajit || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.242"><l> śuṣkan tu śophaśamanaṃ viṣadoṣaharaṃ
                                laghu<del rend="crossed out">ḥ</del> |
                            <caesura/>
                             viṣṭambhi vātalaṃ śākaṃ śuṣkam anyatra mūlakā<lb n="2"/>t || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.243"><l> puṣpañ ca patrañ ca phalan tathaiva
                            yathottaran te laghavaḥ pradi<cb/>ṣṭāḥ |
                            <caesura/>
                             teṣāṃ tu puṣpaṅ kaphavātahantṛ phalan nihanyāt kaphamārutau
                            tu || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.244"><l> snigdhoṣṇatīkṣṇaḥ kaṭupicchila<lb n="3"/>ś ca guruḥ saraḥ svāduraso 'tha balyaḥ |
                            <caesura/>
                             vṛṣyaś ca medhāsvarava<cb/>rṇṇacakṣurbbhagnāsthisandhānakaro
                            rasonaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.245"><l>
                                hṛdrogajīrṇṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>saśophān |
                            <caesura/>
                             durnnāmakuṣṭhānalasādajantūn samīraṇaśvāsa<cb/>kaphām̐ś ca
                            hanti || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.246"><l> nātyuṣṇavīryo 'nilahā kaṭuś ca tīkṣṇo
                            gurur nnā<subst><del rend="dots above">ma</del>
                                <add place="bottom margin">ti<metamark function="line-number-from-below">3</metamark></add></subst> kaphāvahaś ca |
                            <caesura/>
                             balāvahaḥ pitta<lb n="5"/>karo 'tha kiñcit palāṇḍur agniñ ca
                            vivarddhayet tu || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.247"><l> snigdho ruci<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ṣyaḥ sthiradhātukarttā balyo 'tha medhākaphapuṣṭidaś ca
                            |
                            <caesura/>
                             svādur gguruḥ śoṇitapittaśastaḥ sapicchi<lb n="6"/>laḥ
                            kṣīrapalāṇḍur uktaḥ || </l></lg>



                        <p xml:id="SS.1.46.249">
                            cuccūyūthikāvaruṇajīvantīnadībhallātakacchagalāntrīvṛkṣādanīphañjītaṇḍulīyakapotakāś
                            ca valacillīpāla<unclear reason="faded">bdā</unclear>vāstūkaprabhṛtīni || </p>

                        <!--  
 250-256 not here 
 -->


                        <lg xml:id="SS.1.46.257ab"><l> sṛṣṭamūtra<milestone unit="jpeg" facs="dscn3089  fol 111.jpg lower"/><pb facs="115" n="112r"/><lb n="1"/>purīṣāṇi sakṣāramadhurāṇi ca | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.258"><l> madhuro rasapākābhyāṃ
                            raktapittakaphāpahaḥ ||
                            <caesura/>
                             teṣāṃ śītataro rūkṣas taṇḍulīyo viṣāpahaḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.259"><l> svādupākarasā vṛṣyā vātapittamadāpahā ||
                            <caesura/>
                            <lb n="2"/>upotakā sarā snigdhā balyā śleṣmakarī himā | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.260"><l> laghur vvipāka<cb/>krimihā
                            medhāgnibalavarddhanaḥ ||
                            <caesura/>
                             sakṣāraḥ sarvvadoṣaghno vāstūko rocanaḥ saraḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.261"><l> cillī vāstūkava<lb n="3"/>j jñeyā pālaṅkyā
                            taṇḍulīyavat ||
                            <caesura/>
                             vātakṛd baddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ <cb/>pittakaphe hitāḥ || </l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.262">
                                māṇḍūkaparṇṇīsaptalāsuniṣaṇṇakasuvarccalāpippalīguḍūcīgojihvā<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>prapunāṭāvalgujasatīnabṛhatīphala<metamark function="yati">,</metamark>paṭolavārttākukāra<cb/>vellakaṭukikākevukorubūkaparppaṭakirātatiktakarkkoṭakāriṣṭakoṣātakīvetrakarī<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>rāṭarūṣakārkkapuṣpīprabhṛtīni || </p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.263"><l> kaphapittaharāṇy āhur hṛdyāni
                            <cb/>sulaghūni ca |
                            <caesura/>
                             kuṣṭhamehajvaraśvāsakāsāruciharāṇi ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.264"><l> kaṣāyānuhitā pitte tiktā svādurasā <lb n="6"/>himāḥ |
                            <caesura/>
                             laghvī maṇḍūkaparṇṇī tu teṣāṃ gojihvikā tathā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.265"><l> avidāhī tridoṣaghnaḥ sāṃgrāhī
                            suniṣaṇṇakaḥ |
                            <caesura/>
                             avalgujaḥ kaṭupākī tu tiktaḥ pittakaphāpahaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.266"><l> īṣattiktaṃ<g ref="#newa-gap-filler"/>
                            <milestone unit="jpeg" facs="dscn3090  fol 112.jpg upper"/><pb facs="116" n="112v"/><lb n="1"/>tridoṣaghnaṃ śākaṃ kaṭu
                            satīnajaṃ |
                            <caesura/>
                             nātyuṣṇaṃ śītaṃ kuṣṭhaghnaṃ kākamācyāś ca tadvidhaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.267"><l> kaṇḍukuṣṭhakrimighnāni kaphavātaharāṇi ca
                            |
                            <caesura/>
                             phalāni bṛhatīnāṃ tu kaṭutiktalaghūni ca || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.268"><l> kapha<lb n="2"/>pittaharam vraṇyam uṣṇan
                            tiktam avātalaṃ |
                            <caesura/>
                             paṭolaṅ kaṭukam pāke <cb/>vṛṣyaṃ rocanadīpanaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.269"><l> kaphavātaharan tiktaṃ rocanaṅ kaṭukaṃ
                            laghuḥ |
                            <caesura/>
                             vārttākur ddīpanaṃ proktaṃ jīrṇṇaṃ sa<lb n="3"/>kṣārapittalaṃ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.270"><l> aṭarūṣakavetrāgraguḍūcīnimbaparppaṭāḥ |
                            <caesura/>
                            <cb/>kirātatiktasahitās tiktāḥ pittakaphāpahāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.271"><l> kaphāpahaṃ śākam uktaṃ varuṇaprapunāṭayoḥ
                            |
                            <caesura/>
                            <lb n="4"/>rūkṣaṃ laghu ca śītañ ca vātapittaprakopaṇaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.272"><l> dīpanaṅ kālaśā<cb/>kaṃ tu garadoṣaharaṃ
                            laghu |
                            <caesura/>
                             kausumbham madhuraṃ rūkṣam uṣṇaṃ śleṣmakaraṃ laghu || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.273"><l> vātaghnan nālikāśā<lb n="5"/>kam
                            pittaghnam madhurañ ca tat |
                            <caesura/>
                             grahaṇyarśovikāraghnī sāmlā vāta<cb/>kaphe hitāḥ ||
                            <caesura/>
                             uṣṇāḥ kaṣāyamadhurā cāṅgerī cāpi dīpanī | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.274"><l> triparṇṇīloṇikāpīluparṇṇīpattūra<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="6"/>jīvakāḥ ||
                            <caesura/>
                             suvarccalāsa<unclear reason="eccentric_ductus">ñja</unclear>ṇakakuṭumbakakurṭiñjarāḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.275"><l> svādupākarasāḥ śītāḥ kaphaghnā
                            nātipittalāḥ ||
                            <caesura/>
                             lavaṇānurasā rūkṣāḥ sakṣārā vātalāḥ sarāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.276"><l> svādutiktāḥ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3090  fol 112.jpg lower"/><pb facs="116" n="113r"/><lb n="1"/>kunalikā kaṣāyāḥ saku<add place="above">rū<metamark function="line-number-from-top">1</metamark></add>ṭikā ||
                            <caesura/>
                             saṃgrāhi śītalaṃ cāpi laghu doṣāvirodhikaḥ |
                            <caesura/>
                             rājakṣavakaśākaṃ tu śaṭīśākaṃ tu tadvidhaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.277"><l> svādupākarasaṃ śītaṃ durjjaraṃ
                            harimanthajaṃ <lb n="2"/>|
                            <caesura/>
                             bhedanaṃ rūkṣamadhuraṃ kalāyam ativātalaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.278"><l> bhedanaṅ kaṭukam pā<cb/>ke kaphaghnam
                            anilāpahaṃ |
                            <caesura/>
                             śophaghnam uṣṇavīryañ ca patram pūtikarañjakaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.279"><l> tāmbūlapatraṃ kaṭukan tī<lb n="3"/>kṣṇoṣṇam pittakopaṇaṃ |
                            <caesura/>
                             tiktaṃ sugandhi viṣadaṃ svaryam vātakaphā<cb/>paham || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.280"><l> sransanaṅ kaṭukam pāke kaṣāyam
                            vahnidīpanaṃ |
                            <caesura/>
                             vaktrakaṇḍūgalakledadaurggandhyādivināśa<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="4"/>naṃ || </l></lg>

                        <!--  
                    
                        Missing verses
281v, 282 - 289ab, 296ef - 312 
                    
 -->


                        <p xml:id="SS.1.46.281">kovidāraśaṇaśālmalīpuṣpāṇi
                            madhuravipā<cb/>kāni raktapittaharāṇi ca | vṛṣāgastikayoḥ
                            puṣpāṇi tiktāni kaṭupākīni kṣayakāsāpahā<lb n="5"/>ni ca
                            |</p>

                        <!--  
 282-289ab not here 
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.46.289cd"><l>madhusigrukarīrāṇi kaṭūni śleṣmaharāṇi
                            ceti |</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.290">kṣa<cb/>vakakulevaravaṃśakarīraprabhṛtīni
                            kaphapittaharāṇi sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.291"><l met="hypermetrical">kṣavakaṅ krimi<lb n="6"/>lan teṣu svādupākaṃ sapicchilaṃ |
                            <caesura/>
                             viṣyandi vālatan nātiśleṣmakarañ ca tat ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.292"><l>veṇoḥ karīrāḥ śleṣmaghnā madhurā
                            rasapākataḥ |
                            <caesura/>
                             vidāhino vāta<milestone unit="jpeg" facs="dscn3091 fol 113.jpg upper"/><pb facs="117" n="113v"/><lb n="1"/>karāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ ||</l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.293">udbhidāni tu palālekṣukarīṣaveṇujātāni |
                            tatra palālajātam madhuraṃ madhuravipākaṃ rūkṣan doṣakarañ ca
                            | ikṣu<lb n="2"/>jam madhuraṃ kaṣāyānurasaṃ kaṭupākaṃ śītalañ
                            ca | tadvad evoṣṇaṅ ka<cb/>rīṣam veṇujātaṃ kaṣāyam vātakopanañ
                            ca | bhūmijaṃ gurur nnātivātalam abhūmijaś cāsyānurasaḥ ||<lb n="3"/></p>

                        <p xml:id="SS.1.46.294">piṇyākatilakalkasthūṇikāśuṣkaśākāni
                            sarvvadoṣaprako<cb/>panāni ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.295"><l>viṣṭambhinaḥ smṛtāḥ sarvvavaṭakā
                            vātakopanāḥ |
                            <caesura/>
                             piṇyākī vātalā sārddrā ruciṣyānala<lb n="4"/>dīpanī ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.296abcd"><l>vibhedi guru rūkṣañ ca prāyo viṣṭambhi
                            śītalaṃ |
                            <caesura/>
                             saka<cb/>ṣāyañ ca sarvvaṃ hi svādu śākam udāhṛtaṃ ||</l></lg>


                        <!--  
 296ef-312 not here 
 -->



                        <p xml:id="SS.1.46.313">||
                                saindhavasāmudraviḍasauvarccalaromakodbhida<lb n="5"/>prabhṛtīni yathottaram uṣṇāni vātaharāṇi
                            kaphapittakarāṇi<cb/> || kaṭupākīni yathāpūrvvaṃ snigdhāni
                            svādūni sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ceti ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.314"><l>cakṣuṣyaṃ saindhavaṃ hṛdyaṃ rucyaṃ<lb n="6"/> laghv agnidīpanaṃ ||
                            <caesura/>
                             snigdham vṛṣyaṃ samadhuraṃ śītan doṣaghnam uttamaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.315"><l>sāmudraṃ madhuram pāke nātyuṣṇam avidāhi
                            ca |
                            <caesura/>
                             bhedanaṃ snigdham īṣac ca śītaghnan nātipittalaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.316"><l>sakṣāran dīpanaṃ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3091 fol 113.jpg lower"/><pb facs="117" n="114r"/><lb n="1"/>śūkṣmaṃ hṛdrogakaphanāśanaṃ |
                            <caesura/>
                             rocanaṃ tīkṣṇam uṣṇañ ca viḍam vātānulomanaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.317"><l>laghu sauvarccalaṃ pāke vīryoṣṇam viṣadaṃ
                            kaṭuḥ |
                            <caesura/>
                             gulmaśūlavivandhaghnaṃ hṛdyaṃ surabhi rocanaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.318"><l>romakaṃ<lb n="2"/> tīkṣṇam atyuṣṇam vyavāyi
                            kaṭudīpanaṃ |
                            <caesura/>
                             vātaghnaṃ laghuviṣyandi sūkṣmaṃ<cb/> viḍbhedi mūtralaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.319"><l>laghu tīkṣṇoṣṇam utkledi sūkṣmam
                            vātānulomanaṃ |
                            <caesura/>
                             satiktakaṭukaṃ kṣāram vidyāl lavaṇa<lb n="3"/>m udbhidaṃ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.320"><l>kaphavātakrimiharaṃ lekhanam pittakopanaṃ
                            |
                            <caesura/>
                             dīpanaṃ pā<cb/>canam bhedi lavaṇaṅ guḍikāhvayaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.321"><l> ūṣaprasūtam vālārkkamalamūtrakarodbhavaṃ
                            |
                            <caesura/>
                             lavaṇaṅ kaṭukaṃ cchedi vihi<lb n="4"/>maṃ laghu cocyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.322"><l> yavakṣārasvarjjikāpācimaṭaṅgaṇakṣārāḥ ||
                            <caesura/>
                             gu|<cb/>lmārśograhaṇīrogaśarkkarāśmari nāśanāḥ |
                            <caesura/>
                             kṣārās tu pācanāḥ sarvve agnidīptikarā smarāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.323"><l> jñe<g ref="#newa-gap-filler"/><lb n="5"/>yau vahnisamau kṣārau svarjjikāyāvaśūkajau |
                            <caesura/>
                             śukraśleṣmavivandhā<cb/>rśogulmaplīhavināśanau || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.324"><l>uṣṇo 'nilaghnaḥ
                                prakle<unclear>dyū</unclear>ṣakṣāro valanāśanaḥ |
                            <caesura/>
                             medoghnaḥ pācimakṣāras te<lb n="6"/>ṣām vastiviśodhanaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.325"><l> virūkṣaṇo 'nilakaraḥ śleṣmaghnaḥ
                            pittadūṣaṇaḥ |
                            <caesura/>
                             agnidīptikaras tīkṣṇaṣ ṭaṅgaṇakṣāra ucyate || </l></lg>


                        <!--  
 326-330 not here 
 -->


                        <lg xml:id="SS.1.46.331"><l> dhānyeṣu māṃseṣu phaleṣu caiva śākeṣu
                            cānuktam ihāpramohāt <milestone unit="jpeg" facs="dscn3092 fol 114.jpg"/><pb facs="118" n="114v"/><lb n="1"/>|
                            <caesura/>
                             āsvādato bhūtagaṇair ggṛhitvā tam ādiśed dravyam
                            analpabuddhiḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.332"><l> ṣaṣṭikā yavagodhūmalohitā ye ca śālayaḥ |
                            <caesura/>
                             mudgāḍhakīmasūrāś ca dhanyeṣu pravarāḥ smṛtāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.333"><l>eṇaḥ kuraṅgo hari<lb n="2"/>ṇas tittirir
                            lāva eva ca |
                            <caesura/>
                             mayūravarmmikūrmmāś ca śreṣṭhā māṃsaga<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>ṇeṣu vai || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.334"><l> dāḍimāmalakan drākṣā kharjjūraṃ
                            saparūṣakaṃ |
                            <caesura/>
                             rājādanam mātuluṅgam phalavargge praśasyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.335"><l>
                            <lb n="3"/>cu<unclear>ccu</unclear>satīnā vāstūke
                            cillīmūlakapotikā |
                            <caesura/>
                             māṇḍūkaparṇṇī jīvantī <cb/>śākavargge praśasyate || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.336"><l> gavyaṃ kṣīraghṛtaṃ śastaṃ saindhavaṃ
                            lavaṇeṣu ca |
                            <caesura/>
                             dhātrīdāḍimam amleṣu pippalī <lb n="4"/> nāgaraṅ kaṭau || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.337"><l> tikte paṭolavārttāke madhuraghṛta ucyate
                            |
                            <caesura/>
                             kṣaudram pū<cb/>gaphalaṃ śreṣṭhaṅ kaṣāye saparūṣakaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.338"><l> śarkkarekṣuvikāreṣu pānajātau surāsavau |
                            <caesura/>
                             parisamvatsaran dhā<lb n="5"/>nyam māṃsam vayasi madhyame || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.339cd"><l> phalam paryāgataṃ śākam aśuṣkan taru<g ref="#newa-gap-filler"/>ṇan navam || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.340"><l> ataḥ padam pravakṣyāmi
                            kṛtānnaguṇavistaraṃ |
                            <caesura/>
                             lājāmaṇḍo viśuddhānām pathyaḥ pāca<add place="bottom-margin"/>nadīpanaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.341"><l> vātānulomano hṛdyaḥ pippalīnāgarāyutaḥ |
                            <caesura/>
                             svedāgnijananī laghvī dīpanī vastiśodhanī ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.342"><l>kṣuttṛṭchramaglāniharā peyo vātānulomanī |
                            <caesura/>
                             vilepī tarppaṇī hṛdyā grā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3092 fol 114.jpg                       lower"/><pb facs="118" n="115r"/><lb n="1"/>hiṇī valavarddhanī
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.343"><l>pathyā svādurasā laghvī dīpanī
                            kṣuttṛṣāpahā |
                            <caesura/>
                             hṛdyā santarppaṇī vṛṣyā vṛṃhaṇī valavarddhanī ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.344"><l>śākamāṃsaphalair yuktā vilepyo 'nyāś ca
                            durjjarāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.345"><l>viṣṭambhī pāyaso valya medaḥ<lb n="2"/>kaphakaro guruḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.346"><l>kaphapittakarī valyā kṛśarānilanāśanī |
                            <caesura/>
                             dhau<cb/>tas tu vimalaḥ śuddhau manojñaḥ surabhiḥ samaḥ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.347"><l>sninnaḥ
                            <unclear>su</unclear>prasrutas tūṣṇo viśadaś codano laghuḥ |
                            <caesura/>
                             adhauto<lb n="3"/> praśruto svinnaḥ śītaś cāpy odano guruḥ
                            |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.348"><l> laghuḥ sugandhiḥ kapha<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>hā vijñeyo bhṛṣṭataṇḍulaḥ |
                            <caesura/>
                             snaihair mmāṃsaiḥ phalaiḥ skandair vvaidalaiś cāpi saṃskṛtāḥ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.349"><l> guravor vṛhaṇā valyā ye <lb n="4"/> ca
                            kṣīropasādhitāḥ |
                            <caesura/>
                             susninnā nistuṣo bhṛṣṭo māṣasūpo laghur hi<cb/>taḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.350"><l>sninnaniḥpīḍitaṃ śākaṃ hitan tat
                            snaihasaṃskṛtaṃ |
                            <caesura/>
                             asninnaṃ snaiharahitam apīḍitam ato 'nyathā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.351"><l><lb n="5"/>snehagorasadhānyāmlaphalāmlakaṭukaiḥ saha | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.352"><l>siddhaṃ māṃsaṃ hitam va<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>lyaṃ vṛṃhaṇaṃ rocanaṃ laghu
                            ||
                            <caesura/>
                             tad eva gorasādānasurabhir ddravyasaṃskṛtaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.353"><l> vidyāt pittakaphodreki valamāṃ<lb n="6"/>sāgnivarddhanaṃ ||
                            <caesura/>
                             pariśuṣkaṃ sthiraṃ snigdhaṃ harṣaṇaṃ prīṇanaṃ guruḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.354"><l> rocanam valamedhāgnir
                            mmāṃsojaḥśukravarddhanaḥ ||
                            <caesura/>
                             tad evoluptapiṣṭatvād ulluptam iti pācakāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.355"><l> pariśuṣkaguṇair yuktaṃ vahneḥ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3093 fol 115.jpg upper"/><pb facs="119" n="115v"/><lb n="1"/>pathyatamaṃ guruḥ ||
                            <caesura/>
                             tad eva śūlikāprotam aṅgāraparipācitaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.356"><l> jñeyaṃ gurutaraṃ kiñcit prataptaṃ
                            kandupākataḥ ||
                            <caesura/>
                             ulluptam bharjjitam piṣṭaṃ prataptaṃ kandupācitaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.357"><l> pariśuṣkam pradigdhañ ca śūlaṃ yac cā<lb n="2"/>nyad īdṛśam ||
                            <caesura/>
                             māṃsaṃ yat tailasiddhan tu vīryoṣṇam pittakṛd guru|</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.358"><l> laghv a<cb/>gnidīpanaṃ hṛdyaṃ saṃskṛtaṃ
                                tva<unclear>kpra</unclear>sādanam ||
                            <caesura/>
                             anuṣṇavīryam pittaghnam manojñaṃ ghṛtasādhitam |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.359"><l> prīṇanaḥ prāṇa<lb n="3"/>jananaḥ
                            śvāsakāsakṣayāpahaḥ ||
                            <caesura/>
                             raktapittaśramaharo hṛdyo māṃsa<cb/>rasaḥ smṛtaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.360"><l> smṛtyojaḥsvarahīnānāṃ
                            jvarakṣīṇakṣataujasāṃ ||
                            <caesura/>
                             bhagnaviśliṣṭasandhīnāṃ kṛśānām alpa<lb n="4"/>retasāṃ |</l></lg>

                        <!--  
 folio 115v:3 
 -->

                        <!--  
                    Missing verses

362cd, 363ab, 364cd, 365, 366, 378, 381ab, 382cd,

 

Addition

376ef,

 

Notes

381cd & 382ab are given after 377
                    
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.46.361"><l>āpyāyanaḥ saṃhananaḥ śukrado
                            balavarddhanaḥ ||
                            <caesura/>
                             sa dāḍi<cb/>mayuto vṛṣyaḥ saṃskṛto doṣanāśanaḥ |</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.363"><l>yan māṃsan niḥsṛtarasan na tat
                            puṣṭivalāvahaṃ ||
                            <caesura/>
                             viṣṭambhi durjjaraṃ<lb n="5"/> rūkṣaṃ virasam mārutāvahaṃ
                            |</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.366"><l>kaphaghno dīpano hṛdyaḥ śuddhānām
                            vra<cb/>ṇinām api ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.367"><l>jñeyaḥ pathyatamaś cāpi mudgayūṣaḥ
                            kṛtākṛtaḥ |
                            <caesura/>
                             sa tu dāḍimamṛdvīkāyuktaḥ syād rāgavāḍa<lb n="6"/>vaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.368"><l>ruciṣyo laghupākaś ca doṣāṇām cāvirodhakṛt
                            ||
                            <caesura/>
                             masūramudgagodhūmakulatthalavaṇaiḥ kṛtaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.369"><l>kaphapittāvirodhī syād vātavyādhau
                            praśasyate ||
                            <caesura/>
                             mṛdvīkā dāḍimayutaḥ sa cāpy ukto ni<milestone unit="jpeg" facs="dscn3093 fol                             115.jpg lower"/><pb facs="119" n="116r"/><lb n="1"/>lārddite |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.370"><l>rocano dīpano hṛdyo laghupāky upadiśyate
                            ||
                            <caesura/>
                             paṭolanimbayūṣau tu kaphamedo viśoṣaṇau | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.371"><l>pittaghnau dīpanau hṛdyau
                            krimikuṣṭhajvarāpahau ||
                            <caesura/>
                             śvāsa<lb n="2"/>kāsapratisyāya prasekārocakajvarān |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.372"><l>hanti mūlakayūṣas tu
                            kapha<cb/>medogalagrahān ||
                            <caesura/>
                             kulatthayūṣo 'nilahā śarkkarāśmarināśanaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.373"><l>tūnīpratūnikāsādagulmamedaḥ ka<lb n="3"/>phāpahaḥ ||
                            <caesura/>
                             dāḍimāmalakair yūṣo hṛdyaḥ saṃśamano laghuḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.374"><l>prāṇāgni<cb/>janano mūrcchā madaghnaḥ
                            pittavātajit ||
                            <caesura/>
                             mudgāmalakayūṣas tu grāhī pittakaphāpahaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.375"><l> yavakolakulatthānāṃ yūṣaḥ kaṇṭhyo
                            'nilāpahaḥ ||
                            <caesura/>
                             sarvvadhānyakṛtas tadvad bṛṃhaṇaḥ<cb/> prāṇavarddhanaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.376"><l>khalakāvalikau dyau cchedīvātakaphe hitau
                            ||
                            <caesura/>
                             valyaḥ kaphānilau hanti dāḍimāmlo 'gnidīpanaḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.377"><l>
                            <add place="inline">dhānyāmlo dīpano hṛdyaḥ pittakṛd
                                vātanāśanaḥ ||</add>
                            <caesura/>
                             dadhyamlaḥ<cb/> kaphakṛd valyaḥ pittalo vātahā guruḥ |
                            <caesura/>
                             takrāmlaḥ pittakṛt prokto viṣaraktapradūṣaṇaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.381"><l>tilapiṇyāka<lb n="6"/>vikṛtaṃ śuṣkaśokam
                            virūkṣaṇaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.382"><l>śāṇḍakī tu gurūṇi syuḥ kaphapittakarāṇi ca
                            ||</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.379"><l>asnehalavaṇaṃ sarvvam akṛtaṅ kaṭukair
                            vvinā |
                            <caesura/>
                             vijñeyaṅ kaṭukasnehalavaṇaiḥ saṃyutaṅ kṛtaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.380"><l>yūṣam vi<milestone unit="jpeg" facs="dscn3094 fol 116.jpg upper"/><pb facs="120" n="116v"/><lb n="1"/>dyāt phalāmlais tu dhānyāmlenāmlitañ ca yat |
                            <caesura/>
                             yathottaraṃ guru tathā saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ rasaṃ ||</l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.383"><l>laghavo bṛṃhaṇo vṛṣyo hṛdyā rocanadīpanāḥ
                            ||
                            <caesura/>
                             bhramamūrcchātṛṣāccharddi śramaghnā rāgaṣāḍavāḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.384"><l>ra<lb n="2"/>sālā rocanā valyā snigdhā
                            vṛṣyātha vṛṃhaṇī |
                            <caesura/>
                             snehanaṃ guḍasaṃyuktaṃ<cb/> hṛdyan dadhy anilāpahaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.385"><l>śaktavaḥ sarppiṣābhyaktāḥ
                            śītavāripariplutāḥ |
                            <caesura/>
                             nātyaccho nātisāndraś ca ma<lb n="3"/>ntha ity abhidhīyate
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.386"><l>manthaḥ sadyovalaccharddi
                            pipāsāsramanāśa<cb/>naḥ |
                            <caesura/>
                             sāmlaṃ snehaguḍo mūtrakṛcchrodāvarttanāśanaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.387"><l>śarkkarekṣurasadrākṣāyuktaḥ pittavikāranut
                            |
                            <caesura/>
                             drā<lb n="4"/>kṣāmadhusamāyuktaḥ kapharogaharaḥ smṛtaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.388"><l>varggatrayeṇopahi<cb/>to maladoṣānulomanaḥ
                            |
                            <caesura/>
                             gauḍam amlam anamlam vā pānakaṃ guru mūtralaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.389"><l>tad eva khaṇḍamṛdvīkā śarkkarā<lb n="5"/>sahitam punaḥ |
                            <caesura/>
                             sāmlaṃ satīkṣṇaṃ sahimaṃ pānakaṃ syān niratyayaṃ ||<cb/></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.390"><l>māddhīkan tu śramaharaṃ mūrcchādāhatṛṣāpahaṃ |
                            <caesura/>
                             pharūṣakānāṃ kolānāṃ hṛdyam viṣṭambhi pānakaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.391"><l>dra<lb n="6"/>vyasaṃyogasaṃskāraṃ jñātvā
                            mātrāñ ca sarvvataḥ |
                            <caesura/>
                             pānakānāṃ yathāyogaṃ gurulāghavam ādiśet || || <unclear extent="1" unit="char"/>||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.392"><l>vakṣyāmy ataḥ paraṃ kṛtsnān
                            rasavīryavipākataḥ |
                            <caesura/>
                             bhakṣyāḥ kṣīra<milestone unit="jpeg" facs="dscn3094 fol 116.jpg lower"/><pb facs="120" n="117r"/><lb n="1"/>kṛtā valyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.393"><l>avidāhinaḥ puṣṭikarā dīpanāḥ pittanāśanāḥ
                            ||
                            <caesura/>
                             teṣāṃ prāṇakarā hṛdyā ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.394"><l>vātapittaharā vṛṣyā guravo raktamāṃsalāḥ
                                ||<lb n="2"/>
                            <caesura/>
                             vṛṃhaṇā gauḍikā bhakṣyā guravo 'nilanāśanāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.395"><l>avidāhinaḥ pitta<cb/>sahāḥ śukralāḥ
                            kaphavarddhanāḥ ||
                            <caesura/>
                             madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūpā ye te viśeṣataḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.396"><l>guravo vṛṃhaṇāś caiva mo<lb n="3"/>dakās
                            tu sudurjjarāḥ ||
                            <caesura/>
                             rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpaha<cb/>ḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.397"><l>gurur mṛṣṭatamaś caiva sadyakaḥ
                            prāṇavarddhanaḥ ||
                            <caesura/>
                             hṛdyaḥ sugandha<pc> </pc>madhuraḥ snigdhaḥ śleṣmakaro guruḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.398"><l>pitta<lb n="4"/>pahas tṛptikaro valyo
                            viṣyandi ucyate ||
                            <caesura/>
                             vṛṅṅaṇā vātapittaghnā bha<cb/>kṣyā valyās tu sammitāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.399"><l>hṛdyāḥ pathyatamās teṣāṃ laghavaḥ
                            phenakādayaḥ ||
                            <caesura/>
                             mudgādiveśavāraiś ca pū<lb n="5"/>rṇṇā viṣṭambhino matāḥ
                            |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.400"><l>veśavāraiḥ sapisitaiḥ sampūrṇṇā
                            guruvṛṅha<cb/>ṇāḥ ||
                            <caesura/>
                             pālālāḥ śleṣmajananāḥ ṣaṣkulyaḥ kaphapittalāḥ |</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.401"><l> vīryoṣṇāḥ paittikāḥ bhakṣyāḥ
                                kaphapitta<lb n="6"/>prakopaṇāḥ ||
                            <caesura/>
                             vidāhino nātivalā guravaś ca viśeṣataḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.402"><l>vaidalā guravo bhakṣyāḥ kaṣāyāḥ
                            sṛṣṭamārutāḥ ||
                            <caesura/>
                             viṣṭambhinaḥ śleṣmaharāḥ pittaghnā bhinnavarccasaḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.403"><l> kuñcitāvikṛtā bha<milestone unit="jpeg" facs="dscn3095 fol 117.jpg upper"/><pb facs="121" n="117v"/><lb n="1"/>kṣyā guravo 'nilapittalāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.404"><l> vidāhaḥ kledajananā<unclear>ḥ</unclear>
                            rūkṣā dṛṣṭipradūṣaṇāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.405"><l>hṛdyāḥ sugandhino bhakṣyā laghavo
                            ghṛtapācimāḥ ||
                            <caesura/>
                             vātapittaharā valyā varṇṇadṛṣṭiprasādanāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.406"><l>vidā<lb n="2"/>hinas tailakṛtā bhakṣyās tu
                            gurupākinaḥ ||
                            <caesura/>
                             uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ <cb/>
                            pittalā<unclear>sṛkpra</unclear>dūṣaṇāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.407"><l> phalamāṃseṣuvikṛtīs tilamāṣopasaṃskṛtāḥ ||
                            <caesura/>
                             bhakṣyā valyātha guravo vṛṃha<lb n="3"/>ṇā hṛdayapriyāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.408"><l> kapālāṅgārapakvāḥ syuḥ
                            kiñcillaghutarā<cb/>s tu te || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.409"><l><unclear>sa</unclear>kilāṭādayo bhakṣyā
                            guravaḥ kaphavardhanāḥ |
                            <caesura/>
                             kulmāṣā vātalā rūkṣā guravo bhinnavarccasaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.410"><l>
                            <lb n="4"/> udāvarttaharo vādyaḥ pratisyāmehanāśanaḥ |
                            <caesura/>
                             dhānālumbās tu la<cb/>ghavaḥ kaphamedoviśeṣaṇāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.411"><l> śaktavas tarppaṇā hṛdyās
                            tṛṣṇāpittakaphāpahāḥ |
                            <caesura/>
                             pītāḥ sadyovalaka<lb n="5"/>rā bhedinaḥ pavanāpahāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.412"><l> gurvvī piṇḍī kharā'tyarthaṃ laghvī sā
                            tu<cb/> viparyayā |
                            <caesura/>
                             śaktūnām āśu jīryeta mṛdutvād avalehikā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.413"><l> lājācchardyatisāraghnā dīpanāḥ kaphanā<lb n="6"/>śanāḥ |
                            <caesura/>
                             balyāḥ kaṣāyamadhurā laghavas tṛṇmalāpahāḥ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.415"><l> pṛthukā guravaḥ snigdhā vṛṃhaṇāḥ
                            kaphavarddhanāḥ |
                            <caesura/>
                             valyāḥ sakṣīrabhāvatvād vātaghnā bhinnavarccasaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.416"><l> sandhānakṛt piṣṭam ā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3095 fol 117.jpg                             lower"/><pb facs="121" n="118r"/><lb n="1"/>man tāṇḍulaṃ
                            kaphamedakṛt |
                            <caesura/>
                             sudurjjaraḥ svāduraso vṛṃhaṇas taṇḍulo navaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.417"><l> dravyasaṃyogasaṃskāravikārān samavekṣya
                            tu | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.417.add1"><l> bhiṣag yathāsvam bhakṣyāṇām ādiśed
                            gurulāghavaṃ || <g ref="#newa-gapfiller"/>
                            <caesura/>
                            <lb n="2"/><unclear>kha</unclear>lākhalayavāgvaś ca
                            rāgaṣāḍavaṣaṭūkāḥ |
                            <caesura/>
                             pānakāni ca citrāṇi <cb/> yūṣāś cānekayonayaḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.417.add2"><l>kaṭvamlasvādulavaṇā laghavo ye
                            phalodbhavāḥ |
                            <caesura/>
                             evam ādīni cānyāni kriyas te vai<lb n="3"/>dya<unclear>vā</unclear>kyataḥ|| </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.418"><l> yadā kāraṇam āsādya bhoktṝṇāñ cchandato
                            'pi vā |
                            <caesura/>
                            <abbr/> ane<cb/>kadravyayonitvāc chāstratastān vinirddiśet ||
                                <g ref="newa-section-ender"/> ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.419"><l> ataḥ sarvvānupānān upadekṣyāmaḥ ||
                            <caesura/>
                             amlena ke<lb n="4"/>cid vihatā manuṣyā mādhuryayoge
                            praṇayībhavanti |
                            <caesura/>
                             tathāmla eke<cb/> madhureṇa tṛptās teṣāṃ yatheṣṭaṃ pravadanti
                            pathyam || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.420"><l>
                                śītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalāmladhānyāmlapayo<lb n="5"/>rasānāṃ |
                            <caesura/>
                             yasyānupānaṃ tu hitam bhaveta tasmai pradeyaṃ
                                tv iha <unclear>mātra</unclear><cb/>yā tat || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.421"><l>vyādhiñ ca kālañ ca vibhāvya dhīro
                            dravyāni yo<unclear>jyā</unclear>ni ca tāni tāni | </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.422"><l>saṃkṣepa eṣo 'bhihito nu<lb n="6"/>pāneṣv
                            ataḥ param vistarato 'bhidhāsye || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.423"><l> uṣṇodakānupānan tu snehānām atha śasyate
                            |
                            <caesura/>
                             ṛte bhallātakasnehāt tatra toyaṃ smaśītalaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.424"><l> anupānam vadanty eke taile
                            yūṣāmlakāñjikaṃ |
                            <caesura/>
                            <milestone facs="dscn3096 fol 118.jpg upper" unit="folio"/><pb n="118v" facs="122"/><lb n="1"/>śītodakam mākṣikasya
                            piṣṭānnasya ca sarvvaśaḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.425"><l> dadhipāyasamadyārttiviṣajuṣṭe tathaiva ca
                            |
                            <caesura/>
                             kecit piṣṭapayasyāhur anupānaṃ sukhodakaṃ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.426"><l> payo māṃsaraso vāpi śālimudgā<lb n="2"/>dibhojināṃ | </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.427"><l> māṣādīnām anupānan dhānyāmlan dadhimastu
                            vā ||
                            <caesura/>
                            <cb/> madyaṃ madyocitānān tu sarvvamāṃseṣu pūjitaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.428"><l> amadyapānām udakam phalāmlam vā
                            praśasyate ||
                            <caesura/>
                             kṣīraṃ gharmmādhva<g ref="broken-daṇḍa"/><lb n="3"/>bhāṣyastrīklāntānām amṛtopamaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.429"><l> surā <unclear>kṛśānāṃ</unclear> sthūlānām
                            anuśa<cb/>stam madhūdakaṃ ||
                            <caesura/>
                             nirāmayānāṃ citrakan tu phalamadhye prakīrttitaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.430"><l> snigdhoṣṇam mārute śastaṃ kaphe
                                rūkṣoṣṇa<lb n="4"/>m iṣyate ||
                            <caesura/>
                             anupānaṃ hitañ cāpi pitte madhuraśītalaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.431"><l> hitaṃ śo<cb/>ṇitapitte tu kṣīram ikṣurasan
                            tathā || <g ref="newa-section-ender"/> || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.432"><l> ataḥ paraṃ tu vargāṇām anupānam pṛthak
                            pṛthak |
                            <caesura/>
                            <lb n="5"/>pravakṣyāmy anupūrvveṇa sarvveṣām eva me śṛṇu || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.433"> tatra pūrvvaśasya jā<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>tānām vedarāmlaṃ |
                            vaidalānān dhāmlaṃ | jāṅgalānān mṛgānān dhanvajānām pakṣiṇāñ
                            ca pippalyāsavaḥ | <lb n="6"/> viṣkirāṇāṃ kolavadarāsavaḥ |
                            pratudānāṃ kṣīravṛksāsavaḥ | guhe śayānāṃ
                            kharjjūranālikerāsavaḥ | sāmudrāṇām mātuluṅgāsavaḥ |
                            kuṣmāṇḍānām amlānām sārdvīkāsavaḥ | amlā<milestone facs="dscn3096 fol 118.jpg lower" unit="folio"/><pb n="119r" facs="122"/><lb n="1"/>nāṃ phalānāṃ
                            padmotpalakandāsavaḥ | kaṣāyāṇāṃ dāḍimavetrāsavaḥ | madhurāṇāṃ
                            trikaṭukayuktaḥ khadirāsavaḥ | tālaphalādīnāṃ dhānyāmlaṃ |
                            kandānāṃ dūrvvānalavetrāsavaḥ | pi<lb n="2"/>ppalyādīnāṃ
                            svadaṃṣṭrāvasukāsavaḥ | cuccūprabhṛtīnāṃ lodhrāsa<cb/>vaḥ |
                            kusumbhaśākasya tad eva | maṇḍūkaparṇyādīnām
                            mahāpañcamūlyāsavaḥ | tālamastakādīnām a<lb n="3"/>mlaphalāsavaḥ | saindhavādīnāṃ surāsavam āranālan toyam vā
                            || <cb/> ||</p>

                        <lg xml:id="SS.1.46.434"><l> bhavanti cātra ślokāḥ ||
                            <caesura/>
                             sarvveṣām anupānānāṃ māhendran toyam uttamaṃ |
                            <caesura/>
                             sātmyam vā yasya yat toyaṃ<lb n="4"/> tatsmai hitam ucyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.435"><l> doṣavad guru vā bhuktam atimātram athāpi
                            <cb/> vā || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.436"><l> yathoktenānupānena sukham annaṃ
                            prajīryate ||
                            <caesura/>
                             rocanaṃ vṛṃhaṇam vṛṣyan doṣasaṃghātabhedanaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.437"><l>
                            <lb n="5"/>tarppaṇam mārddavakaraṃ śramaklamaharaṃ sukhaṃ ||
                            <caesura/>
                             dīpanan doṣaśa<cb/>manaṃ pipāsācchedanam paraṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.438"><l> valyaṃ varṇṇakarañ cāpi anupānaṃ
                            sadocyate ||
                            <caesura/>
                             tad ādau karṣayet pītaṃ <lb n="6"/> sthāpayet madhyasevitaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.439"><l> paścāt pītaṃ vṛṃhayati tat samīkṣya
                            prayojayet ||
                            <caesura/>
                             sthiratāṅ gatam aklinnam annam adravapāyinaḥ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.440"><l> bhavaty āvādhajanam anupānam ataḥ pivet
                            ||
                            <caesura/>
                             na pivec chvā<g ref="#newa-gap-filler"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3097 fol 119.jpg                             upper"/><pb facs="123" n="119v"/><lb n="1"/>sakāsārtaroge vāpy
                            urdhvajatruge | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.441"><l> kṣatoraskaprasekī ca yasya copahatasvaraḥ
                            ||
                            <caesura/>
                             pītvā ca bhāṣyādhyayana svaprageyān na śīlayet | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.442"><l> pradūṣyāmāśayan tad dhi tasya kaṇṭhorasi
                                sthi<lb n="2"/>taṃ ||
                            <caesura/>
                             syandāgnisādacchardyādīnajana yadā mayān vahūn | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.443"><l> gu<cb/>rūlāghavacinteyaṃ svabhāvan
                            nātivarttate ||
                            <caesura/>
                             tathā saṃsk-aramātrān na kālā<unclear/>ś cāpy uttarottarāṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.444"><l> manda<lb n="3"/>karmmānalārogyāḥ
                            sukumārāḥ sukhocitāḥ ||
                            <caesura/>
                             jantavo ye tu <cb/> teṣāṃ hi cinteyam parikīrttite | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.445"><l> valinaḥ kharabhakṣyāś ca ye ca dīptāgnayo
                            narāḥ ||
                            <caesura/>
                             karmman ityā<lb n="4"/>ś ca ye teṣān nāvaśyam paricintyate
                            || || </l></lg>

                        <!--  
 end of the sarvānupānavarga 
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.46.446"><l> athāhāra<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>vidhivistareṇākhilaṃ śṛṇu ||
                            <caesura/>
                             āptāsthitam asaṃkīrṇṇe śuci kāryaṃ mahānasaṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.447"><l> tatrāptair guṇasampa<lb n="5"/>nnam
                            bhakṣyādiṣu susaṃskṛtaṃ ||
                            <caesura/>
                             śucau deśeṣu saṃguptaṃ samupasthāpa<cb/>yed bhiṣak | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.448"><l> viṣaghnair agadaiḥ spṛṣṭam prokṣitaṃ
                            vyajanodakaiḥ ||
                            <caesura/>
                             siddhair mantrair hataviṣaṃ siddham annan nide<lb n="6"/>dayet || 0 || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.449"><l> vakṣyāmy ataḥ paraṃ kṛtsnām
                            āhārasyopakalpanāṃ |
                            <caesura/>
                             ghṛtaṃ kārṣṇāyase deyaṃ peyā deyā tu rājate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.450"><l> phalāni sarvvabhakṣyāṃś ca pradayā
                            vai daleṣu tu |
                            <caesura/>
                             pariśuṣkaṃ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3097 fol 119.jpg lower"/><pb facs="123" n="120r"/><lb n="1"/>pradigdhāni sauvarṇṇeṣūpahārayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.451"><l> dravāṇi rasā<unclear/>ś caiva
                            rājateṣūpahārayet |
                            <caesura/>
                             kaṭvarāṇi khalā<unclear/>ś caiva sarvvāñ cchaileṣu dāpayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.452"><l> dadyāt tāmramaye pātre su śītaṃ suśritaṃ
                                pa<lb n="2"/>yaḥ |
                            <caesura/>
                             pānīyam pānakam madyam mṛnmayeṣu pradāpayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.453"><l> kācaspha<cb/>ṭikapātreṣu śītaleṣu śubheṣu
                            |
                            <caesura/>
                             vajravaidūryacitreṣu rāgaṣāḍavaṣadūkān || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.454"><l> purastād vimale pāre <lb n="3"/>suvistīrṇṇe manorame |
                            <caesura/>
                             sūdaḥ sūpodanan dadyāt pradehā<unclear/>ś ca su<g ref="#newa-gap-filler"/><cb/>saṃskṛtaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.455"><l> phalāni sarvva bhaksā<unclear/>ś ca
                            pariśuṣkāṇi yāni ca |
                            <caesura/>
                             tāni dakṣiṇapārśve tu bhuñjānasyopaka<lb n="4"/>lpayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.456"><l> pradravāṇi rasā<unclear/>ś caiva pānīyam
                            pānakam payaḥ |
                            <caesura/>
                             kha<cb/>lān yūṣā<unclear/>ś ca peyā<unclear/>ś ca sarvve
                            pārśve pradāpayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.457"><l> sarvvān guḍavikārā<unclear/>ś ca
                            rāgaṣāḍavaṣaṭūkān |
                            <caesura/>
                            <lb n="5"/> purasthāt sthāpayet prājño dvayor api ca
                            madhayataḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.458"><l> evaṃ vijñāya matimān bhojanasyopakalpanāṃ
                            |
                            <caesura/>
                             bhoktāram vijane ramye niḥsampāte śubhe śucau || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.459"><l> sugandhapuṣparacite same de<milestone unit="jpeg" facs="dscn3098 fol 120.jpg upper"/><pb facs="124" n="120v"/><lb n="1"/>śe tha bhojayet |
                            <caesura/>
                             viśiṣṭam iṣṭasaṃskāraiḥ pathair <unclear>hṛ</unclear>dyair
                            asādibhiḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.460"><l> manojñaṃ śuci nātyuṣṇaṃ pratyagram
                            aśanaṃ hitaṃ |
                            <caesura/>
                             pūrvvam madhuram aśnīyāl lavaṇomlautaḥ paraṃ || </l></lg>



                        <lg xml:id="SS.1.46.461"><l> paścād eṣān rasān vai<g ref="#broken-danda"/><lb n="2"/>dyo bhojaneṣ eva cārayet |
                            <caesura/>
                             pādau phalāni yuñjīta dāḍimādī<cb/>ni vuddhimān ||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.462"><l> tataḥ peyān tato bhojyāñś
                            citrāṃ<unclear/>s tataḥ paraṃ |
                            <caesura/>
                             ghanaṃ pūrvvaṃ samaśnīyād iti kecid ava<lb n="3"/>sthitāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.463"><l> ādāv ante ca madhye ca bhojane ca
                            praśasyate |
                            <caesura/>
                             niratyaya<cb/>n doṣaharam phaleṣv āmalakaṃ nṛṇāṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.464"><l> mṛṇālavisaśālūkakandekṣuprabhṛtīni tu |
                            <caesura/>
                             pūrvvaṃ yojyāni bhiṣa<g ref="#broken-danda"/><lb n="4"/>jā na
                            tu bhukte kathañcana || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.465"><l> sukham uccaiḥ samāsīnaṃ
                            samadeho nnata<cb/>tparam |
                            <caesura/>
                             kāle sātmyaṃ laghu snigdham uṣṇaṃ kṣipraṃ dravottaraṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.466"><l> vubhukṣito nnam aśnīyāt mātrāvad
                                viditāsa<lb n="5"/>naḥ |
                            <caesura/>
                             kāle bhuktam prīṇayati sātmyam annan na vādhate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.467"><l> laghu śīghram vrajet pākaṃ snigdhoṣṇaṃ
                            valavadhṛdaṃ |
                            <caesura/>
                             kṣipram uktaṃ samam pākaṃ yāty aduṣṭan dravottaraṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.468"><l> sukhañ jīryati mātrā<milestone unit="jpeg" facs="dscn3098 fol 120.jpg lower"/><pb facs="124" n="121r"/><lb n="1"/>vad dhātusātmyaṃ karoti ca
                            |
                            <caesura/>
                             atīvāyatamātrāmyaḥ kṣapā yeṣv ṛtuṣu smṛtāḥ || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.469"><l> teṣu tat pratyanīkārthaṃ bhuñjīta
                            prātar eva tu |
                            <caesura/>
                             yeṣu cāpi bhaveyus tad iva sā bhṛśam āyatāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.470"><l> teṣu tat kālavi<g ref="#danda-with-slash"/><lb n="2"/>hitam aparāhṇe praśasyate |
                            <caesura/>
                             rajanyo divasāś caiva yeṣu vāpi sa<cb/>māḥ smṛtāḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.471"><l> kṛtvā samam ahorātraṃ teṣu bhuñjīta
                            bhojanaṃ |
                            <caesura/>
                             aprāptātītakālam vā nāśnīyāt tu yathā <lb n="3"/> tathaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.472"><l> aprāptakālam bhuñjānaḥ śarīre hy aghau
                            naraḥ |
                            <caesura/>
                             tā<unclear/>s tān<cb/> vyādhīn avāpnoti maraṇam vā niyacchati
                            || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.473"><l> atītakālam bhuktan tu vāyunopahate 'nale
                            |
                            <caesura/>
                             kṛcchād vipa<g ref="#broken-danda"/><lb n="4"/>cyate bhuktan
                            dvitīyan na ca kāṃkṣati || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.474cd"><l> ālasyagauravāṭopama<unclear/><cb/>ciṅ
                            kurute 'dhikaṃ |</l></lg>
                        <lg xml:id="SS.1.46.474ab"><l> hīnamātram asantoṣan karoti ca
                            valakṣayaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.475"><l> tasmāt susaṃskṛtaṃ yuktyā doṣair ebhi<g ref="#broken-danda"/><lb n="5"/>r vvivarjitaṃ |
                            <caesura/>
                             yathoktaguṇasampannam upaseveta bhojanaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.476"><l> vibhajya <cb/> kāladoṣādīn kālayor
                            ubhayor api |
                            <caesura/>
                             acokṣan duṣṭam utsṛṣṭam pāṣāṇatṛṇaloṣṭavat || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.477"><l> dviṣṭaṃ vyuṣi<lb n="6"/>tam asvādu pūtim
                            annam vivarjjayet |
                            <caesura/>
                             cirasiddhaṃ sthiraṃ śītam annam uṣṇīkṛtam punaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.478"><l> aśāntam upadagdhañ ca na tathā svādu na
                            lakṣyate |
                            <caesura/>
                             yad yat svādutaran tat tad vidadhyād uttarottaraṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.479"><l> pra<milestone facs="dscn3099 fol 121.jpg" unit="folio"/><pb n="121v" facs="125"/><lb n="1"/>kṣālayed
                            bhir āsyaṃ bhuñjānasya muhur mmuhuḥ |
                            <caesura/>
                             viśuddhe rasane hy asmai rocate 'nnam apūrvavat ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.480"><l>svādunā tasya rasanaṃ prathamenātha
                            tarppitaṃ |
                            <caesura/>
                             tathā na svādayed annan tasmāt prakṣālyam antarā <lb n="2"/>|| </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.481"><l>saumanasyam valaṃ tuṣṭim utsāhaṃ harṣaṇaṃ
                            sukhaṃ |
                            <caesura/>
                             svādu sañjana<cb/>yaty annam asvādu tu vivarjayet || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.482"><l> bhuktvā punaḥ prārthayate bhūyas tat svādu
                            bhojanaṃ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.483"><l> dantāntaragataṃ<g ref="#broken-danda"/><lb n="2"/> cānnaṃ śodhanenāharec
                                chan<unclear>naiḥ</unclear> ||
                            <caesura/>
                             kuryād anirhṛtan tad dhi mukha<g ref="#broken-danda"/><cb/>syāniṣṭagandhitāṃ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.484"><l> jīrṇṇe nne var<unclear/>te vāyur
                            vvidagdhe pittam eva tu ||
                            <caesura/>
                             bhuktamātre kaphaś cāpi tasmād bhu<g ref="#broken-danda"/><lb n="4"/>kteritaṅ kaphaṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.485"><l> hared dhūmena hṛdyair vvā
                            kaṣāyakaṭutiktakaiḥ |
                            <caesura/>
                             pū<cb/>gakaṅkolakarpūralavaṅgasumanaḥphalaiḥ | </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.486"><l> phalaiḥ kaṭukasā<unclear/>rvvā
                            mukhavaiṣadyakārakaiḥ ||
                            <caesura/>
                             tāmvula<g ref="#broken-danda"/><lb n="5"/>patrasahitaiḥ
                            sugandhair vvā vicakṣaṇaḥ | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.487"><l> tataḥ padaśataṃ gatvā vā<cb/>mapārśvena
                            samviśet || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.488"><l> śavdaṃ rūpaṃ rasaṅ gandhaṃ seveta manasaḥ
                            priyaṃ |
                            <caesura/>
                             bhuktamātraḥ śucau deśe nānnaṃ <lb n="6"/> cet sādhu tiṣṭhati
                            || </l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.489"><l> śavdaṃ rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ sparśaś cāpi
                            jugupsitaṃ |
                            <caesura/>
                             aśucy annan tathā bhuktam atimātrañ ca vāmayet || </l></lg>


                        <p xml:id="SS.1.46.490"> śayanam vāsanam vāpi necched vāpi ca tal
                            lakṣaṇaṃ | </p>


                        <lg xml:id="SS.1.46.491"><l> na caikarasase<g ref="#broken-danda"/><milestone unit="jpeg" facs="dscn3099 fol 121.jpg lower"/><pb facs="125" n="122r"/><lb n="1"/>vāyāṃ prasajye ca
                            kadācana ||
                            <caesura/>
                             śākāvarānnabhūyiṣṭhaṃ vyamlañ ca na samācaret | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.492"><l> ekaikaśaḥ samastām vā nāśnīyāc ca
                            kadācana ||
                            <caesura/>
                             prāgbhukte 'py avivi<g ref="#newa-old-gap-filler"/><lb n=""/>kte 'gnau dvir annan na samācaret | </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.493"><l> mātrāgurūm parihared āhāraṃ dra<cb/>vyato
                            'pi ca || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.494"><l> piṣṭānna naiva sevata mātrayā vā
                            kṣudhāturaḥ |
                            <caesura/>
                             peyalehyādyabhakṣyāṇāṃ gurūvidyād yathotta<lb n="3"/>raṃ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.495"><l> gurūṇām adhasauhityaṃ lafhūnāṃ vṛttir
                            iṣyate |
                            <caesura/>
                             dravottaro dra<cb/>vaś cāpi na mātrāgurur iṣyate || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.496"><l> dravādyam aviśuṣkan tu samyakkāny
                            upapadyate |
                            <caesura/>
                             viśuṣkam annam abhyastan na pā<lb n="4"/>kaṃ sādhu gacchati
                            || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.497"><l> piṇḍīkṛtasamaṃ klinnam vidāham
                            upagacchati <cb/> |
                            <caesura/>
                             śrotasy annavahe pittam paktau vā yasya tiṣṭhati || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.498"><l> vidāhi bhuktam anyad vā tasyāpy annam
                            vidahyate |
                            <caesura/>
                             śuṣkam bhuktam vi<lb n="5"/>dagdhaṃ <unclear>ḥ</unclear>
                            syādagdher vyāpādakārakaḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.499"><l> āmam vidadham viṣṭac ca
                            kapha<cb/>pittānilais tribhiḥ |
                            <caesura/>
                             ajīrṇṇe kecid icchanti caturthaṃ rasaśeṣataḥ || </l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.500"><l> atyamvupānād viṣamāśanāc ca sandhā<lb n="6"/>raṇāt svapnaviparyayād vā |
                            <caesura/>
                             kāle 'pi sātmyaṃ laghu cāpi bhuktam annan na pākaṃ bhajate
                            narasya || </l></lg>

                        <!--  
                    Harshal Bhatt
                        Missing verses : 522, 523ab,
                        Addition : 503cd, 531, 532
                        Notes : 514 - 519 are given after 519 
                    
 -->

                        <!--  
  500 not here 
 -->

                        <lg xml:id="SS.1.46.502"><l>mādhuryam annaṅ gatam āṃsasaṃjñām
                            vidagdhasaṃjñāṃ gatam amlabhāvaṃ |
                            <caesura/>
                             kiñcid vidagdhaṃ bhṛśatodaśūlam vi<milestone unit="jpeg" facs="dscn3100 fol 122.jpg upper"/><pb facs="126" n="122v"/><lb n="1"/>ṣṭabdham ānaddhaniruddhavātaṃ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.503"><l>udgāraśuddhāv api bhakṣakāṃkṣā na jāyate
                            hṛdgurutā ca yasya |
                            <caesura/>
                             rasāvaśeṣeṇa tu saprasekaṃ caturtham etan pravadanty ajīrṇṇaṃ
                            ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.504"><l>mūrcchā pralāpo vamathuḥ<lb n="2"/> praseko
                            jvaro 'tisāraḥ sadanam bhramaś ca || śirorujā
                            pṛṣṭhaka<cb/>ṭigrahaś ca
                            <caesura/>
                             tṛṣṇāvipāko 'tha vijṛmbhikā ca || upadravā bhavanty ete
                            maraṇam vāpy ajīrṇṇataḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.505"><l>tatrāme <lb n="3"/>laṃghanaṅ kāryam
                            vidagdhe vamanaṃ hitaṃ ||
                            <caesura/>
                             viṣṭabdhe svedanaṃ śastaṃ<cb/> rasaśeṣe śayīta ca |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.506"><l>vāmayed āśu tan tasmād uṣṇena lavaṇāmvunā
                            ||
                            <caesura/>
                             kāryan cānaśanan tāvad yāvan na pra<lb n="4"/>kṛtim vrajet
                            |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.507"><l>laghukāyamanaś cainaṃ laghvannaiḥ
                            samupācaret ||<cb/>
                            <caesura/>
                             yāvan na prakṛtisthaḥ syād doṣataḥ ghrāṇatas tathā |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.508"><l>hitāhitopasaṃyuktam anna<pc> </pc><unclear reason="corrections to anusvaras">saṃśamanaṃ</unclear>
                            smṛtaṃ ||
                            <caesura/>
                             vahu<lb n="5"/> stokam akāle vā taṃ jñeyam viṣamāśanaṃ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.509"><l>sājīrṇṇe bhujyate ya<cb/>s tu tad
                            adhyaśanam ucyate ||
                            <caesura/>
                             tadvad enan nihanty āśu vahūn vyādhīn karoti ca ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.510"><l>annam vidagdhaṃ hi narasya<lb n="6"/> śīghraṃ śītāmvunā vai paripākameti |
                            <caesura/>
                             tad dhy asya śaityena nihanti pittam ākledibhāvāc ca na yānty
                            adhastāt ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.511"><l>vidahyate yasya tu bhuktamātraṃ <milestone unit="jpeg" facs="dscn3100 fol 122.jpg lower"/><pb facs="126" n="123r"/><lb n="1"/>dahyanti hṛtkoṣṭhagalām̐ś
                            ca yasya |
                            <caesura/>
                             drākṣāsitāṃ mākṣikasaṃprayuktā līḍhvābhayām vai sa sukhaṃ
                            labheta ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.512"><l>bhaved ajīrṇṇaṃ prati yasya śaṅkā
                            snigdhasya jantor vvalino 'nnakāle |
                            <caesura/>
                             prātaḥ saśu<lb n="2"/>ṇṭhīm abhayām aśaṅko bhuñjīta samprāśya
                            hitaṃ hitārthī ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.513"><l>svalpaṃ<cb/> yadā doṣavivandhamāmaṃ līnan
                            na tejaḥpatham āvṛṇoti |
                            <caesura/>
                             bhavanty ajīrṇṇe 'pi tadā vubhukṣā sā ma<lb n="3"/>ndavṛddhim
                            viṣavan nihanti ||<unclear extent="1" unit="syllable"/></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.514"><l>ata ūrddhvam pravakṣyāmi<cb/> guṇānāṅ
                            karmmavistaraṃ |
                            <caesura/>
                             karmmabhis tv anumīyante nānādravyāśrayā guṇāḥ ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.519cd"><l>daśādyāḥ karmmataḥ proktā<lb n="4"/>s
                            teṣāṅ karmmaviśeṣaṇaiḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.520ab"><l>daśaivādyām pravakṣyāmi dravādīs
                            tām̐<cb/>ś chṛṇuśva me ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.515"><l>śītaḥ prahlādanastambhī
                            mūrcchātṛṭsvedadāhajit ||1||
                            <caesura/>
                             uṣṇas tad viparītaḥ syāt pāca<lb n="5"/>naś ca viśeṣataḥ
                            ||2||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.516"><l>sneho mārddavakṛt snigdho
                            valavarṇṇa<cb/>karas tathā ||3||
                            <caesura/>
                             rūkṣas tadviparītaḥ syād viśeṣāt stambhanaḥ smṛtaḥ ||4||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.517"><l>picchilo jīvanaśle<lb n="6"/>ṣī sandhāno
                            vṛṃhaṇas tathā ||5||
                            <caesura/>
                             viṣado viparīto 'sya bhedī śodhanaropaṇaḥ ||6||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.518"><l>dāhapākakaras tīkṣṇaḥ śrāvaṇo mṛdur
                            anyathā ||8||
                            <caesura/>
                             sāndropalepaḥ kaphakṛ<milestone unit="jpeg" facs="dscn3101 fol 123.jpg upper"/><pb facs="127" n="123v"/><lb n="1"/>d guruḥ prīṇanavṛṃhaṇaḥ ||10||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.519ab"><l>laghus tadviparītaḥ syāl lekhano
                            ropaṇas tathā ||11||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.520cd"><l>dravaḥ prakledanaḥ sāndraḥ śuṣkaḥ syād
                            dvandvakārakaḥ ||13||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.521"><l>ślakṣṇaḥ picchilavaj jñeyaḥ ka<lb n="2"/>rkkaśo viṣado yathā ||15||
                            <caesura/>
                             sukhānuvarttī sūkṣmañ ca sugandhī<cb/> rocano mataḥ ||16||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.522"><l>durggandho viparīto sya prakāśau cāpy
                            ubhāv api ||17||
                            <caesura/>
                             saro 'nulomanaḥ<lb n="3"/> prokto mando yātrākaraḥ smṛtaḥ
                            ||19||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.523"><l> vyavāyī deham akhilaṃ<cb/> vyāpya pākāya
                            kalpate ||20||</l></lg>


                        <lg xml:id="SS.1.46.525"><l>guṇā viṃśatir ity ete karmmataḥ
                            parikīrttitāḥ ||<unclear unit="syllable"/></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.526"><l>ata ūrddham pravakṣyāmi āhāragatiniścayaṃ
                            |
                            <caesura/>
                             pañcabhūtātmake de<cb/>he āhāraḥ pākabhautikaḥ ||
                            <caesura/>
                             vipakvaḥ pañcadhā samyag guṇām̐s tān abhivarddhayet ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.527"><l>avidagdhaṃ kaphaṃ pittam vidagdhaḥ pavanam
                            punaḥ ||
                            <caesura/>
                             samyag vipakṣo niḥsāra āhāraḥ<cb/> parivṛṃhayet |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.528"><l>viṇmūtram āhāramalaḥ sāraḥ prāgīrito rasaḥ
                            ||
                            <caesura/>
                             sa tu vyānena vikṣiptaḥ sarvvān dhā<lb n="6"/>tūn visarppati
                            |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.529"><l>kapha pitta malaḥ kheṣu svedaḥ syān
                            nakharoma ca ||
                            <caesura/>
                             netraviṭ tvakṣu ca sneho dhātūnāṃ kramaśo malāḥ |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.530"><l>divā vivuddhahṛdaye jāgrataḥ puṇḍarīkavat
                            ||
                            <caesura/>
                             anupakli<milestone unit="jpeg" facs="dscn3101 fol 123.jpg lower"/><pb facs="127" n="124r"/><lb n="1"/>nna dhātvannam ajīrṇṇepi hitaṃ niśi |</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.531"><l>hṛdayaṃ līyate rātrau prasuptasya
                            viśeṣataḥ ||
                            <caesura/>
                             samupaklinnadhātvannam ajīrṇṇe tv ahitaṃ divā ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.532"><l>imam vidhiṃ yo 'numatam mahāmuner
                                mmaharṣimu<lb n="2"/>khyasya paṭhet tu yatnataḥ |
                            <caesura/>
                             sa bhūmipāloya vidhātum auṣadham mahā<cb/>tmanāñ cārhati
                            vaidyasattama iti || o ||</l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.532.add1"><l><add place="inline">dravyajñānaṃ
                                rasajñānam vasanañ ca virecanaṃ |
                                <caesura/>
                                 dravadravya<lb n="3"/>parijñānam annapānena ṣaṭ smṛtaḥ ||
                                o ||</add></l></lg>

                        <lg xml:id="SS.1.46.532.add2"><l><add place="inline">sūtrasthāne
                                purā<cb/> proktañ catvāriṃśat ṣaḍuttaraṃ |
                                <caesura/>
                                 adhyāyāḥ kāśirājena pūrṇṇaṃ sarvvaṃ savistaraṃ
                            ||</add></l></lg>

                        <p xml:id="SS.1.46.trailer">|| iti <lb n="4"/>suśrute śalyatantre
                            sūtrasthānaṃ samāptaṃ || ||</p>

                        <milestone facs="dscn3101 fol 123.jpg lower" n="124r4" unit="folio"/>

                    </div>


                </div>
                <!--  
 end of Sūtrasthāna 
 -->
            </div>

        </body>

    </text>

    <facsimile>
        <graphic url="https://sushrutaproject1.github.io/Sushrutasamhita_Saktumiva1/nak_5-333_manifest.json"/>
    </facsimile>

</TEI>
