A

The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Sūtrasthāna 32-end, based on the Nepalese MSS

Published in 2020 by The Suśruta Project in The University of Alberta.

Siglum NE
MN
1-1146
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Sūtrasthāna 32-end, based on the Nepalese MSS
A1938Printed edition: Ācārya 1938: Sūtrasthāna 32-46 corrected
KMS Kathmandu KL 699: Sūtrasthāna 32-46
KacMS Kathmandu KL 699: Sūtrasthāna 32-46 [ante correctionem]
KpcMS Kathmandu KL 699: Sūtrasthāna 32-46 [post correctionem]
NMS Kathmandu NAK 1-1079: Sūtrasthāna 32-end
NacMS Kathmandu NAK 1-1079: Sūtrasthāna 32-end [ante correctionem]
NpcMS Kathmandu NAK 1-1079: Sūtrasthāna 32-end [post correctionem]
HMS Kathmandu NAK 5-333: Sūtrasthāna 32-end
HacMS Kathmandu NAK 5-333: Sūtrasthāna 32-end [ante correctionem]
HpcMS Kathmandu NAK 5-333: Sūtrasthāna 32-end [post correctionem]
Revision history
2020-11-04 Began this file.
2023-11-04 added 1.41, based on MS N
2023-06-26 Separated the file into two parts, 1-31 and 32-end, because of processing limits at Saktumiva
2023-10-25 Added all remaining adhyāyas from H and stripped out transcription codes to make draft provisional edition files.
2024-03-27 Completed a major overhaul ("meta-edit") of the all Sūtrasthāna files. I checked all passages and made sure that xml:id tags matched correctly across all files, unifying and separating text-portions as needed. I separated words ad hoc. I corrected readings and checked against the MSS in many cases, but again ad hoc. There is much remaining to be done, but the Sūtrasthāna is now in a coherent format at the macro scale.
2026-03-11 Fixed alignment issues in xml:ids
2024-04-07 Checked and corrected integrity of xml:ids.
2024-04-07 Checked and corrected pb facs attributes to synchronize with IIIF files served from archive.org.


[Sūtrasthāna 32-end]

[Adhyāya 32, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.32.1
athātaḥ svabhāvavipratipattiṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥH om. K adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.32.3
svabhāvaprasiddhānāṃ śarīraikadeśānām anyathātvaṃ maraṇāya | tad yathā śuklānāṃ kṛṣṇatvaṃ kṛṣṇānāṃ śuklatvaṃ | sthirāṇām mṛdutvaṃ | calānām acalatvam acalānāñ calatvaṃ | pṛthūnāṃ saṃkṣiptatvaṃ saṃkṣiptānāṃ pṛthutvaṃ | dīrghāṇāṃ hrasvatvaṃ ca hrasvānāṃ dīrghatā | apatanadharmmiṇāṃ patanam akasmāc chaityoṣṇasneharaukṣyaprastambhavaivarṇṇyāni apasarppaṇam aṅgānāṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svabhāvaprasiddhānāṃK​N​H svabhāvasiddhānāṃ A1938 śarīraikadeśānāmśarīraikadeśānāṃmA1938​K​H śarīraikadeśanām N anyathātvaṃK​H anyabhāvitvaṃ A1938 manyathātvam N kṛṣṇatvaṃA1938​K​H kṛṣṇānāṃ N kṛṣṇānāṃA1938​K​H kṛṣṇānā N śuklatvaṃK​N​H śuklatā, raktānām anyavarṇatvaṃ, A1938 mṛdutvaṃmṛdutvañA1938​Kpc​N​H mṛ Kac calānāmcalānāñKpc​N​H mṛdūnāṃ sthiratā, calānā A1938 tvaṃ calānām Kac acalatvamacalatvaṃK​H macalatvaṃ, A1938 calatvam N calatvaṃcalatvamK​N​H calatā, A1938 saṃkṣiptatvaṃsaṅkṣiptatvaṃA1938​Kpc​N​H saṃptatvaṃ Kac pṛthutvaṃK​N​H pṛthutā, A1938 hrasvatvaṃ caH hrasvatvaṃ, A1938 hrasvaṃ K hrasvaṃ vā N patanamK​N​H patanadharmitvaṃ , patanadharmiṇām apatana A1938 akasmāc chaityoṣṇasneharaukṣyaprastambhavaivarṇṇyāniakasmāc chaityoṣṇasneharaukṣyaprastambhavaivarṇṇyāniK​N​H dharmitvam akasmāt, śaity auṣṇyasnaigdhyaraukṣyaprastambhavaivarṇyā A1938 apasarppaṇamapasarpaṇamapasarppaṇa𑑎mK​N​H vasādanaṃ A1938 aṅgānāṃK​N​H cāṅgānām ||3|| A1938
cf. 1938 ed. 1.32.4
svebhyaḥ sthānebhyaḥ śarīraikadeśānām avasraṃsotkṣiptabhrāntapatitavimuktanirggamātigamagurulaghutvāni pravālavarṇṇavyaṅgaprādurbbhāvo vākasmāt sirāṇāṃ ca darśana lalāṭe nāsāvaṃśe vā piṭakotpattir udakotpattir nnetrarogam vināsrupravṛttir lalāṭe vā prabhātakāle svedapravṛttiḥ | gomayacūrṇṇaprakāśasya rajaso darśanam uttamāṅge līyanam vā kapotakaṅkagṛddhraprabhṛtīnāṃ mūtrapurīṣapravṛddhir abhuñjanānāṃ stanamūlahṛdayorassu ca śūlotpattayaḥ | madhye śūnatvam anteṣu parimlāyitvaṃ | viparyayo vā naṣṭahīnavikalavihṛtasvaraṃ vā vivarṇṇapuṣpaprādurbbhāvo vā dantanakhaśarīreṣu puṣpadarśanaṃ yasya cāpsu kaphaśakṛdretāṃsi nimajjanti yasya ca dṛṣṭimaṇḍale bhinnavikṛtāni rūpāṇy ālocyante snehābhyaktakeśāṅga iva yo bhāti yaś ca durbbalo bhaktadveṣātisārābhyām pīḍyate | kāsamānaś ca tṛṣṇātibhūtaḥ kṣīṇaś charddibhaktadeśayuktaḥ saphenarudhirodvāmī hatasvaraḥ śūlābhihataś ca manuṣyaśūnakaracaraṇo nnadveṣī srastapiṇḍakāṃsapāṇipādaḥ | yaś ca pūrvāhṇe bhuktam aparāhṇe ścharddayaty avidagdhaṃ sāryate vā jvarakāsābhibhūtaḥ sa śvāsān mriyate | vastavad vilapamāno bhūmau patati srastamuṣkaḥ stabdhaśepo bhagnagrīvaḥ praṇaṣṭamehaś ca manuṣyaḥ prāgviśuṣyamāṇahṛdaya ārddraśarīraḥ | yaś ca loṣṭaṃ loṣṭenābhihanti | kāṣṭham vā kāṣṭhena tṛṇāni vā cchinnanti | adharoṣṭham vā daśati uttaroṣṭham vā leḍhi | āluñcati karṇṇau keśām̐ś ca | devadvijagurusuhṛdvaidyān vā vidveṣṭi yasya ca vakrānuvakragā grahā garhitasthānagatāḥ | janmaṛkṣam vāsyolkāśanibhyām abhihanyate | rātrau vā gṛhadvāraśayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbbhāvo veti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vā… vā om. Kac ttir… vināsrupravṛttir om. A1938
svebhyaḥA1938​Kpc​N​H om. Kac sthānebhyaḥA1938​Kpc​N​H svebhyaḥ Kac śarīraikadeśānāmśarīraikadeśānāṃśarīraikadeśānāṃmK​N​H śarīraikadeśānā A1938 avasraṃsotkṣiptabhrāntapatitavimuktanirggamātigamagurulaghutvāniavasraṃsotkṣiptabhrāntapatitavimuktanirggamātigamagurulaghutvāniH mavastrastotkṣiptabhrāntāvakṣiptapatitavimuktanirgatāntargatagurulaghutvāni, A1938 mavasraṃsotkṣiptabhrāntapatitavimuktanirgamātigamagurulaghutvāni K avasraṃsotkṣiptabhrāntapatitavimuktānirgamātigamagurulaghutvāni N vākasmāt sirāṇāṃ cavākasmāt sirāṇāṃ cavākasmāt sirāṇāñ cavākasmāt sirāṇāṃ caK​N​H vā'pyakasmāt, sirāṇāṃ ca A1938 darśanaH darśanaṃ A1938​K​N piṭakotpattirpiṭakotpattiḥpiṭakotpattiḥKpc​N​H piḍa A1938 pi Kac udakotpattirK​N​H kotpa A1938 svedapravṛttiḥK​N​H svedaḥ, netrarogādvinā vā'śrupravṛttiḥ, A1938 gomayacūrṇṇaprakāśasyagomayacūrṇṇaprakāśasyaN​H gomayacūrṇaprakāśasya vā A1938 gomayacūrṇṇaprakāsasya K darśanamdarśanamK​N​H darśana A1938 uttamāṅgeK​N​H muttamāṅge A1938 līyanam vāK​N​H nilayanaṃ vā A1938 kapotakaṅkagṛddhraprabhṛtīnāṃkapotakaṅkagṛdhraprabhṛtīnāṃkapotakaṅkagṛdhraprabhṛtīnāṃK​N​H kapotakaṅkakākaprabhṛtīnāṃ, A1938 mūtrapurīṣapravṛddhirmūtrapurīṣapravṛddhirmūtrapurīṣapravṛddhirK​N​H mūtrapurīṣavṛddhi A1938 abhuñjanānāṃK​N​H rabhuñjānānāṃ, A1938 stanamūlahṛdayorassu castanamūlahṛdayoraḥsu caK​H tatpraṇāśo vā bhuñjānānāṃ, stanamūlahṛdayor aḥsu ca A1938 tanamūlahṛdayoḥ sūca N śūnatvamK​N​H śūnatva A1938 anteṣuK​N​H manteṣu A1938 parimlāyitvaṃpa𑑎rimlāyitvaṃA1938​K​H parimlā N viparyayoK​H viparyayo vā, A1938 om. N vāK​H tathā'rdhāṅge śvayathuḥ śoṣo 'ṅgapakṣayor vā, A1938 nayitvam | viparyayo vā N naṣṭahīnavikalavihṛtasvaraṃ vānaṣṭahīnavikalavihṛtasvaram vāKpc​N​H naṣṭahīnavikalavikṛtasvaratā vā, A1938 naṣṭahīnavikalavihṛtasvaraṃ Kac vivarṇṇapuṣpaprādurbbhāvo vāvivarṇapuṣpaprādurbhāvo vāvivarṇṇapuṣpaprādurbhāvo vāA1938​Kpc​H vivarṇṇapuṣpaprādurbhāvo N dantanakhaśarīreṣuK​N​H dantamukhanakhaśarīreṣu, A1938 puṣpadarśanaṃH om. A1938​Kac​N puṣpadarśana Kpc cāpsuK​N​H vā'psu A1938 kaphaśakṛdretāṃsikaphaśakṛdretānsiK​N​H kaphapurīṣaretāṃsi A1938 yasya cayasya jpegcaKpc​N​H yasya vā A1938 yasya ca na Kac rūpāṇyK​N​H rūpā A1938 ālocyanteK​N​H ṇyālokyante, A1938 tṛṣṇātibhūtaḥK​N​H tṛṣṇābhibhūtaḥ, A1938 kṣīṇaśK​N​H kṣīṇa A1938 charddibhaktadeśayuktaḥcha𑑎rddibhaktadeśayuktaḥH śchardibhaktadveṣayuktaḥ A1938 charddibhaktadveṣayuktaḥcharddibhaktadveṣayuktaḥchardibhaktadveṣayuktaḥ K​N saphenarudhirodvāmīK​N​H saphenapūyarudhirodvāmī A1938 śūlābhihataś caśūlābhihataś caK​N​H śūlābhipannaś ca A1938 manuṣyaśūnakaracaraṇoK​H manuṣyaḥ, śūnakaracaraṇavadanaḥkṣīṇo A1938 manuṣyaśūnakaracaraṇon N nnadveṣī'nnadveṣīA1938​K​H nadveṣī N srastapiṇḍakāṃsapāṇipādaḥK​H srastapiṇḍikāṃsapāṇipādo A1938 śasupiṇḍikānsapāṇipādaḥ | N yaś caK​N​H jvarakāsābhibhūtaḥ, yas tu A1938 bhuktambhuktamK​N​H bhukta A1938 aparāhṇeK​N​H maparāhṇe A1938 ścharddayatyśchardayatyK​N​H chardaya A1938 avidagdhaṃK​N​H tyavidagdha A1938 sāryate vāK​N​H matisāryate vā A1938 jvarakāsābhibhūtaḥ sajvarakāsābhibhūtaḥ saK​H sa A1938 jvarakāsārābhibhūtaḥ sa N śvāsān mriyateśvāsān mriyateK​H śvāsānmriyate, A1938 śvāsā mayate | N vastavad vilapamānovastavad vilapamānoK​N​H bastavadvilapan yaś ca A1938 stabdhaśepoK​N​H stabdhameḍhro A1938 praṇaṣṭamehaś capraṇaṣṭamehaś caK​N​H pranaṣṭamehanaś ca A1938 prāgviśuṣyamāṇahṛdayaKpc​N​H prāgviśuṣyamāṇāhṛdaya A1938 prāgviśuṣyamāṇa Kac kāṣṭham vākāṣṭhaṃ vāK​N​H kāṣṭhaṃ A1938 cchinnantichinatti,cchinatti |H chinattichinatti,cchinatti | A1938​K​N adharoṣṭham vāadharoṣṭhaṃ vāK​N​H adharoṣṭhaṃ A1938 āluñcatiK​N​H āluñcati vā A1938 devadvijagurusuhṛdvaidyān vādevadvijaguru𑑎suhṛdvaidyān vāH devadvijagurusuhṛdvaidyāṃś ca A1938 devadvijagurusuhṛdvaidyāṃ vā K devadvijagurusuhṛdvaidyāṃ N vidveṣṭiK​N​H dveṣṭi, A1938 yasya caK​N​H yasya A1938 garhitasthānagatāḥK​N​H garhitasthānagatāḥ pīḍayanti, A1938 janmaṛkṣamK​N​H janmarkṣaṃ vā, A1938 vāsyolkāśanibhyāmvāsyolkāśanibhyāmK​N​H yasyolkāśanibhyā A1938 abhihanyateK​N​H mabhihanyate A1938 rātrau vāN​H horā vā, A1938 om. K gṛhadvāraśayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbbhāvogṛhadvāraśayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbhāvoN gṛhadāraśayanāsanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbhāvo A1938 om. K gṛhadvāraśayanāśanayānavāhanamaṇiratnopakaraṇagarhitalakṣaṇanimittaprādurbbhāvo H vetiA1938​N​H om. K
cf. 1938 ed. 1.32.5
bhavanti cātra ||
cikitsyamānaḥ samyak tu vikāro yo 'bhivarddhate |
prakṣīṇabalamāṃsasya lakṣaṇan tadgatāyuṣaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavantiA1938 om. N​H cātraA1938 om. N​H cikitsyamānaḥ
cikitsyamānaḥ
bhavanti cātra ||
cikitsyamānaḥ
A1938​H
bhavanti cātra || cikitsyamāna N
samyak tuN​H samyak ca A1938 vikāro yovikāro jpegyoA1938​H vikāro N 'bhivarddhate'bhivardhateA1938 bhivardhate bhivardhate |bhivarddhate | N​H
cf. 1938 ed. 1.32.6
nivarttate mahāvyādhiḥ sahasā yasya dehinaḥ |
na cāhāraphalaṃ yasya dṛśyate sa vinaśyati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vinaśyatiA1938​H vinasyati || N
cf. 1938 ed. 1.32.7
etāni riṣṭarūpāṇi samyag budhyeta yo bhiṣak |
sādhyāsādhyaparīkṣañ ca sa rājñaḥ sammato bhaved iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
etānietānyA1938​H etā N riṣṭarūpāṇiriṣṭarūpāṇi𑑎N​H ariṣṭarūpāṇi A1938 bhiṣak | sādhyāsādhyaparīkṣañ ca sabhiṣak |
sādhyāsādhyaparīkṣañ ca sa
H
bhiṣak |
sādhyāsādhyaparīkṣāyāṃ sa
A1938
bhiṣak |
sādhyāsādhyaparīkṣañ ca
N
rājñaḥA1938​H om. N bhaved itiN​H bhavet ||7|| A1938
|| 31 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| 31 || ❈31 || ❈H iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne svabhāvavipratipattirnāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ ||32|| A1938 31 || 0 || N

[Adhyāya 33, draft based on MS H]

1.33.1
athāto vāraṇīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāraṇīyamvāraṇīyammN​H 'vāraṇīyam A1938 adhyāyaṃA1938​H adhyāya N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.33.3
upadravais tu ye juṣṭā-vyādhayo yānty avāryatāṃ |
rasāyanair vvinā vatsa tāṃ śṛṇv ekamanā mama ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasāyanair
rasāyanair
N​H

rasāyanā
A1938
vvināvināN​H d vinā A1938 vatsa tāṃN​H vatsa! tā A1938 śṛṇv ekamanāH n śṛṇv ekamanā A1938 cchṛṇv aikamanā N mamaA1938​H mamaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.33.4
vātavyādhiḥ pramehaś ca kuṣṭhānyatha bhagandaraṃ |
arśośmarī mūḍhagarbho bhavaty udaram aṣṭamam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pramehaś caA1938​H pramehasra N kuṣṭhānyathakuṣṭhān yathaN​H kuṣṭham arśo A1938 arśośmarīH
aśmarī
A1938

aśīṣmarī
N
bhavatyN​H ca tathai A1938 udaramN​H vodaram A1938
cf. 1938 ed. 1.33.5
aṣṭāv ete mahāntaḥ syūr vvyādhayo dustarāḥ sadā | prāṇamāṃsakṣayaḥ śophas tṛṣṇā ccharddir jvaras tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahāntaḥH prakṛtyaiva duści A1938 ma N syūrH kitsyā ma A1938 hāntasyur N vvyādhayovyādhayoN​H om. A1938 dustarāḥH hā A1938 dustarā N sadāH gadāḥ A1938 madā | N śophasśophaḥN​H śoṣa A1938 tṛṣṇātṛṣṇāN​H stṛṣṇā A1938 ccharddirH cchardi A1938 c chardi N jvarasN​H rjvaras A1938
cf. 1938 ed. 1.33.6
atīsāraś ca mūrcchā ca hikkāśvāsas tathaiva ca |
etair upadravair jjuṣṭān sarvvān etān vivarjayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jjuṣṭān sarvvān etān vivarjayetH juṣṭān sarvāneva vivarjayet ||6|| A1938 juṣṭā sarvānetān vivarjayet | N
cf. 1938 ed. 1.33.7
śūnaṃ suptatvacam bhagnaṅ kampādhmānanipīḍitaṃ |
rujārttam antañ ca naram vātavyādhir vvināśayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rujārttam… vvi om. N
suptatvacamsuptatvacaṃA1938​H suptaṃ tvacaṃ N rujārttamH
naraṃ rujārta
A1938
antañ caH mantaś ca A1938 naramH om. A1938 vvināśayetvināśayetA1938​H
vivaryayed udariṇaṃ virikto yo bhipūryate |
N
cf. 1938 ed. 1.33.8
yathoktopadravāviṣṭam atiprasrutam eva ca |
piṭakāpīḍitaṃ gāḍhaṃ prameho hanti mānavaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yathoktopadravāviṣṭamyathoktopadravāviṣṭamA1938​H yathoktapadravāviṣṭa N atiprasrutamA1938​H matiprasrutam N eva caN​H eva vā | A1938 piṭakāpīḍitaṃ
piṭakāpīḍitaṅ
N​H

piḍakāpīḍitaṃ
A1938
gāḍhaṃA1938​H gāḍha N
cf. 1938 ed. 1.33.9
prabhinnaṃ prasrutāṅgañ ca raktanetraṃ hatasvaraṃ |
pañcakarmmaguṇātītaṃ kuṣṭhaṃ hanti hi kuṣṭhinaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prabhinnaṃN​H prabhinna A1938 hatasvaraṃhatasvaramA1938​H hataṃ svaram | N pañcakarmmaguṇātītaṃ
pañcakarmaguṇātītaṃ
A1938​H

kañcakarmaguṇātītaṃ
N
hanti hiN​H hantīha A1938
cf. 1938 ed. 1.33.11
vātamūtrapurīṣāṇi krimayaḥ śukram eva ca |
bhagandarāt prasravanti sa naśyati bhagandarī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… prasravanti om. N
saH yasya taṃ parivarjayet ||11|| A1938 tṛṣṇārocakaśūlā tram atiprasrutaśoṇitam |
śophātīsārasaṃyuktandu
N
naśyatiH om. A1938 nāmākṣa N bhagandarīH om. A1938 payen naram || N
cf. 1938 ed. 1.33.10
tṛṣṇarocakaśūlārttam atiprasrutaśoṇitaṃ |
śophātīsārasaṃyuktaṃ durnāmā kṣapayen naraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… śophātīsārasaṃyu om. N
tṛṣṇarocakaśūlārttam tṛṣṇarocakaśūlārttamH tṛṣṇārocakaśūlārtam A1938 śophātīsārasaṃyuktaṃH
śophātīsārasaṃyuktam arśovyādhir vināśayet ||10||
A1938
durnāmāH om. A1938 darāt pra N kṣapayenH om. A1938 sravanti N naraṃnaraṃH om. A1938 sanesyati bhagandarī || N
cf. 1938 ed. 1.33.12
praśūnanābhivṛṣaṇaṃ vaddhamūtrarujāturaṃ |
aśmarī kṣapayaty āśu sikatāśarkkarānvitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
praśūnanābhivṛṣaṇaṃA1938​H prasūnanābhivṛṣaṇa N vaddhamūtrarujāturaṃH ruddhamūtraṃ ruganvitam | A1938 baddhamūtrarujāturam | N kṣapayatyH kṣapaya A1938 kṣāpaya N āśuH tyāśu A1938 tyāśuḥ N sikatāśarkkarānvitaṃsikatāśarkarānvitaṃN​H sikatā śarkarānvitā ||12|| A1938
cf. 1938 ed. 1.33.14
pārśvabhaṅgānnavidveṣaḥ śophātīsārapīḍitam |
vivarjayed udariṇam virikto yo 'bhipūryate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pārśvabhaṅgānnavidveṣaḥpārśvabhaṅgānnavidveṣaḥH pārśvabhaṅgānnavidveṣa A1938 pārśvabhaṅgān avidveṣaḥ N vivarjayed udariṇam
vivarjayed udariṇaṃ

vivarjayed udariṇam
N​H

viriktaṃ pūryamāṇaṃ ca varjayed udarārdi
A1938
virikto yoH tam ||14|| A1938 viriyo N 'bhipūryateH om. A1938 bhipūjyate | N
cf. 1938 ed. 1.33.13
yonīsamvaraṇaṃ saṅgaḥ kukṣo makkallasaṃjñitaḥ |
hanyuḥ striyaṃ mūḍhaga-rvbhe yathoktāś cāpy upadravāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raṇaṃ… makkallasaṃjñitaḥ om. A1938
yonīsamvaraṇaṃN​H garbhakoṣaparāsaṅgo makkallo yonisaṃvṛ A1938 kukṣoH kukṣau N makkallasaṃjñitaḥH makkalasajñitaḥ | N hanyuḥ
hanyus

hanyuḥ
N​H

hanyā
A1938
striyaṃH t striyaṃ A1938 triyaṃ N mūḍhaga-rvbhemūḍhaga-rvbheH mūḍhagarbhe A1938 mūḍhagarbho N yathoktāśA1938​H yatho N
cf. 1938 ed. 1.33.15
visaṃjñas tām yate yas tu śete nipati-to yathā |
śītārddito 'ntaruṣṇaś ca jvareṇa mriyate naraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
visaṃjñas tāmH yas tāmyati visañjñaś A1938 visajñas tā N yate yas tuH ca A1938 myate yas tu N yathāN​H 'pi vā | A1938 naraḥA1938​H nanaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.33.16
yo hṛṣṭaromā raktākṣo hṛdi saṃghātaśūlavān |
vaktreṇa cocchvasiti taṃ jvaro hanti mānavaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yo hṛṣṭaromāA1938​H yo hṛṣṭarakto Nac yo hṛṣṭa Npc saṃghātaśūlavān | vaktreṇasaṅghātaśūlavān |
vaktreṇa
saṃghātaśūlavān |
vaktreṇa
N​H
saṅghātaśūlavān |
nityaṃ vaktreṇa
A1938
cocchvasiti taṃH cocchvasyāttaṃ A1938 caivocchvisititaṃ N
cf. 1938 ed. 1.33.17
hikkāśvāsa samāyuktaṃ mūḍham vibhrāntalocanaṃ |
santatocchvāsinaṃ kṣīṇaṃ naraṃ kṣapayate jvaraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
samāyuktaṃsamāyuktaṃN​H pipāsārtaṃ A1938 vibhrāntalocanaṃvibhrāntalocanamA1938​H citrāntalocanaṃ | N santatocchvāsinaṃ
santatocchvāsinaṃ
A1938​H

santatocchvāsitaṃ
N
kṣapayateN​H kṣapayati A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āvilākṣaṃ pratāmy antaṃ nidrāyuktam atīva ca |
kṣīṇaśoṇitamāṃsaṃ ca naraṃ nāśayati jvaraḥ ||18|
A1938
cf. 1938 ed. 1.33.19
śvāsaśūlapipāsārtaṃ-kṣīṇañ jvaranipīḍitaṃ |
viśeṣeṇa naraṃ vṛddham atīsāro vināśayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jvaranipīḍitaṃjvaranipīḍitamA1938​H jvaranipīḍanaṃ | N vṛddhamN​H vṛddha A1938 atīsāroN​H matīsāro A1938 vināśayetA1938​H vināśayeta | N
cf. 1938 ed. 1.33.20
śuklākṣamannadveṣṭāram ūrddhaśvāsanipīḍitam |
kṛcchreṇa bahu mehantaṃ yakṣmā hantīha mānavaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śuklākṣamannadveṣṭāramH śuklākṣamannadveṣṭāra A1938 śuklākṣamannadviṣṭāram N ūrddhaśvāsanipīḍitamH mūrdhvaśvāsanipīḍitam | A1938 ūrdhvaśvāsanipīḍitaṃ | N kṛcchreṇa
kṛcchreṇa
A1938​H

kṛccheṇa
N
bahuA1938​N vahu H hantīhaA1938​H hantīva N
cf. 1938 ed. 1.33.21
śvāsaśūlapipāsānnavidveṣo granthimūḍhatā |
jāyate durvvalatvaṃ ca gulmino maraṇāya vai||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śvāsaśūlapipāsānnavidveṣośvāsaśūlapipājpegsānnavidveṣoH śvāsaśūlapipāsānnavidveṣa A1938 śvāsaśūlapipāsānnavidveṣo N granthimūḍhatāgranthimūḍhatāḥA1938​H granthirūḍhatā || N jāyate
jāyate
N​H

bhavanti
A1938
durvvalatvaṃ cadurbalatvañ caH durbalatvaṃ cadurbalatvañ ca A1938​N gulminoA1938​H gulmiṇo N maraṇāyaN​H mṛtyumeṣya A1938 vaiN​H taḥ ||21|| A1938
cf. 1938 ed. 1.33.22
ādhmānaṃ vaddhaniṣyandaṃ ccharddihikkātṛṣānvitam |
rujāśvāsasamāyuktaṃ vidradhir nnāśayet naraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ādhmānaṃH ādhmātaṃ A1938 ādhmāna N vaddhaniṣyandaṃH baddhaniṣyandaṃ A1938​N ccharddihikkātṛṣānvitamH chardihikkātṛḍanvitam | A1938 cchardihikkākṛśānvitaṃ || N rujāśvāsasamāyuktaṃ
rujāśvāsasamāyuktaṃ
N​H

rujāśvāsasamāviṣṭaṃ
A1938
vidradhirH vidradhi A1938​N nnāśayet naraṃrnāśayennaram ||22||rnāśayennaram |H rnāśayennaram rnāśayennaram ||22||rnāśayennaram | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.33.23
pāṇḍudantanakho yastu pāṇḍunetraś ca mānavaḥ |
pāṇḍusaṃghātadarśī ca pāṇḍurogī vinaśyati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pāṇḍudantanakhoA1938​H pāṇḍudattanakho N yastuH yaś ca A1938 yas tu N mānavaḥA1938​H mānavaṃ | N pāṇḍusaṃghātadarśī ca
pāṇḍusaṅghātadarśī ca
A1938​H

pāṇḍusadyātadaśī ca
N
cf. 1938 ed. 1.33.24
lohitañ charddayed yas tu bahuśo lohitekṣaṇaḥ |
lohito 'ṅgāradarśī ca mriyate raktapaittikaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lohitañlohitaṃA1938​H lohitaṃ ccharditaṃ N bahuśobahuśoA1938​N vahuśo H lohitekṣaṇaḥA1938​H lohitekṣaṇeḥ | N lohitoH om. A1938
lohitāṅ
N
'ṅgāradarśī caṅgāradarśī caH
raktānāṃ ca
A1938
garadaśīca N
mriyateN​H diśāṃ draṣṭā A1938 raktapaittikaḥH raktapittī vinaśyati ||24|| A1938 raktapittakaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.33.25
avāco pi savāco 'pi kṣīṇamānsavalo naraḥ |
jāgarūko kṣyāsandeham unmādena vinaśyati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
avāco piN​H om. A1938 savācoN​H avāṅ A1938 'pipiN​H mukhastūnmukho vā A1938 kṣīṇamānsavaloH kṣīṇamāṃsabalo A1938​N jāgarūko
jāgarūko
N​H

jāgariṣṇur
A1938
kṣyāsandehamkṣyāsandehamH asandeham A1938 hy asandeham N
cf. 1938 ed. 1.33.26
apasmarantam bahuśaḥ prakṣīṇañ calitaṃ bhruvaṃ |
netrābhyāñ ca vikurvvāṇam apasmāro vināśayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apasmarantamH bahuśo 'pasmarantaṃ A1938 aparasmaranta N bahuśaḥem. om. A1938 bahuśaḥ pra N vahuśaḥ H prakṣīṇañH tu prakṣīṇaṃ A1938 cali bha N calitaṃH calita A1938 lita N vināśayetA1938​H vināśanāt || N
33 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
33 ||em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne 'vāraṇīyo nāma trayastriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||33|| A1938 la || N 33 || H

[Adhyāya 34, draft based on MS H]

1.34.1
athāto yuktasenīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yuktasenīyaṃyuktasenīyaṃH yuktasenīyam adhyāyaṃ A1938
1.34.1.add
dhanvantarim mahāprājñaṃ sarvvaśāstraviśāradaṃ |
caraṇāv upasaṃgṛhya suśrutaḥ paripṛcchati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhanvantarimHpc dhanvantari N om. Hac mahāprājñaṃHpc mahāprajñaṃ N om. Hac sarvvaśāstraviśāradaṃsarvaśāstraviśāradamN​Hpc om. Hac caraṇāv
caraṇāv
N​Hpc
om. Hac
upasaṃgṛhyaN​Hpc om. Hac suśrutaḥsuśrutaḥN​Hpc om. Hac paripṛcchatiparipṛcchatiN​Hpc om. Hac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.34.3
yuktasenasya nṛpateḥ parānabhijighāṃsataḥ |
bhiṣajā rakṣaṇaṃ kāryaṃ yathā tad brūhi me mune ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yuktasenasyaN​H nṛpater yuktasenasya A1938 nṛpateḥnṛpateḥN​H om. A1938 parānabhijighāṃsataḥparān abhijighāṃsataḥH parānabhijigīṣataḥ | A1938 parān api jighāṃsataḥ | N tad brūhi metad brūhi meH tadupade A1938 brūhi me N muneN​H kṣyate ||3|| A1938
1.34.3.add
tasya tad vacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām varaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasyaN​Hpc om. Hac tad vacanaṃN​Hpc om. Hac śrutvāN​Hpc om. Hac prābravīd bhiṣajāmN​Hpc om. Hac varaḥN​Hpc om. Hac
cf. 1938 ed. 1.34.4
vijigīṣuḥ sahāmātyair yātrāyuktaḥ prayatnataḥ |
rakṣitavyo viśeṣeṇa viṣādeva narādhipaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vijigīṣuḥvijigīṣuḥA1938​H vijigīṣu N sahāmātyairA1938​H mahāmātyair N yātrāyuktaḥA1938​H yātrāyukta N viṣādevaH viṣād eva A1938 viṣādena N
cf. 1938 ed. 1.34.5
panthānam udakañ chāyāṃ bhaktaṃ yavasamindhanaṃ ||
duṣayanty arayas tāni jānīyāc chodhanīya ca |
tasya liṅgaṃ cikitsāñ ca kalpasthāne pravakṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ty… chodhanīya om. A1938
chāyāṃA1938​H sthāyā N yavasamindhanaṃN​H yavasam indhanam | A1938 duṣayanty
jpegduṣayanty
H
dūṣayan A1938
dūṣayanty
N
jānīyāc chodhanīyaH jānīyāc chorayīti N ca | tasya liṅgaṃ cikitsāñ ca kalpasthāne pravakṣyateem. rayastac ca jānīyācchodhayettathā ||5|| A1938 ca | N​H
cf. 1938 ed. 1.34.6
ekottaraṃ mṛtyuśatam atharvvāṇaḥ pracakṣate |
tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣās tv āgantavaḥ smṛtāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ekottaraṃem. tasya liṅgaṃ cikitsā ca kalpasthāne pravakṣyate
ekottaraṃ
A1938
tasya liṅgaṃ cikitsāñ ca kalpasthāne pravakṣyate |
ekottara
N
tasya liṅgaṃ cikitsāñ ca kalpasthāne pravakṣyate ||
ekottaraṃ
H
atharvvāṇaḥatharvāṇaḥA1938​H atharvāṇa N tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣās tv āgantavaḥ smṛtāḥem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.7
doṣāgantunimittebhyo rasamantraviśāradau |
rakṣatāṃ nṛpatin nityaṃ yatnād vaidyapurohitau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣāgantunimittebhyoem. tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣā āgantavaḥ smṛtāḥ
doṣāgantujamṛtyubhyo
A1938
tatraika kālasayuktaḥ śeṣās tv āgantavaḥ smṛtāḥ |
doṣāgantrunimittebhyo
N
tatraikaḥ kālasaṃyuktaḥ śeṣās tv āgantavaḥ smṛtāḥ |
doṣāgantunimittebhyo
H
rasamantraviśāradauA1938​H rasam aviśāradau | N rakṣatāṃ nṛpatin nityaṃ yatnād vaidyapurohitauem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.8
brahmāvedāṅgamaṣṭāṅgam āyurvvedam pracakṣate |
tasmāt purohitamate vartteta bhiṣag ātmavān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pracakṣate… vartteta om. A1938
brahmāvedāṅgamaṣṭāṅgamem. rakṣetāṃ nṛpatiṃ nityaṃ yattau vaidyapurohitau
brahmā vedāṅgam aṣṭāṅgam
A1938
rakṣetāṃ nṛpatinipati nnād vaidyapurohitau |
brahmā vedāṅgam aṣṭāṅgam
N
rakṣatāṃ nṛpatin nityaṃ yatnād vaidyapurohitau ||
brahmāvedāṅgamaṣṭāṅgam
H
pracakṣate | tasmāt purohitamate vartteta bhiṣag ātmavānem. pracakṣate | N​H
cf. 1938 ed. 1.34.9
saṅkaraḥ sarvvavarṇṇānāṃ vināśo dharmmakarmmiṇāṃ |
prajanām api kṛcchrāṇi bhavanti nṛpanāśataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saṅkaraḥem. purohitamate tasmād varteta bhiṣag ātmavān
saṅkaraḥ
A1938
tasmāt purohitamate vartteta bhiṣag ātmavān |
śaṅkaraḥ
N
tasmāt purohitamate vartteta bhiṣag ātmavān ||
saṅkaraḥ
H
vināśovināśoN​H praṇāśo A1938 dharmmakarmmiṇāṃdharmakarmiṇāṃN​H dharmakarmaṇām ||9|| A1938 prajanām api kṛcchrāṇi bhavanti nṛpanāśataḥem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.10
puruṣāṇān nṛpānāñ ca kevalan tulyamūrttitā |
ājñātyāgaḥ kṣamā dhairyam vikramaś cāpy amānuṣaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
puruṣāṇānem. prajānām api cocchittirnṛpavyasanahetutaḥ
puruṣāṇāṃ
A1938
prajānām api kṛcchrāṇi bhavanti nṛpanāśataḥ ||
puruṣāṇān
N
prajanām api kṛcchrāṇi bhavanti nṛpanāśataḥ ||
puruṣāṇān
H
nṛpānāñ canṛpāṇāñ caH nṛpāṇāṃ canṛpāṇāñ ca A1938​N ājñātyāgaḥ kṣamā dhairyam vikramaś cāpy amānuṣaḥem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.11
tasmād devam ivābhīkṣṇam vāṅmanaḥ karmabhiḥ śubhaiḥ |
cintayet nṛpatim vaidyaḥ śreyāṃsīcchan vicakṣaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhiḥ… vica om. N
tasmād devamem. ājñā tyāgaḥ kṣamā dhair yaṃ vikramaś cāpy amānuṣaḥ |
tasmād devam
A1938
ājñātyāgaḥ kṣamā dheryam vikramaś cāpy amānuṣaḥ |
tasmād evam
N
ājñātyāgaḥ kṣamā dhairyam vikramaś cāpy amānuṣaḥ ||
tasmād devam
H
ivābhīkṣṇamivābhīkṣṇaṃA1938​H ivākṣa kṣṇam N karmabhiḥA1938​H karma N cintayet nṛpatim vaidyaḥ śreyāṃsīcchan vicakṣaṇaḥem. om. A1938​H
cf. 1938 ed. 1.34.12
skandhāvāre ca mahati rājaveśma samīpataḥ |
bhavet sannihito vaidyaḥ sarvvopakaraṇānvitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
veśma… sa om. A1938
skandhāvāre caem. cintayen nṛpatiṃ vaidyaḥ śreyāṃsīcchan vicakṣaṇaḥ
skandhāvāre ca
A1938
cintayannṛpativaidyaḥ śreyānsicchavicakṣaṇaḥ |
skandhāvāre ca
N
cintayet nṛpatim vaidyaḥ śreyāṃsīcchan vicakṣaṇaḥ ||
skandhāvāre ca
H
rājaveśmaH rāja A1938 rājaceśmaḥ N samīpataḥ | bhavet sannihito vaidyaḥ sarvvopakaraṇānvitaḥem. samipataḥ | N samīpataḥ | H
cf. 1938 ed. 1.34.13
tatrastham enan dhvajavad yaśaḥkhyātibhir ucchritaṃ ||
upasarppantyamohena viṣaśalyāmayārdditāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrasthamem. bhavetsannihito vaidyaḥ sarvopakaraṇānvitaḥ |
tatrastha
A1938
bhavaitsannihito vaidyaḥ sarvopakaraṇānvitaḥ |
tatrastha
N
bhavet sannihito vaidyaḥ sarvvopakaraṇānvitaḥ ||
tatrastham
H
enanH menaṃ A1938 maina N dhvajavad yaśaḥkhyātibhirdhvajavat yaśaḥkhyātibhirdhvajavad yaśaḥkhyātibhirN​H dhvajavadyaśaḥkhyātisa A1938 ucchritaṃem. mucchritam ||13|| A1938 ucchritaḥ | N ucchritaṃḥ || H upasarppantyamohena viṣaśalyāmayārdditāḥem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.14
svatantrakuśalo 'nyeṣu śāstrārtheṣv abahiḥ kṛtaḥ |
vaidyo dhvajam ivābhāti nṛpatadvidyapūjitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svatantrakuśaloupasarpantyamohena viṣaśalyāmayārditāḥ |
svatantrakuśalo
upasarppantyamohena viṣaśalyāmayārdditāḥ ||
svatantrakuśalo
em.
upasarpantyamohena viṣaśalyāmayārditāḥ svatantrakuśaloupasarpantyamohena viṣaśalyāmayārditāḥ |
svatantrakuśalo
upasarppantyamohena viṣaśalyāmayārdditāḥ ||
svatantrakuśalo
A1938​H
upasarpanti mohena viṣaśalyāmaryārditā
svatantrabhūśalo
N
'nyeṣuA1938​H nyeṣu N abahiḥH abahi A1938 bahiḥ N kṛtaḥ | vaidyo dhvajam ivābhāti nṛpatadvidyapūjitaḥem. ṣkṛtaḥ ||14|| A1938 kṛtaḥ | N​H
cf. 1938 ed. 1.34.15
vaidyo vyādhyupasṛṣṭaś ca bhaiṣajam paricārakaḥ |
ete pādāś cikitsāyāḥ karmmasādhanahetavaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vaidyoem. vaidyo dhvaja ivābhāti nṛpatadvidyapūjitaḥ
vaidyo
A1938
vaidyomivābhāti nṛpatadvidyapūjitaṃ |
vaidyo
N
vaidyo dhvajam ivābhāti nṛpatadvidyapūjitaḥ || vaidyo H
bhaiṣajamH bheṣajaṃ A1938 bhaiṣajum N paricārakaḥparicārakaḥ ||15||paricārakaḥ |em. paricārakaḥ paricārakaḥ ||15||paricārakaḥ | A1938​N​H ete pādāś cikitsāyāḥ karmmasādhanahetavaḥem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.16
guṇavadbhis tribhiḥ pādaiś caturthyo guṇavān bhiṣak |
vyādhim alpena kālena mahāntam api sādhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guṇavadbhisem. ete pādāścikitsāyāḥ karmasādhanahetavaḥ |
guṇavadbhis
A1938
ete pādācikitsāyāḥ karmasādhavaḥ |
guṇavadbhis
N
ete pādāś cikitsāyāḥ karmmasādhanahetavaḥ ||
guṇavadbhis
H
caturthyoH caturtho A1938​N guṇavān bhiṣak | vyādhim alpena kālena mahāntam api sādhayetguṇavān bhiṣak ||16||guṇavān bhiṣak |guṇavān bhiṣak |em. guṇavān bhiṣak guṇavān bhiṣak ||16||guṇavān bhiṣak |guṇavān bhiṣak | A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.17
vaidyahīnās trayaḥ pādā guṇavanto 'pyapārthakāḥ |
udgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryam vinādhvare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vaidyahīnāsem. vyādhimalpena kālena mahāntam api sādhayet
vaidyahīnā
A1938
vyādhim alpena kālpemahāntamahāntam api sādhayet |
vaidyahīnās
N
vyādhim alpena kālena mahāntam api sādhayet ||
vaidyahīnās
H
trayaḥN​H strayaḥ A1938 'pyapārthakāḥem. 'pyapārthakāḥ ||17|| A1938 'py apārthakāḥ | N​H udgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryam vinādhvareem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.18
vaidyas tu guṇavāneko yāpayed āturaṃ sadā |
plavam paricaran dhīraḥ karṇṇadhāram ivāmbhasi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vaidyas tuudgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryaṃ vinādhvare |
vaidyas tu
udgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryam vinādhvare ||
vaidyas tu
em.
udgātṛhotṛbrahmāṇo yathā'dhvaryuṃ vinā'dhvare
vaidyastu
A1938
udgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryaṃ vinādhvare vaidyas tuudgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryaṃ vinādhvare |
vaidyas tu
udgātṛhotṛbrahmāṇo yathādhvaryam vinādhvare ||
vaidyas tu
N​H
guṇavānekoguṇavānekoN​H guṇavāneka A1938 yāpayed āturaṃN​H stārayed āturāṃ A1938 plavam paricaran dhīraḥ karṇṇadhāram ivāmbhasiem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.19
tatvopagataśāstrārtho dṛṣṭakarmmā svayaṅkṛtī |
laghuhastaḥ śuciḥ sūraḥ sajjopaskarabheṣajaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatvopagataśāstrārthoem. plavaṃ pratitarair hīnaṃ karṇadhāra ivāmbhasi
tattvād higataśāstrārtho
A1938
plavaṃ paricaraṃ dhīraṃ karṇadhāramivāmbhasi |
tatvāpagaśāstrārtho
N
plavam paricaran dhīraḥ karṇṇadhāram ivāmbhasi ||
tatvopagataśāstrārtho
H
laghuhastaḥ śuciḥ sūraḥ sajjopaskarabheṣajaḥem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.20
pratyutpannamatir ddhīmān vyavasāyī viśāradaḥ |
satyadharmmaparo yaś ca sabhiṣak pāda ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratyutpannamatirem. laghuhastaḥ śuciḥ śūraḥ sajjopaskarabheṣajaḥ | pratyutpannamati A1938 laghuhastaḥ śuciḥ śūraḥ sajjopaskarabheṣajaḥ |
pratyutpannam ati
N
laghuhastaḥ śuciḥ sūraḥ sajjopaskarabheṣajaḥ ||
pratyutpannamatir
H
ddhīmān vyavasāyīH rdhīmān vyavasāyī A1938 dhīmāṃ vyavasāyī N satyadharmmaparo yaś ca sabhiṣak pāda ucyateem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.21
āyuṣmān satvavān sādhyo dravyavān mitravān api |
vaidyavākyakṛd āstiṣko vyādhitaḥ pāda ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āyuṣmān satvavān sādhyosatyadharmaparo yaś ca sa bhiṣak pāda ucyate
āyuṣmān sattvavān sādhyo
satyadharmmaparo yaś ca sabhiṣak pāda ucyate ||
āyuṣmān satvavān sādhyo
em.
satyadharmaparo yaś ca sa bhiṣak pāda ucyate āyuṣmān sattvavān sādhyosatyadharmaparo yaś ca sa bhiṣak pāda ucyate
āyuṣmān sattvavān sādhyo
satyadharmmaparo yaś ca sabhiṣak pāda ucyate ||
āyuṣmān satvavān sādhyo
A1938​H
satyadharmaparo yaś ca sa bhivyāda ucyate |
āyuṣmān satyavāṃ sādhyo
N
dravyavān mitravān apidravyavān mitravān apiH dravyavānātmavānapi ||21|| A1938 dravyavāṃmitivānnapi | N vaidyavākyakṛd āstiṣko vyādhitaḥ pāda ucyateem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.34.22
praśastadeśasaṃbhūtaṃ praśaste kāla uddhṛtaṃ |
yuktamātram manaskāntaṅ gandhavarṇṇarasānvitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāla… gan om. A1938 kāla… ma om. N
praśastadeśasaṃbhūtaṃem. āstiko vaidyavākyastho vyādhitaḥ pāda ucyate
praśastadeśasambhūtaṃ
A1938
vaidyavākṛkṣadātikyo vyādhitaḥ pāda ucyate |
praśastadeśasambhūtaṃ
N
vaidyavākyakṛd āstiṣko vyādhitaḥ pāda ucyate ||
praśastadeśasaṃbhūtaṃ
H
uddhṛtaṃ | yuktamātram manaskāntaṅ gandhavarṇṇarasānvitaḥem. uddhṛtaṃ | H
cf. 1938 ed. 1.34.23
doṣaghnamaglāninikaram avikārya viparyayaṃ |
samīkṣya dattaṅ kāle ca bheṣajam pāda ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣaghnamaglāninikaramem. yuktamātraṃ manaskāntaṃ gandhavarṇarasānvitam |
doṣaghnamaglānikara
A1938
yuktamātramanaskāntaṃ gandhavarṇṇarasānvitam |
doṣaghnamaglānikaram
N
yuktamātram manaskāntaṅ gandhavarṇṇarasānvitaḥ ||
doṣaghnamaglāninikaram
H
avikāryaH mavikāri A1938 avikāri N viparyayaṃH viparyaye | A1938​N dattaṅdattaṃA1938​H danta N
cf. 1938 ed. 1.34.24
snigdho 'jugupsur bbalavānyukto vyādhitarakṣaṇe |
vaidyavākyakṛdaśrāntaḥ pādaḥ paricaraḥ smṛtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'jugupsurH 'jugupsu A1938 jugupsu N bbalavānyuktobbalavānyuktoH rbalavān yukto A1938 balavāṃ yukto N vaidyavākyakṛdaśrāntaḥ
vaidyavākyakṛdaśrāntaḥ
A1938​H

vaidyavākyadaśāntaḥ
N
layka ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laykaH iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne yuktasenīyo nāma catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||34|| A1938 lapka || N

[Adhyāya 35, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.35.1
athāta āturopakramaṇīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āturopakramaṇīyamem. āturopakramaṇīyam adhyāyaṃ A1938 āturoprakramaṇīyam adhyāyaṃ N āturopakramanīyam H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.35.3
āturam upakramamāṇena vaidyenāyurādāv eva tāvat parīsatyāyuṣi vyādhyṛtvagnivayodehasatvavalasātmyaprakṛtibheṣajadeśān parīkṣeta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
upakramamāṇenaupakra𑑎jpegmamāṇenaA1938​H upakramamānena N vaidyenāyurādāvN​H bhiṣajā''yurādā A1938 evaN​H veva A1938 tāvat parīsatyāyuṣitāvat parīsatyāyuṣiH parīkṣitavyaṃ ; satyāyuṣi A1938 tāvat parīkṣyaṃ satyāyuṣi N vyādhyṛtvagnivayodehasatvavalasātmyaprakṛtibheṣajadeśān parīkṣetaH vyādhyṛtvagnivayodehabalasattvasātmyaprakṛtibheṣajadeśān parīkṣeta ||3|| A1938 vyādhyṛnvavayodehasatvabalasātmyaprakṛtibheṣajaṃ pāda ucyate | kṣeta | N
cf. 1938 ed. 1.35.4
tatra mahāpāṇipādapṛṣṭhastanāgrasukhadarśanaskandhalalāṭadīrghāṅguliparvvocchvāsaprekṣaṇavāhum vistīrṇṇabhrūs tanāntaroraskaṃ hṛsvajaṅghāmeḍhragrīvaṅ gambhīrasatvasvaranāsimanuccair vaddhas tanm upacitamahāromaṃ romasakarṇṇe pārśva mastakaṃ snātānuliptaṃ mūrddham ānūpūrvyo paścāc ca viśuṣyamāṇahṛdayam puruṣañ jānīyād dīrghāyuḥ khalv ayam iti | tam ekāntena upakramet | tatra tail laikṣaṇair viparītair alpayum miśrair mmadhyam āyur iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahāpāṇipādapṛṣṭhastanāgrasukhadarśanaskandhalalāṭadīrghāṅguliparvvocchvāsaprekṣaṇavāhummahāpāṇipādapṛṣṭhastanāgrasukhadarśanaskandhalalāṭadīrghāṅguliparvvocchvāsaprekṣaṇavāhumH mahāpāṇipādapārśvapṛṣṭhastanāgradaśanavadanaskandhalalāṭaṃ dīrghāṅguliparvocchvāsaprekṣaṇabāhuṃ, A1938 mahāpāṇipādapṛṣṭhastanāgradaśanaskandhalalāṭa dīrghāṅguliparvaucchvāsaprekṣaṇabāhuṃ N vistīrṇṇabhrūsH vistīrṇabhrū A1938 vistīrṇṇavābhrū N tanāntaroraskaṃstanāntaroraskaṃH stanāntaroraskaṃstanāntaroraskaṃ A1938​N hṛsvajaṅghāmeḍhragrīvaṅhrasvajaṅghāmeḍhragrīvaṃ,hrasvajaṅghāmeḍhragrīvaṃH hrasvajaṅghāmeḍhragrīvaṃhrasvajaṅghāmeḍhragrīvaṃ,hrasvajaṅghāmeḍhragrīvaṃ A1938​N gambhīrasatvasvaranāsimanuccairgambhīrasattvasvaranābhim, anuccairgambhīrasatvasvaranābhim anuccairem. gambhīrasattvasvaranābhim anuccairgambhīrasattvasvaranābhim, anuccairgambhīrasatvasvaranābhim anuccair A1938​N gambhīrasatvasva ranāsim anuccair H vaddhas tanmbaddhastanam,em. baddhastanambaddhastanam, A1938​N vaddhastanm H upacitamahāromaṃH upacitamahā A1938 upacitamahāroga N romasakarṇṇeH romaśakarṇaṃ, A1938 romasakarṇṇa N pārśvapā𑑎rśvaN​H paścā A1938 mastakaṃN​H n mastiṣkaṃ, A1938 snātānuliptaṃA1938​H snātānuptipna N mūrddhamH mūrdhānupūrvyā viśuṣya A1938 mūdhnānupūrvyā N ānūpūrvyoH māṇaśarīraṃ A1938 om. N jānīyād dīrghāyuḥH jānīyāddīrghāyuḥ A1938 jānīyād dīrghāyu N ekāntenaH ekānteno A1938 ekāntano N upakramet | tatraH pakramet | ebhir A1938 pakramet | tatre N tail laikṣaṇairtaillaikṣaṇairH lakṣaṇair A1938 tailakṣaṇair N alpayumalpāyuḥ;alpāyurH alpāyuḥalpāyuḥ;alpāyur A1938​N mmadhyammadhyamN​H madhya A1938 āyurāyuḥN​H māyur A1938 itiA1938​H om. N
cf. 1938 ed. 1.35.5
bhavanti cātra ||
gūḍhasandhisirāsnāyuḥ saṃhatāṅgaḥ sthirendriyaḥ |
uttarottarasukṣetro yaḥ sa dīrghāyur ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavantiA1938​N om. H cātraA1938​N om. H gūḍhasandhisirāsnāyuḥ
gūḍhasandhisirāsnāyuḥ
bhavanti cātra || gūḍhasandhisirāsnāyuḥA1938​H
mūḍhasandhiśirāsnāyuḥ N
saṃhatāṅgaḥA1938​H saṃhatāṅga N
cf. 1938 ed. 1.35.6
garbhāt prabhṛtyarogo yaḥ śanaiḥ samabhivarddhate |
śarīrajñānavijñānaiḥ sa dīrghāyuḥ samāsataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
garbhāt prabhṛtyarogo yaḥgarbhāt prabhṛtyarogo yaḥA1938​H garbhātprabhṛtyarogoyaḥ N samabhivarddhatesamabhivardhateN​H samupacīyate | A1938 samāsataḥA1938​H samāgataḥ | N
cf. 1938 ed. 1.35.7
madhyamasyāyuṣo jñāna mata ūrdhvan nibodha me |
adhastād akṣayor yasya rekhāḥ suvyaktam āyatāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhyamasyāyuṣoA1938​H madhyamayuṣo N ūrdhvanūrdhvaṃA1938​H mūrdhva N nibodha meA1938​N nivodha me | H adhastād akṣayor
adhastād akṣayor
A1938

adhastād vakṣayor
N

adhastā dvakṣa yo
H
yasyaA1938​N t yasya H rekhāḥN​H lekhāḥ A1938 suvyaktam āyatāḥsuvyaktamāyatāḥ |suvyaktamāyatāḥ ||em. syurvyaktamāyatāḥ ||7|| A1938 suvyaktamāyatāḥ suvyaktamāyatāḥ |suvyaktamāyatāḥ || N​H
cf. 1938 ed. 1.35.8
dve vā tisro 'dhikā vāpi pādau karṇau ca māṃsalau |
nāsāgram ūrdhvañ ca bhavet rekhāś ca pṛṣṭhataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tisroA1938​H tisro N 'dhikāA1938​H dhikā N nāsāgram
nāsāgram
A1938​H

nāsāgra
N
ūrdhvañ caūrdhvaṃ caA1938​H mūrdvañ ca N bhavet rekhāś caH bhaved ūrdhvaṃ lekhāś ca A1938 bhaved rekhā vyaktāś ca N
cf. 1938 ed. 1.35.9
yasya syus tasya vijñeyam āyur bhavati saptatiḥ |
jaghanyaś cāyuṣo jñāna mata ūrdhvan nibodha me ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vijñeyamN​H paramam A1938 jaghanyaś
jaghanyaś
H

jaghany
A1938

jaghanya
N
cāyuṣoH asyāyuṣo A1938 svāyuṣo N jñānaN​H jñānam A1938 mataN​H ata A1938 ūrdhvanūrdhvaṃA1938​H mūrdva N nibodhanibodhaA1938​N nivodha H
cf. 1938 ed. 1.35.10
hṛsvāni yasya parvvāṇi sumahac cāpi mehanaṃ |
avalīḍham uroyaś ca na ca syāt pṛṣṭham āyataṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛsvāniH hrasvāni A1938​N parvvāṇiparvāṇiA1938​H sarvāṇi N avalīḍham uroyaś ca na ca
avalīḍhamuroyaś ca na ca

avalīḍhamuroyaś ca na ca
em.

tathorasy avalīḍhāni na ca
A1938
avalīḍhamuroyaś ca na ca
avalīḍhamuroyaś ca na ca

avalīḍhamuroyaś ca na ca
N​H
syāt pṛṣṭhamA1938​H syātpṛṣṭha N āyataṃāyatamA1938​H māyatam | N
cf. 1938 ed. 1.35.11
ūrdhvañ ca śravaṇau sthānān nāsā coccā śarīriṇaḥ |
hasato jalpato vāpi dantamānsam pradṛśyate |
prekṣate yaś ca vibhrāntaḥ sa jīvet pañcaviṅśatiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūrdhvañ caūrdhvaṃ caA1938​H urdvañ ca N śravaṇauA1938​H śravaṇo N coccāA1938​H ccocā N vibhrāntaḥ saN​H vibhrāntaṃ sa A1938 jīvet pañcaviṅśatiḥH jīvet pañcaviṃśatim ||11|| A1938 jīvet pañcaviṅśati || N
cf. 1938 ed. 1.35.12ab
atha punar āyuṣo vijñānārtham aṅgapratyaṅgapramāṇasāra anupadekṣyāmaḥ || tatra aṅgātyantarādhiśakthivāhuśirāṃsi tad avayavāḥ pratyaṅgāni svair aṅgulaiḥ pādāṅguṣṭhapradeśinyau dvaṅgulāyate | pradeśinyās tu madhyamānāmikākaniṣṭhikā pūrvvataḥ | pañcañ bhāgahīnācaturaṅgulāyate | pañcaṅgulavismṛte |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
punarN​H puna A1938 āyuṣoN​H rāyuṣo A1938 vijñānārthamvi𑑎jñānārthamA1938​H vijñānārthām N aṅgapratyaṅgapramāṇasāraaṅgapratyaṅgapramāṇasārāH aṅgapratyaṅgapramāṇasārāaṅgapratyaṅgapramāṇasārā A1938​N anupadekṣyāmaḥnupadekṣyāmaḥ |n upadekṣyāmaḥ |H nupadekṣyāmaḥ nupadekṣyāmaḥ |n upadekṣyāmaḥ | A1938​N tatraH tatrāṅ A1938​N aṅgātyantarādhiśakthivāhuśirāṃsiaṅgātyantarādhiśakthivāhuśirāṃsiH gāny antarādhisakthibāhuśirāṃsi, A1938 gāsvantarādhisakthibāhuśirāṃsi N tad avayavāḥA1938​H tadavayavāḥ | N pratyaṅgāniH pratyaṅgānīti | A1938 pratyāṅgāni N svairN​H tatra, svair A1938 dvaṅgulāyatedvyaṅgulāyate ;dvyaṅgulāyateH dvyaṅgulāyate dvyaṅgulāyate ;dvyaṅgulāyate A1938​N pradeśinyās tuN​Hpc pradeśinyāstu A1938 pradenyās tu Hac madhyamānāmikākaniṣṭhikāA1938​H madhyāmānāmikā kaniṣṭhakā N pūrvvataḥH yathottaraṃ A1938 purataḥ N pañcañ bhāgahīnācaturaṅgulāyatepañcañ bhāgahīnā𑑎caturaṅgulāyateH pañcamabhāgahīnāḥ; caturaṅgulāyate A1938 pañcabhāgahīnācaturaṅgulāyate N pañcaṅgulavismṛteH pañcāṅgulavistṛte A1938 ṣaḍaṅgulevistṛfoliostṛte | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prapadapādatale; pañcacaturaṅgulāyatavistṛtā pārṣṇiḥ; caturdaśāṅgulāyataḥ pādaḥ; caturdaśāṅgulapariṇāhāni pādagulphajaṅghājānumadhyāni; aṣṭādaśāṅgulā jaṅghā, jānūpariṣṭācca dvātriṃśadaṅgulam, ete pañcāśat; jaṅghāyāmasamāvūrū; dvyaṅgulāni vṛṣaṇacibukadaśananāsāpuṭabhāgakarṇamūlabhrūnayanāntarāṇi; caturaṅgulāni mehanavadanāntaranāsākarṇalalāṭagrīvocchrāyadṛṣṭyantarāṇi; dvādaśāṅgulāni bhagavistāramehananābhihṛdayagrīvāstanāntaramukhāyāmamaṇibandhaprakoṣṭhasthaulyāni; indrabastipariṇāhāṃsapīṭhakūrparāntarāyāmaḥ ṣoḍaśāṅgulaḥ; caturviṃśatyaṅgulo hastaḥ; dvātriṃśadaṅgulaparimāṇau bhujau; dvātriṃśatpariṇāhāvūrū; maṇibandhakūrparāntaraṃ ṣoḍaśāṅgulaṃ; talaṃ ṣaṭcaturaṅgulāyāmavistāram; aṅguṣṭhamūlapradeśinīśravaṇāpāṅgāntaramadhyamāṅgulyau pañcāṅgule; ardhapañcāṅgule pradeśinyanāmike; sārdhatryaṅgulau kaniṣṭhāṅguṣṭhau; caturviṃśativistārapariṇāhaṃ mukhagrīvaṃ; tribhāgāṅgulavistārā nāsāpuṭamaryādā; nayanatribhāgapariṇāhā tārakā; navamastārakāṃśo dṛṣṭiḥ; keśāntamastakāntaramekādaśāṅgulaṃ; mastakādavaṭukeśānto daśāṅgulaḥ; karṇāvaṭvantaraṃ caturdaśāṅgulaṃ; puruṣoraḥpramāṇavistīrṇā strīśroṇiḥ; aṣṭādaśāṅgulavistāramuraḥ; tatpramāṇā puruṣasya kaṭī; saviṃśamaṅgulaśataṃ puruṣāyāma iti ||12|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhavanti cātra ślokāḥ |
pañcaviṃśe tato varṣe pumān nārī tu ṣoḍaśe |
samatvāgatavīryau tau jānīyāt kuśalo bhiṣak ||13||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dehaḥ svair aṅgulair eṣa yathāvadanukīrtitaḥ
yuktaḥ pramāṇenānena pumān vā yadi vā'ṅganā ||14||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dīrghamāyuravāpnoti vittaṃ ca mahadṛcchati |
madhyamaṃ madhyamair āyurvittaṃ hīnais tathā'varam ||15||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atha sārān vakṣyāmaḥ - smṛtibhaktiprajñāśaucaśauryopetaṃ kalyāṇābhiniveśaṃ sattvasāraṃ vidyāt; snigdhasaṃhataśvetāsthidantanakhaṃ bahulakāmaprajaṃ śukreṇa; akṛśam uttamabalaṃ snigdhagambhīrasvaraṃ saubhāgyopapannaṃ mahānetraṃ ca majjñā; mahāśiraḥskandhaṃ dṛḍhadantahanvasthinakhamasthibhiḥ; snigdhamūtrasvedasvaraṃ bṛhaccharīramāyāsāsahiṣṇuṃ medasā; acchidragātraṃ gūḍhāsthisandhiṃ māṃsopacitaṃ ca māṃsena; A1938
cf. 1938 ed. 1.35.16cd
snigdhatāmranakhanayanajihoṣṭhapāṇipādatalaṃ | raktnena suprasanna mṛdutvagromāṇaṃ tvaṣāṃ pūrvva prādhānyād āyuḥ saubhāgyāpayogāyeti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhatāmranakhanayanajihoṣṭhapāṇipādatalaṃH snigdhatāmranakhanayanatālujihvauṣṭhapāṇipādatalaṃ A1938 snigdhatāmranakhanayajihvauṣṭhapāṇipādatalaṃ N raktnenaraktena;H raktenaraktena; A1938​N tvaṣāṃtvaṣāṃH tvaksāraṃ vidyāditi | eṣāṃ pūrvaṃ A1938 tvavatyeṣāṃ N pūrvvapūrvaN​H pūrvaṃ A1938 prādhānyād āyuḥH pradhānamāyuḥ A1938 prādhānyādāyuḥ N saubhāgyāpayogāyetisaubhāgyāpayogāyetiH saubhāgyayor iti ||16|| A1938 saubhāgyoyogāyeti | N
1.35.16.1
sāmānyato 'ṅgapratyaṅgapramāṇād atha sārataḥ |
parīkṣyāyuḥ sunipuṇo bhiṣak sidhyati karmmasu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāmānyatoN​H viśeṣato A1938 'ṅgapratyaṅgapramāṇād athaA1938​H ṅgapratyaṅgāpramāṇādama N sunipuṇoA1938​H sunipuṇau N bhiṣak sidhyatibhiṣak sidhyati𑑎A1938​H bhiṣagbhidhyati N
cf. 1938 ed. 1.35.18
vyādhiviśeṣās tu prāg abhihitāḥ sarvvaṃ evaite trividhā bhavanti | sādhyā yāpyāḥ pratyākhyeyāś ceti | tatra sādhya yāpya pratyākhye yān vyādhīn bhūyatri vidhā parīkṣeta | kimayam aupasargikaḥ prāk kevalo 'nyalakṣaṇa iti | taraupasargiko nāma yaḥ pūrvvotpannaṃ vyādhiñ jaghanyakālajāto vyādhir upasṛjati | sa tat mūle sa evopadravasaṃjñaḥ | prāk kevalo nāma | yaḥ prāgevotpanno vyādhirar apūrvarūpopadravaś ca | anya lakṣaṇo nāma yo bhaviṣyat khyāpakaḥ sa pūrvvarūpasaṃjñaḥ | tatra sopadravam anyonyāvirodhenopacaret | valavantaram upadravam vā prāk kevalaṃ yathāsvam pratikurvīta | anye lakṣaṇe tv ādivyādhau yathā yathāvat prayateta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāg abhihitāḥprāgabhihitāḥA1938​H prāgavihitāḥ | N sarvvaṃH sarva A1938​N evaiteA1938​H eva ete N trividhāN​H trividhāḥ- A1938 bhavantiN​H om. A1938 pratyākhyeyāśA1938​H pratyākhyeyā N cetiH om. A1938 śceti | N tatraN​H ca | A1938 sādhyaN​H om. A1938 yāpyaH ta A1938 yāpy a N pratyākhyeN​H trai A1938 yān vyādhīn bhūyatriH tān bhūyastri A1938 yā vyādhībhūyas tri N vidhāN​H dhā A1938 parīkṣetaA1938​H parīkṣate | N kimayamH kimaya A1938 kim ayam N aupasargikaḥH maupasargikaḥ, A1938 auṣadhasagikaḥ | N prāk kevaloprākkevalaḥA1938​H prākkavalo N 'nyalakṣaṇaanyalakṣaṇaA1938​H nyalakṣaṇa N taraupasargikoH tatra, aupasargiko A1938 tatraupasargiko N pūrvvotpannaṃpūrvotpannaṃA1938​H pūrvotpanna N vyādhiñvyādhiṃA1938​H vyādhi N jaghanyakālajātoA1938​H ja punyakālajāto N vyādhirN​H vyādhi A1938 upasṛjati | saN​H rupasṛjati, sa A1938 tat mūle saH tanmūla A1938​N evopadravasaṃjñaḥevopadravasañjñaḥevopadravasaṃjñaḥA1938​H evopadravasajñaḥ | N prāk kevaloprākkevaloA1938​H prākkavalo N nāma | yaḥnāma yaḥA1938​H nāmaḥ yaḥ N prāgevotpannoA1938​H prāgevopanno N vyādhirarH vyādhira A1938 vyādhir N apūrvarūpopadravaś caapūrvarūpopadravaś caN​H pūrvarūpo 'nupadravaś ca; A1938 bhaviṣyat khyāpakaḥ saH bhaviṣyadvyādhikhyāpakaḥ, sa A1938 bhaviṣyatakhyāpakaḥ | sa N sopadravamH sopadrava A1938 sopadravasopa N anyonyāvirodhenopacaret | valavantaramanyonyāvirodhenopacaret | valavantaramH manyonyāvirodhenopakrameta, balavantam A1938 dramanyonyāvirodhenopacaret | balavattaram N prāk kevalaṃprākkevalaṃA1938​H prākkevala N anyeH anya A1938​N lakṣaṇeA1938​H lakṣaṇa N tv ādivyādhauH tvād ivyādhau A1938 tvād ivyādho N yathāN​H om. A1938 yathāvat prayatetaN​H prayateta ||18|| A1938
cf. 1938 ed. 1.35.19
bhavati cātra |
nāsti rogo vinā doṣaṃ yasmāt tasmāc cikitsakaḥ |
anuktam api doṣāṇāṃ liṅgair doṣam upācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatib|havatiA1938​H bhavanti N cātraA1938​N om. H doṣaṃdoṣaṃ𑑎N​H doṣair A1938 yasmāt tasmāc cikitsakaḥH yasmāt tasmād vicakṣaṇaḥ | A1938 yasmāt tasmācikitsakaḥ | N doṣamN vyādhim A1938 doṣa H upācaretA1938​N mupācaret || H
cf. 1938 ed. 1.35.20
prāg abhihitā ṛtavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāg abhihitāprāgabhihitāA1938​H prāg avihitā N
cf. 1938 ed. 1.35.21
śīta śītapratīkāram uṣṇe coṣṇanivāraṇaṃ |
kālaprāptāṅ kriyāṃ kuryāt kriyākālan na hāpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītaH śīte A1938​N kālaprāptāṅ
kālaprāptāṅ
H

kṛ
A1938

kālaprāptaṃ
N
kriyāṃN​H tvā A1938 kuryāt kriyākālan naH kuryāt kriyāṃ prāptāṃ kriyākālaṃ na A1938 kuryāt kriyā kālana N
cf. 1938 ed. 1.35.22
apāpte vā kriyākāle prāpte vā na kṛtā kriyā |
hīnātiriktā ca kṛtā sādyeṣv api na sidhyati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apāpte vāH aprāpte vā A1938​N kriyākāleA1938​H kriyāprāpte N kriyāN​H kriyā |
kriyā
A1938
hīnātiriktā ca
hīnātiriktā ca
H
hīnā'tiriktā A1938
hīnātiktā ca
N
kṛtāN​H vā A1938 sādyeṣvH sādhyeṣv A1938 sādhye N api naA1938​H ṣvapi na N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yā hy udīrṇaṃ śamayati nānyaṃ vyādhiṃ karoti ca |
sā kriyā, na tu yā vyādhiṃ haratyanyamudīrayet ||23||
A1938
cf. 1938 ed. 1.35.24
prāg abhihito 'gnir annābhipācakaḥ sa pañcavidho bhavati || samo doṣābhipanno vikriyām āpanna iti || viṣamo vātena | tīkṣṇa pittena | mandaḥ śleṣmaṇā | samaḥ sarvvaiḥ samar iti || tatra yo yathā kālam annam upayuktaṃ samya pacati sa samaḥ | yas tu kadācit samyak pacati kadācid asamyak pacaty ādhmānaśūlātīsārapravāhaṇāni kṛtvā pacati sa viṣamaḥ | yas tu prabhūtam apy annam upayuktam āśu pacati sa tīkṣṇaḥ | sarvābhivardhamāno 'tyagnir bhavati || muhumr mmuhuḥ prabhūtataram annam upayuktam āśutaraṃ pacati pākānte ca galatālvoṣṭhapraśoṣadāhasantāpān janayati asyaiva bhasmaka iti vyapadiśanti || yas tv alpam apy annam upayuktam udaraśirogauravakāsaśvāsacchardiprasekagātrasadanāni kṛtvā mahā kālena pacati sa mandaḥ || bha ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ti… vyapadiśanti om. A1938
prāg abhihitoprāgabhihitoA1938​H prāgvivihito N 'gnirA1938​H gni N annābhipācakaḥ saannābhipācakaḥ jpegsaH annasya pācakaḥ | sa A1938 rannāgnipācakaḥ | sa N pañcavidhoN​H caturvidho A1938 samoN​H om. A1938 doṣābhipannoN​H doṣānabhipanna ekaḥ, A1938 āpannaāpannaN​H āpannas A1938 itiN​H trividho bhavati- A1938 tīkṣṇaH tīkṣṇaḥ A1938​N samaḥN​H caturthaḥ samaḥ A1938 sarvvaiḥsarvaH sarvasarva A1938​N samarH sāmyā A1938 samair N itiN​H diti | A1938 annamN​H om. A1938 upayuktaṃupayuktaṃupayuktaṃN​H upayukta A1938 samyaN​H mannaṃ samya A1938 pacati saH k pacati sa A1938​N yas tuN​H samair doṣaiḥ; yaḥ A1938 kadācid asamyak pacatykadācid asamyak pacatyH kadāci A1938 kadācit sa N ādhmānaśūlātīsārapravāhaṇāniH dādhmānaśūlodāvartātisārajaṭharagauravāntrakūjanapravāhaṇāni A1938 myamkacatyādhmānasūlātīsārapravrahaṇāni N pacati saN​H sa A1938 viṣamaḥ | yas tuN​H viṣamaḥ; yaḥ A1938 apyA1938​N om. H annamN om. A1938 pyannam H āśuN​H annam āśu A1938 sarvābhivardhamānosa evābhivarddhamānoH sa evābhivardhamānosa evābhivarddhamāno A1938​N 'tyagnir'tyagnirH 'tyagnityagni A1938​N bhavatiN​H rity ā A1938 muhumrH bhāṣyate, sa muhur A1938 muhurmuḥ || N mmuhuḥmuhuḥA1938​H om. N prabhūtataramN​H prabhūtam A1938 annamN​H apy A1938 upayuktamA1938​H upayuktām N āśutaraṃāśutaramN​H annam āśutaraṃ A1938 galatālvoṣṭhapraśoṣadāhasantāpān janayatigalatālvoṣṭha𑑎 praśoṣadāhasantāpān janayatiH galatālvoṣṭhaśoṣadāhasantāpā ñjanaya A1938 galatālvoṣṭhapraśoṣadāhasantāpāṃ janayaty N asyaivaH asty eva N vyapadiśanti || yasvyapadiśanti || yasH vyapadiśanti | ya N tv alpamH stvalpa A1938 stvannam N apyH mapyu A1938 a N annamH om. A1938 pyannam N upayuktamH payukta A1938 upayuktām N udaraśirogauravakāsaśvāsacchardiprasekagātrasadanāniudaraśirogauravakāsaśvāsacchardiprasekagātrasadanāniudaraśirogauravakāsaśvāsac chardiprasekagātrasadanāniN​H mudaraśirogauravakāsaśvāsaprasekacchardigātrasadanāni A1938 mahāH mahatā A1938​N mandaḥ || bhaH mandaḥ ||24|| A1938 marrdaḥ || bhavati cātra || N
cf. 1938 ed. 1.35.25
viṣamo vātajān rogāñ stīkṣṇaḥ pittanimittajān |
karoty agnis tathā mando vikārān kaphasambhavān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātajān rogāñ stīkṣṇaḥH vātajān rogāṃst īkṣṇaḥ A1938 vātajāṃ rogāns tīkṣṇa N pittanimittajān | karotypittanimittajān |
karoty
H
pittanimittajān |
karo
A1938
pittanimittajāṃ |
karoty
N
agnisN​H tyagnis A1938 tathāA1938​H tatho N mandoA1938​H mando N vikārān kaphasambhavānA1938​H vikārāṅkaphasambhavām || N
cf. 1938 ed. 1.35.26
tatra same rakṣaṇaṃ kurvvīta || viṣamaṃ lavaṇāmlaiḥ snehayuktaiḥ kriyāviśeṣair upacaret || tīkṣṇam madhurasnigdhayuktair vvirecanaiś ca | evam evāty agnim viśeṣeṇa māhiyaird dadhikṣīrasarppibhir iti || mande kaṭutiktakaṣāyair vvamanaiś ca || bha ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rakṣaṇaṃrakṣajpegṇaṃN​H parirakṣaṇaṃ A1938 viṣamaṃN​H viṣame A1938 lavaṇāmlaiḥH snigdhāmlalava A1938 lalavaṇāmloṣṇaiḥ N snehayuktaiḥN​H ṇaiḥ A1938 upacaret || tīkṣṇamH pratikurvīta; tīkṣṇe A1938 uparet | tīkṣṇa N madhurasnigdhayuktairH madhurasnigdhaśītair A1938 madhura śiṣṭayuktai N vvirecanaiś caH virekaiś ca; A1938 rvirecanaivirecanaiś ca | N evātyH evā A1938​N agnimH tyagnau, A1938 tyagniṃ N māhiyaird dadhikṣīrasarppibhirH māhiṣaiś ca kṣīradadhisarpirbhiḥ; A1938 māhiṣair dadhikṣīrasarpirbhir N itiitiN​H om. A1938 mandeA1938​H mandaṅ N vvamanaiś ca || bhaH vamanaiś ca ||26|| A1938 vamanaiś ca || bhavataś cātra || N
cf. 1938 ed. 1.35.27
audāryo bhagavān agniḥ pāvako 'nnasya ceśvaraḥ |
saukṣmyādrasānādadāno vivektun neha śakyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
audāryoH jāṭharo A1938 odāryo N pāvakoH īśvaro A1938 om. N 'nnasyaH 'nnasya pāca A1938 pācakonnasya N ceśvaraḥN​H kaḥ | A1938 nehaN​H naiva A1938
cf. 1938 ed. 1.35.28
prāṇāpānasamānais tu sarvvataḥ pavanais tribhiḥ |
dhyāmate pālyate cāpi svāṃ svāṃ gatim avasthitaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāṇāpānasamānais tuprāṇāpānasamānais tuA1938​H prāṇopāṇasamānais tu N pavanaisN​H pavanai A1938 tribhiḥN​H stribhiḥ | A1938 dhyāmate
dhyāmate
H

dhmāyate
A1938

dhmāpyate
N
cāpi svāṃ svāṃcāpi𑑎 svāṃ svāṃA1938​H cāpi scāṃsvāṅ N
cf. 1938 ed. 1.35.29
vayas tu trividham vālyaṃ madhyam vṛddham iti | tatronaṣoḍaśavarṣād vālābhavanti | te trividhāḥ kṣīrapāḥ kṣīrānnādā annādā iti | ṣoḍaśasaptatyor antare madhyasvayas tasyad vikalpo vṛddhir yauvanaṃ sampūrṇṇateti | tatrāviṃśater vṛddhir ātriṃśato yauvanam ācatvāriṃśataḥ sarvvadhātvindriyasampūrṇṇetiti || ata ūrdhvaṃ hā nir bhavati yāvadā saptateḥ | saptatyāsrūrdhaṃ kṣīyamāṇadhātvindriyavalavīryotsāho 'nyahani valīpalitakhālity akāsaśvāsaprabhṛtibhir upadravair abhibhūyamānaṃ sarvvakriyāsvasamarthā jīrṇṇāgāram ivāvasīdati | tam vṛddham ācakṣate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vālyaṃH bālyaṃ, A1938 lalaṃ N tatronaṣoḍaśavarṣād vālābhavanti | tetatronaṣoḍaśavarṣād vālābha𑑎vanti | teH tatronaṣoḍaśavarṣīyā bālāḥ | te A1938 tatronasoḍaṣavaśādbālā bhavanti | te N trividhāḥA1938​H trividhā N kṣīrānnādāH kṣīrānnādā, annādā A1938 kṣīrān N annādāH iti | teṣu saṃvatsaraparāḥ kṣīrapāḥ, dvisaṃvatsaraparāḥ kṣīrānnādāḥ, parato 'nnādā A1938 nadā annādā N madhyasvayasH madhyaṃ vayaḥ | A1938 madhyamva N tasyad vikalpoH tasya vikalpo- A1938 yaskanvikalpā N vṛddhirvṛddhiḥA1938​H vṛddhi N yauvanaṃA1938​H ryauvanaṃ N sampūrṇṇatetisaṃpūrṇṇatetiN​H sampūrṇatā, parihāṇiriti | ta A1938 tatrāviṃśaterH tra, āviṃśate A1938 viṃśate N vṛddhirH rvṛddhiḥ, A1938 rā N ātriṃśatoātriṃśatoA1938​H triṃśato N sarvvadhātvindriyasampūrṇṇetitisarvvadhātvindriyasampūrṇṇetitiH sarvadhātvindriyabalavīryasampūrṇatā, A1938 sarvadhātvindriyasaṃpūrṇṇateti | N ūrdhvaṃH ūrdhva A1938 ūrdvaṃ N hā nirhānirhā nirN​H mīṣatparihā A1938 bhavatiN​H ṇi A1938 yāvadāN​H ryāvat sa A1938 saptateḥN​H ptatiriti | A1938 saptatyāsrūrdhaṃH saptaterūrdhvaṃ A1938 saptatyāstūrdvaṃ N kṣīyamāṇadhātvindriyavalavīryotsāhokṣīyamāṇadhātvindriyavalavīryotsāhoH kṣīyamāṇadhātvindriyabalavīryotsāha A1938 kṣīyamāṇadhātvandriyabalavīryotsāho N 'nyahaniH mahanyahani A1938 hanyahani N valīpalitakhālityA1938​H valīpalitakhāli N akāsaśvāsaprabhṛtibhirH ajuṣṭaṃ kāsaśvāsaprabhṛtibhir A1938 tyakāsaśvāsaprabhṛtibhir N abhibhūyamānaṃA1938​H abhibhūyamānaḥ N sarvvakriyāsvasamarthāH sarvakriyāsvasamarthaṃ A1938 sarvakriyāsvasamartho N jīrṇṇāgāramH jīrṇāgāra A1938 jīrāgāra N ivāvasīdati | tamH mivābhivṛṣṭamavasīdantaṃ A1938 micāvasīdati | taṃ N vṛddhamN​H vṛddha A1938 ācakṣateN​H mācakṣate ||29|| A1938
cf. 1938 ed. 1.35.30
uttarottarāsu ca vayo 'vastjāsu uttarottare bheṣajamātraprayogaḥ | ṛte parihānim kurvanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uttarottarāsu cauttarojpegttarāsu caN​H tatrottarottarāsu A1938 vayoH vayo A1938​N 'vastjāsuH vasthāsū A1938​N uttarottareH ttarottarā A1938 ttarottara N bheṣajamātraprayogaḥN​H bheṣajamātrāviśeṣā bhavanti, A1938 ṛteN​H ṛte ca A1938 parihānimH parihāṇeḥ; tatrādyāpekṣayā prati A1938 parihāṇir bhavati || N kurvantiH kurvīta ||30|| A1938 om. N
cf. 1938 ed. 1.35.31
bhavanti cātra |
vāle vivarddhate ślemā madhyame pittam eva tu |
bhūyiṣṭham vardhate vāyurvvṛddhe tad vīkṣya yojayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavantiA1938 bhavataḥ N om. H cātraA1938​N om. H vālebhavanti cātra || vāleH bāle
bāle
bāle A1938​N
ślemāH śleṣmā A1938​N pittamA1938​H pitta N eva tuA1938​H meva tu | N vardhateA1938​H om. N tad vīkṣyaH tadvīkṣya A1938​N
cf. 1938 ed. 1.35.32
agnikṣāravirekais tu vālavṛddhau vivarjjayet |
tatsādhyeṣu vikāreṣu mṛdvīṃ kuryāt kriyāṃ śanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
agnikṣāravirekais tuA1938​H agnikṣāravirekaistu N vālavṛddhauH bālavṛddhau A1938​N mṛdvīṃA1938​H mṛdvī N kuryāt kriyāṃA1938​H kuryāt kriyā N
cf. 1938 ed. 1.35.33
dehaḥ sthūlaḥ kṛśo madhya iti prāgabhitaṃ || ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāgabhitaṃprāgabhitaṃH prāgupadiṣṭaḥ ||33|| A1938 prāgavihitaṃ || N caH om. A1938​N
cf. 1938 ed. 1.35.34
karṣayed vṛhayed c cāpi sadā sthūlakṛśau narau |
madhyasya rakṣaṇañ cāpi kurvvīta satatam bhiṣak ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karṣayed vṛhayed c cāpiH karśayed bṛṃhayec cāpi A1938 bhavanti cātra || karśayed bṛṃhayec cāpi N madhyasya
madhyasya

madhyasya
N​H
om. A1938
cāpiN​H caiva ma A1938 kurvvītakurvītaN​H dhyasya kurvīta A1938
cf. 1938 ed. 1.35.35
valan tvanabhihataguṇaṃ daurvvalyan tu svabhāvadoṣajarābhir āpekṣikam bhavati || yasmād valavataḥ sarvvakriyāpratipattis tasmād valapradhānam adhikaraṇānāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valanbalaṃH balambalaṃ A1938​N tvanabhihataguṇaṃH abhihitaguṇaṃ; A1938 tvabhihitaguṇaṃ N daurvvalyan tuH daurbalyaṃ tu A1938​N svabhāvadoṣajarābhirsvabhāvadoṣaja𑑎rābhirH svabhāvadoṣajarādibhir A1938 svabhāvaoṣajarābhir N āpekṣikamH avekṣi A1938 āvekṣim N bhavatiN​H tavyam | A1938 yasmād valavataḥH
yasmād balavataḥ
A1938
yasmādbalavaḥ N
sarvvakriyāpratipattissarvvakriyāprati𑑎pattisH sarvakriyāpravṛttis A1938 sarvakriyāpratipatti N tasmād valapradhānamH tasmād balam eva pradhānam A1938 tasmād balampradhānam N
cf. 1938 ed. 1.35.36
kecit kṛśāḥ prāṇavantaḥ sthūlāś cālpavalā narāḥ |
tasmāt sthiratvavyāyāmer vvalam vaidyaḥ pratarkkayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthūlāśA1938​H sthūlā N cālpavalāH cālpabalā A1938​N tasmāt sthiratvavyāyāmer
tasmāt sthiratvavyāyāmer
H

tasmāt sthiratvaṃ vyāyāmair
A1938

tasmāt sthiratvavyāyāmair
N
vvalamH balaṃ A1938​N vaidyaḥA1938​H vaidya N pratarkkayetpratarkayetA1938​H pratarpayet || N
cf. 1938 ed. 1.35.37
satvan tu vyasanabhayābhyudayakriyādisthāneṣv avikam vakaram bhavati || ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyasanabhayābhyudayakriyādisthāneṣvvya𑑎sanabhayābhyudayakriyādisthāneṣvN​H vyasanābhyudayakriyādisthāneṣv A1938 avikamN​H avikla A1938 vakaramA1938​H pakaram N bhavatiN​H om. A1938 caem. om. A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.35.38
bhavati cātra ||
satvavān sahate sarvvaṃ saṃstabhyamānaḥ parair n naraḥ |
rājasaḥ stabhyamāno 'pi sahate naiva tāmasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavati bha vati cātra N bha vati cātra A1938​H cātraN om. A1938​H saṃstabhyamānaḥsaṃstabhyamānaḥH saṃstabhyātmāna A1938 stambhyamānaḥ N parair nH mātma A1938 parair N naraḥN​H nā | A1938 rājasaḥ
rājasaḥ
A1938

rājāsa
N

rājasaṃ
H
stabhyamānoA1938​H stambhyamāno N 'pipiN​H 'nyaiḥ A1938 sahateA1938​H hasate N
cf. 1938 ed. 1.35.41
prakṛtim bheṣajañ cānyatropadekṣyāmaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prakṛtimprakṛtiṃA1938​H prakṛti N bheṣajañbheṣajaṃA1938​H bheṣaṃjañ N cānyatropadekṣyāmaḥcānyatropadekṣyāmaḥN​H copariṣṭād vakṣyāmaḥ ||41|| A1938
cf. 1938 ed. 1.35.39
sātmyāni tu deśajāni rogartuvyāyāmodakarasadivāsvapnaprabhṛtīni prakṛtiviruddhāny api yāny anāvādhakarāṇi bhavanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
deśajāniH deśakālajātyṛtu A1938 desajāni N rogartuvyāyāmodakarasadivāsvapnaprabhṛtīniem. rogavyāyāmodakadivāsvapnarasaprabhṛtīni A1938 rogārttuvyāyāmodakarasadiṭhāsvapnaprabhṛtīni N rogartuvyāyāmodakarasadivāspnaprabhṛtī𑑎jpegni H prakṛtiviruddhānyA1938​H viruddhāny N anāvādhakarāṇiH abādhakarāṇi A1938 anābādhakarāṇi N
cf. 1938 ed. 1.35.40
bhavati cātra ||
yo rasaḥ kalpito yasya sukhatāṃ yāti sevitaḥ |
vyāyāmajātam anyad vā tat sātmyam iti nirddiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatiN om. A1938​H cātra || yocātra ||
yo
N
yobhavati cātra ||
yo
A1938​H
kalpitoN​H kalpate A1938 sukhatāṃN​H sukhāyai A1938 yātiH va ni A1938 yāṃti N sevitaḥsevitaḥ N​H ṣevitaḥ | A1938 vyāyāmajātam
vyāyāmajātam
A1938​H

vyāyāmajāta
N
anyad vāA1938​H sanyad vā N
cf. 1938 ed. 1.35.42
deśas tv ānūpo jāṅgalaḥ sādhāraṇa iti trividhā bhavati | tatra nimnonnatavahūdakanadīvarṣagahanamṛdūśītalo vahūmahāparvatavṛkṣo mṛdusukumāropacitaśarīramanuṣyaprāyo vātakapharogabhūyiṣṭhaś cānūpaḥ || vaktākāsam avitaralālpakaṇṭakavṛkṣavarṣaprasravaṇodapānaprāyoṣṇadārūṇavātapraviralālpaśailasthirakṛśaśarīramanuṣyaprāyo vātapittaro gabhūyiṣṭhaś ca jāṅgalaḥ | ubhayalakṣaṇas sādhāraṇasya pradhāna iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
deśas𑑎 deśasA1938​H deśa N tv ānūpoA1938​H stvārnūnkrapo N itiN​H i A1938 trividhāH om. A1938 trividho N bhavatiN​H ti | A1938 nimnonnatavahūdakanadīvarṣagahanamṛdūśītaloH bahūdakanimnonnatanadīvarṣagahano mṛduśītānilo A1938 nimnonnatabahūdakanadīvarṣagahaṇa mṛduśītalo N vahūmahāparvatavṛkṣoH bahumahāparvatavṛkṣo A1938​N vātakapharogabhūyiṣṭhaśH kaphavātarogabhūyiṣṭhaś A1938 vātakaphalarogabhūyiṣṭho Nac vātakapharogabhūyiṣṭho Npc cānūpaḥH cānūpaḥ; A1938 svātkrapaḥ || N vaktākāsamvaktākāsamH ākāśasamaḥ A1938 baṅkākāśasam N avitaralālpakaṇṭakavṛkṣavarṣaprasravaṇodapānaprāyoṣṇadārūṇavātapraviralālpaśailasthirakṛśaśarīramanuṣyaprāyoavitaralālpakaṇṭakavṛkṣavarṣaprasravaṇodapānaprāyoṣṇadārūṇavātapraviralālpaśailasthirakṛśaśarīramanuṣyaprāyoH praviralālpakaṇṭakivṛkṣaprāyo 'lpavarṣaprasravaṇodapānodakaprāya uṣṇadāruṇavātaḥ praviralālpaśailaḥ sthirakṛśaśarīramanuṣyaprāyo A1938 aviralālpakaṇṭhakavṛkṣavarṣaprasravaṇyedapānaprāyoṣṇadāruṇavātapraviralālpaśailasthirakṛśasarī|||||||||||ramanuṣyaprāyo N vātapittaro gabhūyiṣṭhaś cavātapittaro𑑎gabhūyiṣṭhaś caem. vātapittarogabhūyiṣṭhaś cavātapittaro𑑎gabhūyiṣṭhaś ca A1938​H vātapittarogabhūyiṣṭhaṣca N ubhayalakṣaṇasubhayafoliolakṣaṇaḥN​H ubhayadeśalakṣaṇaḥ A1938 sādhāraṇasya pradhānaH sādhāraṇa A1938 sādhāraṇa sapradhāna N itiiti A1938​N iti || bha || H
cf. 1938 ed. 1.35.43
bhavati cātra ||
samāḥ sādhāraṇe yasmād varṣaśītoṣṇamārūtāḥ |
doṣāṇāṃ samatā vāpi tasmāt sādhāraṇo varaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatiem. bhavanti A1938​N om. H cātraA1938​N om. H yasmād varṣaśītoṣṇamārūtāḥyasmād varṣaśītoṣṇamārūtāḥH yasmācchītavarṣoṣmamārutāḥ | A1938 yasmādvarṣāśītoṣṇamārutāḥ | N vāpiH janto A1938 cāpi N tasmāt sādhāraṇoN​H stasmāt sādhāraṇo A1938 varaḥN​H mataḥ ||43|| A1938
cf. 1938 ed. 1.35.46
deśaprakṛti sātmyartva viparītācirotthitaḥ |
sampattau bheṣajādīnām valasatvāyuṣān tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sātmyartvasātmyartvaN​H sātmyartu A1938 viparītācirotthitaḥviparītācirotthitaḥN​H viparīto 'cirotthitaḥ | A1938 bheṣajādīnāmbheṣajādīnāṃN​H bhiṣagādīnāṃ A1938 valasatvāyuṣānH balasattvāyuṣāṃ A1938 balasatvāyuṣā N tathāA1938​H ttathāṃ || N
cf. 1938 ed. 1.35.47
kevalaḥ samadehāgneḥ sukhasādhyatamo mataḥ |
ato 'nyathāpy asādhyaḥ syāt kṛcchro vyāmiśralakṣaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mataḥN​H gadaḥ | A1938 'nyathāpyem. 'nyathā A1938 nyathāmy N nyathāpy H asādhyaḥasādhyaḥN​H tvasādhyaḥ A1938 vyāmiśralakṣaṇaḥA1938​H vyāmisalakṣaṇaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.35.48
kriyāyās tu guṇālābhe kriyām anyāṃ prayojayet |
pūrvvasyāṃ śāntavegāyān na kriyāsaṃaro hitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guṇālābheA1938​H guṇyalābhe N prayojayet | pūrvvasyāṃprayojayet |
pūrvasyāṃ
prayojayet |
pūrvvasyāṃ
A1938​H
prayojayet ||
pūrvasyā
N
śāntavegāyān naśāntavegāyāṃ naA1938​H śantavegāyān na N kriyāsaṃarokriyāsaṅkaroH kriyāsaṅkarokriyāsaṅkaro A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. guṇālābhe 'pi sapadi yadi saiva kriyā hitā |
kartavyaiva tadā vyādhiḥ kṛcchrasādhyatamo yadi ||49||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ya evam enaṃ vidhim ekarūpaṃ bibharti kālādivaśena dhīmān |
sa mṛtyupāśāñ jagato gadaughāñ chinatti bhaiṣajyaparaśvadhena ||50||
A1938
cf. 1938 ed. 1.35.44
na tathā balavantaḥ syuḥ jalajā vā sthalāhṛtāḥ |
svadeśe nicitā doṣās tv anyasmin kopam āgatāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na tathāA1938​N na tahhā H balavantaḥ syuḥbalavantaḥ syurN balavantaḥ syu A1938 valavantasya H jalajā vāN​H rjalajā vā A1938 sthalāhṛtāḥA1938​N sthalāhatāḥ | H svadeśe
svadeśe
A1938

tyedeśe
N

svedeṇe
H
nicitāA1938​H nivitā N doṣāsdoṣās N​H doṣā A1938 tv anyasmin kopamem. anyasmin kopam A1938 tv anyasmiṃ kopam N tv anyasmin kāyam H
cf. 1938 ed. 1.35.45
ucite varttamānasya nāsti deśakṛtam bhayaṃ |
āhārasvapnaceṣṭādau taddeśaḥ saguṇa satīti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
deśakṛtamdeśakṛtaṃA1938​H doṣakṛtam N bhayaṃN​H bhayam | ૉ A1938 taddeśaḥN taddeśa A1938 tad deśaḥ H saguṇaH sya guṇe A1938 yaguṇe N satītiN​H sati ||45|| A1938
ity adhyāya 35
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ityem. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne āturopakramaṇīyo nāma pañcatriṃśo A1938 || 37 || o || N la hṛ 30 5 H adhyāyaem. 'dhyāyaḥ ||35|| A1938 om. N​H

[Adhyāya 37 (miśrakannāmādhyāyaṃ) which is located between adhyāyas 35 and 36 in the Nepalese version, but is still numbered 37. Draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.37.1
athāto miśrakannāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
miśrakannāmādhyāyaṃH miśrakam adhyāyaṃ A1938 visrakan nāmādhyāyaṃ N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.37.3
mātuluṅgāgnimanthau ca bhadradāru mahauṣadhaṃ |
ahiṃsā caiva rāsnā ca pralepo vātaśophahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mātuluṅgāgnimanthau camātuluṃgāgnimanthaucaN​H mātuluṅgyagnimanthau ca A1938 ahiṃsā
ahiṃsā
H

ahiṃsrā
A1938

ahiyrāṃ
N
rāsnā carāsnā caA1938​H rātsnāca N vātaśophahāN​H vātaśophajit ||3|| A1938
cf. 1938 ed. 1.37.4
dūrvvā ca nalamūlañ ca madhukañ candanan tathā |
śītalāś ca gaṇāḥ sarvve pralepaḥ pittaśophahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
candanancandanaṃcandananA1938​H candana N tathāA1938​H ttathā | N pralepaḥA1938​H pralepa N pittaśophahāpittaśophahāN​H pittaśophahṛt ||4|| A1938
cf. 1938 ed. 1.37.5
āgantuje raktaje ca lepa eṣo 'bhipūjitaḥ |
vidhirvviṣaghno viṣaje pittaghno 'bhihitas tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āgantujeA1938​H āgaṃtu N raktaje caA1938​H jove N lepalepaN​H hyeṣa A1938 eṣoH e A1938 eṣo N 'bhipūjitaḥH va vidhiḥ smṛtaḥ | A1938 bhipūjitaḥ | N vidhirvviṣaghno
vidhirvviṣaghno
H

vidhir viṣaghno
A1938​N
viṣajeA1938​H viṣajo N pittaghnoA1938​H pittaghno N 'bhihitasH 'pi hitas A1938 bhihitas N
cf. 1938 ed. 1.37.6
ajagandhāśvagandhā ca kālā śarala eva ca |
eke ṣikājaśṛṅgī ca pralepaḥ śleṣmaśophahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ajagandhāśvagandhā caajagandhā'śvagandhā caA1938​H ajagandhā śvagandhā ca N śaralaH sarala A1938​N eva caeva caN​H yā saha | A1938 eke
eke
N​H

ekai
A1938
ṣikājaśṛṅgī caA1938​H ṣikāṅgasṛṅgīca N śleṣmaśophahāśleṣmaśophahāN​H śleṣmaśophahṛt ||6|| A1938
cf. 1938 ed. 1.37.7
ete ca varggā lodhrañ ca pathyā piṇḍīkṛtāstuyaḥ |
anantā ceti lepo 'yaṃ śophesarvvakṛtehitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ete caN​H ete va A1938 varggāvargāḥN​H rgās trayo A1938 lodhrañ calodhrañ ca𑑎N​H lodhraṃ A1938 pathyāA1938​H parvyā N piṇḍīkṛtāstuyaḥH piṇḍītakāni ca | A1938 piṇḍīkṛtāḥ trayaḥ | N lepoA1938​H le N 'yaṃA1938​H om. N śophesarvvakṛtehitaḥem. sānnipātikaśophahṛt ||7|| A1938 poyaṃ śophe sarvakṛte hitaḥ || N ? śophesarvvakṛtehitaḥ || H
cf. 1938 ed. 1.37.8
snigdho 'mlalavaṇo vāte koṣṇaḥ śītaḥ payoyutaḥ |
pitte 'thoṣṇeh kaphe kṣāramūtrāḍhyastatpraśāntaye ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhoH snigdhā A1938​N 'mlalavaṇomlalavaṇoH mlalavaṇomlalavaṇo A1938​N vātevāte𑑎A1938​H vāto N koṣṇaḥA1938​H koṣṇāḥ N 'thoṣṇeh kapheH coṣṇaḥ kaphe A1938 tthoṣṇaḥ kaphe N kṣāramūtrāḍhyastatpraśāntayekṣāramūtrāḍhyastatpraśāntayeA1938​H kṣāramūtrādyastatpraśāntayet || N
cf. 1938 ed. 1.37.9
śaṇaśigruphalātasī tilakalkāś ca sarṣaṣāḥ |
śaktavaḥ kiṇvamuṣṇāni dravyāṇyapi ca pācanam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaṇaśigruphalātasīH śaṇamūlakaśigrūṇāṃ phalā A1938 saṇasigruphalātasī N tilakalkāś caH ni tila A1938 tilakalkāca N sarṣaṣāḥH sarṣapāḥ | A1938​N śaktavaḥ𑑎
śaktavaḥ
H

saktavaḥ
A1938​N
kiṇvamuṣṇāniH kiṇvamatasī A1938 kiṇvāmuṣṇāni N dravyāṇyapi caH dravyāṇyuṣṇāni A1938 dravyānyipica N
cf. 1938 ed. 1.37.10
ciribilvāgniko dantī citrako hayamārakaḥ |
kapotakaṅkagṛddhrāṇām purīṣāṇi vidāraṇe ||
kṣāradravyāṇi vā yāni kṣāro vā dāraṇaṃ paraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ciribilvāgnikociribilvāgnikoH cirabilvo 'gniko A1938 ciribilvāgniko N vidāraṇevidāraṇeN​H ca dāraṇam | A1938
cf. 1938 ed. 1.37.11
dravyāṇām picchilānāṃ tu tvahyūlāni prapīḍanaṃ ||
yavagodhūmamāṣāṇāṃ cūrṇṇāni ca samāsataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravyāṇāmdravyāṇāṃA1938​H dravyāṇyam N tvahyūlānitvahyūlāniH tvaṅmūlāni A1938​N yavagodhūmamāṣāṇāṃ
yavagodhūmamāṣāṇāṃ
A1938​H

yavagodhūmamāṣāṇyañ
N
cf. 1938 ed. 1.37.12
śaṅkhinyaṃ koṭhasumanāḥkaravīraṃsuvarccalā ||
śodhanāni kaṣāyāṇi varggaś cāragvadhādikaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaṅkhinyaṃśaṅkhinyaṅN​H śāṅkhinyaṅ A1938 koṭhasumanāḥkaravīraṃsuvarccalākoṭhasumanāḥkaravīraṃsuvarccalāH koṭhasumanaḥkaravīrasuvarcalāḥ | A1938 koṭhasumanāḥ karavīraṃ suvarcvalā || N
cf. 1938 ed. 1.37.13
ajagandhājaśṛṅgī ca gavākṣī lāṅgalāhvayā ||
pūtīkaś citrakaḥ pāṭhā viḍaṅgailāhareṇavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
citrakaḥA1938​H citraka N pāṭhāA1938​H poṭhā N viḍaṅgailāhareṇavaḥA1938​H viḍigailāhareṇavaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.37.14
kaṭutrikaṃ yavakṣāro lavaṇāni manaḥśilā ||
kāśīsan tṛvṛtā dantī haritālaṃ surāṣṭrikā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭutrikaṃN​H om. A1938 lavaṇāniA1938​H lavaṇyani N manaḥśilāA1938​H manaḥsilāḥ || N kāśīsan
kāśīsan
H
kāsīsaṃ
kāsīsaṃ

kāsīsan
A1938​N
tṛvṛtātṛvṛfolio A 1267_11_31 (2nd half)tāN​H trivṛtā A1938 surāṣṭrikāH surāṣṭrajā ||14|| A1938 surāṣkrikā | N
cf. 1938 ed. 1.37.15
saṃśodhanīnāṃ varttīnāṃ dravyāṇy etāni nirddiśet ||
dravyeṣv eteṣu kurvvīta kalkān api ca śodhanān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nirddiśet || dravyeṣvnirddiśet ||
dravyeṣv
H
nirdiśet
etair
A1938
nirddiśet ||
dravye
N
eteṣuH eva u A1938 ṣveteṣu N kurvvītakurvītaN​H ṣadhaiḥ ku A1938 kalkān api cakalkājpeg n api caH ryāt kalkānapi ca A1938 kalptānapiva N śodhanānA1938​H śodhanīṃ || N
cf. 1938 ed. 1.37.17
arkottamāsudhākṣīraṃ piṣṭvā kṣārottamām api ||
jātīmūlaṃ haridre dve kāsīsaṃ kaṭurohiṇī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
arkottamāsudhākṣīraṃarkottamāsudhākṣīramarkottamāsudhā kṣīraṃN​H arkottamāṃ snuhīkṣīraṃ A1938 kṣārottamāmkṣārottamāmN​H kṣārottamā A1938 apiN​H ni ca | A1938 kaṭurohiṇīkaṭurohiṇīN​H kaṭurohiṇīm ||16|| A1938
cf. 1938 ed. 1.37.16cd
pūrvvoddiṣṭeṣu cāṅgeṣu kuryāt saṃśodhanaṃ ghṛtaṃ ||
mayūrako rājavṛkṣo nimbaḥ kośātakī tilā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pūrvvoddiṣṭeṣuH pūrvoddiṣṭāni A1938 pūrvotdiṣṭeṣu N cāṅgeṣucāṃgeṣuN​H cānyāni A1938 kośātakīA1938​H kosātakī N tilātilāḥ ||17||tilāḥ |H tilāḥ tilāḥ ||17||tilāḥ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.37.18
bṛhatī kaṇṭakārī ca haritālam manaḥśilā ||
śodhanāni ca yāni syus taile yojyāni śodhane |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṇṭakārī cakaṇṭakārī caA1938​H kaṣkākārī ca N manaḥśilāA1938​H manaḥsilā || N yāni syusH yojyāni A1938 yāniḥ syus N yojyāniH dravyāṇi A1938 pojyāni N
cf. 1938 ed. 1.37.19
kāsīse saindhave kiṇve vacāyāṃ rajanīdvaye ||
śodhanāṅgeṣu cānyeṣu cūrṇṇaṃ kurvvīta śodhanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vacāyāṃA1938​H vacāyā N rajanīdvayeA1938​H rarjjanadvaye || N
cf. 1938 ed. 1.37.20
sālasārādisāreṣu paṭolatriphalāsu ca ||
rasakriyā vidhātavyā śodhanī śodhaneṣu ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sālasārādisāreṣuA1938​H sālasāradisāreṣu N
cf. 1938 ed. 1.37.21
śrīveṣṭake sarjjarase sarale devadāruṇi ||
sāreṣv api ca kurvvīta matimān vraṇadhūpanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
matimān vraṇadhūpanaṃmatimān vraṇadhūpanamA1938​H matimāṃ vraṇadhūpanaṃṃ | N
cf. 1938 ed. 1.37.22
kaṣāyāṇām anuṣṇānān drvyāṇān tvakṣu sādhitaṃ ||
śṛtaśīta kaṣāyam vā ropanārthe praśasyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
drvyāṇānH vṛkṣāṇāṃ A1938 dravyāṇān N sādhitaṃH sādhitaḥ | A1938 sādhādhitaṃ || N śṛtaśīta
śṛtaśīta
H

śṛtaḥ śīta
A1938

sṛtasīta
N
kaṣāyam vākaṣāyamvāN​H kaṣāyo vā A1938 ropanārtheH ropaṇārthaṃ A1938 ropaṇārthe N
cf. 1938 ed. 1.37.23
somāmṛtāśvagandhāsu kākolyādau gaṇe tathā ||
kṣīrīpraroheṣv api ca varttayo ropaṇā hitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gaṇeA1938​H gaṇes N kṣīrīpraroheṣv
kṣīrīpraroheṣv
N​H

kṣīripraroheṣv
A1938
varttayovartayoA1938​H varttayor N ropaṇāH ropaṇāḥ A1938 opaṇā N hitāḥN​H smṛtāḥ ||23|| A1938
cf. 1938 ed. 1.37.24
samaṅgā somasaralā somavalkāḥ sacandanāḥ |
kākolyādiś ca kalkāḥ syuḥ praśastā vraṇaropaṇe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
somasaralāA1938​H somasaralāḥ N somavalkāḥsomavalkāssomavalkāḥN​H somavalkaḥ A1938 sacandanāḥH sacandanaḥ | A1938 sacandanā || N kākolyādiś ca
kākolyādiś ca
A1938​H

kākolyādiśca
N
kalkāḥ syuḥH kalkaḥ syā A1938 kalkāsyuḥ N praśastāN​H t praśasto A1938 vraṇaropaṇeA1938​H praṇaropaṇe | N
cf. 1938 ed. 1.37.25
pṛthakparṇṇyātmaguptā ca haridre mālatī sitā ||
kākolyādiś ca yojyāḥ syuḥ praśastā ropaṇe ghṛte |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pṛthakparṇṇyātmaguptā capṛthakparṇyātmaguptā caA1938​H pṛthakpaṇyātmaguptā ca N yojyāḥ syuḥH yojyaḥ syā A1938 yojyaḥ syuḥ N praśastāN​H dbhiṣajā A1938
cf. 1938 ed. 1.37.26
kālānusāry aguruṇī haridrā bhadradāru ca ||
priyaṅgavaś ca lodhrañ ca taile yojyāni ropaṇe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kālānusāry aguruṇīem. kālānusāryāguruṇī A1938 kālātusāryaguruṇī N kālānusāryaguruṇī H haridrāN​H haridre A1938 bhadradāru caN​H devadāru ca | A1938 lodhrañ caN​H rodhraṃ ca A1938
cf. 1938 ed. 1.37.27
kaṅguka triphalā lodhraṃ kāśīsaṃ śravaṇāhvayā ||
dhavośvakarṇṇayos tvak ca ropaṇe cūrṇṇamiṣyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṅgukakaṅgukāH kaṅgukākaṅgukā A1938​N lodhraṃN​H rodhraṃ A1938 kāśīsaṃH kāsīsaṃ A1938​N śravaṇāhvayāA1938​H sravaṇāhvayā || N dhavośvakarṇṇayos
dhavośvakarṇṇayos
H
dhavāśvakarṇayos
dhavāśvakarṇayos

dhavāśvakarṇṇayos
A1938​N
ropaṇeropaṇeN​H ropaṇaṃ A1938 cūrṇṇamiṣyatecūrṇamiṣyateA1938​H cūrṇṇam iṣyate | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. priyaṅgukā sarjarasaḥ puṣpakāsīsam eva ca |
tvakcūrṇaṃ dhavajaṃ caiva ropaṇārthaṃ praśasyate ||28||
A1938
cf. 1938 ed. 1.37.29 hyper metrical
tvakṣu nyagrodhavarggasya triphalās tathaiva ca ||
rasakriyāṃ ropaṇārthe vidadhīta yathākramaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
triphalāsH triphalāyās A1938​N
  • Hypermetrical.
cf. 1938 ed. 1.37.30
apāmārggo 'svagandhā ca tālapattrī suvarccalā ||
utsādane praśasyante kākolyādiś ca yo gaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apāmārggoapāmārgoapāmārgoA1938​Npc​H āpāmārgo Nac 'svagandhā ca'svagandhā caH 'śvagandhā caśvagandhā ca A1938​N praśasyanteA1938​H praśasyafolio A 1267_11_32 (1st half)tte N kākolyādiś ca yoA1938​N​Hpc kākolyādiś ca Hac
cf. 1938 ed. 1.37.31
kāsīsaṃ saindhavan kutthaṃ kuruvindam manaḥśilā ||
kukkuṭāṇḍakapālāni sumanomukulāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saindhavan kutthaṃH saindhavaṃ kiṇvaṃ A1938 sendhavan tutthaṃ N kuruvindamkuruvindamN​H kuruvindo A1938 manaḥśilāA1938​H manaḥsilāḥ || N sumanomukulānisumanomukulāniA1938​H sumanāmukulāni N
cf. 1938 ed. 1.37.32
phale śairīṣakārañjair ddhātucūrṇāni yāni ca ||
suvarccikātha kāśīsaṃ saindhavaṃ kṣāram eva ca |
praṇeṣūtsannamāṃseṣu praśastāny avasādane ||
ālepana nicūrṇṇāni pradadyāt sakalāni vai |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ca… ca om. A1938
śairīṣakārañjairH śair īṣakārañje A1938 sairīṣakāraṃje N yāni caN​H yāni A1938 suvarccikātha
suvarccikātha
H

suvarccikāṣa
N
kāśīsaṃH kāsīsaṃ N praṇeṣūtsannamāṃseṣu
praṇeṣūtsannamāṃseṣu
N​H

vraṇeṣūtsannamāṃseṣu
A1938
praśastānypraśastānyN​H praśastā A1938 avasādaneN​H nyavasādane ||32|| A1938 ālepana
ālepana
H
om. A1938
ālepanā
N
nicūrṇṇānini cūrṇṇāniN​H om. A1938 pradadyāt sakalāniH om. A1938 pradṛdyāt sakalāni N vaiN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.37.33
samastaṃ varggamarddham vā yathālābham athāpi vā ||
prayuñjīta bhiṣak prājño yathoddiṣṭeṣu karmmasu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yathālābhamN​H yathālābha A1938 athāpi vāN​H mathāpi vā | A1938 yathoddiṣṭeṣuA1938​H yathodiṣṭeṣu N karmmasukarmasuA1938​H karmaṣu || N
37
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
37em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne miśrakādhyāyo nāma saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||37|| A1938 la bha 30 9 N la bhra 307 H

[Adhyāya 37 (bhūmipravibhāgavijñānīyam) of the Nepalese version, adhyāya 36 in the vulgate. Draft based on MS H]

There are large differences between the Ācārya 1931 and 1938 editions version of Cakrapāṇidatta's commentary on this adhyāya.
cf. 1938 ed. 1.36.1
athāto bhūmipravibhāgavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhūmipravibhāgavijñānīyambhūmipravibhāgavijñānīyaṃN​H bhūmipravibhāgīyam adhyāyaṃ A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.36.3
svabhraśarkkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānāghatadevatāyatanasikatoṣairar anupahatāmanūṣarāmabhaṃgurāmadūrodakāṃ snigdhāṃ prarohavatīṃ mṛdvīṃ sthirāṃ samāṃ gaurīṃ lohitāṃ vā bhūmim auṣadha grahaṇāya parīkṣeta || tasyāṅ jātam api hi krimaviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārggair anupahatamekasāraṃ puṣṭam avagāḍhamūlaṃ cauṣadhamādadyād ity eṣāṃ bhūmiparīkṣāvibhāgaḥ sāmānyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svabhraśarkkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānāghatadevatāyatanasikatoṣairarem. śvabhraśarkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānāghātanadevatāyatanasikatābhir A1938 śvabhraśarkkarāśmaviṣamavalmīśmaśānaghanadevāyatanasikatoṣarair N svabhraśarkkarāśmaviṣamavalmīkaśmaśānāghatad evatāyatanajpegsikatoṣairar H anupahatāmanūṣarāmabhaṃgurāmadūrodakāṃanupahatāmanūṣarāmabhaṅgurāmadūrodakāṃA1938​H anupahatāmatkraṣarām abhaṅgurām adūrodakā N prarohavatīṃA1938​H prarohavatīr N mṛdvīṃA1938​H mmṛdvī N sthirāṃA1938​H sthirā N gaurīṃgaurīṃN​H kṛṣṇāṃ gaurīṃ A1938 jātamN​H jāta A1938 api hiN​H mapi A1938 krimaviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārggairkrimaviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārggairH kṛmiviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārgair A1938 krimiviṣaśastrātapapavanadahanatoyasambādhamārgair N anupahatamekasāraṃH anupahatamekarasaṃ A1938 anupahatam ekasāram N avagāḍhamūlaṃavagāḍhamūlañN​H pṛthvavagāḍhamūla A1938 cauṣadhamādadyād ityH mudīcyāṃ cauṣadhamādadīte A1938 cauṣadham ādadyād ity N eṣāṃN​H tyeṣa A1938 bhūmiparīkṣāvibhāgaḥN​H bhūmiparīkṣāviśeṣaḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.36.4
viśeṣatas tu tatra aśmavatī sthirā gurvvī śdhāmā kṛṣṇā vā sthūlatṛṇaśasyaprāyāḥ svaguṇabhūyiṣṭhā | snigdhā śītalāsannodakā snigdhatṛṇaśasyākomalavṛkṣaprāyā śuklāmbuguṇabhūyiṣṭhā || nānāvarṇṇā laghvāśmavatī viralālyapāṇḍuraprarohāgniguṇabhūyiṣṭhā || rūkṣā bhasmarāsabhavarṇṇā kṣatanuvṛkṣakoṭarālparasaprāyānilaguṇabhūyiṣṭhā || mṛdvī samāvyabhravatyavyaktarasajalā mahāparvvatavṛkṣaprāryā syāmā cākāśaguṇabhūyiṣṭhā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraA1938​H tatrā N aśmavatīaśmavatīA1938​H śmavatī N śdhāmāśdhāmāH śyāmā A1938 syāmā N sthūlatṛṇaśasyaprāyāḥH sthūlavṛkṣaśasyaprāyā A1938 sthūlatṛṇasasya prāyāḥ | N snigdhatṛṇaśasyākomalavṛkṣaprāyāH snigdhaśasyatṛṇakomalavṛkṣaprāyā A1938 snigdhabhṛṇasasyākomalavṛkṣaprāyā N śuklāmbuguṇabhūyiṣṭhāśuklā'mbuguṇabhūyiṣṭhāśuklāmbuguṇabhūyiṣṭhāA1938​H śulkācāmbuguṇabhūyiṣṭhā || N nānāvarṇṇānānāvarṇānānāvarṇṇāA1938​H nānāvarṇṇa N laghvāśmavatīlaghvāśmavatīH laghvaśmavatī A1938 lapmvyaśmavatī N viralālyapāṇḍuraprarohāgniguṇabhūyiṣṭhāviralālyapāṇḍuraprarohāgniguṇabhūyiṣṭhāH praviralālpapāṇḍuvṛkṣaprarohā'gniguṇabhūyiṣṭhā; A1938 viralālpapāṇḍuraprarohāgniguṇabhūyiṣṭhā | N rūkṣāA1938​H rūkṣa N kṣatanuvṛkṣakoṭarālparasaprāyānilaguṇabhūyiṣṭhākṣatanuvṛkṣakoṭarālparasaprāyānilaguṇabhūyiṣṭhāH tanuvṛkṣālparasakoṭaravṛkṣaprāyā'nilaguṇabhūyiṣṭhā; A1938 rūkṣatanuvṛkṣakoṭarālparasaprāyānilaguṇabhūyiṣṭhā || N samāvyabhravatyavyaktarasajalāsamāvyabhravatyavyaktarasajalāN​H samā śvabhravatyavyaktarasajalā A1938 mahāparvvatavṛkṣaprāryāH sarvato 'sāravṛkṣā mahāparvatavṛkṣaprāyā A1938 mahāparvatavṛkṣaḥ | prāyā N syāmāN​H śyāmā A1938 cākāśaguṇabhūyiṣṭhācākāśaguṇabhūyiṣṭhāA1938​H cākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.36.5
tatra kecid ācāryāḥ prāvṛṭvarṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣu yathāsaṃkhyam mūlapattratvacakṣīrasāraphalāny ādadīta || tat tu na samyak kasmāt saumyāgneyatvāj jagataḥ | saumyāny auṣadhāni saumyeṣv ṛtuṣv ādadīta | āgneyāny āgneyeṣv evam avyāpannāni bhavanti || saumyāny auṣadhāni saumyeṣv ṛtuṣu gṛhītāni somaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau madhuratarāsnigdhatarāṇiśītatarāṇi bhavanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraN​H atra A1938 kecid ācāryāḥH kecid āhur ācāryāḥ- A1938 kecid āvāyāḥ N prāvṛṭvarṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣuprāvṛṭvarṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣuH prāvṛḍvarṣāśaraddhemantavasantagrīṣmeṣu A1938 prāvṛdvarṣāśaraddhemantevasante grīṣmeṣu N mūlapattratvacakṣīrasāraphalānymūlapattratvacakṣīrasāraphalānyH mūlapatratvakkṣīrasāraphalāny A1938 mūlapatratvacakṣīrasāraphalā N ādadītaH ādadīteti; A1938 nyādadīta || N samyak kasmāt saumyāgneyatvāj jagataḥH samyak, saumyāgneyatvāj jagataḥ | A1938 samyak | kasmātsaumyāgneyatvājjāgataḥ | N ādadītaA1938​H ādadīt | ā N āgneyānyA1938​H gneyāḥ N āgneyeṣvāgneyeṣuA1938​H nyāgneyeṣv N avyāpannāniN​H avyāpannaguṇāni A1938 auṣadhāniH auṣadhmani A1938 oṣadhāni N madhuratarāsnigdhatarāṇiśītatarāṇimadhuratarāsnigdhatarāṇi śītatarāṇiN​Hpc jātāny atimadhurasnigdhaśītāni A1938 madhurataārāsnigdhatarāṇiśītatarāṇi Hac bhavantiem. jāyante | etena śeṣaṃ vyākhyātam ||5|| A1938 śītatarāṇi ca bhavanti || N bhavanti | ? H
āgneyāny auṣadhāni āgneyeṣv ṛtuṣu gṛhītānyagniguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau uṣṇatarāṇi kaṭutarāṇi rūkṣatarāṇi bhavanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
auṣadhāniH oṣadhāni N gṛhītānyagniguṇabhūyiṣṭhāyāṃgṛhītānyagni𑑎guṇabhūyiṣṭhāyāṃH gṛhītāny agniguṇabhūyiṣṭhāyām N
cf. 1938 ed. 1.36.6
tatrā pṛthivῑguṇabhūyiṣṭhāyāṃ bhūmau jātāni virecanadravyāṇyādadīta | agnyanilaguṇabhūyiṣṭhāyāñ ca vamanadravyāṇi | ubhayaguṇabhūyiṣṭhāyām ubhayatobhāgaharāṇi | ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ saṃśamanāny evam balavattarāṇi bhavanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrāN​H tatra A1938 pṛthivῑguṇabhūyiṣṭhāyāṃH pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ A1938 ppṛthivīguṇabhūyiṣṭhāyām N virecanadravyāṇyādadītaH virecanadravyāṇy ādadīta , A1938 virecanadavyāṇyādadīta || N agnyanilaguṇabhūyiṣṭhāyāñ caagnyanilaguṇafoliobhūyiṣṭhāyāñ caagnyanilaguṇabhūyiṣṭhāyāñ caN​H agnyākāśamārutaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ A1938 ubhayaguṇabhūyiṣṭhāyāmA1938​H ubhayasuṇabhūyiṣṭhāyāṃ N ubhayatobhāgaharāṇiubhayatobhāgaharāṇiN​H ubhayato bhāgāni, A1938 saṃśamanānysaṃśamanāniA1938​H saṃsamanā N evamevaṃA1938​H nyevam N
cf. 1938 ed. 1.36.7
sarvvāṇi cābhinavānyatra madhughṛtapippalīviḍaṅgebhya iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvāṇisarvāṇiN​H sarvāṇyeva A1938 cābhinavānyatracābhinavānyatraN​H cābhinavāni, anyatra A1938 madhughṛtapippalīviḍaṅgebhyamadhughṛtapippalīviḍaṅgebhyaN​H madhughṛtaguḍapippalīviḍaṅgebhyaḥ ||7|| A1938 itiN​H om. A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvāvayavasādhyeṣu palāśalavaṇādiṣu | vyavasthito na kālo 'sti tatra sarvo vidhīyate ||11|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gandhavarṇarasopetā ṣaḍvidhā bhūmiriṣyate | tasmād bhūmisvabhāvena bījinaḥ ṣaḍrasāyutāḥ ||12|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. avyaktaḥ kila toyasya raso niścayaniścitaḥ | rasaḥ sa eva cāvyakto vyakto bhūmirasādbhavet ||13|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvalakṣaṇasampannā bhūmiḥ sādhāraṇā smṛtā | dravyāṇi yatra tatraiva tadguṇāni viśeṣataḥ ||14|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vigandhenāparāmṛṣṭamavipannaṃ rasādibhiḥ | navaṃ dravyaṃ purāṇaṃ vā grāhyamevaṃ vinirdiśet ||15|| A1938
cf. 1938 ed. 1.36.8"
viḍaṅgapippalīkṣaudraṃ sarpiś cāpyanavaṃ hitaṃ |
śeṣam anyat tv abhinavaṃ gṛhṇīyād doṣavarjjitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viḍaṅgapippalīkṣaudraṃN​H viḍaṅgaṃ pippalī kṣaudraṃ A1938 sarpiśsarpiśA1938​H sapiś N cāpyanavaṃcāpy anavaṃHpc cāpy anavaṃcāpy anavaṃ A1938​N cānavaṃ Hac anyat tv abhinavaṃanyatvabhinavaṃH anyatv abhinavaṃanyatvabhinavaṃ A1938​N gṛhṇīyād doṣavarjjitaṃH gṛhṇīyāddoṣavarjitam ||8|| A1938 gṛhṇīyā doṣavarjitaṃ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. (sarvāṇyeva sakṣīrāṇi vīryavanti;) teṣāṃ asampattāvatikrāntasaṃvatsarāṇy ādadīteti ||9|| A1938
cf. 1938 ed. 1.36.16"
jaṅgamānāṃ vayaḥsthānāñ carmaromanakhādikaṃ |
kṣīramūtrapurīṣāṇi jīrṇṇāhāreṣu saṃharet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vayaḥsthānāñvayaḥsthānāṃA1938​H vayasthānāñ N carmaromanakhādikaṃcarmaromanakhādikaṃH raktaromanakhādikam | A1938 carmaromanakhādikraṃ | N
cf. 1938 ed. 1.36.17
plotamṛdbhāṇḍaphalakaṃ saṅkuvinyastabheṣajān |
praśastāyān diśi śucau bheṣajāgāram iṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
plotamṛdbhāṇḍaphalakaṃplotamṛdbhāṇḍaphalakaṃplotamṛdbhāṇḍaphalakaṃN​H plotamṛdbhāṇḍaphalaka A1938 saṅkuvinyastabheṣajān | praśastāyānsaṅkuvinyastabheṣajān |
praśastāyān
H
śaṅkuvinyastabheṣajam | praśastāyāṃ A1938 saṃkur vinyastabheṣajān |
praśastāyān
N
bheṣajāgāramN​H bheṣajāgāra A1938 iṣyateN​H miṣyate ||17|| A1938
cf. 1938 ed. 1.36.10>
gopālās tāpasā vyādhā ye cānye vanacāriṇaḥ |
mūlāhārāś ca ye teṣāṃ bheṣajavyaktir iṣyate iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gopālāsgopālāsN​H bhavanti cātra -
gopālās
A1938
cānyeA1938​H vānye N teṣāṃN​H tebhyo A1938 bheṣajavyaktirA1938​H bheṣajyavyaktar N iṣyateA1938​H iṣyata N itiitiN​H om. A1938
37
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
37em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne bhūmipravibhāgīyo nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ ||36|| A1938 undefined N la ū 30 7 H

[Adhyāya 38, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.38.1
athāto dravyasaṅgrahaṇīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravyasaṅgrahaṇīyamH dravayasaṃgrahaṇīyam adhyāyaṃ A1938 dravayasaṅgrāhaṇīyam adhyāyaṃ N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.38.3
pañcatriṃśad dravyagaṇā bhavanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pañcatriṃśad dravyagaṇāpañcatriṃśajpegd dravyagaṇāH samāsena saptatriṃśaddravyagaṇā A1938 pañcatriṅśadravyagaṇā N
cf. 1938 ed. 1.38.4
tad yathā | vidārigandhā vidārīviśvadevā sahadevāśvadaṃṣṭrā pṛthakparṇṇī śatāvarīe śārivā jīvakarṣabho kṣudrasahā bṛhatyau punarnnaiveraṇḍahaṃsapādīvṛścikālyṛṣabhī śṛgālavinnā ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sahadevāśvadaṃṣṭrāsahadevā śvadaṃṣṭrāA1938​H sahadevāś ca draṃṣṭā N pṛthakparṇṇīpṛthakparṇīA1938​H pṛṣakyaṇṇī N śatāvarīeH śatāvarī sārivā kṛṣṇa A1938 satāvarī N śārivāH sārivā A1938​N jīvakarṣabhoH jīvakarṣabhakau ma A1938 jīvakaṛṣabhakau kṣudrasa N kṣudrasahāH hāsahā kṣudrasahā A1938 hā mahāsahā N punarnnaiveraṇḍahaṃsapādīvṛścikālyṛṣabhīpunarnnaiveraṇḍahaṃsapādīvṛścikālyṛṣabhīH punarnavair aṇḍo haṃsapādī vṛścikālyṛṣabhī A1938 punarṇṇavairaṇḍahaṃsapādī vṛścikālmṛṣabhī N śṛgālavinnāN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.38.5
vidārigandhādirayaṅ gaṇaḥ pittānilāpahaḥ |
śophagulmāṅgamarddorddhvaśvāsakāsavināśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidārigandhādirayaṅvidārigandhādirayaṃvidārigandhādirayaṅN​H vidārīgandhādirayaṃ A1938 śophagulmāṅgamarddorddhvaśvāsakāsavināśanaḥ
śophagulmāṅgamarddorddhvaśvāsakāsavināśanaḥ
H

śoṣagulmāṅgamardordhvaśvāsakāsavināśanaḥ ||5||
A1938
śophagulmāṅgamarddodhvaṃ śvāsakāsavināśanaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.38.6
āragvadhamadanaphalagopaghoṇṭākaṇṭakī kaṇṭakārīkuṭajaphalapāṭhāpāṭalīmūrvvāsaptaparṇṇanimbakuraṇaaṭakaguḍūcīcitrakaśārṅgaṣṭādvikarañjapaṭolakirātatiktakāḥ suṣavī ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āragvadhamadanaphalagopaghoṇṭākaṇṭakī kaṇṭakārīkuṭajaphalapāṭhāpāṭalīmūrvvāsaptaparṇṇanimbakuraṇaaṭakaguḍūcīcitrakaśārṅgaṣṭādvikarañjapaṭolakirātatiktakāḥāragvadhamadanaphalagopaghoṇṭākaṇṭakī kaṇṭakārīkuṭajaphalapāṭhāpāṭalīmūrvvāsaptaparṇṇanimbakuraṇaaṭakaguḍūcīcitrakaśārṅgaṣṭādvikarañjapaṭolakirātatiktakāḥHpc āragvadhamadanagopaghoṇṭākaṇṭakīkuṭajapāṭhāpāṭalāmūrvendrayavasaptaparṇanimbakuruṇṭakadāsīkuruṇṭaka- guḍūcīcitrakaśārṅga(rṅge)ṣṭākarañjadvayapaṭolakirātatiktakāni A1938 āragvadhamadanaphalagopaghoṇṭakaṇṭakārīkuṭājaphalapāṭhāpāṭalīmūrvāsaptaparṇṇanimbakuraṇṭakaguḍūcīcitrakaśārṅgaṣvādvikaraṇḍapaṭolakirātatiktakāḥ N āragvadhamadanaphalagopaghoṇṭā kaṇṭakārīkuṭajaphalapāṭhāpāṭalīmūrvvāsaptaparṇṇanimbakuraṇaaṭakaguḍūcīcitrakaśārṅgaṣṭādvikarañjapaṭolakirātatiktakāḥ Hac
cf. 1938 ed. 1.38.7
āragvadhādirity eṣa gaṇaḥ śleṣmaviṣāpahaḥ |
mehakuṣṭajvaravamīkaṇḍūghno vraṇaśodhanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āragvadhādirityāragvadhādirityH āragvadhādir ity A1938​N mehakuṣṭajvaravamīkaṇḍūghno
mehakuṣṭajvaravamīkaṇḍūghno
H

mehakuṣṭhajvaravamīkaṇḍūghno
A1938
mehakuṣvajvaravamīkaṇḍūghno N
cf. 1938 ed. 1.38.8
śālasārājakarṇṇakhadirakramubhūrjjameṣaśṛṅgīti nisacandanakucandanaśiṃśapā śirīṣāsanadhavārjjunanaktamālapūtīkāś ca karṇṇagurūṇi kālīyakañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālasārājakarṇṇakhadirakramubhūrjjameṣaśṛṅgītiH sālasārājakarṇakhadirakadarakālaskandhakramukabhūrjameṣaśṛṅgati A1938 sālasārājakarṇṇakhadirakramukabhūrjāmeṣaśṛṅgīti N nisacandanakucandanaśiṃśapānisacandanakucandanaśiṃśapāH niśacandanakucandanaśiṃśapā- A1938 ṣacandanakucandanaśiṃśapā N śirīṣāsanadhavārjjunanaktamālapūtīkāś caH śirīṣāsanadhavārjunatālaśākanaktamālapūtīkāśva A1938 sirīṣāsanadharvārjunanaktamālapūtīkāśva N karṇṇagurūṇikarṇṇagurūṇiH karṇāgurūṇi A1938 karṇṇaāgurūṇi N cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.9
śālasārādir ity eṣa gaṇaḥ kuṣṭhavināśanaḥ |
mehapāṇḍvāmayaharaḥ kaphamedoviśoṣaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālasārādirH sālasārādir A1938​N kuṣṭhavināśanaḥA1938​H kuṣṭhapināśanaḥ | N kaphamedoviśoṣaṇaḥkaphamedoviśoṣaṇaḥA1938​N kaphamedo viśoṣaṇaḥ || H
cf. 1938 ed. 1.38.10
varuṇārttagalamadhuśigrutarkkārīmeṣaśṛṅgīpūtīkanaktamālapāṭalāgnimanthaśairīyakadvayaṃ bimbīcitraśatāvarībilvājaśṛṅgīdarbbhābṛhatīdvayañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varuṇārttagalamadhuśigrutarkkārīmeṣaśṛṅgīpūtīkanaktamālapāṭalāgnimanthaśairīyakadvayaṃH varuṇārtagalaśigrumadhuśigrutarkārīmeṣaśṛṅgīpūtīkanaktamālamoraṭāgnimanthasaireyakadvaya A1938 varuṇārttagalamadhuśigrutarkkārīmeṣaśṛṅgīpūtīkanakvaktamālapāṭalagnimanthaśairīṣakadvayam N bimbīcitraśatāvarībilvājaśṛṅgīdarbbhābṛhatīdvayañH bimbīvasukavasiracitraka- śatāvarībilvājaśṛṅgīdarbhā bṛhatīdvayaṃ A1938 cimbīcitrasatāvarībilvājaśṛṅgīdarbhābṛhatīdvayañ N cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.11
varuṇādigaṇopyeṣa kaphamedo viśoṣaṇaḥ |
vinihanti śiraḥ śūlaṃ gulmābhyantaravidradhīḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varuṇādigaṇopyeṣavaruṇādir gaṇo hy eṣaH varuṇādir gaṇo hy eṣavaruṇādir gaṇo hy eṣa A1938​N kaphamedoH kaphamedo A1938​N viśoṣaṇaḥN​H nivāraṇaḥ | A1938 śiraḥA1938​H siraḥ N śūlaṃH śūla A1938 sūlaṃ N gulmābhyantaravidradhīḥH gulmābhyantaravidradhīn ||11|| A1938 gulmābhyantaravidradhī || N
cf. 1938 ed. 1.38.13.12
vīratarasahacaradvayasairīyakadarbbhavṛkṣādanīgundrānalakuśakāśāśmabhedakāgni manthamoraṭavasukavisarabhallūkakurūṭikendīvarakapotavaṅkāśvadaṃṣṭrā ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vīratarasahacaradvayasairīyakadarbbhavṛkṣādanīgundrānalakuśakāśāśmabhedakāgnivīratarasahacaradvayasairīyakadarbbhavṛkṣādanīgundrānalakuśakāśāśmabhedakāgniH vīratarusahacaradvayadarbhavṛkṣādanīgundrānalakuśakāśāśmabhedakāgni A1938 vīratarasahacaradvayasairīyakadarbhavṛkṣādanīgundrānalakuśakāsāsmabhedakāgni N manthamoraṭavasukavisarabhallūkakurūṭikendīvarakapotavaṅkāśvadaṃṣṭrāHpc manthamoraṭāvasukavasirabhallūkakuraṇṭikendīvarakapotavaṅkāḥ śvadaṃṣṭrā A1938 manthamoraṭavasukavasikakurūṭikaindīvarakapotavaṅkāś ca daṃṣṭrā N manthamoraṭavasukavisarakurūṭikendīvarakapotavaṅkāśvadaṃṣṭrā Hac
cf. 1938 ed. 1.38.13
vīratarādirity eṣa gaṇo vātavikārahṛt |
śarkkarāśmarihāmūtrakṛcchrāghātarujāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vīratarādirityem. vīratarvādirity A1938 vīratarādir ity N​H vātavikārahṛt | śarkkarāśmarihāmūtrakṛcchrāghātarujāpahaḥvātavikārahṛt |
śarkkarāśmarihāmūtrakṛcchrāghātarujāpahaḥ
H
vātavikāranut |
aśmarīśarkarāmūtrakṛcchrāghātarujāpahaḥ ||13||
A1938
vātavikārahṛt || śarkarāśmarihāmūtrafolio A 1267_11_33 (1st half)kṛcchraghātarujāpahaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.38.14
lodhraśāvaralodhrapalāśakuṭannaṭāśokakaṭphalailavāluśallakījiṅjiṇīka dambākadalī ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lodhraśāvaralodhrapalāśakuṭannaṭāśokakaṭphalailavāluśallakījiṅjiṇīkalodhraśāvaralodhrapalāśakuṭannaṭāśokakaṭphalailavālu𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎śallakījiṅjiṇīkaH lodhrasāvaralodhrapalāśakuṭannaṭāśokaphañjīkaṭphalailavālukaśallakījiṅginīka A1938 lodhrasavaralodhrapalāśakuṭannaṭāśokakaphhalailavālukasallakījhiñjhiṇīka N dambākadalīdambākadalīN​H dambasālāḥ kadalī A1938
cf. 1938 ed. 1.38.15
eṣa lodhrādiko nāmnā medaḥ kaphaharogaṇaḥ |
yonidoṣaharastambhī vaṇyo viṣavināśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lodhrādikoN​H rodhrādiri A1938 nāmnāH ty ukto A1938 nāsnā N kaphaharogaṇaḥkaphaharogaṇaḥH kaphaharo gaṇaḥ | A1938​N yonidoṣaharastambhīyonidoṣaharastambhī
yonidoṣaharastambhī
N​H

yonidoṣaharaḥ stambhī
A1938
vaṇyoH varṇyo A1938 varlyo N
cf. 1938 ed. 1.38.16
arkkālarkkakarañjadvayanāgadantīmayūrakabhārggīrāsnendrapuṣpīkṣudrasvetābhallūkamahāsvetāvṛścikālyā lavaṇātāpasavṛkṣaś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
arkkālarkkakarañjadvayanāgadantīmayūrakabhārggīrāsnendrapuṣpīkṣudrasvetābhallūkamahāsvetāvṛścikālyāarkkālarkkakarañjadvayanāgadantīmayūrakabhārggīrāsnendrapuṣpīkṣudrasvetābhallūkamahāsvetāvṛścikālyāH arkālarkakarañjadvayanāgadantīmayūrakabhārgīrāsnendrapuṣpīkṣudraśvetāmahāśvetāvṛścikālya A1938 arkālarkakaraṃjadvayanāgadantīmayūrakabhārgīrāstendrapuṣpīkṣudraśvetābhallūkamahāśvetāvṛścikālyā N lavaṇātāpasavṛkṣaślavaṇātāpasavṛkṣaś𑑎𑑎𑑎𑑎lavaṇātāpasavṛkṣaśN​H lavaṇāstāpasavṛkṣaś A1938
cf. 1938 ed. 1.38.17
arkkādis tu gaṇo hyeṣa kaphamedoviṣāpahaḥ ||
krimikuṣṭhapraśamano viśeṣād vraṇaśodhanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
arkkādis tuH arkādiko A1938 arkkīdis tu N kaphamedoviṣāpahaḥA1938​H kephamedoviṣāpahaḥ || N krimikuṣṭhapraśamano
krimikuṣṭhapraśamajpegno
H

kṛmikuṣṭhapraśamano
A1938
kṛmikuṣṭapraśamano N
viśeṣād vraṇaśodhanaḥA1938​H viśeṣoddhreṇaśodhanaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.38.19
surasāsvetasurasāphaṇijhjakārjjakabhūstṛṇasugandhakakālamālakuṭherakakṣavakakharapusaviḍaṅga ṅgapāṭhaletikaṭphalasurasīnirgguṇḍīphuluphalondurukarṇṇī phañjīprajībalākākamācyo viṣamuṣṭiś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
surasāsvetasurasāphaṇijhjakārjjakabhūstṛṇasugandhakakālamālakuṭherakakṣavakakharapusaviḍaṅga ṅgapāṭhaletikaṭphalasurasīnirgguṇḍīphuluphalondurukarṇṇīsurasāsvetasurasāphaṇijhjakārjjakabhūstṛṇasugandhakakālamālakuṭherakakṣavakakharapusaviḍaṅga ṅgapāṭhaletikaṭphalasurasīnirgguṇḍīphuluphalondurukarṇṇīHpc surasāśvetasurasāphaṇijjhakārjakabhūstṛṇasugandhakasumukhakālamālakuṭherakakāsamardakṣavakakharapuṣpāviḍaṅgakaṭphala- surasīnirguṇḍīkulāhalondurukarṇi A1938 ṣaramaḥ śvetasurasaḥ phaṇijjhakārjakabhūstṛṇasugandhakakālamālakuṭhorakakṣavakakharapuṣpaviḍaṅgakapphalasurasīniguṇṭhīphuluhralonduruparṇṇī N surasāsvetasurasāphaṇijhjakārjjakabhūstṛṇasugandhakakālamālakuṭherakakṣavakakharapusaviḍaṅga kaṭphalasurasīnirgguṇḍīphuluphalondurukarṇṇī Hac phañjīprajībalākākamācyoH kāphañjīprācībalakākamācyo A1938 phaṃjīprajīvalākākamāvyo N viṣamuṣṭiśviṣamuṣṭiśN​H viṣamuṣṭikaś A1938
cf. 1938 ed. 1.38.19
surasādirgaṇo hyeṣa kaphahṛt krimisūdanaḥ |
pratisyāyāruciḥ kāsaśvāsaghno vraṇaśodhanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphahṛt krimisūdanaḥH kaphahṛt kṛmisūdanaḥ | A1938​N pratisyāyāruciḥ
pratisyāyāruciḥ
N​H

pratiśyāyāruci
A1938
kāsaśvāsaghnoN​H śvāsakāsaghno A1938
cf. 1938 ed. 1.38.20
muṣkakapalāśadhavacitrakamadanavṛkṣaśiṃśapāvajravṛkṣastriphalā ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
muṣkakapalāśadhavacitrakamadanavṛkṣaśiṃśapāvajravṛkṣastriphalāmuṣkakapalāśadhavacitrakamadanavṛkṣaśiṃśapāvajravṛkṣastriphalāH muṣkakapalāśadhavacitrakamadanavṛkṣakaśiṃśapāvajravṛkṣāstriphalā A1938 muṣkakapalāsaevacitrakamadanavṛkṣasiṃsapāvrajravṛkṣastriphalā N
cf. 1938 ed. 1.38.21
muṣkakādir ggaṇo hyeṣa medoghnaḥ śukradoṣahā |
mehārśaḥ pāṇḍurogaghnaḥ śarkrāśmarināśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
muṣkakādirH muṣkakādi A1938​N ggaṇoH rgaṇo A1938 rgaṇo N śukradoṣahāN​H śukradoṣahṛ A1938 mehārśaḥ
mehārśaḥ
H
t |
mehārśaḥ
A1938
mehārsaḥ N
pāṇḍurogaghnaḥpāṇḍurogaghnaḥN​H pāṇḍurogāśma A1938 śarkrāśmarināśanaḥśarkrāśmarināśanaḥH śarkarānāśanaḥ paraḥ ||21|| A1938 śarkarārsmarināśanaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.38.22
pippalīpippalīmūlaṃcavyacitrakaśṛṅgaveramaricahareṇukailājamodendrayavapāṭhājīrakasarṣapa mahānimbahiṃgubhārggāmadhurasātiviṣāviḍaṅgakaṭurohiṇī ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pippalīpippalīmūlaṃcavyacitrakaśṛṅgaveramaricahareṇukailājamodendrayavapāṭhājīrakasarṣapapippalīpippalīmūlaṃcavyacitrakaśṛṅgaveramaricahareṇukailājamodendrayavapāṭhājīrakasarṣapaH pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaveramaricahastipippalīhareṇukailājamodendrayavapāṭhājīrakasarṣapa- A1938 pippalī pippalīmūlañ ca vyacitrakaśṛṅgaveramaricahareṇvakailājamodendrayavapāṭhājīrakasarṣapa N mahānimbahiṃgubhārggāmadhurasātiviṣāviḍaṅgakaṭurohiṇīH mahānimbaphalahiṅgubhārgīmadhurasātiviṣāvacāviḍaṅgāni kaṭurohiṇī A1938 māhānimbahiṅgubhārgīmadhurasātiviṣāviḍiṅgakaṭurohiṇī N
cf. 1938 ed. 1.38.23
pippalyādiḥ kaphaharaḥ pratisyāya marīcakaṃ |
anilañ cāpi gulmañ ca dīpanastvāmapācanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratisyāyaN​H pratiśyāyā A1938 marīcakaṃH nilāru A1938 marocakaṃ || N anilañ
anilañ
H
cīḥ |
niha
A1938
a N
cāpiH nyāddīpano gulmaśū A1938 nilañ cāpi N gulmañ caN​H laghnaś cā A1938 dīpanastvāmapācanaḥdīpanastvāmapācanaḥN​H mapācanaḥ ||23|| A1938
cf. 1938 ed. 1.38.24
elātagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvapattranāgapuṣpapriyaṅguhareṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍāsthauṇeyaka śrīveṣṭakacorakavālakaguggulusarjjarasaturuṣkakundurukāguruspṛkkābhadradārukuṅkumāni punnāgakesarañceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
elātagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvapattranāgapuṣpapriyaṅguhareṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍāsthauṇeyakaelātagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvapattranāgapuṣpapriyaṅguharejpegṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍāsthauṇeyakaH elātagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvakpatranāgapuṣpapriyaṅguhareṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍāsthauṇeyaka A1938 elātagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvakpatranāgapuṣpapriyaṅguhareṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍāsthauṇaiyaka N śrīveṣṭakacorakavālakaguggulusarjjarasaturuṣkakundurukāguruspṛkkābhadradārukuṅkumāniH śrīveṣṭaka- cocacorakavālukaguggulusarjarasaturuṣkakundurukāguruspṛkkośīrabhadradārukuṅkumāni A1938 śrīveṣṭakacovacorakavālakaguggulusarjjarasaturaṣkakundurukāguruspṛrkkābhadradārukuṅkumāni N punnāgakesarañcetipunnāgakesarañ cetiN​H punnāgakeśaraṃ ceti ||24|| A1938
cf. 1938 ed. 1.38.25
elādiko vātakapho nihanyād viṣam eva ca |
varṇṇaprasādanaḥ kaṇḍūpiṭakā koṭhanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
elādikoA1938​H eladikau N vātakaphovātakaphoH vātakaphau A1938​N nihanyād viṣamN​H nihanyādviṣam A1938 kaṇḍūpiṭakā koṭhanāśanaḥkaṇḍūpiṭakākoṭhanāśanaḥN​Hpc kaṇḍūpiḍakākoṭhanāśanaḥ ||25|| A1938 kaṇḍūpiṭa koṭhanāśanaḥ || Hac
cf. 1938 ed. 1.38.26
vacā mustātiviṣābhadradārunāgakesarañ ceti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vacāvacāA1938​H ecā N mustātiviṣābhadradārunāgakesarañmustātiviṣābhadradārunāgakesarañN​H mustātiviṣābhayābhadradārūṇi nāgakeśaraṃ A1938 cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.27
haridrādāruharidrākalaśīkuṭajabījāni madhukaṃ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
haridrādāruharidrākalaśīkuṭajabījāniA1938​H haridrādāruharidrātalasīkuṭajabījāni N
cf. 1938 ed. 1.38.28
etau vacā haridrādī gaṇau stanyaviśodhanau |
āmātīsāraśamanau kaphamedo viśoṣaṇau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āmātīsāraśamanau
āmātīsāraśamanau
H
āmātisāraśamanau
āmātisāraśamanau
āmātisāraśamanau A1938​N
kaphamedoH om. A1938 kaphanamedo N viśoṣaṇauN​H viśeṣāddoṣapācanau ||28|| A1938
cf. 1938 ed. 1.38.29
śyāmāmahāśyāmātṛvṛddantībilvakampilyakaramyakakevukaputraśreṇīgavākṣīrājavṛkṣakarañjadvaya guḍūcīsaptavarṇṇacchagalāntrīpīlusnuhākṣīsuvarṇṇakṣīrī ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śyāmāmahāśyāmātṛvṛddantībilvakampilyakaramyakakevukaputraśreṇīgavākṣīrājavṛkṣakarañjadvayaśyāmāmahāśyāmātṛvṛddantībilvakampilyakaramyakakevukaputraśreṇīgavākṣīrājavṛkṣakarañjadvayaH śyāmāmahāśyāmātrivṛddantīśaṅkhinītilvakakampillakaramyakakramukaputraśreṇīgavākṣī- rājavṛkṣakarañjadvaya A1938 śyāmāmahāśyāmātṛvṛddantītilvakampilyakaramyakakevukapatraśreṇī gavākṣīrājavṛkṣakarañjadvaya N guḍūcīsaptavarṇṇacchagalāntrīpīlusnuhākṣīsuvarṇṇakṣīrīguḍūcīsaptavarṇṇacchagalāntrīpīlusnuhākṣīsuvarṇṇakṣīrīH guḍūcīsaptalācchagalāntrīsudhāḥ suvarṇakṣīrī A1938 guḍūcīsaptaparṇṇacchagalāntrīpīlustuhāsuvarṇṇakṣīrī N
cf. 1938 ed. 1.38.30
eṣa śyāmādiko nāmnā gaṇo gulmaviṣāpahaḥ |
ānāhodarahābhedī tathodāvarttanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
eṣaN​H uktaḥ A1938 śyāmādikoN​H śyāmādirity eṣa A1938 nāmnāN​H om. A1938 ānāhodarahābhedīānāhodarahābhedī
ānāhodarahābhedī
N​H

ānāhodaraviḍbhedī
A1938
cf. 1938 ed. 1.38.31
bṛhatīkaṇṭakārikākuṭajaphalapāṭhāmadhukañceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bṛhatīkaṇṭakārikākuṭajaphalapāṭhāmadhukañcetibṛhatīkaṇṭakārikākuṭajaphalapāṭhā madhukaṃ cetibṛhatīkaṇṭakārikākuṭajaphalapāṭhāmadhukañcetiA1938​H bṛhatīkaṇṭhakārikākuṭajaphalapāṭhā madhukañ cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.32
pācanīyo bṛhatyādir ggaṇaḥ pittānilāpahaḥ |
kaphārocakakṛdrogamūtrakṛcchravināśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bṛhatyādirH bṛhatyādi A1938​N ggaṇaḥH rgaṇaḥ A1938​N kaphārocakakṛdrogamūtrakṛcchravināśanaḥ
kaphārocakakṛdrogamūtrakṛcchravināśanaḥ
H

kaphārocakahṛdrogamūtrakṛcchrarujāpahaḥ ||32||
A1938
kaphārocakahṛdrogamūtrakṛcchravināśanaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.38.33
paṭolācandanamūrvvāguḍūcīpāṭhā kaṭurohiṇī ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
paṭolācandanamūrvvāguḍūcīpāṭhāpaṭolācandanamūrvāguḍūcīpāṭhāN​H paṭolacandanakucandanamūrvāguḍūcīpāṭhāḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.38.34
paṭolādir ggaṇaḥ pittakaphārocakanāśanaḥ |
jvaropaśamano vraṇyaś charddikaṇḍūviṣāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
paṭolādirH paṭolādi A1938​N ggaṇaḥH rgaṇaḥ A1938​N pittakaphārocakanāśanaḥA1938​H pittaḥ kapharocakanāśanaḥ | N vraṇyaśvraṇyaH vraṇyavraṇya A1938​N charddikaṇḍūviṣāpahaḥH śchardikaṇḍūviṣāpahaḥ ||34|| A1938 cchaddīkaṇḍūvifolio A 1267_11_33 (2nd half)ṣopahaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.38.35
kākolīkṣīrakākolījīvakaṛṣabhakamudgaparṇṇīmedāmahāmedācchinnaruhākarkkaṭāśṛṅgītugākṣīpadmakaprapauṇḍarīka ṛddhivṛddhijīvantyau madhukañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kākolīkṣīrakākolījīvakaṛṣabhakamudgaparṇṇīmedāmahāmedācchinnaruhākarkkaṭāśṛṅgītugākṣīpadmakaprapauṇḍarīkaH kākolīkṣīrakākolījīvakarṣabhakamudgaparṇīmāṣaparṇīmedāmahāmedācchinnaruhā karkaṭaśṛṅgītugākṣīrīpadmakaprapauṇḍarīka A1938 kākolīkṣīrakākolījīvakaṛṣabhakamudgapaṇṇīmāṣapallīmedomahāmedācchinnaruhākarkkaṭāśṛṅgītugākṣīrīpadmakapraṇaṇḍarīka N ṛddhivṛddhijīvantyauṛddhivṛddhijīvantyauH rdhivṛddhimṛdvīkājīvantyo A1938 ṛddhivṛddhijīvantī N cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.36
kākolyādirayam pittaśoṇitānilanāśanaḥ |
jīvano bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ stanyaśleṣmakaras tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kākolyādirayamkākolyādirayaṃkākolyādirayamA1938​H kākolyādirapaṃ N bṛṃhaṇoA1938​H bṛṃhano N vṛṣyaḥvṛṣyaḥA1938​H vṛṣya N
cf. 1938 ed. 1.38.37
ūṣasaindhavaśilājatukāśīsadvayahiṃgututthakañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūṣasaindhavaśilājatukāśīsadvayahiṃgututthakañH ūṣakasaindhavaśilājatukāsīsadvayahiṅgūni tutthakaṃ A1938 ūṣasaindhavasilājatukāsīsadvayahiṅgūtutthakañ N cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.38
ūṣakādiḥ kaphaṃ hanti gaṇo medā viśoṣaṇaḥ |
śarkkarāśmarihāmūtrakṛcchragulmapramarddanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
medāH medo A1938​N śarkkarāśmarihāmūtrakṛcchragulmapramarddanaḥśarkarāśmarihāmūtrakṛcchragulmapramarddanaḥ
śarkkarāśmarihāmūtrakṛcchragulmapramarddanaḥ
N​H

aśmarīśarkarāmūtrakṛcchragulmapraṇāśanaḥ ||38||
A1938
cf. 1938 ed. 1.38.39
śārivāmadhukacandanakucandanapadmakakāśmaryamadhūkapuṣpāṇaayuśīrañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śārivāmadhukacandanakucandanapadmakakāśmaryamadhūkapuṣpāṇaayuśīrañśārivāmadhukacandanakucandanapadmakakāśmaryamadhūkapuṣpāṇaayuśīrañH sārivāmadhukacandanakucandanapadmakakāśmarīphalamadhūkapuṣpāṇyuśīraṃ A1938 sārivāmadhukacandanakucandanapadmakakāsmapamadhūkapuṣpāṇyuśīrañ N cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.40
śārivādiḥ pipāsārtti raktapittaharo gaṇaḥ |
pittajvarapraśamano viśeṣād dāhanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śārivādiḥH sārivādiḥ A1938​N pipāsārttiH pipāsāghno A1938 pipāsanti N viśeṣād dāhanāśanaḥviśeṣāddāhanāśanaḥ ||40||viśeṣāddāhanāśanaḥ ||H viśeṣāddāhanāśanaḥ viśeṣāddāhanāśanaḥ ||40||viśeṣāddāhanāśanaḥ || A1938​N
cf. 1938 ed. 1.38.41
añjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunalinakesaraṃ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
añjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunalinakesaraṃaṃjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunalinakesarañañjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunalinakesaraṃN​H añjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunīlotpalanaladanalinakeśarāṇi madhukaṃ A1938 cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.42
añjanādir nnetraroga raktapittanibarhaṇaḥ |
viṣopaśamano dāhaṃ hanyādabhyantaraṃ nṛṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
añjanādirH añjanādi A1938​N nnetrarogaH rgaṇo hyeṣa A1938 rnetraroga N viṣopaśamano
viṣopaśamano

viṣopaśamano
A1938​H
viśopaśamano N
hanyādabhyantaraṃH nihantyābhyantaraṃ A1938 hanyād ābhyantaran N nṛṇāṃnṛṇāṃN​H bhṛśam ||42|| A1938
cf. 1938 ed. 1.38.43
pharūṣakadrākṣākaṭphalarājādanadāḍimakatakaphalāni triphalā ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pharūṣakadrākṣākaṭphalarājādanadāḍimakatakaphalāniH parūṣakadrākṣākaṭphaladāḍimarājādanakatakaphalaśākaphalāni A1938 pharūṣakadrākṣākapphalarājādanadāḍimakatakaphalānitṛphalāni N triphalātriphalāA1938​H om. N
cf. 1938 ed. 1.38.44
pharūṣakādiko nāmnā gaṇa eṣo 'nilāpahaḥ |
mūtradoṣaharo hṛdyaḥ pipāsaghno 'ruco hitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pharūṣakādikoN​H parūṣakādir i A1938 nāmnāN​H ty e A1938 gaṇaN​H ṣa ga A1938 eṣoH ṇo A1938 e N 'nilāpahaḥH 'nilavināśanaḥ | A1938 ṣonilāpahaḥ | N hṛdyaḥA1938​H hṛdya N pipāsaghnoN​H pipāsāghno A1938 'rucoH ruci A1938 ruco N hitaḥN​H pradaḥ ||44|| A1938
cf. 1938 ed. 1.38.45
priyaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣyacandanamocarasāñjanakumbhīkapadmakesarayojanavalyo dīrghamūlā ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
priyaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣyacandanamocarasāñjanakumbhīkapadmakesarayojanavalyopriyaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣyacandanamocarasāñjanajpegkumbhīkapadmakesarayojanavalyoH priyaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣpacandanakucandanamocarasarasāñjanakumbhīkasrotojapadmakesarayojanavallyo A1938 priyaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣpacandanamocarasāñjanakumbhīkāpadmakerasayojanavalyo N
cf. 1938 ed. 1.38.46
ambaṣṭhādhātakīkusumasamaṅgākaṭvaṅgamadhukabilvapesikāśavaralodhrapalāśanandīvṛkṣāḥ padmakeśarañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ambaṣṭhādhātakīkusumasamaṅgākaṭvaṅgamadhukabilvapesikāśavaralodhrapalāśanandīvṛkṣāḥH ambaṣṭhādhātakīkusumasamaṅgākaṭvaṅgamadhukabilvapeśikāsāvararodhrapalāśanandīvṛkṣāḥ A1938 ambaṣṭhādhātakīkusumasamaṅgākaṭvāṅgamadhukabilvapesikāsavaralodhrapalāśanandīvṛkṣāḥ N padmakeśarañH padmakeśarāṇi A1938 padmakesarañ N cetiA1938​H cet || N
cf. 1938 ed. 1.38.47
gaṇau priyayaṅgvambaṣṭhādī pakvātīsāranāśanau |
sandhānīyau hitau pitte vraṇānāñ cāpi ropaṇau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
priyayaṅgvambaṣṭhādīpriyayaṅgvambaṣṭhādīH priyaṅgvambaṣṭhādī A1938 priyaṅgvāmbaṣṭhādī N pakvātīsāranāśanauA1938​H patkātīsāranāśanau | N pitteA1938​H pittau N vraṇānāñvraṇānāṃA1938​H preṇānāñ N
cf. 1938 ed. 1.38.48
nyagrodhodumbarośvatthaplakṣamadhūkakakubhāmrambūdvayapiyālarohiṇīvañjalaka kadambabadarītindukalodhrapalāśanandīvṛkṣāśceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nyagrodhodumbarośvatthaplakṣamadhūkakakubhāmrambūdvayapiyālarohiṇīvañjalakanyagrodhodumbarośvatthaplakṣamadhūkakakubhāmrambūdvayapiyālarohiṇīvañjalakaH nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣamadhukakapītanakakubhāmrakośāmracorakapatrajambūdvayapriyāla- madhūkarohiṇīvañjulaka A1938 nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣamadhūkakakubhāmvrajaṃbūdvayapiyālarohiṇīvañjulaka N kadambabadarītindukalodhrapalāśanandīvṛkṣāścetiH dambabadarītindukīsallakīrodhrasāvararodhrabhallātakapalāśā nandīvṛkṣaś ceti ||48|| A1938 dambayadarītindukalodhrapalāśanandīvṛkṣāceti || N
cf. 1938 ed. 1.38.49
nyagrodhādir ggaṇo vraṇyaḥ saṃgrāhī bhagnasādhakaḥ |
raktapittaharo dāhamedaghno yonidoṣahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nyagrodhādirnyagrodhādirH nyagrodhādi A1938​N ggaṇoH rgaṇo A1938 gaṇo N vraṇyaḥA1938​H vraṇaḥ N dāhamedaghnoN​H dāhamedoghno A1938 yonidoṣahāyonidoṣahāN​H yonidoṣahṛt ||49|| A1938
cf. 1938 ed. 1.38.50
guḍūcīnimbakustumburucandanāni padmakañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.38.51
eṣa sarvvajvarān hanti guḍūcyādis tu dīpanaḥ |
hallāsorocakavamī pipāsā dāhanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvajvarān hantisarvajvarān hantisarvvajvarān hantiA1938​H sarvajvarāṃ hanti N hallāsorocakavamī
hallāsorocakavamī
H
hṛllāsārocakavamī
hṛllāsārocakavamī
hṛllāsārocakavamī A1938​N
cf. 1938 ed. 1.38.52
utpalaraktotpalakumudakuvalayasaugandhikapuṇḍarīkāni madhukañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
utpalaraktotpalakumudakuvalayasaugandhikapuṇḍarīkāniutpalaraktotpalakumudakuvalayasaugandhikapuṇḍarīkāniN​H utpalaraktotpalakumudasaugandhikakuvalayapuṇḍarīkāṇi A1938
cf. 1938 ed. 1.38.53
utpalādirayan dāha raktapittavināśanaḥ ||
pipāsā viṣahṛdrogaś chardimūrcchāharo gaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittavināśanaḥN​H pittaraktavināśanaḥ | A1938 viṣahṛdrogaśH viṣahṛdroga A1938​N chardimūrcchāharoH cchardimūrcchāharo A1938 sthardimūrcchāharo N
cf. 1938 ed. 1.38.54
mustāharidrādāruharidrāharītakyāmalakabibhītakahaimavatīvacāpāṭhākaṭukarohiṇī śārṅgāṣṭātiviṣādramiḍī ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mustāharidrādāruharidrāharītakyāmalakabibhītakahaimavatīvacāpāṭhākaṭukarohiṇīmustāharidrādāruharidrāharīta jpegkyāmalakabibhītakahaimavatīvacāpāṭhākaṭukarohiṇīHpc mustāharidrādāruharidrāharītakyāmalakabibhītakakuṣṭhahaimavatīvacāpāṭhākaṭurohiṇī A1938 mustāharidrādāruharidrāharītakyāmalakavibhītakahemavatīvacāpāṭhākaṭurohiṇī N mustāharidrāharīta jpegkyāmalakabibhītakahaimavatīvacāpāṭhākaṭukarohiṇī Hac śārṅgāṣṭātiviṣādramiḍīH śārṅgaṣṭātiviṣādrāviḍī A1938 śārṅgaṣvātiviṣādramiḍī N cetiN​H bhallātakāni citrakaś ceti ||54|| A1938
cf. 1938 ed. 1.38.55
eṣa mustādiko nāmnā gaṇaḥ śleṣmānilāpahaḥ |
yonidoṣaharaś caiva śodhanaḥ pācanas tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gaṇaḥA1938​H gaḥ N śleṣmānilāpahaḥN​H śleṣmaniṣūdanaḥ | A1938 caivaN​H stanya A1938
cf. 1938 ed. 1.38.56
harītakyāmalakabibhītakāni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
harītakyāmalakabibhītakāniH harītakyāmalakabibhītakānīti triphalā ||56|| A1938 harītakyāmalakavibhītakāni | N
cf. 1938 ed. 1.38.57
triphalā kaphapittaghnīmehakuṣṭhavināśanī |
cakṣuṣyādīpanīpathyā viṣamajvaranāśanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cakṣuṣyādīpanīpathyā
cakṣuṣyādīpanīpathyā
H

cakṣuṣyā dīpanī caiva
A1938
cakṣuṣyādīpanīpaṣyā N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pippalīmaricaśṛṅgaverāṇīti trikaṭukam ||58|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tryūṣaṇaṃ kaphamedoghnaṃ mehakuṣṭhatvagāmayān |
nihanyāddīpanaṃ gulmapīnasāgnyalpatām api ||59||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āmalakīharītakīpippalyaś citrakaś ceti ||60|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āmalakyādir ity eṣa gaṇaḥ sarvajvarāpahaḥ |
cakṣuṣyo dīpano vṛṣyaḥ kaphārocakanāśanaḥ ||61||
A1938
cf. 1938 ed. 1.38.62
trapusīsatāmrarajatasuvarṇṇakṛṣṇalohāni lohamalāś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lohamalāśH lohamala A1938 lohamalā N cetiśceti ||62||śceti ||H śceti śceti ||62||śceti || A1938​N
cf. 1938 ed. 1.38.63
gaṇastrapvādirity eṣa garakrimiharaḥ paraḥ |
pipāsāgulmahṛdrogaḥ pāṇḍumehaharas tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gaṇastrapvādirityA1938​H gaṇastravvādir ity N garakrimiharaḥgarakrimiharaḥA1938​H garaḥ krimiharaḥ N pipāsāgulmahṛdrogaḥpipāsāgulmahṛdrogaḥ
pipāsāgulmahṛdrogaḥ
N​H
pipāsāviṣahṛdroga A1938
pāṇḍumehaharasA1938​H paṇḍumehaharas N
cf. 1938 ed. 1.38.64
lākṣārevatakakuṭajāśvamārakakaṭphalaharidrānimbasaptacchadamālatyastrāyamāṇā ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lākṣārevatakakuṭajāśvamārakakaṭphalaharidrānimbasaptacchadamālatyastrāyamāṇāem. lākṣārevatakuṭajāśvamārakaṭphalaharidrādvayanimbasaptacchadamālatyastrāyamāṇā A1938 lākṣārevatakakuṭajāśvamārakafolio A 1267_11_34 (1st half)kapphalaharidrānimbasaptacchadamālatyastrāyamāṇā N lākṣārevatakakuṭajāścamārakakaṭphalaharidrānimbasaptacchadamālatyastrāyamāṇā H
cf. 1938 ed. 1.38.65
kaṣāyatiktamadhuraḥ kaphapittavināśanaḥ |
kuṣṭhakrimiharaś caiva duṣṭavraṇaviśodhanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphapittavināśanaḥN​H kaphapittārtināśanaḥ | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṣāyatiktamadhuraṃ kanīyaḥ pañcamūlakam |
vātaghnaṃ pittaśamanaṃ bṛṃhaṇaṃ balavardhanam ||67||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. satiktaṃ kaphavātaghnaṃ pāke laghvagnidīpanam |
madhurānurasaṃ caiva pañcamūlaṃ mahat smṛtam ||69||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. anayor daśamūlamucyate ||70|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gaṇaḥ śvāsaharo hyeṣa kaphapittānilāpahaḥ |
āmasya pācanaś caiva sarvajvaravināśanaḥ ||71||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. raktapittaharau hyetau śophatrayavināśanau |
sarvamehaharau caiva śukradoṣavināśanau ||74||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mūtradoṣavikāraṃ ca raktapittaṃ tathaiva ca |
antyaḥ prayuktaḥ kṣīreṇa śīghram eva vināśayet ||76||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. trivṛtādikamanyatropadekṣyāmaḥ ||78|| A1938
1.38.80
ebhir llepām̐s tathā tailān sarppīṃṣyapicapānakān |
rasakriyāṃ kaṣāyām̐ś ca bhiṣak kurvvīta karmmasu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
llepām̐sH lepā A1938​N tathāttathāN​H n kaṣāyāṃś ca A1938 tailān sarppīṃṣyapicapānakān | rasakriyāṃtailān sarppīṃṣyapicapānakān |
rasakriyāṃ
H
tailaṃ sarpīṃṣi pānakān |
pravibhajya
A1938
tailāṃ sarpīṣyapi ca pānakāṃ | rasakriyāṃ N
kaṣāyām̐ś cakaṣāyām̐ś caH yathā A1938 kaṣāyāś ca N bhiṣak kurvvītabhiṣak kurvītaN​H nyāyaṃ kurvīta A1938 karmmasukarmasuN​H matimān bhiṣak ||80|| A1938
1.38.66
pañcapañcakān vakṣyāmaḥ ||
tatrairaṇḍo dve bṛhatyau pṛthakyarṇṇāvidārīgandhā ceti kanīyān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pañcapañcakān vakṣyāmaḥH pañca pañcamūlāny ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ | A1938 pañcapañcakāmvakṣyāmaḥ || N tatrairaṇḍo dveH
tatra trikaṇṭaka
A1938
tatreraṇḍau dvau N
bṛhatyauN​H bṛhatīdvaya A1938 pṛthakyarṇṇāvidārīgandhāH pṛthakparṇyo vidārigandhā A1938 pṛthakparṇṇīvidārigandhā N kanīyānN​H kanīyaḥ ||66|| A1938
1.38.68
bilvāgnimanthauṭuśṭukapāṭalīkāśmaryāṇi mahān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bilvāgnimanthauṭuśṭukapāṭalīkāśmaryāṇibilvāgnimanthauṭuśṭujpegkapāṭalīkāśmaryāṇiH bilvāgnimanthaṭiṇṭukapāṭalāḥ kāśmarī ceti A1938 bilvāgnimanthau ṭuṇṭūkapāṭalīkāśmaryāṇi N mahānN​H mahat ||68|| A1938
1.38.72
vidārīśārivārajanīguḍūcīājaśṛṅgī ca ballīsaṃjñāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidārīśārivārajanīguḍūcīājaśṛṅgī caH vidārīsārivārajanīguḍūcyo 'jaśṛṅgī ceti A1938 vidārīsārivārajanīguḍūcī aṃjaśṛṅgī ca N ballīsaṃjñāḥH vallīsañjñaḥ ||72|| A1938 vallīsajñāḥ || N
1.38.73
karamarddītrikaṇṭakasairīyakamātuluṅgīgṛdhranakhyaḥ kaṇaaṭakasaṃjñāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karamarddītrikaṇṭakasairīyakamātuluṅgīgṛdhranakhyaḥH karamardītrikaṇṭakasairīyakaśatāvarīgṛdhranakhya A1938 karamarddītṛkaṇṭakasairīyakamātuluṃgīgṛdhranakhyaḥ N kaṇaaṭakasaṃjñāḥH iti kaṇṭakasañjñaḥ ||73|| A1938 kaṇṭakasajñaḥ || N
1.38.75
kuśakāśakāṇṭekṣudarbbhāstṛṇasaṃjñāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kuśakāśakāṇṭekṣudarbbhāstṛṇasaṃjñāḥkuśakāśakāṇṭekṣudarbbhāstṛṇasaṃjñāḥH kuśakāśanaladarbhakāṇḍekṣukā iti tṛṇasañjñakaḥ ||75|| A1938 kuśakāsakāṇḍekṣudurbhāstṛṇasaṃjñāḥ || N
1.38.77
teṣām vātaharāvādyā vantyaḥ pittavināśanaḥ | pañcakau śleṣmanāvitarau parikīrttitau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
teṣāmN​H eṣāṃ A1938 vantyaḥA1938​H vaḍyaḥ N śleṣmanāvitarauH śleṣmaśamanāvitarau A1938​N
1.38.79
samāsena gaṇāpy etāḥ proktās teṣān tu vistaraṃ |
cikitsiteṣu vakṣyāmi jñātvā rogabalābalam
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gaṇāpyem. gaṇā hy A1938 guṇā hy N gaṇā H etāḥN ete A1938 pyetāḥ H rogabalābalamN​H doṣabalābalam ||79|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dhūmavarṣānilakledaiḥ sarvartuṣvanabhidrute |
grāhayitvā gṛhe nyasyed vidhinauṣadhasaṅgraham ||81||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. samīkṣya doṣabhedāṃś ca bhinnān miśrān prayojayet |
pṛthaṅmiśrān samastānvā gaṇaṃ vā vyastasaṃhatam ||82||
A1938
iti || 38 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
itiem. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne dravyasaṅgrahaṇīyo nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ ||38|| A1938 iti || la ḍa || || 30 8 || N iti la ḍa || || 30 8 || H

[Adhyāya 39, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.39.1
athātaḥ saṃśodhanasaṃśamanīyam vyākhyāsyāmaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saṃśodhanasaṃśamanīyamH saṃśodhanasaṃśamanīyam adhyāyaṃ A1938 saṃśodhanasaṃsamanīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || N vyākhyāsyāmaḥA1938​H om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.39.3
madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārggavakṛtavedhanalodhrasarṣapaviḍaṅgapippalīkarañjaprapūnāḍakovidārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhumadhukajīvantī bimbīphalāmṛgervvāru citrasvetā śalapuṣpīvacācetyūrddhvabhāgaharāṇi || tatra kovidārapūrvvāṇāmphalāni | kovidārādīnām mūlāni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārggavakṛtavedhanalodhrasarṣapaviḍaṅgapippalīkarañjaprapūnāḍakovidārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhumadhukajīvantīmadanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārggavakṛtavedhanalodhrasarṣapaviḍaṅgapippalīkarañjaprapūnāḍakovidārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhumadhukajīvantīH madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārgavakṛtavedhanasarṣapaviḍaṅgapippalīkarañjaprapunnāḍa kovidārakarbudārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhujīvakaśvetāśaṇapuṣpī A1938 madanakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārgavakṛtavedhanalodhrasarṣapaviḍaṅgapippalīkaraṃjaprapurānāṭakovidārāriṣṭāśvagandhāvidulabandhumadhukajīvantī N bimbīphalāmṛgervvāruH bimbīvacāmṛgervāra A1938 bimbīvalāmṛgervāru N citrasvetācitrasvetāH vaścitrā A1938 citrāścetā N śalapuṣpīvacācetyūrddhvabhāgaharāṇiH cetyūrdhvabhāgaharāṇi | A1938 saṇapuṣpivacācetyurddhabhāgaharāṇi || N
cf. 1938 ed. 1.39.4
tṛvṛcchyāmādantīdravantīsaphalāviṣāṇigavākṣīcchagalāntrīpīlusnehāsuvarṇṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāsatilvakampilyakarampakapāṭalā pūgaharītakyāmalakavibhītakanīlinīpañcaṅgulapūtīkāragvadhamahāvṛkṣasaptacchadārkkareṇu jyotiṣmatī cetyadhobhāgaharāṇi ||tatra tilvakapūrvvāṇāṃ mūlāni | tilvakādīnām pāṭalyantānāñ ca tvacaḥ | pūgādīnām eraṇḍāntānām phalāni | pūtīkāragvadhayoḥ patrāṇi | śeṣāṇāṃ kṣīrāṇīti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tṛvṛcchyāmādantīdravantīsaphalāviṣāṇigavākṣīcchagalāntrīpīlusnehāsuvarṇṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāsatilvakampilyakarampakapāṭalātṛvṛcchyāmādantīdravantīsaphalāviṣāṇigavākṣīcchagalāntrīpīlusnehāsuvarṇṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāsatilvakampilyakarampakapāṭalāH vivṛtāśyāmādantīdravantīsaptalāśaṅkhinīviṣāṇikāgavākṣīcchagalāntrīsnuksu varṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāśatilvakakampillakaramyakapāṭalā A1938 tṛvṛcchyāmādantīdravantīsaptalāviṣāṇi gavākṣīcchagalāntrīpīlusnuhāsuvarṇṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāsatilvakampilyakaramyakapāṭalā N pūgaharītakyāmalakavibhītakanīlinīpañcaṅgulapūtīkāragvadhamahāvṛkṣasaptacchadārkkareṇuH pūgaharītakyā malakabibhītakanīlinīcaturaṅgulair aṇḍapūtīkamahāvṛkṣasaptacchadārkā A1938 pūgaharītakyāmalakabibhītakanīlinīpañcāṅgulapūtīkāragvadhamahāvṛkṣasaptacchadārkeraṇḍa N jyotiṣmatīA1938​H jyotiśmatī N tilvakapūrvvāṇāṃtilvakapūrvāṇāṃA1938​H bilvakaṣūrrvānām N pāṭalyantānāñN​H pāṭalāntānāṃ A1938 caN​H tvacaḥ, kampillakaphala A1938 tvacaḥtvacaḥN​H rajaḥ, A1938 pūgādīnāmN​H pūgādīnā A1938 eraṇḍāntānāmN​H meraṇḍāntānāṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.39.5
kośātakī saptalā devadālī karavallikā cety ubhayato bhāgaharāṇi | eṣāṃ svarasāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
devadālīH śaṅkhinī devadālī A1938 devatālī N karavallikāH kāravellikā A1938​N ubhayatoN​H ubhayato A1938 eṣāṃA1938​H eṣā N svarasāḥN​H svarasā iti ||5|| A1938
cf. 1938 ed. 1.39.6
pippalīviḍaṅgāpāmārggaśigruśirīṣasiddhārthakamaricakaravīrabimbīgirikarṇṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjārkkalaśunātiviṣāśṛ ṅgaveratālīsatamālasurasārjjakeṅgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīmuruṅgīpīlujātīsālatālamadhūkalākṣāhiṃgulavaṇamadyagośakṛdrasomūtrāṇi śirovirecanāni | tatra karavīrapūrvvāṇām phalāni | tālīsapūrvvāṇāṅ kandāḥ | tālīsakādīnāmarjjakāntānām patrāṇi | iṅgudīmeṣaśṛṅgyos tvak | mātuluṅgīmuruṅgīpīlujātīnām puṣpāṇi | śālatālamadhūkānāṃ sārāḥ | lākṣā hiṃgu ca niryāsau | lavaṇāni pārthivaviśeṣāḥ | madyam āsutasaṃyogāḥ | śakṛdrasamūtre malāviti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pippalīviḍaṅgāpāmārggaśigruśirīṣasiddhārthakamaricakaravīrabimbīgirikarṇṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjārkkalaśunātiviṣāśṛ ṅgaveratālīsatamālasurasārjjakeṅgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīmuruṅgīpīlujātīsālatālamadhūkalākṣāhiṃgulavaṇamadyagośakṛdrasomūtrāṇipippalīviḍaṅgāpāmārggaśigruśirīṣasiddhārthakamaricakaravīrabimbīgirikarṇṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjārkkalaśunātiviṣāśṛ ṅgaveratālīsatamālasurasārjjakeṅgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīmuruṅgīpīlujātīsālatālamadhūkalākṣāhiṃgulavaṇamadyagośakṛdrasomūtrāṇiH pippalīviḍaṅgāpāmārgaśigrusiddhārthakaśirīṣamaricakaravīrabimbīgirikarṇikākiṇihīvacājyotiṣmatī- karañjārkālarkalaśunātiviṣāśṛṅgaveratālīśatamālasurasārjakeṅgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṅgīmuraṅgīpīlu- jātīśālatālamadhūkalākṣāhiṅgulavaṇamadyagośakṛdrasamūtrāṇīti A1938 pippalīviḍaṅgapāmārgaśigrūśirīṣasiddhārthakamaricakaravīrabimbigirikarṇṇikākiṇihīvacājyotiṣmatīkarañjārkalasunātiviṣāśṛṅgaveratālīśatamālasurasārjakeṃgudīmeṣaśṛṅgīmātuluṃ|gīmuruṃgīpīlujātīsālatālamadhūkalākṣāhiṃgulavaṇamadyagosakṛdrasomūtrāṇi N phalāniH phalāni, karavīrādīnāmarkāntānāṃ mūlāni, A1938 rasāni | N tālīsapūrvvāṇāṅtālīsapūrvvāṇāṃN​H tālīśapūrvāṇāṃ A1938 kandāḥA1938​H skandhāḥ || N tālīsakādīnāmarjjakāntānāmH tālīśādīnāmarjakāntānāṃ A1938 tālīsakādīnām arjakāntā nā N iṅgudīmeṣaśṛṅgyosH iṅgudīmeṣaśṛṅgyo A1938 iṃgudīmeṣasrṃgyos N tvak | mātuluṅgīmuruṅgīpīlujātīnāmH stvacaḥ, mātuluṅgīmuraṅgīpīlujātīnāṃ A1938 tvak | mātuluṃgīmurugīpīlujātīnāṃ N puṣpāṇiA1938​H pūspāṇi | N lākṣāN​H om. A1938 hiṃgu caN​H hiṅgu lākṣe A1938 madyamH madyā A1938 madya N āsutasaṃyogāḥH nyāsutasaṃyogāḥ, A1938 māsutasaṃyofolio A 1267_11_34 (2nd half)gā N śakṛdrasamūtreA1938​H sakṛdrasamūtre N malāvitimalāv iti ||6||malāv iti ||em. malāv iti malāv iti ||6||malāv iti || A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.39.7
saṃśamanāni ata urdhvvam vakṣyāmaḥ || tatra bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśṛṅgībalātibalārttagalakacchurāśallakīkuberākṣīvīratarasahacarāgnimanthavatsādanīśva daṃṣṭrāśmabhedakārkkālarkkaśatāvarīpunarnnavāsukavasirakāñcanabhārggīvṛścikālīvadarayavakulattaprabhṛtīni dve cādye pañcamūlyau samāsena vātasaṃ śamano varggaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saṃśamanāniH saṃśamanā A1938 saṃsamanā N ataH nyata A1938​N urdhvvamH ūrdhvaṃ A1938 ūrddham N bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśṛṅgībalātibalārttagalakacchurāśallakīkuberākṣīvīratarasahacarāgnimanthavatsādanīśvabhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśṛṅgībalātibalārttagalakacchurāśallakīkuberākṣīvīratarasahacarāgnimanthavatsādanīśvaH bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśṛṅgībalātibalārtagalakacchurāśallakīkuberākṣīvīratarusahacarāgnimantha- vatsādanye A1938 bhadradārukuṣṭhaharidrāvaruṇameṣaśrṅgībalātibalātagalakanthūrāsallakīkuverākṣīvīratarasahacarāgnimanthavacchādanīsva N daṃṣṭrāśmabhedakārkkālarkkaśatāvarīpunarnnavāsukavasirakāñcanabhārggīvṛścikālīvadarayavakulattaprabhṛtīnidaṃṣṭrāśmabhedakārkkālarkkaśatāvarīpunarnnavāsukavasirakāñcanabhārggīvṛścikālīvadarayavakulattaprabhṛtīniHpc raṇḍāśmabhedakālarkārkaśatāvarīpunarnavāvasukavaśirakāñcanakabhārgīkārpāsīvṛścikālīpattūrabadarayavakolakulatthaprabhṛtīni A1938 draṣṭāsmabhedakārkālarkkaśatānavarīpunarnṇavāvasukavasirakāñcanabhāgīvṛścīkālībadarayavakulatthaprabhṛtīni N daṃṣṭrāśmabhedarkkālarkkaśatāvarīpunarnnavāsukavasirakāñcanabhārggīvṛścikālīvadarayavakulattaprabhṛtīni Hac dveN​H vidārigandhādiś ca dve A1938 cādyeA1938​H cyādye N pañcamūlyauA1938​H pañcamūlyo N vātasaṃvātasaṃA1938​H vātasa N śamanoA1938​H samano N
cf. 1938 ed. 1.39.8
candanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyāgundraśevālakahlārakotpalamūrvvāprabhṛtīni nyagrodhādirutpalādiriti samāsena pittasaṃśamano vargaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
candanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyāgundraśevālakahlārakotpalamūrvvāprabhṛtīnicandanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyāgundraśevālakahlārakotpalamūrvvāprabhṛtīniH candanakucandanahrīberośīramañjiṣṭhāpayasyāvidārīśatāvarīgundrāśaivalakahlārakumudotpalakanda(da)līdūrvāmūrvāprabhṛtīni A1938 candanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyāgundrāsevālakahlārakotpalamūrvvāprabhṛtīni N nyagrodhādirutpalādiritiN​H kākolyādiḥ sārivādirañjanādirutpalādirnyagrodhādistṛṇapañcamūlam iti A1938 pittasaṃśamanoA1938​H pittasaṃsamano N
cf. 1938 ed. 1.39.9
kāleyakāgurutailaparṇṇikākuṣṭhaharidrāśītaśivāśatapuṣpāsaralārāsnāprakīryodakīceṅgudīsumanāḥ kākādanīlāṅgalakīhastiparṇṇamuñjālalāmajja kaprabhṛtīnivallīkaṇṭakapañcamūlyau dve pippalyādir mmuṣkakādir vvacādiḥ surasādirāragvadhādir utpalādir iti samāsena śleṣmasaṃśamano varggaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāleyakāgurutailaparṇṇikākuṣṭhaharidrāśītaśivāśatapuṣpāsaralārāsnāprakīryodakīceṅgudīsumanāḥkāleyakāgurutailaparṇṇikākuṣṭhaharidrāśītaśivāśatapuṣpāsaralārāsnāprakīryodakīceṅgudīsumanāḥH kāleyakāgurutilaparṇīkuṣṭhaharidrāśītaśivaśatapuṣpāsaralārāsnāprakīryodakīryeṅgudīsumanā- A1938 kāleyakāgurutailaparṇṇikākuṣṭhaharidrāsītisivāśatapuṣpāsaralārātsnāprakīryodakīceṅgudīsumanā N kākādanīlāṅgalakīhastiparṇṇamuñjālalāmajjakākādanīlāṅgalakīhastiparṇṇamuñjālalāmajjaH kākādanīlāṅgalakīhastikarṇamuñjātakalāmajja A1938 kākādanīlāṅgalakīhastiparṇṇamuñjālāmajjā N kaprabhṛtīnivallīkaṇṭakapañcamūlyau dveH kaprabhṛtīni vallīkaṇṭakapañcamūlyau A1938 kaprabhṛtīni vallīkaṇṭhakapañcamūlyodve N pippalyādirN​H pippalyādirbṛhatyādi A1938 mmuṣkakādirmuṣkakādirN​H rmuṣkakādi A1938 vvacādiḥH rvacādiḥ A1938 vacādi N surasādirāragvadhādirH surasādirāragvadhādi A1938 surasādirāragvadhā N utpalādirH om. A1938 dir N itiN​H riti A1938 śleṣmasaṃśamanoA1938​H śleṣmasaṃsamano N
cf. 1938 ed. 1.39.10
tatra sarvvāṇy evauṣadhāni vyādhagnipuruṣabalānyevekṣya vidadhyād vyādhyabalād adhikam auṣadham upayuktan tam upasāmyavyādhim anyamāvahati || agnyabalād adhikam ajīrṇṇam viṣṭabhya vā pacyate | puruṣabalād adhikaṃ glānimūrcchanā vahati | śamanam evaṃ saṃśodhanam atipātayati | hīnam ebhyo dattam akiñcitkaram bhavati | tasmāt samam eva vidhyāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvāṇyH sarvā A1938​N evauṣadhānievauṣadhāniH ṇyevauṣadhāni A1938 ṇyevauṣadhyani N vyādhagnipuruṣabalānyevekṣyaem. vyādhyagnipuruṣabalānyabhisamīkṣya A1938 vyādhyagnipuruṣabalānyavekṣya N vyādhagnipuruṣabalāny evekṣya H vidadhyād vyādhyabalād adhikamH vidadhyāt | tatra, vyādhibalādadhika A1938 vidadhyādvyādhyabalādadhika N auṣadhamH mauṣadham A1938​N upayuktan tamupayuktaṃ tamA1938​H upayuktaṃ ta N upasāmyavyādhimH upaśamya vyādhiṃ A1938 musāmya vyādhim N anyamāvahatiN vyādhimanyamāvahati; A1938 anyam āvahati || H agnyabalād adhikamH agnibalādadhika A1938 agnyabalādadhikam N ajīrṇṇamN​H majīrṇaṃ A1938 puruṣabalād adhikaṃpuruṣabalājpegd adhikaṃH puruṣabalādadhikaṃ A1938 puruṣābalādadhikaṃ N glānimūrcchanāH glānimūrcchāmadānā A1938 glānimūrcchānā N śamanamN​H saṃśamanam; A1938 saṃśodhanamsaṃśodhanamN​H saṃśodhana A1938 atipātayatiN​H matipātayati | A1938 hīnamH hīna A1938​N ebhyoH mebhyo A1938​N dattamH datta A1938 dantam N akiñcitkaramN​H makiñcitkaraṃ A1938 tasmāt samamA1938​H tasmāt sama N evaA1938​H yeva N vidhyātN​H vidadhyāt ||10|| A1938
cf. 1938 ed. 1.39.11
bhavati cātra ||
roge śodhanasādhye tu yam vidyād doṣam ulvanaṃ
taṃ samīkṣya bhiṣak kuryād doṣapacyāvanaṃ mṛduḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavati bha bati cātra em. bhavanti A1938 bha bati cātra N​H cātraA1938 om. N​H śodhanasādhye tu yamN​H śodhanasādhye tu yo A1938 vidyād doṣamH bhaveddoṣa A1938 viṃdyād doṣa N ulvanaṃ taṃulvanaṃ
taṃ
H
durbalaḥ |
ta
A1938
muñcanaṃ || taṃ N
samīkṣyasamīkṣyaN​H smai dadyā A1938 bhiṣak kuryād doṣapacyāvanaṃN​H dbhiṣak prājño doṣapracyāvānaṃ A1938 mṛduḥN​H mṛdu ||11|| A1938
1.39.11.1
jaloddhṛtauṣadhapalas toyadvikuḍavāyutaḥ |
pādāvaśeṣitaḥ kvāthaḥ pūtaḥ pānāya śasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jaloddhṛtauṣadhapalasHpc bhavanti cātra || jalauddhritauṣadhapalas N om. Hac toyadvikuḍavāyutaḥtoyadvikuḍavāyutaḥHpc toyadvilkuḍavāyutaḥ N om. Hac pādāvaśeṣitaḥ
pādāvaśeṣitaḥ
Hpc
pādāvaśeṣita N om. Hac
kvāthaḥHpc tkāthaḥ N om. Hac pūtaḥHpc pūta N om. Hac pānāyaN​Hpc om. Hac śasyateHpc sasyate || N om. Hac
1.39.11.2
tadvat kṣīrārddhakuḍavaḥ sauṣadhastriguṇodakaḥ ||
kalkākṣamātrikaś cūrṇṇo biḍālapadakānvitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tadvat kṣīrārddhakuḍavaḥtadvat kṣīrārddhakuḍavaḥtadvat kṣīrārddhakuḍavaḥN​Hpc om. Hac sauṣadhastriguṇodakaḥsauṣadhastriguṇodakaḥN​Hpc om. Hac kalkākṣamātrikaśN om. Hac
kalkākṣamātrikañ
Hpc
cūrṇṇoHpc cūrṇṇā N om. Hac biḍālapadakānvitaḥHpc viḍālapadakānvitaḥ | N om. Hac
  • 1.39.11.2cd is similar to the vulgate's 1.39.14cd.
1.39.11.3
bhavet pāṇitalaṃ lehaḥ svarasas tu paladvayaṃ |
vyādhyādīnām bale madhye mātraiṣā śamanauṣadhai ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavet pāṇitalaṃbhavet pāṇitalaṃN​Hpc om. Hac lehaḥN​Hpc om. Hac svarasas tuN​Hpc om. Hac paladvayaṃpaladvayaṃN​Hpc om. Hac vyādhyādīnām
vyādhyādīnām
N​Hpc
om. Hac
baleN​Hpc om. Hac madhyeN​Hpc om. Hac mātraiṣāmātraiṣāN​Hpc om. Hac śamanauṣadhaiHpc samanauṣadhe | N om. Hac
1.39.11.4
ato jñātveṣṭato yojyo hīmahī nādhikedhikāḥ |
jñātvā koṣṭhauṣadhabalam mātrākalpyā suśobhane ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atoN​Hpc om. Hac jñātveṣṭatoHpc jñācceṣṭato N om. Hac yojyoHpc yojyā N om. Hac hīmahīHpc hīne hī N om. Hac nādhikedhikāḥN​Hpc om. Hac jñātvā
jñātvā
N​Hpc
om. Hac
koṣṭhauṣadhabalamkoṣṭhauṣadhabalaṃN​Hpc om. Hac mātrākalpyāmātrākalpyāHpc mātrākalpye N om. Hac suśobhaneHpc suśodhane | N om. Hac
cf. 1938 ed. 1.39.12
cale doṣe mṛdau koṣṭhe nekṣan tatra balan nṛṇāṃ |
avyāpaddurbbalasyāpi śodhanaṃ hi tadā bhavet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nekṣanH nekṣe A1938 nekṣa N tatraH tātra A1938 ttatra N avyāpaddurbbalasyāpiavyāpaddurbalasyāpiN
avyādhidurbalasyāpi
A1938

avyāpadurbbalasyāpi
H
bhavetA1938​H bhaved iti || N
  • Ḍalhaṇa noted the alternative reading avyāpaddurbalasyāpi that appears in our witnesses.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. svayaṃ pravṛttadoṣasya mṛdukoṣṭhasya śodhanam |
bhaved alpabalasyāpi prayuktaṃ vyādhināśanam ||13||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vyādhyādiṣu tu madhyeṣu kvāthasyāñjalir iṣyate |
biḍālapadakaṃ cūrṇaṃ deyaḥ kalko 'kṣasammitaḥ ||14||
A1938
iti || 39 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
itiiti || la ḍe30 9H iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne saṃśodhanasaṃśamanīyo nāmaikonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||39|| A1938 || la ḍe30 9 || N

[Adhyāya 40, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.40.1
athāto dravyarasavīryavipākavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravyarasavīryavipākavijñānīyamH dravyarasaguṇavīryavipākavijñānīyam adhyāyaṃ A1938 dravyarasavīryavipākavijñānīyaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ || N vyākhyāsyāmaḥA1938​H om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.40.3
kecid ācāryā vruvate | dravyam pradhānam kasmāt vyavasthitatvāt | iha khalu dravyam vyavasthitan na rasādayaḥ | yathā ye phale rasādayas te pakve na bhavanti || nityatvāc ca nityaṃ hi dravyam anityaṃ hi guṇāḥ | yathā kalkādi pravibhāgās tad eva sampannarasagandhaṃ vyāpannarasagandhavān bhavatīti | svajātivyavasthānāc ca yathā pārthivaṃ dravyam anyabhāvan na gacchati | evaṃ śoṣāṇi | pañcendriyagrahaṇāc ca | pañcaindriyair gṛhyate draṣṭavyan na rasādayaḥ | āśrayatvāc ca dravyam āśritārasā iti | ārambha sāmarthyāc ca dravyāśrita ārambhaḥ || yathā vidārigandhādim āhṛtyāv adya vipaced ity evam ādiṣu na rasādiṣ ārambhaḥ | śāstraprāmāṇyāc ca śāstraṃ ha | dvividhan dravyaṃ sthāvarañ jañgam ti | kramāpekṣikatvāc ca rasādīnāṃ rasādayo hi dravyakramam apekṣante yathā taruṇe taruṇāḥ | saṃpūrṇa sampūrṇā iti | ekadeśasādhyatvāc ca dravyāṇām ekadeśenāpi vyādhayaḥ sādhyante | yathā mahāvṛkṣakṣīreṇeti | tasmād dravyam pradhānan rasādayaḥ kasmāt niravayavatvāt dravyasya | dravyalakṣaṇan tu kriyāguṇasamavāyaḥ kriyādravye vidyate | guṇāḥ samavāyakāraṇañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kriyāguṇasamavāyaḥ… sama om. A1938
vruvateH bruvate- A1938 vrūvate N kasmāt vyavasthitatvāt | ihakasmāt? vyavasthitatvāt , ihaA1938​H kasmāt vyasthitatvāt | iha N yathāA1938​H yata N ye ye H āme phale A1938 kiñcidiśe N phaleN​H ye A1938 rasādayas teH rasādayaste A1938​N bhavantiN​H santi; ni A1938 nityatvāc caN​H ty atvācca, A1938 dravyamN dravya A1938​H anityaṃ hiN manity ā A1938 manityaṃ hi H pravibhāgāsH pravibhāgaḥ, A1938 pravibhāgā N tad evaH sa eva A1938 t eva N sampannarasagandhaṃH sampannarasagandho A1938 sampannarasagandha N vyāpannarasagandhavān bhavatītiH vyāpannarasagandho vā bhavati; A1938 vyāpanna rasagandha sambhavatīti | N svajātivyavasthānāc caH svajātyavasthānācca, A1938 svajājātivyavasthānāc ca N yathāN​H yathā hi A1938 dravyamN​H dravya A1938 anyabhāvan naN​H manyabhāvaṃ na A1938 śoṣāṇiśeṣāṇi;śeṣāṇi |H śeṣāṇiśeṣāṇi;śeṣāṇi | A1938​N pañcendriyagrahaṇāc capañcendriyagrahaṇāc caH pañcendriyagrahaṇāś ca, A1938 pañcaindriyagrahaṇāc ca | N pañcaindriyairH pañcabhir indriyair A1938 pañcandriyai N gṛhyateA1938​H rgṛhyate N draṣṭavyan nadraṣṭavyannaH dravyaṃ na A1938​N āśrayatvāc caN​H āśrayatvācca, A1938 dravyamN​H dravya A1938 āśritārasāāśritā rasāN​H māśritā rasā A1938 itiN​H dayaḥ; A1938 sāmarthyāc caN​H sāmarthyācca, A1938 yathāA1938​H yahtā N vidārigandhādimvidārigandhādimvidārigandhādimN​H ‘vidārigandhādi A1938 āhṛtyāvem. māhṛtya A1938 āhṛtyā N​H adyaem. saṅkṣudya A1938 vaktudya N vadya H ādiṣu naA1938​H ādir N rasādiṣH rasādi A1938​N ārambhaḥā𑑎rambhaḥH ṣvārambhaḥ; A1938 ṣv ārambhaḥ | N śāstraprāmāṇyāc caN​H śāstraprāmāṇyācca, A1938 śāstraṃ haśāstraṃ haH śāstre hi A1938 śāstra hā ha | N dvividhandvividhaṃN​H om. A1938 sthāvarañsthāvaraṃN​H pradhānam upadeśe yogānāṃ, yathā- ‘mātuluṅgāgnimanthau ca’ ity ādau na ra A1938 jañgam tijañgamtiH sādaya upadiśyante; A1938 jaṅgama ceti | N kramāpekṣikatvāc caN​H kramāpekṣitatvācca A1938 dravyakramamN​H dravyakrama A1938 apekṣanteN​H mapekṣante, A1938 saṃpūrṇaN​H sampūrṇe A1938 ekadeśasādhyatvāc caN​H ekadeśasādhyatvācca, A1938 dravyāṇāmH dravyāṇā A1938 dravyaṇāṃ N ekadeśenāpiN​H mekadeśenāpi A1938 pradhānan rasādayaḥpradhānan rasādayaḥH pradhānaṃ na rasādayaḥpradhānaṃ, na rasādayaḥ,pradhānaṃ na rasādayaḥ | A1938​N kasmāt niravayavatvāt dravyasyaN​H kasmāt? niravayavatvāt | dra A1938 dravyalakṣaṇan tuN​H vyalakṣaṇaṃ tu A1938 kriyāguṇasamavāyaḥH ‘kriyāguṇavat sa A1938 kriyāguṇasamavāyaḥ kriyāguṇasamavāyaḥ N cetiN​H iti ||3|| A1938
cf. 1938 ed. 1.40.4
nety āhur anye rasās tu pradhānan kasmāt āgamāt āgamo hi śāstram ity ucyate | śāstre rasā adhikṛtā yathā rasāyatta āhāra iti | upadeśāc ca | upadiśyate hi | yathā madhurāmlalavaṇā vātaṃ śamayanti | ato rasāḥ pradhānaṃ | anumāc ca | rasato hy anumīyate dravyaṃ | yathā madhuram iti || ṛṣivacanāc ca | ṛṣivacano vedaḥ | yathā kiñcid ījyārtham madhuram āhared iti | tasmāt rasāḥ pradhānaṃ | raseṣu tu guṇasaṃjñā rasalakṣaṇam atropadekṣyāmaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
netyN​H ne A1938 āhurN​H tyāhu A1938 anyeN​H ranye , A1938 rasās tuA1938​H rasas tu N pradhānan kasmāt āgamāt āgamo hiH pradhānaṃ; kasmāt? āgamāt, āgamo hi A1938 pradānaṅ kasmād āgamāc ca āgamo hi N śāstramH śāstra A1938 śātram N ityH om. A1938 iy N ucyateucyateN​H mucyate; A1938 śāstreN​H śāstre hi A1938 adhikṛtāadhikṛtāḥA1938​H ādhikṛ N yathāA1938​H ta | N āhāraA1938​H āhārāḥ N upadeśāc caN​H tasmiṃs tu prāṇāḥ; upadeśācca, A1938 upadiśyate hiH upadiśyante hi A1938 upadeśā N yathāH rasāḥ, yathā- A1938 hi | yathā N madhurāmlalavaṇāA1938​H madhurāmvalalavaṇā N atoN​H om. A1938 rasāḥN​H om. A1938 pradhānaṃN​H om. A1938 anumāc caH anumānācca, A1938 anumānāc ca | N rasato hyN​H rasena hy A1938 madhuramN​H madhura A1938 itiiti N​H miti; A1938 ṛṣivacanāc caN​H ṛṣivacanācca, A1938 ṛṣivacanoN​H ṛṣivacanaṃ A1938 kiñcid ījyārthamem. kiñcidijyārthaṃ A1938 kiñcidījyārtha N kiñcidījyārtham H madhuramN madhura A1938​H āhared itiem. māharediti, A1938 āhāred iti | N māhared iti | H pradhānaṃA1938​H pradhāna N raseṣu tuN​H raseṣu A1938 rasalakṣaṇamrasalakṣaṇamN​H rasalakṣaṇa A1938 atropadekṣyāmaḥem. manyatropadekṣyāmaḥ ||4|| A1938 anyatropadekṣyāmaḥ || N atro padekṣyāmaḥ | H
cf. 1938 ed. 1.40.5
nety āhur anye vīryam pradhānam iti | kasmāt prādhānyāt | ihatvauṣadhakarmmāṇi vīrya prādhānyaṃ na bhavanti | tad yathā | urddhabhāgodhobhāgobhayabhāgasaṃśamanaṃ sāṅgrāhikadīpanalekhanavṛṃhaṇarasāyanavājīkaraṇaś ca yathuharavilayanadāraṇamarddanaprāṇaghnaviṣapraśamanāni vīrya prādhānyena bhavanti | tan tuvīryaṃ dvividhaṃ | uṣṇaṃ śītaṃ cāgniṣomīyatvāj jagataḥ | kecid aṣṭavidham āhuḥ | uṣṇaṃ śītaṃ snigdhaṃ rūkṣam vi ṣadam piccilam mṛdus tīkṣṇañ ceti | etāni khalu vīryāṇi svabhāvaguṇotkarṣād rasam abhibhūyātmakarmma kurvvanti | yathā tāvad vṛhatyañ ca mūlaṅ kaṣāya tiktaṃ vātaṃ śamayaty uṣṇavīryatvāt | kaṭukā pippalīpittaṃ śamayati | mṛduśītavīryatvāt | tiktā kākamācī pittaṃ varddhayaty uṣṇavīryatvāt | kaṭukaṃ mūlaṃ śleṣmāṇaṃ varddhayati snigdhavīryatvāt | amlaṃ kapitthaṃ śleṣmāṇaṃ ti rukṣavīryatvāt || bha ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kasmāt prādhānyāt | ihatvauṣadhakarmmāṇiH kasmāt? tad vaśenauṣadhakarmani A1938 kasmāt pradhānyāt | ihan nauṣadha karmāṇi N vīryaN​H ṣpatteḥ | A1938 prādhānyaṃ naprādhānyaṃ naH ihauṣadha A1938 pradānye na N bhavantiN​H karmā A1938 tad yathāN​H ṇyū A1938 urddhabhāgodhobhāgobhayabhāgasaṃśamanaṃurddhabhāgodhobhāgobhayabhāgasaṃśamanaṃH rdhvādhobhāgobhayabhāgasaṃśodhanasaṃśamana A1938 urdhvabhāgo bhāgobhayabhāgasaṃśamanaṃ N sāṅgrāhikadīpanalekhanavṛṃhaṇarasāyanavājīkaraṇaś caH saṅgrāhikāgnidīpanapīḍanalekhanabṛṃhaṇa- rasāyanavājīkaraṇaśva A1938 sagrāhikadīpanalekhanavṛṃhaṇarasāyanavājīkaraṇaśva N yathuharavilayanadāraṇamarddanaprāṇaghnaviṣapraśamanāniyathuharavilayanadāraṇamarddanaprāṇaghnaviṣapraśamanāniH yathukaravilayanadahanadāraṇamādanaprāṇaghnaviṣapraśamanādīni A1938 yathuharavilayanadāruṇamarddanaprāṇaghnaviṣapraśamanādīni N prādhānyenaH prādhānyā A1938 pradhānyena N bhavanti | tanbhavanti || tanN​H dbhavanti | ta A1938 tuvīryaṃtu vīryaṃtu vīryaṃN​H c ca vīryaṃ A1938 dvividhaṃN​H dvividha A1938 uṣṇaṃN​H muṣṇaṃ A1938 cāgniṣomīyatvāj jagataḥN​H ca, agnīṣomīyatvājjagataḥ | A1938 kecid aṣṭavidhamH kecid aṣṭavidha A1938 kacid aṣṭavidham N āhuḥN​H māhuḥ- A1938 uṣṇaṃN​H śīta A1938 śītaṃśītaṃN​H muṣṇaṃ A1938 snigdhaṃA1938​H snigdha N ṣadamṣadaṃN​H śadaṃ A1938 piccilamH picchilaṃ A1938​N mṛdusN​H mṛdu A1938 khaluN​H om. A1938 svabhāvaguṇotkarṣād rasamN​H svabalaguṇotkarṣādrasa A1938 abhibhūyātmakarmmaabhibhūyātmakarmaN​H mabhibhūyātmakarma A1938 tāvad vṛhatyañ catāvat vṛhatyañ caN​H tāvanmahatpañca A1938 kaṣāyaN​H kaṣāyaṃ A1938 tiktaṃtiktamN​H tiktānurasaṃ A1938 śamayatyśamayatiA1938​H samayaty N uṣṇavīryatvāt | kaṭukāuṣṇavīryajpegtvāt | kaṭukāH uṣṇavīryatvāt ; tathā kulatthaḥ kaṣāyaḥ, kaṭukaḥ palāṇḍuḥ, snehabhāvācca; madhuraścekṣuraso vātaṃ vardhayati, śītavīryatvāt ; kaṭukā A1938 uṣṇavīryātvāt | kaṭukā N pippalīpittaṃpippalī pittaṃA1938​H pippalīpitta N mṛduśītavīryatvāt | tiktāN​H mṛduśītavīryatvāt ; amlamāmalakaṃ lavaṇaṃ saindhavaṃ ca; tiktā A1938 uṣṇavīryatvāt | kaṭukaṃN​H uṣṇavīryatvāt , madhurā matsyāś ca; kaṭukaṃ A1938 mūlaṃN​H mūlakaṃ A1938 snigdhavīryatvāt | amlaṃsnigdhavīryatvāt ; amlaṃA1938​H snigdhavīryatvāt | amvalaṃ N śleṣmāṇaṃH śleṣmāṇāṃ A1938 leṣmāṇaṃ N titiH śamayati, A1938 n japayati N rukṣavīryatvāt || bharukṣavīryatvāt || bhaH rūkṣavīryatvāt , madhuraṃ kṣaudraṃ ca; tad etan nidarśanamātram uktam ||5|| A1938 rukṣavīryatvāt || N
cf. 1938 ed. 1.40.6
ye rasā vātaśamanā bhavanti yadi teṣu vai |
rukṣalāghavaśaity āni na te hanyuḥ samīraṇam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yeH bhavanti cātra
ye
A1938
bha || ye N
rukṣalāghavaśaity
rukṣalāghavaśaity
H

raukṣyalāghavaśaity
A1938​N
cf. 1938 ed. 1.40.7
ye rasāḥ pittaśamanā bhavanti yadi teṣuvai |
taikṣṇyauṣṇyalaghutā caiva na te talkarmmakāriṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ye rasāḥA1938​H ye raso N taikṣṇyauṣṇyalaghutā
taikṣṇyauṣṇyalaghutā

taikṣṇyauṣṇyalaghutā
N​H

taikṣṇyauṣṇyalaghutāś
A1938
caiva na teA1938​H caiva naṃ te N talkarmmakāriṇaḥH tat karmakāriṇaḥ ||7|| A1938 tat kārmikāriṇaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.40.8
ye rasāḥ śleṣmaśamanā bhavanti yadi teṣu vai |
snehagauravaśaity ānu na te tatkarmmakāriṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ye rasāḥA1938​H ye rasā N śleṣmaśamanāśleṣma𑑎śamanāA1938​H śleṣmo śamanā N yadiA1938​H yedi N snehagauravaśaity
snehagauravaśaity
N​H

snehagauravaśai
A1938
ānu na teH tyāni na te A1938 āni na te N
cf. 1938 ed. 1.40.9
tasmād vīryaṃ pradhānam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmād vīryaṃA1938​H tasmā vīryāṃ N pradhānamA1938​H pradhānyam N
cf. 1938 ed. 1.40.10
nety āhur anye vipākaḥ pradhānam iti | kasmāt samyaṅ mithyā vipakvatvāt | iha hi dravyāṇyapaha tāni samyaṅ mithyā cāvipakvāni guṇan doṣam vā janayaṃti | tatrāhur anye prati ra sampāka iti | vipākaḥ kecit trividham icchanti | madhuram amlam kaṭukañceti | tat tu na samyak | bhūtaguṇād āgamāc cāmlo vipāko nāsti | pittaṃ hi vidagdham amlatām upaity āgneyatvāt | yad evaṃ lavaṇo 'pyanyaḥ pāke bhaviṣyati | śleṣmā hi vidagdho lavaṇatām upaiti | tamādasiddhānta eṣaḥ | pratirasam amlāmlasyaivaṃ sarvvaṣām iti dṛṣṭāntañ codāharanti | yathā śāliyavamudgādayaḥ prakīrṇāḥ svabhāvam uttarakāle pi na parity ajanti tadvat iti | kecit punar avalavanto valavatāṃ vaśamāyānt it evam avasthitaḥ pāka iti | āgame svāha | dvividha eva pāko madhuraḥ kaṭukaś ca | tayor madhurākhyo guruḥ kaṭukākhyo laghur iti | tatra pṛthivyaptejovāyvākāśānāṃ dvaividhyam bhavati | guṇasādharmyān gurutā | laghutā ca pṛthivyā yo gurvyaḥ | śeṣāṇi laghūni tasmād dvividha eva pāko bhavati || bha ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vipakvatvāt | iha hivipa𑑎kvatvāt | iha hiN​H vipakvatvāt ; iha sa A1938 dravyāṇyapahaH rvadravāṇyabhyavahṛ A1938 dravyāṇyavahṛ N cāvipakvānicāvipakvāniN​H vipakvāni A1938 tatrāhurN​H tatrāhu A1938 anyeN​H ranye- A1938 vipākaḥH om. A1938 vipākaṃ N kecit trividhamH kecittrividha A1938 ke hicit trividham N icchantiN​H micchanti- A1938 madhuramN​H madhura A1938 amlamH mamlaṃ A1938 amvlaṃ N samyak | bhūtaguṇād āgamāc cāmloem. samyak, bhūtaguṇādāmāccānyo 'mlo A1938 samyak | bhūtaguṇād āmāc cānyomvlo N samyak | bhūtaguṇādāgamāc cāmlo H vidagdhamN​H vidagdha A1938 amlatāmH mamlatām A1938 amvlatām N āgneyatvāt | yad evaṃāgneyatvāt | yad evaṃāgneyatvāt | yad evaṃN​H āgneyatvāt ; yadyevaṃ A1938 'pyanyaḥA1938​H py anyaḥ N pākeH pāko A1938​N upaitiN​H upai A1938 tamādasiddhāntaH tīti | ma A1938 tasmād asiddhānta N eṣaḥN​H dhuro A1938 pratirasamN​H madhurasyā A1938 amlāmlasyaivaṃH mlo 'mlasyaivaṃ A1938 amvlāmvlasyaivaṃ N sarvvaṣāmsarvaṣāmN​H sarveṣām A1938 dṛṣṭāntañH kecidāhuḥ; dṛṣṭāntaṃ A1938 dṛṣtānta N codāharantiN​H copadiśanti- A1938 yathāN​H yathā tāvat kṣīramukhāgataṃ pacyamānaṃ madhuram eva syāttathā A1938 svabhāvamN​H svabhāva A1938 uttarakāleuttarakāleN​H muttarakāle A1938 pi naN​H 'pi na A1938 parityA1938​H om. N ajantiA1938​H tyajanti N tadvat itiN​H tadvaditi | A1938 kecit punarN​H kecidvadanti- A1938 avalavantoN​H abalavanto A1938 valavatāṃN​H balavatāṃ A1938 vaśamāyānt it evamH vaśamāyāntīti | evama A1938 vaśam āyānti it evam N avasthitaḥN​H navasthitiḥ, A1938 pākapākaḥN​H tasmād asiddhānta A1938 itiN​H eṣaḥ | A1938 svāhaH hi A1938 svāhā | N laghurN​H laghu A1938 itiN​H riti | A1938 pṛthivyaptejovāyvākāśānāṃpṛthivyaptejovāyvākāśānāṃA1938​H pṛthivyāptatejovāyyvākāśānāṃ N dvaividhyamdvaividhyaṃA1938​H dvaividyam N guṇasādharmyān gurutāem. guṇasādharmyād gurutā A1938 guṇasādharmyād gurūtā | N guṇasādharmyāngurutā | H pṛthivyā yoN​H pṛthivyāpaś ca A1938 pākoN​H pā A1938 bhavatiN​H ka iti ||10|| A1938 bhaH om. A1938​N
cf. 1938 ed. 1.40.11
dravyeṣu pacyamāneṣu yeṣv ambupṛthivīguṇāḥ |
nivarttante 'dhikās tatra pāko madhura ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravyeṣuH bhavanti cātra
dravyeṣu
A1938
bha || dravyeṣu N
ambupṛthivīguṇāḥamvupṛthivīguṇāḥ |amvupṛthi𑑎vīguṇāḥ |A1938 amvupṛthivīguṇāḥ amvupṛthivīguṇāḥ |amvupṛthi𑑎vīguṇāḥ | N​H nivarttante
nivarttante
H
nirvartante
nirvartante

nirvarttante
A1938​N
'dhikāsA1938​H 'adhikā N tatraA1938​H sta𑑎 tra N
cf. 1938 ed. 1.40.12
tejonilākāśaguṇāḥ pacyamāneṣu yeṣu tu |
nivarttante 'dhikās tatra pākaḥ kaṭuka ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tejonilākāśaguṇāḥN​H tejo 'nilākāśaguṇāḥ A1938 nivarttante
niva𑑎rttante
H

nirvartante
A1938​N
'dhikāsA1938​H dhikās N
cf. 1938 ed. 1.40.13
pṛthak tvavādināmeṣeva vādinām vādasaṃgrahaḥ |
caturṇṇām api sāmagryam icchantyatra vipaścitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pṛthak tvavādināmeṣevaH pṛthaktvadarśināmeṣa A1938 pṛthaktva tvād inām evaṃ N caturṇṇām
caturṇām

caturṇṇām
N​H

caturṇā
A1938
apiN​H mapi A1938 icchantyatraH icchanty atra A1938​N
cf. 1938 ed. 1.40.14
tad dravyam ātmanā kiñcit kiñcid vīryeṇa sevitaṃ |
kiñcid rasavipākābhyān doṣaṃ hanti karoti vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kiñcid rasavipākābhyān
kiñcid rasavipākābhyāṃ

kiñcid rasavipākābhyān
A1938​H

kiñcid rasavipākāṃbhyāṃ
N
cf. 1938 ed. 1.40.15
pāko nāsti vinā vīryād vīryan nāsti vinā rasāt |
raso nāsti vinā dravyād dravyaṃ śreṣṭhatamaṃ smṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vīryād vīryanN​H vīryādvīryaṃ A1938 dravyād dravyaṃH dravyāddravyaṃ A1938 dravyādravya N smṛtaṃsmṛtamA1938​H smṛta | N
cf. 1938 ed. 1.40.16
janman tu dravyarasayor anyonyāpekṣikaṃ smṛtaṃ |
anyonyāpekṣikaṃ janma yathā syād dehadehinoḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
janman tuH janma tu A1938​N syād dehadehinoḥA1938​H syād dehadehināḥ || N
cf. 1938 ed. 1.40.17
vīryasaṃjñā guṇā ye 'ṣṭau te 'pi dravyāśrayāḥ smṛtāḥ |
raseṣu na bhavantyete nirguṇāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'ṣṭau teA1938​H ṣṭau te N 'piA1938​H pi N bhavantyetebhavanty eteH bhavanty etebhavanty ete A1938​N nirguṇāḥH nirguṇās tu guṇāḥ A1938​N
cf. 1938 ed. 1.40.18
dravye dravye ca yasmāddhi vipacyante na ṣaḍ rasāḥ |
śreṣṭhaṃ dravyamato jñeyaṃ śeṣā bhāvās tadāśrayāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravye caN​H dravyāṇi A1938 ṣaḍ rasāḥṣaḍrasāḥA1938​H ḍ rasāḥ | N śeṣāA1938​H śeśā N tadāśrayāḥN​H tad āśrayāḥ ||18|| A1938
cf. 1938 ed. 1.40.19
amīmāṃsyānyacintyāni prasiddhāni svabhāvataḥ |
āgamenopayojyāni bheṣajāni vicakṣaṇaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
amīmāṃsyānyacintyāniN​H amīmāṃsyāny acintyāni A1938
cf. 1938 ed. 1.40.20
pratyakṣalakṣaṇaphalās prasiddhāś ca svabhāvataḥ |
oṣadhīn hetubhir vvidvān na parīkṣet kathañcana ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svabhāvataḥN​H svabhāvataḥ | A1938 oṣadhīn hetubhir
oṣadhīn hetubhir
H

nauṣadhīrhetubhir
A1938

oṣadhīhetubhir
N
vvidvān navidvān naN​H vidvā A1938 parīkṣet kathañcanaN​H n parīkṣeta kadācana ||20|| A1938
cf. 1938 ed. 1.40.21
sahastreṇāpi hetūnān nāmvaṣṭhādir virecayet |
tasmāt tiṣṭhed vimatimānāgameśa tu hetuṣu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sahastreṇāpisahasreṇāpiH sahasreṇāpisahasreṇāpi A1938​N nāmvaṣṭhādirH nāmbaṣṭhādir A1938 nāmvaṣṭhādi N virecayet | tasmāt tiṣṭhed vimatimānāgameśa tuvirecayet |
tasmāt tiṣṭhed vimatimānāgameśa tu
H
virecayet |
tasmāt tiṣṭhet tu matimān āgame na tu
A1938
virecayet |
tasmāt tiṣṭhed vimatim anāgame na tu
N
hetuṣuA1938​H hetuṣu || ❈ || N
1.40.21.add1
yā svabhāvavijñānaṃ vā raśaṃ yuktasenikaṃ |
āturopakramam miśraṃ bhūmijñānan tathaiva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yāyāH cchā yā N raśaṃH raṇaṃ N yuktasenikaṃyu𑑎ktasenikaṃH kte senikaṃ || N
1.40.21.add2
dravyasaṃgrahaṇañ caiva tathā śamanaśodhanaṃ |
rasavīryavipākena proktam anyad daśaiva tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śamanaśodhanaṃśamanaśodhanaṃ H śamanaśodhana | N
caturthodaśa || || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
caturthodaśacaturthodaśa || pha40H iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne dravyaguṇarasavīryavipākavijñānīyo nāma catvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||40|| A1938 caturtho daśa || N

[Adhyāya 41]

[First draft based on MS N]
cf. 1938 ed. 1.41.1
athāto dravyaviśeṣavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A1938 om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.41.3
tatra pṛthivyaptejovāyvākāśānāṃ samudāyād dravyābhinirvṛttir bbhavati | idaṃ pārthivam idam apyam idan tejasam idam vāyavyam idam ākāśyam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraA1938​H om. N samudāyād dravyābhinirvṛttirH samudāyāddravyābhinirvṛttiḥ, A1938 samudayād dravyābhinirvṛttir N bbhavatibhavatiN​H utkarṣastvabhivyañjako bhavati- A1938 apyamapyamH āpyam A1938​N tejasamN​H taijasam A1938 ākāśyamN​H ākāśīyam A1938
1.41.4.1
tatra sthūlasāndramandasthiragurukaṭhinagaṃdhaguṇabahulam īṣatkaṣāyaprāyaso madhuram iti pārthivan tat sthairyagauravasaṃghātopacayakaraṃ viśeṣataś cādhogatisvabhāvam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthūlasāndramandasthiragurukaṭhinagaṃdhaguṇabahulamsthūlasāndramandasthiragurukaṭhinagandhaguṇabahulamsthūlasāndramandasthiragurukaṭhinagaṃ𑑎dhaguṇabahulamN​H sthūlasāndramandasthiragurukaṭhinaṃ gandhabahula A1938 īṣatkaṣāyaprāyasoN​H mīṣatkaṣāyaṃ prāyaśo A1938 tat sthairyagauravasaṃghātopacayakaraṃtat sthairyagauravasaṃghātopacayakaraṃN​H tat sthair yabalagauravasaṅghātopacayakaraṃ A1938
1.41.4.2
śītastimitamandagururasasāndramṛdupicchilarasaguṇabahulam īṣadamlaṃ prāyaso madhuram āpyan tat snehanahlādanaviṣyandanakaram iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītastimitamandagururasasāndramṛdupicchilarasaguṇabahulamśītastimitamandagururasasāndramṛdujpegpicchilarasaguṇabahulamHpc śītastimitasnigdhamandagurusarasāndramṛdupicchilaṃ rasabahulamīṣatkaṣāyāmlalavaṇaṃ madhura A1938 śītastimitamandagururasasāṃśītapicchilāv ambuguṇabhūyiṣṭhau | pṛthivī somaguṇabhūyiṣṭhaḥ | sneha to|yākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ mṛsāndramṛdupicchilarasaguṇabahulam N śītastimitamandagururasasāndramṛdujpegpicchilarasaguṇarasaguṇabahulam Hac īṣadamlaṃH rasa A1938 īṣadambmlam N prāyasoN​H prāya A1938 madhuramN​H mā A1938 āpyanN​H pyaṃ; A1938 tat snehanahlādanaviṣyandanakaramN​H tat snehanahlādanakledanabandhanaviṣyandanakaram A1938
1.41.4.3
tīkṣṇoṣṇarūkṣasūkṣmalaghuviṣadaṃ rūpaguṇabahulam īṣadamlaprāyam viśeṣataś corddhvagatisvabhāvam iti taijasaṃ || taddahanapacanatāpanaprakāśanaprabhāvarṇṇakaram iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tīkṣṇoṣṇarūkṣasūkṣmalaghuviṣadaṃtīkṣṇoṣṇarūkṣasūkṣmalaghuviṣadaṃN​H uṣṇatīkṣṇasūkṣmarūkṣakharalaghuviśadaṃ A1938 rūpaguṇabahulamrūpaguṇabahulamN​H rūpabahula A1938 īṣadamlaprāyamH mīṣadamlalavaṇaṃ kaṭukarasaprāyaṃ A1938 īṣadamblaprāyam N viśeṣataśN​H viśeṣata A1938 corddhvagatisvabhāvamN​H ścordhvagatisvabhāvam A1938 taijasaṃA1938​H tejasaṃ | N taddahanapacanatāpanaprakāśanaprabhāvarṇṇakaramH taddahanapacanadāraṇatāpanaprakāśanaprabhāvarṇakaram A1938 taddahanapacanatāpanaprakāsanapravarṇṇakaram N
1.41.4.4
sūkṣmarūkṣakharaśiśiralaghuviṣadaṃ sparśaguṇabahulam īṣattiktam viśeṣataḥ kaṣāyam iti vāyavyaṃ tadvaiṣadyaṃ lāghavaglapanavirūkṣaṇakaram iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sūkṣmarūkṣakharaśiśiralaghuviṣadaṃsūkṣmarūkṣakharaśiśiralaghuvi𑑎ṣadaṃH sūkṣmarūkṣakharaśiśiralaghuviśadaṃ A1938 sūkṣmarūkṣakharaśiśiralaghuvisadaṃ N sparśaguṇabahulamH sparśabahula A1938 sparśaguṇabahulaś N īṣattiktamH mīṣattiktaṃ A1938 ceṣattiktam N vāyavyaṃvāyavyanN​H vāyavīyaṃ; A1938 tadvaiṣadyaṃH tadvaiśadya A1938 tadvaisadyaṃ N lāghavaglapanavirūkṣaṇakaramH lāghavaglapanavirūkṣaṇavicāraṇakaram A1938 lāghavaglāpanavirūkṣaṇam iti || N itiiti;(4)A1938​H om. N
1.41.4.5
ślakṣṇasūkṣmavyavāyiviṣadaviviktarasaṃ śabdaguṇabahulam ākāśyan tasmāt tat mārddavasauṣiryalāghavakaram iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ślakṣṇasūkṣmavyavāyiviṣadaviviktarasaṃH ślakṣṇasūkṣmamṛduvyavāyiviśadaviviktamavyaktarasaṃ A1938 ślakṣṇasūkṣmavyavāyiviśadaviviktarasaṃ N śabdaguṇabahulamN​H śabdabahula A1938 ākāśyanākāśyaṃN​H mākāśī A1938 tasmāt tat mārddavasauṣiryalāghavakaramtasmāt tatmārddavasauṣiryalāghavakaramH yaṃ; tanmārdavaśauṣiryalāghavakara A1938 tasmāt tanmārdavasauṣiryalāghavakaram N itiN​H miti(5) ||4|| A1938
cf. 1938 ed. 1.41.5
anena nidarśanena nānauṣadhabhūtañ jagati kiñcid dravyam astīti kṛtvā tan taṃ yuktiviśeṣamarthañ cābhipratītya svavīryaguṇayuktāni dravyāṇi kārmmukāni bhavanti || tāni yadā kurvvanti sa kālaḥ | yat kurvanti tat karmma | yena kurvvanti tad vīryaṃ | yatra kurvvanti tad adhikaraṇaṃ | yathā kurvvanti sa upāyaḥ | yad abhiniṣpādayanti tat phalam iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nānauṣadhabhūtañnānauṣadhabhūtaṃN​H nānauṣadhībhūtaṃ A1938 kṛtvā tan taṃkṛtvā taṃ taṃA1938​H kṛtvā taṃ ta N yuktiviśeṣamarthañyuktiviśeṣamarthañH yuktiviśeṣam arthaṃ A1938 yuktiviseṣam arthaṃ N cābhipratītyaN​H cābhisamīkṣya A1938 dravyāṇiA1938​H dravyāni N kārmmukānikārmukānikārmmukā𑑎niN​H kārmukāṇi A1938 tad vīryaṃN​H tadvīryaṃ, A1938 yatraA1938​H yata N tad adhikaraṇaṃtad adhikaraṇa ṃA1938​Npc​H tad adhikaraṇa ḥ | Nac yad abhiniṣpādayantiyad abhiniṣpādayantiN​H yanniṣpādayanti A1938 tat phalamN​H tat phala A1938 itiN​H miti ||5|| A1938
  • The word kārmuka is known in early medical texts from this instance and one in the Carakasaṃhitā 1.26.13. The word is formed by P.5.1.103 in the sense “capable of accomplishing an action."
cf. 1938 ed. 1.41.6
tad atra virecanadravyāṇy ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāni | pṛthivyāpo hi gurvvyaḥ | gurutvād adho gacchanti | tasmād virecanadravyāṇy ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāni | vamanadravyāṇy agnivāyuguṇabhūyiṣṭhāni | agnivāyū hi laghū laghutvāc corddhvam uttiṣṭhataḥ | tasmād vamanaprāmāṇyād agnivāyubhūyiṣṭhāny ubhayaguṇabhūyiṣṭhan dravyam ubhayato bhāgaharaṃ | ākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ saṃśamanaṃ | sāṃgrāhikam anilaguṇabhūyiṣṭhaṃ | dīpanam agniguṇabhūyiṣṭhaṃ | lekhanam anilānalaguṇabhūyiṣṭhaṃ | bṛṃhanam pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhaṃ | evam auṣadhakarmmāṇy anumānāt sādhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad atraN​H tatra, A1938 ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāniN​H pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhāni, A1938 pṛthivyāpo hiN​H pṛthivyāpo A1938 gurutvād adhogurutvājpegd adhoN​H tāni gurutvād adho A1938 tasmād virecanadravyāṇyN​H tasmād virecanama A1938 ambupṛthivīguṇabhūyiṣṭhāniN​H dhoguṇabhūyiṣṭhamanumānā A1938 vamanadravyāṇyN​H t ; vamanadravyā A1938 agnivāyuguṇabhūyiṣṭhāniagnivāyuguṇabhūyiṣṭhāniN​H ṇyagnivāyuguṇabhūyiṣṭhāni, A1938 agnivāyū hiN​H agnivāyu hi A1938 laghutvāc corddhvamH laghutvācca tānyūrdhva A1938 laghutvāc cordvam N uttiṣṭhataḥN​H muttiṣṭhanti, A1938 tasmād vamanaprāmāṇyād agnivāyubhūyiṣṭhānytasmād vamanaprāmāṇyād agnivāyubhūyiṣṭhānyH tasmād vamanamapyūrdhvaguṇabhūyiṣṭham; A1938 tasmād vacanaprāmāṇyād agnivāyubhūyiṣṭhāny N ubhayaguṇabhūyiṣṭhanubhayaguṇabhūyiṣṭhanN​H ubhayaguṇabhūyiṣṭha A1938 dravyamN​H om. A1938 ubhayatoubhayatoN​H mubhayato A1938 bhāgaharaṃN​H bhāgam; A1938 sāṃgrāhikamH sāṅgrāhika A1938 saṃgrāhikam N anilaguṇabhūyiṣṭhaṃanilaguṇabhūyiṣṭhaṃN​H manilaguṇabhūyiṣṭham, A1938 dīpanamdīpanamN​H anilasya śoṣaṇātmakatvāt ; dīpana A1938 agniguṇabhūyiṣṭhaṃN​H magniguṇabhūyiṣṭhaṃ, A1938 lekhanamN​H tatsamānatvāt ; lekhana A1938 anilānalaguṇabhūyiṣṭhaṃN​H manilānalaguṇabhūyiṣṭhaṃ; A1938 bṛṃhanambṛṃhanamH bṛṃhaṇaṃ A1938 bṛṃhani N evamevaṃmN​H eva A1938 auṣadhakarmmāṇyauṣadhakarmāṇyN​H mauṣadhakarmā A1938 anumānāt sādhayetN​H ṇyanumānāt sādhayet ||6|| A1938
cf. 1938 ed. 1.41.7
bhavanti ślokāḥ ||
mahyambvagnyātmakair ddravyais tribhiḥ sāmyati mārutaḥ |
khabhūmyambuvāyujaiḥ pittañ caturbbhiḥ saṃpraśāmyati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavantiA1938​H om. N ślokāḥN​H om. A1938 mahyambvagnyātmakair
mahyambvagnyātmakair
H
cātra
bhūtejovārijair
A1938
mahyambvagnyātmakai N
tribhiḥN​H śamaṃ A1938 sāmyatiN​H yāti sa A1938 mārutaḥN​H mīraṇaḥ | A1938 khabhūmyambuvāyujaiḥ
khabhūmyambuvāyujaiḥ

khabhūmyambuvāyujaiḥ
N​H

bhūmyambuvāyujaiḥ
A1938
caturbbhiḥcaturbhiḥN​H om. A1938 saṃpraśāmyatiN​H kṣipramāpnoti nirvṛtim ||7|| A1938
cf. 1938 ed. 1.41.8
kaphaḥ khatejo'nilajais tribhiḥ śāmyati dehināṃ |
khavāyuktābhyān dravyābhyāṃ vṛddhim abhyeti mārutaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphaḥN​H om. A1938 khatejo'nilajaiskhatejonilajaisN​H khatejo 'nilajaiḥ A1938 tribhiḥN​H śleṣmā A1938 śāmyatiN​H śamameti śarīri A1938 dehināṃN​H ṇām |
viya
A1938
khavāyuktābhyān
khavāyuktābhyān
H
tpavanajātā A1938
khavāyujābhyāṃ
N
dravyābhyāṃdravyābhyāṃN​H bhyāṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.41.9
āgneyam eva yad dravyan tena pittam udīryate |
mahyambujābhyān dravyābhyāṅ kaphaś cābhivivarddhate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahyambujābhyān
mahyambujābhyāṃ

mahyambujābhyān
N​H

vasudhājala
A1938
dravyābhyāṅH jātābhyāṃ A1938 dravyābhyā N kaphaśN​H balā A1938 cābhivivarddhatecābhivivardhateN​H saḥ parivardhate ||9|| A1938
cf. 1938 ed. 1.41.10
evam eva guṇādhikyaṃ dravye dravye vyavasthitaṃ |
dviśo vā bahuśo vāpi jñātvā doṣe 'vacācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
evaH eta A1938 evaṃ N guṇādhikyaṃguṇādhi𑑎kyaṃH d guṇādhikyaṃ A1938 guṇādhikya N vyavasthitaṃN​H viniścitam | A1938 'vacācaretH ṣu cācaret ||10|| A1938 vacācaret || N
cf. 1938 ed. 1.41.11
tatra ya ime guṇāṣṭauvīryasaṃjñakāḥ | śītoṣṇasnigdharūkṣamṛdutīkṣṇapicchilaviṣadās teṣān tīkṣṇoṣṇāv āgneyau | śītapicchilāv ambuguṇabhūyiṣṭhau | pṛthivīsomaguṇabhūyiṣṭhaḥ | snehas toyākāśaguṇabhūyiṣṭhaṃ | mṛdutvaṃ | vāyuguṇabhūyiṣṭhaṃ raukṣyaṃ | kṣitisamīraṇabhūyiṣṭhaṃ vaiṣadyaṃ | vipākāv uktaguṇau | karmmāṇy uṣṇasya dahanapācanamūrcchanasvedanavamanavirecanāni || śītasya prahlādanaviṣkambhanasthirīkaraṇaprasādanakledanajīvanāni | snigdhasya snehanabṛṃhaṇasantarppaṇavyājīkaraṇavayaḥsthāpanāni || rūkṣasyānilavṛddhisaṃgrahaṇapīḍanavirūkṣaśoṣarohaṇāni || viṣadasya kledāvūṣaṇavirūkṣaśoṣarohaṇāni || picchilasyopalepanapūraṇabṛṃhaṇasaṃśleṣaṇavyājīkaraṇāni || mṛdo raktamān saprasādanamukhyasaṃsparśanāni || tīkṣṇasya saṅgrahācūṣaṇāvadāraṇaśrāvaṇāni | tatroṣṇasnigdhau vātaghnau | śītamṛdupicchilāḥ pittaghnāḥ | tīkṣṇarūkṣaviṣadāḥ śleṣmaghnāḥ | gurupāko vātapittaghnaḥ | laghupākaḥ śleṣmapittaghna iti | teṣu mṛduśītoṣṇāḥ sparśagrāhyāḥ | picchilaviṣadau cakṣuḥsparśābhyāṃ | snigdharūkṣau cakṣuṣā | tīkṣṇaḥ sukhaduḥkhotpādanāt | gurupākaḥ sṛṣṭaviṇmūtratayā kaphāṃ kleśanañ ca | laghur bbaddhaviṇmūtratayā mārutakopanañ ca | tatra tulyaguṇeṣu bhūteṣu rasavaiśeṣyam upalakṣayet || yathā madhuro guruś ca pārthivaḥ | madhurasnigdhaśītāś cāpyā iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karmmāṇy… ta om. A1938
guṇāṣṭauvīryasaṃjñakāḥguṇāṣṭauvīryasaṃjñakāḥN​H guṇā vīryasañjñakāḥ A1938 śītoṣṇasnigdharūkṣamṛdutīkṣṇapicchilaviṣadāsN​H śītoṣṇasnigdharūkṣamṛdutīkṣṇapicchilaviśadās A1938 tīkṣṇoṣṇāvtīkṣṇojpegṣṇāvN​H tīkṣṇoṣṇā A1938 āgneyauN​H vāgneyau, A1938 śītapicchilāvN​H śītapicchilā A1938 ambuguṇabhūyiṣṭhauambuguṇabhūyiṣṭhauN​H vambuguṇabhūyiṣṭhau , A1938 pṛthivīsomaguṇabhūyiṣṭhaḥH pṛthivyambuguṇabhūyiṣṭhaḥ A1938 pṛthivīsomabhūyiṣṭhauḥ | N kṣitisamīraṇabhūyiṣṭhaṃN​H kṣitisamīraṇaguṇabhūyiṣṭhaṃ A1938 vaiṣadyaṃvai𑑎ṣadyaṃH vaiśadyaṃvaiśadyaṃ;vaiśadyaṃ | A1938​N vipākāvN​H vipākā A1938 uktaguṇauN​H vuktaguṇau | A1938 snehanabṛṃhaṇasantarppaṇavyājīkaraṇavayaḥsthāpanānisnehanabṛṃhaṇasantarppaṇavyājīkaraṇavayaḥsthāpanāniH snehanabṛṃhaṇasaṃtarpaṇavyājīkaraṇavayasthāpanāni | N rūkṣasyānilavṛddhisaṃgrahaṇapīḍanavirūkṣaśoṣarohaṇāniH rūkṣasyānilavṛddhisaṃgrahaṇapīḍanavirūkṣaśoparohaṇāni || N kledāvūṣaṇavirūkṣaśoṣarohaṇāniH kledāvūṣaṇavirūkṣaśoparohaṇāni || N picchilasyopalepanapūraṇabṛṃhaṇasaṃśleṣaṇavyājīkaraṇānipicchilasyopa𑑎lepanapūraṇabṛṃhaṇasaṃśleṣaṇavyājīkaraṇāniH picchilasyopalepanapūraṇabṛṃhaṇasaṃklepanavyājīkaraṇāni | N raktamān saprasādanamukhyasaṃsparśanāniraktamān saprasādanamukhyasaṃspa𑑎rśanāniH raktamāṃsapra𑑎sādanamukhyasaṃsparśaṇāni || N saṅgrahācūṣaṇāvadāraṇaśrāvaṇāniH saṅgrahācūṣaṇāvadāraṇāni || N tatroṣṇasnigdhauN​H tatra, uṣṇasnigdhau A1938 tīkṣṇarūkṣaviṣadāḥN​H tīkṣṇarūkṣaviśadāḥ A1938 vātapittaghnaḥvātapittaghn aḥA1938​N​Hpc vātapittaghn ḥ | Hac śleṣmapittaghnaśleṣmapittaghnaN​H śleṣma A1938 itiN​H ghnaḥ | A1938 teṣuN​H teṣāṃ A1938 picchilaviṣadauNpc​H picchilaviśadau A1938 picchilavidoṣadau Nac cakṣuḥsparśābhyāṃA1938​H cakṣusparśābhyāṃ | N sukhaduḥkhotpādanāt | gurupākaḥsukhaduḥkhotpādanāt | gurupākaḥsukhaduḥjpegkhotpādanāt | gurupākaḥN​H mukhe duḥkhotpādanāt | gurupākaḥ A1938 sṛṣṭaviṇmūtratayāA1938​H sṛṣṭaviṭmūtratayā N kaphāṃkaphāṃH kapho A1938​N kleśanañ caH tkleśena ca, A1938 kledanañ ca | N laghurH laghu A1938​N bbaddhaviṇmūtratayāH rbaddhaviṇmūtratayā A1938 baddhaviṭmūtratayā N mārutakopanañ caN​H mārutakopena ca | A1938 tulyaguṇeṣuA1938​H tu guṇaiṣu N rasavaiśeṣyamA1938​H rasavaiseṣyam N upalakṣayet || yathāupalakṣayet | yathāupalakṣayet || yathāN​H upalakṣayet | tad yathā- A1938 madhurasnigdhaśītāśN​H madhuraḥ snigdhaś A1938 cāpyāN​H cāpya A1938
cf. 1938 ed. 1.41.12
|| bhavati cātra ||
guṇā ye uktā dravyeṣu śarīreṣv api tān viduḥ |
sthānavṛddhikṣayāt tasmād dehināṃ dravyahetukā iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| bhavatibhavatiA1938 bha vati cātra N​H cātraA1938 om. N​H guṇā ye|| bha vati cātra||
guṇā ye
||
guṇā ye
N​H

guṇā ya
A1938
tān viduḥH te tathā | A1938 tām viduḥ | N sthānavṛddhikṣayāt tasmād dehināṃ
sthānavṛddhikṣayāt tasmād dehināṃ
N​H

sthānavṛddhikṣayās tasmād dehināṃ
A1938
dravyahetukāN​H dravyahetukāḥ ||12|| A1938 itiN​H om. A1938
|| 41 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| 41 ||em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne dravyaviśeṣavijñānīyo nāmaikacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||41|| A1938 41 || ❈ || N || 41 || H

[Adhyāya 42, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.42.1
athāto rasaviśeṣavi-jñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasaviśeṣavi-jñānīyaṃrasaviśeṣavi𑑎jñānīyaṃH rasaviśeṣavijñānīyam adhyāyaṃ A1938 rasaviśeṣavijñānīyaṃ | vyā || N vyākhyāsyāmaḥA1938​H om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.42.3
ākāśapavanadahanatoyabhūmiṣu yathāsaṅkhyam ekottaraparivṛddhāḥ || śa bdasparśarūparasagandhāḥ || tasmād āpyo rasaḥ parasparānupraveśāc ca sarvveṣāṃ sānnidhyam asti utkarṣāt tu grahaṇaṃ | sa khalvāpyo rasaḥ śeṣabhūtasaṃsarggādvidagdhaḥ ṣaḍvidho bhavati | tad yathā | madhuro 'mlo lavaṇaḥ kaṭukastiktaḥ kaṣāya iti | tatrodakavāhulyātmadhuraḥ | toyāgnivāhulyādamlaḥ bhūmyagnivāhulyāl lavaṇaḥ vāyvākāśavāhulyāttiktaḥ | vāyvagnivāhulyātkaṭukaḥ pṛthivyanilavāhulyātkaṣāya iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāyvagnivāhulyātkaṭukaḥ pṛ om. A1938
parasparānupraveśāc caparasparānupraveśāc caN​H parasparasaṃsargāt parasparānugrahāt parasparānupraveśāc ca A1938 sarvveṣāṃsarveṣāṃN​H sarveṣu sarveṣāṃ A1938 sānnidhyamH sānnidhya A1938 sānidhyam N astiH masti, A1938 a N utkarṣāt tuH utkarṣāpakarṣāt tu A1938 tyuttarṣā N grahaṇaṃ | sagrahaṇam | saA1938​H t saṃ N śeṣabhūtasaṃsarggādvidagdhaḥśeṣabhūtasaṃsargādvidagdhaḥA1938​H śeṣabhūtasaṃsargād vidagdhaḥ N ṣaḍvidhoN​H ṣoḍhā vi A1938 bhavatiN​H bhajyate; A1938 tad yathāA1938​H tadthā N 'mloA1938​H mvlo N kaṭukastiktaḥA1938​H kaṭukas tiktaḥ N itiN​H iti | te ca A1938 tatrodakavāhulyātmadhuraḥtatrodakavāhulyāt madhuraḥN​H bhūyaḥ parasparasaṃsargāttriṣaṣṭidhā bhidyante | tatra, bhūmyambuguṇabāhulyānmadhuraḥ, A1938 toyāgnivāhulyādamlaḥH bhūmyagniguṇabāhulyādamlaḥ, A1938 toyāgnivāhulyād amvlaḥ | N bhūmyagnivāhulyāl lavaṇaḥN​H toyāgniguṇabāhulyāllavaṇaḥ , A1938 vāyvākāśavāhulyāttiktaḥvāyvākāśavāhulyāt tiktaḥvāyvākāśavāhulyāttiktaḥN​H vāyvagniguṇabāhulyāt kaṭukaḥ, vāyvākāśaguṇabāhulyāttiktaḥ, A1938 vāyvagnivāhulyātkaṭukaḥH vāyvagnivāhŭlyāt kaṭukaḥ | N pṛthivyanilavāhulyātkaṣāyaH pṛthivyanilaguṇabāhulyāt kaṣāya A1938 pṛthivyānilāvāhulyāt kaṣāya N
cf. 1938 ed. 1.42.4
tatra madhurāmlalavaṇā vātaghnāḥ | madhuratiktakaṣāyāḥ pittaghnāḥ kaṭutiktakaṣāyāḥ śleṣmaghnāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhurāmlalavaṇāA1938​H madhurāmvlalavaṇā N
cf. 1938 ed. 1.42.5
tatra vāyurātmaivātmā | pittamāgneyaṃ | śleṣma saumya iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāyurātmaivātmāH vāyor ātmaivātmā, A1938 vāyur ātmaivātmā | N pittamāgneyaṃA1938​H pittam āgneyaṃ | N śleṣmaH śleṣmā A1938​N
cf. 1938 ed. 1.42.6
ta ete rasāḥ svayonivardhanā anyayonipraśamanāś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.42.7
kecid āhur agnīṣomīyatvājjagataḥ | dvividhā rasāḥ saumyā āgneyāś ca | tatra madhuratiktakaṣāyāḥ saumyāḥ dvividhā kaṭvamlalavaṇā āgneyāḥ | madhurāmlalavaṇāḥ snigdhā guravaś ca dvividhā kaṭutiktakaṣāyā rūkṣā laghavaś ca | saumyāḥ śītāḥ | āgneyās tūṣṇāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
agnīṣomīyatvājjagataḥagnīṣomīyatvāj jagataḥ |H agnīṣomīyatvāj jagatoagnīṣomīyatvāj jagataḥ | A1938​N dvividhāH rasā dvivi A1938 dvidhā N rasāḥN​H dhāḥ- A1938 āgneyāś caA1938​H gneyāś ca | N tatraN​H om. A1938 saumyāḥsaumyāḥ;saumyāḥ |H saumyāḥsaumyāḥ;saumyāḥ | A1938​N dvividhāH om. A1938​N kaṭvamlalavaṇākaṭvamlalavaṇāA1938​H kaṭvāmvlalavaṇās N āgneyāḥH āgneyāḥ | A1938 tv āgneyāḥ || N madhurāmlalavaṇāḥH tatra madhurāmlalavaṇāḥ A1938 madhurāmvlalavaṇāḥ N dvividhāH om. A1938​N āgneyāsN​H āgneyā A1938 tūṣṇāḥN​H uṣṇāḥ ||7|| A1938
1.42.8.1
tatra śaityarūkṣalāghavavaiṣadyaguṇalakṣaṇo vāyuḥ | tasya samānayoniḥ kaṣāyo rasaḥ | saumyaḥ śaityāc chaity am abhivardhayati | raukṣyād raukṣyaṃ lāghavāl lāghavaṃ vaiṣadyād vaiṣadyam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaityarūkṣalāghavavaiṣadyaguṇalakṣaṇośaityarūkṣalāghavavaiṣadyaguṇalakṣaṇoH śaityaraukṣyalāghavavaiśadyavaiṣṭambhyaguṇalakṣaṇo A1938 śaity arukṣalāghavavaiśadyaguṇalakṣaṇo N saumyaḥH so A1938 sausya N śaityāc chaity amH 'sya śaityāc chaityaṃ A1938 śaity ācchaity am N abhivardhayatiabhivarddhayatiN​H vardhayati, A1938 raukṣyād raukṣyaṃA1938​H raukṣyāraukṣyaṃ N vaiṣadyād vaiṣadyamH vaiśadyād vaiśadyaṃ, A1938 vaiśudyād vaiśadyam N itiN​H vaiṣṭambhyād vaiṣṭambhyam iti; (1) |8| A1938
1.42.8.2
auṣṇyataikṣṇyaraukṣyalāghavavaiṣadyaguṇalakṣaṇampittantasya samānayoniḥ kaṭuko rasaḥ | saumya auṣṇyād auṣṇyam abhivardhayati | taikṣṇyāt taikṣṇyaṃ raukṣyād raukṣyaṃ lāghavāl lāghavaṃ vaiśadyād vaiśadyam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
auṣṇyataikṣṇyaraukṣyalāghavavaiṣadyaguṇalakṣaṇampittantasyaauṣṇyataikṣṇyaraukṣyalāghavavaiṣadyaguṇalakṣaṇampittantasyaH auṣṇyataikṣṇyaraukṣyalāghavavaiśadyaguṇalakṣaṇaṃ pittaṃ, tasya A1938 auṣṇataikṣṇyaraukṣyalāghavavaiśadyaguṇalakṣaṇaṃ pittaṃ tasya N kaṭukoA1938​H om. N rasaḥA1938​H om. N saumyaH so 'sya A1938 sausya N abhivardhayatiabhivarddhayatiN​H vardhayati, A1938 vaiśadyād vaiśadyamA1938​H vaiśadyām N
1.42.8.3
mādhuryasnehagauravaśaityapaicchilyaguṇalakṣaṇaḥ śleṣmā tasya samānayo nirmadhuro rasaḥ | saumya mādhuryāt mādhuryam abhivardhayati | snehāt snehaṃ gauravād gauravaṃ śaityāc chaityaṃ paicchilyāt paicchilyam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mādhuryasnehagauravaśaityapaicchilyaguṇalakṣaṇaḥA1938​H mādhuryasnehagauravaśaity apaicchilyaguṇalakṣaṇa | ḥ N samānayoH samānayo A1938​N nirmadhuroH nir madhuro A1938​N saumyaH so 'sya A1938 sosya N mādhuryāt mādhuryamH mādhuryānmādhuryaṃ A1938 mādhuryād mādhuryam N abhivardhayatiabhivarddhayati |N​H vardhayati, A1938 snehāt snehaṃA1938​H snehāt senahaṃ N śaityāc chaityaṃH śaityāc chaity aṃ, A1938 śaity ācchaity aṃ N
cf. 1938 ed. 1.42.8.4
tasya punar vviparītaḥ kaṭuko rasaḥ | śleṣmaṇaḥ pratyanīkatvāt | kaṭukyātmādhuryam abhibhavati | raukṣyāt snehaṃ lāghavād gauravaṃ auṣṇyāt paicchity an tad etan nidarśanamātram uktaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
punarN​H puna A1938 vviparītaḥviparītaḥN​H ranyayoniḥ A1938 rasaḥN​H rasaḥ; sa A1938 pratyanīkatvāt | kaṭukyātmādhuryamH pratyanīkatvāt kaṭukatvānmādhurya A1938 pratyanīkatvāt | kaṭutvāt mādhuryam N abhibhavatiN​H mabhibhavati, A1938 raukṣyāt snehaṃA1938​H raukṣyasnehaṃ N lāghavād gauravaṃlāghavād gauravamA1938​H lāghavād gaurava N auṣṇyāt paicchity anH auṣṇyāc chaityaṃ, vaiśadyāt paicchilyam iti | A1938 auṣṇāt | vaiśadyāt paicchilyaṃ N tad etanA1938​H tadetan N uktaṃN​H uktaṃ bhavati (4) ||8|| A1938
cf. 1938 ed. 1.42.9
rasalakṣaṇam ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ || tatra yaḥ paritoṣam utpādayati tarppayati mukhopalepañ janayati prahlādayati śleṣmāṇañ cābhivardhayati sa madhuraḥ || yo dantaharṣam utpādayati | mukhāśrāvañ jana-yati śraddhāñ cotpādayati so 'mlaḥ || yo bhaktarucim utpādayati | kaphaprasekañ janayati mārddavañ copādayati sa lavaṇaḥ || yo jihvām udvejayati śiro gṛhṇāti nāsikāñ ca śrāvayati sa kaṭukaḥ || yo gale śoṣam utpāda-yati mukhavaiṣadyam utpādayati bhaktaruciñ copādyati sa tiktaḥ || ya āsyam pariśoṣayati- jihvāṃ stambhayati kaṇṭham badhnāti hṛdayam pīḍayati sa kaṣāyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūrdhvaṃA1938​H ūdhe N paritoṣamN​H paritoṣa A1938 utpādayatiN​H mutpādayati prahlādayati A1938 tarppayatitarpayatiN​H tarpayati jīvayati A1938 janayatijanayatiN​H jana A1938 prahlādayatiprahlādayatiN​H yati A1938 mukhāśrāvañmukhāsrāvañH mukhāsrāvaṃmukhāsrāvañ A1938​N cotpādayati soA1938​H cotpādayati som N 'mlaḥ || yo'mlaḥ; yoA1938​H vla || yo N copādayati saH cāpādayati sa A1938 cotpādayati sa N jihvāmN​H jihvāgraṃ A1938 udvejayatiudvejayatiN​H bādhate udvegaṃ janayati A1938 gṛhṇātiN​H gṛhṇīte A1938 nāsikāñ caH nāsikāṃ A1938 nāsikāñ cā N śrāvayati saH srāvayati sa A1938​N śoṣamN​H coṣa A1938 utpāda-yatiutpādayatiutpāda-yatiN​H mutpādayati A1938 mukhavaiṣadyamH mukhavaiśadyaṃ A1938 mukhavaiśamyam N utpādayatiutpādayatiN​H janayati A1938 copādyati saH cāpādayati harṣaṃ ca sa A1938 cāpādayati sa N tiktaḥ || yaN​H tiktaḥ; yo A1938 āsyamāsyaṃN​H vaktraṃ A1938 jihvāṃA1938​H jihvā N badhnātiA1938​H vadhnāti N pīḍayati saN​H karṣati pīḍayati ca sa A1938 kaṣāyaḥN​H kaṣāya iti ||9|| A1938
1.42.10.1
rasaguṇān ata ūrdhvam vakṣyāmaḥ || tatra madhuro raso raktamāṃsado 'sthimajjojaḥ śukravardhanaś cākṣuṣyaḥ keśyauvalakṛtsandhānaḥ śoṇitaḥ śoṇitaprasādo vālavṛddhakṣatakṣīṇahitaḥ ṣaṭpadapipīlikānāmiṣṭatamaḥ || tṛṣṇāmūrcchādāhaḥ praśamanaḥ | ṣaḍindriyaprasādanaś ceti | sa evaṃguṇo 'py eka evātyartham upayujyamānaḥ kāsaḥ śvāso lasakavamathurvvadanamādhuryasvaropaghātakṛmigalagaṇḍān āpādayati | tathārvvudaślīpadabastigudopalepābhiṣyandaprabhṛtīn nayanavikārānn upajayati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktamāṃsadoH rasaraktamāṃsamedo A1938 raktamāṃsamedo N 'sthimajjojaḥH 'sthimajjaujaḥ A1938 sthimajojaḥ N śukravardhanaśśukravarddhanaśN​H śukrastanyavardhanaś A1938 cākṣuṣyaḥcakṣuṣyaḥH cakṣuṣyaḥcakṣuṣyaḥ A1938​Npc cakṣuśaṣyaḥ Nac keśyauvalakṛtsandhānaḥH keśyo varṇyo balakṛtsandhānaḥ A1938 keśyo valakṛtsandhāna N śoṇitaḥ śoṇitaprasādoH śoṇitarasaprasādano A1938 śoṇitaprasādo N vālavṛddhakṣatakṣīṇahitaḥH bālavṛddhakṣatakṣīṇahitaḥ A1938 vālavṛddhakṣakṣīṇahitaḥ N ṣaṭpadapipīlikānāmiṣṭatamaḥH ṣaṭpadapipīlikānāmiṣṭatama A1938 ṣaṭpadapipīlikānām iṣṭatamaḥ N tṛṣṇāmūrcchādāhaḥ praśamanaḥH stṛṣṇāmūrcchādāhapraśamanaḥ A1938 tṛṣṇāmūrcchādāhapraśamanaḥ N ceti | saceti | jpegsaN​H kṛmikaphakaraś ceti; sa A1938 evaṃguṇoevaṅguṇoA1938​H evaṃgu N 'py ekaH 'pyeka A1938 ṇopyeka N upayujyamānaḥupayujyamānaḥN​H āsevyamānaḥ A1938 kāsaḥN​H kāsa A1938 śvāso lasakavamathurvvadanamādhuryasvaropaghātakṛmigalagaṇḍān āpādayatiH śvāsālasakavamathuvadanamādhuryasvaropaghātakṛmigalagaṇḍānāpādayati A1938 śvāsālasakavamathurvadana mādhuryasvaropaghātakrimigalagaṇḍān āpādayati | Nac śvāsālasakavamathurvadatana mādhuryasvaropaghātakrimigalagaṇḍān āpādayati | Npc tathārvvudaślīpadabastigudopalepābhiṣyandaprabhṛtīnem. tathā'rbudaślīpadabastigudopalepābhiṣyandaprabhṛtī ñ A1938 tathārbudaślīpadavastiguḍopalepābhiṣyandaprabhṛtīn N tathārvvudaślīpadavastigudopalepābhiṣyandaprabhṛtīn H nayanavikārānn upajayatiH janayati(1) |10| A1938 nayata vikārān upajanayati || N
1.42.10.2
amlas tu jaraṇaḥ pācanapavananigrahaṇo nulomano vidāhī vahiḥśītaḥ kledanaḥ prāyaśo hṛdyaś ceti | sa khalv evaṃguṇo 'py eka evātyartham upayujyamāno dantaharṣanayanasammīlanaromasamvejanakaphavilāyanaśarīrapraśithilatām āpādayati | tathā kṣatavihatadagdhadaṣṭabhagnaśū-nacyutāvamathitacchiyavisarppitacchinnaviddhotpiṣṭādīni pāca-yaty āgneyasvabhāvatvvāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
amlas tuH amlo A1938 amvlas tu N jaraṇaḥA1938​H jaraṇa N pācanapavananigrahaṇopācanapavananigrahaṇoH pācano dīpanaḥ pavananigrahaṇo A1938 pācaṇapavananigraha N nulomanoH 'nulomanaḥ A1938 ṇonulomano N vidāhīN​H koṣṭhavidāhī A1938 vahiḥśītaḥvahiḥ śītaḥN​H bahiḥśītaḥ A1938 kledanaḥA1938​H kledanaḥ prīṇanaḥ N hṛdyaśN​H hy adya A1938 ceti | saN​H śceti; sa A1938 khalv evaṃguṇokhalv evaṃguṇoH evaṅguṇo A1938 khalvevaṃ gu N 'py ekaH 'pyeka A1938 ṇopyeka N upayujyamānoN​H upasevyamāno A1938 dantaharṣanayanasammīlanaromasamvejanakaphavilāyanaśarīrapraśithilatāmdantaharṣanayanasammīlanaromasamvejanakaphavilāyanaśarīrapraśithilatāmH dantaharṣanayanasammīlanaromasaṃvejanakaphavilayanaśarīraśaithilyā A1938 dantaharṣanayanasaṃmīlanaromasaṃvejanakaphavilopanaśarīrapraśithilatām N āpādayatiN​H nyāpādayati, A1938 kṣatavihatadagdhadaṣṭabhagnaśū-nacyutāvamathitacchiyavisarppitacchinnaviddhotpiṣṭādīnikṣatavihatadagdhadaṣṭabhagnaśū-nacyutāvamathitacchiyavisarppitacchinnaviddhotpiṣṭādīniH kṣatābhihatadagdhadaṣṭabhagnarugṇaśūnapracyutāvamūtritavisarpitacchinnabhinnaviddhotpiṣṭādīni A1938 kṣatavihatadagdhadaṣṭabhagnaśūnacyutāṭhamatrita parisarpitacchinnaviddhotpiṣṭādīni Nac kṣatavihatadagdhadaṣṭabhagnaśūcyutāṭhamata parisarpitacchinnaviddhotpiṣṭādīni Npc pāca-yaty āgneyasvabhāvatvvātpāca-yaty āgneyasvabhāvatvvātH pācayatyāgneyasvabhāvāt paridahati kaṇṭhamuro hṛdayaṃ ceti(2) |10| A1938 pācayatyāgneyasvabhāvatvāt || N
1.42.10.3
lavaṇas tu saṃśodhanaḥ pācano viśleṣaṇas tarppaṇaḥ kledanaḥ śaithilyakṛt sarvvarasapratyanīkabhūto mārggaviśodhanaḥ sarvvaśarīrāvayavamārddavakaraś ceti | sa khalu evaṃguṇo 'py eka evātyartham upasevyamāno gātrakaṇḍūko tha śophavaivarṇṇakaraḥ svaropaghātendriyopatāpān upajanayati | tathākṣimukhapākaraktapittavātaśoṇitāmlīkāprabhṛtīnvikārān upajanayati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lavaṇas tuN​H lavaṇaḥ A1938 tarppaṇaḥH om. A1938 tarpaṇa N śaithilyakṛt sarvvarasapratyanīkabhūtośaithilyakṛt sarvvarasapratyanīkabhūtoH śaithilyakṛduṣṇaḥ sarvarasapratyanīko A1938 śaithilyakṛt sarvarasapratyanībhūto N sarvvaśarīrāvayavamārddavakaraśsarvaśarīrāvayavamārdavakaraśsarvvaśarīrāvayavamārddavakaraśN​H sarvaśarīrāvayavamārdavakara A1938 ceti | saN​H śceti; sa A1938 khaluH om. A1938 khalve N evaṃguṇoevaṅguṇoA1938​H vaṃgu N 'pyH ' A1938 ṇo N ekaH pyeka A1938​N evātyarthamN​H evātyartha A1938 upasevyamānoupasevyamānoN​H māsevyamāno A1938 gātrakaṇḍūko thagātrakaṇḍūkothaN​H gātrakaṇḍūkoṭha A1938 śophavaivarṇṇakaraḥH śophavaivarṇya A1938 śophavaivarṇṇyakaraḥ N svaropaghātendriyopatāpān upajanayatiN​H puṃstvopaghātendriyopatāpamu A1938 tathākṣimukhapākaraktapittavātaśoṇitāmlīkāprabhṛtīnvikārān upajanayatiH khākṣipākaraktapittavātaśoṇitāmlīkāprabhṛtīn āpādayati(3) |10| A1938 tathā kṣimukhapākaraktapittavāttapittaśoṇitāmvlīkāprabhṛtīn vikārān upajanayati || N
1.42.10.4
kaṭukas tu dīpanaḥ pācano rocanaḥ śodhanaḥ sthaulyā lyālasakaviṣakuṣṭhakaṇḍūpraśamanaḥ sandhibandhacchedano vasādanas stanyaśukrakaphamedasām upahantā ceti | sa khalv evaṃguṇo 'py eka evātyartham upayujyamāno bhramamadagalatālvoṣṭhaśoṣadāhasantāpān āpādayati | tathā valavighātakampatodabhedakṛt karacaraṇapārśvapṛṣṭhaprabhṛtiṣu ca vātaśūlān upajanayati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭukas tuN​H kaṭuko A1938 śodhanaḥA1938​H śodhana N sthaulyā lyālasakaviṣakuṣṭhakaṇḍūpraśamanaḥsthaulyājpeglyālasakaviṣakuṣṭhakaṇḍūpraśamanaḥH sthaulyālasyakaphakṛmiviṣakuṣṭhakaṇḍūpraśamanaḥ A1938 sthaulyālasakaviṣakuṣṭhakaṇḍūpraśamanaḥ | N sandhibandhacchedanoH sandhibandhavicchedano A1938 sandhivandhaccheda N vasādanasH 'vasādanaḥ A1938 novasādana N stanyaśukrakaphamedasāmN​H stanyaśukramedasām A1938 khalv evaṃguṇoH evaṅguṇo A1938 khalvevaṃgu N 'pyH ' A1938 ṇo N ekaH pyeka A1938​N upayujyamānoupayujyamānoN​H upasevyamāno A1938 bhramamadagalatālvoṣṭhaśoṣadāhasantāpān āpādayatiH bhramamadagalatālvoṣṭhaśoṣadāhasantā A1938 bhramamadagalatālvoṣṭhapraśoṣadāhasantāpānāpādayati || N tathāN​H pa A1938 valavighātakampatodabhedakṛt karacaraṇapārśvapṛṣṭhaprabhṛtiṣu caN​H balavighātakampatodabhedakṛt karacaraṇapārśvapṛṣṭhaprabhṛtiṣu ca A1938 vātaśūlān upajanayativātaśūlān upajanayatiN​H vātaśūlān āpādayati(4) |10| A1938
1.42.10.5
tiktas tu rocano dīpanaḥ śodhanaḥ kaṇḍūkoṣṭhatṛṣṇāmūrcchāpraśanaḥ stanyaśodhano viṇmūtrakledamedovasāpūyopaśoṣaṇaś ceti | sa khalv evaṅguṇo 'py eka evātyartham upayujyamāno gātramanyāstambhākṣepakordditaśiraḥśūlān upa-janayati | tathā bhramatodabhedacchedāsyavairasyāny āpādayati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tiktastiktasH tikta A1938 om. N tuH śchedano A1938 tiktas tu N kaṇḍūkoṣṭhatṛṣṇāmūrcchāpraśanaḥkaṇḍūkoṣṭhatṛṣṇāmūrcchāpraśanaḥH kaṇḍūkoṭhatṛṣṇāmūrcchājvarapraśamanaḥ A1938 kaṇḍūkothatṛṣṇāmūrcchājvarapraśamanaḥ || N viṇmūtrakledamedovasāpūyopaśoṣaṇaśvinmūtrakledamedovasāpūyopaśoṣaṇaśN​H viṇmūtrakledamedovasāpūyopaśoṣaṇa A1938 ceti | saN​H śceti; sa A1938 khalv evaṅguṇoH evaṅguṇo A1938 khalvevaṃgu N 'pyH ' A1938 ṇo N ekaH pyeka A1938​N upayujyamānoupayujyamānoN​H upasevyamāno A1938 gātramanyāstambhākṣepakordditaśiraḥśūlān upa-janayatigātramanyāstambhākṣepakordditaśiraḥśūlān upa-janayatiH gātramanyāstambhākṣepakārditaśiraḥśū A1938 gātramanyāstambhākṣepakārditaśiraḥśūlān upajanayati | N tathāN​H la A1938 bhramatodabhedacchedāsyavairasyānyH bhramatodabhedacchedāsyavair asyāny A1938 bhramatodabhedacchedāsyavairasyā N āpādayatiāpādayati(5)A1938​H nyāpādayati || N
1.42.10.6
kaṣāyas tu saṅgrāhiko ropaṇaḥ stambhanaḥ śodhanollekhanaḥ śoṣaṇaḥ pīḍanaḥ kledopaśoṣaṇaś ceti | sa khalv evaṅguṇo 'py eka evātyartham upayujyamāno hṛdayapīḍāsyaśoṣodarādhmānavākyagrahamanyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayati | tathā gātrasphuraṇacimicimāyanākuñcanākṣepaṇaprabhṛtīn vikārānupajanayati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prabhṛtīn… gā om. A1938
kaṣāyas tuN​H kaṣāyaḥ A1938 saṅgrāhikosaṃgrāhikoN​H saṅgrāhako A1938 śodhanollekhanaḥH śodhano lekhanaḥ A1938 śodhaṇo lekhanaḥ | N śoṣaṇaḥA1938​H om. N pīḍanaḥA1938​H pīḍana N khalv evaṅguṇoH evaṅguṇo A1938 khalvevaṃguṇo Nac khalvevaṃgu Npc 'py ekaH 'pyeka A1938 pyeka Nac ṇopyeka Npc upayujyamānoN​H upasevyamāno A1938 hṛdayapīḍāsyaśoṣodarādhmānavākyagrahamanyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayatihṛdayapīḍāsyaśoṣodarādhmānavākyagrahamanyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayatiH hṛtpīḍāsyaśoṣodarādhmānavākyagrahamanyāstambha- A1938 hṛdayapīḍāsyaśoṣodarādhmānāha vākyagrahaṇamanyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayati hṛdayapīḍāsyaśoṣodarādhmānāha vākyagrahaṇamanyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayati ||hṛdayapīḍāsyaśoṣodarādhmānāha vākyagrahaṇamanyāstambhaprabhṛtīn vikārān upajanayati || Nac​Npc gātrasphuraṇacimicimāyanākuñcanākṣepaṇaprabhṛtīn vikārānupajanayatiH gātrasphuraṇacumucumāyanākuñcanākṣepaṇaprabhṛtī ñjanayati ||10|| A1938 gātrasphuraṇavimivimāyanākuñcanākṣepaṇaprabhṛtīn vikārān upajanayati || N
cf. 1938 ed. 1.42.11
sarvveṣām eva dravyāṇy upadekṣyāmaḥ | tad yathā kākolyādi kṣīraghṛtavasāmajjaśāliyavagodhūmamāṣaśṛṅgāṭakakaśeruka kālāṅkālukapiyālapuṣkaravījakāśmaryamadhūkadrākṣākharjūrarājādananālikerekṣuvikārāḥ | balātibalātmaguptāvidārīpayasyāgokṣurakakṣīramoraṭamadhūlikākūṣmāṇḍādiḥ samāsena madhuro varggaḥ || dāḍimāmalakamātuluṅgāmrāmrātakakapitthakaramarddavadaraprācīnāmalakakośāmrabhavyapārāvatavetraphalatintiḍīkalajacāmlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāsauvīratuṣodakadhānyāmlaprabhṛtīni samāsenāmlo varggaḥ || saindhavasauvarccalaviḍapākyaromakasāmudrapācimakṣāroṣarasuvarccilaprabhṛtīni samāsena lavaṇo varggaḥ || pippa-lyādiḥ surasādir mmadhuśigrumūlakalaśunasumukhaśītaśivakuṣṭhadevadāruhareṇukā 'valgujaphalacaṇḍāguggulumustalāṅgalakīśukanāsīpīluprabhṛtī-ni śālasārādiś ca prāyaśaḥ kaṭuko varggaḥ || āragvadhādirgguḍūcyādirmmaṇḍūkaparṇṇīvetrakarīraharidrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇṭakasaptaparṇṇavṛhatīdvayaśaṃkhinītṛvṛtkṛtavedhanakarkkoṭakakāravellavārttākukaravīrasumanāḥśaṃkhapuṣpyapāmārggatrāyamāṇāśokarohivaijayantīsuvarccalāvṛścikālījyotiṣmatīprabhṛtīni tikto varggaḥ || nyagrodhādirambaṣṭhādir lodhrādiḥ priyaṅvādistriphalā śallakījamvvasthitindukādīni katakaśākaphalāni sālasārādiś ca prāyasaḥ kuravakakovidārajīvantīsuniṣaṇṇakaprabhṛtīni varakādayo mudgādayaś ca samāsena kaṣā-yo varggaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvveṣāmsarveṣāmN​H ataḥ sarveṣām A1938 dravyāṇyN​H dravyā A1938 upadekṣyāmaḥupadekṣyājpegmaḥN​H ṇyupadekṣyāmaḥ | A1938 kākolyādiN​H kākolyādiḥ A1938 kṣīraghṛtavasāmajjaśāliyavagodhūmamāṣaśṛṅgāṭakakaśeruka kālāṅkālukapiyālapuṣkaravījakāśmaryamadhūkadrākṣākharjūrarājādananālikerekṣuvikārāḥkṣīraghṛtavasāmajjaśāliyavagodhūmamāṣaśṛṅgāṭakakaśeruka kālāṅkālukapiyālapuṣkaravījakāśmaryamadhūkadrākṣākharjūrarājādananālikerekṣuvikārāḥH kṣīraghṛtavasāmajjaśāliṣaṣṭikayavagodhūmamāṣaśṛṅgāṭakakaserukatrapusair vārukarkārukālābūkālindakataka- giloḍyapriyālapuṣkarabījakāśmaryamadhūkadrākṣākharjūrarājādanatālanālikerekṣuvikāra A1938 kṣīraghṛtavasāmajjāśāliyavagodhūmamāṣa śṛṅgāṭakakaserukakaloḍyaluvupiyālapuṣkaravījakāṣmaryamadhūkadhradrākṣākharjjūra rājādananālikerekṣuvikārāḥ | Nac kṣīraghṛtavasāmajjāśāliyavagodhūmamāṣa śṛṅgāṭakakaserukakaloḍyaluvupiyālapuṣkaravījakāṣmaryamadhūkadrākṣākharjjūra rājādananālikerekṣuvikārāḥ | Npc balātibalātmaguptāvidārīpayasyāgokṣurakakṣīramoraṭamadhūlikākūṣmāṇḍādiḥbalātibalātmaguptāvidārīpayasyāgokṣurakakṣīramoraṭamadhūlikākūṣmāṇḍādiḥH balātibalātmaguptā- vidārīpayasyāgokṣurakakṣīramoraṭamadhūlikākūṣmāṇḍaprabhṛtīni A1938 valātivalātmaguptāvidārīpayasyāgokṣurakakṣīramoraṭāmadhūkalikā kuṣmājaṇḍādiḥ | Nac valātivalātmaguptāvidārīpayasyāgokṣurakakṣīramoraṭāmadhūlikā kuṣmāṇḍādiḥ | Npc dāḍimāmalakamātuluṅgāmrāmrātakakapitthakaramarddavadaraprācīnāmalakakośāmrabhavyapārāvatavetraphalatintiḍīkalajacāmlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāsauvīratuṣodakadhānyāmlaprabhṛtīnidāḍimāmalakamātuluṅgāmrāmrātakakapitthakaramarddavadaraprācīnāmalakakośāmrabhavyapārāvatavetraphalatintiḍīkalajacāmlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāsauvīratuṣodakadhānyāmlaprabhṛtīniH dāḍimāmalakamātuluṅgāmrātakakapitthakaramardabadarakolaprācīnāmalakatintiḍīkakośāmrakabhavyapārāvata- vetraphalalakucāmlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāśuktasauvīrakatuṣodakadhānyāmlaprabhṛtīni A1938 dāḍimāmalakamātaluṅgāmrāmrātakakapitthakaramardavadaraprācīrṇṇamakalakośāmrabhavyaāpārāvatavetraphalatintiḍīka kucāmvlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāsauvīratuṣodakadhānyāmvlaprabhṛtīni Nac dāḍimāmalakamātaluṅgāmrāmrātakakapitthakaramardavadaraprācīrṇṇamakalakośāmrabhavyapārāvatavetraphalatintiḍīka kucāmvlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāsauvīratuṣodakadhānyāmvlaprabhṛtīni Npc samāsenāmloA1938​H samāsenāmvlo N saindhavasauvarccalaviḍapākyaromakasāmudrapācimakṣāroṣarasuvarccilaprabhṛtīnisaindhavasauvarccalaviḍapākyaromakasāmudrapācimakṣāroṣarasuvarccilaprabhṛtīnisaindhavasauvarccalavi-ḍapākyaromakasāmudrapācimakṣāroṣarasuvarccilaprabhṛtīniN​H saindhavasauvarcalaviḍapākyaromakasāmudrakapaktrimayavakṣāroṣaraprasūtasuvarcikāprabhṛtīni A1938 surasādirsurasādiḥA1938​H surasā N mmadhuśigrumūlakalaśunasumukhaśītaśivakuṣṭhadevadāruhareṇukāmmadhuśigrumūlakalaśunasumukhaśītaśivakuṣṭhadevadāruhareṇukāH śigrumadhuśigrumūlakalaśunasumukhaśītaśivakuṣṭhadevadāruhareṇukā A1938 dirmadhuśigrumūlakalaśunasumukhaśītaśivakuṣṭhadevadārukareṇukā N 'valgujaphalacaṇḍāguggulumustalāṅgalakīśukanāsīpīluprabhṛtī-ni'valgujaphalacaṇḍāguggulumustalāṅgalakīśukanāsīpīluprabhṛtī-niH vālgujaphala- caṇḍāguggulumustalāṅgalakīśukanāsāpīluprabhṛtīni A1938 valgujaphalacaṇḍāguggulu mustālāṅgalakīśukanāṣīpīluprabhṛtīni N śālasārādiś caH sālasārādiś ca A1938​N prāyaśaḥA1938​H prāyaṣaḥ N āragvadhādirgguḍūcyādirmmaṇḍūkaparṇṇīvetrakarīraharidrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇṭakasaptaparṇṇavṛhatīdvayaśaṃkhinītṛvṛtkṛtavedhanakarkkoṭakakāravellavārttākukaravīrasumanāḥśaṃkhapuṣpyapāmārggatrāyamāṇāśokarohivaijayantīsuvarccalāvṛścikālījyotiṣmatīprabhṛtīniāragvadhādirgguḍūcyādirmmaṇḍūkaparṇṇīvetrakarīraharidrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇṭakasaptaparṇṇavṛhatīdvayajpegśaṃkhinītṛvṛtkṛtavedhanakarkkoṭakakāravellavārttākukaravīrasumanāḥśaṃkhapuṣpyapāmārggatrāyamāṇāśokarohivaijayantīsuvarccalāvṛścikālījyotiṣmatīprabhṛtīniH āragvadhādirguḍūcyādirmaṇḍūkaparṇīvetrakarīraharidrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇṭakasaptaparṇabṛhatīdvayaśaṅkhinīdravantī- trivṛtkṛtavedhanakarkoṭakakāravellavārtākakarīrakaravīrasumanaḥśaṅkhapuṣpyapāmārgatrāyamāṇāśokarohiṇīvaijayantī- suvarcalāpunarnavāvṛścikālījyotiṣmatīprabhṛtīni A1938 āragvadhādir guḍucyādirmaṇḍūkaparṇṇīvetrakarīraharidrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇaaṭakasaptaparṇṇavṛhatīdvayaśaṃṅkhinī tṛvṛtkṛtavedhanakarkoṭakakāravellakavārttākaravīsumanā śaṅkhapuṣpyapāmārgatrāyamāṇāśokarohi vejayantīsuvarccalāvṛścikālījyotiṣmatīprabhṛtīni N tiktotiktoN​H samāsena tikto A1938 nyagrodhādirambaṣṭhādirH nyagrodhādirambaṣṭhā A1938 nyagrodhādiramvaṣṭhādi N lodhrādiḥH diḥ A1938 rlodhrādiḥ N priyaṅvādistriphalāH priyaṅgvādī rodhrādistriphalā A1938 priyaṅgvādiḥ triphalā N śallakījamvvasthitindukādīniśallakījamvvasthitindukādīniH śallakījambvāmrabakulatindukaphalāni A1938 śallakījamvasthitindukādīni N katakaśākaphalāniN​H katakaśākaphalapāṣāṇabhedakavanaspatiphalāni A1938 prāyasaḥH prāyaśaḥ A1938​N kuravakakovidārajīvantīsuniṣaṇṇakaprabhṛtīnikuravakakovidārajīvantīsuniṣaṇṇakaprabhṛtī nikuravakakovidārajīvantīsuniṣaṇṇakaprabhṛtīniN​H kuruvakakovidārakajīvantīcillīpālaṅkyāsuniṣaṇṇakaprabhṛtīni A1938 mudgādayaś caA1938​H mudgādayauś ca N
cf. 1938 ed. 1.42.12
tatraiteṣāṃ rasānāṃ saṃyogās triṣaṣṭirv bhavanti || tad yathā pañcadaśa dvikāḥ | viṃśatis trikāḥ | pañcadaśa catuṣkāḥ | ṣaṭ pañcakāḥ | ekaṣaṭkāḥ | ekaikaśaś ca śaḍrasā iti | teṣām anyatra vakṣyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasānāṃA1938​H raṣānāṃ N saṃyogāsH saṃyogā A1938​N triṣaṣṭirv bhavantiH striṣaṣṭirbhavanti | A1938 t triṣaṣṭir bhavati | N viṃśatisH viṃśati A1938​N trikāḥN​H strikāḥ, A1938 ekaṣaṭkāḥH e A1938 ekaḥ ṣaṭkāḥ | N ekaikaśaś caH kaśaḥ A1938 kaikasaś ca N śaḍrasāṣaḍrasāḥ,ṣaḍrasāH ṣaḍrasāḥṣaḍrasāḥ,ṣaḍrasā A1938​N itiN​H ekaḥ ṣaṭka iti | A1938 vakṣyāmaḥN​H prayojanāni vakṣyāmaḥ ||12|| A1938
cf. 1938 ed. 1.42.13
bhavati cātra ||
yuktāḥ ṣaḍadhigacchanti valino vaśyatāṃ rasāḥ |
yathā doṣāḥ prakupitā vaśaṃ yānti valīyasa iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatiA1938​H bha vati cātra N cātraA1938​H om. N yuktāḥ||
yuktāḥ
N​H

jagdhāḥ
A1938
ṣaḍadhigacchantiA1938​H ṣaḍadhi gacchati N valinoN​H balino A1938 doṣāḥdoṣāḥH om. A1938 doṣā N vaśaṃN​H doṣā vaśaṃ A1938 valīyasaN​H balīyasaḥ ||13|| A1938 itiN​H om. A1938
|| 42 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| 42 ||em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne rasaviśeṣavijñānīyo nāma dvicatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||42|| A1938 pha 2 42 N 42 || H

[Adhyāya 43, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.43.1
athāto vamanadravyavikalpavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A1938 om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
1.43.3.part1
vamanadravyānām phalākhyānām madhye madanaphalāni śreṣṭhatamāni bhavanti || tatra madanapuṣpāṇām ātapaśuṣkāṇā cūrṇaprakuñcaṃ pratyak puṣpīnimvakaṣāyāṇām anyatamenālo pāyayitvā vāmayet | madanaśatvāṭūcūrṇṇāny evam madhulavaṇayuktāny abhiprataptāni | madanaśalāṭucūrṇṇasiddhām vā tilayavāgūn | nivṛttām vā nātihariti pāṇḍūnāṃ kuśamūḍhāvavaddhamṛdgomayapraliptānāṃ yavavūsamāṣaśālyādidhānyarāśāvaṣṭharātroṣitaklinnabhinnānām phalapippalīrāhṛtyātape pariśoṣayet tāsāṃ dadhipalavimṛditapariśuṣkāṇāṃ subhājanasthānām antarnnakhamuṣṭhim uṣṇena yaṣṭhīmadhukaṣāyeṇa kovidārādhyanyatamakāṣāyeṇa vā vimṛdya trirātraparyuṣitam madhusaindhavayuktam āśīrbhir abhimantritam udaṅmukhaḥ prāṅmukham āturam pāyayet anena mantreṇa abhimantrya ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vamanadravyānāmH vamanadravyāṇāṃ A1938​N phalākhyānāmN​H phalādīnāṃ A1938 madhyeN​H om. A1938 tatraN​H atha A1938 madanapuṣpāṇāmN​H madanapuṣpāṇā A1938 ātapaśuṣkāṇāH mātapapariśuṣkāṇāṃ A1938 ātapaśuṣkāṇāṃ N cūrṇaprakuñcaṃH cūrṇaprakuñjaṃ A1938 cūrṇṇaṃ prakuṃcaṃ N pratyak puṣpīnimvakaṣāyāṇāmH pratyakpuṣpāsadāpuṣpīnimbakaṣāyāṇā A1938 pratyak puṣpīmadāpuṣpīnimbakaṣāyāṇāṃm N anyatamenāloanyatamenāloH manyatamenāloḍya madhusaindhavayuktāṃ puṣpacūrṇamātrāṃ A1938 anyatamenāloḍya N vāmayet | madanaśatvāṭūcūrṇṇānyvāmayet | madanaśatvāṭūcūrṇṇājpegnyH vāmayet | madanaśalāṭucūrṇānye A1938 vāmayet | madanasalāṭūcūrṇṇāny N evamN​H vaṃ vā A1938 madhulavaṇayuktānyN​H bakularamyakopayuktāni madhulavaṇayuktā A1938 abhiprataptāniN​H nyabhiprataptāni; A1938 madanaśalāṭucūrṇṇasiddhām vāmadanaśalāṭucūrṇasiddhāṃ vāA1938​H madanasalāṭucūrṇṇasiddhām vā N tilayavāgūnN​H tilataṇḍulayavāgūm | A1938 nivṛttām vāH nirvṛttānāṃ vā A1938 nirvṛttām vā N nātiharitiH nātiharita A1938​N kuśamūḍhāvavaddhamṛdgomayapraliptānāṃH kuśamūḍhāvabaddhamṛdgomayapraliptānāṃ A1938 kusumūṭāvavaddhamṛdgomayapraliptānāṃ N yavavūsamāṣaśālyādidhānyarāśāvaṣṭharātroṣitaklinnabhinnānāmyavavūsamāṣa𑑎śālyādidhānyarāśāvaṣṭharātroṣitaklinnabhinnānāmH yavabu(tu)ṣamudgamāṣaśālyādidhānyarāśāvaṣṭarātroṣitaklinnabhinnānāṃ phalānāṃ A1938 yavavusamāṣasālyādidhānyarāśāv aṣṭarātroṣitaklinnabhinnānāṃ N phalapippalīrāhṛtyātapephalapippalīrāhṛtyātapeH phalapippalīruddhṛtyātape A1938 phalaṃ pippalībhir āhṛtyātape N pariśoṣayet tāsāṃN​H śoṣayet, tāsāṃ A1938 dadhipalavimṛditapariśuṣkāṇāṃdadhipalavimṛditapariśuṣkāṇāṃN​H dadhimadhupalalavimṛditapariśuṣkāṇāṃ A1938 subhājanasthānāmN​H subhājanasthānā A1938 antarnnakhamuṣṭhimantarnakhamuṣṭhimantarnnakhamuṣṭhimN​H mantarnakhamuṣṭi A1938 uṣṇenaN​H muṣṇe A1938 yaṣṭhīmadhukaṣāyeṇaN​H yaṣṭīmadhukakaṣāye A1938 kovidārādhyanyatamakāṣāyeṇa vākovidārādhyanyatamakāṣāyeṇa vāH kovidārādīnāmanyatame vā kaṣāye pra A1938 kovidārādhvanyatamakaṣāyeṇa vā N vimṛdyaN​H mṛdya A1938 trirātraparyuṣitamtrirātraparyuṣitaṃN​H rātriparyuṣitaṃ A1938 madhusaindhavayuktamN​H madhusaindhavayukta A1938 āśīrbhirH māśīrbhir A1938 āsīrbhir N abhimantritamN​H abhimantrita A1938 udaṅmukhaḥudanmukhaḥN​H mudaṅmukhaḥ A1938 prāṅmukhamN​H prāṅmukha A1938 āturamāturaṃā𑑎turamN​H māturaṃ A1938 mantreṇaH mantreṇā A1938​N abhimantryabhimantrya-bhimantrya ||H bhimantryabhimantrya-bhimantrya || A1938​N
1.43.3.1
brahmadakṣāśvirūdrendrabhūcandrārkkānilānalāḥ |
ṛṣayaḥ sauṣadhigrāmā bhūtasaṃghāś ca pāntu te ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
brahmadakṣāśvirūdrendrabhūcandrārkkānilānalāḥbrahmadakṣāśvirūdre𑑎ndrabhūcandrārkkānilānalāḥH “brahmadakṣāśvirudrendrabhūcandrārkānalānilāḥ| A1938 brahmādakṣāsirudrendrabhūcandrārkānilānalāḥ | N sauṣadhigrāmāsauṣadhigrāmāN​H sauṣadhīgrāmā A1938
  • This and the next passage are found in the Agnipurāṇa 279.014cd (Mitra 1870: v.3, p.35).
1.43.3.2
rasāyaneva siddhānān devānām amṛtaṃ yathā |
sudhevottamanāgānāsbhaiṣajyam idam astu te ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasāyanevaH rasāyanami A1938 rasāyanena N siddhānānsiddhānāṃN​H varṣīṇāṃ A1938 sudhevottamanāgānāsbhaiṣajyam
sudhevottamanāgānāsbhaiṣajyam
H
sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyam
sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyam

su dhe vottamanāgānāṃ bhaiṣajyam
A1938​Nac

su davottamanāgānāṃ bhaiṣajyam
Npc
1.43.3.part2
viśeṣeṇa śleṣmajvarapratiśyāyāntarvvidradhiṣv apravarttamāne doṣe pippalīvacāsarṣapakalkonmiśrair uṣṇāmvubhiḥ punaḥ punaḥ pravarttayed āsamyag vāntalakṣaṇād iti | madanaphalamajjacūrṇṇam vā tat kvāthaparibhāvitam vasena dravyakaṣāyeṇa | madanaphalamajjā siddham vā payaḥ | madanaphalamajjasiddhena vā payasā vā yavāgūm adhobhāgāsṛhṛdrogayoḥ | madanaphalamajjasiddhasya vā payaso dadhibhāvam upagatasya | dadhyuttarakaṃ dadhi vā kaphaprasekaśarddistameṣu | madanaphalamajjācūrṇṇa rasam vā bhallātakasenhavadādāya phāṇitībhūtaṃ lehayet | ātapaśuṣkam vā jīvantī kaṣāyeṇa pittakaphasthānagate | madanaphala majjākvātham vā pippalyādi prativāpaṃ ūṣaṇanimvakaṣāya yor anyatamena santarppaṇaṃ | kaphasarvvavyādhiharam iti madanaphalam uktaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apravarttamāneN​H apravartamāne vā A1938 pippalīvacāsarṣapakalkonmiśrairpippalīvacāsarṣapakalkonmiśrairN​H pippalīvacāgaurasarṣapakalkonmiśraiḥ A1938 uṣṇāmvubhiḥuṣṇāmvubhiḥH salavaṇair uṣṇāmbubhiḥ A1938 uṣṇāmbubhiḥ N vasena vasena H madana A1938 vamana N dravyakaṣāyeṇadravyakaṣāyeṇaN​H phalakaṣāyeṇa; A1938 madanaphalamajjāH madanaphalamajjasiddhasya vā payasaḥ santānikāṃ kṣaudrayuktāṃ , madanaphalamajja A1938 madanaphalamajja N payasā vāN​H payasā A1938 adhobhāgāsṛhṛdrogayoḥadhobhāgāsṛhṛdrogayoḥH adhobhāgāsṛkpittahṛddāhayoḥ; A1938 adhobhāgāsṛkpittahṛdrogayoḥ | N dadhyuttarakaṃN​H dadhyuttaraṃ A1938 kaphaprasekaśarddistameṣukaphaprasekaśarddistame𑑎ṣuH kaphaprasekacchardimūrcchātamakeṣu; A1938 kaphaprasekaś chardis tamakeṣu | N madanaphalamajjācūrṇṇaH madanaphalamajjarasaṃ A1938 madanaphalamajjacūrṇṇaṃ N rasam vāN​H snehaṃ vā A1938 bhallātakasenhavadādāyabhallātakasenhavadādāyaH bhallātakasnehavadādāya A1938 bhallātakasnehavad ādāya N lehayet | ātapaśuṣkam vāH lehayet, ātapapariśuṣkaṃ vā A1938 lehayet | ātapa N jīvantīH tam eva jīvantī A1938 suṣkam vā jīvantī N pittakaphasthānagateH pitte kaphasthānagate; A1938 pitte sthānagate | N majjākvātham vāH majjakvāthaṃ vā A1938​N prativāpaṃN​H pratīvāpaṃ, A1938 ūṣaṇanimvakaṣāya yorūṣaṇanimvakaṣāya yorH taccūrṇaṃ vā nimbarūpikākaṣāyayor A1938 ūṣaṇanimbakaṣāyayor N anyatamenaN​H anyatareṇa A1938 santarppaṇaṃsaṃtarpaṇaṃN​H santarpaṇa A1938 kaphasarvvavyādhiharamkaphasarvavyādhiharamN​H kaphajavyādhiharaṃ, A1938 itiN​H madanaphalamajjacūrṇaṃ vā madhūkakāśmaryadrākṣākaṣāyeṇa | A1938 madanaphalamN​H madanaphalavidhānam A1938
cf. 1938 ed. 1.43.4
jīmūtakakusumacūrṇṇam vā pūrvvavad eva kṣīreṇa nivṛtteṣu yavāgūṃ romaseṣu | santānikām vā nirllomaśeṣu | dadhyuttarakaṃ haritakapāṇḍuṣu | dadhi tat kaṣāyasaṃsṛṭāṃ surām vā paryāgateṣu | madanaphalamajja
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jīmūtakakusumacūrṇṇam vājīmūtakakusumacūrṇṇam vā𑑎H jīmūtakakusumacūrṇaṃ A1938 jīmūtakakusbhumacūrṇṇaṃ vā N pūrvvavad evapūrvavad evaA1938​H pūrvāvad eva N nivṛtteṣuN​H nirvṛtteṣu A1938 yavāgūṃN​H kṣīrayavāgūṃ, A1938 romaseṣuN​H romaśeṣu A1938 santānikām vāsantānikām vā𑑎N​H santānikāṃ, A1938 nirllomaśeṣuH aromaśeṣu A1938 nirlomaseṣu N dadhyuttarakaṃH dadhyuttaraṃ, A1938 dadhyuttaraka N haritakapāṇḍuṣuN​H haritapāṇḍuṣu A1938 tat kaṣāyasaṃsṛṭāṃH tat kaṣāyasaṃsṛṣṭāṃ vā surāṃ A1938 tat kaṣāyaṃ saṃsṛṣṭāṃ N surām vāH kaphārocakakāsaśvāsapāṇḍuroga A1938 om. N paryāgateṣuH yakṣmasu; paryāgateṣu A1938 surām vā paryāgateṣu | N madanaphalamajjamadanaphalamajjaN​H madanaphalamajjavadupayogaḥ ||4|| A1938
cf. 1938 ed. 1.43.5
vidhānavat kuṭajaphalamajjavidhānaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhānavat kuṭajaphalamajjavidhānaṃH tadvad eva kuṭajaphalavidhānam ||5|| A1938 vidhānavat kūṭajaphalamajjavidhānaṃ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṛtavedhanānām apy eṣa eva kalpaḥ ||6|| A1938
cf. 1938 ed. 1.43.7
ikṣvākukusumacūrṇṇam vā pūrvvavad eva kṣīreṇa |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pūrvvavad evapūrvavad evaN​H pūrvavat , evaṃ A1938 kṣīreṇaN​H kṣīreṇa, kāsaśvāsacchardikapharogeṣūpayogaḥ ||7|| A1938
cf. 1938 ed. 1.43.8
dhāmārgavasyāpi madanaphalamajjā vidhānavad upayogaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madanaphalamajjāH madanaphalamajja A1938​N vidhānavad upayogaḥN​H vadupayogaḥ; viśeṣatas tu garagulmodarakāsaśvāsaśleṣmāmayeṣu vāyau ca kaphasthānagate ||8|| A1938
cf. 1938 ed. 1.43.9
kṛtavedhanamadanaphalamajjapippalīmām vamanadravyaparibhāvitānām bahuśaś cūrṇṇam utpalādiṣu dattam āghrā ya vasati tattvanavavaddhadoṣeṣu yavāgūmākaṇṭham pītavatsu ca dadyād iti | śirovirecanāny evaṃ pradhānatamāni bhavanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛtavedhanamadanaphalamajjapippalīmāmH kṛtavedhanaphalapippalīnāṃ A1938 kṛtavedhanamadanaphalamajjapippalīnāṃ N vamanadravyaparibhāvitānāmvamanadravyaparibhāvitānāṃN​H vamanadravyakaṣāyaparipītānāṃ A1938 bahuśaśem. bahuśa A1938 bahusaś N vahuśaś H cūrṇṇamN​H ścūrṇa A1938 utpalādiṣuH mutpalādiṣu A1938 utpalādi N dattamN​H datta A1938 āghrā yaāghrāyaN​H māghrātaṃ A1938 vasatiN​H vāmayati, A1938 tattvanavavaddhadoṣeṣuN​H tattvanavabaddhadoṣeṣu A1938 yavāgūmākaṇṭhamyavājpeggūmākaṇṭhamH yavāgūmākaṇṭhā A1938 yavāgūm ākaṇṭhaṃ N pītavatsu caN​H tpītavatsu ca A1938 dadyād itiN​H vidadhyāt | vamanavirecana A1938 śirovirecanānyH śirovirocanadravyā A1938 sirovirecanāny N evaṃN​H ṇyevaṃ vā A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhavataś cātra
vamanadravyayogāṇāṃ dig iyaṃ samprakīrtitā |
tān vibhajya yathāvyādhi kālaśaktiviniścayāt ||10||
A1938
cf. 1938 ed. 1.43.11
bhavati cātra
kalkaiḥ kaṣāyaiḥ svarasaiś ca cūrṇṇair api ca vuddhimān |
peyalehyādibhojyeṣu vamanānyūpakalpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatiH om. A1938​N cātraH om. A1938​N kalkaiḥbhavati cātra||
kalkaiḥ

kalkaiḥ
N​H
om. A1938
svarasaiś caH svarasaiḥ kalkaiś A1938 svarasaiś N vuddhimān | peyalehyādibhojyeṣuvuddhimān |
peyalehyādibhojyeṣu
H
buddhimān |
peyalehyādyabhojyeṣu
A1938
buddhimān |
peyalehyādibhojyeṣu
N
vamanānyūpakalpayetH vamanāny upakalpayet ||11|| A1938 vamanāny upakalpayed iti || N
|| 43 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| 43 || em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne vamanadravyavikalpavijñānīyo nāma tricatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||43|| A1938 43 || ❈ || N tri || || H

[Adhyāya 44, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.44.1
athāto virecanadravyavikalpavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A1938 om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.44.3
aruṇābhan tṛvṛn mūlaṃ śreṣṭhaṃ mūlavirecane |
pradhānas tilvakas tv akṣu phaleṣv api harītakī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tṛvṛn mūlaṃtṛvṛn mūlaṃH trivṛnmūlaṃ A1938 tṛvṛnmūlaṃ N pradhānas
pradhānas
H

pradhānaṃ
A1938

pradhānana
N
tilvakasem. tilvaka A1938​H stilvakas N tv akṣutvakṣuN stvakṣu A1938​H
cf. 1938 ed. 1.44.4

snehāpayaḥ payassūktam iti prādhānyasaṅgrahaḥ |
teṣām vidhānaṃ vakṣyāmi yathāvad anupūrvvaśaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehāpayaḥ
snehāpayaḥ
H
taileṣveraṇḍajaṃ tailaṃ svarase kāravellikā |
sudhāpayaḥ
A1938
snuhāpayaḥ N
yathāvad anupūrvvaśaḥyathāvad anupūrvvaśaḥH yathāvadanupūrvaśaḥ ||4|| A1938 yathāvad anupūrvvasaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.44.5
vairecanadravyakaṣāyapītam mūlam
mahattraivṛtamatra śuddhaṃ |
cūrṇṇīkṛtaṃ saindhavanāgarāḍhyam
pibet tad amlair anilādhijuṣṭaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vairecanadravyakaṣāyapītamN​H vairecanadravyarasānupītaṃ A1938 mahattraivṛtamatraH mahattraivṛtamasta A1938 mahattaivṛtamatra N śuddhaṃśuddhaṃN​H doṣam | A1938 cūrṇṇīkṛtaṃ
cūrṇīkṛtaṃ

cūrṇṇīkṛtaṃ
A1938​H

cūrṇṇīkṛta
N
saindhavanāgarāḍhyamsaindhavanāgarāḍhyaṃN​H saindhavanāgarāḍhya A1938 pibet tad amlairem. mamlaiḥ piben māruta A1938 pibetasclai N pibet tadamlair H anilādhijuṣṭaḥH rogajuṣṭaḥ ||5|| A1938 ranilādijuṣtaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.44.6
svādukvāthair api cekṣor vvikāraiḥ paitteroge kṣīrayuktān nihanyāt |
drākṣārasatriphalākvāthamūtrair yuktam pibet kaphajavyoṣagāḍhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rayuktān… drākṣāra om. A1938 satriphalākvāthamūtrair yu om. A1938
svādukvāthair api cekṣorem. ikṣor A1938 svādutkāthair api cekṣo N svādukvāthairapicekṣor H paitterogeH madhurai rasais tat paitte gade A1938 paittarogai N kṣīrayuktānH kṣī A1938 kṣīrayuktā N nihanyāt | drākṣārasatriphalākvāthamūtrairnihanyāt |
drākṣārasatriphalākvāthamūtrair
H
nihanyāt |
drākṣarasatriphalātkāthamūtrair
N
yuktamH yutaṃ A1938 yuktāṃ N pibet kaphajavyoṣagāḍhaṃHpc pibec ca
guḍūcyariṣṭatriphalārasena savyoṣamūtraṃ kaphaje pibettat ||6||
A1938
pibet kaphajedhyoṣagaḍhāṃ | N pibet kaphavyoṣagāḍhaṃ || Hac
cf. 1938 ed. 1.44.7
trivarṇṇakatrikaṭukābhyānyuktaṃ lihyāc cūrṇṇan tadguḍenābhiyojyaṃ |
kvāthaprasthe kuḍavan tasya dadyāt yuktyā dadyān nāgaraṃ saindhavañ ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dyān… ca om. A1938
trivarṇṇakatrikaṭukābhyānyuktaṃtrivarṇṇakatrikaṭukābhyānyuktaṃH trivarṇakatryūṣaṇayuktam A1938 trivarṇṇakatridukākhyāyuktaṃ N lihyāc cūrṇṇanN​H e A1938 tadguḍenābhiyojyaṃtadguḍenābhiyojyaṃH tad guḍena lihyād a A1938 tad guḍenābhiyojyaṃ | N kvāthaprasthe
kvāthaprasthe
H
navena cūrṇam |
prasthe ca
A1938

tha prasthe
N
kuḍavankuḍavaṃN​H tanmūlara A1938 tasyaN​H sasya A1938 dadyāt yuktyāH datvā tanmū A1938 dadyād yu N dadyānH la A1938 dan N caN​H kalkaṃ kuḍavapramāṇam ||7|| A1938
cf. 1938 ed. 1.44.8
pacet sarvvaṃ yāvad etad ghanaṃ syāl lehībhūtan tatprayojyaṃ tatas tu |
tṛvṛtkalkonāgarārddhena yuktaḥ sasaindhavo mūtrayuktas tu peyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… tu om. A1938
yāvad etad ghanaṃH yāvad eva taghanaṃ N tatprayojyaṃH tatprayojya N tatas tuH t tatas tu N tṛvṛtkalkonāgarārddhena
tṛvṛtkalkonāgarārddhena
H
karṣonmite saindhavanāgare ca vipācya kalkīkṛtametad adyāt |
tatkalkabhāgaḥ samahauṣa
A1938

karṣonmite saindhanāgare ca vipācya kalkīkṛtam etad adyāt |
tṛvṛtkalkānāgarārddhena
N
yuktaḥN​H dhārdhaḥ A1938 mūtrayuktas tumūtrayuktas tujpegN​H mūtrayutaś ca A1938
cf. 1938 ed. 1.44.9
sametṛvṛn nāgare cābhayāñ ca dadyād arddham pūgaphalaṃ sadāruḥ |
viḍaṃgasāraṃ marica vaiṣayogaḥ sasaindhavo mūtrayuktaḥ pradhānaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sametṛvṛnH samāstrivṛ A1938 sametṛvṛ N nāgarennāgareN​H nnāgara A1938 cābhayāñ caN​H kābhayāḥ syu A1938 dadyād arddhamH rbhāgārdhakaṃ A1938 dadyādardha N pūgaphalaṃA1938​H pūrāphalaṃ N sadāruḥN​H supakvam | A1938 viḍaṃgasāraṃ
viḍaṃgasāraṃ
H

viḍaṅgasāro
A1938

viḍaṃgasāra
N
maricamaricaN​H maricaṃ sa A1938 vaiṣayogaḥvaiṣa yogaḥN​H dāru yogaḥ A1938 sasaindhavoN​H sasindhūdbhava A1938 pradhānaḥN​H om. A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. (virecanadravyabhavaṃ tu cūrṇaṃ rasena teṣāṃ bhiṣajā vimṛdya |
tanmūlasiddhena ca sarpiṣā''ktaṃ sevyaṃ tadājye guṭikīkṛtaṃ ca ||10||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. guḍe ca pākābhimukhe nidhāya cūrṇīkṛtaṃ samyagidaṃ vipācya |
śītaṃ trijātāktamatho vimṛdya yogānurūpā guṭikāḥ prayojyāḥ ||11||
A1938
cf. 1938 ed. 1.44.12
vairecanadravyacūrṇṇasya bhāgas tataḥ kvāthaḥ sammitañcāsya tulyaṃ |
sumardditaṃ sarppiṣā tacchritena tatkvāthośmasveditā varttitañ ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vairecanadravyacūrṇṇasyavairecanadravyacūrṇṇasyaN​H vairekīyadravyacūrṇasya A1938 bhāgasH bhā A1938 dvābhiḥ | N tataḥN​H om. A1938 kvāthaḥH om. A1938 tkāthaḥ N sammitañcāsyaH gaṃ siddhaṃ A1938 sasmitañ cāsya N tulyaṃH sārdhaṃ kvāthabhāgaiś caturbhiḥ | A1938 tulpaṃ |
samardditaṃ sa
N
sumardditaṃ
sumardditaṃ
H

āmṛdnīyā
A1938
om. N
sarppiṣāsarppiṣāH t sarpiṣā A1938 rppiṣā N tacchritenaN​H tacchṛtena A1938 tatkvāthośmasveditāH tatkvāthoṣmasveditaṃ A1938 tatkvāthosya sveditā N varttitañN​H sāmitaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.44.13
pākaprāpte phāṇitaṃ cūrṇṇitāktaṃ kṣiptvā pakvaṃ cāvatāryā pramādāt |
śītīkṛtvā modakaṃ saurabhājyaṅ kuryād evam bhakṣyakalpā samāsān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pākaprāpteA1938​H prākaprāptai N phāṇitaṃN​H phāṇite A1938 cūrṇṇitāktaṃcūrṇṇitāktaṃN​H cūrṇitaṃ ta A1938 kṣiptvāN​H t kṣiptaṃ A1938 cāvatāryācāva𑑎tāryāN​H cāvatārya A1938 pramādāt | śītīkṛtvāpramādāt |
śītīkṛtvā
H
prayatnāt |
śītībhūtā
A1938
pramādāt |
sītīkṛutvā
N
modakaṃH modakā A1938 modakāṃ N saurabhājyaṅH hṛdyagandhāḥ A1938 saurabhāḍhyaṃ N kuryād evamkuryād evaṃN​H kāryāstvete A1938 bhakṣyakalpābhakṣyakalpāHpc bhakṣyakalpāḥ A1938 bhakṣakalpaṃ N bhaśṭhakṣyakalpā Hac samāsānH samāsāt ||13|| A1938 samāṃsaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.44.14
mudgānām vātaiḥ samaṃ sādhitānāṃ yūṣo hṛdyaḥ sadhṛtaḥ saindhavāḍhyaḥ ||
virecayed vaidaleṣv eṣu kalpaḥ kāryās tajñair vvāmanīyeṣu caiva ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nām… yū om. A1938
mudgānāmH rasena teṣāṃ paribhāvya mudgā A1938 mudgānā N sādhitānāṃNpc​H sādhitāṃnāṃ Nac yūṣoN​H n yū A1938 hṛdyaḥN​H ṣaḥ A1938 sadhṛtaḥH sasindhū A1938 saghṛtaḥ N saindhavāḍhyaḥH dbhavasarpiriṣṭaḥ | A1938 saindha N virecayed vaidaleṣv eṣu
virecayed vaidaleṣv eṣu
H

vairecane 'nyair api vaidalaiḥ syādevaṃ vidadhyādvamanauṣadhaiś ca ||14||
A1938
vāḍhyaḥ |
vireca dvaidaleṣa
N
kalpaḥkalpaḥN​H om. A1938 kāryās tajñairH om. A1938 kāyāstajñair N vvāmanīyeṣuvā manīyeṣuN​H om. A1938 caivaN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.44.15
ikṣur dvidhā pāṭayitvāvalipya tṛvṛt kalkaiḥ pravisandhāya cāpi |
paktvā samyak puṭapākaṃ krameṇa khādec chītaṃ pittarogābhibhūtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ikṣurem. om. A1938 ikṣya N ikṣu H dvidhāN om. A1938 rdvidhā H pāṭayitvāvalipyapāṭayitvā valipyaN​H bhittvā dvidhekṣuṃ parilipya A1938 tṛvṛt kalkaiḥtṛvṛtkalkaiḥN​H kalkaistribhaṇḍijātaiḥ A1938 pravisandhāyaH pratibadhya ra A1938 pravisatvāya N cāpiN​H jjvā |
pa
A1938
paktvā
paktvā
H
kvaṃ ca A1938
pakvā
N
samyak puṭapākaṃH samyak puṭapā A1938 samya-k pūṭapākaṃ N krameṇaN​H kayuktyā A1938 khādec chītaṃkhādecchītaṃN​H khādet tu taṃ A1938 pittarogābhibhūtaḥN​H pittagadī suśītam ||15|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sitājagandhātvakkṣīrīvidārītrivṛtaḥ samāḥ |
lihyānmadhughṛtābhyāṃ tu tṛḍdāhajvaraśāntaye ||16||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śarkarākṣaudrasaṃyuktaṃ trivṛccūrṇāvacūrṇitam |
recanaṃ sukumārāṇāṃ tvakpatramaricāṃśakam ||17||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pacellehaṃ sitākṣaudrapalārdhakuḍavānvitam |
trivṛccūrṇayutaṃ śītaṃ pittaghnaṃ tadvirecanam ||18||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. trivṛcchyāmākṣāraśuṇṭhīpippalīrmadhunā''pnuyāt |
sarvaśleṣmavikārāṇāṃ śreṣṭham etad virecanam ||19||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bījāḍhyapathyākāśmaryadhātrīdāḍimakolajān |
tailabhṛṣṭān rasān amlaphalair āvāpya sādhayet ||20||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ghanībhūtaṃ trisaugandhyatrivṛtkṣaudrasamanvitam |
lehyam etat kaphaprāyaiḥ sukumārair virecanam ||21||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nīlītulyaṃ tvagelaṃ ca tais trivṛt sasitopalā |
cūrṇaṃ santarpaṇaṃ kṣaudraphalāmlaṃ sannipātanut ||22||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. trivṛcchyāmāsitākṛṣṇātriphalāmākṣikaiḥ samaiḥ |
modakāḥ sannipātordhvaraktapittajvarāpahāḥ ||23||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. trivṛdbhāgāstrayaḥ proktāstriphalā tatsamā tathā |
kṣārakṛṣṇāviḍaṅgāni sañcūrṇya madhusarpiṣā ||24||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. lihyād guḍena guṭikāḥ kṛtvā vā'pyatha bhakṣayet |
kaphavātakṛtān gulmān plīhodarahalīmakān ||25||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. hanty anyān api cāpy etan nirapāyaṃ virecanam
cūrṇaṃ śyāmā trivṛnnīlī kaṭvī mustā durālabhā ||26||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cavyendrabījaṃ triphalā sarpirmāṃsarasāmbubhiḥ |
pītaṃ virecanaṃ taddhi rūkṣāṇām api śasyate ||27||
A1938
cf. 1938 ed. 1.44.28
vairecanikaniḥkvātha bhāgāḥ śītās trayo mitāḥ |
dvau phāṇitasya tāṃ sarvvā nyūnaragnāvadhiśrayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītāsH śītā A1938 sītās N trayotrayoN​H strayo A1938 mitāḥ | dvaumitāḥ |
dvau
mitāḥ |
dvau
N​H
matāḥ |
dvau
A1938
phāṇitasya tāṃN​H phāṇitasya ta A1938 sarvvāH c cāpi A1938 marcām N nyūnaragnāvadhiśrayetH punar agnāv adhiśrayet ||28|| A1938 pur agnāv adhiśrayet | N
cf. 1938 ed. 1.44.29
tatsādhusiddham vijñāya śītī kṛtvā nidhāpayet |
kalaśe kṛtasaṃskāre vibhajyantu himāhimau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītīN​H śītaṃ A1938 nidhāpayet | kalaśenidhāpayet |
kalaśe
H
nidhāpayet kalasenidhāpayet |
kalase
nidhāpayet |
kalase
A1938​N
vibhajyantuH vibhajya rtū A1938 vibhajya tū N himāhimauA1938​H hisāhisau | N
cf. 1938 ed. 1.44.30
ūrddhvañ jātarasaṃ māsād āsavaṃ madhugandhikaṃ |
mātrayā prapibet prātaḥ tataḥ samyag viricyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūrddhvañūrdhvaṃN​H māsād ūrdhvaṃ A1938 māsād āsavaṃH om. A1938 māsādāsavaṃ N madhugandhikaṃN​H madhugandhaṃ va A1938 mātrayā
mātrayā
H
rāsavam |
pibed asāv eva vidhiḥ kṣāramūtrāsaveṣv
A1938

mārtrayo
N
prapibet prātaḥH api ||30|| A1938 prapicet prātas N tataḥtataḥN​H om. A1938 samyag viricyateN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.44.31
vairecanikamūlānāṃ kvāthe māsān susādhitān |
sudhautaṃ tatkaṣāyeṇa śālīnāñ cāpi taṇḍulaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vairecanikamūlānāṃvairecanikajpegmūlānāṃA1938​H vairecanikamūlāṇāṃ N māsān susādhitān | sudhautaṃmāsān susādhitān |
sudhautaṃ
H
māṣān subhāvitān |
sudhautāṃs
A1938
māṣāṃ susādhitāṃ |
sudhautaṃ
N
taṇḍulaṃN​H taṇḍulān ||31|| A1938
cf. 1938 ed. 1.44.32
avakṣudyaikataḥ piṇḍāṃ kṛtvā śuṣkāṃ sucūrṇṇitāṃ |
śālitaṇḍulacūrṇṇan tusamyak svinnaṃ suśītalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
piṇḍāṃN​H piṇḍā A1938 kṛtvāN​H n kṛtvā A1938 śuṣkāṃH śuṣkā A1938 śuskāṃ N sucūrṇṇitāṃN​H n sucūrṇitā A1938 śālitaṇḍulacūrṇṇan
śālitaṇḍulacūrṇṇan
H
n |
śālitaṇḍulacūrṇaṃ
A1938

sālitaṇḍulacūrṇṇan
N
tusamyak svinnaṃtu samyak svinnaṃN​H ca tat kaṣāyo A1938 suśītalaṃsuśītalaṃH ṣmasādhitam ||32|| A1938 susītalaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.44.33
tasya piṣṭasya bhāgām̐strīn kiṇvabhāgavimiśritān |
maṇḍodakārthe kvāthan tu dadyāt tat sarvam ekataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhāgām̐strīn kiṇvabhāgavimiśritān | maṇḍodakārthebhāgāṃstrīn kiṇvabhāgavimiśritān |
maṇḍodakārthe
bhāgām̐strīn kiṇvabhāgavimiśritān |
maṇḍodakārthe
A1938​H
bhāgāstrī kiṇcabhāgavimiśrtāṃ |
maṇḍodakārthe
N
kvāthan tukvāthaṃ caH kvāthaṃ cakvāthaṃ ca A1938​N
cf. 1938 ed. 1.44.34
nidadhyāt kalase tān tusurāñ ca tarasām pibet |
eṣa eva surākalpo vamaneṣv api kīrttitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nidadhyāt kalase tānnidadhyāt kalase tāṃA1938​H niṃdadhyāt kalasaitān N tusurāñ caH tu surāṃ jā A1938 tu surāṃ ja N tarasāmtarasāṃA1938​H tarasā N pibet | eṣapibet |
eṣa
pibet |
eṣa
A1938​H
ṃs pibet |
eṣa
N
cf. 1938 ed. 1.44.35
mūlāni tṛvṛtādīnām prathamasya gaṇasya ca |
mahataḥ pañcamūlasya bhārggī śārṅgaṣvayor api ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tṛvṛtādīnāmtṛvṛtādīnāṃtṛvṛtādīnāmN​H trivṛdādīnāṃ A1938 bhārggībhārgīN​H mūrvā A1938 śārṅgaṣvayorH śārṅgaṣṭayor A1938 sārṅgaṣṭayor N
cf. 1938 ed. 1.44.36
triphalām vacām ativiṣāṃ sudhāhemavatīn tathā |
saṃhṛtyaitāni sarvvāṇi kuryād bhāgāvubhau pṛthak ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… su om. A1938 sarvvāṇi… pṛthak om. A1938
triphalāmH tṛphalāṃ N sudhāhemavatīnH sudhāṃ haimavatīṃ A1938 sudhāṃ hemavatīn N tathāH caiva triphalātiviṣe A1938 om. N saṃhṛtyaitāni
saṃhṛtyaitāni
H
vacām |
saṃhṛtyaitāni
A1938
teṣān |
saṃhṛtyaitāni
N
kuryād bhāgāvubhaukuryād bhāgāvubhauH kuryād bhāgāv ubhau N
cf. 1938 ed. 1.44.37
kuryān niḥkvātham ekasmin ekasmin cūrṇṇam eva ca |
tena kvāthena bahuśo viśuddhāṃ bhāvayed yavān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ekasmin ekasmin cūrṇṇamH ekasminn ekasmiṃś cūrṇam A1938 ekasminn ekasmiñ cūrṇṇam N evaN​H eva tu | A1938 caN​H
kṣuṇṇāṃs tasmiṃs
A1938
tena
tena
N​H
tu niḥ A1938
kvāthenaN​H kvāthe A1938 bahuśoH om. A1938 bahuso N viśuddhāṃviśuddhāmviśuddhāṃN​H om. A1938 bhāvayed yavānN​H bhāvayed bahuśo yavān ||37|| A1938
cf. 1938 ed. 1.44.38
śuṣkāṇām mṛdubhṛṣṭānān teṣām bhāgās trayo mitāḥ |
caturtham bhāgam āvāpya cūrṇṇam apyatra kīrttitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mṛdubhṛṣṭānānmṛdubhṛṣṭānāṃA1938​H madhusṛṣṭānāṃ s N bhāgāsN​H bhāgā A1938 trayotrayoN​H strayo A1938 mitāḥN​H matāḥ | A1938 bhāgamH bhāga A1938​N āvāpyaH māvāpya A1938 vā vāpya N cūrṇṇamN​H cūrṇā A1938 apyatraH nāmatra A1938 apy atra N
cf. 1938 ed. 1.44.39
kalase prakṣiyedvidvān tatas tan tadanantaraṃ |
teṣām eva kaṣāyeṇa śītenābhiprapūrayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kalaseN​H prakṣipya kalase A1938 prakṣiyedvidvānH samya A1938 prakṣiped vidva N tatas tanH k tatastaṃ A1938 tatas ta N tadanantaraṃtadanantaramtadanantaraṃA1938​H t tadanantaraṃ | N śītenābhiprapūrayetśīte nābhi prapūrayetN​H śītalena suyojitam ||39|| A1938
cf. 1938 ed. 1.44.40
pūrvvavat sannidadhyāt tu jñeyaṃ sauvīrakaṃ hitaṃ |
pūrvvokta varggam āhṛtya dvidhā kṛtvaikam etayoḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sauvīrakaṃA1938​H sauvīraka N hitaṃhi taṃN​H hi ta A1938 pūrvvokta
pūrvvokta
N​H
t |
pūrvoktaṃ
A1938
cf. 1938 ed. 1.44.41
bhāgaṃ saṃkṣudya saṃsṛjya yavaiḥ sthālyāṃ sahākṣipet |
ajaśṛgyāḥ kaṣāyeṇa tenābhyāsicya sādhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhāgaṃA1938​H bhāga N saṃsṛjyaA1938​H saṃsṛtya N sthālyāṃN​H sthālyā A1938 sahākṣipet | ajaśṛgyāḥsahākṣipet |
ajaśṛgyāḥ
H
madhiśrayet |
ajaśṛṅgyāḥ
A1938
sahā kṣipet ||
ajaśṛṅgyā
N
tenābhyāsicyaN​H tamabhyāsicya A1938
cf. 1938 ed. 1.44.42
susiddhāṃ cāvacāryaitām oṣadhibhyo vimokṣayet |
vimṛdya satuṣān etān tatastāṃ pūrvvavadyavāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
susiddhāṃN​H susiddhāṃś A1938 cāvacāryaitāmcāvacāryaitāṃN​H cāvatāryaitā A1938 oṣadhibhyoH n auṣadhibhyo A1938 auṣadhibhyo N vimokṣayet | vimṛdyavimokṣayet |
vimṛdya
vimokṣayet |
vimṛdya
N​H
vivecayet |
vimṛdya
A1938
satuṣān etānsatuṣān etāṃN​H satuṣān samya A1938 tatastāṃH k tatastā A1938 tatas tāṃ N pūrvvavadyavāṃH n pūrvavan mitān ||42|| A1938 pūrvvavad yavā | N
cf. 1938 ed. 1.44.43
pūrvvoktauṣadhabhāgasya cūrṇṇaṃ datvā |
tenaiva sahayūṣeṇa kalase pūrvva sukṣipet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
datvāH dattvā tu A1938​N tenaivapūrvavat |
tenaiva
pūrvvavat ||
tenaiva
em.
pūrvavat tenaivapūrvavat |
tenaiva
pūrvvavat ||
tenaiva
A1938​N
? |
tenaiva
H
sukṣipetvat kṣipet ||43||vat kṣipet |H vat kṣipet vat kṣipet ||43||vat kṣipet | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.44.44
jñātvā jātarasañ cāpi tattuṣodakam āpnuyāt |
tuṣodasauvīrakayor vvidhir eṣa prakīrttitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āpnuyāt | tuṣodasauvīrakayorāpnuyāt |
tuṣodasauvīrakayor
H
ādiśet |
tuṣāmbusauvīrakayor
A1938
āpnuyāt ||
tuṣodakasauvīrayo
N
vvidhirvidhirN​H vidhi A1938 eṣaeṣaN​H reṣa A1938
cf. 1938 ed. 1.44.45
ṣaḍrāttrāt saptarātrād vā te ca peye sure smṛte |
vairecaneṣu dravyeṣu tṛvṛtkalpavidhiḥ smṛtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ṣaḍrāttrāt saptarātrād vā te caH ṣaḍrātrāt saptarātrādvā te ca A1938 ṣaṭrātrāt saptarātrād vā te ca N sureN​H prakī A1938 smṛteN​H rtite | A1938 dravyeṣuN​H sarvyeṣu A1938 tṛvṛtkalpavidhiḥN​H trivṛnmūlavidhiḥ A1938
1.44.82
mahāvṛkṣapayaḥ pītair yavāgūstaṇḍulaiḥ kṛtāḥ |
virecayed āśupītāguḍenotkārikā kṛtā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahāvṛkṣapayaḥmahāvṛkṣapayaḥA1938​N​Hpc om. Hac pītairpītairA1938​N​Hpc om. Hac yavāgūstaṇḍulaiḥem. yavāgūs taṇḍulaiḥ A1938​Hpc yavāgūs taṇḍulai N om. Hac kṛtāḥN​Hpc kṛtā |
pītā
A1938
om. Hac
virecayed āśupītāguḍenotkārikā
virecayed āśu pītā guḍenotkārikā

virecayed āśupītāguḍenotkārikā
N​Hpc
virecayaty āśu guḍenotkārikā A1938 om. Hac
kṛtāA1938​Hpc kṛtāḥ | N om. Hac
1.44.83
leho vā sādhitaḥ samyak snuhīkṣīrasurāghṛtaiḥ |
vibhāvitā snuhīkṣīrepippalyo lavaṇāni ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
samyak snuhīkṣīrasurāghṛtaiḥH samyak snuhīkṣīrapayoghṛtaiḥ | A1938 samyak stuhīkṣīrasurāghṛtaiḥ | N vibhāvitā
vibhāvitā
H

bhāvitās tu
A1938

vibhāvitās tu
N
snuhīkṣīrepippalyosnuhīkṣīre pippalyosnuhīkṣīrepippalyoA1938​H hīkṣīre pippalyo N lavaṇāniN​H lavaṇānvi A1938 caN​H tāḥ ||83|| A1938
1.44.84ab
cūrṇṇaṅkampilyakasyāpi tat pītaṅ guḍikākṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cūrṇṇaṅkampilyakasyāpicūrṇṇaṃ kampilya- kasyāpiN​H cūrṇaṃ kāmpillakaṃ vā'pi A1938 guḍikākṛtaṃguḍikākṛtaṃN​H guṭikīkṛtam A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dantīdravantyor mūlāni viśeṣān mṛtkuśāntare |
pippalīkṣaudrayuktāni svinnāny uddhṛtya śoṣayet ||46||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tatas trivṛdvidhānena yojayecchleṣmapittayoḥ |
tayoḥ kalkakaṣāyābhyāṃ cakratailaṃ vipācayet ||47||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarpiś ca pakvaṃ vīsarpakakṣādāhālajīrjayet |
mehagulmānilaśleṣmavibandhāṃstailam eva ca ||48||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. catuḥsnehaṃ śakṛcchukravātasaṃrodhajā rujaḥ |
dantīdravantīmaricakanakāhvayavāsakaiḥ ||49||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. viśvabheṣajamṛdvīkācitrakair mūtrabhāvitam |
saptāhaṃ sarpiṣā cūrṇaṃ yojyam etad virecanam ||50||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. jīrṇe santarpaṇaṃ kṣaudraṃ pittaśleṣmarujāpaham |
ajīrṇapārśvarukpāṇḍuplīhodaranibarhaṇam ||51||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. guḍasyāṣṭapale pathyā viṃśatiḥ syuḥ palaṃ palam |
dantīcitrakayoḥ karṣau pippalītrivṛtordaśa ||52||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṛtvaitān modakān ekaṃ daśame daśame 'hani |
tataḥ khāded uṣṇatoyasevī niryantraṇās tv ime ||53||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. doṣaghnā grahaṇīpāṇḍurogārśaḥkuṣṭhanāśanāḥ |54| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvāṇi cūrṇitānīha gālitāni vimiśrayet | A1938
cf. 1938 ed. 1.44.64
harītakī viḍaṅgāni saindhavan nāgaran tathā ||
marīcāni ca tat sarvvaṅ gomūtreṇa virecanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
harītakīA1938​H harītakīs N tathāN​H trivṛ A1938 marīcāni ca
marīcāni ca
H
t |
maricāni ca
A1938

maricāni ca
N
gomūtreṇaN​H gomutreṇa A1938
cf. 1938 ed. 1.44.65
harītakīm bhadradāru kuṣṭhaṃ pūgaphalan tathā ||
saindhavaṃ śṛṅgaverañ ca gomūtreṇa virecanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
harītakīmharītakīṃNpc​H harītakī A1938 haīrītakīṃ Nac śṛṅgaverañ caśṛṅgaveraṃ caA1938​H sṛṃgaverañ ca N
cf. 1938 ed. 1.44.66
nīlīphalanāñ cūrṇṇan tunāgarābhayayos tathā ||
līḍhvā guḍaiṇa salilam paś cād uṣṇam piven naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nīlīphalanāñH nīlinīphala A1938 nīlīphalānā N līḍhvā
līḍhvā
H
lihyā
lihyā

lihyā
A1938​N
guḍaiṇaH d guḍena A1938​N salilam paśsalilaṃ paH salilaṃ pasalilaṃ pa A1938​N cād uṣṇamH ścād uṣṇaṃ A1938 ścāduṣṇaṃ N pivenH piben A1938​N
cf. 1938 ed. 1.44.67
pippalyādi kaṣāyeṇa pibet piṣṭāṃ harītakīṃ ||
saindhavopahitāṃ samyag eṣa yogo virecanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pibet piṣṭāṃA1938​H pibet piṣṭaṃ N samyag eṣaN​H sadya eṣa A1938 virecanaḥvirecanaḥN​H virecayet ||67|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātānulomanī vṛṣyā cendriyāṇāṃ prasādanī |
santarpaṇakṛtān rogān prāyo hanti harītakī ||69||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śītam āmalakaṃ rūkṣaṃ pittamedaḥkaphāpaham |
bibhītakam anuṣṇaṃ tu kaphapittanibarhaṇam ||70||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. trīṇyapy amlakaṣāyāṇi satiktamadhurāṇi ca | A1938
cf. 1938 ed. 1.44.71cd
triphalā sarvvarogaghnī ghṛtabhogena mūrcchitā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ghṛtabhogenaH tribhāgaghṛta A1938 ghṛtarogena N
cf. 1938 ed. 1.44.72
vayaḥ saṃsthāpanañ cāpi kuryāt satatasevitā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vayaḥH vaya A1938 yavas N saṃsthāpanañH saḥ sthāpanaṃ A1938 saṃ śthāpaṇañ N kuryāt satatasevitākuryāt satatasevitāH kuryāt santatasevitā |72| A1938 kuryāt satataḥ sevitā || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. harītakīvidhānena phalāny evaṃ prayojayet ||72|| A1938
1.44.68
harītakī bhakṣyamāṇā nāgareṇa guḍena vā ||
saindhavopahitā vāpi sātatyenāgnidīpanī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saindhavopahitā
saindhavopahitā
A1938​H

sendhavopahitā
N
1.44.54cd
vyoṣaṃ trijātakam mustā viḍaṅgāmalake tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mustāA1938​H om. N viḍaṅgāmalakeA1938​H viḍaṅgāmalakan N
1.44.55
navaitāni samānāni tṛvṛdaṣṭagāṇāni vā |
suślakṣṇacūrṇṇitānīha gāḍitāni vimiśrayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
samānāniH samāṃśāni A1938​N tṛvṛdaṣṭagāṇāni vāH trivṛdaṣṭaguṇāni vai | A1938 tṛvṛdaṣṭaguṇāni vā | N suślakṣṇacūrṇṇitānīha gāḍitāni
suślakṣṇacūrṇṇitānīha gāḍitāni
H

ślakṣṇacūrṇīkṛtān īha dantībhāgadvayaṃ tathā ||55||
A1938

suślakṣṇa cūrṇṇaḍānīha gāḍhiḍāni
N
vimiśrayetN​H om. A1938
1.44.56cd
ṣaḍbhiś ca śarkkarābhāgair īṣat saindhavamākṣikaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkkarābhāgairśarkarābhāgairA1938​H śarkarāgair N īṣat saindhavamākṣikaiḥīṣatsaindhavamākṣikaiḥA1938​H īṣatsendhavamākṣikeḥ | N
1.44.57ab
piṇḍīkṛtam bhakṣayitvātataḥ śītāmbu pāyayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
piṇḍīkṛtamH piṇḍitaṃ A1938 piṇḍīkṛta N bhakṣayitvātataḥbhakṣayitvā tataḥbhakṣayitvātataḥN​H bhakṣayitvā tu tataḥ A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bastiruktṛḍjvaracchardiśoṣapāṇḍubhramāpaham ||57|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. niryantraṇamidaṃ sarvaviṣaghnaṃ tu virecanam | A1938
1.44.58cd
avipattir ayaṃ yogaḥ praśastaḥ pittarogiṇāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
avipattirN​H trivṛdaṣṭakasañjño A1938 ayaṃH ' A1938 apa N yogaḥN​H yaṃ A1938 praśastaḥA1938​H prasasta N
1.44.59
kṣārānupānam bhoktavyo vātaślemārturair nnaraiḥ ||
bhakṣyarūpasadharmmatvād āḍhyeṣv eva vidhīyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… bha om. Hac
kṣārānupānamHpc bhakṣyaḥ kṣīrānupāno A1938 kṣārāmupāna N bhoktavyoHpc vā A1938 bhoktvyo N vātaślemārturairem. pittaśleṣmāturair A1938 vātaśleṣmāturair N vātaślemarturair Hpc bhakṣyarūpasadharmmatvād āḍhyeṣv
bhakṣyarūpasadharmmatvād āḍhyeṣv
H

bhakṣyarūpasadharmatvād āḍhye
A1938

bhakṣarūpasadharmatvād āḍhyeṣv
N
evaN​H ṣveva A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tilvakasya tvacaṃ bāhyām antarvalkavivarjitām |
cūrṇayitvā tu dvau bhāgau tatkaṣāyeṇa gālayet ||60||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tṛtīyaṃ bhāvitaṃ tena bhāgaṃ śuṣkaṃ tu bhāvitam |
daśamūlīkaṣāyeṇa trivṛdvatsamprayojayet ||61||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vidhānaṃ tvakṣu nirdiṣṭaṃ phalānāmatha vakṣyate |
harītakyāḥ phalaṃ tv asthivimuktaṃ doṣavarjitam ||62||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yojyaṃ trivṛdvidhānena sarvavyādhinibarhaṇam |
rasāyanaṃ paraṃ medhyaṃ duṣṭāntarvraṇaśodhanam ||63||
A1938
1.44.86ef
avekṣya samyag rogādīn yathāvad upayojayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
avekṣyaA1938​N​Hpc om. Hac samyag rogādīn yathāvad upayojayetsamyag rogādīn yathāvad upayojayetsamyagrogādīn yathāvad upayojayetA1938​N​Hpc om. Hac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. virecanāni sarvāṇi viśeṣāccaturaṅgulāt |
phalaṃ kāle samuddhṛtya sikatāyāṃ nidhāpayet ||73||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. saptāham ātape śuṣkam ato majjānam uddharet |
tailaṃ grāhyaṃ jale paktvā tilavad vā prapīḍya ca ||74||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tasyopayogo bālānāṃ yāvad varṣāṇi dvādaśa |
lihyād eraṇḍatailena kuṣṭhatrikaṭukānvitam ||75||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sukhodakaṃ cānupibedeṣa yogo virecayet
eraṇḍatailaṃ triphalākvāthena triguṇena tu ||76||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yuktaṃ pītaṃ tathā kṣīrarasābhyāṃ tu virecayet |
bālavṛddhakṣatakṣīṇasukumāreṣu yojitam ||77||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. phalānāṃ vidhiruddiṣṭaḥ kṣīrāṇāṃ śṛṇu suśruta! |
virecanānāṃ tīkṣṇānāṃ payaḥ saudhaṃ paraṃ matam ||78||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ajñaprayuktaṃ tad dhanti viṣavat karmavibhramāt |
vijānatā prayuktaṃ tu mahāntam api saṃcayam ||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhinatty āśveva doṣāṇāṃ rogān hanti ca dustarān
mahatyāḥ pañcamūlyās tu bṛhatyoś caikaśaḥ pṛthak ||80||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṣāyaiḥ samabhāgaṃ tu tadaṅgāreṣu śoṣitam |
amlādibhiḥ pūrvavat tu prayojyaṃ kolasammitam ||81||
A1938
cf. 1938 ed. 1.44.84cd
saptalāṃ śāṅkhinīn dantīn tṛvṛd āragvadham vacāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saptalāṃN​H saptalā A1938 śāṅkhinīnśāṅkhinīnH śaṅkhinī A1938 sāṅkhinī N dantīnH dantī A1938​N tṛvṛd āragvadhamH trivṛdāragvadhaṃ A1938 tṛvṛdāragvaṃ N vacāṃN​H gavām ||84|| A1938
cf. 1938 ed. 1.44.85
mūtreṇa bhāvyaṃ saptāhaṃ snuhākṣīre tathaiva ca ||
kīrṇṇan tenāthacūrṇṇena mālyaṃ vasanam eva vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mūtreṇaN​H mūtreṇā A1938 bhāvyaṃN​H plāvya A1938 snuhākṣīreN​H snuhīkṣīre A1938 tathaiva caN​H tataḥ param | A1938 kīrṇṇan
kīrṇaṃ

kīrṇṇan
A1938​H

kīrṇṇa
N
tenāthacūrṇṇenaH tenaiva cūrṇena A1938 tenāve cūrṇṇena N vāca ||85||ca ||H ca ca ||85||ca || A1938​N
āghrāyāvṛtya vā samyak mṛdukoṣṭho vicyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āghrāyāvṛtya vāA1938​H āghrāṃ yāvṛtya vā N samyak mṛdukoṣṭhoN​H samyaṅ mṛdukoṣṭho A1938 vicyateN​H viricyate | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīratvakphalamūlānāṃ vidhānaiḥ parikīrtitaiḥ | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. trivṛcchāṇā mitāstisrastisraś ca triphalātvacaḥ |
viḍaṅgapippalīkṣāraśāṇāstisraś ca cūrṇitāḥ ||87||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. lihyāt sarpirmadhubhyāṃ ca modakaṃ vā guḍena vā |
bhakṣayen niṣparīhārametacchreṣṭhaṃ virecanam ||88||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gulmaṃ plīhodaraṃ kāsaṃ halīmakamarocakam |
kaphavātakṛtāṃś cānyān vyādhīn etad vyapohati ||89||
A1938
cf. 1938 ed. 1.44.90
ghṛteṣu taileṣu payaḥsu cāpi madyeṣu mūtreṣu tathā raseṣu |
anneṣu bhakṣyeṣu tathaiva lehe virecanaṃ sādhu niyojanīya
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cāpicāpiA1938​Npc​H cāpiḥ | Nac anneṣu
anneṣu
N​H

bhakṣyānna
A1938
bhakṣyeṣuN​H lehyeṣu A1938 tathaivaN​H ca teṣu A1938 leheN​H teṣu A1938 virecanaṃN​H vireca A1938 sādhuN​H om. A1938 niyojanīyaniyojajpegnīyaH nāny agramatir vidadhyāt ||90|| A1938 niyojanīya iti || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīraṃ rasaḥ kalkamatho kaṣāyaḥ śṛtaś ca śītaś ca tathaiva cūrṇam |
kalpāḥ ṣaḍete khalu bheṣajānāṃ yathottaraṃ te laghavaḥ pradiṣṭāḥ ||91||
A1938
|| iti || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| itiiti || H iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne virecanadravyavikalpavijñānīyo nāma catuś catvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||44|| A1938 N

[Adhyāya 45, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.45.1
athāto dravadravyaviśeṣavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravadravyaviśeṣavijñānīyaṃH dravadravyavidhim adhyāyaṃ A1938 dravyaviśeṣavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || N vyākhyāsyāmaḥA1938​H om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
[Pānīyavarga]
cf. 1938 ed. 1.45.3
pānīyaṃm āntarīkṣyam anirddeśyarasam amṛtaṃ jīvanan tarppaṇan dhāraṇam āśvāsajananaṃ śramaklamapipāsāmadamūrcchātandrāpraśamanam ekāntataḥ pathyatamañ ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āntarīkṣyamN​H āntarīkṣam A1938 anirddeśyarasamanirdeśyarasamA1938​H anirdeśyaṃ rasam N jīvananjīvanaṃA1938​H jīvana N tarppaṇantarpaṇaṃA1938​H n varpaṇaṃ N śramaklamapipāsāmadamūrcchātandrāpraśamanamN​H śramaklamapipāsāmadamūrcchātandrānidrādāhapraśamanam A1938
cf. 1938 ed. 1.45.4
tad evāvanau patitam anyatamam upalabhyate | nadīsarastaḍāgakūpavāpīpraśravaṇodbhijacauṇṭyādiṣu sthāneṣv anyatamaṃ rasam upabhate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad evāvanauN​H tad evāvani A1938 upalabhyateH rasam upalabhate A1938 upalabhate | N nadīsarastaḍāgakūpavāpīpraśravaṇodbhijacauṇṭyādiṣunadīsarastaḍāgakūpavāpīpraśravaṇodbhijacauṇṭyādiṣuH sthānaviśeṣān nadīnadasarastaḍāgavāpīkūpacuṇṭīprasravaṇodbhidavikirakedārapalvalādiṣu A1938 nadīsarastaḍāgakūpavāpīpraśravaṇādbhijacauṇṭyādiṣu N anyatamaṃN​H avasthitam iti ||4|| A1938 rasamN​H om. A1938 upabhateN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.45.5
tatra lohitakapilapāṇḍupītanīlaśukleṣv avanipradeśeṣu madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyā yathāsaṃkhyam udakarasā bhavantīty eke bhāṣante ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lohitakapilapāṇḍupītanīlaśukleṣvlohitakapilapāṇḍupītanīlaśukleṣvlohitakapilapā-ṇḍupītanīlaśukleṣvN​H lohitakapilapāṇḍunīlapītaśukleṣv A1938 madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyāH madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyāṇi A1938 madhurāmblalavaṇakaṭutiktakaṣāyāḥ | N udakarasāN​H udakāni sam A1938 bhavantītybhavantītyN​H bhavanti’ ity A1938
cf. 1938 ed. 1.45.6
tat tu na samyak pṛthivyādīnām anyo 'nyānupraveśakṛtaḥ sa khalūdakaraso bhavaty utkarṣāpakarṣakṛtena saṃyogaviśeṣeṇa || tatra svalakṣaṇodakaguṇabhūyiṣṭhāyām madhuraṃ | toyāgniguṇabhūyiṣṭhāyām amlaṃ| pṛthivyagniguṇabhūyiṣṭhāyāṃ lavaṇaṃ | vāyvagniguṇabhūyiṣṭhāyāṅ kaṭukaṃ| vāyvākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ tiktaṃ | pṛthivyanilaguṇabhūyiṣṭhāyāṅ kaṣāyaṃ | ākāśaguṇabhūyiṣṭhāyām avyaktarasam avyaktaṃ hy ākāśam ity atas tat pradhānam avyaktarasatvāt tat peyam āntarīkṣālābhe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ṇodakaguṇabhūyiṣṭhāyām… toyāgniguṇa om. A1938 pṛthivyagniguṇabhūyiṣṭhāyāṃ la om. A1938
anyoH anyo A1938​N 'nyānupraveśakṛtaḥ sa'nyānu-praveśakṛtaḥ saH nyānupraveśakṛtaḥ sanyānupraveśakṛtaḥ | sa A1938​N khalūdakarasokha_lūdakarasoN​H lilaraso A1938 utkarṣāpakarṣakṛtenaN​H utkarṣāpakarṣe A1938 saṃyogaviśeṣeṇaN​H ṇa | A1938 svalakṣaṇodakaguṇabhūyiṣṭhāyāmsvalakṣaṇodakaguṇabhūyiṣṭhāyāṃsvalakṣaṇodakaguṇabhūyiṣṭhāyāmN​H svalakṣa A1938 amlaṃamlaṃ|H bhūmāv amlaṃ A1938 amlbaṃ| N vāyvagniguṇabhūyiṣṭhāyāṅvāyvagniguṇabhūyiṣṭhāyāṅN​H ca ambuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ A1938 kaṭukaṃN​H madhuraṃ; A1938 vāyvākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃvāyvākāśaguṇabhūyiṣṭhāyāṃN​H tejoguṇabhūyiṣṭhāyāṃ A1938 tiktaṃN​H kaṭukaṃ tiktaṃ A1938 pṛthivyanilaguṇabhūyiṣṭhāyāṅH ca vāyuguṇabhūyiṣṭhāyāṃ A1938 pṛthivyaṃnilaguṇabhūyiṣṭhāyāṃ N kaṣāyaṃkaṣāyamA1938​H kaṣāyaḥ || N atasataḥA1938​Hpc ātas N a Hac tat pradhānamA1938​H tat prādhānam N avyaktarasatvāt tat peyamA1938​H avyaktarasātvāt tat peyam N
cf. 1938 ed. 1.45.7
tatrānta-rikṣañ caturvvidhaṃ || tadyāthā | dhāraṃ kāraṃ tauṣāraṃ haimam iti | teṣān dhāraṃ pradhānaṃ laghutvāt tat punar dvividhaṃ | gāṅgaṃ sāmudrañ ca tayoḥ parīkṣaṇaṃ | tatra śālyodanapiṇḍam akuthitam avidagdhaṃ | rajatabhājanopahitaṃ varṣati deve kurvvīta sa cet muhūrttasthitas tādṛśa eva bhavati | tad gāṅgam iti avagantavyaṃ | varṇṇānyatāsitthaprakledo vā tatsāmudram iti vidyāt | tan nopādeyaṃ | sāmudram apy āśvayuji māsi gṛhītaṃ gāṅgavad bhavati | tad upādeyam iti | śuklapaṭaikadeśapracyutam athavā harmmyatalaparibhraṣṭam anyair vvā prayogair ggṛhītaṃ śailabhājane śailavan mṛnmaye vā pātreṣv anuguptan nidadhyāt | tat sarvvakālam upayuñjīta | tasyālābhe bhaumaṃ | tat punaḥ saptavidhaṃ | tad yathā kaupan nādeyaṃ sārasan tāḍāga m prāsravaṇam audbhijaṃ cauṇṭyam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrānta-rikṣañtatrānta-jpegrikṣañH tatrāntarīkṣaṃtatrāntarīkṣaṃ A1938​N tadyāthāN​H tad yathā A1938 laghutvāt tat punarN​H laghutvāt ; tat puna A1938 dvividhaṃdvividhaṃ N​H rdvividhaṃ- A1938 caN​H ceti | tatra gāṅgamāśvayuje māsi prāyaśo va A1938 tayoḥN​H rṣati | tayor dvayor api A1938 tatraN​H kurvīta- A1938 śālyodanapiṇḍamśālyodanapiṇḍamN​H śālyodanapiṇḍa A1938 akuthitamH makuthita A1938 aprakuthitam N avidagdhaṃN​H mavidagdhaṃ A1938 rajatabhājanopahitaṃA1938​H rajatabhānopahitaṃ N kurvvīta sakurvvīta saN​H bahiṣkurvīta, sa A1938 cet muhūrttasthitasH yadi muhūrtaṃ sthita A1938 cen muhūrttasthitas N tādṛśatādṛśa N​H stādṛśa A1938 tad gāṅgamH tadā gāṅgaṃ A1938 tad gāṅ N itiH patatī A1938 gam iti N avagantavyaṃH tyavagantavyaṃ; A1938 avagantavyami N varṇṇānyatāsitthaprakledo vāvarṇṇānyatāsitthaprakledo vāH varṇānyatve sikthapraklede A1938 varṇṇānyatāsikthaprakledo vā N tatsāmudramH ca sāmudram A1938 taṃ sāmudram N sāmudramsāmudramN​H sāmudra A1938 apyN​H ma A1938 āśvayujiN​H pyāśvayuje A1938 gāṅgavad bhavatiN​H gāṅgavadbhavati | A1938 tad upādeyamN​H gāṅgaṃ punaḥ pradhānaṃ, tad upādadītāśvayuje māsi | A1938 itiH śuci A1938 i N śuklapaṭaikadeśapracyutamH śuklavitatapaṭaikadeśacyutam A1938 ti | śuklapaṭaikadeśapracyutam N harmmyatalaparibhraṣṭamharmyatalaparibhraṣṭamN​H harmyatalaparibhraṣṭa A1938 anyair vvāanyair vāN​H manyair vā A1938 prayogairN​H śucibhir bhājanair A1938 śailabhājaneśailabhājaneN​H sauvarṇe rājate A1938 śailavan mṛnmaye vāśailavan mṛnmaye vāN​H mṛnmaye vā A1938 pātreṣvN​H pātre A1938 anuguptananuguptaṃN​H om. A1938 tat punaḥN​H tac cākāśaguṇabahulam | tat punaḥ A1938 tāḍāga mtāḍāgaṃtāḍāga mA1938​H tāḍākaṃ N prāsravaṇamA1938​H prāśrāvaṇam N audbhijaṃaudbhijañN​H audbhidaṃ, A1938
cf. 1938 ed. 1.45.8
tatra varṣāvarṣāsvāntarikṣamaudbhijaṃ vā seveta mahāguṇatvā-t | śaradi sarvvam prasannatvāt | hemante sārasan tāḍāgam vā | vasante kaupaṃ cauṇṭyaṃ prāsrāvaṇam vā | grīṣme 'pyevaṃ | prāvṛṣyendram anabhivṛṣṭaṃ sarvvaṃ eva |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varṣāvarṣāsvāntarikṣamaudbhijaṃ vāH varṣāsvāntarikṣamaudbhidaṃ vā A1938 varṣāvarṣāsvāntarikṣam audbhijaṃ vā N cauṇṭyaṃcauṇṭyaṃN​H om. A1938 prāsrāvaṇam vāH prāsravaṇaṃ vā; A1938 prāśrāvaṇam vā | N 'pyevaṃA1938​H py evaṃ | N prāvṛṣyendramN​H prāvṛṣi cauṇ A1938 anabhivṛṣṭaṃN​H ṭyamanabhivṛṣṭaṃ A1938 evaN​H ceti ||8|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.9
kīṭamūtrapurīṣāṇḍaśava-kothapradūṣitaṃ | tṛṇaparṇṇodakayutaṃ kaluṣam viṣasaṃyutaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tṛṇaparṇṇodakayutaṃN​H
tṛṇaparṇotkarayutaṃ
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.10
yo 'vagāheta varṣāsu pibed vāpi navañ jalaṃ |
sa bāhyābhyantarān rogān labhate kṣipram eva tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pibed vāpipibed vā'piA1938​N pivedvāpi H bāhyābhyantarān rogān labhateem. bāhyābhyantarān rogān prāpnuyā A1938 bāhyābhyantarān rogāṃ labhate N vāhyābhyantarān rogān labhate H kṣipramN​H t kṣipram A1938
cf. 1938 ed. 1.45.11
tatra yat paṅkaśevālatṛṇahaṭhapadmaprabhṛtibhir avacchannaṃ raviśaśikiraṇānilair vvātijuṣṭāṃ gandharasopasṛṣṭan tad vyāpannam iti vidyāt | sparśarasarūpagandhavīryavipākāḥ | doṣāḥ ṣaṭ kharatā paicchilyam auṣṇyaṃ dantagrāhitā ca sparśadoṣaḥ | paṅkasikatāśaivālavāhulyādvikṛtavarṇṇatā rūpadoṣaḥ | vyaktarasatā rasadoṣaḥ | aniṣṭagandhatā gandhadoṣaḥ | yad upayuktan tṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekān āpādayati sa vīryadoṣaḥ | yad upayuktaṃ cirād vipacyate viṣṭambhayati sa vipākadoṣaḥ || ta ete āntarikṣe doṣā na bhavanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yat paṅkaśevālatṛṇahaṭhapadmaprabhṛtibhiryat paṅkaśevālatṛṇahaṭhapadmaprabhṛtibhirN​H yat paṅkaśaivalahaṭhatṛṇapadmapatraprabhṛtibhir A1938 raviśaśikiraṇānilairraviśaśikiraṇāni-lairA1938​H ravisasikiraṇānilair N vvātijuṣṭāṃH nābhijuṣṭaṃ A1938 vābhijuṣṭaṃ N gandharasopasṛṣṭangandharasopasṛṣṭaṃN​H gandhavarṇarasopasṛṣṭaṃ A1938 tad vyāpannamN​H tadvyāpannam A1938 vidyāt | sparśarasarūpagandhavīryavipākāḥvidyāt | sparśarasarūpagandhavīryavipākāḥ |H vidyāt | tasya sparśarūparasagandhavīryavipāka A1938 vidyāt || sparśarasarūpavīryavipākāḥ N ṣaṭ kharatāṣaṭ | kharatāN​H ṣaṭ sambhavanti | tatra, kharatā A1938 paicchilyamA1938​H paicchilyām N auṣṇyaṃA1938​H auṣṇaṃ N paṅkasikatāśaivālavāhulyādvikṛtavarṇṇatāH paṅkasikatāśaivālabahuvarṇatā A1938 paṅkasikatāsaivābāhulyād vikṛtavarṇṇyatā Nac paṅkasikatāsaivālabāhulyād vikṛtavarṇṇyatā Npc vyaktarasatāA1938​H vaktarasatā N tṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekān āpādayati satṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekān ā-pādayati saA1938​H tṛṣṇāgauravaśūlakaphaprasekān āpādayati sar N vīryadoṣaḥH viryadoṣaḥ A1938 vīyadoṣaḥ | N cirād vipacyateA1938​H cirād vā vipacyate N viṣṭambhayati saN​H viṣṭambhayati vā sa A1938 vipākadoṣaḥN​H vipākadoṣa A1938 taN​H iti | ta A1938 āntarikṣeāntarikṣeA1938​H akṣarikṣe N doṣā naN​H om. A1938 bhavantiH na santi ||11|| A1938 santi || N
cf. 1938 ed. 1.45.12
vyāpanne cāgnikvathanaṃ sūryātapanam ayam piṇḍataptanirvvāpaṇam vā prasādhakam bhavati
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyāpanneN​H vyāpannasya A1938 sūryātapanamN​H sūryātapapratāpanaṃ A1938 ayamayamN​H taptāyaḥ A1938 piṇḍataptanirvvāpaṇam vāpiṇḍataptanirvāpaṇaṃ vāN​H piṇḍasikatāloṣṭrāṇāṃ vā nirvāpaṇaṃ A1938 prasādhakamN​H prasādanaṃ A1938 bhavatiN​H ca kartavyaṃ, nāgacampakotpalapāṭalāpuṣpaprabhṛtibhiś cādhivāsanam iti ||12|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sauvarṇe rājate tāmre kāṃsye maṇimaye 'pi vā |
puṣpāvataṃsaṃ bhaume vā sugandhi salilaṃ pibet ||13||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vyāpannaṃ varjayennityaṃ toyaṃ yac cāpy anārtavam |
doṣasañjananaṃ hyetannādadītāhitaṃ tu tat ||14||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vyāpannam udakaṃ yas tu pibatīhāprasāditam |
śvayathuṃ pāṇḍurogaṃ ca tvagdoṣam avipākatām ||15||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śvāsakāsapratiśyāyaśūlagulmodarāṇi ca |
anyān vā viṣamān rogān prāpnuyād acireṇa saḥ ||16||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.17
saptakaluṣasya prasādhakāni bhvanti | tad yathā || katakagomedakavisagranthiparṇṇīmūlaśevālavastrāṇimuktāmaṇiś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saptakaluṣasyaN​H tatra sapta kaluṣasya A1938 prasādhakāniH prasādanāni A1938​N bhvantiN​H bhavanti | A1938 katakagomedakavisagranthiparṇṇīmūlaśevālavastrāṇimuktāmaṇiśkatakagomedakavisagranthiparṇṇīmūlaśevālavastrāṇimuktāmaṇiśH katakagomedakabisagranthiśaivālamūlavastrāṇi muktāmaṇiś A1938 katakagomedakavisagranthiparṇṇīmūlasevālavastrāṇi muktā maṇiś N
cf. 1938 ed. 1.45.19
saptaśītīkaraṇāni bhavanti | tad yathā || pravātasthāpanam dakaprakṣepanaṃ yaṣṭibhrāmaṇam vyajanaṃ | vastroddharaṇaṃ | vālukāprakṣepaṇaṃ sikyāvalam vanañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saptaśītīkaraṇānisapta śītīkaraṇāniA1938​H saptasītīkaraṇāni N dakaprakṣepanaṃudakaprakṣepaṇaṃ,H udakaprakṣepaṇaṃudakaprakṣepaṇaṃ, A1938​N yaṣṭibhrāmaṇamyaṣṭibhrāmaṇam H yaṣṭikābhrāmaṇaṃ, A1938 yaṣṭibhrāmaṇa N vālukāprakṣepaṇaṃA1938​H bālukākṣepaṇaṃ N sikyāvalamsikyāvalamH śikyāvalamśikyāvalam A1938​N vanañH banaṃ A1938 baṇañ N
cf. 1938 ed. 1.45.18
pañca nikṣepaṇāni bhavanti | tad yathā | phalakaṃ tryaṣṭakaṃ muñjāvalayaṃ dakamañ cikāśikyakañ ceti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
muñjāvalayaṃH muñjavalaya, A1938 muñjavalayaṃ N dakamañdakamañN​H udakamañ A1938 cikāśikyakañcikāśikyakaṃN​H cikā, śikyaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.45.12a
nāgapuṣpacampakotpalapāṭalāprabhṛtibhiś cādhivāsanam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nāgapuṣpacampakotpalapāṭalāprabhṛtibhiśnāgapuṣpacampakotpalapāṭalāprabhṛtibhiśH nāgapuṣpacakotpalapāṭalāprabhṛtibhiś N
cf. 1938 ed. 1.45.20
sugandhavispaṣṭarasaṃ suśītan tarṣanāśanaṃ |
acchaṃ laghu ca hṛdyañ ca toyaṅ guṇavad ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sugandhavispaṣṭarasaṃN​H nirgandhamavyaktarasaṃ A1938 suśītansuśītaṃN​H tṛṣṇāghnaṃ śuci śī A1938 tarṣanāśanaṃH talam | A1938 tarṣanāsanaṃ | N laghu caA1938​H laghuñ ca N
cf. 1938 ed. 1.45.21
tatra nadyaḥ paścimābhimukhāḥ pathyā laghūdakatvāt | pūrvvābhimukhā na praśasyante gurūdakatvāt | dakṣiṇābhimukhā nātidoṣalā bhavanti | sādhāraṇatvāt | tatra sahyaprabhavāḥ kuṣṭhañ janayanti | vindhyaprabhavā kuṣṭhaṃ hṛdrogañ ca | malayaprabhavāḥ krimīn | mahendraprabhavāḥ ślīpadodarāṇi | himavatprabhavāḥ | galagaṇḍaṃ kvacid gaṇḍamālāṃ | prācyāvanty āparāvantyāś cārśāṃsy upajanayanti | tatra pāriyātraprabhavā valārogyakarā iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghūdakatvāt | pūrvvābhimukhā nalaghūdakatvāt | pūrvābhimukhā naN​H laghūdakatvāt ; pūrvābhimukhās tu na A1938 nātidoṣalāN​H nātidoṣalāḥ, A1938 bhavantiN​H om. A1938 sādhāraṇatvāt | tatraA1938​H sādhāradhvātvāt | tatra N vindhyaprabhavāH vindhyaprabhavāḥ A1938 vindhyaprabhāvā N hṛdrogañ caN​H pāṇḍurogaṃ ca, A1938 malayaprabhavāḥA1938​H malayaprabhavā N krimīn | mahendraprabhavāḥH kṛmīn, mahendraprabhavāḥ A1938 krimīn | mahendraprabhavā N galagaṇḍaṃNpc​H hṛdrogaśvayathuśirorogaślīpadagalagaṇ A1938 galaga Nac kvacid gaṇḍamālāṃN​H ḍā A1938 prācyāvantyN​H n, prācyāvantyā A1938 āparāvantyāśN​H aparāvantyāś A1938 cārśāṃsyH cārśāṃ A1938 vārsvāṃsy N upajanayantiupajanayantiN​H syupajanayanti, A1938 tatraN​H om. A1938 pāriyātraprabhavāpāriyātraprabhavāN​H pāriyātraprabhavāḥ A1938 valārogyakarāN​H pathyā balārogyakarya A1938
cf. 1938 ed. 1.45.22
nadyaḥ śīghravahā laghvyaḥ proktā yāś cāmalodakāḥ |
gurvvyaḥ śaivālakaluṣajalaudyāmandagāś ca yāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śīghravahāśīghravahāA1938​H sīghravahā N gurvvyaḥ
gurvyaḥ

gurvvyaḥ
A1938​H

gurvya
N
śaivālakaluṣajalaudyāmandagāś caH śaivālasañchannāḥ kaluṣā mandagāś ca A1938 sevālakaluṣajalaughā mandagāś ca N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prāyeṇa nadyo maruṣu satiktā lavaṇānvitāḥ |
laghvyaḥ samadhurāś caiva pauruṣeyā bale hitāḥ ||23||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.24
tatra sarvveṣāṃ bhaumānām pratyūṣasi grahaṇaṃ | tatra hi śaityalāghavam adhikam bhavati | śaityañ cāparo guṇa iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhaumānāmN​H eva bhaumānāṃ A1938 pratyūṣasiN​H grahaṇaṃ pratyūṣasi, A1938 grahaṇaṃN​H om. A1938 śaityalāghavamem. amalatvaṃ śaityaṃ cā A1938 saityalāghavam N śaity alāghavam H adhikamN​H dhikaṃ A1938 śaityañem. sa eva A1938 saityaṃ N
śaity añ
H
cāparoH cāpāṃ paro A1938 cāpāparo N
cf. 1938 ed. 1.45.25
divārkkakiraṇair jjuṣṭaṃ juṣtam indukarair nniśi |
arūkṣam anabhiṣyandi tattulyaṃ gaganāmbunā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
juṣtamN​H om. A1938 indukarairN​H om. A1938 nniśiniśiN​H niśā A1938 arūkṣam
arūkṣam
N​H
yāminduraśmibhiḥ |
arūkṣam
A1938
gaganāmbunāA1938​H gagaṇāmburā || N
cf. 1938 ed. 1.45.26
gaganāmbu tridoṣaghnaṃ gṛhītaṃ yat subhājane |
balyaṃ rasāyanaṃ śītaṃ mātrāpekṣan tataḥ paraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gaganāmbuA1938​H gagaṇāmbuṇa Nac gagaṇāmbu Npc śītaṃN​H medhyaṃ A1938 mātrāpekṣanH pātrāpekṣi A1938 mātrāpekṣyan N
cf. 1938 ed. 1.45.27ab
raktoghnaṃ śītalaṃ hlādi jvaradāhastṛṣāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktoghnaṃN​H rakṣoghnaṃ A1938 śītalaṃA1938​H sītalaṃ N jvaradāhastṛṣāpahaṃH jvaradāhaviṣāpaham | A1938 jvaradāhas tṛṣāpahaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.45.28
mūrcchāpittoṣmadāheṣu viṣe rakte mādatyaye ||
bhramaklamaparīteṣu tamake vamathau tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mūrcchāpittoṣmadāheṣuN​H mūrcchāpittoṣṇadāheṣu A1938 viṣeA1938​H om. N mādatyayeN​H madātyaye | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.29
ūrddhage raktapitte ca śītamambhaḥ praśasyate ||
pārśvaśūlapratiśyāye vātaroge galagrahe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūrddhageūrddhageN​H ūrdhvage A1938 śītamambhaḥA1938​H sītam ambhaḥ N pārśvaśūlapratiśyāyeem.
pārśvaśūle pratiśyāye
A1938

prārśvasūle pratisyāye
N

prārśvaśūla pratiśyāye
H
cf. 1938 ed. 1.45.30
ādhmāte stimite kāṣṭhe sadyaḥśuddhe navajvare ||
hikkāyāṃ snehapīte ca śītāmbu parivarjjayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ādhmāteādhmāteN​H ādhmāne A1938 stimiteA1938​H timite N kāṣṭheN​H koṣṭhe A1938 sadyaḥśuddheA1938​H sadyaśuddhe N snehapīte caA1938​H snehapīte N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śṛtaśītaṃ jalaṃ śastaṃ tṛṣṇācchardibhrameṣu ca A1938
cf. 1938 ed. 1.45.45cd
arocake pratiśyāye pramehaś ca yathau tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratiśyāyeA1938​H pratisyāye N pramehaś caH praseke śva A1938 pramehaśva N tathāN​H kṣaye ||45|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.46
mande 'gnāvudare koṣṭhe jvare netrāmayeṣu ca |
vraṇe ca madhumehe ca pānīyam mandam ācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'gnāvudareA1938​H gnāv udare N koṣṭheN​H kuṣṭhe A1938 netrāmayeṣu canetrāma𑑎yeṣu caN​H netrāmaye tathā | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. iti jalavargaḥ | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atha kṣīravargaḥ | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.27cd
candrakāntabhavam vāri pittaghnam vimalaṃ smṛtam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
candrakāntabhavamH candrakāntodbhavaṃ A1938 candrākāntābhavam N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātaśleṣmaharaṃ vāpyaṃ sakṣāraṃ kaṭu pittalam | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.33cd
sakṣāramprāyasaḥ kaupan nādeyaṃ kīrttitan tathā||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sakṣāramprāyasaḥsakṣāraṃ prāyasaḥN​H sakṣāraṃ pittalaṃ A1938 nādeyaṃN​H śleṣmaghnaṃ A1938 kīrttitanN​H dīpanaṃ A1938 tathāN​H laghu ||33|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tṛṣṇāghnaṃ sārasaṃ balyaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ laghu | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.32cd
tāḍākam vātalaṃ rūkṣaṃ sārasañ caiva tādṛśaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tāḍākamN​H tāḍāgaṃ A1938 rūkṣaṃN​H om. A1938 sārasañsārasaṃN​H om. A1938 caivaN​H om. A1938 tādṛśaṃN​H svādu kaṣāyaṃ kaṭupāki ca ||32|| A1938
1.45.32.1
autsam asmasam āśleṣāduṣṇaṃ pittena śasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
asmasamasmasamH aśmasam N āśleṣāduṣṇaṃH āśleṣād uṣṇaṃ N
1.45.35.1
sarvvadā sarvvadoṣeṣu pathyam prāsrāvaṇam payaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāsrāvaṇamH prāśrāvaṇam N
cf. 1938 ed. 1.45.35ab
avidāhy udbhijaṃ toyam pittaghnam madhuraṃ smṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
avidāhyN​H madhuraṃ pittaśamanam avidāhyau A1938 udbhijaṃN​H dbhi A1938 toyamN​H daṃ A1938 pittaghnamN​H om. A1938 madhuraṃH om. A1938 madhura N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vaikiraṃ kaṭu sakṣāraṃ śleṣmaghnaṃ laghu dīpanam ||35|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dīpanaṃ svādu śītaṃ ca toyaṃ sādhāraṇaṃ laghu A1938
cf. 1938 ed. 1.45.39cd
kaphamedonilaharaṃ dīpanaṃ bastiśodhanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphamedonilaharaṃN​H kaphamedo 'nilāmaghnaṃ A1938 bastiśodhanaṃbastiśodhanamA1938 vastisodhanaṃ | N vastiśodhanaṃ | H
cf. 1938 ed. 1.45.40ab
śvāsakāsajvaraharam pathyam uṣṇodakaṃ sadā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śvāsakāsajvaraharamśvāsakāsajvaraharaṃA1938​H śvāsakāsajvaraṃhara N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yat kvāthyamānaṃ nirvegaṃ niṣphenaṃ nirmalaṃ laghu ||40|| A1938
1.45.40.1
dīpanī pācanī laghvī pathyā bastiviśodhanī |
vātānulomanī peyākṣat pipāsaharā smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastiviśodhanīem. bastivisodhanī | N vastiviśodhanī | H vātānulomanī
vātānulomanī
H

vātānulomiānī
Nac

vātānulominī
Npc
peyākṣat pipāsaharāH peyā kṣutpipāsaharā N smṛtāḥNpc​H smṛtiāḥ | Nac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cauṇṭyam agnikaraṃ rūkṣaṃ madhuraṃ kaphakṛnna ca | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.34cd
kaphaghno dīpano hṛdyaḥ śuddhānām vraṇinām api |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphaghnoN​H kaphaghnaṃ A1938 dīpanoN​H dīpanaṃ A1938 hṛdyaḥN​H hṛdyaṃ A1938 śuddhānāmN​H om. A1938 vraṇināmvraṇināmH om. A1938 vrāṇinā Nac vrāṇinām Npc apiapiNpc​H laghu prasravaṇodbhavam ||34|| A1938 pim api | Nac
1.45.34x
jñeyaḥ pathyatamaś cāpi mudgayūṣaḥ kṛtākṛtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
1.45.b
prīṇanaḥ prāṇajananaḥ śvāsakāsakṣayāpaḥ |
vātahantāśramaharo hṛdyo māṃsarasaḥ smṛtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāṇajananaḥNpc​H prāṇaṃtujananaḥ Nac māṃsarasaḥH maṃsarasaḥ N
1.45.c
khalāḥ khalayavāgvaś ca rāgaṣāḍavaṣaṭṭakāḥ |
evam ādīni cānyāni kriyante vaidyavākyataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
khalāḥH khalā N rāgaṣāḍavaṣaṭṭakāḥH rāgasāḍavaṣaṭṭakāḥ | N
1.45.d
yad ākāraṇam āsādya bhoktṝṇāṃ cchandato 'pi vā |
anekadravyayonitvāc chāstra-tas tām vinirddiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yad ākāraṇamH yadā kāraṇam N anekadravyayonitvāc chāstra-tas tām
anekadravyayonitvāc chāstra-tas tām
H

anekadravyayonitvāt chāstratas tāṃ
N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nādeyaṃ vātalaṃ rūkṣaṃ dīpanaṃ laghu lekhanam |
tadabhiṣyandi madhuraṃ sāndraṃ guru kaphāvaham ||31||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaidāraṃ madhuraṃ proktaṃ vipāke guru doṣalam | tadvat pālvalam uddiṣṭaṃ viśeṣāddoṣalaṃ tu tat ||36|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sāmudramudakaṃ visraṃ lavaṇaṃ sarvadoṣakṛt |
anekadoṣam ānūpaṃ vāry abhiṣyandi garhitam ||37||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ebhir doṣair asaṃyuktaṃ niravadyaṃ tu jāṅgalam |
pāke 'vidāhi tṛṣṇāghnaṃ praśastaṃ prītivardhanam ||38||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. caturbhāgāvaśeṣaṃ tu tat toyaṃ guṇavat smṛtam
na ca paryuṣitaṃ deyaṃ kadācidvāri jānatā ||41||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. amlībhūtaṃ kaphotkledi na hitaṃ tat pipāsave
madyapānātsamudbhūte roge pittotthite tathā ||42||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sannipātasamutthe ca śṛtaśītaṃ praśasyate A1938
cf. 1938 ed. 1.45.43cd
snigdhaṃ svādu rasaṃ hṛdyaṃ vṛṃhaṇam valavattaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasaṃN​H himaṃ A1938 vṛṃhaṇamem. dīpanaṃ A1938 bṛṃhaṇam N ? vṛṃhaṇam H valavattaraṃvalavattaraṃH bastiśodhanam ||43|| A1938 balavattaraṃ | N
cf. 1938 ed. 1.45.44ab
vṛṣyam pittapipāsāghnaṃ nālikerodakaṅ guruḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittapipāsāghnaṃA1938​H pittapipāsaghnaṃ N guruḥN​H guru | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dāhātīsārapittāsṛṅmūrcchāmadyaviṣārtiṣu ||44|| A1938
[Kṣīravarga]
1.45.47
gavyamājan tathā coṣṭramāvikaṃ māhiṣañ ca yat |
aśvāyāś caiva nāryāś ca nāgyoś caiva tu yat smṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
coṣṭramāvikaṃcoṣṭramāvikaṃH cauṣṭramāvikaṃ A1938 coṣṭram āvikaṃ N nāgyośem. kareṇūnāṃ A1938 nāgyāś N ? nāgyoś H caiva tucaiva tuN​H ca yatpa A1938 yat smṛtaṃN​H yaḥ ||47|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.48ab
tat vanekauṣadhirasaḥ prasādakṣīratāṅ gataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tat vanekauṣadhirasaḥtatv anekauṣadhirasaḥtatvanekauṣadhirasaḥN​H tattvanekauṣadhirasa A1938 prasādakṣīratāṅN​H prasādaṃ prāṇadaṃ A1938 gataḥN​H guru | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhuraṃ picchilaṃ śītaṃ snigdhaṃ ślakṣṇaṃ saraṃ mṛdu | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.48ef
sarvvaprāṇabhṛtān tasmāt sātmyaṃ kṣīram ihocyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmāt sātmyaṃA1938​H tasmāt sātmya N kṣīramA1938 kṣīra N​H ihocyatemiho𑑎cyate ||miho-cyate ||A1938 mihocyate miho𑑎cyate ||miho-cyate || N​H
cf. 1938 ed. 1.45.49
gavyan tu śitasnigdhamadhuram avidāhi vātapittaśleṣmaśoṇitamānaseṣu vikāreṣv aviruddhaṃ | jīrṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulmodaramūrcchābhramamadapipāsāpāṇḍurogārśa udāvarttātīsārayonirogagarbhbhāsrāvaśramaklamaharam valyaṃ vṛṣyaṃ rasāyanaṃ medhyaṃ vyājīkakaraṇaṃ sandhānam āsthāpanam āyuṣyam vamanam virecanañ ceti || sthāpanaṃ tulyaguṇatvāc caujaso vardhanaṃ bālavṛddhakṣatakṣīṇānāṃ kṣudvyavāyavyāyām akarśitānāṃ ca pathyatamam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthāpanaṃ… akarśitānāṃ om. Nac sthāpanaṃ… akarśitānāṃ om. Npc
gavyan tuem. tatra sarvam eva kṣīraṃ prāṇinām aprati A1938 gavyan tu śita N ? gavyan tu H śitasnigdhamadhuramHpc ṣiddhaṃ jātisātmyā A1938 snigdhamadhuram N śitasnimadhuram Hac avidāhiN​H om. A1938 vātapittaśleṣmaśoṇitamānaseṣuN​H t, vātapittaśoṇitamānaseṣv A1938 vikāreṣvN​H api vikāreṣv A1938 jīrṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulmodaramūrcchābhramamadapipāsāpāṇḍurogārśajīrṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulmodaramūrcchābhramamadapipājpegsāpāṇḍurogārśaHac jīrṇajvarakāsaśvāsaśoṣakṣayagulmonmādodaramūrcchābhramamadadāhapipāsāhṛdbastidoṣapāṇḍurogagrahaṇīdoṣārśaḥ A1938 jīrṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulm au daramūrcchābhramamadapipāsāpāṇḍurogārśa Nac jīrṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulm odaramūrcchābhramamadapipāsāpāṇḍurogārśa Npc jīrṇṇajvarakāsaśophakṣayaraktapittagulmodaramūrcchābhramamadapipājpegsāpāṇḍurogā Hpc udāvarttātīsārayonirogagarbhbhāsrāvaśramaklamaharamHac śūlodāvartātisārapravāhikāyonirogagarbhāsrāvaraktapittaśramaklamaharaṃ, A1938 udāvarttātīsārayoṇirogagarbhāsrāvakaśramaklamaharam Nac udāvarttātīsārayoṇirogagarbhāsrāvaśramaklamaharam Npc rśa udāvarttātīsārayonirogagarbhbhāsrāvaśramaklamaharam Hpc valyaṃem. pāpmāpahaṃ balyaṃ vṛṣyaṃ A1938 balyaṃ vṛṣyaṃ N va Hac om. Hpc vṛṣyaṃ rasāyanaṃem. vājīkaraṇaṃ rasāyanaṃ A1938 rasāyanaṃ N lyaṃ vṛṣyaṃ rasāyanaṃ Hac valyaṃ vṛṣyaṃ rasāyanaṃ Hpc vyājīkakaraṇaṃH om. A1938 vyājīkakaraṇa N sandhānamH va A1938 n sandhānam N āsthāpanamN​H yaḥsthāpanam A1938 vamanamH jīvanaṃ A1938 om. N virecanañH bṛṃhaṇaṃ san A1938 om. N cetiH dhānaṃ A1938 om. N sthāpanaṃem. vamanavirecanāsthāpanaṃ A1938 vamanam vireca N ?thāpanaṃ H pathyatamamA1938​H ti || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīraṃ gavyaguṇaṃ tvājaṃ viseṣāc choṇite hitaṃ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. alpābhiṣyandi gokṣīraṃ snigdhaṃ guru rasāyanam |
raktapittaharaṃ śītaṃ madhuraṃ rasapākayoḥ ||50||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. jīvanīyaṃ tathā vātapittaghnaṃ paramaṃ smṛtam A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gavyatulyaguṇaṃ tvājaṃ viśeṣācchoṣiṇāṃ hitam ||51|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.52
dīpanaṃ laghu saṅgrāhi viśeṣañ cātra me śṛṇu ||
ajānām alpakāyatvāt kaṭutiktaniṣevaṇāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viśeṣañem. śvāsakā A1938 viseṣañ N ? viśeṣañ H cātra mecātra meN​H sāsrapi A1938 śṛṇuH ttanu A1938 sṛṇu | N ajānām
ajānām
N​H
t |
ajānām
A1938
alpakāyatvāt kaṭutiktaniṣevaṇātA1938​H alpakāyatvāt kaṭutiktanisevanāt | N
cf. 1938 ed. 1.45.53
nātyambupānād vyāyāmāt sarvvadoṣaharam payaḥ ||
rūkṣoṣṇaṃ lavaṇaṅ kiñcid auṣṭraṃ svādurasaṃ laghu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nātyambupānād vyāyāmāt sarvvadoṣaharamnātyambupānād vyāyāmāt sarvadoṣaharamN nātyambupānād vyāyāmāt sarvavyādhiharaṃ A1938 nātyambupānādvyāyāmātsarvvadoṣaharam H kiñcid auṣṭraṃA1938​H kiñcid auṣṭaṃ N svādurasaṃsvādurasaṃA1938​Npc​H svāduraghasaṃ Nac laghuA1938​H laghuṃ | N
cf. 1938 ed. 1.45.54
śophagulmodarārśoghnaṃ krimikuṣṭhakaphāpahaṃ ||
āvikaṃ madhuraṃ snigdhaṃ guru pittakaphapahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krimikuṣṭhakaphāpahaṃN​H kṛmikuṣṭhaviṣāpaham A1938 pittakaphapahaṃpittakaphapahaṃH pittakaphāvaham ||54|| A1938 pittakaphāpahaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.45.55
pathyaṃ kevalavāteṣu kāse cānilasambhave ||
mahābhiṣyandi madhuraṃ māhiṣam vahniśādanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cānilasambhavecānilasambhaveA1938​H vā 'nilasambhave || N vahniśādanaṃH vahnināśanam ||55|| A1938 vahnisādanaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.45.56
nidrākaraṃ śītakaraṃ gavyāt snigdhataraṃ guru ||
uṣṇamaikasaphaṃ balyaṃ śākhāvātaharaṃ payaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītakaraṃN​H śītataraṃ A1938 guruA1938​H guruḥ || N uṣṇamaikasaphaṃ
uṣṇamaikasaphaṃ
H

uṣṇamaikaśaphaṃ
A1938

uṣṇam ekaśaphaṃ
N
cf. 1938 ed. 1.45.57
madhurāmlagsaṃ rūkṣaṃ lavaṇānurasaṃ laghu ||
nāryās tu madhruaṃ stanyaṅ kaṣāyānurasaṃ himaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhurāmlagsaṃ madhurāmlagsaṃ H madhurāmlarasaṃ A1938 madhurāmblarasaṃ N laghuA1938​H laghuḥ || N nāryās tu
nāryās tu
N​H

nāryāstu
A1938
madhruaṃN​H madhuraṃ A1938 himaṃhimamA1938​H hima | N
cf. 1938 ed. 1.45.58
nasyāś cyotanayoḥ pathyañ jīvanaṃ laghu dīpanaṃ ||
hastinyā madhuraṃ vṛṣyaṃ kaṣāyānurasaṃ guru |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nasyāśN​H nasyā A1938 cyotanayoḥN​H ścyotanayoḥ A1938 guruA1938​H guruḥ N
cf. 1938 ed. 1.45.59ab
snigdhaṃ sthairyakaraṃ śītaṃ cakṣuṣyam balavarddhanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthairyakaraṃN​H sthair yakaraṃ A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prāyaḥ prābhātikaṃ kṣīraṃ guru viṣṭambhi śītalam ||59|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rātryāḥ somaguṇatvāc ca vyāyāmābhāvatas tathā
divākarābhitaptānāṃ vyāyāmānilasevanāt ||60||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śramaghnaṃ vātanuccaiva cakṣuṣyaṃ cāparāhṇikam | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.61cd
payo 'bhiṣyandi gurvāmaṃ prāyasaḥ parikīrtitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurvāmaṃA1938​H gurvāma N prāyasaḥprāyasaḥN​H prāyaśaḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.45.62
tad evoktaṃ laghutaraṃ mandābhiṣyandi ca śritaṃ ||
varjayitvā striyāḥ stanyam mam eva hi tadhitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mandābhiṣyandi camandābhiṣyandi caN​H anabhiṣyandi vai A1938 śritaṃN​H śṛtam A1938 striyāḥA1938​H striyā N mamN​H āmam A1938 tadhitaṃtaddhitaṃtadhitaṃN​H tad dhitam ||62|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.63ab
dhāroṣṇan guṇavat kṣīraṃ viparītamato 'nyathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhāroṣṇan guṇavat kṣīraṃdhāroṣṇaṃ guṇavat kṣīraṃH dhāroṣṇaṃ guṇavat kṣīraṃdhāroṣṇaṃ guṇavat kṣīraṃ A1938​N viparītamatoH viparītam ato A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tad evātiśṛtaṃ śītaṃ guru bṛṃhaṇam ucyate ||63|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.64
aniṣṭam amlagandhañ ca vivarṇṇam virasan tu yat |
varjyaṃ salavaṇaṃ kṣīraṃ yac ca vigrathitam bhavet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aniṣṭamN​H aniṣṭa A1938 amlagandhañH gandham A1938 amlbagandhañ N caN​H amlaṃ ca A1938 vivarṇṇamvivarṇaṃA1938​H vivarṇṇa N virasan tuN​H virasaṃ ca A1938 bhavetbhavet || N​H bhavet ||64||
iti kṣīravargaḥ |
A1938
[Dadhivarga]
cf. 1938 ed. 1.45.65
dadhi tu sṛṣtamūtrapurīṣaṃ gurūm śleṣmabhiṣyandi śleṣmapittaśophavarddhanaṃ kārśyāpahaṃ rocanam maṅgalyañ ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
purīṣaṃ… śleṣmapittaśophava om. A1938
dadhi tuem. atha dadhivargaḥ |
dadhi tu
A1938
om. N​H
sṛṣtamūtrapurīṣaṃem. madhuram amlam atyamlaṃ ceti; tatkaṣāyānurasaṃ snigdham uṣṇaṃ pīnasaviṣam ajvarātisārārocakamūtra A1938 dadhi tu sṛṣṭamūtrapurīṣaṃ N dadhi tu sṛṣtamūtrapurīṣa H gurūmem. gurv am N ñ gurūm H śleṣmabhiṣyandiH blam abhiṣyandi N kārśyāpahaṃA1938​H kārsyāpahaṃ N rocanamH vṛṣyaṃ prāṇakaraṃ A1938 rocakaṃ N
1.45.65.1
tad uta sāraṃ grāhyam anabhiṣyandi ca | saraḥ kaphamedaśukrakṛt tridoṣam mandajātaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad utatad utaH tad udhṛta N kaphamedaśukrakṛt tridoṣamkaphamedaśukrakṛt | tridoṣamH kaphamedaśukrakṛt | tidoṣam N
  • The dadhivarga (vulgate verses 66-83) is not present in the Nepalese version.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mahābhiṣyandi madhuraṃ kaphamedovivardhanam |
kaphapittakṛdamlaṃ syād atyamlaṃ raktadūṣaṇam ||66||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vidāhi sṛṣṭaviṇmūtraṃ mandajātaṃ tridoṣakṛt
snigdhaṃ vipāke madhuraṃ dīpanaṃ balavardhanam ||67||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātāpahaṃ pavitraṃ ca dadhi gavyaṃ rucipradam
dadhyājaṃ kaphapittaghnaṃ laghu vātakṣayāpaham ||68||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. durnāmaśvāsakāseṣu hitamagneś ca dīpanam
vipāke madhuraṃ vṛṣyaṃ vātapittaprasādanam ||69||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. balāsavardhanaṃ snigdhaṃ viśeṣāddadhi māhiṣam
vipāke kaṭu sakṣāraṃ guru bhedyauṣṭrikaṃ dadhi ||70||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātamarśāṃsi kuṣṭhāni kṛmīn hanty udarāṇi ca
kopanaṃ kaphavātānāṃ durnāmnāṃ cāvikaṃ dadhi ||71||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rase pāke ca madhuramatyabhiṣyandi doṣalam
dīpanīyam acakṣuṣyaṃ vāḍavaṃ dadhi vātalam ||72||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rūkṣamuṣṇaṃ kaṣāyaṃ ca kaphamūtrāpahaṃ ca tat
snigdhaṃ vipāke madhuraṃ balyaṃ santarpaṇaṃ guru ||73||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cakṣuṣyamagryaṃ doṣaghnaṃ dadhi nāryā guṇottaram
laghu pāke balāsaghnaṃ vīryoṣṇaṃ paktināśanam ||74||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṣāyānurasaṃ nāgyā dadhi varcovivardhanam |
dadhīnyuktāni yānīha gavyādīni pṛthak pṛthak ||75||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vijñeyamevaṃ sarveṣu gavyam eva guṇottaram
vātaghnaṃ kaphakṛt snigdhaṃ bṛṃhaṇaṃ nātipittakṛt ||76||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kuryād bhaktābhilāṣaṃ ca dadhi yat suparisrutam
śṛtāt kṣīrāt tu yajjātaṃ guṇavaddadhi tat smṛtam ||77||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātapittaharaṃ rucyaṃ dhātvagnibalavardhanam
dadhnaḥ saro gururvṛṣyo vijñeyo 'nilanāśanaḥ ||78||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vahnervidhamanaś cāpi kaphaśukravivardhanaḥ
dadhi tvasāraṃ rūkṣaṃ ca grāhi viṣṭambhi vātalam ||79||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dīpanīyaṃ laghutaraṃ sakaṣāyaṃ rucipradam
śaradgrīṣmavasanteṣu prāyaśo dadhi garhitam ||80||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. hemante śiśire caiva varṣāsu dadhi śasyate |
tṛṣṇāklamaharaṃ mas tu laghu srotoviśodhanam ||81||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. amlaṃ kaṣāyaṃ madhuramavṛṣyaṃ kaphavātanut |
prahlādanaṃ prīṇanaṃ ca bhinattyāśu malaṃ ca tat |
balamāvahate kṣipraṃ bhaktacchandaṃ karoti ca ||82||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. svādvamlamatyamlakamandajātaṃ tathā śṛtakṣīrabhavaṃ saraś ca |
asāram evaṃ dadhi saptadhā'smin varge smṛtā mastuguṇās tathaiva ||83||
iti dadhivargaḥ |
A1938
[Takravarga]
cf. 1938 ed. 1.45.84
takraṅ kaṣāyānurasam uṣṇavīryam atīsāragaraghnaṃ laghuśukravalāsakṣayakaram arśoghnañ ca || dadhimaṇḍo viṣṭambhāruciharo laghutaraś cāgnidīpanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atīsāragaraghnaṃ… la om. A1938
takraṅtakraṃN​H atha takravargaḥ |
takraṃ tu madhuram amlaṃ
A1938
uṣṇavīryamuṣṇavīryaṃA1938​H amblam uṣṇavīryam N laghuśukravalāsakṣayakaramH laghuśukravalāsayakṣayakaram N arśoghnañ caarśoghnañ caH arsoghnañ ca || N laghutaraśN​H laghurūkṣam A1938 cāgnidīpanaḥN​H agnidīpanaṃ garaśophātisāragrahaṇīpāṇḍurogārśaḥplīhagulmārocakaviṣamajvaratṛṣṇācchardiprasekaśūlabhedaḥśleṣmānilaharaṃ madhuravipākaṃ hṛdyaṃ mūtrakṛcchrasnehavyāpatpraśamanam avṛṣyaṃ ca ||84|| A1938
  • The takravarga (vulgate verses 84-95) is mostly not present in the Nepalese version.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. manthanādipṛthagbhūtasneh amardhodakaṃ ca yat |
nātisāndradravaṃ takraṃ svādvamlaṃ tuvaraṃ rase |
yat tu sasnehamajalaṃ mathitaṃ gholam ucyate ||85||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. naiva takraṃ kṣate dadyānnoṣṇakāle na durbale |
na mūrcchābhramadāheṣu na rogeraktapaittike ||86||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śītakāle 'gnimāndye ca kaphottheṣv āmayeṣu ca |
mārgāvarodhe duṣṭe ca vāyau takraṃ praśasyate ||87||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tat punar madhuraṃ śleṣmaprakopaṇaṃ pittapraśamanaṃ ca; amlaṃ vātaghnaṃ pittakaraṃ ca ||88|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.89
vāte 'mlasaindhavopetaṃ svādu pitte saśarkkaraṃ |
pibet takraṅ kaphe cāpi savyoṣakṣārasaṃyutaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāteA1938​H vāte m N 'mlasaindhavopetaṃH 'mlaṃ saindhavopetaṃ, A1938 blaṃ sendhavopetaṃ N savyoṣakṣārasaṃyutaṃsavyoṣakṣārasaṃyutamN​H vyoṣakṣārasamanvitam ||89|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.90
grāhiṇī vātalā rūkṣā vijñeyā takrakūcikā |
tadvat kirātam mathitaṃ bṛṃhaṇaṃ kṣīram āraṭaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dvat… āraṭaṃ om. A1938
vijñeyāN​H durjarā A1938 takrakūcikāH takrakūrcikā A1938 tu krakūcikā | N tadvat kirātam
tadvat kirātam
H

ta
A1938

tadvat kirāṭam
N
bṛṃhaṇaṃH bṛṃhanaṃ N āraṭaṃH oraṭaṃ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. guruḥ kilāṭo 'nilahā puṃstvanidrāpradaḥ smṛtaḥ
madhurau bṛṃhaṇau vṛṣyau tadvat pīyūṣamoraṭau ||91||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.92
navanītan tu sukumāramadhuram amlānurasaṃgrāhi vraṇaśophārdditāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tuN​H punaḥ sadyaskaṃ laghu A1938 sukumāramadhuramN​H sukumāraṃ madhuraṃ A1938 amlānurasaṃgrāhi vraṇaśophārdditāpahaṃH kaṣāyamīṣadamlaṃ śītalaṃ medhyaṃ dīpanaṃ hṛdyaṃ saṅgrāhi pittānilaharaṃ vṛṣyamavidāhi kṣayakāsavraṇaśoṣārśo 'rditāpahaṃ, cirotthitaṃ guru kaphamedovivardhanaṃ balakaraṃ bṛṃhaṇaṃ śoṣaghnaṃ viśeṣeṇa bālānāṃ praśasyate ||92|| A1938 amblānurasaṃgrāhi vraṇasophārditāpahaṃ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīrotthaṃ punarnavanītamutkṛṣṭasnehamādhuryamatiśītaṃ saukumāryakaraṃ cakṣuṣyaṃ saṅgrāhi raktapittanetrarogaharaṃ prasādanaṃ ca ||93|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. santānikā punarvātaghnī tarpaṇī vṛṣyā balyā snigdhā rucyā madhurā madhuravipākā raktapittaprasādanī gurvī ca ||94|| A1938
[Ghṛtavarga]
cf. 1938 ed. 1.45.96
ghṛtan tu śītavīryam madhuram abhiṣyandi tridoṣāpakarṣaṇam agnidīpanaṃ saukumāryojas tejobalakaram āyuṣyaṃ vṛṣyam medhyam vayasthāpanañ ca kṣuṣyam pāpopaśamanaṃ rakṣoghnañ ceti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ghṛtan tuN​H atha ghṛtam |
ghṛtaṃ tu
A1938
śītavīryamN​H madhuraṃ saumyaṃ mṛdu śītavīrya A1938 madhurammadhurammadhuramN​H ma A1938 abhiṣyandiN​H nabhiṣyandi A1938 tridoṣāpakarṣaṇamN​H snehanamudāvartonmādāpasmāraśūlajvarānāhavātapittapraśamanam A1938 saukumāryojassaukumāryojasH smṛtimatimedhākāntisvaralāvaṇyasaukumāryauja A1938 saukumāryoja N tejobalakaramH stejobalakaram A1938​N vayasthāpanañvayasthāpanañN​H vayaḥsthāpanaṃ A1938 caH guru ca A1938 om. N kṣuṣyamkṣuṣyaṃkṣuṣyamA1938​H om. N pāpopaśamanaṃH śleṣmābhivardhanaṃ pāpmālakṣmīpraśamanaṃ viṣaharaṃ A1938 cakṣuṣyam pāpopasamanaṃ N cetiN​H ca ||96|| A1938
  • The ghṛtavarga (vulgate verses 97--109) is mostly not present in the Nepalese version.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vipāke madhuraṃ śītaṃ vātapittaviṣāpaham |
cakṣuṣyamagryaṃ balyaṃ ca gavyaṃ sarpirguṇottaram ||97||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ājaṃ ghṛtaṃ dīpanīyaṃ cakṣuṣyaṃ balavardhanam |
kāse śvāse kṣaye cāpi pathyaṃ pāke ca tallaghu ||98||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhuraṃ raktapittaghnaṃ guru pāke kaphāvaham |
vātapittapraśamanaṃ suśītaṃ māhiṣaṃ ghṛtam ||99||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. auṣṭraṃ kaṭu ghṛtaṃ pāke śophakrimiviṣāpaham |
dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ kuṣṭhagulmodarāpaham ||100||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pāke laghvāvikaṃ sarpirna ca pittaprakopaṇam |
kaphe 'nile yonidoṣe śoṣe kampe ca taddhitam ||101||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pāke laghūṣṇavīryaṃ ca kaṣāyaṃ kaphanāśanam |
dīpanaṃ baddhamūtraṃ ca vidyādaikaśaphaṃ ghṛtam ||102||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cakṣuṣyamagryaṃ strīṇāṃ tu sarpiḥ syādamṛtopamam |
vṛddhiṃ karoti dehāgnyor laghupākaṃ viṣāpaham ||103||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṣāyaṃ baddhaviṇmūtraṃ tiktamagnikaraṃ laghu |
hanti kāreṇavaṃ sarpiḥ kaphakuṣṭhaviṣakrimīn ||104||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīraghṛtaṃ punaḥ saṅgrāhi raktapittabhramamūrcchāpraśamanaṃ netrarogahitaṃ ca ||105|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarpirmaṇḍas tu madhuraḥ saro yoniśrotrākṣiśirasāṃ śūlaghno bastinasyākṣipūraṇeṣūpadiśyate ||106|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarpiḥ purāṇaṃ saraṃ kaṭuvipākaṃ tridoṣāpahaṃ mūrcchāmadonmādodarajvaragaraśoṣāpasmārayoniśrotrākṣiśira śūlaghnaṃ dīpanaṃ bastinasyapūraṇeṣūpadiśyate ||107|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.108
sarppiḥ purāṇan timirapratiśyāśvāsakāsanut |
mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarppiḥsarpiḥsa𑑎rppiḥN​H om. A1938 purāṇanN​H om. A1938 timirapratiśyāśvāsakāsanut | mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanaṃtimirapratiśyāśvāsakāsanut |
mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanaṃ
Hac
bhavati cātra
purāṇaṃ timiraśvāsapīnasajvarakāsanut |
mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanam ||108||
A1938
timirapratiśyāyaśvāsakāsanut |
mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanaṃ |
N
timiraprapratiśyāyasyāpi pratiśyāvāsti3tiśyāśvāsakāsanut |
mūrcchākuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanaṃ ||
Hpc
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ekādaśaśataṃ caiva vatsarānuṣitaṃ ghṛtam |
rakṣoghnaṃ kumbhasarpiḥ syāt paratas tu mahāghṛtam ||109||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.95
vikalpa eṣa dadhyādi śreṣṭho gavyo 'nuvarṇṇitaḥ |
vikalpānavaśiṣṭānāṃ kṣīravīryāt samādiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dadhyādiN​H dadhyādiḥ A1938 'nuvarṇṇitaḥN​H 'bhivarṇitaḥ | A1938 vikalpānavaśiṣṭānāṃ
vikalpānavaśiṣṭānāṃ
H

vikalpān avaśiṣṭāṃs tu
A1938

vikalpānavaśiṣṭāṇāṃ
N
kṣīravīryāt samādiśetH kṣīravīryātsam ādiśet ||95||
iti takravargaḥ |
A1938
kṣīravīryā samādiśet || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. peyaṃ mahāghṛtaṃ bhūtaiḥ kaphaghnaṃ pavanādhikaiḥ |
balyaṃ pavitraṃ medhyaṃ ca viśeṣāttimirāpaham ||110||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvabhūtaharaṃ caiva ghṛtametat praśasyate ||111||
iti ghṛtavargaḥ |
A1938
[Tailavarga]
cf. 1938 ed. 1.45.112
tilatailaṃ madhuraṃ tiktānurasan tīkṣṇam anila valāsakṣauakaram aśītam pittajananaṃ | yoniśiraḥ śūlapraśamanan tathā chinnabhinnakṣatāgnidagdhapiccitabhagnacyūtāvamathitahatavyāḍavidaṣṭapatanaprabhṛtiṣu pariṣekābhyaṅganayoḥ praśastam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tilatailaṃH atha tailāni |
tailaṃ tvāgneyamuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ madhuraṃ madhuravipākaṃ bṛṃhaṇaṃ prīṇanaṃ vyavāyi sūkṣmaṃ viśadaṃ guru saraṃ vikāsi vṛṣyaṃ tvakprasādanaṃ medhāmārdavamāṃsasthair yavarṇabalakaraṃ
A1938
tilatailam madhura N
madhuraṃmadhuraṃ𑑎H cakṣuṣyaṃ baddhamūtraṃ lekhanaṃ A1938 om. N tiktānurasanH tiktakaṣāyānurasaṃ A1938 tiktānusaman N tīkṣṇamN​H pāca A1938 anilaN​H namanila A1938 valāsakṣauakaramH balāsakṣayakaraṃ A1938 valāsakṣayakaram N aśītamN​H krimighnamaśita A1938 śūlapraśamananśūlapraśamanaṃśūlapraśamananN​H karṇaśūlapraśamanaṃ garbhāśayaśodhanaṃ ca, A1938 chinnabhinnakṣatāgnidagdhapiccitabhagnacyūtāvamathitahatavyāḍavidaṣṭapatanaprabhṛtiṣuchinnabhinnakṣatāgnidagdhapiccitabhagnacyūtāvamathitahatavyāḍavidaṣṭapatanaprabhṛtiṣuH chinnabhinnaviddhotpiṣṭacyutamathitakṣatapiccitabhagnasphuṭitakṣārāgnidagdhaviśliṣṭadāritā bhihatadurbhagnamṛgavyālavidaṣṭaprabhṛtiṣu ca A1938 chinnabhikṣatāgnidagdhapiccitarugnayūtāvamathitahatavyāḍavidaṣṭapatanaprabhṛtiṣu N pariṣekābhyaṅganayoḥH pariṣekābhyaṅgāvagāhādiṣu tilatailaṃ A1938 parisekābhyañjanayoḥ N praśastamN​H praśasya A1938 itiN​H te ||112|| A1938
  • The tailavarga (vulgate verses 112--131) is shorter in the Nepalese version.
cf. 1938 ed. 1.45.113
tad bastiṣu ca pāne ca nasye karṇṇādipūraṇe |
annapānavidhau cāpi prayojyam vātaśāntaye ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad bastiṣu caN tadbastiṣu ca A1938 tad vastiṣu ca H pāne caH pāneṣu A1938 pavane ca N karṇṇādipūraṇeN​H karṇākṣipūraṇe | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. eraṇḍatailaṃ madhuramuṣṇaṃ tīkṣṇaṃ dīpanaṃ kaṭu kaṣāyānurasaṃ sūkṣmaṃ srotoviśodhanaṃ tvacyaṃ vṛṣyaṃ madhuravipākaṃ vayaḥsthāpanaṃ yoniśukraviśodhanamārogyamedhākāntismṛtibalakaraṃ vātakaphaharamadhobhāgadoṣaharaṃ ca ||114|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.115
nimvātasīkusumbhasarṣapapīlukaraṅgudīśigrusuvarṇṇalāphalatailāni tīkṣṇa kaṭukāny uṣṇavīnyāṇi krimikaphamehopaharaṇāni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nimvātasīkusumbhasarṣapapīlukaraṅgudīśigrusuvarṇṇalāphalatailāniH nimbātasīkusumbhamūlakajīmūtakavṛkṣakakṛtavedhanārkakampillakahastikarṇapṛthvīkāpīlu- karañjeṅgudīśigrusarṣapasuvarcalāviḍaṅgajyotiṣmatīphalatailāni A1938 nimbātasīkusumbhaṣarsapapīlukarañjeṅgudīsigrusuvarccalāphalatailāni N tīkṣṇaN​H tīkṣṇā A1938 kaṭukānyN ni A1938 kaṭukā H uṣṇavīnyāṇiN laghūnyuṣṇavīryāṇi A1938 nyuṣṇavījpegnyāṇi H krimikaphamehopaharaṇāniH kaṭūni kaṭuvipākāni sarāṇyanilakaphakṛmikuṣṭhapramehaśirorogāpaharāṇi ceti ||115|| A1938 krimikaphamehopaharāṇāni || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātaghnaṃ madhuraṃ teṣu kṣaumaṃ tailaṃ balāpaham |
kaṭupākamacakṣuṣyaṃ snigdhoṣṇaṃ gurupittalam ||116||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṛmighnaṃ sārṣapaṃ tailaṃ kaṇḍūkuṣṭhāpahaṃ laghu |
kaphamedonilaharaṃ lekhanaṃ kaṭu dīpanam ||117||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṛmighnamiṅgudītailamīṣattiktaṃ tathā laghu |
kuṣṭhāmayakṛmiharaṃ dṛṣṭiśukrabalāpaham ||118||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vipāke kaṭukaṃ tailaṃ kausumbhaṃ sarvadoṣakṛt |
raktapittakaraṃ tīkṣṇamacakṣuṣyaṃ vidāhi ca ||119||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.120
atimuktakapilākṣatrapuservvārukuṣmāṇḍakatailāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atimuktakapilākṣatrapuservvārukuṣmāṇḍakatailāniatimuktakapilākṣatrapuservvārukuṣmāṇḍakatailāniH kirātatiktakātimuktakabibhītakanālikerakolākṣoḍajīvantīpriyālakarbudāra- sūryavallītrapusair vārukakarkārukūṣmāṇḍaprabhṛtīnāṃ tailāni madhurāṇi madhuravipākāni vātapittapraśamanāni śītavīryāṇyabhiṣyandīni sṛṣṭamūtrāṇy agnisādanāni ceti ||120|| A1938 atimuktakapiyālākṣatrapuservārukarkārukuṣmāṇḍakatailāni | N
cf. 1938 ed. 1.45.121
madhurakaṣāyāṇi kaphapittapraśamanāni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhurakaṣāyāṇiN​H madhūkakāśmaryapalāśatailāni madhurakaṣāyāṇi A1938
cf. 1938 ed. 1.45.122
turuvakakarkkoṭakatailamadhurakaṣāye tiktānurase krimikaphakuṣṭhamedodarahare ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
turuvakakarkkoṭakatailamadhurakaṣāyeturuvakakarkkoṭakatailamadhurakaṣāyeH tuvarakabhallātakataile uṣṇe madhurakaṣāye A1938 turuvakakarkoṭakatailamadhurakaṣāya N krimikaphakuṣṭhamedodarahareem. vātakaphakuṣṭhamedomehakṛmipraśamane ubhayatobhāgadoṣahare A1938 krimikaphakuṣṭhamedohare ca || eraṇḍatailam madhuram uṣṇaṃ vātakaphāpahaṃ medoharañ N krimikaphakuṣṭhamedodarahare ca || H caA1938​N om. H
cf. 1938 ed. 1.45.123
saraladevadāruśiṃśapāgurusārasnehāḥ | tiktakakaṭukaṣāyāduṣṭavraṇaśodhanāḥ krimikaphakuṣṭhaharāś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saraladevadāruśiṃśapāgurusārasnehāḥsaraladevadāruśiṃśapāgurusārasnehāḥH saraladevadāruśiṃśapāgurugaṇḍīrasārasnehā A1938 saraladevadārusiṃsapāgurusārasnehāḥ || N tiktakakaṭukaṣāyāduṣṭavraṇaśodhanāḥtiktakakaṭukaṣāyāduṣṭavraṇaśodhanāḥH stiktakaṭukaṣāyā duṣṭavraṇaśodhanāḥ A1938 tiktakakaṭukaśāyāḥ | duṣṭavraṇaśodhanāḥ N krimikaphakuṣṭhaharāśNpc​H kṛmikaphakuṣṭhānilaharāś A1938 krimikiaphakuṣṭhaharāś Nac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tumbīkośāmradantīdravantīśyāmāsaptalānīlikākampillakaśaṅkhinīsnehāstiktakaṭukaṣāyā adhobhāgadoṣaharāḥ kṛmikaphakuṣṭhānilaharā duṣṭavraṇaśodhanāś ca ||124|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yavatiktātailaṃ sarvadoṣapraśamanamīṣattiktamagnidīpanaṃ lekhanaṃ medhyaṃ pathyaṃ ca ||125|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ekaiṣikātailaṃ madhuramatiśītaṃ pittaharamanilaprakopaṇaṃ śleṣmābhivardhanaṃ ca ||126|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sahakāratailamīṣattiktamatisugandhi vātakaphaharaṃ rūkṣaṃ madhurakaṣāyaṃ rasavannātipittakaraṃ ca ||127|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. phalodbhavāni tailāni yāny uktānīha kānicit |
guṇān karma ca vijñāya phalānīva vinirdiśet ||128||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvebhyas tv iha tailebhyas tilatailaṃ viśiṣyate |
niṣpattestadguṇatvāc ca tailatvamitareṣv api ||130||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.131
grāmyānūpaudakānāṃ sarvve doṣaghnāś cāgnidīpanāḥ | tatra tailaghṛtavasāmajjāno gurupākā vātaharāś ceti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
grāmyānūpaudakānāṃH grāmyānūpaudakānāṃ ca vasāmedomajjāno gurūṣṇamadhurā vātaghnāḥ, jāṅgalaikaśaphakravyādādīnāṃ A1938 grāmyānyānūpaudakānām vasāmajjāno gurūṣṇamadhurā vātaghnāḥ | jāṅgalaikaśaphakravyādānāṃ Nac grāmyānūpaudakānām vasāmajjāno gurūṣṇamadhurā vātaghnāḥ | jāṅgalaikaśaphakravyādānāṃ Npc sarvve doṣaghnāśH laghuśītakaṣāyā raktapittaghnāḥ, pratudaviṣkirāṇāṃ śleṣmaghnāḥ | A1938 laghuśītakaṣāyā rapittaghnāḥ | viṣkirāḥ pramehānāṃ śleṣmaghnāḥ | pratudānāṃ sarvadoṣaghnāś Nac laghuśītakaṣāyā raktapittaghnāḥ | viṣkirāḥ pramehānāṃ śleṣmaghnāḥ | pratudānāṃ sarvadoṣaghnāś Npc cāgnidīpanāḥcāgnidīpanāḥN​H om. A1938 tailaghṛtavasāmajjānotailaghṛtavasāmajjānoN​H ghṛtatailavasāmedomajjāno yathottaraṃ A1938 gurupākāN​H guruvipākā A1938 cetiN​H ca ||131||
iti tailavargaḥ |
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.129
yāvantaḥ sthāvarāḥ dehāḥ samāsena prakīrttitāḥ |
sarvve tailaguṇā jñeyāḥ sarvve cānilanāśanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthāvarāḥem. sthāvarāḥ sne A1938 sthāvārā N sthāvarasthā vā H dehāḥN hāḥ A1938 hārāḥ H samāsenaN​H samāsātpa A1938 prakīrttitāḥprakīrttitāḥN​H rikīrtitāḥ | A1938 cānilanāśanāḥcānilanāśanāḥA1938​H cānilanāsanāḥ || N
[Madhuvarga]
cf. 1938 ed. 1.45.132
kṣaudran tu madhuraṅ kaṣāyānurasaṃ rūkṣaṃ laghusukumāraṃ | sandhānīyaṃ ropaṇaṃ lekhanañ cakṣuṣyam varṇyaiśvaryam viṣaghnaṅ kṛmicchardyatīsāramehapittakaphapraśamanaṃ sāgrāhikaṃ prahlādanaṃ
tat tu trividhaṃ mākṣikaṃ pauttikaṃ bhrāmaraṃ pūrvva pūrvva laghutaraṃ | tat purāṇam pradhānam anamlañ ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhaṃ… la om. A1938
kṣaudran tuN​H atha madhuvargaḥ |
madhu tu
A1938
laghusukumāraṃlaghu sukumāraṃN​H śītamagnidīpanaṃ varṇyaṃ svaryaṃ laghu sukumāraṃ A1938 sandhānīyaṃN​H lekhanaṃ hṛdyaṃ vājīkaraṇaṃ sandhānaṃ A1938 ropaṇaṃH śodhanaṃ ropaṇaṃ(saṅ A1938 sodhanaṃ ropanaṇaṃ Nac sodhanaṃ ropaṇaṃ Npc lekhanañN​H grāhi ) A1938 varṇyaiśvaryamvarṇyaiśvaryamH pra A1938 varṇyaṃ śvaryam N viṣaghnaṅH sādanaṃ A1938 viṣaghna N kṛmicchardyatīsāramehapittakaphapraśamanaṃH sūkṣmamārgānusāri pittaśleṣmamedomehahikkāśvāsakāsātisāraccharditṛṣṇākṛmiviṣapraśamanaṃ A1938 krimicchardyatīsāramehapittakapharaktapraśamanaṃ N sāgrāhikaṃsājpeggrāhikaṃH hlādi tridoṣa A1938 saṅgrāhikam N prahlādanaṃH praśamanaṃ A1938 prahlādana N tat tu
tat tu
N​H
ca; ta A1938
trividhaṃN​H t tu A1938 pauttikaṃH potikaṃ N pūrvvaH pūrvaṃ N pūrvvaH pūrvaṃ N laghutaraṃN​H laghutvāt kaphaghnaṃ, paicchilyān mādhuryāt kaṣāyabhāvāc ca vātapittaghnam ||132|| A1938 tat purāṇamtatpurāṇamH om. A1938 tatpurāṇāṃ N pradhānamN​H om. A1938 anamlañH om. A1938 anamblañ N caN​H om. A1938
  • The madhuvarga (vulgate verses 132-147) is mostly not present in the Nepalese version.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pauttikaṃ bhrāmaraṃ kṣaudraṃ mākṣikaṃ chātram eva ca |
ārghyam auddālakaṃ dālam ity aṣṭau madhujātayaḥ ||133||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. viśeṣātpauttikaṃ teṣu rūkṣoṣṇaṃ saviṣānvayāt |
vātāsṛkpittakṛcchedi vidāhi madakṛnmadhu ||134||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. paicchilyāt svādubhūyastvād bhrāmaraṃ gurusañjñitam |
kṣaudraṃ viśeṣato jñeyaṃ śītalaṃ laghu lekhanam ||135||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tasmāllaghutaraṃ rūkṣaṃ mākṣikaṃ pravaraṃ smṛtam |
śvāsādiṣu ca rogeṣu praśastaṃ tadviśeṣataḥ ||136||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. svādupākaṃ guru himaṃ picchilaṃ raktapittajit |
śvitramehakṛmighnaṃ ca vidyācchātraṃ guṇottaram ||137||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ārghyaṃ madhvaticakṣuṣyaṃ kaphapittaharaṃ param |
kaṣāyaṃ kaṭu pāke ca balyaṃ tiktamavātakṛt ||138||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. auddālakaṃ rucikaraṃ svaryaṃ kuṣṭhaviṣāpaham |
kaṣāyamamlamuṣṇaṃ ca pittakṛt kaṭupāki ca ||139||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. chardimehapraśamanaṃ madhu rūkṣaṃ dalodbhavam |
bṛṃhaṇīyaṃ madhu navaṃ nātiśleṣmaharaṃ samam ||140||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. medaḥsthaulyāpahaṃ grāhi purāṇamatilekhanam
doṣatrayaharaṃ pakvamāmamamlaṃ tridoṣakṛt ||141||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tad yuktaṃ vividhair yogair nihanyād āmayān bahūn |
nānādravyātmakatvāc ca yogavāhi paraṃ madhu ||142||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.143
nānādravyebhyo viruddharasavīryaviṣapuṣparasapānāt makṣikāsambhṛtatvāc ca uṣṇopacārayogavāhi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nānādravyebhyoN​H tat tu nānādravya A1938 viruddharasavīryaviṣapuṣparasapānāt makṣikāsambhṛtatvāc caviruddharasavīryaviṣapuṣparasapānāt makṣikāsambhṛtatvāc caH rasaguṇavīryavipākaviruddhānāṃ puṣparasānāṃ makṣikāsambhavatvāccā A1938 viruddharasavīryaviṣapuṣparasapānān makṣikāsambhṛtatvāc ca | N uṣṇopacārayogavāhiN​H nuṣṇopacāram ||143|| A1938 caN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.45.144
bhavati cātra ||
uṣṇair vvirudhyate sarvam viṣānvayatayā madhuḥ |
uṣṇārttam uṣṇam uṣṇe vā tan nihanti viṣaṃ yathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatibhavati N​H om. A1938 cātraH om. A1938​N madhuḥmadhuḥN​H madhu | A1938 uṣṇārttam
uṣṇārttam
N​H

uṣṇārta
A1938
uṣṇamN​H muṣṇair A1938 uṣṇe vā tanA1938​H uṣṇe vā ta N nihantiA1938​H l lihanti N viṣaṃN​H om. A1938 yathāN​H yathā viṣam ||144|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tat saukumāryāc ca tathaiva śaityān nānauṣadhīnāṃ rasasambhavāc ca |
uṣṇair virudhyeta viśeṣataś ca tathā'ntarīkṣeṇa jalena cāpi ||145||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. uṣṇena madhu saṃyuktaṃ vamaneṣv avacāritam |
apākādanavasthānān na virudhyeta pūrvavat ||146||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhvāmātparatastvanyadāmaṃ kaṣṭaṃ na vidyate |
viruddhopakramatvāt tat sarvaṃ hanti yathā viṣam ||147||
iti madhuvargaḥ |
A1938
[Ikṣuvarga]
cf. 1938 ed. 1.45.148
ikṣavo madhurā madhuravipākā śītā snigdhā vṛṣyā mūtralāḥ | raktapittapraśamanāṅ kaphakarāś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ikṣavoN​H athekṣuvargaḥ |
ikṣavo
A1938
śītāN​H guravaḥ śītāḥ A1938 vṛṣyāN​H balyā vṛṣyā A1938 raktapittapraśamanāṅraktapittapraśamanāṅH raktapittapraśamanāḥ A1938​N kaphakarāśN​H kṛmikaphakarā A1938 ceticeti ||N​H śceti | te cānekavidhāḥ | tad yathā- ||148|| A1938
  • The ikṣuvarga (vulgate verses 148-169) is much abbreviated in the Nepalese version.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pauṇḍrako bhīrukaś caiva vaṃśakaḥ śvetaporakaḥ |
kāntārastāpasekṣuś ca kāṣṭhekṣuḥ sūcipatrakaḥ ||149||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. naipālo dīrghapatraś ca nīlaporo 'tha kośakṛt |
ity etā jātayaḥ sthaulyād, guṇān vakṣyāmy ataḥ param ||150||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. suśīto madhuraḥ snigdho bṛṃhaṇaḥ śleṣmalaḥ saraḥ |
avidāhī gururvṛṣyaḥ pauṇḍrako bhīrukas tathā ||151||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ābhyāṃ tulyaguṇaḥ kiñcitsakṣāro vaṃśako mataḥ |
vaṃśavac chvetaporas tu kiñciduṣṇaḥ sa vātahā ||152||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kāntāratāpasāvikṣū vaṃśakānugatau matau |
evaṅguṇastu kāṣṭhekṣuḥ sa tu vātaprakopaṇaḥ ||153||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sūcīpatro nīlaporau naipālo dīrghapatrakaḥ |
vātalāḥ kaphapittaghnāḥ sakaṣāyā vidāhinaḥ ||154||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.155
snehaprasādamādhuryaguṇotkarṣaprakārakaḥ |
kāntārakādvaraḥ pauṇḍraḥ pauṇḍrakādvaṃsakovaraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… pauṇḍrakādvaṃsako om. A1938
snehaprasādamādhuryaguṇotkarṣaprakārakaḥH snehaprasādamādhuryaguṇotkarṣaprakārataḥ | N pauṇḍraḥH pauṇṭhaḥ N pauṇḍrakādvaṃsakovaraḥpauṇḍrakādvaṃsakovaraḥH pauṇḍrakād vaśakovaraṃ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. agreṣv akṣiṣu vijñeya ikṣūṇāṃ lavaṇo rasaḥ ||156|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.157
śarkkarāsamavīryas tu dantaniṣpīḍito rasaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkkarāsamavīryas tuśarkarāsamavīryas tuN​H avidāhī kaphakaro vātapittanivāraṇaḥ |
vaktraprahlādano vṛṣyo
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.158
gurur vidāhī viṣṭambhī yāntrikas tu prakīrttitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yāntrikas tuA1938​H yāntikas tu N prakīrttitaḥN​H prakīrtitaḥ
pakvo guruḥ saraḥ snigdhaḥ satīkṣṇaḥ kaphavātanut ||158||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.159
phāṇitam madhuram abhiṣyandi bṛṃhaṇaṃ | śukrakaraṃ pittaghnañ ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhuramN​H guru madhuram A1938 bṛṃhaṇaṃbṛṃhaṇamA1938​H bṛṃha N śukrakaraṃH avṛṣyaṃ tridoṣakṛc ca ||159|| A1938 maṇaṃ śukrakaphakaraṃ Nac ṇaṃ śukrakaphakaraṃ Npc pittaghnañN​H om. A1938 caN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.45.160
guḍaḥ sakṣāramadhuro nātiśītaḥ snigdho mūtraraktaviśodhanaḥ | pittaghnaṅ kaphakaro vṛṣyaś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mūtraraktaviśodhanaḥN​H mūtraraktaśodhano A1938 pittaghnaṅpittaghnaṅH nātipittajidvātaghno medaḥkṛmi A1938 pittaghnaḥ | N vṛṣyaśN​H balyo vṛṣyaś A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pittaghno madhuraḥ śuddho vātaghno 'sṛkprasādanaḥ
sa purāṇo 'dhikaguṇo guḍaḥ pathyatamaḥ smṛtaḥ ||161||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.162
matsyaṇḍikākhaṇḍaśarkkarā vimalā uttarottare ca śītasnigdhagurusaramadhurāraktapittapraśamanāś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vimalāN​H vimalajātā A1938 uttarottare caH uttarottaraṃ A1938 uttarottaraś ca N śītasnigdhagurusaramadhurāraktapittapraśamanāśśītasnigdhagurusaramadhurā raktapittapraśamanāśśītasnigdhagurusara2madhurāraktapittapraśamanāśN​Hpc śītāḥ snigdhāḥ gurutarā madhuratarā vṛṣyā raktapittapraśamanāstṛṣṇāpraśamanāś A1938 śītasnigdhagurusamadhurāraktapittapraśamanāś Hac cetiN​H ca ||162|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.163
yathā yathaiṣām vaimalyam madhuratvan tathā tathā |
snehalāghavaśaityāni saratvañ ca tathā tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehalāghavaśaityāni
snehalāghavaśaityāni
N​H

snehagauravaśaity āni
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yo yo matsyaṇḍikākhaṇḍaśarkarāṇāṃ svako guṇaḥ |
tena tenaiva nirdeśyas teṣāṃ visrāvaṇo guṇaḥ ||164||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sārasthitā suvimalā niḥkṣārā ca yathā yathā |
tathā guṇavatī sarvā vijñeyā śarkarā budhaiḥ ||165||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.166
madhuśarkkarā charddyatīsāraharā rūkṣā cchedanī ca | vṛṣyā kṣīṇakṣatasandhānakṛt sasnehā guḍaśarkkarā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
charddyatīsāraharācharddyatīsārajpegharāN​H punaśchardyatīsāraharī A1938 cchedanīN​H chedanī prasādanī A1938 caN​H kaṣāyamadhurā madhuravipākā ca ||166|| A1938 vṛṣyāN​H om. A1938 kṣīṇakṣatasandhānakṛt sasnehāH om. A1938 kṣīṇakṣatasandhānakṛt | sasnehehā N guḍaśarkkarāN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.45.167
kaṣāyaśītamadhuraḥ satiktāyāvaśarkkarāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītamadhuraḥ satiktāyāva om. A1938
kaṣāyaśītamadhuraḥH yavā A1938 kaṣāyaāśītamadhurḥ Nac kaṣāyaśītamadhurāḥ Npc
cf. 1938 ed. 1.45.168
tṛṣṇā śoṇitapittadāhaśamanīsāmānyataḥ sarvveṇa sarvvam pittaharaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tṛṣṇāN​H om. A1938 śoṇitapittadāhaśamanīsāmānyataḥśoṇitapittadāhaśamanī sāmānyataḥśoṇitapittadāhaśamanīsāmānyataḥN​H yāvatyaḥ śarkarāḥ A1938 sarvveṇasarveṇaN​H proktāḥ sarvā dāhapraṇā A1938 sarvvam pittaharaṃsarvam pittaharaṃN​H śanāḥ |
raktapittapraśamanāś chardimūrcchātṛṣāpahāḥ ||168||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rūkṣaṃ madhūkapuṣpotthaṃ phāṇitaṃ vātapittakṛt |
kaphaghnaṃ madhuraṃ pāke kaṣāyaṃ bastidūṣaṇam ||169||
itīkṣuvargaḥ |
A1938
[Madyavarga]
madyam amlan dīpanaṃ rocanam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madyamN​H atha madyavargaḥ |
sarvaṃ pittakaraṃ madyam
A1938
amlanamlaṃamlanA1938​H om. N dīpanaṃH rocanadīpanam | A1938 amblaṃ dīpaṇaṃ N rocanam𑑎 rocanamN​H om. A1938
  • The madyavarga (vulgate verses 170-216) is much abbreviated in the Nepalese version.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhedanaṃ kaphavātaghnaṃ hṛdyaṃ bastiviśodhanam ||170|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pāke laghu vidāhyuṣṇaṃ tīkṣṇam indriyabodhanam | A1938
cf. 1938 ed. 1.45.171cd
vikāsi sṛṣṭaviṭmūtraṃ śrṇu tasya viśeṣaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vikāsiA1938​H vikā N sṛṣṭaviṭmūtraṃN​H sṛṣṭaviṇmūtraṃ A1938 śrṇuN​H śṛṇu A1938
cf. 1938 ed. 1.45.172
mādvīkam avidāhitvāt madhurānurasas tathā |
raktapitte tu satatam budhair nna pratiṣidhyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mādvīkamN​H mārdvīkam A1938 avidāhitvāt madhurānurasasavidāhitvāt madhurānurasasH avidāhitvān madhurānvayatas A1938 avidāhitvān madhurānurasan N tuN​H 'pi A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhuraṃ taddhi rūkṣaṃ ca kaṣāyānurasaṃ laghu |
laghupāki saraṃ śoṣaviṣamajvaranāśanam ||173||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.174
tasmād alpāntaraṅ kiṃcit khārjjūram vātakopanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmād alpāntaraṅtasmād al_pāntaraṅtasmā𑑎d alpāntaraṅN​H mārdvīkālpāntaraṃ A1938 vātakopanaṃvātakopanaṃ ||N​H vātakopanam |
tad eva viśadaṃ rucyaṃ kaphaghnaṃ karśanaṃ laghu ||174||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṣāyamadhuraṃ hṛdyaṃ sugandhīndriyabodhanam | kāsārśograhaṇīdoṣamūtrāghātānilāpahā ||175|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. stanyaraktakṣayahitā surā bṛṃhaṇadīpanī | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. viṣṭambhinī surā gurvī śleṣmalaṃ tu madhūlakam |
rūkṣā nātikaphā vṛṣyā pācanī cākṣikī smṛtā ||179||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.182
kaṣāyamadhuraḥ sīdhur gauḍaḥ pācanadīpanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhuraḥN​H dīpanaḥ sṛṣṭaviṇmūtro viśado 'lpamado guruḥ
kaṣāyo madhuraḥ
A1938
sīdhurN​H śīdhu A1938 gauḍaḥN​H rgauḍaḥ A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śārkaro madhuro rucyo dīpano bastiśodhanaḥ |
vātaghno madhuraḥ pāke hṛdya indriyabodhanaḥ ||183||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.184
tadvat pakvarasaṃ sīdhur bbalavarṇṇakaraḥ paraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tadvat pakvarasaṃtadvat pakvarasaṃN​H tadvat pakvarasaḥ A1938 sīdhurN​H śīdhu A1938 bbalavarṇṇakaraḥbalavarṇṇakaraḥN​H rbalavarṇakaraḥ A1938 paraḥN​H saraḥ |
śophaghno dīpano hṛdyo rucyaḥ śleṣmārśasāṃ hitaḥ ||184||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. karśanaḥ śītarasikaḥ śvayathūdaranāśanaḥ |
varṇakṛjjaraṇaḥ svaryo vibandhaghno 'rśasāṃ hitaḥ ||185||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.186
mākṣikaḥ pāṇḍurogaghno vṛṣyaḥ saṅgrāhiko laghuḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mākṣikaḥN​H ākṣikaḥ A1938 vṛṣyaḥvṛṣyaḥN​H vraṇyaḥ A1938 saṅgrāhikosaṃgrāhikoN​H saṅgrāhako A1938 laghuḥN​H laghuḥ |
kaṣāyamadhuraḥ sīdhuḥ pittaghno 'sṛkprasādanaḥ ||186||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.187
jāmbavo baddhaniṣyandas tauravo vātakopanaḥ |
tīkṣṇaḥ surāsavo dyo mūtralaḥ kaphavātahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jāmbavoA1938​H jambloṣṭha N baddhaniṣyandasbaddhaniṣyandasN​H baddhanisyanda A1938 tauravoN​H stuvaro A1938 dyoH hṛdyo A1938​N kaphavātahākaphavātahāN​H kaphavātanut ||187|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.188
madhuro guḍamaireyaś cchaidī madhvāsavo laghuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhuroN​H mukhapriyaḥ sthiramado vijñeyo 'nilanāśa A1938 guḍamaireyaśguḍamaireyaḥN​H naḥ
laghu
A1938
cchaidīH om. A1938 cchedī N madhvāsavomadhvāsavoN​H rmadhvāsavaś A1938 laghuḥN​H chedī mehakuṣṭhaviṣāpahaḥ ||188|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tiktaḥ kaṣāyaḥ śophaghnastīkṣṇaḥ svāduravātakṛt |
tīkṣṇaḥ kaṣāyo madakṛddurnāmakaphagulmahṛt ||189||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.190
valyaḥ pittasaho vṛṣyo dyaścekṣurasāsavaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valyaḥN​H kṛmimedonilaharo mair eyo madhuro guruḥ
balyaḥ
A1938
pittasahopittasahoN​H pittaharo A1938 vṛṣyoN​H varṇyo A1938 dyaścekṣurasāsavaḥH hṛdyaś cekṣurasāsavaḥ ||190|| A1938 hṛdyaś cekṣarasāsavaḥ | N
1.45.190.1
prajaraṇo 'riṣṭarasaḥ kaphahā bhuktapācanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prajaraṇoN​Hpc om. Hac 'riṣṭarasaḥHpc riṣṭarasaḥ N om. Hac kaphahāN​Hpc om. Hac bhuktapācanaḥbhuktapācanaḥ ||N​Hpc om. Hac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śīdhurmadhūkapuṣpottho vihāhyagnibalapradaḥ |
rūkṣaḥ kaṣāyaḥ kaphahṛdvātapittaprakopaṇaḥ ||191||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. aniṣṭagandhi virasamahṛdyaṃ ca vidāhi ca
sugandhi dīpanaṃ hṛdyaṃ rociṣṇu kṛmināśanam ||193||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bahudoṣaharaś caiva doṣāṇāṃ śamanaś ca saḥ |
dīpanaḥ kaphavātaghnaḥ saraḥ pittāvirodhanaḥ ||195||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śūlādhmānodaraplīhajvarājīrṇārśasāṃ hitaḥ
pippalyādikṛto gulmakapharogaharaḥ smṛtaḥ ||196||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.197
ariṣṭāsavasīdhūnāṃ guṇān karmmṇi cādiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ariṣṭāsavasīdhūnāṃariṣṭāsavasīdhūnāṃH cikitsiteṣu vakṣyante 'riṣṭā rogaharāḥ pṛthak
ariṣṭāsavaśīdhūnāṃ
A1938
ariṣṭāsamasīdhūnāṃ N
guṇān karmmṇiH guṇān karmāṇi A1938 guṇāṃ mi N
cf. 1938 ed. 1.45.198
yathāsvauṣadhasaṃskāram avekṣya kuśalo bhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yathāsvauṣadhasaṃskāramH buddhyā yathāsvaṃ saṃskāram A1938 yathāsvauṣadhasaskāram N bhiṣakN​H bhiṣak
sāndraṃ vidāhi durgandhaṃ virasaṃ kṛmilaṃ guru ||198||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.176cd
kāsārśo grahaṇīdoṣapratiśyāyavināśanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāsārśoH kāsārśo A1938 kāśārṣo N grahaṇīdoṣapratiśyāyavināśanīgrahaṇīdoṣapratiśyāyavināśanīN​H grahaṇīśvāsapratiśyāyavināśanī ||176|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.177
svedamūtrakaphāstanyaraktamānsakarī surā |
vamya rocakahṛtkukṣi todaśūlapramarddanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svedamūtrakaphāstanyaraktamānsakarīH śvetā mūtrakaphastanyaraktamāṃsakarī A1938 svetāmūtrakaphastanyaraktamānsakarī N vamya
vamya

jpegvamya
N​H

chardya
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.178ab
prasannā vātagulmā'rśo vivandhānāhanāśanī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātagulmā'rśovātagulmārśoN​H kaphavātārśo A1938 vivandhānāhanāśanīvibandhānāhanāśanī |H vibandhānāhanāśanīvibandhānāhanāśanī | A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pittalā'lpakaphā rūkṣā yavair vātaprakopaṇī |178| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tridoṣo bhedyavṛṣyaś ca kohalo vadanapriyaḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.45.180cd
grāhyuṣṇo jagalo rūkṣaḥ śophahā bhuktapācanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
grāhyuṣṇoA1938​N​Hpc om. Hac jagalojagalaḥA1938​N​Hpc om. Hac rūkṣaḥN​Hpc paktā A1938 om. Hac śophahāN​Hpc rūkṣastṛ A1938 om. Hac bhuktapācanaḥN​Hpc ṭkaphaśophakṛt ||180|| A1938 om. Hac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. hṛdyaḥ pravāhikāṭopadurnāmānilaśoṣahṛt A1938
cf. 1938 ed. 1.45.181cd
bahuso hṛtasāratvād viṣṭambhīdoṣakopanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bahusoem. bakkaso A1938 vakṣaśo N vahuso H hṛtasāratvād viṣṭambhīdoṣakopanaḥhṛtasāratvād viṣṭambhīdoṣakopanaḥH hṛtasāratvād viṣṭambhī vātakopanaḥ ||181|| A1938 hṛtasāratvād viṣṭambhīdoṣapānaḥ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nirdiśed rasataś cānyān kandamūlaphalāsavān A1938
cf. 1938 ed. 1.45.192cd
navam madyam abhiṣyandi guruvātādikopanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madyammadyamN​H madya A1938 abhiṣyandiN​H mabhiṣyandi A1938
cf. 1938 ed. 1.45.194ab
sphuṭasrotakarañ jīrṇṇaṃ laghuvātakaphāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sphuṭasrotakarañN​H sphuṭasrotaskaraṃ A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ariṣṭo dravyasaṃyogasaṃskārādadhiko guṇaiḥ ||194|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ahṛdyaṃ taruṇaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ durbhājanasthitam |
alpauṣadhaṃ paryuṣitamatyacchaṃ picchilaṃ ca yat ||199||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tad varjyaṃ sarvathā madyaṃ kiñciccheṣaṃ tu yadbhavet |
tatra yat stokasambhāraṃ taruṇaṃ picchilaṃ guru ||200||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaphaprako pi tanmadyaṃ durjaraṃ ca viśeṣataḥ |
pittaprako pi bahalaṃ tīkṣṇamuṣṇaṃ vidāhi ca ||201||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ahṛdyaṃ pelavaṃ pūti kṛmilaṃ virasaṃ ca yat |
tathā paryuṣitaṃ cāpi vidyādanilakopanam ||202||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvadoṣair upetaṃ tu sarvadoṣaprakopaṇam
cirasthitaṃ jātarasaṃ dīpanaṃ kaphavātajit ||203||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.210ab
raktapittaharaṃ śuktaṃ cchedi śuktavipācanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittaharaṃH raktapittakaraṃ A1938​N śuktaṃA1938​H śuklaṃ N cchediN​H chedanaṃ A1938 śuktavipācanaṃH bhuktapācanam | A1938 śuktavipānaṃ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vaisvaryaṃ jaraṇaṃ śleṣmapāṇḍukrimiharaṃ laghu ||210|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tīkṣṇoṣṇaṃ mūtralaṃ hṛdyaṃ kaphaghnaṃ kaṭupāki ca A1938
cf. 1938 ed. 1.45.211cd
tadvat tadāśrutaṃ sarvvaṃ rocanan tu viśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tadvat tadāśrutaṃtadvat tadā śrutaṃtadvat tadāśrutaṃN​H tadvat tad āsutaṃ A1938 rocanan tuN​H rocanaṃ ca A1938 viśeṣataḥA1938​H viseṣataḥ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gauḍāni rasaśuktāni madhuśuktāni yāni ca |
yathāpūrvaṃ gurutarāṇyabhiṣyandakarāṇi ca ||212||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.213
tuṣāmvu dīpanaṃ hṛdyam uktaṃ sauvīrakan tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tuṣāmvuH tuṣāmbu A1938​N uktaṃN​H hṛtpāṇḍukṛmiroganut |
grahaṇyarśovikāraghnaṃ bhedi
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dhānyāmlaṃ dhānyayonitvājjīvanaṃ dāhanāśanam |
sparśāt pānāt tu pavanakaphatṛṣṇāharaṃ laghu ||214||
A1938
1.45.214.1
dhānyāmlan dhānyayonitvāt prāṇadhāraṇam amlatvād vātaghnam vidāhitvāt pittakaraṃ kaphaghnam vahiḥ śītaṃ guruvipākaṃ hṛdyatvāt tṛṣṇāpanayanaṃ rucijananaṃ samudrāntasaṃśritānāṃ ca janānām paraṃ sātmyaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhānyāmlanH dhānyāmblaṃ N amlatvād vātaghnamH amblatvād vātaghnam N vahiḥva hiḥH bahiḥ | N rucijananaṃH rucijanaṃnaṃ N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rucyaṃ prasannaṃ surabhi madyaṃ sevyaṃ madāvaham A1938
cf. 1938 ed. 1.45.204cd
tasyānekaprakārasya madyasya rasavīryataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.45.205
saukṣmyād auṣṇāc ca taikṣṇyāc ca vikāsitvāc ca vahninā |
sametya hṛdaye prāpya dhamanīm ūrdhvam āgataṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saukṣmyād auṣṇāc casaukṣmyād auṣṇāc caH saukṣmyādauṣṇyāc ca A1938 saukṣmād auṣṇāc ca N taikṣṇyāc caA1938​H taikṣṇāc ca N hṛdayehṛda𑑎yeN​H hṛdayaṃ A1938 dhamanīmdhamanīmN​H dhamanīr A1938 āgataṃN​H āgatam | vicālyendriyacetāṃsi vīryaṃ madayate 'cirāt ||205|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.206
vicālyendriyacetāṃsi vīryam madayate cirāt ||
cireṇa ślaiṣmike puṃsi pānato jāyate madaḥ |
vātike jāyate tīkṣṇaḥ paittike śīghram eva tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… ci om. A1938
cirāt || cireṇacirāt |
cireṇa
N

cireṇa
H
vātike
vātike
N​H

acirād vātike
A1938
jāyateN​H om. A1938 tīkṣṇaḥtīkṣṇaḥN​H dṛṣṭaḥ, A1938 tuN​H ca ||206|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.207ab
sāttvike saucadākṣiṇyaharṣamaṇḍanavat sthitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saucadākṣiṇyaharṣamaṇḍanavat sthitaḥH śaucadākṣiṇyaharṣamaṇḍanalālasaḥ | A1938 saucadākṣiṇyaharṣamaṇḍalata sthitaḥ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gītādhyayanasaubhāgyasuratotsāhakṛnmadaḥ ||207|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.208
rājase duḥkhaśīlatvam ātmatyāgaṃ susāhasaṃ |
kalahaṃ sānavasthānaṃ karoti puruṣe madaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
duḥkhaśīlatvamA1938​N​Hpc duḥśīlatvam Hac susāhasaṃsusāhasaṃN​H sasāhasam | A1938 kalahaṃ
kalahaṃ
A1938​H

kalahaṃś
N
sānavasthānaṃH sānubandhaṃ tu A1938 cānavasthānaṃ N
cf. 1938 ed. 1.45.209
aśaucanidrāmātsaryam agamyagamanaḥ sadā |
asatyabhāṣaṇañ cāpi kuryād vai tāmase madaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aśaucanidrāmātsaryamasaucanidrāmātsaryamem. aśaucanidrāmātsaryā A1938 asaucanidrāmātsaryamasaucanidrāmātsaryam N​H agamyagamanaḥN​H gamyāgamana A1938 sadāH lolatāḥ | A1938 yadā | N kuryād vaiN​H kuryād dhi A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. taikṣṇyāc ca nirhared āśu kaphaṃ gaṇḍūṣadhāraṇāt |
mukhavair asya daurgandhyamalaśoṣaklamāpaham ||215||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dīpanaṃ jaraṇaṃ bhedi hitamāsthāpaneṣu ca |
samudramāśritānāṃ ca janānāṃ sātmyamucyate ||216||
iti madhyavargaḥ |
A1938
[Mūtravarga]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atha mūtrāṇi |
mūtrāṇi gomahiṣyajāvigajahayakharoṣṭrāṇāṃ tīkṣṇāny uṣṇāni kaṭūni tiktāni lavaṇānurasāni laghūni śodhanāni kaphavātakṛmimedoviṣagulmārśadarakuṣṭhaśophārocakapāṇḍurogaharāṇi hṛdyāni dīpanāni ca sāmānyataḥ ||217||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.218
tīkṣṇaṃ kaṭukaṃ mūtraṃ lavaṇānurasaṃ laghuḥ |
śodhanaṃ kaphavātaghnaṃ śṛṇu tasya viśeṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tīkṣṇaṃN​H bhavataś cātra
tat sarvaṃ
A1938
kaṭukaṃN​H kaṭu tī A1938 mūtraṃmūtraṃ𑑎𑑎N​H kṣṇoṣṇaṃ A1938 laghuḥN​H laghu | A1938 śodhanaṃ
śodhanaṃ
A1938​H

sodhanaṃ
N
śṛṇuśṛṇuN​H kṛmi A1938 tasyaN​H medo A1938 viśeṣaṇaṃH viṣāpaham ||218|| A1938 viseṣaṇaṃ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. arśojaṭharagulmaghnaṃ śophārocakanāśanam |
pāṇḍurogaharaṃ bhedi hṛdyaṃ dīpanapācanam ||219||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gomūtraṃ kaṭu tīkṣṇoṣṇaṃ sakṣāratvānna vātalam |
laghvagnidīpanaṃ medhyaṃ pittalaṃ kaphavātanut ||220||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śūlagulmodarānāhavirekāsthāpanādiṣu |
mūtraprayogasādhyeṣu gavyaṃ mūtraṃ prayojayet ||221||
A1938
śūlagulmodarānāhavirekāsthāpanādiṣu
mūtraprayogasādhye tu gavyam mūtraṃ payojayet |
N
cf. 1938 ed. 1.45.222
ānāhaśophagulmeṣu pāṇḍuroge tu māhiṣaṃ |
śophaghnamājamaurabhraṃ kāsaśvāsaviṣāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ānāhaśophagulmeṣuH durnāmodaraśūleṣu kuṣṭhamehāviśuddhiṣu |
ānāhaśophagulmeṣu
A1938
ānāhasophagulmeṣu N
pāṇḍuroge tupāṇḍuroge tupāṇḍuroge tuN​H pāṇḍuroge ca A1938 śophaghnamājamaurabhraṃ
śophaghnamājamaurabhraṃ
Hpc
om. A1938​Hac
śophaghnaṃ mājamaurabhraṃ
N
kāsaśvāsaviṣāpahaṃkāsaśvāsaviṣāpahaṃHpc om. A1938​Hac kāsasvāsavisāpahaṃ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kāsaśvāsāpahaṃ śophakāmalāpāṇḍuroganut |
kaṭutiktānvitaṃ chāgamīṣanmārutakopanam ||223||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kāsaplīhodaraśvāsaśoṣavarcograhe hitam |
sakṣāraṃ tiktakaṭukamuṣṇaṃ vātaghnamāvikam ||224||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.225
āśvaṅ kaphaharaṃ mūtraṃ krimidardruṣu śasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āśvaṅH dīpanaṃ kaṭu tīkṣṇoṣṇaṃ vātacetovikāranut |
āśvaṃ
A1938
āsvaṃ N
mūtraṃA1938​H mūtra N krimidardruṣuN​H kṛmidadruṣu A1938 śasyateA1938​H sasyate | N
cf. 1938 ed. 1.45.226
tīkṣṇaṃ kṣāre kilāse ca nāgamūtram prayojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tīkṣṇaṃN​H satiktaṃ lavaṇaṃ bhedi vātaghnaṃ pittakopanam |
tīkṣṇaṃ
A1938
nāgamūtramN​H nāgaṃ mūtraṃ A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. garacetovikāraghnaṃ tīkṣṇaṃ grahaṇiroganut |
dīpanaṃ gārdabhaṃ mūtraṃ kṛmivātakaphāpaham ||227||
A1938
cf. 1938 ed. 1.45.228
arśoghnaṅ kārabhaṃ mūtram mānuṣan tuviṣāpahaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
arśoghnaṅH śophakuṣṭhodaronmādamārutakrimināśanam |
arśoghnaṃ
A1938
aśoghnaṃ N
tuviṣāpahaṃtu viṣāpahaṃN​H ca viṣāpaham ||228|| A1938
cf. 1938 ed. 1.45.229
dravadravyāṇi sarvvāṇi kīrttitāni samāsataḥ |
deśakālavibhāgajño nṛpateḥ karttum arhati
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kīrttitāniN​H samāsāt kīrtitāni A1938 samāsataḥN​H tu |
kāla
A1938
deśakālavibhāgajño
deśakālavibhāgajño

deśakālavibhāgajño
N​H
deśavibhāgajño A1938
karttumN​H dātum A1938 arhatiA1938 arhatīti || N​H
|| 45 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| 45 || em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne dravadravyavijñānīyo nāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||45|| A1938 pha ha 40 5 || 0 || N pha ch 40 4 H

[Adhyāya 46, draft based on MS H]

cf. 1938 ed. 1.46.1
athāto 'nnapānavidhim vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A1938 om. N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A1938
cf. 1938 ed. 1.46.3
dhanvantarim abhivādya suśruta uvāca ||
bhagavan prāgabhihitam prāṇināṃ mūlam āhāro balavarṇṇaujasāñ ca saḥ ṣaṭsu raseṣv āyatto rasāḥ punar dravyāśrayiṇaḥ | dravyarasavīryavipākanimitte ca kṣayavṛddhī doṣāṇāṃ sātmyañ ca | brahmāder api ca lokasyāhāraḥ sthityutpattihetur āhārādevābhivṛddhir balam ārogyavarṇendriyaprasādaś ca | tathā hy āhāravaiṣampādasvāsthyan tasyāsitapītalīḍhakhāditasya nānādravyātmakasyānekavidhavikalpaprabhāvasya pṛthak pṛthak dravyarasavīryavipākakarmmecchāṃ jñātuṃ na hy anavabuddhadravyasvabhāvā bhiṣajo roganigrahaṅ karttuṃ samarthā ity āhārāyattāś ca prāṇino yasmāt tasmād annapānavidhim upadiśat tu me bhagavān ity uktaḥ provāca bhagavān dhanvantariḥ
|| atha khalu vatsa suśruta ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhagavan prāgabhihitamH prāgabhihitaḥ A1938 bhagavāṃ prāg abhihita N prāṇināṃ‘prāṇināṃA1938​H prāṇi N mūlamH punarmūla A1938 nā mūlam N āhāroN​H māhāro A1938 balavarṇṇaujasāñ ca saḥem. balavarṇaujasāṃ ca, sa A1938 valavarṇojasāṃ ca saḥ N valavarṇṇaujasāñ ca saḥ H raseṣvN​H rase A1938 āyattoāyattaḥN​H ṣvāyattaḥ, A1938 punarN​H puna A1938 dravyāśrayiṇaḥdravyāśrayiṇaḥN​H rdravyāśrayiṇaḥ,’ A1938 dravyarasavīryavipākanimitte caN​H dravyarasaguṇavīryavipākanimitte ca A1938 sātmyañ casāmyaṃ ca,sāmyañ caH sāmyaṃ casāmyaṃ ca,sāmyañ ca A1938​N brahmāderem. brahmāde A1938 vrahmāder N​H api caN​H rapi ca A1938 sthityutpattiheturH sthity utpattivināśahetuḥ, A1938 sthity utpattihetur N āhārādevābhivṛddhirāhārād evābhivṛddhirem. āhārādevābhivṛddhi A1938 āhārād evābhivṛddhirāhārād evābhivṛddhir N​H balamvvalamem. rbala A1938 valamvvalam N​H ārogyavarṇendriyaprasādaś caārogyavarṇṇendriyaprasādaś caārogyavarṇendriyaprasādaś caN​H mārogyaṃ varṇendriyaprasādaś ca, A1938 tathā hyH tathā A1938 tathā ra N āhāravaiṣampādasvāsthyanH hyāhāravaiṣamyādasvāsthyaṃ; A1938 savaiṣamyād asvāsthyaṃ N tasyāsitapītalīḍhakhāditasyatasyāsitapītalīḍhakhāditasyaH tasyāśitapītalīḍhakhāditasya A1938​N nānādravyātmakasyānekavidhavikalpaprabhāvasyaH nānādravyātmakasyānekavidhavikalpasyānekavidhaprabhāvasya A1938 nānādravyātmakasyānekavidhavikalprabhāvasya N pṛthak pṛthak dravyarasavīryavipākakarmmecchāṃpṛthak pṛthak dravyarasavīryavipākakarmmecchāṃH pṛthak pṛthagdravyarasaguṇavīryavipākakarmāṇīcchāmi A1938 pṛthak pṛthak dravyarasavīryavipākarmecchāṃ N anavabuddhadravyasvabhāvāanavavuddha dravya | svabhāvāanavavuddhadravyasvabhāvāem. anavabuddhasvabhāvā A1938 anavavuddha dravya svabhāvāanavavuddha dravya | svabhāvāanavavuddhadravyasvabhāvā N​H bhiṣajobhiṣajaḥbhiṣajoA1938​H bhiṣa N roganigrahaṅH svasthānuvṛttiṃ roganigrahaṇaṃ ca A1938 jaroganigrahaṇaṃ N ityN​H om. A1938 prāṇinoN​H sarvaprāṇino A1938 yasmāt tasmād annapānavidhimyasmāttasmād annapānavidhimA1938​H yasmāt tasmād annapānnavidhim N upadiśat tu meupadiśa𑑎t tu meH upadiśatu me A1938​N suśrutaN​H suśruta! yathāpraśnamucyamānam upadhārayasva- ||3|| A1938
[Dhānyavarga]
[Śālivarga]
cf. 1938 ed. 1.46.4
tatra lohitakaśālikalamakakarddamakapāṇḍukasugandhakasakunāhṛtakuṣmāṇḍakapuṇḍarīkamahāśāliśītabhīrukalodhraśūkadīrghaśūkakāñcanakahāyanakadūṣīmahākhyaprabhṛtayaḥ śālayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lohitakaśālikalamakakarddamakapāṇḍukasugandhakasakunāhṛtakuṣmāṇḍakapuṇḍarīkamahāśāliśītabhīrukalodhraśūkadīrghaśūkakāñcanakahāyanakadūṣīmahākhyaprabhṛtayaḥlohitakaśālikalamakakarddamakapāṇḍukasugandhakasakunāhṛtakuṣmāṇḍakapuṇḍarīkamahāśāliśītabhīrukalodhraśūkadīrghaśūkakāñcanakahāyanakadūṣīmahākhyaprabhṛtayaḥH lohitaśālikalamakardamakapāṇḍukasugandhakaśakunāhṛtapuṣpāṇḍakapuṇḍarīkamahāśāliśītabhīrukarodhrapuṣpaka- dīrghaśūkakāñcanakamahiṣamahāśūkahāyanakadūṣakamahādūṣakaprabhṛtayaḥ A1938 lohitaśālikalamakardamakapāṇḍukasugandhakaśakunājpeg A 1267_11_42.jpg_bottomhṛtakuṣmāṇḍakapuṇḍarīkamahāśāliśītabhīrūkalodhrapuṣpakadīrghaśūkakāñcanakahāyanakadūṣīmahīprabhṛtayaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.5
madhurā vīryataḥ śītā vipākā kaṭukāḥ smṛtāḥ |
pittaghnālpānilakaphaḥ snigdhā vaddhālpavarccasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vipākāH laghupā A1938 vipāka N kaṭukāḥH kā balā A1938 kaṭūkāḥ N smṛtāḥsmṛtāḥ |N​H vahāḥ | A1938 pittaghnālpānilakaphaḥH
pittaghnālpānilakaphāḥ
A1938​N
vaddhālpavarccasaḥvaddhālpavarccasaḥN​H baddhālpavarcasaḥ ||5|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.6
teṣāṃ lohitakaḥ śreṣṭho doṣaghnaḥ śukramūtralaḥ |
cakṣuṣyo varṇṇavalakṛt svaryo hṛdyas tṛṣāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lohitakaḥA1938​H lohitaka N varṇṇavalakṛt svaryoN​H varṇabalakṛt svaryo A1938 hṛdyasN​H hṛdya A1938 tṛṣāpahaḥN​H stṛṣāpahaḥ ||6|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vraṇyo jvaraharaś caiva sarvadoṣaviṣāpahaḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.7cd
tasmād alpāntaraguṇāḥ kramaśaḥ śālayo pare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālayoA1938​H śālayo N pareH 'varāḥ ||7|| A1938 pare || N
cf. 1938 ed. 1.46.8
ṣaṣṭikakāṅgakamukundakapītakapramodakakālakāsanapuṣpakamahāsvetakamahāvrīhicūrṇṇakakuravakedāraprabhṛtayo vrīhayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ṣaṣṭikakāṅgakamukundakapītakapramodakakālakāsanapuṣpakamahāsvetakamahāvrīhicūrṇṇakakuravakedāraprabhṛtayoH ṣaṣṭikakāṅgukamukundakapītakapramodakakākalakāsanapuṣpakamahāṣaṣṭikacūrṇakakuravakakedāraprabhṛtayaḥ A1938 ṣaṣṭikakāṅgukamukundakapītakapramodakakālakāsanapuṣpakamahāsvetakamahāvrīhicūrṇṇakakuravakekedārakaprabhṛtayo N vrīhayaḥN​H ṣaṣṭikāḥ ||8|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.9
rase pāke ca madhurāḥ pittānilaharāḥ smṛtāḥ |
śālīnāṅguṇataś cāpi samānā vaddhavarccasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittānilaharāḥN​H śamanā vātapitta A1938 smṛtāḥN​H yoḥ | A1938 śālīnāṅguṇataś
śālīnāṃ guṇataś
N​H

śālīnāṃ ca guṇais tulyā bṛṃhaṇāḥ kaphaśukralāḥ ||9||
A1938
cāpiN​H om. A1938 samānāN​H om. A1938 vaddhavarccasaḥN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.46.10
ṣaṣṭikaḥ pravaras teṣāṅ kaṣāyānuraso laghuḥ |
mṛduḥ snigdhas tridoṣaghnaḥ sthairyakṛdvalavarddhanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ṣaṣṭikaḥA1938​H ṣaṣṭhikaḥ N snigdhasN​H snigdha A1938 tridoṣaghnaḥN​H stridoṣaghnaḥ A1938 sthairyakṛdvalavarddhanaḥsthairyakṛdvalavarddhanaḥH sthair yakṛdbalavardhanaḥ ||10|| A1938 sthair yakṛdvalavarddhanaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.11
rasato madhuragrāhī tulyo lohitaśālibhiḥ |
śeṣās tv alpāntarās tv asmād vrīhayaḥ kramaśo guṇaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasatoN​H vipāke A1938 madhuragrāhīN​H madhuro grāhī A1938 śeṣāsH
śeṣā
A1938​N
tv alpāntarāsH stvalpāntarā A1938 tsv alpāntarī N tv asmād vrīhayaḥH stasmāt ṣaṣṭikāḥ A1938 smāt vrīhayaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.12
kṛṣṇavrīhiśālāmukhalāvākṣajātumukhanandīmukhatvaritakakurkkuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalāprabhṛtayo vrīhayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛṣṇavrīhiśālāmukhalāvākṣajātumukhanandīmukhatvaritakakurkkuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalāprabhṛtayokṛṣṇavrīhiśālāmukhalāvākṣajātumukhanandīmukhatvaritakakurkkuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalāprabhṛtayoH kṛṣṇavrīhiśālāmukhajatumukhanandīmukhalāvākṣakatvaritakakukkuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalaprabhṛtayo A1938 kṛṣṇavrīhiśālāmukhalāvākṣajatumukhanandīmukhatvaritakakuṭāṇḍakapārāvatakapāṭalo prabhṛtayoḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.13
kaṣāyamadhurāḥ pāke madhurā vīryato 'himāḥ |
alpābhiṣyandinas tulyāḥ ṣaṣṭikair vvalavarddhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhurāmadhurāḥN​H 'madhurā A1938 'himāḥA1938​H himāḥ | N alpābhiṣyandinas
alpābhiṣyandinas
A1938​H

alpābhiṣyantinas
N
ṣaṣṭikairA1938​H ṣaṣṭhikair N vvalavarddhanāḥvalavarddhanāḥvvalavarddhanāḥN​H baddhavarcasaḥ ||13|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.14
kṛṣṇavrīhir vvaras teṣāṃ kaṣāyamadhuro laghuḥ |
tasmād alpāntare guṇāḥ kramaśo vrīhayo 'pare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛṣṇavrīhirA1938​H kṛṣṇavrīhi N kaṣāyamadhuroH kaṣāyānuraso A1938​N tasmād alpāntaretasmād alpāntareH
tasmād alpāntara
A1938​N
vrīhayoA1938​H vrīhayo N 'pareA1938​H pare || N
cf. 1938 ed. 1.46.15
dagdhāyāmavanau jātāḥ śālayo laghupākinaḥ |
kaṣāyā vaddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ śleṣmāpakarṣaṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dagdhāyāmavanauH dagdhāyām avanau A1938 gagdhāyāmavanau N vaddhaviṇmūtrāH baddhaviṇmūtrā A1938 vaddhavinmūtrā | ḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.16
sthalajāḥ kaphapittaghnāḥ kaṣāyāḥ kaṭukānvayāḥ |
kiñcit satiktamadhurāḥ pavanānalavarddhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.17
kaidārā madhurā vṛṣyā balyāḥ pittanivarhaṇāḥ |
īṣatkaṣāyālpavalā guravaḥ kaphaśukralāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
balyāḥbajpeglyāḥA1938​H valyāḥ N pittanivarhaṇāḥN​H pittanibarhaṇāḥ | A1938 īṣatkaṣāyālpavalā
īṣat kaṣāyālpavalāḥ
N​H

īṣatkaṣāyālpamalā
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.18
ropyātiropyā laghavaḥ śīghrapākā guṇottarāḥ |
avidāhino vātaharā valyā mūtravivardhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ropyātiropyāA1938​H ropyādiropya N śīghrapākāA1938​H śīghrapāka N avidāhino
avidāhino
N​H

adāhino
A1938
vātaharāN​H doṣaharā A1938 valyāN​H balyā A1938
cf. 1938 ed. 1.46.19
śālayaś chinnarūḍhā ye rūkṣā vaddhālpavarccasaḥ |
tiktākaṣāyāḥ pittaghnā laghupākāḥ kaphāpahāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣāH rūkṣāste A1938​N vaddhālpavarccasaḥN​H baddhavarcasaḥ | A1938 tiktākaṣāyāḥtiktākaṣāyāḥtiktākaṣāyāḥH
tiktāḥ kaṣāyāḥ
A1938​N
laghupākāḥA1938​H laghupāko N kaphāpahāḥN​H kaphāpahāḥ ||19||
iti śālivargaḥ |
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.20
vistareṇāyam uddiṣṭaḥ śālivarggo hitāhitaḥ |
tadvat kudhānyamudgānām māṣādīnāñ ca vakṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vistareṇāyamN​H vistareṇāya A1938 uddiṣṭaḥN​H muddiṣṭaḥ A1938 tadvat kudhānyamudgānāmH
atha kudhānyavargaḥ | tadvat kudhānyamudgādi
A1938

tad vat kudhānyamudgānām
N
[Kudhānyamudgavarga]
cf. 1938 ed. 1.46.21
koradūṣaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅgumadhūlikānandīmukhakuravindakasaka varūkatolaparṇṇāmukundakaveṇuyavaprabhṛtayaḥ kudhānyaviśeṣāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
koradūṣaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅgumadhūlikānandīmukhakuravindakasakakoradūṣaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅgumadhūlikānandīmukhakuravindakasaka𑑎H koradūṣakaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅgumadhūlikānandīmukhī- kuruvindagavedhukasara A1938 koradūṣakaśyāmākanīvāraśāntanuvarakoddālakapriyaṅgumadhūlikānandīmukhīkurūvindakasaka N varūkatolaparṇṇāmukundakaveṇuyavaprabhṛtayaḥH barukatoda(ya)parṇīmukundakaveṇuyavaprabhṛtayaḥ A1938 vastākatolaparṇṇīmukundakaveṇuyavaprabhṛtayaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.22
uṣṇāḥ kaṣāyamadhurā rūkṣāḥ kaṭuvipākinaḥ |
śleṣmaghnā vātaniṣyandā vātapittaprakopanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭuvipākinaḥA1938​H kaṭupākinaḥ N vātaniṣyandāvātaniṣyandāḥN​H baddhanisyandā A1938 vātapittaprakopanāḥvātapittaprakopanāḥN​H vātapittaprakopaṇāḥ ||22|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.23
kaṣāyamadhūrāḥ śītāsteṣāṃ pittasapāḥ smṛtāḥ |
sakoradūṣaṇāmāko nīraś caiva śāntanuḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhūrāḥH kaṣāyamadhuras A1938 kaṣāyamadhurāḥ N śītāsteṣāṃH teṣāṃ A1938 śītās teṣāṃ N pittasapāḥH śītaḥ pittāpahaḥ A1938 pittasahāḥ N smṛtāḥN​H smṛtaḥ | A1938 sakoradūṣaṇāmākoem.
kodravaś ca sanīvāraḥ
A1938

sakoradūṣaśyāmākako nīvāraś
N

sakoradūṣaṇāmā
H
nīraśem. śyāmākaś A1938 om. N konīraś H caivaH ca sa A1938 ca N
cf. 1938 ed. 1.46.24
kṛṣṇā raktāś ca pītāś ca śvetāś caiva priyaṅgavaḥ |
yathottaraṃ pradhānāḥ syūḥ snigdhāḥ kaphakarāḥ sarāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pradhānāḥ syūḥem. pradhānāḥ syū A1938 pradhānāḥ syu N pradhānāḥ syuḥ H snigdhāḥN​H rūkṣāḥ A1938 kaphakarāḥN​H kaphaharāḥ A1938 sarāḥNpc​H smṛtāḥ ||24|| A1938 sārāḥ | Nac
cf. 1938 ed. 1.46.25
madhūlī madhurāḥ śītāḥ snigdhā nandīmukhī tathā |
viśoṣī tatra bhūyiṣṭhavarakaḥ samukundakaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhurāḥN​H madhurā A1938 śītāḥśītāḥN​H śītā A1938 bhūyiṣṭhavarakaḥbhūyiṣṭha varakaḥH bhūyiṣṭhaṃ varukaḥ A1938 bhūyiṣṭhavarukaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.26
rūkṣā veṇuyavā jñeyā vīryoṣṇā kaṭupākinaḥ |
vaddhamūtraḥ kaphaharāḥ kaṣāyā vātakopanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
veṇuyavāA1938​H veṇu ye N vaddhamūtraḥ
vaddhamūtrāḥ

vaddhamūtrāḥ
em.

baddhamūtrāḥ
A1938
vaddhamūtrāḥ
vaddhamūtrāḥ

vaddhamūtrāḥ
N​H
[Mudgādivarga]
cf. 1938 ed. 1.46.27
mudgavanamudgasūramukuṣṭhakalāyahareṇvāḍhakīsatīnā vaidalāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mudgavanamudgasūramukuṣṭhakalāyahareṇvāḍhakīsatīnāH mudgavanamudgakalāyamakuṣṭhamasūramaṅgalyacaṇakasatīnatripuṭakahareṇvāḍhakīprabhṛtayo A1938 mudgavanamudgamasūramudgakuṣṭhakakalāyahareṇḍhakīsatījpegnā N
cf. 1938 ed. 1.46.28
kaṣāyamadhurāḥ śītā kaṭupākānilāpahāḥ |
vaddhamūtrapurīṣāś ca pittaśleṣmaharās tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhurāḥA1938​H kaṣāyo madhurāḥ N śītāHac śītāḥ A1938​N śītāᳵ Hpc kaṭupākānilāpahāḥkaṭupākānilāpahāḥN​H kaṭupākā marutkarāḥ | A1938 vaddhamūtrapurīṣāś ca
vaddhamūtrapurīṣāś ca
N​H

baddhamūtrapurīṣāś ca
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.29
nātyarthavātalās teṣām mudgādṛṣṭhi prasādanāḥ |
pradhānā haritās tatra vanyā mudgasamāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nātyarthavātalāsnātyarthavātalāsH nātyarthaṃ vātalā A1938 nāty arthaṃ vātalās N teṣāmteṣāṃN​H steṣu A1938 mudgādṛṣṭhiH mudgā dṛṣṭi A1938 mudgadṛṣṭi N
cf. 1938 ed. 1.46.30
vipāke madhurāḥ proktā masūrā vaddha varccasaḥ |
maukuṣthakāḥ krimiharāḥ kalāyāḥ pracūrānilāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhurāḥA1938 madhuro N madhurāḥ pro𑑎 H proktāA1938​N ktā H vaddha varccasaḥvaddhavarccasaḥHpc baddhavarcasaḥ A1938 varddhavarccasaḥ | N varccasaḥ | Hac maukuṣthakāḥ
maukuṣthakāḥ
H

makuṣṭhakāḥ
A1938​N
krimiharāḥH kṛmikarāḥ A1938 krimihaḥ N pracūrānilāḥpracū𑑎rānilāḥH pracurānilāḥ pracurānilāḥ ||30||pracurānilāḥ | A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āḍhakī kaphapittaghnī nātivātaprakopaṇī
vātalāḥ śītamadhurāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ ||31||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaphaśoṇitapittaghnāś caṇakāḥ puṃstvanāśanāḥ |
ta eva ghṛtasaṃyuktāstridoṣaśamanāḥ param ||32||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.33
hareṇavaḥ satīnāś ca vijñeyā bhinnavarccasaḥ |
ṛte mudgamasūrābhyām anye cādhmānakārakāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhinnavarccasaḥbhinnavarcasaḥN​H baddhavarcasaḥ A1938 mudgamasūrābhyāmN​H mudgamasūrābhyā A1938 anyeN​H manye A1938 cādhmānakārakāḥcādhmānakāra𑑎kāḥH tv ādhmānakārakāḥ ||33|| A1938 tvādhymānakārakāḥ | N
[Māṣādivarga]
cf. 1938 ed. 1.46.34
māṣo gururbbhinnapurīṣamūtraḥ snigdho 'tha vṛṣyo madhuro 'nilaghnaḥ |
santarppaṇaḥ stanyakaro viśeṣād valapradaḥ śukrakaphāvahaś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṣoA1938​H māṣo N gururbbhinnapurīṣamūtraḥgururbhinnapurīṣamūtraḥA1938 gurūr bhinnapurīṣamūtraḥ | N gurur bbhinnapurīṣamūtraḥ H snigdhoH snigdho A1938​N 'thaH ṣṇa A1938 ṣa N madhuroA1938​H madhuro N 'nilaghnaḥ'nilaghnaḥA1938​H nila𑑎ghnaḥ | N santarppaṇaḥ
santarpaṇaḥ

santarppaṇaḥ
A1938​H

santarpaṇa
N
viśeṣād valapradaḥN​H viśeṣād balapradaḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.35
kaṣāyabhāvān na purīṣabhedī na mūtralo naiva lavāsa karttā |
svādurvripāke madhuronasāndraḥ santarppaṇastanyarucipradaś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyabhāvān nakaṣāyabhāvānnaA1938​H kaṣāyo bhāvān na N lavāsaH kaphasya A1938 valāsa N svādurvripāke
svādurvripāke
H

svādurvipāke
A1938

svādur vipāko
N
madhuronasāndraḥH madhuro 'lasāndraḥ A1938 madhurolasāndraḥ N santarppaṇastanyarucipradaśsantarpaṇastanyarucipradaśsantarppaṇastanyarucipradaśN​H santarpaṇaḥ stanyarucipradaś A1938
cf. 1938 ed. 1.46.36
māṣaiḥ samānaṃ phalam ātmaguptam uktañ ca kākāṇḍuphalaṃ tathaiva |
āraṇyamāṣā guṇataḥ pradiṣṭā rūkṣāḥ kaṣāyā avidāhinaś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalamN​H phala A1938 ātmaguptamN​H mātmagupta A1938 uktañ caN​H muktaṃ ca A1938 kākāṇḍuphalaṃH kākāṇḍaphalaṃ A1938 kākaṇḍaphalan N rūkṣāḥA1938​H rūkṣā N
cf. 1938 ed. 1.46.37
uṣṇaḥ kulattho rasataḥ kaṣāyaḥ kaṭūrvvipāke kaphamārutaghnaḥ |
śikrāśmarīgulmanisūdanaś ca sāṅgrāhikaḥ pīnasakāsahantā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uṣṇaḥA1938​H uṣṇa N kaṣāyaḥA1938​H karṣayaḥ N kaṭūrvvipākeH kaṭurvipāke A1938 kaṭur vipāke N śikrāśmarīgulmanisūdanaś ca
śikrāśmarīgulmanisūdanaś ca
H
śukrāśmarīgulmaniṣūdanaś ca
śukrāśmarīgulmaniṣūdanaś ca

śukrāśmarīgulmaniṣūdanaś ca |
A1938​N
sāṅgrāhikaḥA1938​H saṃgrāhikaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.38
ānāhamedo gudakīlahikkāśvāsāpahaḥ śoṇitapittakṛc ca |
valāsa hantā nayanāmayaghno viśeṣato vanyakulattha uktaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ānāhamedoH ānāhamedo A1938​N gudakīlahikkāśvāsāpahaḥA1938​H gudakīlahikkā | svāsāpahaḥ N valāsa
valāsa
N​H

kaphasya
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.39
īṣatkaṣāyo madhuraḥ satiktaḥ sāṃgrāhikaḥ pittakarās tathoṣṇaḥ |
tilo vipake kaṭūko valiṣṭhaḥ snigdho vraṇo lepana pathyād uktaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
īṣatkaṣāyoA1938​H īṣat kaṣāyoḥ N sāṃgrāhikaḥsāṅgrāhikaḥA1938​H saṃgrāhikaḥ N pittakarāsH pittakara A1938​N tathoṣṇaḥstathoṣṇaḥ |stathoṣṇaḥ ||H stathoṣṇaḥ stathoṣṇaḥ |stathoṣṇaḥ || A1938​N vipakeH vipāke A1938​N kaṭūkoH madhuro A1938 kaṭuko N valiṣṭhaḥvaliṣṭhaḥN​H baliṣṭhaḥ A1938 vraṇoH vraṇe A1938​N pathyād uktaḥH eva pathyaḥ ||39|| A1938 pathya uktaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.40
dantyo 'gnimedhājanano 'lpamūtraḥ svaryo 'tha keśyo 'nilahā guruś ca |
tileṣu sarvvaṣ eva sitaḥ pradhāno madhyaḥ sito hīnatarās tathānye ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dantyoA1938​H dantyo N 'gnimedhājananoA1938​H gnimedhājanano N 'lpamūtraḥH 'lpamūtra A1938 lpamūtraḥ | N svaryoH stvacyo A1938 om. N 'thaA1938​H ryāṣa N keśyoA1938​H keśyo N 'nilahāA1938​H nilahā N sarvvaṣH sarve A1938 sarveṣ N evaN​H ṣv a A1938 hīnatarāsA1938​H hīnatarā N tathānyetathā'nyeA1938​H stathānye || N
cf. 1938 ed. 1.46.41
yavaxkaṣāyo madhuro himaś ca kaṭur vvipāke kaphapittahantā |
vraṇeṣu pathyāstilavac ca nityaṃ pravṛddhamūtro bahuvātavarccāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yavaxkaṣāyoyavaxkaṣāyoH yavaḥ kaṣāyo A1938​N kaṭurN​H kaṭu A1938 vvipākevipākeN​H rvipāke A1938 kaphapittahantākaphapittahantāN​H kaphapittahārī | A1938 pathyāstilavac caH pathyastilavac ca A1938​N nityaṃA1938​H nity N pravṛddhamūtroH prabaddhamūtro A1938 apravaddhamūtro N bahuvātavarccāḥbahuvātavarcāḥA1938 vahuvātavarccāḥ vahuvātavarccāḥ ||vahuvātavarccāḥ || N​H
cf. 1938 ed. 1.46.42
sthairyāgnimedhāsvaravarṇṇakṛc ca sapicchilaḥ sthūlavilekhanaś ca |
medo 'nilastṛtṛraṇo 'tha rūkṣaḥ prasādanaḥ śoṇitapittayoś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sapicchilaḥA1938​H sapicchilo N medo
medo
H

medo
A1938​N
'nilastṛtṛraṇo'nilastṛtṛraṇoH maruttṛḍhharaṇo A1938 nila N 'thaH 'ti A1938 sraṇo N rūkṣaḥA1938​H rūkṣyaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.43
ebhir gguṇair hīnataraiś ca kiñcid vidyād yavebhyo 'pi yavān aśeṣān |
godhūma ukto madhuro guruś ca valyaḥ sthiraḥ śukravalapradaś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hīnataraiś caN​H hīnatarais tu A1938 kiñcid vidyād yavebhyoA1938​H kiñcid vidyādyavebhyo N 'piH 'ti A1938 pi N yavān aśeṣān | godhūmayavān aśeṣān |
godhūma
H
yavānaśeṣaiḥ
godhūma
A1938
yavānaśeṣāna ||
godhūma
N
valyaḥN​H balyaḥ A1938 śukravalapradaśN​H śukrarucipradaś A1938
cf. 1938 ed. 1.46.44
snigdho 'tha śīto 'nilapittahantā sandhānakṛc chleṣmakaraḥ saraś ca |
rūkṣaḥ kaṣāyo viṣaśokhaśukravalāsadṛṣṭikṣayakṛdvidāhī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'thaN​H 'ti A1938 sandhānakṛc chleṣmakaraḥsandhānakṛc chleṣmakaraḥH sandhānakṛcchleṣmakaraḥ A1938 sandhānakṛccha śleṣmakaraḥ N viṣaśokhaśukravalāsadṛṣṭikṣayakṛdvidāhīH viṣaśoṣaśukrabalāsadṛṣṭikṣayakṛdvidāhī ||44|| A1938 viṣaśoṣaśukravalāsadṛṣṭikṣayakṛd vidāhī || N
cf. 1938 ed. 1.46.45
kaṭurvvipāke madhuraś ca simvaḥ prabhinnaviṇmārutapittalaś ca |
śitāśitā pītakinaḥ kuvarṇṇā bhavanti ye 'nyekisarāś ca simvāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭurvvipākekaṭurvipākeA1938​H kaṭur vipāke N madhuraś caH madhuras tu A1938​N simvaḥśimbaḥ |H śimbaḥśimbaḥ | A1938​N prabhinnaviṇmārutapittalaś caA1938​H prabhinnaviṭmārutapittalaś ca | N śitāśitā
jpegśitāśitā
H

sitāsitāḥ
A1938

sitāsitā
N
pītakinaḥH pītakara A1938 pītaḥ N kuvarṇṇākuvarṇṇāN​H ktavarṇā A1938 'nyekisarāś caH 'nekavidhās tu A1938 nyekiśarāś ca N simvāḥH śimbāḥ ||45|| A1938 śimvāḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.46
yathoditas te guṇataḥ pradhānā jñeyās tathārddrā rasapākayoś ca |
sahādvayaṃ mūlakapādikā ca kusiddhavallīprabhavāś ca śimbāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yathoditas teH yathāditaste A1938 yathāditāste N tathārddrāH kaṭūṣṇā A1938 tathādrā N mūlakapādikā camūlakapādikā caN​H mūlakajāś ca śimbāḥ A1938 kusiddhavallīprabhavāś cakusiddhavallīprabhavās caN​H kuśimbivallīprabhavās tu A1938 śimbāḥA1938​H śimvāḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.47
jñeyā vipāke madhurā rase ca valapradāḥ pittanibarhaṇāś ca |
vidāhavantaś ca bhṛśañ ca rūkṣā viṣṭabhya jīryanty anilapradāś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valapradāḥN​H balapradāḥ A1938 pittanibarhaṇāś caA1938​H pittanivarhaṇāś ca | N bhṛśañ caH bhṛśaṃ vi A1938 bhṛṣañ ca N rūkṣāA1938​H rukṣā N viṣṭabhyaA1938​H viṣṭaṃbhya N jīryantyN​H jīryan A1938 anilapradāśN​H tyanilapradāś A1938
cf. 1938 ed. 1.46.48
rucipradāś caiva sudurjjarāś ca sarvvāḥ smṛtā vaidalikāś ca śimbāḥ |
kaṭur vvipāke madhurānilaghno vidāhibhāvādahitaḥ kusumbaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvāḥsarvāḥN​H sarve A1938 vaidalikāś caN​H vaidalikāstu A1938 śimbāḥśimbāḥA1938​H śimvājpegḥ | N kaṭur
kaṭur
N​H

kaṭu
A1938
vvipākevipākeN​H rvipāke A1938 madhurānilaghnoH kaṭukaḥ kaphaghno A1938 madhuro 'nilaghna N vidāhibhāvādahitaḥA1938​H vidāhibhāvād ahitaḥ N kusumbaḥkusumbhaḥ ||48||kusumbhaḥ ||H kusumbhaḥ kusumbhaḥ ||48||kusumbhaḥ || A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.49
uṣṇātasī svādurasānilaghnī pittolvaṇā syāt kaṭukā vipāke |
pāke rase cāpi kaṭupradiṣṭa ssiddhārthakaḥ śoṇitapittakopī ||
snigdhoṣṇatiktaḥ kaphavātahantā tathā guṇaś cāśitasarṣapo pi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittolvaṇāpittolvaṇāN​H pittolbaṇā A1938 kaṭupradiṣṭa ssiddhārthakaḥkaṭupradiṣṭaḥ siddhārthakaḥkaṭupradiṣṭa ssiddhārthakaḥN​H kaṭuḥ pradiṣṭaḥ siddhārthakaḥ A1938 snigdhoṣṇatiktaḥ
snigdhoṣṇatiktaḥ
H
tīkṣṇoṣṇarūkṣaḥ A1938
snigdhoṣṇatīkṣṇaḥ
N
kaphavātahantāN​H kaphamārutaghnas A1938 cāśitasarṣapoH cāsitasarṣapo A1938 cāsitasarṣapo N pi'pipi A1938​H hi || N
cf. 1938 ed. 1.46.50
anārttavaṃ vyādhihatam aparyāgatam eva ca |
abhūmijan navam vāpi na dhānyaṅ guṇavat smṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyādhihatamN​H vyādhihata A1938 aparyāgatamH maparyāgatam A1938 aparyātam N vāpi navāpi naH cāpi na A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.51
navan dhānyam abhiṣyandi laghu samvat saroṣitaṃ |
vidāhi guru viṣṭambhi virūḍham vātakopanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhānyamN​H dhānya A1938 abhiṣyandiabhiṣyandiN​H mabhiṣyandi A1938 samvat saroṣitaṃsaṃvatsaroṣitamA1938​H saṃvatsarositaṃ | N vātakopanaṃN​H dṛṣṭidūṣaṇam ||51|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.52
śālyādeḥ sarṣapāntasya dvividhasyāsya bhāgaśaḥ |
kālapramāṇasaṃskāro mātrā cāsmin parīkṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālyādeḥA1938​H śālyādaḥ N dvividhasyāsyaN​H vividhasyāsya A1938 bhāgaśaḥA1938​H bhāgataḥ | N kālapramāṇasaṃskāro
kālapramāṇasaṃskāro
H

kālapramāṇasaṃskāra
A1938

kālapramāṇasaskāro
N
mātrāN​H mātrāḥ A1938 cāsmin parīkṣyateH samparikīrtitāḥ ||52||
iti kudhānyavargaḥ |
A1938
cāsmim parīkṣyate || ❈ || N
[Māṃsavarga]
cf. 1938 ed. 1.46.53
ata ūrddhvam māṃsavarggam upadekṣyāmaḥ ||
tatra jaleśayā anūpā grāmyāḥ | kravyabhuja | ekasaphajāṅgalāś ceti | ṣaṇmāṃsavarggā bhavanti | teṣām uttarottarāḥ pradhānatamās te punar dvividhā ānūpajāṅgalāś ca | tatra jāṅgalavarggo 'ṣṭavidhaḥ | tatra jaṃghālā viṣkirāḥ pranudā guheśayāḥ prasahāḥ parṇṇamṛgāḥ | vileśayā grāmyāś ceti || teṣañ jaṅghālaviṣkirau pradhānatamau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ataN​H atha māṃsavargaḥ |
ata
A1938
ūrddhvamūrdhvaṃūrddhvamA1938​H ūrddhva N māṃsavarggammāṃsavargamN​H māṃsavargā A1938 upadekṣyāmaḥupadekṣyājpegmaḥN​H nupadekṣyāmaḥ; A1938 tatra
tatra
H
tad yathā- A1938
datra
N
anūpāānūpā,H ānūpāānūpā, A1938​N ekasaphajāṅgalāśH ekaśaphā, jāṅgalā A1938 ekaśaphā jaṅgalāś N cetiN​H śceti A1938 ṣaṇmāṃsavarggāṣaṇmāṃsavargāA1938​H ṣaḍmāṃsavargā N teṣāmN​H eteṣāṃ vargāṇā A1938 uttarottarāḥN​H muttarottarā A1938 punarN​H puna A1938 dvividhāN​H rdvividhā A1938 ānūpajāṅgalāś caānūpajāṅgalāś ca H jāṅgalā ānūpāśceti | A1938 ānūpā jāṅgalaś ca | N jāṅgalavarggojāṅgalavargoA1938​H jā ṅgalavargo N 'ṣṭavidhaḥA1938​H ṣṭavidhaḥ | N tatraN​H tad yathā- A1938 jaṃghālājaṅghālāA1938​H jāṅgalā N pranudāH pratudā, A1938 pratyudā N guheśayāḥH guhāśayāḥ, A1938 guhaśayāḥ N vileśayāN​H bileśayā, A1938 grāmyāśN​H grāmyā A1938 cetiN​H śceti | A1938 teṣañH teṣāṃ A1938 e ṣāṃ N jaṅghālaviṣkirauA1938​H jāgalaviṣkirau N
cf. 1938 ed. 1.46.54
tatra jaṅghalā eṇahariṇarkuraṅga ṛṣya rālakṛtamālaśalabhaśvadaṃṣṭrīcāruṣkavṛṣatemṛgamātṛkāprabhṛtayaḥ kaṣāya madhurā laghavo vātapittaharās tīkṣṇā bastiviśodhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraN​H om. A1938 jaṅghalāH tā A1938 jaṅgalā N eṇahariṇarkuraṅgaH veṇahariṇarkṣakuraṅga A1938 eṇahariṇakuraṅga N ṛṣyaH ka A1938 daṣya N rālakṛtamālaśalabhaśvadaṃṣṭrīcāruṣkavṛṣatemṛgamātṛkāprabhṛtayaḥrālakṛtamālaśalabhaśvadaṃṣṭrīcāruṣkavṛṣatemṛgamātṛkāprabhṛtayaḥH rālakṛtamālaśarabhaśvadaṃṣṭrāpṛṣatacāruṣkaramṛgamātṛkāprabhṛtayo A1938 śalakṛtamālaśarabhaśvadaṃṣṭīcāruṣkavṛṣata mṛgāmātṛkāprabhṛtayaḥ N kaṣāyaH jaṅghālā mṛgāḥ kaṣāyā A1938 kaṣāyā N vātapittaharāsN​H vātapittaharā A1938 tīkṣṇāH stīkṣṇā A1938 tīkṣṇyā N bastiviśodhanāḥem. hṛdyā bastiśodhanāś ca ||54|| A1938 vastiśodhanaḥ || N vastiviśodhanāḥ || H
cf. 1938 ed. 1.46.55
kaṣāyamadhurā hṛdyaḥ pittāsṛkkapharogahā |
sāṅgrāhī rocano valyas teṣām eṇo jvarāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhurāH kaṣāyamadhuro A1938 kaṣāyo madhuro N pittāsṛkkapharogahāA1938​H pittasṛkkapharogahā | N sāṅgrāhī
sāṃgrāhī

sāṅgrāhī
N​H

saṅgrāhī
A1938
valyasN​H balyas A1938
cf. 1938 ed. 1.46.56
madhuro madhuraḥ pāke doṣaghno laghudīpanaḥ |
śītalo vaddhaviṭmūtraḥ sugandhir hariṇaḥ smṛtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghudīpanaḥH 'naladīpanaḥ | A1938 laghudapinaḥ |. N vaddhaviṭmūtraḥH baddhaviṇmūtra A1938 vaddhaviḍmūtraḥ N sugandhirN​H sugandhi A1938 hariṇaḥH rhariṇo A1938 hariṇāḥ N smṛtaḥN​H laghuḥ ||56|| A1938
eṇaḥ kṛṣṇas tayor jñeyo hariṇas tāmra ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛṣṇasA1938​H kṛṣṇa N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yo na kṛṣṇo na tāmraś ca kuraṅgaḥ so 'bhidhīyate ||57|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śītā'sṛkpittaśamanī vijñeyā mṛgamātṛkā |
sannipātakṣayaśvāsakāsahikkārucipraṇut ||58||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.59
lāvatittirikapiñjalavarttīrakavarttakavātīkācakorakalaviṅkamayūrakrakaropacakrakakukkuṭā viṣkirā laghavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lāvatittirikapiñjalavarttīrakavarttakavātīkācakorakalaviṅkamayūrakrakaropacakrakakukkuṭālāvatittirikapiñjalavarttīrakavarttakavātīkācakorakala-viṅkamayūrakrakaropacakrakakukkuṭāH lāvatittirikapiñjalavartīravartikāvartakanaptṛkāvārtīkacakorakalaviṅkamayūrakrakaropacakra- kukkuṭa A1938 lāvattittirikapiñjalavarttīrakavarttakavātīkacakorakalaviḍkamayūrakrakaropacakra takurkkuṭa N viṣkirāH sāraṅga A1938 om. N laghavaḥH śatapatrakutittirikuruvāhakayavālakaprabhṛtayastryāhalā viṣkirāḥ ||59|| A1938 viṣkirā N
cf. 1938 ed. 1.46.60
śītalāmadhurāḥ kaṣāyā doṣaśamanāś ca ||
sāṃgrāhī dīpanaḥ śītaḥ kaṣāyamadhuras tathā |
lāvaḥ kaṭuvipākaś ca sannipāteṣu pūjitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītalāmadhurāḥH laghavaḥ śītamadhurāḥ A1938 laghavaḥ | śītalā madhurāḥ N doṣaśamanāś cadoṣaśamanāś caN​H doṣanāśanāḥ A1938 sāṃgrāhī
sāṃgrāhī
N​H

saṅgrāhī
A1938
śītaḥN​H caiva A1938 tathāN​H laghuḥ | A1938 sannipāteṣuH sannipāte tu A1938 sannipāte ca N
cf. 1938 ed. 1.46.61
īṣadgurūṣṇamadhuro vṛṣyo medhāgnivarddhanaḥ |
tittiriḥ sarvvadoṣaghno grāhī varṇṇaprasādanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
īṣadgurūṣṇamadhuroA1938​H iṣad gurūṣṇamadhuro N varṇṇaprasādanaḥvarṇaprasādanaḥA1938​H varṇṇaprasādhanaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.62
raktapittaharaḥ śīto laghuś cāpi kapiñjalaḥ |
kaphottheṣu ca rogeṣu mandavāte ca śasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.63
vātapittaharā vṛṣyā medhāgnibalavarddhanāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātapittaharāN​H hikkāśvāsānilaharo viśeṣād gauratittiriḥ
vātapittaharā
A1938
medhāgnibalavarddhanāḥmedhāgnibalavardhanāḥA1938​H medhāgnivalavardhanāḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.64
laghavaḥ krakarā hṛdyās tathāś caivopacakrakāḥ ||
kaṣāyaḥ svādulavaṇaḥ svaryaḥ keśyo rucipradaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathāśH tathā A1938​N kaṣāyaḥ
kaṣāyaḥ
A1938​H

kaṣāya
N
svādulavaṇaḥN​H svādulavaṇa A1938 svaryaḥH stvacyaḥ A1938 tvaryaḥ N keśyoA1938​H keśyo N rucipradaḥrucipradaḥN​H 'rucau hitaḥ ||64|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.65
mayūraḥ svaramedhāgnir ddṛkchrotrendriyadārḍhyakṛt ||
snigdhoṣṇo 'nilahā vṛṣyaḥ svedaḥ svarabalāvahaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mayūraḥA1938​H mayūra N svaramedhāgnirH svaramedhāgni A1938​N ddṛkchrotrendriyadārḍhyakṛt || snigdhoṣṇodṛkśrotrendriyadārḍhyakṛt
snigdhoṣṇo
ddṛkchrotre𑑎ndriyadārḍhyakṛt ||
snigdhoṣṇo
A1938​H
dṛkcchrotrandriyadārḍhyakṛt |.
snigdhoṣṇo
N
'nilahāA1938​H nilahā N svedaḥN​H sveda A1938 svarabalāvahaḥA1938​H svaravalāvahaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.66ab
bṛṃhaṇaḥ kukkuṭo vanyas tadvad grāmyo gurus tu saḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vanyasH vanya A1938 tadvad grāmyotadvad grāmyoH stadvadgrāmyo A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātarogakṣayavamīviṣamajvaranāśanaḥ ||66|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.67
kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtayaṣṭīmadhukuliṅgagokṣvelakaḍiṇḍimāṇaśatapatramātṛliṅgabhedāśiśukasārikāvaggulīlaṭvāladūṣakasūgṛhākhañjarīṭakadātyūhaprabhṛtayaḥ pranudāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtayaṣṭīmadhukuliṅgagokṣvelakaḍiṇḍimāṇaśatapatramātṛliṅgabhedāśiśukasārikāvaggulīlaṭvāladūṣakasūgṛhākhañjarīṭakadātyūhaprabhṛtayaḥem. kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtakoyaṣṭikakuliṅgagṛhakuliṅgagokṣveḍakaḍiṇḍimāṇavakaśatapatraka- mātṛnindakabhedāśiśukasārikāvalgulīgiriśālaṭvālaṭṭūṣakasugṛhākhañjarīṭahārītadātyūhaprabhṛtayaḥ , A1938 kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtayaṣṭīmadhukuliṃgokṣvelaḍiṇḍimāṇaśa tapatramātṛliṅgabhedāśīśukasārikāvaṅgulīlaṭvāladṛṣakasūgṛhākhaṃjarīṭakadātyūha prabhṛtayaḥ N kapotapārāvatabhṛṅgarājaparabhṛtayaṣṭīmakakuliṅgagokṣvelakaḍiṇḍimāṇaśatapatramātṛliṅgabhedāśiśukasārikāvaggulīla𑑎ṭvāladūṣakasūgṛhākhañjarīṭakadātyūhaprabhṛtayaḥ H pranudāḥpranu𑑎dāḥH pratudāḥ pratudāḥ ||67||pratudāḥ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.68
kaṣāyamadhurā rūkṣāḥ phalāhārānilāvahāḥ |
śleṣmapittaharāḥ śītā baddhamūtrālpavarccasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣāḥA1938​H rūkṣā N phalāhārānilāvahāḥN​H phalāhārā marutkarāḥ | A1938 śleṣmapittaharāḥ
śleṣmapittaharāḥ
N​H

pittaśleṣmaharāḥ
A1938
baddhamūtrālpavarccasaḥbaddhamūtrālpavarcasaḥbaddhamūtrālpavarccasaḥA1938​H vaddhamūtrālpavarcasaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.69
sarvvadoṣakaras teṣām bhedāsī maladūṣaṇaḥ |
kaṣāyasvādulavaṇo guruḥ kāṇakapotakaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhedāsīH bhedāśī A1938​N maladūṣaṇaḥN​H maladūṣakaḥ A1938 guruḥA1938​H guru N
cf. 1938 ed. 1.46.70
raktapittapraśamanaḥ kaṣāyaviṣado pi ca |
rasato madhuraś cāpi guruḥ pārāvataḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyaviṣadokaṣāyaviṣadoN​H kaṣāyaviśado A1938 rasato
rasato
N​H

vipāke
A1938
smṛtāḥsmṛtaḥ ||70||smṛtaḥ ||H smṛtaḥ smṛtaḥ ||70||smṛtaḥ || A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.71
kuliṅgo madhura snigdhaḥ kaphaśukravivarddhanaḥ |
raktapittaharo veśmakuliṅgas tv atiśukralaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhuraN​H madhuraḥ A1938 veśmakuliṅgasH veśmakuliṅga A1938 veṣmakuliṅga N tv atiśukralaḥstvatiśukralaḥ ||71||stvatiśukralaḥ ||H stvatiśukralaḥ stvatiśukralaḥ ||71||stvatiśukralaḥ || A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.72
siṃhavyāghratarakṣvṛkṣakadvīpimārjjārasṛgālamṛgervvārukaprabhṛtayo guheśayāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siṃhavyāghratarakṣvṛkṣakadvīpimārjjārasṛgālamṛgervvārukaprabhṛtayosiṃhavyāghratarakṣvṛkṣakadvī𑑎pimārjjārasṛgālamṛgervvārukaprabhṛtayoH siṃhavyāghravṛkatarakṣvṛkṣadvīpimārjāraśṛgālamṛgervārukaprabhṛtayo A1938 siṃhavyāghratarakvṛkṣakadvīpimārjāraśṛgālamṛgervārukaprabhṛtayo N guheśayāḥH guhāśayāḥ ||72|| A1938 guhaśayāḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.73
madhurā guravaḥ snigdhā balyā mārutanāśanāḥ |
uṣṇavīryā hite nityaṃ netraguhye ca rogiṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guravaḥA1938​H guruva N balyāA1938​H valyā N hiteH hitā A1938 hita N netraguhye caN​H netraguhyavi A1938 rogiṇāṃN​H kāriṇām ||73|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.74
kākakaṅkakurarabhāsasamaghātyullūkacīrillaśyenaprabhṛtayaḥ prasahāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kākakaṅkakurarabhāsasamaghātyullūkacīrillaśyenaprabhṛtayaḥkākakaṅkakurarabhāsasamaghātyullūkacīrillaśyenaprabhṛtayaḥH kākakaṅkakuraracāṣabhāsaśaśaghātyulūkacilliśyenagṛdhraprabhṛtayaḥ A1938 kākakaṅkakurarabhāsaśasaghātyūllūśyenaprabhṛtayaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.75
ete siṃhādibhiḥ sarvve samānā vāyasādayaḥ |
rase pāke ca vīrye ca viśeṣāc choṣiṇo hitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rase
rase
H

rasa
A1938​N
pāke capāke caN​H vīryavipāke A1938 vīrye caH ṣu A1938 vīryaṃ ca N viśeṣāc choṣiṇoviśeṣāc choṣiṇoH viśeṣācchoṣiṇe A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.76
madgumūṣikavṛkṣaśāyikavakkasapūtīghasavānaraprabhṛtayaḥ parṇṇamṛgāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madgumūṣikavṛkṣaśāyikavakkasapūtīghasavānaraprabhṛtayaḥmadgumūṣikavṛkṣaśāyikavakkasapūtīghasavānaraprabhṛtayaḥH madgumūṣikavṛkṣaśāyikāvakuśapūtighāsavānaraprabhṛtayaḥ A1938 madgumūṣikavṛkṣaśāyikavakuśapūtīghasavānaraprabhṛtayaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.77
madhurā guravo vṛṣyāś cakṣuṣyāḥ śoṣiṇāṃ hitāḥ |
sṛṣṭamūtrapurīṣāś ca kāsaśvāsārśasān tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śoṣiṇāṃN​H śoṣiṇe A1938 kāsaśvāsārśasānkāsaśvāsārśasāṃN​H kāsārśaḥśvā A1938 tathāN​H sanāśanāḥ ||77|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.78
śvāvicchalyakagodhāśaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇṇakadalīmṛgapriyakājagarasarppaprabhṛtayo vileśayāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śvāvicchalyakagodhāśaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇṇakadalīmṛgapriyakājagarasarppaprabhṛtayośvāvicchalyakagodhāśaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇṇakadalīmṛgapriyakājagarasarppaprabhṛtayoH śvāvicchalyakagodhāśaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇakadalīmṛgapriyakājagarasarpamūṣikanakulamahābabhruprabhṛtayo A1938 śvāviṭchalyakagodhāśaśavṛṣadaṃśalopākalomaśakarṇṇakadalīmṛgapriyakājagarasarpaprabhṛtayo N vileśayāḥN​H bileśayāḥ ||78|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.79
sāṅgrāhikāvaddhaviṭmūtrās tathaite vīryoṣṇāḥ pūrvvavat svādukāḥ smṛtāḥ |
vātaṃ hanyuḥ śleṣmapitte ca kuryuḥ sngidhāḥ kāsaśvāsakārśyāpahāś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāṅgrāhikāvaddhaviṭmūtrāssāṃgrāhikā vaddhaviṭmūtrāsN​H varcomūtraṃ saṃ A1938 tathaiteN​H hataṃ kuryurete A1938 vīryoṣṇāḥN​H vīrye coṣṇāḥ A1938 pūrvvavat svādukāḥH pūrvavat svādupā A1938 pūrvvavat svadukāḥ N smṛtāḥN​H kāḥ | A1938 sngidhāḥH snigdhāḥ A1938 snigdhā N
cf. 1938 ed. 1.46.80
kaṣāyamadhuras teṣāṃ śaśaḥ pittakaphāpahaḥ |
nātiśītalavīryatvād vātasādhāraṇo mataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaśaḥA1938​H śaśa N nātiśītalavīryatvād vātasādhāraṇo
nātiśītalavīryatvād vātasādhāraṇo
A1938​H

nātiśītagurusnigdho mandapittakaphaḥ
N
mataḥA1938​H smṛtaḥ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. godhā vipāke madhurā kaṣāyakaṭukā smṛtā |
vātapittapraśamanī bṛṃhaṇī balavardhanī ||81||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śalyakaḥ svādupittaghno laghuḥ śīto viṣāpahaḥ |
priyako mārute pathyo 'jagarastvarśasāṃ hitaḥ ||82||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.83
durnnāmāniladoṣaghnāḥ krimidūṣīviṣāpahaḥ |
cakṣuṣyā madhurā rpāke sarppā medhākarāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krimidūṣīviṣāpahaḥH kṛmidūṣīviṣāpahāḥ | A1938 madhurāH madhurāḥ A1938 rpākerpākeH pāke A1938 medhākarāḥH medhāgnivardhanāḥ ||83|| A1938 smṛtāḥH om. A1938
cf. 1938 ed. 1.46.84
darvvīkarā dīpakaś ca teṣūktāḥ kaṭupākinaḥ |
madhurātyartha cakṣuṣyāḥ sarppā medhākarāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dīpakaś cadīpakaś caH dīpakāś ca A1938 madhurātyartha
madhurātyartha
H

madhurāś cāti
A1938
sarppāH sṛṣṭa A1938 medhākarāḥmedhākarāḥH viṇmūtramā A1938 smṛtāḥH rutāḥ ||84|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.85
aśvāśvataragokharoṣṭravastorabhramedaḥpucchakaprabhṛtayo grāmyāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aśvāśvataragokharoṣṭravastorabhramedaḥpucchakaprabhṛtayoH aśvāśvataragokharoṣṭrabastorabhramedaḥpucchakaprabhṛtayo A1938
cf. 1938 ed. 1.46.86
grāmyā vātaharāḥ sarvve vṛṃhaṇāḥ kaphapittalāḥ |
madhurā rasapākābhyān dīpanā valavarddhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṃhaṇāḥH bṛṃhaṇāḥ A1938 valavarddhanāḥH balavardhanāḥ ||86|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.87
nātiśīta gurū snigdho mandapittakaphaḥ smṛtaḥ |
chagalastvanabhiṣyandi teṣāṃ pīnasanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… cha om. N
nātiśītaH nātiśīto A1938 gurūH guruḥ A1938 chagalastvanabhiṣyandi
chagalastvanabhiṣyandi
H

chagalastvanabhiṣyandī
A1938
chagalas tv anabhiṣyandi N
cf. 1938 ed. 1.46.88
vṛṃhaṇam māṃsam aurabhraṃ pittaśleṣmākaraṅ guruḥ |
medaḥ pucchodbhavaṃ vṛṣyam aurabhrasadṛśaṅ guṇaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṃhaṇamN​H bṛṃhaṇaṃ A1938 māṃsamN māṃsa A1938​H aurabhraṃN maurabhraṃ A1938​H pittaśleṣmākaraṅpittaśleṣmākaraṃN​H pittaśleṣmāvahaṃ A1938 guruḥguruḥN​H guru A1938 vṛṣyamN​H vṛṣya A1938 aurabhrasadṛśaṅH maurabhrasadṛśaṃ A1938 aurabhhasadṛśaṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.89
śoṣakāsapratiśyāyaviṣamajvaranāśanaṃ |
gavyaṃ śramātyagnihitaṃ pavitram anilāpahaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śoṣakāsapratiśyāyaviṣamajvaranāśanaṃH śvāsakāsapratiśyāyaviṣamajvaranāśanam | A1938 soṣakāsapratiśyāyaviśamajvaranāśanaṃ |. N gavyaṃ
gavyaṃ
H
om. A1938
gaṃvya
N
pavitramH gavyaṃ pavitra A1938 pavitra N anilāpahaṃmanilāpaham ||89||manilāpahaṃ |H manilāpaham manilāpaham ||89||manilāpahaṃ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.90
aurabhravatsalavaṇam māṃsam ekasaphodbhavaṃ |
alpābhiṣyandivarggoyaṃ jāṅgalaḥ samudāhṛtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṃsammāṃsamN​H māṃsa A1938 ekasaphodbhavaṃH mekaśaphodbhavam A1938 ekaśaphodbhavaṃ |. N alpābhiṣyandivarggoyaṃ
alpābhiṣyandivarggoyaṃ
H

alpābhiṣyandyayaṃ vargo
A1938

alpābhiṣyandi vargoya
N
cf. 1938 ed. 1.46.91
dūre janānunilayā dūre pānīya gocarāḥ |
ye mṛgāś ca vihaṅgāś ca te 'lpābhiṣyandino matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
janānunilayājanāntanilayāH janāntanilayājanāntanilayā A1938​N 'lpābhiṣyandinoA1938​H lpābhiṣyandino N
cf. 1938 ed. 1.46.92
atīvāsannanilayāḥ samīpodakagocarāḥ |
ye mṛgāś ca vihaṅgāś ca mahābhiṣyandinas tu te ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atīvāsannanilayāḥA1938​H atīvāsannanilayā N
cf. 1938 ed. 1.46.93
ānūpavarggas tu pañcavidhas tad yathā || kūlacarāḥ plavāḥ kośasthāḥ pādino matsyāś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad yathāA1938​H tavodyathā | N kūlacarāḥA1938​H kulacārāḥ N kośasthāḥN​H koṣasthāḥ, A1938
cf. 1938 ed. 1.46.94
tatra gajagavayamahiṣarurucamararohitavarāhakhaṅgagokarṇṇakālapucchakodranyaṅkukuraṅgaprabhṛtayaḥ kulacarāḥ paśavaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gajagavayamahiṣarurucamararohitavarāhakhaṅgagokarṇṇakālapucchakodranyaṅkukuraṅgaprabhṛtayaḥgajagavayamahiṣarurucamararohitavarāhakhaṅgagokarṇṇakālapucchakodranyaṅkukuraṅgaprabhṛtayaḥH gajagavayamahiṣarurucamarasṛmararohitavarāhakhaḍgigokarṇakālapucchakodranyaṅkvaraṇyagavayaprabhṛtayaḥ A1938 gajagavayamahiṣarurucamararohitavarāhakhaḍgagokarṇṇakālapucchakodranyaṅku kuraṅgaprabhṛtayaḥ N kulacarāḥkulacarāḥN​H kūlacarāḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.95
vātapittaharāvṛṣyā madhurā rasapākayoḥ ||
śītāḥ snigdhāś ca valyāś ca mūtralāḥkaphavarddhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītāḥ
śītāḥ
H

śītalā balinaḥ
A1938

śītā
N
snigdhāś caN​H snigdhā A1938 valyāś caN​H om. A1938 mūtralāḥkaphavarddhanāḥmūtralāḥkaphavarddhanāḥH mūtralāḥ kaphavardhanaḥ ||95|| A1938 mūtralā kaphavarddhanāḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.96
virūkṣaṇo lekhanaś ca vīryoṣṇaḥ pittadūṣaṇaḥ |
svādvamlalavaṇas teṣāṃ gajaḥ śleṣmānilāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svādvamlalavaṇas
svādvamlalavaṇas
A1938​H

svādvamvlalavanas
N
gajaḥA1938​H gaja N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gavayasya tu māṃsaṃ hi snigdhaṃ madhurakāsajit |
vipāke madhuraṃ cāpi vyavāyasya tu vardhanam ||97||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.98
snigdhoṣṇalavaṇam vṛṣyam māhiṣan tarppaṇaṅ guruḥ |
nidrāpuṃstvavalaṣyandi varddhanam mānsadārḍhyakṛt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhoṣṇalavaṇamsnigdhoṣṇalavaṇaṃN​H snigdhoṣṇamadhuro A1938 vṛṣyamvṛṣyaṃN​H vṛṣyo A1938 māhiṣanmāhiṣaṃN​H mahiṣa A1938 tarppaṇaṅtarpaṇaṃtarppaṇaṅN​H starpaṇo A1938 nidrāpuṃstvavalaṣyandi
nidrāpuṃstvavalaṣyandi
H

nidrāpuṃstvabalastanya
A1938

nidrāpuṃstvavalasyandi
N
varddhanamvarddhanaṃN​H vardhano A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rurormāṃsaṃ samadhuraṃ kaṣāyānurasaṃ smṛtam |
vātapittopaśamanaṃ guru śukravivardhanam ||99||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tathā camaramāṃsaṃ tu snigdhaṃ madhurakāsajit |
vipāke madhuraṃ cāpi vātapittapraṇāśanam ||100||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sṛmarasya tu māṃsaṃ ca kaṣāyānurasaṃ smṛtam |
vātapittopaśamanaṃ guru śukravivardhanam ||101||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.102
svedanaṃ vṛṃhaṇam vṛṣyaṃ rocanan tarppaṇaṅ guruḥ |
snigdhaṃ śramānilaharaṃ vārāhaṃ balavarddhanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṃhaṇamH bṛṃhaṇaṃ A1938 vṛhaṇaṃ N rocananH śītalaṃ A1938 rodhanaṃ N tarppaṇaṅtarpaṇaṃtarppaṇaṅA1938​N​Hpc tarppaṅ Hac guruḥN​H guru | A1938 snigdhaṃ
snigdhaṃ
N​H
om. A1938
vārāhaṃvārāhaṃN​H snigdhaṃ vārāhaṃ A1938 balavarddhanaṃbalavardhanamA1938​H valavarddhanaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.103
kaphaghnam khaḍgapiśitaṃ kaṣāyamanilāpahaṃ |
pitryaṃ pavitramāyuṣyaṃ baddhamūtraṃ virūkṣaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
khaḍgapiśitaṃH khaḍgipiśitaṃ A1938 khaṅgapiśitaṃ N pavitramāyuṣyaṃA1938​H pavitramāyuṣya N baddhamūtraṃA1938​H vaddhamūtraṃ N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gokarṇamāṃsaṃ madhuraṃ snigdhaṃ mṛdu kaphāvaham |
vipāke madhuraṃ cāpi raktapittavināśanam ||104||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.105
haṃsasārasakroñcacakravākakurarakāraṇḍabakādambajīvañjīvakabakabalākāpuṇḍarīkāplavaśarārīmadgukrośakākākṣapuṣkaraśāyikākunālakambukukkuṭikamegharāvasvetavālaprabhṛtayaḥ plavāḥ saṃghātacāriṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
haṃsasārasakroñcacakravākakurarakāraṇḍabakādambajīvañjīvakabakabalākāpuṇḍarīkāplavaśarārīmadgukrośakākākṣapuṣkaraśāyikākunālakambukukkuṭikamegharāvasvetavālaprabhṛtayaḥhaṃsasārasakroñcacakravākakurarakāraṇḍabakādambajīvañjīvakabakabalākājpegpuṇḍarīkāplavaśarārīmadgukrośakākākṣapuṣkaraśāyikākunālakambukukkuṭikamegharāvasvetavālaprabhṛtayaḥH haṃsasārasakrauñcacakravākakurarakādambakāraṇḍavajīvañjīvakabakabalākāpuṇḍarīkaplavaśarārīmukha- nandīmukhamadgūtkrośakācākṣamallikākṣaśuklākṣapuṣkaraśāyikākonālakāmbukukkuṭikāmegharāvaśvetavāralaprabhṛtayaḥ A1938 haṃsasārasakroñcacakravākakurarakāraṇḍavakādamvajīvaṃjīvavakavalākāpuṇḍarīkā plavaśarārīmadgūkrośakākākṣapuṣkaraśāyikākunālakāmvukurkuṭikāgharāvaśvetavālaprabhṛtayaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.106
raktapittaharāḥ śītāḥ snigdhā vṛṣyānilāpahāḥ |
sṛṣṭamūtrapurīṣāś ca madhurā rasapākayoḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṣyānilāpahāḥN​H vṛṣyā marujjitaḥ | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.107
gurūṣṇasnigdhamadhuraḥ svaravarṇṇabalapradaḥ |
bṛṃhaṇaḥ śukralas teṣāṃ haṃso mārutanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurūṣṇasnigdhamadhuraḥN​H gurūṣṇamadhuraḥ A1938 svaravarṇṇabalapradaḥH snigdhaḥ svaravarṇabalapradaḥ | A1938 svaravarṇṇavalapradaḥ | N bṛṃhaṇaḥ
bṛṃhaṇaḥ
A1938​H

vṛṃhaṇaḥ
N
mārutanāśanaḥN​H vātavikāranut ||107|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.108
śaṅkhanakhaśuktiśambūkaballūraprabhṛtayaḥ kośasthāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaṅkhanakhaśuktiśambūkaballūraprabhṛtayaḥśaṅkhanakhaśuktiśambūkaballūraprabhṛtayaḥH śaṅkhaśaṅkhanakaśuktiśambūkabhallūkaprabhṛtayaḥ A1938 śaṃkhanakhaśuktiśamvūkavallūraprabhṛtayaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.109
kūrmmakumbhīrakarkkaṭaprabhṛtayaḥ pādinaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kūrmmakumbhīrakarkkaṭaprabhṛtayaḥem. kūrmakumbhīrakarkaṭakakṛṣṇakarkaṭakaśiśumāraprabhṛtayaḥ A1938 kurmakumbhīrakarkaṭaprabhṛtayaḥ N kūrmmakumbhīrakarkkaṭa?prabhṛtayaḥ H
cf. 1938 ed. 1.46.110
śaṅkhakūrmmādayaḥ svādurasapākānilāpahāḥ |
śītāḥ snigdhāhitā pitte varccasyāḥ śukravarddhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svādurasapākānilāpahāḥH svādurasapākā marunnudaḥ | A1938 svādurasapākānilāvahāḥ | N snigdhāhitāsnigdhā hitāsnigdhā- hitāN​H snigdhā hitāḥ A1938 varccasyāḥvarcasyāḥA1938​H varccasyā N śukravarddhanāḥśukravarddhanāḥN​H śleṣmavardhanāḥ ||110|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.111
kṛṣṇakarkkaṭakasteṣām balyaḥ koṣṇo 'nilāpahaḥ |
śuklaḥ sandhānakṛt sṛṣṭaviṇmūtro 'nilapittahāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛṣṇakarkkaṭakasteṣāmkṛṣṇakarkkaṭakasteṣāmH kṛṣṇakarkaṭakas teṣāṃkṛṣṇakarkaṭakas teṣāṃ A1938​N balyaḥA1938​H valyaḥ N koṣṇoA1938​H koṣṇo N 'nilāpahaḥA1938​H nilāpahaḥ |. N śuklaḥ
śuklaḥ
A1938​H

śukla
N
sandhānakṛt sṛṣṭaviṇmūtrosandhānakṛt sṛṣṭaviṇmūtroA1938​H saṃdhānakṛt sṛṣṭaviṭmūṭro N 'nilapittahāḥH 'nilapittahā ||111|| A1938 nilapittahāḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.112
matsyās tu dvividhā nādeyāḥ sāmudrāś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.113
tatra nādeyāḥ pāṭhīnarohipāṭalāvarmmigomatsyavākucamuralasahasradantaprabhṛtayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nādeyāḥN​H nādeyāḥ- A1938 pāṭhīnarohipāṭalāvarmmigomatsyavākucamuralasahasradantaprabhṛtayaḥH rohitapāṭhīnapāṭalārājīvavarmigomatsyakṛṣṇamatsyavāguñjāramuralasahasradaṃṣṭraprabhṛtayaḥ ||113|| A1938 pāṭhīnarohipāṭalāvarmmigomatsyavākucamuralasaha sudattaprabhṛtayaḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.114
nādeyā guravo matsyā madhurāvatanāśanāḥ |
raktrapittaharās tūṣṇā vṛṣyā snigdhālpavarccasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guravoN​H om. A1938 matsyāmatsyā𑑎N​H om. A1938 madhurāvatanāśanāḥH madhurā matsyā guravo mārutāpahāḥ | A1938 madhurā vātanāśanāḥ | N raktrapittaharās
raktrapittaharās
H
raktapittakarāś
raktapittakarāś

raktapittakarās
A1938​N
tūṣṇāH coṣṇā A1938 tṛṣṇā N vṛṣyāN​H vṛṣyāḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.115
kaṣāyānurasas teṣāṃ śaṣpaśaivalabhojanaḥ |
rohīta matsyau nātyarthaṃ raktapittaprakopanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaṣpaśaivalabhojanaḥH śaṣpaśaivālabhojanaḥ | A1938 śaspaśaivālabhojanāḥ | N rohīta
rohīta
N​H

rohito māruta
A1938
matsyauH haro A1938 matsyo N raktapittaprakopanaḥH pittakopanaḥ ||115|| A1938 raktapittaprakopinaḥ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pāṭhīnaḥ śleṣmalo vṛṣyo nidrāluḥ piśitāśanaḥ |
dūṣayed raktapittaṃ tu kuṣṭharogaṃ karotyasau |
muralo bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ stanyaśleṣmakaras tathā ||116||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.117
sarastaḍāgasaṃbhūtāḥ snigdhāḥ svādurasāḥ smṛtāḥ |
mahāhraideṣu balinaḥ svalpe 'mbhasyabalāmatāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarastaḍāgasaṃbhūtāḥsarastaḍāgasambhūtāḥsarastaḍāgasaṃbhūtāḥA1938​H saras taḍāgasaṃbhūtāḥ N mahāhraideṣu
mahāhraideṣu
Hac
mahāhradeṣu
mahāhradeṣu

mahāhradeṣu
A1938​N​Hpc
balinaḥA1938​H valinaḥ N svalpeA1938​H svalpem N 'mbhasyabalāmatāḥH 'mbhasyabalāḥ smṛtāḥ ||117|| A1938 bhasya valā matāḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.118
timitimiṅgilakuliśakākamatsyabhir alanandīvaramakaragarggaracandrakamahāmīnarājamatsyaprabhṛtayaḥ sāmudrāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
timitimiṅgilakuliśakākamatsyabhirH timitimiṅgilakuliśapākamatsyani A1938 timitimiṃgilakuliśakākamatsyari N alanandīvaramakaragarggaracandrakamahāmīnarājamatsyaprabhṛtayaḥalanandīvara-makaragarggaracandrakamahāmīnarājamatsyaprabhṛtayaḥH rulanandivāra(ru)lakamakaragargaracandrakamahāmīnarājīvaprabhṛtayaḥ A1938 ralanaṃdīvaramakaragargaracandrakamahāmīnarājamatsya prabhṛtayaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.119
sāmudrā guravaḥ snigdhā madhurā nātipittalāḥ |
uṣṇā vātaharā vṛṣyā varccasyāḥ śleṣmavarddhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guravaḥA1938​H gurava N
cf. 1938 ed. 1.46.120ab
balāvahā viśeṣeṇa māṃsāśitvāt samudrajāḥ |
samudrajebhyo nādeyā bṛṃhaṇatvād guṇottarāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
balāvahāA1938​H valāvahā N viśeṣeṇaA1938​Npc​H viśeṣemāṇa Nac bṛṃhaṇatvād guṇottarāḥA1938​H vṛhaṇatvād guṇottarāḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.121
tasmād aty anilaghnatvād autso jñeyā guṇottaraḥ |
snigdhatvāt svādupākatvāt tayor vāpyo guṇādhikaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmād atyH teṣām apy A1938 tasmād a N anilaghnatvād autsoH anilaghnatvāc cauṇṭya A1938 tyanilaghnatvād autso N jñeyāH kaupyau A1938 jñeyo N guṇottaraḥH guṇottarau | A1938 guṇottarāḥ | N vāpyoH vāpyā A1938 vāpy ā N guṇādhikaḥguṇādhikāḥ ||121||guṇādhikāḥ |H guṇādhikāḥ guṇādhikāḥ ||121||guṇādhikāḥ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.122
nādeyā guravo medhyo yasmāt pucchāsyacāriṇaḥ |
sarastaḍāgajānān tu viśeṣeṇa śiro laghuḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
medhyoH madhye A1938 medhyā N yasmāt pucchāsyacāriṇaḥA1938​H yasmāt pucchāṃsya cāriṇaḥ | N śiroA1938​H siro N laghuḥN​H laghu ||122|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.123
adūragocarā yasmāt tasmād autsodapānajāḥ |
kiñcin muktvā śirodeśam atyarthaṅguravas tu te ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yasmāt tasmād autsodapānajāḥyasmāt tasmād autsodapānajāḥH yasmāttasmād utsodapānajāḥ | A1938 yasmāt tasmād autsānapānajāḥ | N śirodeśamA1938​H sirodeśam N
cf. 1938 ed. 1.46.124
adhastāṅguravo jñeyā matsyāḥ sāgarasambhavāḥ |
urovicaraṇāt teṣāṃ pūrvvam aṅgaṃ laghu smṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
adhastāṅguravoadhastāṅ guravoH adhastād guravo A1938​N matsyāḥA1938​H matsyā N pūrvvampūrvvaH pūrvapūrvva A1938​N aṅgaṃH maṅgaṃ A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.125
ity ānūpo mahāsyandī māṃsavarga udīritaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahāsyandīN​H mahāṣyandī A1938 māṃsavargaA1938​H māṃsavargam N
cf. 1938 ed. 1.46.126
tatra śuṣkapūtidigdhaviddhasarppāparāddhajīrṇakṛśavālānām asātymacāriṇāñ ca māṃsāny abhakṣāṇi bhavanti || kasmāt vigatavyāpannāpariṇatālpāsampūrṇṇā yathārthakaratvād doṣakarāṇi bhavanti | ebhyo 'nyeṣām upanādeyam māṃsam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śuṣkapūtidigdhaviddhasarppāparāddhajīrṇakṛśavālānāmH śuṣkapūtivyādhiviṣasarpahatadigdhaviddhajīrṇakṛśabālānā A1938 śuṣkapūtividdhadigdhasarpāparāddhajīrṇṇakṛśavālānām N asātymacāriṇāñ caH masātmyacāriṇāṃ ca A1938 asātmyacāriṇāṃ ca N abhakṣāṇiabhakṣyāṇi,H abhakṣyāṇiabhakṣyāṇi, A1938​N bhavantiN​H om. A1938 kasmāt vigatavyāpannāpariṇatālpāsampūrṇṇākasmāt vigatavyāpannāpariṇatālpāsampūrṇṇāH yasmād vigatavyāpannāpahatapariṇatālpāsampūrṇa A1938 kasmād vigatavyāpannāpariṇatālpāsaṃpūrṇṇa N yathārthakaratvād doṣakarāṇiH vīryatvād doṣakarāṇi A1938 yathārthakaratvād doṣakarāni N 'nyeṣāmH 'nyeṣā A1938 nyeṣām N upanādeyamH mupādeyaṃ A1938 upādeyam N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. arocakaṃ pratiśyāyaṃ guru śuṣkaṃ prakīrtitam |
viṣavyādhihataṃ mṛtyuṃ bālaṃ chardiṃ ca kopayet ||127||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kāsaśvāsakaraṃ vṛddhaṃ tridoṣaṃ vyādhidūṣitam |
klinnamutkleśajananaṃ kṛśaṃ vātaprakopaṇam ||128||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.129
striyaś catuṣpadeṣu māṃso vihaṅgeṣu mahāśarīreṣv alpaśarīrā alpaśarīreṣu mahāśarīrāḥ pradhānatamā bhavanti || ekajātīyānām api mahāśarīrebhyaḥ kṛśaśarīrāḥ pradhānatam bhavanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
catuṣpadeṣuH catuṣpātsu, A1938 catatuṣpadeṣu N māṃsoH pumāṃso A1938​N bhavantiN​H evam A1938 apiN​H om. A1938 pradhānatamH pradhānatamāḥ ||129|| A1938 pradhānatamā N bhavantiN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.46.130
tatra sthānādikṛtaṃ tu māṃsasya gurulāghavam upadekṣyāmaḥ | tad yathā raktādiṣu dhātuṣūttarottaros tathānyakṛtkāleyasakthikaṭipṛṣṭhacaraṇaśirāṃsi
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraN​H om. A1938 sthānādikṛtaṃ tusthānādikṛtaṃ tuH sthānādikṛtaṃ A1938 sthānādikṛtandu N raktādiṣuN​H raktādiṣu śukrānteṣu A1938 dhātuṣūttarottarosdhātuṣūttarottarosH dhātuṣūttarottarā guru A1938 dhātuṣūttarotta N tathānyakṛtkāleyasakthikaṭipṛṣṭhacaraṇaśirāṃsitathānyakṛtkāleyasakthikaṭipṛṣṭhacaraṇaśirāṃsiH tarāḥ, tathā sakthiskandhakroḍaśiraḥpādakarakaṭīpṛṣṭhacarmakāleyakayakṛdantrāṇi ||130|| A1938 rās tathāntayakṛtkāleyaka sakthyikaṭipṛṣṭhacaraṇaśirāṃsi N
cf. 1938 ed. 1.46.131
uraskandhau sakthinī cātmapakṣayoḥ ||
guravaś ca yathā pūrvan dhātavaś ca yathottaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uraskandhauN​H śiraḥskandhaṃ kaṭī pṛṣṭhaṃ A1938 cātmapakṣayoḥA1938 cāpakvayoḥ | N cāmapakvayoḥ || H guravaś ca
guravaś ca
N​H

guru
A1938
yathāN​H om. A1938 dhātavaś caN​H vijānīyāddhātavas tu A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvasya prāṇino dehe madhyo gururudāhṛtaḥ | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.132cd
pūrvva bhāgo guruḥ puṃsām madhyabhāgaś ca yoṣitāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pūrvvapūrvapūrvva𑑎A1938​H pūvva N bhāgoA1938​H bhāge | N madhyabhāgaś camadhyabhāgaś caN​H adhobhāgas tu A1938 yoṣitāṃyoṣitāmA1938​H yoṣitā | N
cf. 1938 ed. 1.46.133
urūgrīvā vihaṅgānām viśeṣeṇa gurū smṛtaṃ |
pakṣotkṣepāt samo dṛṣṭo madhyabhāgaś ca pakṣiṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
urūgrīvāH urogrīvaṃ A1938 urogrīvā N gurūH guru A1938​N madhyabhāgaś camadhyabhāgaś caN​H madhyabhāgas tu A1938
cf. 1938 ed. 1.46.134
atīva rūkṣam mānsān tu vihaṃgānāṃ phalāśināṃ |
vṛṃhaṇaṃ māṃsam atyartham vihaṅgānām māṃsabhājināṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mānsān tuH māṃsaṃ tu A1938 māṃmsaṃ tu N vṛṃhaṇaṃ
vṛṃhaṇaṃ
H

bṛṃhaṇaṃ
A1938

vṛṃhanam
N
māṃsamA1938​H māsam N vihaṅgānāmN​H khagānāṃ A1938 māṃsabhājināṃH piśitāśinām ||134|| A1938 māṃsabhojināṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.135
matyāśinām pittaharam vātaghnan dhānyacāriṇāṃ |
jalajānūpajā grāmyā kravyādaikasaphās tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
matyāśināmmatsyāśināṃH matsyāśināṃmatsyāśināṃ A1938​N pittaharampittaharaṃN​H pittakaraṃ A1938 dhānyacāriṇāṃN​H dhānyacārinām A1938 grāmyāA1938​H grāmyāḥ N kravyādaikasaphāsem. kracyādaikaśaphās A1938 kravyād aikaśaphās N krad aikasaphās H
cf. 1938 ed. 1.46.136
prahaa vilavāsāś ca tathā jaṅghālasaṃjñitāḥ |
pranudā viṣkirāś caiva laghavaḥ syur yathottaraṃ ||
alpābhiṣyandinaś caiva yathāpūrvvam ato nyathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prahaaH prasahā A1938 pravahā N vilavāsāś cavilavāsāś caN​H bilavāsāś ca A1938 tathāN​H ye ca A1938 jaṅghālasaṃjñitāḥjaṅghālasañjñitāḥA1938​H jaṃgalasaṃjñitāḥ | N pranudā
pranudā
H

pratudā
A1938​N
laghavaḥ syurA1938​H laghavaḥ syu N yathāpūrvvamyathāpūrvvamN​H yathāpūrva A1938 atoN​H mato A1938 nyathāN​H 'nyathā ||136|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.137
sarvaśarīrebhyaḥ pradhānatamāvarttibhyām ādadyāt || pradhānālābhe madhyamavayasas tu mānsaṃ sadyaskam akliṣṭam upādeyam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvaśarīrebhyaḥsarva śarīrebhyaḥN​H prāmāṇādhikās tu svajātāvalpasārā guravaś ca | sarvaprāṇināṃ sarvaśarīrebhyaḥ A1938 pradhānatamāvarttibhyāmpradhānatamāvarttibhyāmH pradhānatamā bhavanti yakṛtpradeśavartina A1938 pradhānatamā varttinyām N ādadyāt || pradhānālābheādadyāt | pradhānālābheN​H stānādadīta; pradhānālābhe A1938 madhyamavayasas tuN​H madhyamavaya A1938 mānsaṃmāṃsaṃN​H skaṃ A1938 sadyaskamN​H sadyaska A1938 akliṣṭamN​H makliṣṭa A1938 upādeyamupādeya𑑎mN​H mupādeyaṃ A1938 itiN​H māṃsam iti ||137|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.138
caraḥ śarīrāvayavāḥ svabhāvo dhātavaḥ kriyā |
liṅgam praṇāṃ saṃskāro mātrā cāsmin parīkṣate || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
caraḥN​H bhavati cātra
caraḥ
A1938
praṇāṃH pramāṇaṃ A1938​N cāsmin parīkṣateH cāsmin parīkṣyate ||138||
iti māṃsavargaḥ |
A1938
cāsmi parīkṣyate || N
[Phalavarga]
cf. 1938 ed. 1.46.139
ata ūrdhvaṃ phalāny upadekṣyāmaḥ ||
tad yathā || dāḍimāmalakavadarakolakarkandhukapitthamātuluṅgām pramāṇaṃ mrāmrātakalakucakara marddanabhavyapiyālapārāvatavetraphalaprācīno malakatintiḍīkanīpakuśāmrāmlītakanāgaraṅgaprabhṛtīni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ata|| ataN​H atha phalavargaḥ |
ata
A1938
ūrdhvaṃA1938​H ūrdhvaṃ la N phalānyN​H phalā A1938 upadekṣyāmaḥupadekṣyāmasN​H nyupadekṣyāmaḥ | A1938 dāḍimāmalakavadarakolakarkandhukapitthamātuluṅgāmdāḍimāmalakavadarakolakarkandhukapitthamātuluṅgāmH dāḍimāmalakabadarakolakarkandhusauvīrasiñcitikāphalakapitthamātuluṅ A1938 dāḍimāmalakavadarakolakarkkanduka𑑎pitthamātuluṃ N pramāṇaṃH gā A1938​N mrāmrātakalakucakaraHpc mrāmrātakakara A1938 mrātakalakucakara N​Hac marddanabhavyapiyālapārāvatavetraphalaprācīnoH mardapriyālanāraṅga- jambīralakucabhavyapārāvatavetraphalaprācīnā A1938 mardnabhavyapiyālapārāvatavetraphalaprācīnām a N malakatintiḍīkanīpakuśāmrāmlītakanāgaraṅgaprabhṛtīnimalakatintiḍīkanīpakuśāmrāmlītakanāgaraṅgaprabhṛtīniH malakatintiḍīkanīpakośāmrāmlīkāprabhṛtīni ||139|| A1938 malakatintiḍīkanīpakuśāmrāmlītakanāgara prabhṛtīni | N
1.46.139.add
etāny amlāny anilaṃ hanyur oṣṇād vipāke madhurāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. amlāni rasataḥ pāke gurūṇyuṣṇāni vīryataḥ |
pittalānyanilaghnāni kaphotkleśakarāṇi ca ||140||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.141
kaṣāyānurasas teṣāṃn dāḍiman nātipittalaṃ |
dīpanīyaṃ rucikaraṃ hṛdyaṃ varcco nivandhanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyānurasaskaṣāyānurasanH kaṣāyānurasaṃkaṣāyānurasan A1938​N teṣāṃnH teṣāṃ A1938​N dāḍimandāḍimaṃA1938​H ḍāḍiman N varccoN​H varco A1938 nivandhanaṃN​H vibandhanam ||141|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.142
dvividhan tat tu vijñeyam madhurañ cāmlam eva ca |
tridoṣaghnaṃ madhuram amlam vātakaphāpahaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhuramH tu madhura A1938 samadhuraṃ N amlamH mamlaṃ A1938 amvlam N
cf. 1938 ed. 1.46.143
amlaṃ samadhuran tiktaṃ kaṣāyaṃ kaṭukaṃ saraṃ |
cakṣuṣyaṃ sarvvadoṣaghnaṃ vṛṣyam āmalakaṃ phalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
amlaṃA1938​H amvlaṃ N kaṣāyaṃ𑑎 jpegkaṣāyaṃA1938​H kaṣāya N vṛṣyamN​H vṛṣya A1938 āmalakaṃH māmalakī A1938 āmalaka N
cf. 1938 ed. 1.46.144
hanti vātan tad amlatvāt pittam mādhuryaśatyataḥ |
kaphaṃ rūkṣakaṣāyatvāt phalebhyo 'bhyadhikan tataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad amlatvāt pittamH tadamlatvāt pittaṃ A1938 tad amvlatvāt pittam N mādhuryaśatyataḥH mādhuryaśaity ataḥ | A1938 mādhūryaśaityataḥ | N rūkṣakaṣāyatvāt phalebhyorūkṣakaṣāyatvāt 𑑎 phalebhyoA1938​H rūkṣakaṣāyatvāt phalebhyo N 'bhyadhikan'bhyadhikaṃA1938​H bhyadhikan N tataḥN​H ca tat ||144|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.145
karkkandhukolavaram amlam vātakaphāpahaṃ |
pakkvam pittānilaharaṃ snigdhaṃ samadhuraṃ saraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karkkandhukolavaramH karkandhukolabadara A1938 karkandhukolavadaram N amlamH māmaṃ A1938 amvlam N vātakaphāpahaṃvātakaphāpahaṃN​H pittakaphāvaham | A1938 pakkvam
pakkvam
H

pakvaṃ
A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.146
purāṇaṃ bhagnaśamanaṃ śramaghaṃ laghudīpanaṃ |
sauvīraṃ vadaraṃ snigdham madhuram vātapittajit ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
purāṇaṃN​H purāta A1938 bhagnaśamanaṃbhagnaśamanaṃH naṃ tṛṭśamanaṃ A1938 tṛpraśamanaṃ N śramaghaṃH śramaghnaṃ A1938​N laghudīpanaṃlaghu dīpanaṃN​H dīpanaṃ A1938 sauvīraṃ
sauvīraṃ
H
laghu |
sauvīraṃ
A1938

sauvīra
N
vadaraṃN​H badaraṃ A1938 snigdhamsnigdhaṃA1938​H snighnaṃ N vātapittajitA1938​H vāttapittajit | N
cf. 1938 ed. 1.46.147
kaṣāyaṃ svā du sāṃgrāhī śītaṃ siñcitikāphalam ||
āmam viṣaghnamasvarya kapitthaṃ grāhi vātalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāṃgrāhīH saṅgrāhi A1938 saṃgrāhī N viṣaghnamasvaryaH kapitthamasvaryaṃ A1938 viṣaghnam asvaryaṃ N kapitthaṃN​H kaphaghnaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.148
kaphānilaharam pakvan madhurāmlarasaṅ guruḥ ||
śvāsakāsoruciharan ghnaṃ kaṇṭhaviśodhanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphānilaharamkaphānilaharaṃkaphānilaharamA1938​H kaphanīlaharaṃ N pakvan madhurāmlarasaṅH pakvaṃ madhurāmlarasaṃ A1938 pakvaṃ mmadhurāmvlarasaṃ N guruḥN​H guru | A1938 śvāsakāsoruciharan ghnaṃ
śvāsakāsoruciharan ghnaṃ
H

śvāsakāsāruciharaṃ tṛṣṇāghnaṃ
A1938​N
kaṇṭhaviśodhanaṃN​H kaṇṭhaśodhanam ||148|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.149
laghvamlaṃ dīpanaṃ snigdham mātuluṅgam mudāhṛtaṃ ||
tvak tiktā durjjarās tasya vātakrimikaphāpahāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghvamlaṃA1938​H laghv amvla N snigdhamH hṛdyaṃ A1938 snigdhāṃ N mātuluṅgamA1938​H mātulaṅgam N mudāhṛtaṃudāhṛtam |udāhṛtaṃ |H udāhṛtam udāhṛtam |udāhṛtaṃ | A1938​N durjjarāsdurjarāsN​H durjarā A1938 vātakrimikaphāpahāḥvātakrimikaphāpahāḥN​H vātakrimikaphāpahā ||149|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.150
svādu śītaṅgurusnigdham māṃsam mārutapittajit ||
medhyaṃ śūlānilaś ccarddikaphārocakanāśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śūlānilaśH śūlānila A1938​N ccarddikaphārocakanāśanaṃH cchardikaphārocakanāśanam ||150|| A1938 cchardikapharocakanāśanaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.151ab
dīpanaṃ laghu sāṅgrahi gulmārśoghnaṃ keśaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāṅgrahisaṃgrāhiH saṅgrāhisaṃgrāhi A1938​N gulmārśoghnaṃem. gulmārśoghnaṃ tu A1938 gulmāṣoghnaṃ tu N gulmārśoghna H keśaraṃkesaram |kesaraṃ |em. kesaram kesaram |kesaraṃ | A1938​N n keśa𑑎raṃ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śūlājīrṇavibandheṣu mande 'gnau kaphamārute ||151|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. arucau ca viśeṣeṇa rasastasyopadiśyate | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.152cd
pittam ārutakṛd vālam pittalam vaddhakeśaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittamN​H pittā A1938 ārutakṛd vālamH nilakaraṃ bālaṃ A1938 ārudakṛd vālaṃ N vaddhakeśaraṃN​H baddhakesaram ||152|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.153
hṛdyam varṇṇakaram vṛṣyaṃ rucyam māṃsavalapradaṃ ||
kaṣāyānurasaṃ svādu vātaghnaṃ vṛṃhaṇaṅ guruḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṣyaṃN​H rucyaṃ A1938 rucyamrucyaṃN​H rakta A1938 māṃsavalapradaṃH māṃsabalapradam | A1938 māsavalapradaṃ | N vṛṃhaṇaṅvṛṃhaṇaṃN​H bṛṃhaṇaṃ A1938 guruḥgurujpeg A 1267_11_45.jpg_bottomḥN​H guru ||153|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.154
pittāvirodhi sampakkvam āmraṃ śulravivarddhanaṃ ||
vṛṃhaṇam madhuraṃ valyaṃ guru viṣṭabhya jīryati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sampakkvamH sampakvam A1938 saṃpa N āmraṃA1938​H māmlva N śulravivarddhanaṃśulravijpegvarddhanaṃH śukravivardhanam | A1938 śukravivarddha | N vṛṃhaṇam
vṛṃhaṇam
H

bṛṃhaṇaṃ
A1938

vṛṃhana
N
valyaṃN​H balyaṃ A1938 jīryatiA1938​H ryati | N
cf. 1938 ed. 1.46.155
āmrātakaphalaṃ vṛṣyaṃ sasnehaṃ śleṣmavarddhanaṃ ||
tridoṣaviṣṭambhakaraṃ lakucaṃ śukradūṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āmrātakaphalaṃA1938​H amātrakaphalaṃ N śukradūṣaṇaṃN śukranāśanam ||155|| A1938 śukraduṣalaṃ | H
cf. 1938 ed. 1.46.156
amlam tṛṣāpahaṃ rucyam pittakṛt karamarddakaṃ ||
vātapittaharaṃ vṛṣyam pipālaṃ guru śītalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
amlamamlaṃA1938​H amvlaṃ N pittakṛt karamarddakaṃpittakṛt karamardakampittakṛt karamarddakaṃA1938​H pittaṃ kṛt karamardakaṃ || N pipālaṃH priyālaṃ A1938 pripālaṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.157
hṛdyaṃ svādu kaṣāyāmlam bhavyam āsyaviśodhanaṃ ||
pittaśleṣmaharam grāhi guru viṣṭambhi śītalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyāmlamkaṣāyāmlaṃA1938​H kaṣāyāmlvaṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.158
pārāvataṃ samadhuraṃ rucyam aty agnivātanut ||
garadoṣaharan nīpam prācīnāmalakan tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prācīnāmalakanprācīnāmalakaṃprācīnāmalakanA1938​H prācīamalakan N
cf. 1938 ed. 1.46.159
vātāpahan tintiḍīkamāmaṃ pittavalāsakṛt ||
grāhyuṣṇan dīpanaṃ rucyaṃ sampakkvaṃ kaphavātanut |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tintiḍīkamāmaṃA1938​H tintiḍīkam āmaṃ N pittavalāsakṛt || grāhyuṣṇanpittavalāsakṛt ||
grāhyuṣṇan
H
pittabalāsakṛt |
grāhyuṣṇaṃ
A1938
pittavalāsakṛt ||
grāhy uṣṇaṃ
N
dīpanaṃA1938​H dīpaṇaṃ N sampakkvaṃsaṃpakvaṃH sampakvaṃsaṃpakvaṃ A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tasmād alpāntaraguṇaṃ kośāmraphalamucyate | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.160cd
amlīkāyā phalam pakkvan tadvad bhedi tu kevalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
amlīkāyāH amlīkāyāḥ A1938 amvlīkāyāḥ N pakkvanH pakvaṃ A1938​N tadvad bhedi tuA1938​H tad vad bhedi tu N
cf. 1938 ed. 1.46.161
amlaṃ samadhuraṃ hṛdyam viṣadam bhaktarocanaṃ |
vātaghnan durjarañ coktan nāgaraṅgaphalaṃ guruḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
amlaṃA1938​H amvlaṃ N viṣadamH viśadaṃ A1938 viṣaḍaṃ N coktancoktaṃN​H proktaṃ A1938 nāgaraṅgaphalaṃH nāraṅgasya phalaṃ A1938 nāgaraṃ phalaṃ N guruḥN​H guru ||161|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tṛṣṇāśūlakaphotkleśacchardiśvāsanivāraṇam |
vātaśleṣmavibandhaghnaṃ jambīraṃ guru pittakṛt |
air āvataṃ dantaśaṭham amlaṃ śoṇitapittakṛt ||162||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.163
kṣīravṛkṣaphalajāmvūrājādanatodanandukavakuladhanvaśmantakaphalgupharūṣakacāṅgerukapuṣkaravarttibilvaprabhṛtīnyetāni śītāni kaphapittaharāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīravṛkṣaphalajāmvūrājādanatodanandukavakuladhanvaśmantakaphalgupharūṣakacāṅgerukapuṣkaravarttibilvaprabhṛtīnyetāniem. kṣīravṛkṣaphalajāmbavarājādanatodanaśītaphalatindukabakuladhanvanāśmantakāśvakarṇaphalgu- parūṣakagāṅgerukīpuṣkaravartibilvabimbīprabhṛtīni ||163|| A1938 kṣīravṛkṣaphalajāmvugajādanatodanatindukevalakuladhavnvanāśmantakaphalgupharūṣakacāṅgerukapuṣkaravarttivilvaprabhṛtīny etāni N kṣīravṛkṣaphalajāmvūrājādana𑑎todanandukavakuladhanvaśmantakaphalgupharūṣakacāṅgerukapuṣkaravarttivilvaprabhṛtīnyetāni H śītāniN​H om. A1938 kaphapittaharāṇiN​H om. A1938 caN​H om. A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. phalāny etāni śītāni kaphapittaharāṇi ca | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.164cd
sāṃgrāhikāni rūkṣāṇi kayamadhurāṇi ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāṃgrāhikāniN​H saṅgrāhakāṇi A1938 rūkṣāṇiA1938​H rukṣāṇi N kayamadhurāṇikayamadhurāṇiH kaṣāyamadhurāṇi A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.165
kṣīravṛkṣaphalan teṣāṃ guru viṣṭambhi śītalaṃ ||
kaṣāyamadhuraṃ sāmlan nātimārutakopanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhuraṃ
kaṣāyamadhuraṃ
H

kaṣāyaṃ madhuraṃ
A1938

kaṣāyamadhura
N
sāmlansāmlaṃA1938​H sāmvlaṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.166
atyartham vātalaṃ grāhi jāmvavaṅ kaphapittajit ||
snigdhasvādukaṣāyañ ca rākādanaphalaṃ guruḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jāmvavaṅH jāmbavaṃ A1938 jāmvaṃ N kaphapittajit || snigdhasvādukaṣāyañ cakaphapittajit ||
snigdhasvādukaṣāyañ ca𑑎
H
kaphapittajit snigdhaṃ svādu kaṣāyaṃ cakaphapittajit |
snigdhaṃ svādu kaṣāyaṃ ca
kaphapittajit |
snigdhaṃ svādu kaṣāyañ ca
A1938​N
rākādanaphalaṃem. rājādanaphalaṃ A1938​N​H guruḥN​H guru ||166|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.167
kaṣāyamadhuraṃ proktaṃ todanaṃ kaphavātajit ||
amloṣṇaṃ laghu sāṃgrāhi snigdhaṃ pittāgnivarddhanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhuraṃN​H kaṣāyaṃ madhuraṃ A1938 proktaṃN​H rūkṣaṃ A1938 kaphavātajit || amloṣṇaṃkaphavātajit |
amloṣṇaṃ
kaphavātajit ||
amloṣṇaṃ
A1938​H
kaphavātajit ||
amvloṣṇaṃ
N
sāṃgrāhisaṃgrāhiH saṅgrāhisaṃgrāhi A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.168
āmaṃ kaṣāyaṃ sāṃgrāhi tindukam vātakopanaṃ ||
vipāke guru sampakkvam madhuraṅkaphapittajit |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyaṃA1938​H kaṣāyāṃ N sāṃgrāhisaṃgrāhiH saṅgrāhisaṃgrāhi A1938​N sampakkvamsaṃpakvaṃH sampakvaṃsaṃpakvaṃ A1938​N madhuraṅkaphapittajitmadhuraṃ kaphapittajitA1938​H madhuraṃ kaphapittacit | N
cf. 1938 ed. 1.46.169
madhurañ ca kaṣāyañ ca snigdhaṅ grāhi ca vākulaṃ ||
sthirīkarañ ca dantānām viṣadam phalam ucyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
grāhi caN​H saṅgrāhi A1938 vākulaṃN​H bākulam | A1938 viṣadamH viśadaṃ A1938​N phalamN​H phala A1938 ucyateN​H mucyate ||169|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.170
sakaṣāyaṃ himaṃ svādu dhānvanaṅ kaphapittajit ||
tadvad gāṅgerukam vidyād aśmantakaphalāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhānvanaṅdhānvanaṃdhānvanaṅA1938​H dhānvānaṃ N kaphapittajit || tadvad gāṅgerukamkaphapittajit ||
tadvad gāṅgerukam
H
kaphavātajit |
tadvad gāṅgerukaṃ
A1938
kaphapittajit ||
tadvad bhāṅgerukaṃ
N
vidyād aśmantakaphalāniA1938 viṃdyād aśmantakaphalāni N vidyā aśmantakaphalāni H
cf. 1938 ed. 1.46.171
viṣṭambhi madhuraṃ snigdham phalgu tarppaṇaṅ guruḥ ||
atyamlamīṣatmadhuraṅ kaṣāyānurasaṃ laghuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalguphalguA1938​H phalgujuḥ N tarppaṇaṅH jaṃ tarpaṇaṃ A1938 saṃtarpaṇaṃ N guruḥN​H guru | A1938 atyamlamīṣatmadhuraṅ
atyamlamīṣatmadhuraṅ
H

atyamlamīṣanmadhuraṃ
A1938

aty amvlam īṣan madhuraṃ
N
laghuḥN​H laghu ||171|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.172
vātaghnam pittajanam āmam vidyāt pharūṣakaṃ ||
tad eva pakkvam madhuram vātapittanivarhaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittajanampittajanaṃN​H pittajana A1938 āmamāmaṃN​H māmaṃ A1938 vidyāt pharūṣakaṃH vidyāt paruṣakam | A1938 vidyāt pakaṃ || N pakkvamH pakvaṃ A1938​N vātapittanivarhaṇaṃH vātapittanibarhaṇam ||172|| A1938 vātapittanivarhaṇāṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.173
vipāke madhuraṃ śītaṃ raktaprasādanaṃ ||
pauṣkaraṃ svādu viṣṭambhi valyaṃ kaphakaraṃ phalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktaprasādanaṃraktapittaprasādanam |raktapittaprasādanaṃ ||H raktapittaprasādanam raktapittaprasādanam |raktapittaprasādanaṃ || A1938​N valyaṃvalyaṅvalyaṃ𑑎N​H balyaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.174
kaphānilaharan tīkṣṇaṃ snigdhaṃ sāṅgrāhi dīpanaṃ ||
kaṭutiktakaṣāyoṣṇam vālam bilvam udāhṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhaṃA1938​H snigdhāṃ N sāṅgrāhisāṃgrāhiN​H saṅgrāhi A1938 vālamvālaṃN​H bālaṃ A1938 bilvamem. bilva A1938 vilvam N​H udāhṛtaṃN​H mudāhṛtam ||174|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.175
tad eva vidyāt sampakvam madhurānurasaṅ guruḥ ||
vidāhi viṣṭambhakaran doṣakṛt pūtimārutaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad evaN​H vidyāt tad eva A1938 vidyāt sampakvamvidyāt sampakvaṃN​H sampakvaṃ A1938 madhurānurasaṅmadhurānurasaṃA1938​H madhurānurasa N guruḥN​H guru | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bimbīphalaṃ sāśvakarṇaṃ stanyakṛt kaphapittajit |
tṛḍdāhajvarapittāsṛkkāsaśvāsakṣayāpaham ||176||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.177
tālanālikerapanasamocaprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.178
svādupākarasāny āhur vvātapittaharāṇi ca |
valapradāni snigdhāni vṛṃhaṇāni himāni ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valapradāni
valapradāni
N​H

balapradāni
A1938
snigdhāniA1938​H sgnigdhāni N vṛṃhaṇāniN​H bṛṃhaṇāni A1938
cf. 1938 ed. 1.46.179
phalaṃ svādurasam teṣān tālajaṃ gurupittajit |
tad vījaṃ svādupākan tu mūtralaṅ kaphapittajit ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurupittajit | tad vījaṃguru pittajit ||
tad vījaṃ
gurupittajit |
tad vījaṃ
N​H
guru pittajit |
tadbījaṃ
A1938
kaphapittajitN​H vātapittajit ||179|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.180
nālikeraṃ guru snigdhaṃ pittaghnaṃ svādu śītalaṃ |
valamāṃsapradaṃ hṛdyam vṛṃhaṇam bastiśodhanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhaṃA1938​H sgnidhaṃ N valamāṃsapradaṃ
valamāṃsapradaṃ
N​H

balamāṃsapradaṃ
A1938
vṛṃhaṇamvṛṃhaṇamN​H bṛṃhaṇaṃ A1938 bastiśodhanaṃbastiśodhanamA1938 vastiśodhana | N vasti𑑎śodhanaṃ || H
cf. 1938 ed. 1.46.181
panasaṃ sakaṣāyam tu snigdhaṃ svādu himaṃ guru |
maucaṃsvādurasam proktaṃ kaṣāyān nātitalaṃ ||
raktapittaharam vṛṣyaṃ rucyaṃ śleṣmakaraṅ guruḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
himaṃN​H rasaṃ A1938 guruA1938​H guruḥ | N kaṣāyānkaṣāyanH kaṣāyaṃkaṣāyan A1938​N nātitalaṃnātiśītalam |nātiśītalaṃ |H nātiśītalam nātiśītalam |nātiśītalaṃ | A1938​N rucyaṃA1938​H om. N guruḥN​H guru ||181|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.182
drākṣākāśmaryamadhūkapuṣpakharjūraprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
drākṣākāśmaryamadhūkapuṣpakharjūraprabhṛtīnidrākṣākāśmaryamadhūkapuṣpakharjūraprabhṛtīniA1938​H dākṣākāśmaryamadhūkapuṣpakharjuraprabhṛtīni N
cf. 1938 ed. 1.46.183
raktapittaharāṇy āhur gurūṇi ca ||
teṣān drākṣā sarā svaryā madhurā snigdhaśītalā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittaharāṇyraktapittaharāH raktapittaharāraktapittaharā A1938​N āhurH ṇyāhur A1938 ṇyā N gurūṇigurūṇiA1938​H om. N caH madhurāṇi ca A1938 huguruṇi ca | N madhurāA1938​H madhurāḥ N snigdhaśītalāA1938​H snigdhaśītalāḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.184
raktapittajvaraśvāsatṛṣṇādāhakṣayāpahā ||
hṛdyaṃ mūtravivandhaghnam pittāsṛgdāhanāśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mūtravivandhaghnammūtravivaṃdhaghnaṃN​H mūtravibandhaghnaṃ A1938 pittāsṛgdāhanāśanaṃN​H pittāsṛgvātanāśanam ||184|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.185
keśyaṃ rasāyanam medhyaṅ kāśmaryam phalam ucyate ||
kṣatakṣayāpahaṃ hr̥dyam vṛṃhaṇaṃ śītalaṃ guru |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalamN​H phala A1938 ucyateN​H mucyate | A1938 kṣatakṣayāpahaṃ
kṣatakṣayāpahaṃ
A1938​H

kṣatakṣayāyāpahaṃ
N
hr̥dyamH hṛdyaṃ A1938​N vṛṃhaṇaṃN​H om. A1938 guruH tarpaṇaṃ guru ||185|| A1938 guruḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.186
vṛṣyaṃ snigdhaṃ samadhuraṃ khā rjjuraṃ raktapittahṛt ||
vṛṃhaṇīyahṛdyañ ca madhūkakusumaṅ guru |
vātapittopaśamanam phalan tasyopadiśyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṣyaṃN​H ra A1938 snigdhaṃH se pāke A1938 snigdha N samadhuraṃ khāsamadhuraṃ khā𑑎H ca madhuraṃ khā A1938 samadhuraṃ kha N rjjuraṃH rjūraṃ A1938​N raktapittahṛt || vṛṃhaṇīyahṛdyañ caraktapittahṛt ||
vṛṃhaṇīyahṛdya𑑎ñ ca
H
raktapittanut |
bṛṃhaṇīyamahṛdyaṃ ca
A1938
raktapittat |
vṛṃhaṇīyaṃ ahṛdyañ ca
N
guruA1938​H guruḥ N phalanphalaṃA1938​H phala N
cf. 1938 ed. 1.46.187
vātamākṣoḍātikamukulaniculaprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātamākṣoḍātikamukulaniculaprabhṛtīnivātamākṣoḍātikamukulaniculaprabhṛtīniH vātāmākṣoḍābhiṣukaniculapicunikocakorumāṇaprabhṛtīni ||187|| A1938 vātāmākṣoḍabhiṣukanicūlaprabhṛtīni | N
cf. 1938 ed. 1.46.188
pittaśleṣmaharāṇyāhuḥ snigdhoṣṇāni gurūṇi ca |
vṛṃhaṇānyanilaghnāni valyāni madhurāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhoṣṇāniA1938​N​Hpc snigdhoni Hac gurūṇi caA1938​H guruṇi ca | N vṛṃhaṇānyanilaghnāni
vṛṃhaṇānyanilaghnāni
N​H

bṛṃhaṇāny anilaghnāni
A1938
valyāniN​H balyāni A1938
cf. 1938 ed. 1.46.189
kaṣāyaṅ kaphapittaghnaṃ kiñcittiktaṃ rucipradaṃ |
hṛdyaṃ sugaṃdhi madhuraṃ lavalīphalam ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kiñcittiktaṃki𑑎 ñcit tiktaṃH kiñcit tiktaṃki𑑎 ñcit tiktaṃ A1938​N madhuraṃN​H viśadaṃ A1938 lavalīphalamN​H lavalīphala A1938 ucyateN​H mucyate ||189|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.190
vasiraṃ śītapākaṃ tu sāruḥ karanivandhanaṃ |
viṣṭambhi śītaṃ rūkṣaṅ ca vātapittaprakopanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītapākaṃ tuśītapākan tuN​H śītapākyaṃ ca A1938 sāruḥN​H sāru A1938 karanivandhanaṃkaranivandhanaṃN​H ṣkaranibandhanam | A1938 śītaṃN​H durjaraṃ A1938 rūkṣaṅ carūkṣañ caN​H rūkṣaṃ śī A1938 vātapittaprakopanaṃN​H talaṃ vātakopanam ||190|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.191
vipāke madhurañ cāpi raktapittapra kta prasādanaṃ |
airāvatan dantaśatham amlaṃ śoṇitapittakṛt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittapra ktaraktapittapra𑑎 ktaH raktapitta A1938​N airāvatan
airāvatan
H

air āvataṃ
A1938

aivadatan
N
dantaśathamH dantaśaṭha A1938 dantaśaṭham N amlaṃH mamlaṃ A1938 amvlaṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.192
śītaṅ kaṣāyamadhuraṇ ṭaṅkam mārutakṛd guru ||
snigdhoṣṇan tiktamadhuram vātaśleṣmaghnamiṅmudaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhuraṇ ṭaṅkamH kaṣāyaṃ madhuraṃ ṭaṅkaṃ A1938 kaṣāyaṃ madhuraṃ ṭaṅka N mārutakṛd guruH mārutakṛdguru | A1938 mārutakṛd gutuḥ | N vātaśleṣmaghnamiṅmudaṃvātaśleṣmaghnami𑑎ṅmudaṃH vātaśleṣmaghnamaiṅgudam ||192|| A1938 vātaśleṣmaghnamiṅgudaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.193
śamīphalaṃ guru svādu rūkṣoṣṇaṃ keśanāśanaṃ |
guruśleṣmāntakaphalaṅ kaphakṛnmadhuraṃ himaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣoṣṇaṃA1938​H rukṣoṣṇaṃ N guruśleṣmāntakaphalaṅ
guruśleṣmāntakaphalaṅ
H

guru śleṣmātakaphalaṃ
A1938

guru śleṣmātakaohalaṃ
N
kaphakṛnmadhuraṃA1938​H kaphakṛn madhuraṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.194
karīrākṣakapīlūni tṛṇaśūṇyaphalāni ca |
svādutiktakaṭūṣṇāni kaphavātaharāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karīrākṣakapīlūnikarīrākṣikapīlūniH karīrākṣikapīlūnikarīrākṣikapīlūni A1938​N tṛṇaśūṇyaphalāni caH tṛṇaśūnyaphalāni ca | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.195
raktapittaharam teṣāṃ rasaṃ kaṭuvipākinaḥ |
tīkṣoṣṇaṅ kaṭūkam pīlu sasnehaṅ kaphapittajit ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittaharamraktapittaharaṃN​H tiktaṃ pinttakaraṃ A1938 rasaṃN​H saraṃ A1938 kaṭuvipākinaḥkaṭuvipāki ca |kaṭuvipāki ca |H kaṭuvipāki ca kaṭuvipāki ca |kaṭuvipāki ca | A1938​N tīkṣoṣṇaṅ
tīkṣoṣṇaṅ
H

tīkṣṇoṣṇaṃ
A1938​N
kaṭūkamkaṭukamH kaṭukaṃkaṭukam A1938​N kaphapittajitN​H kaphavātajit ||195|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.196
aruṣkaran tauravakaṅ kaṣāyaṃ laghupākinaḥ |
uṣṇakrimiharo mehaśāphadurnamanāśanaṃ ||
kuṣṭhagulmodarārśoghnaṃ laghupāki tathaiva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aruṣkaranaruṣkaraṃN​H āruṣkaraṃ A1938 tauravakaṅtauravakaṃN​H tauvarakaṃ A1938 laghupākinaḥH kaṭupāki ca | A1938 laghupāki ca N uṣṇakrimiharo
uṣṇa krimiharo

uṣṇakrimiharo
N​H

uṣṇaṃ kṛmijvarā
A1938
mehaśāphadurnamanāśanaṃH nāhamehodāvartanāśanam | A1938 mehaśāphadurnāmanāśanaṃ | N kuṣṭhagulmodarārśoghnaṃ
kuṣṭhagulmodarārśoghnaṃ
A1938​H

kuṣṭhagulmodarār śoghnaṃ
N
laghupākila𑑎ghupākiH kaṭupāki A1938 laghupāke N
cf. 1938 ed. 1.46.197ab
karañjakiṅśukāriṣṭaphalañ jantupramehanut ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karañjakiṅśukāriṣṭaphalañkarañjakiṃśukāriṣṭaphalaṃA1938​H karañjakiṃśukāriṣṭaphala N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. aṅkolasya phalaṃ visraṃ guru śleṣmaharaṃ himam ||197|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.198
rukṣoṣṇaṅ kaṭukam pāke laghu vātakaphāpahaṃ |
tiktamīṣadviṣahitam viḍaṅgaṅgaṃ krimināśanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rukṣoṣṇaṅH rūkṣoṣṇaṃ A1938 rukṣṇoṣṇāṃ N tiktamīṣadviṣahitam
tiktamīṣadviṣahitaṃ

tiktamīṣadviṣahitam
A1938​H

tiktam īṣad viṣahitaṃ
N
viḍaṅgaṅgaṃviḍaṃgaṃH viḍaṅgaṃviḍaṃgaṃ A1938​N krimināśanaṃkrimināśanaṃN​H kṛmināśanam ||198|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.199
vraṇyam uṣṇaṃ sanaṃ medhyaṃ doṣaghnam mehakuṣṭhanut |
kaṣāyandīpanaṃ sāmlañ cakṣuṣyañ harītakaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vraṇyamN​H vraṇya A1938 uṣṇaṃN​H muṣṇaṃ A1938 sanaṃH saraṃ A1938​N medhyaṃA1938​H medo N mehakuṣṭhanut | kaṣāyandīpanaṃmehakuṣṭhanut |
kaṣāyan dīpanaṃ
mehakuṣṭhanut |
kaṣāyandīpanaṃ
N​H
śophakuṣṭhanut |
kaṣāyaṃ dīpanaṃ
A1938
sāmlañH cāmlaṃ A1938 sāmvlaṃ N cakṣuṣyañ harītakaṃH cakṣuṣyaṃ cābhayāphalam ||199|| A1938 cakṣuṣyañ ca harītakaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.200
bhedanaṅ kaṭurūkṣoṣṇam vaivasvaryakrimiśodhanaṃ |
cakṣuṣāṃ laghupākākṣaṃ kaṣāyaṃ kaphapittajit ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭurūkṣoṣṇamH laghu rūkṣoṣṇaṃ A1938 kaṭu rukṣoṣṇaṃ N vaivasvaryakrimiśodhanaṃvaivasvaryajpegkrimiśodhanaṃH vaisvaryakrimināśanam | A1938 vaisvaryaṃ krimiśodhanaṃ | N cakṣuṣāṃ
cakṣuṣāṃ
H

cakṣuṣyaṃ
A1938​N
laghupākākṣaṃH svādupākyākṣaṃ A1938 laghupākakṣa N
cf. 1938 ed. 1.46.201ab
kaphapittaharaṃ rūkṣaṃ vaktrakledamalāpahaṃ |
kaṣāyam īṣatmadhuraṃ kiñcit pūgaphalaṃ saraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vaktrakledamalāpahaṃvaktrakledamalāpahamA1938​H vakrakledamālāpahaṃ | N kaṣāyam
kaṣāyam
N​H

kaṣāya
A1938
īṣatmadhuraṃīṣan madhuraṃN​H mīṣanmadhuraṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.202ab
jātīkośotha karpūraṃ jātīkaṭukayoḥ phalaṃ |
kakkolakaṃ lavaṅgañ ca tiktaṅ kaṭu kaphāpahaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jātīkośothaH jātīkośo 'tha A1938 jātikoṣotha N kakkolakaṃ
kakkolakaṃ

kakkolakaṃ
N​H

kakko(ṅko)lakaṃ
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.203ab
laghu tṛṣṇāpahaṃ vaktrakledadaurgandhyanāśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tṛṣṇāpahaṃA1938​H tṛṣāpahaṃ N vaktrakledadaurgandhyanāśanaṃvaktrakledadaurgandhyanāśanamA1938​H vakrakledaurgandhyanāśanāṃ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. satiktaḥ surabhiḥ śītaḥ karpūro laghu lekhanaḥ ||203|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tṛṣṇāyāṃ mukhaśoṣe ca vair asye cāpi pūjitaḥ
latākastūrikā tadvacchītā bastiviśodhanī ||204||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.205ab
piyālamajjā madhurā vṛṣyā pittānilāpahā ||
baibhītakī madakarī kaphamārutanāśanī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
piyālamajjāH priyālamajjā A1938 pipālamajjā N madhurāH madhuro A1938​N vṛṣyāvṛṣyāN​H vṛṣyaḥ A1938 pittānilāpahāN​H pittānilāpahaḥ | A1938 baibhītakī
baibhītakī
H

baibhītako
A1938

vaibhītakī
N
madakarīN​H madakaraḥ A1938 kaphamārutanāśanīN​H kaphamārutanāśanaḥ ||205|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.206ab
kaṣāyamadhurā majjā kolānām pittanāśanī ||
tṛṣṇācchardyanilaghnā ca tadvadāmalakasya ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyamadhurāH kaṣāyamadhuro A1938​N pittanāśanīN​H pittanāśanaḥ | A1938 tṛṣṇācchardyanilaghnā ca
tṛṣṇācchardyanilaghnā ca
H

tṛṣṇācchardyanilaghnaś ca
A1938

tṛṣṇācchardy anilaghnā ca
N
tadvadāmalakasyaA1938​H tadvad āmalakasya N
cf. 1938 ed. 1.46.207ab
bījapūrakasamyāke majjā kośāṃmrasambhavāḥ ||
svādupākāgnibaladā snigdhā pittānilāpahā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bījapūrakasamyākeH bījapūrakaśamyāka A1938 vījapūrakaśamyāka N kośāṃmrasambhavāḥkośāṃmrasambhavāḥH kośāmrasambhavaḥ | A1938 kośāmrasambhavāḥ || N svādupākāgnibaladā
svādupākāgnibaladā
H

svādupāko 'gnibaladaḥ
A1938

svādupākognivaladā
N
snigdhāN​H snigdhaḥ A1938 pittānilāpahāpittānilāpahāN​H pittānilāpahaḥ ||207|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.208ab
yasya yasya phalasyeha vīryam bhavati yādṛśaṃ ||
tasya tasyaiva vīryeṇa majjānām api nirddiśet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalasyehaA1938​H phalasyehaṃ N majjānāmH majjānam A1938 majjānā N apiA1938​H mepi N
cf. 1938 ed. 1.46.209abcd
phaleṣu paripakkvaṃ yad guṇavat tad udāhṛtaṃ ||
bilvād anyatra vijñeyam āmam etad guṇottaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
paripakkvaṃH paripakvaṃ A1938 pakvaṃ N bilvād anyatra
bilvād anyatra
A1938​H

vilvād anyatra
N
etad guṇottaraṃetad guṇottaraṃN​H taddhi guṇottaram | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. grāhyuṣṇaṃ dīpanaṃ taddhi kaṣāyakaṭutiktakam ||209|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.210
vyādhitaṅ krimiduṣṭañ ca pākātītam adeśajaṃ ||
varjjanīyaṃ hitat sarvvam aparyāgatam eva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krimiduṣṭañ caN​H kṛmijuṣṭaṃ ca A1938 pākātītamN​H pākātīta A1938 adeśajaṃH makālajam | A1938 adeśaja || N hitat sarvvamH phalaṃ sarva A1938 hitaṃ sarvvam N aparyāgatamaparyāgatamN​H maparyāgatam A1938 eva caN​H eva ca ||210||
iti phalavargaḥ |
A1938
1.46.210.add1
vidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālaśṛṅgāṭakakaśerupiṇḍālumadhvāluhamtyā lukaprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālaśṛṅgāṭakakaśerupiṇḍālumadhvāluhamtyāvidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālaśṛṅgāṭakakaśerupiṇḍālumadhvāluhamtyāH vidārīkandaśabhāvarīviśamṛṇālaśṛṅgāṭalakaśerupiṇḍālumadhvāluha N
1.46.210.add2
raktapittaharāṇyāhuḥ śītāni madhurāṇi ca |
gurūṇi bahuśukrāṇi stanyavṛddhikarāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittaharāṇyāhuḥH raktaṃ pittaharāṇyāhuḥ N bahuśukrāṇivahuśukrājpegṇiem. vahuśukrāṇivahuśukrājpegṇi N​H
1.46.210.add3
madhuro bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ śītasvaryo 'timūtralaḥ |
vidārikandāovlpaś ca vātapittaharaś ca saḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bṛṃhaṇoH vṛṃhaṇo N śītasvaryośītasvaryoH śītasvaryo N 'timūtralaḥ'timūtralaḥH ti mūtralaḥ | N vidārikandāovlpaś ca
vidārikandāovlpaś ca
H
vidārikando valyaś ca N
1.46.210.add4
vātapittaharāvṛṣyā svāduśītāśatāvarī |
mahatī saiva hṛdyā tu meṣāgnibalavarddhanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saivasaivaH sauva N meṣāgnibalavarddhanīmeṣāgnibalavarddhanīH medhāgnibalavarddhanī || N
1.46.210.add5
grahaṇya vikāraghnī vṛṣyāśītārasāyanī |
kaphapittaharās tiktās tasyā evāṅkurāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
grahaṇyagrahaṇyaH grahaṇy a N vikāraghnīvikāra-ghnīH ṣṭauvikāraghnī N
1.46.210.add6
avidāhirasam proktaṃ raktapittaprasādanaṃ |
viṣṭambhimadhuraṃ rūkṣaṃ durjjaram vātakopanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
1.46.210.add7
guruviṣṭambhiśītau śṛṅgāṭakakaśerukau |
piṇḍolukaṃ kaphakaraṃ guruvātaprakopanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guruviṣṭambhiśītauguruviṣṭambhiśītauH guru viṣṭambhi śītau tu N śṛṅgāṭakakaśerukauN​Hpc śṛṅgāṭakakarukau | Hac kaphakaraṃN​Hpc kapharaṃ Hac
1.46.210.add8
surendrakandaśleṣmaghno vipāke kaṭupittakṛt ||
śalaraṇamāṇakaprabhṛtayaḥ kandāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭupittakṛt || śalaraṇamāṇakaprabhṛtayaḥkaṭupittakṛt ||
śalaraṇamāṇakaprabhṛtayaḥ
H
kaṭupittakṛt ||
śalaśūraṇa māṇakaprabhṛtayaḥ
N
1.46.210.add9
īṣat kaṣāyāḥ kaṭukāviṣṭambhino guravaḥ |
kaphakṛdvātalāḥ pittaharāś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
1.46.210.add10
māṇakaṃ svādupākaṃ tu guru vāpi prakīrttitaṃ |
śalakandas tu nātyuṣṇaḥ śūraṇogudakīlahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāpiH cāpi N prakīrttitaṃH prakīrtita | N śūraṇogudakīlahāH śūraṇo gudakīlahā || N
1.46.210.add11
kumudotpalapadmānāṅ kandamārutakopanāḥ |
kaṣāyāḥ pittaśamanā vipāke madhurāhimāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kumudotpalapadmānāṅH kumodotpalapadmānāṃ N
1.46.210.add12
varāhakandaśleṣmaghnaḥ kaṭukorasapākataḥ ||
kuṣṭhamehakrimiharo vṛṣyoṣṇaḥ pittavarddhanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varāhakandaśleṣmaghnaḥH varāhakandaḥ śleṣmaghnaḥ N kaṭukorasapākataḥH kaṭurasapākataḥ || N
1.46.210.add13
tālatātrakanālikerakharjjūraprabhṛtīnām mastakajātāni ||
svādupākarasānyāhuḥ pittaraktaharāṇi ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
1.46.210.add14
śukralābhyanilaghnāni kaphavṛddhikarāṇi ca ||
vālaṃ hy anārttavañ jīrṇṇaṃ vyādhitaṃ krimibhakṣitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śukralābhyanilaghnāniH śukralāy anilaghnāni N
1.46.210.add15
kandam vivarjjayet sarvvaṃ yo vā samyak rohati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
samyak rohatisamyak rohatiH samyak rohati || ❈ || N
[Śākavarga]
1.46.211
atha śākavarggam upadekṣyāmaḥ || puṣpaphalālābukaliṅgaprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śākavarggamśākavargamN​H śākavargaḥ | A1938 upadekṣyāmaḥupadekṣyāmaḥN​H
śākāny ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ |
A1938
puṣpaphalālābukaliṅgaprabhṛtīniH tatra puṣpaphalālābukālindakaprabhṛtīni ||211|| A1938 tatra puṣpaphalābukāliṅgaprabhṛtīni | N
cf. 1938 ed. 1.46.212
pittaghnānyanilaṃ kuryus tathā mandakaphāni ca |
sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi svādupākarasāni ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittaghnānyanilaṃpittaghnānyanilaṃN​H pittaghnāny anilaṃ A1938 sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi
sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi
A1938​H

śṛṣṭamūtrapurīṣāṇi
N
cf. 1938 ed. 1.46.213ab
pittaghnan teṣu kuṣmāṇḍam bālam madhyaṅ kaphāpahaṃ |
pakvaṃ laghūṣṇaṃ sakṣāran dīpanaṃ bastiśodhanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kuṣmāṇḍamkuṣmāṇḍamH kūṣmāṇḍaṃ A1938​N kaphāpahaṃkaphāpahaṃN​H kaphāvaham | A1938 pakvaṃ
pakvaṃ
N​H

śuklaṃ
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.214ab
sarvvadoṣaharaṃ hṛdyaṃ pathyañ cetovikāriṇāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dṛṣṭiśukrakṣayakaraṃ kālindaṃ kaphavātakṛt ||214|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. alāburbhinnaviṭkā tu rūkṣā gurvyatiśītalā | A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tiktālāburahṛdyā tu vāminī vātapittajit ||215|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.216
trapuṣer vvārukkerkkāruśīrṇṇavṛttaprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trapuṣerH trapusair A1938 trapuser N vvārukkerkkāruśīrṇṇavṛttaprabhṛtīnivvārukkerkkāruśīrṇṇavṛttaprabhṛtīniH vārukarkārukaśīrṇavṛntaprabhṛtīni ||216|| A1938 vārukeṅkkārusīrṇṇavṛttaprabhṛtīni || N
cf. 1938 ed. 1.46.217
svādutiktarasāny āhus tathāvātaharāṇi ca |
sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi kaphapittaharāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathāvātaharāṇi caN​H kaphavātakarāṇi ca | A1938 kaphapittaharāṇiN​H raktapittaharāṇi A1938
cf. 1938 ed. 1.46.218
bālaṃ sanīlan trapuṣan teṣām pittaharaṃ smṛtaṃ |
tat pāṇḍuṅ kaphakṛj jīrṇam amlam vātakaphāpahaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trapuṣanH trapusaṃ A1938​N pittaharaṃA1938​H pittakaraṃ N tat pāṇḍuṅ
tat pāṇḍuṅ
H

tat pāṇḍu
A1938

tatpāṇḍuḥ
N
amlamamlaṃA1938​H amvlam N
cf. 1938 ed. 1.46.219
ervvārukaṃsaker kkāruḥ sampakvaṅ kaphavātakṛt |
sakṣāraṃ madhuraṃ rucyaṃ dīpanan nātipittalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ervvārukaṃsakerH ervārukaṃ saka A1938 ervārukaṃ sake N kkāruḥH rkāru A1938 rkkāruḥ N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sakṣāraṃ madhuraṃ caiva śīrṇavṛntaṃ kaphāpaham | bhedanaṃ dīpanaṃ hṛdyamānāhāṣṭhīlanullaghu ||220|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.221
pippalīmaricaśṛṅgaverahiṃgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasārjjakabhūstṛṇasugandhakakālamālakuṭherakakṣavakakharapuṣakāsamarddamadhuśigruphaṇijjakasarṣapavetrakulathagaṇḍīratilaparṇṇivarṣābhūcitrakamūlakarasonapalāṇḍuprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pippalīmaricaśṛṅgaverahiṃgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasārjjakabhūstṛṇasugandhakakālamālakuṭherakakṣavakakharapuṣakāsamarddamadhuśigruphaṇijjakasarṣapavetrakulathagaṇḍīratilaparṇṇivarṣābhūcitrakamūlakarasonapalāṇḍuprabhṛtīnipippalīmaricaśṛṅgaverahiṃgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasārjjakabhūstṛṇasugandhajpeg𑑎kakālamālakuṭherakakṣavakakharapuṣakāsamarddamadhuśigruphaṇijjakasarṣapavetrakulathagaṇḍīratilaparṇṇivarṣābhūcitrakamūlakarasonapalāṇḍuprabhṛtīniH pippalīmaricaśṛṅgaverārdrakahiṅgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasārjakabhūstṛṇasugandhaka- kāsamardakakālamālakuṭherakakṣavakakharapuṣpaśigrumadhuśigruphaṇijjhakasarṣaparājikākulāhalāvagutthagaṇḍīratilaparṇikā- varṣābhūcitrakamūlakalaśunakalāyapalāṇḍuprabhṛtīni ||221|| A1938 pippalīmaricasṛṅgaverahiṃgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasasārjjakabhūstṛṇasugandhakarkalamākuṭherakakṣavakakharapusakāsamardamadhusigruphaṇijjñakaṣarsapacetrakulatthagaṇḍīratilaparṇṇivarṣābhūcitrakamūlakarasolaplāpaṇḍuprabhṛtī Nac pippalīmaricasṛṅgaverahiṃgujīrakakustumburujambīrasumukhasurasasārjjakabhūstṛṇasugandhakarkalamākuṭherakakṣavakakharapusakāsamardamadhusigruphaṇijjñakaṣarsapacetrakulatthagaṇḍīratilaparṇṇivarṣābhūcitrakamūlakarasolaplāṇḍuprabhṛtīḥ Npc
cf. 1938 ed. 1.46.222
kaṭūny uṣṇāni rucyāni vātaśleṣmaharāṇi ca |
kṛtānneṣūpayujyante saṃskārārtham anekadhā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.223
teṣu gurvvī svāduśītā pippalyārdrā kaphāvahā |
śuṣkā kaphānilahanī vṛṣyā pittavirodhanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
teṣuN​H teṣāṃ A1938 svāduśītāsvāduśītā-A1938​H svādusītā N pippalyārdrāpippalyārdrāA1938​H pippalayārdrā N śuṣkā
śuṣkā
A1938​H

śuśkā
N
kaphānilahanīH kaphānilaghnī sā A1938 kaphānilaharī N pittavirodhanīpittavirodhanīH pittāvirodhinī ||223|| A1938 pittavirodhinī | N
cf. 1938 ed. 1.46.224
svādupākārdramaricaṃ guru śleṣmapraseki ca |
kaṭūṣṇaṃ laghu tacchuṣkamavṛṣyaṅ kaphavātajit ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svādupākārdramaricaṃN​H svādupākyārdramaricaṃ A1938 śleṣmapraseki caA1938​H śleṣmapraśeki ca | N tacchuṣkamavṛṣyaṅtacchuṣkamavṛṣyaṃA1938​H tacchuśkamavṛṣyaṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.225
nātyuṣṇam nātirūkṣañ ca vīryato maricaṃ sitaṃ |
guṇavat maricebhyaś ca cakṣuṣyañ ca viśeṣataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nātirūkṣañ caN​H nātiśītaṃ ca A1938 guṇavat maricebhyaś ca
guṇavatma-ricebhyaś ca
H

guṇavanmaricebhyaś ca
A1938​N
viśeṣataḥA1938​H viseṣataḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.226
nāgaraṅ kaphavātaghnam vipāke madhuraṅ kaṭuḥ |
vṛṣyoṣṇarocanaṃ hṛdyaṃ sasnehaṃ svādu dīpanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭuḥN​H kaṭu | A1938 vṛṣyoṣṇarocanaṃ
vṛṣyoṣṇa rocanaṃ

vṛṣyoṣṇaroca-naṃ
N​H

vṛṣyoṣṇaṃ rocanaṃ
A1938
svāduN​H laghu A1938
cf. 1938 ed. 1.46.227
kaphānilaharaṃ svaryam vibandhānāhaśūlanut |
kaṭūṣṇaṃ rocanam vṛṣyaṃ hṛdyañ caivārdrakaṃ smṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṣyaṃN​H hṛdyaṃ A1938 hṛdyañhṛdyaṃN​H vṛṣyaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.228
laghūṣṇam pācanaṃ hiṃgu dīpanaṅ kaphavātajit |
snigdhan tīkṣṇaṅ kaṭurasaṃ śūlājīrṇṇavibandhajit ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghūṣṇamlaghūṣṇaṃA1938​Npc​H laghūghūṣṇaṃ Nac kaphavātajit | snigdhankaphavātajit |
snigdhaṃ
kaphavātajit |
snigdhan
N​H
kaphavātajit |
kaṭu snigdhaṃ saraṃ
A1938
kaṭurasaṃkaṭu rasaṃN​H om. A1938 śūlājīrṇṇavibandhajitH śūlājīrṇavibandhanut ||228|| A1938 śūlājīrṇṇavibandhahit | N
cf. 1938 ed. 1.46.229
tīkṣṇoṣṇaṅ kaṭukam pāke rucyam pittāgnivarddhanaṃ |
kaṭu śleṣmānilaharaṃ gandhāḍhyañ jīrakadvayaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.230
kākāravī karavī tadvadvijñeyā sopakuñcikā |
bhakṣyavyañjanabhojyeṣu vividheṣv avacāritā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kākāravīkājpegkāravīH kāravī A1938​N avacāritāA1938​H acāritā | N
cf. 1938 ed. 1.46.231
ārdrā kustumbarī kuryāt saugandhyasvāduhṛdyatāṃ |
sā śuṣkā madhurāḥ pāke snigdhā dāhastṛṣāpahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kustumbarīA1938​H kustumburī N kuryāt saugandhyasvāduhṛdyatāṃ | sākuryāt saugandhyasvāduhṛdyatāṃ |
sā
H
kuryāt svādusaugandhyahṛdyatām |
sā
A1938
kuryāt svaugandhyasvāduhṛdyatāṃ |
sā
N
śuṣkāA1938​H śuskā N madhurāḥN​H madhurā A1938 dāhastṛṣāpahāH tṛḍdāhanāśanī ||231|| A1938 dāhatṛṣāpahā | N
cf. 1938 ed. 1.46.232
doṣaghnā kaṭukā kiñcit tiktāḥ srotoviśodhanī |
jambīraḥ pācanas tīkṣṇaḥ kṛmivātakaphāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣaghnāH doṣaghnī A1938 doṣaghnāḥ N kiñcit tiktāḥN​H kiñcit tiktā A1938 srotoviśodhanīsrotoviśodhanīA1938​H srotovisodhanī || N jambīraḥ
jambīraḥ
A1938​H

jambīra
N
pācanasN pācana A1938​H tīkṣṇaḥtīkṣṇaḥN stīkṣṇaḥ A1938​H kṛmivātakaphāpahaḥA1938​H krimivātakaphāpahaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.233ab
surabhir ddīpano hṛdyo mukhavaiśadyakārakaḥ |
kaphānilaviṣaśvāsakāsadaurgandhyanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
surabhirH surābhir A1938 sura N hṛdyoN​H rucyo A1938 mukhavaiśadyakārakaḥmukhavaiśadyakārakaḥA1938​H mukhavaiṣadyakārakaḥ | N kaphānilaviṣaśvāsakāsadaurgandhyanāśanaḥ
kaphānilaviṣaśvāsakāsadaurgandhyanāśanaḥ
A1938​H

kaphānilaviṣaśvāsakāsadaurgandhyanāsanaḥ |
N
cf. 1938 ed. 1.46.234ab
pittakṛt pārśvaśūlaghnaḥ surasaḥ samudāhṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
surasaḥA1938​H suras N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tadvat tu sumukho jñeyo viśeṣād garanāśanaḥ ||234|| A1938
1.46.235
rūkṣāḥ kaphaghnā laghavaḥ |
surasārjjakabhūstṛṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣāḥH om. A1938 rūkṣā N kaphaghnāA1938​H kāphaghnā N surasārjjakabhūstṛṇāḥsurasārjakabhūstṛṇāḥ
surasārjjakabhūstṛṇāḥ
N​H
rūkṣāstīkṣṇoṣṇāḥ pittavardhanāḥ |
kaṭupākarasāś caiva surasārjakabhūstṛṇāḥ ||235||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.236
madhuraḥ kaphavātaghnaḥ pācanaḥ kaṇṭhaśodhanaḥ |
viśeṣato rucikaraḥ satiktaḥ kāsamarddakaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphavātaghnaḥA1938​N kaphavātaghnaᳶ H rucikaraḥrucikaraḥN​H pittaharaḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.237
kaṭuḥ sakṣāramadhuraḥ sigrustikto 'tha picchilaḥ |
madhusigruḥ sarastiktaḥ śophaghno dīpanaḥ kaṭuḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sigrustiktoem. śigrus tikto A1938 sigrus tikto N sigrus tikto H 'thaA1938​H tha N madhusigruḥ
madhusigruḥ
H

madhuśigruḥ
A1938

madhuśigru
N
sarastiktaḥA1938​H saras tiktaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.238
vidāhi baddhaviṇmūtraṃ rūkṣan tīkṣṇoṣṇam eva ca |
kaphaghnaṃ sārṣapaṃ śākaṃ māsūraṃ śākam eva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
baddhaviṇmūtraṃbaddhaviṇmūtraṃA1938​H baddhaviḍmūtraṃ N kaphaghnaṃ
kaphaghnaṃ
N​H

tridoṣaṃ
A1938
māsūraṃN​H gāṇḍīraṃ A1938 śākamH veganā A1938 ca śākam N evaN​H ma A1938
cf. 1938 ed. 1.46.239
citrakas tilaparṇṇī ca kaphaśophahare laghū |
varṣā kaphavātaghnau hitau śophodarārśasāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
citrakasN​H citraka A1938 tilaparṇṇī caN​H stilaparṇī ca A1938 laghūA1938​H laghūḥ | N varṣā
varṣā
H

varṣābhūḥ
A1938

varṣābhau
N
kaphavātaghnauN​H kaphavātaghnī A1938 hitauH hitā A1938 hinau N
cf. 1938 ed. 1.46.240
kaṭustiktarasā hṛdyā rocanī vahnidīpanī |
sarvvadoṣaharā laghvī kaṇṭhyā mūlakapotikā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭustiktarasāH kaṭutiktarasā A1938​N laghvīA1938​H laghnī N
cf. 1938 ed. 1.46.241
mahantaṃ guru viṣṭambhi tīkṣṇam āmaṃ tridoṣakṛt |
tad eva snigdhasiddhan tu śleṣmakṛd vātapittajit ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahantaṃH mahat ta A1938​N guruH d guru A1938​N viṣṭambhivijpegṣṭambhiA1938​H viṣṭambhī N tīkṣṇamN​H tīkṣṇa A1938 āmaṃāmanN​H māmaṃ A1938 snigdhasiddhan tusnigdhasi- ddhan tuN​H snehasiddhaṃ tu A1938 śleṣmakṛd vātapittajitH pittanut kaphavātajit ||241|| A1938 śleṣma kṛddhāta pittajit | N
cf. 1938 ed. 1.46.242
śuṣkan tu śophaśamanaṃ viṣadoṣaharaṃ laghuḥ |
viṣṭambhi vātalaṃ śākaṃ śuṣkam anyatra mūlakāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śuṣkan tuH tri A1938 śuskaṃ tu N śophaśamanaṃH doṣaśamanaṃ A1938 sophaśamanaṃ N viṣadoṣaharaṃN​H śuṣkaṃ viṣadoṣaharaṃ A1938 laghuḥN​Hac laghu | A1938​Hpc śuṣkamA1938​H śuskam N
cf. 1938 ed. 1.46.243
puṣpañ ca patrañ ca phalan tathaiva yathottaran te laghavaḥ pradiṣṭāḥ |
teṣāṃ tu puṣpaṅ kaphavātahantṛ phalan nihanyāt kaphamārutau tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghavaḥN​H guravaḥ A1938 kaphavātahantṛN​H kaphapittahantṛ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.244
snigdhoṣṇatīkṣṇaḥ kaṭupicchilaś ca guruḥ saraḥ svāduraso 'tha balyaḥ |
vṛṣyaś ca medhāsvaravarṇṇacakṣurbbhagnāsthisandhānakaro rasonaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhoṣṇatīkṣṇaḥA1938​H snigdhauṣṇatīkṣṇaḥ N svādurasosvādurasaśA1938​H svāduraso N 'thaH ca A1938 tha N medhāsvaravarṇṇacakṣurbbhagnāsthisandhānakaromedhāsvaravarṇacakṣurbhagnāsthisandhānakaromedhāsvaravarṇṇacakṣurbbhagnāsthisandhānakaroA1938​H medhāś varavarṇṇaścakṣurbhagnāsthisandhānakaro N
cf. 1938 ed. 1.46.245
hṛdrogajīrṇṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśophān |
durnnāmakuṣṭhānalasādajantūn samīraṇaśvāsakaphāṃś ca hanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛdrogajīrṇṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśophānhṛdrogajīrṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśophānhṛdrogajīrṇṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikā𑑎saśophānA1938​H hṛdrogajīrṇṇajvarakukṣiśūlavibandhagulmārucikāsaśopān | N durnnāmakuṣṭhānalasādajantūn samīraṇaśvāsakaphāṃś ca
durnnāmakuṣṭhānalasādajantūn samīraṇaśvāsakaphām̐ś ca
H

durnāmakuṣṭhānalasādajantusamīraṇaśvāsakaphāṃś ca
A1938

durṇṇāmakuṣṭhānalasādajantūṃ samīraṇaśvāsakaphāś ca
N
cf. 1938 ed. 1.46.246
nātyuṣṇavīryo 'nilahā kaṭuś ca tīkṣṇo gurur nnāti kaphāvahaś ca |
balāvahaḥ pittakaro 'tha kiñ cit palāṇḍur agniñ ca vivarddhayet tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'nilahāA1938​H nilahā N gururN​H guru A1938 nnātinātinnā ti3N​Hpc rnāti A1938 nnāma Hac pittakaropittakaroA1938​H pittakaro N 'tha kiñA1938​H tha kiñ N cit palāṇḍurN​H cit palāṇḍu A1938 agniñ caN​H ragniṃ ca A1938
cf. 1938 ed. 1.46.247
snigdho ruciṣyaḥ sthiradhātukarttā balyo 'tha medhākaphapuṣṭidaś ca |
svādur gguruḥ śoṇitapittaśastaḥ sa picchilaḥ kṣīrapalāṇḍur uktaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthiradhātukarttāH sthiradhātukārī A1938 sthiradhātukartrā N balyoA1938​H balyo N 'thaA1938​H tha N svādur
svādur
H

svādu
A1938​N
gguruḥguruḥN​H rguruḥ A1938 śoṇitapittaśastaḥ saA1938​H soṇitapittaśastaḥ sa N kṣīrapalāṇḍurH kṣīrapalāṇḍu A1938​N uktaḥruktaḥ ||247||ruktaḥ ||H ruktaḥ ruktaḥ ||247||ruktaḥ || A1938​N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kalāyaśākaṃ pittaghnaṃ kaphaghnaṃ vātalaṃ guru |
kaṣāyānurasaṃ caiva vipāke madhuraṃ ca tat ||248||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.249
cuccūyūthikāvaruṇajīvantīnadībhallātakacchagalāntrīvṛkṣādanīphañjītaṇḍulīyakapotakāś ca valacillīpālabdāvāstūkaprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cuccūyūthikāvaruṇajīvantīnadībhallātakacchagalāntrīvṛkṣādanīphañjītaṇḍulīyakapotakāś caH cuccūyūthikātaruṇījīvantībimbītikānadī(ndī)bhallātakacchagalāntrī- vṛkṣādanīphañjīśālmalīśeluvanaspatiprasa A1938 cuccūyūthikāvaruṇajīvantīnaṃdībhallātakacchagalāntrīvṛkṣādanīphañjītaṇḍulīya N valacillīpālabdāvāstūkaprabhṛtīnivalacillīpālabdāvāstūkaprabhṛtīniH vaśaṇakarbudārakovidāraprabhṛtīni ||249|| A1938 kopātakāsubalavillīpāladkṛvāśtūkaprabhṛtīni | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṣāyasvādutiktāni raktapittaharāṇi ca |
kaphaghnānyanilaṃ kuryuḥ saṅgrāhīṇi laghūni ca ||250||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. laghuḥ pāke ca jantughnaḥ picchilo vraṇināṃ hitaḥ |
kaṣāyamadhuro grāhī cuccūs teṣāṃ tridoṣahā ||251||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cakṣuṣyā sarvadoṣaghnī jīvantī samudāhṛtā |
vṛkṣādanī vātaharā, phañjī tvalpabalā matā ||252||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīravṛkṣotpalādīnāṃ kaṣāyāḥ pallavāḥ smṛtāḥ |
śītāḥ saṅgrāhiṇaḥ śastā raktapittātisāriṇām ||253||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. punarnavāvaruṇatarkāryurubūkavatsādanībilvaśākaprabhṛtīni ||254|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. uṣṇāni svādutiktāni vātapraśamanāni ca |
teṣu paunarnavaṃ śākaṃ viśeṣācchophanāśanam ||255||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. taṇḍulīyakopodakā'śvabalācillīpālaṅkyāvāstūkaprabhṛtīni ||256|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.257
sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi sakṣāramadhurāṇi ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mandavātakaphānyāhū raktapittaharāṇi ca ||257|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.258
madhuro rasapākābhyāṃ raktapittakaphāpahaḥ ||
teṣāṃ śītataro rūkṣas taṇḍulīyo viṣāpahaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittakaphāpahaḥN​H raktapittamadāpahaḥ | A1938 śītatarośītataroN​H śītatamo A1938
cf. 1938 ed. 1.46.259
svādupākarasā vṛṣyā vātapittamadāpahā ||
upotakā sarā snigdhā balyā śleṣmakarī himā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
upotakā
upotakā

upotakā
N​H

upodakā
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.260
laghur vvipākakrimihā medhāgnibalavarddhanaḥ ||
sakṣāraḥ sarvvadoṣaghno vāstūko rocanaḥ saraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghurH kaṭu A1938 laghu N vvipākakrimihāvipāka krimihāvvipākakrimihāN​H rvipāke kṛmihā A1938
cf. 1938 ed. 1.46.261
cillī vāstūkavajjñeyā pālaṅkyā taṇḍulīyavat ||
vātakṛdbaddhaviṇmūtrā rūkṣāḥ pittakaphe hitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣāḥrūkṣāḥ - N​H rūkṣā A1938 hitāḥN​H hitā |
śākamāśvabalaṃ rūkṣaṃ baddhaviṇmūtramārutam ||261||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.262
māṇḍūkaparṇṇīsaptalāsuniṣaṇṇakasuvarccalāpippalīguḍūcīgojihvāprapunāṭāvalgujasatīnabṛhatīphalapaṭolavārttākukāravellakaṭukikākevukorubūkaparppaṭakirātatiktakarkkoṭakāriṣṭakoṣātakīvetrakarīrāṭarūṣakārkkapuṣpīprabhṛtīni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṇḍūkaparṇṇīsaptalāsuniṣaṇṇakasuvarccalāpippalīguḍūcīgojihvāprapunāṭāvalgujasatīnabṛhatīphalapaṭolavārttākukāravellakaṭukikākevukorubūkaparppaṭakirātatiktakarkkoṭakāriṣṭakoṣātakīvetrakarīrāṭarūṣakārkkapuṣpīprabhṛtīnimāṇḍūkaparṇṇīsaptalāsuniṣaṇṇakasuvarccalāpippalīguḍūcīgojihvā𑑎prapunāṭāvalgujasatīnabṛhatīphala,paṭolavārttākukāravellakaṭukikākevukorubūkaparppaṭakirātatiktakarkkoṭakāriṣṭakoṣātakīvetrakarī𑑎rāṭarūṣakārkkapuṣpīprabhṛtīniH maṇḍūkaparṇīsaptalāsuniṣaṇṇakasuvarcalāpippalīguḍūcīgojihvā- kākamācīprapunnāḍāvalgujasatīnabṛhatīkaṇṭakārikāphala- paṭolavārtākakāravellakakaṭukikākebu(mbu)korubūkaparpaṭakakirātatikta- karkoṭakāriṣṭakośātakīvetrakarīrāṭarūṣakārkapuṣpīprabhṛtīni ||262|| A1938 maṇḍūkaparṇṇīsaptalāsuniṣarṇṇakasuvarccalā || pippalīguḍūcīgojihvāprapunāṭāvalgujasatīnabṛhatīphalapaṭolavārtākukāravellakakaṭukikākevukauorubūkaparpaṭakirārtatiktakarkoṭakāriṣṭhakosātakīvetrakarīrāṭarūṣakārkapuṣpīprabhṛtīni | N
cf. 1938 ed. 1.46.263
kaphapittaharāṇy āhur hṛdyāni sulaghūni ca |
kuṣṭhamehajvaraśvāsakāsāruciharāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphapittaharāṇyNpc​H raktapittaharāṇy A1938 kaphapittaharā Nac āhurāhuḥA1938​Npc​H ṇy huḥ Nac
cf. 1938 ed. 1.46.264
kaṣāyānuhitā pitte tiktā svādurasā himāḥ |
laghvī maṇḍūkaparṇṇī tu teṣāṃ gojihvikā tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyānuhitākaṣāyā nu hitāN​H kaṣāyā tu hitā A1938 tiktāH om. A1938 tiktāḥ N svādurasāH svādupākarasā A1938 śvādurasā N laghvī
laghvī
A1938​H

laghnī
N
teṣāṃN​H tadva A1938 gojihvikāH dgojihvikā A1938 gojihvakā N tathāN​H matā ||264|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.265
avidāhī tridoṣaghnaḥ sāṃgrāhī suniṣaṇṇakaḥ |
avalgujaḥ kaṭupākī tu tiktaḥ pittakaphāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāṃgrāhīsaṃgrāhīH saṅgrāhīsaṃgrāhī A1938​N avalgujaḥ
avalgujaḥ
A1938​H

avalbhujaḥ
N
kaṭupākī tukaṭu pākī tuN​H kaṭuḥ pāke A1938
cf. 1938 ed. 1.46.266
īṣattiktaṃ tridoṣaghnaṃ śākaṃ kaṭu satīnajaṃ |
nātyuṣṇaṃ śītaṃ kuṣṭhaghnaṃ kākamācyāś ca tadvidhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
īṣattiktaṃīṣattiktaṃ𑑎A1938​H īṣatiktaṃ N nātyuṣṇaṃ
nātyuṣṇaṃ
H

nātyuṣṇa
A1938​N
kākamācyāś caN​H kākamācyās tu A1938
cf. 1938 ed. 1.46.267
kaṇḍukuṣṭhakrimighnāni kaphavātaharāṇi ca |
phalāni bṛhatīnāṃ tu kaṭutiktalaghūni ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṇḍukuṣṭhakrimighnāniH kaṇḍūkuṣṭhakṛmighnāni A1938 kaṇḍūkuṣṭhakrimighnāni N
cf. 1938 ed. 1.46.268
kaphapittaharam vraṇyam uṣṇan tiktam avātalaṃ |
paṭolaṅ kaṭukam pāke vṛṣyaṃ rocanadīpanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uṣṇanuṣṇaṃA1938​H uṣṇa N tiktamN​H tikta A1938 avātalaṃN​H mavātalam | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.269
kaphavātaharan tiktaṃ rocanaṅ kaṭukaṃ laghuḥ |
vārttākur ddīpanaṃ proktaṃ jīrṇṇaṃ sakṣārapittalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghuḥN​H laghu | A1938 vārttākur
vārttākur
H

vārtākaṃ
A1938

vārttāktaṃ
N
sakṣārapittalaṃsakṣārapittalaṃsakṣārapittalaṃN​H sakṣārapittalam |
tadvat karkoṭakaṃ vidyāt kāravellakam eva ca ||269||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.270
aṭarūṣakavetrāgraguḍūcīnimbaparppaṭāḥ |
kirātatiktasahitās tiktāḥ pittakaphāpahāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aṭarūṣakavetrāgraguḍūcīnimbaparppaṭāḥH āṭarūṣakavetrāgraguḍūcīnimbaparpaṭāḥ | A1938 aṭarūṣakavetrograguḍūcīnimbaparpaṭāḥ | N kirātatiktasahitās
kirātatiktasahitās

kirātatiktasahitās
N​H

kirātatiktasahitā
A1938
tiktāḥN​H stiktāḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.271
kaphāpahaṃ śākam uktaṃ varuṇaprapunāṭayoḥ |
rūkṣaṃ laghu ca śītañ ca vātapittaprakopaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uktaṃA1938​H uṣṇaṃ N varuṇaprapunāṭayoḥN​H varuṇaprapunāḍa(ṭa)yoḥ | A1938 vātapittaprakopaṇaṃvātapittaprakopaṇamA1938​H vātapittaprakopanaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.272
dīpanaṅ kālaśākaṃ tu garadoṣaharaṃ laghu |
kausumbham madhuraṃ rūkṣam uṣṇaṃ śleṣmakaraṃ laghu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghuH kaṭu | A1938 kaṭuḥ | N rūkṣamrūkṣaṃN​H rūkṣa A1938 uṣṇaṃH muṣṇaṃ A1938​N śleṣmakaraṃN​H śleṣmaharaṃ A1938 laghuA1938​H laghuḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.273
vātaghnan nālikāśākam pittaghnam madhurañ ca tat |
grahaṇyarśovikāraghnī sāmlā vātakaphe hitāḥ ||
uṣṇāḥ kaṣāyamadhurā cāṅgerī cāpi dīpanī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātaghnanvātaghnaṃN​H vātalaṃ A1938 tat | grahaṇyarśovikāraghnītat |
grahaṇyarśovikāraghnī
A1938​H
tat ||
grahaṇyośaṃ vikāraghnī
N
sāmlāA1938​H samvloḥ N vātakaphevātakapheA1938​H pittakaphe N hitāḥhitāA1938​H lāḥ | N uṣṇāḥ
uṣṇāḥ
H

uṣṇā
A1938​N
cāpiN​H cāgni A1938 dīpanīA1938​H dīpinī | N
cf. 1938 ed. 1.46.274
triparṇṇīloṇikāpīluparṇṇīpattūrajīvakāḥ ||
suvarccalāsañjaṇakakuṭumbakakurṭiñjarāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
triparṇṇīloṇikāpīluparṇṇīpattūrajīvakāḥtriparṇṇīloṇikāpīluparṇṇīpattūra𑑎jīvakāḥH loṇikājātukatriparṇikāpattūrajīvaka A1938 triparṇṇiloṇikāpīluparṇṇīpattūrajīvakaḥ | N suvarccalāsañjaṇakakuṭumbakakurṭiñjarāḥ
suvarccalāsañjaṇakakuṭumbakakurṭiñjarāḥ
H
suvarcalāḍuḍurakakutumbakakuṭhiñjarakuntalikākuraṇṭikāprabhṛtayaḥ ||274|| A1938 suvarccalājhuṇakuṭumbakakuṭijarāḥ | Nac suvarccalājhuṇakakuṭumbakakuṭijarāḥ | Npc
cf. 1938 ed. 1.46.275
svādupākarasāḥ śītāḥ kaphaghnā nātipittalāḥ ||
lavaṇānurasā rūkṣāḥ sakṣārā vātalāḥ sarāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.276
svādutiktāḥ kunalikā kaṣāyāḥ sakurūṭikā ||
saṃgrāhi śītalaṃ cāpi laghu doṣāvirodhikaḥ |
rājakṣavakaśākaṃ tu śaṭīśākaṃ tu tadvidhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svādutiktāḥN​H svādutiktā A1938 kunalikākunalikāN​H kuntalikā A1938 kaṣāyāḥN​H kaṣāyā A1938 sakurūṭikāsakurū1ṭikāHpc sakuraṇṭikā A1938 sakurāṭikā | N sakuṭikā || Hac saṃgrāhi
saṅgrāhi

saṃgrāhi
A1938​Nac​H

saṃgrāhī
Npc
doṣāvirodhikaḥdoṣā virodhikaḥN​H doṣāpahaṃ tathā | A1938 śaṭīśākaṃ tuH śaṭīśākaṃ ca A1938 saṭīśākan tu N
cf. 1938 ed. 1.46.277
svādupākarasaṃ śītaṃ durjjaraṃ harimanthajaṃ |
bhedanaṃ rūkṣamadhuraṃ kalāyamativātalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītaṃN​H śākaṃ A1938 rūkṣamadhuraṃrūkṣa madhuraṃN​H madhuraṃ A1938 kalāyamativātalaṃH rūkṣaṃ kālāyamativātalam ||277|| A1938 kālāyamativātalaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.278
bhedanaṅ kaṭukam pāke kaphaghnam anilāpahaṃ |
śophaghnam uṣṇavīryañ ca patram pūtikarañjakaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhedanaṅbhedanaṃN​H sraṃsanaṃ A1938 kaphaghnamH laghu vā A1938 kaphagnam N anilāpahaṃN​H takaphāpaham | A1938 śophaghnam
śophaghnam
N​H

śophaghna
A1938
uṣṇavīryañ cauṣṇavīryaṅ caN​H muṣṇavīryaṃ ca A1938 pūtikarañjakaṃpūtikarañjajam ||278||pūtikarañjajaṃ |H pūtikarañjajam pūtikarañjajam ||278||pūtikarañjajaṃ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.279
tāmbūlapatraṃ kaṭukan tīkṣṇoṣṇam pittakopaṇaṃ |
tiktaṃ sugandhi viṣadaṃ svaryam vātakaphāpaham ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭukankaṭukaṃN​H om. A1938 pittakopaṇaṃH kaṭu pittaprakopaṇam | A1938 pittakopanaṃ | N tiktaṃ
tiktaṃ
N​H
om. A1938
viṣadaṃN​H viśadaṃ A1938 svaryamsvaryaṃN​H tiktaṃ svaryaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.280
sransanaṅ kaṭukam pāke kaṣāyam vahnidīpanaṃ |
vaktrakaṇḍūgalakledadaurggandhyādivināśanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vaktrakaṇḍūgalakledadaurggandhyādivināśanaṃ
vaktrakaṇḍūgalakledadaurggandhyādivināśa𑑎naṃ
H

vaktrakaṇḍūmalakledadaurgandhyādiviśodhanam ||280||
A1938

vaktrakaṇḍūmalakledadaurgandhyādivināśaānaṃ ||
Nac

vaktrakaṇḍūmalakledadaurgandhyādivināśanaṃ ||
Npc
cf. 1938 ed. 1.46.281
kovidāraśaṇaśālmalīpuṣpāṇi madhuravipākāni raktapittaharāṇi ca | vṛṣāgastikayoḥ puṣpāṇi tiktāni kaṭupākīni kṣayakāsāpahāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kovidāraśaṇaśālmalīpuṣpāṇiH atha puṣpavargaḥ |
kovidāraśaṇaśālmalīpuṣpāṇi madhurāṇi
A1938
kovidāraśaraṇaśālmalīpuṣpāṇi madhurāṇi Nac kovidāraśaṇaśālmalīpuṣpāṇi madhurāṇi Npc
vṛṣāgastikayoḥN​H vṛṣāgastyayoḥ A1938 kaṭupākīniH kaṭuvipākāni A1938 kaṭupākāni | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āgastyaṃ nātiśītoṣṇaṃ naktāndhānāṃ praśasyate ||282|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. karīrakusumāni kaṭuvipākāni vātaharāṇi sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ca ||283|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. raktavṛkṣasya nimbasya muṣkakārkāsanasya ca |
kaphapittaharaṃ puṣpaṃ kuṣṭhaghnaṃ kuṭajasya ca ||284||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. satiktaṃ madhuraṃ śītaṃ padmaṃ pittakaphāpaham |
madhuraṃ picchilaṃ snigdhaṃ kumudaṃ hlādi śītalam |
tasmād alpāntaraguṇe vidyāt kuvalayotpale ||285||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sindhuvāraṃ vijānīyāddhimaṃ pittavināśanam
mālatīmallike tikte saurabhyāt pittanāśane ||286||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sugandhi viśadaṃ hṛdyaṃ bākulaṃ pāṭalāni ca |
śleṣmapittaviṣaghnaṃ tu nāgaṃ tadvac ca kuṅkumam ||287||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. campakaṃ raktapittaghnaṃ śītoṣṇaṃ kaphanāśanam |
kiṃśukaṃ kaphapittaghnaṃ tadvadeva kuraṇṭakam ||288||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathāvṛkṣaṃ vijānīyāt puṣpaṃ vṛkṣocitaṃ tathā A1938
cf. 1938 ed. 1.46.289cd
madhuśigrukarīrāṇi kaṭūni śleṣmaharāṇi ceti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhuśigrukarīrāṇiA1938​N madhusigrukarīrāṇi H cetiN​H ca ||289|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.290
kṣavakakulevaravaṃśakarīraprabhṛtīni kaphapittaharāṇi sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣavakakulevaravaṃśakarīraprabhṛtīnikṣavakakulevaravaṃśakarīraprabhṛtīniA1938​H kṣavakakulevaravaṃsakarīraprabhṛtīni N kaphapittaharāṇiH kaphakarāṇi A1938 kaphapittaharāṇi ṃ N sṛṣṭamūtrapurīṣāṇiH sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ca ||290|| A1938 ṣṭamūtrapurīṣāṇi | N
cf. 1938 ed. 1.46.291" met="hypermetrical
kṣavakaṅ krimilanteṣu svādupākaṃ sapicchilaṃ |
viṣyandivālatan nātipittaśleṣmakarañ ca tat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krimilanteṣukrimilaṃ teṣukrimilanteṣuN​H kṛmilaṃ teṣu A1938 sapicchilaṃN​H sapicchalam | A1938 viṣyandivālatan
viṣyandivālatan
H

visyandi vātalaṃ
A1938

viṣyandivātalaṃ
N
nātiśleṣmakarañ caN​H nātipittaśleṣmakaraṃ ca A1938
cf. 1938 ed. 1.46.292
veṇoḥ karīrāḥ śleṣmaghnā madhurā rasapākataḥ |
vidāhino vātakarāḥ sakaṣāyā virūkṣaṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śleṣmaghnāśleṣmaghnāḥN​H kaphalā A1938 sakaṣāyāA1938​H sakāṣāyā N
cf. 1938 ed. 1.46.293
udbhidāni tu palālekṣukarīṣaveṇujātāni | tatra palālajātam madhuraṃ madhuravipākaṃ rūkṣan doṣakarañ ca | ikṣujam madhuraṃ kaṣāyānurasaṃ kaṭupākaṃ śītalañ ca | tadvadevoṣṇaṅ karīṣam veṇujātaṃ kaṣāyam vātakopanañ ca | bhūmijaṃ gurur nnātivātalamabhūmijaś cāsyānurasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
udbhidāni tuN​H udbhidāni A1938 palālekṣukarīṣaveṇujātānipalālekṣukarīṣaveṇujātāniN​H palālekṣukarīṣaveṇukṣitijāni | A1938 doṣakarañ cadoṣakarañ caN​H doṣapraśamanaṃ ca | A1938 tadvadevoṣṇaṅtadvadevoṣṇaṃA1938​H tadvad evoṣṇaṃ N karīṣamkarīṣamH kārīṣaṃ A1938​N veṇujātaṃN​H kaṣāyaṃ vātakopanaṃ ca, (veṇujātaṃ A1938 gururH guru A1938​N nnātivātalamabhūmijaśH nātivātalaṃ bhūmitaś A1938 nātivātalaṃ | abhūmijam N
cf. 1938 ed. 1.46.294
piṇyākatilakalkasthūṇikāśuṣkaśākāni sarvvadoṣaprakopanāni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
piṇyākatilakalkasthūṇikāśuṣkaśākāniA1938​H piṇyākas tilakalkasthūni kāśuṣkaśākāni | N sarvvadoṣaprakopanānisarvadoṣaprakopanānisarvvadoṣaprakopanāniN​H sarvadoṣaprakopaṇāni ||294|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.295
viṣṭambhinaḥ smṛtāḥ sarvvavaṭakā vātakopanāḥ |
piṇyākī vātalā sārddrā ruciṣyānaladīpanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvavaṭakāH sarve vaṭakā A1938​N vātakopanāḥA1938​H vātaprakopanāḥ | N piṇyākī
piṇyākī
N​H

siṇḍākī
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.296abcd
vibhedi gururūkṣañ ca prāyo viṣṭambhi śītalaṃ |
sakaṣāyañ ca sarvvaṃ hi svādu śākam udāhṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vibhediN​H viḍbhedi A1938 śītalaṃN​H durjaram | A1938 śākamH śāka A1938​N udāhṛtaṃmudāhṛtam |mudāhṛtaṃ ||H mudāhṛtam mudāhṛtam |mudāhṛtaṃ || A1938​N
  • The kandavarga that follows in the vulgate (1931 ed., passages 298-312) is not present in the Nepalese version.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. puṣpaṃ patraṃ phalaṃ nālaṃ kandāś ca guravaḥ kramāt ||296|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. karkaśaṃ parijīrṇaṃ ca kṛmijuṣṭamadeśajam |
varjayet patraśākaṃ tad yad akālavirohi ca ||297||
iti śākavargaḥ |
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atha kandavargaḥ |
kandānāta ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ- vidārīkandaśatāvarībisamṛṇālaśṛṅgāṭakakaśerukapiṇḍālukamadhvāluka- hastyālukakāṣṭhālukaśaṅkhālukaraktālukendīvarotpalakandaprabhṛtīni ||298||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. raktapittaharāṇyāhuḥ śītāni madhurāṇi ca |
gurūṇi bahuśukrāṇi stanyavṛddhikarāṇi ca ||299||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhuro bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ śītaḥ svaryo 'timūtralaḥ |
vidārīkando balyaś ca pittavātaharaś ca saḥ ||300||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātapittaharī vṛṣyā svādutiktā śatāvarī |
mahatī caiva hṛdyā ca medhāgnibalavardhinī ||301||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. grahaṇyarśovikāraghnī vṛṣyā śītā rasāyanī |
kaphapittaharāstiktāstasyā evāṅkurāḥ smṛtāḥ ||302||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. avidāhi bisaṃ proktaṃ raktapittaprasādanam |
viṣṭambhi durjaraṃ rūkṣaṃ virasaṃ mārutāvaham ||303||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gurū viṣṭambhiśītau ca śṛṅgāṭakakaśerukau |
piṇḍālukaṃ kaphakaraṃ guru vātaprakopaṇam ||304||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. surendrakandaḥ śleṣmaghno vipāke kaṭu pittakṛt
veṇoḥ karīrā guravaḥ kaphamārutakopanāḥ ||305||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sthūlasūraṇamāṇakaprabhṛtayaḥ kandā īṣatkaṣāyāḥ kaṭukā rūkṣā viṣṭambhino guravaḥ kaphavātalāḥ pittaharāś ca ||306|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. māna(ṇa)kaṃ svādu śītaṃ ca guru cāpi prakīrtitam |
sthūlakandas tu nātyuṣṇaḥ sūraṇo gudakīlahā ||307||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kumudotpalapadmānāṃ kandā mārutakopanāḥ |
kaṣāyāḥ pittaśamanā vipāke madhurā himāḥ ||308||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vārāhakandaḥ śleṣmaghnaḥ kaṭuko rasapākataḥ |
mehakuṣṭhakṛmiharo balyo vṛṣyo rasāyanaḥ ||309||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tālanārikelakharjūraprabhṛtīnāṃ mastakamajjānaḥ ||310|| A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. svādupākarasānāhū raktapittaharāṃs tathā |
śukralānanilaghnāṃś ca kaphavṛddhikarān api ||311||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bālaṃ hy anārtavaṃ jīrṇaṃ vyādhitaṃ krimibhakṣitam |
kandaṃ vivarjayet sarvaṃ yo vā samyaṅna rohati ||312||
A1938
[Lavaṇavarga]
cf. 1938 ed. 1.46.313
saindhavasāmudraviḍasauvarccalaromakodbhidaprabhṛtīni yathottaram uṣṇāni vātaharāṇi kaphapittakarāṇi || kaṭupākīni yathāpūrvvaṃ snigdhāni svādūni sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saindhavasāmudraviḍasauvarccalaromakodbhidaprabhṛtīni|| saindhavasāmudraviḍasauvarccalaromakodbhidaprabhṛtīniN​H atha lavaṇavargaḥ |
atha lavaṇāni- saindhavasāmudraviḍasauvarcalaromakaudbhidaprabhṛtīni
A1938
yathottaramN yathottara A1938​H uṣṇāniN muṣṇāni A1938​H kaṭupākīniA1938​H kaṭupākāni N svādūniA1938​H svāduni N
cf. 1938 ed. 1.46.314
cakṣuṣyaṃ saindhavaṃ hṛdyaṃ rucyaṃlaghvagnidīpanaṃ ||
snigdham vṛṣyaṃ samadhuraṃ śītan doṣaghnam uttamaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cakṣuṣyaṃA1938​H cakṣuṣya N vṛṣyaṃN​H om. A1938 śītanH vṛṣyaṃ śītaṃ A1938 śīta N
cf. 1938 ed. 1.46.315
sāmudraṃ madhuram pāke nātyuṣṇam avidāhi ca |
bhedanaṃ snigdhamīṣac ca śītaghnan nātipittalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nātyuṣṇamN​H nātyuṣṇa A1938 avidāhi caN​H mavidāhi ca | A1938 snigdhamīṣac caA1938​H snigdham īṣac ca N śītaghnanśītaghnaṃN​H śūlaghnaṃ A1938 nātipittalaṃnātipittalamA1938​H nātipittalaṃ || || |?|| N
cf. 1938 ed. 1.46.316
sakṣāran dīpanaṃ śūkṣmaṃ hṛdrogakaphanāśanaṃ |
rocanaṃ tīkṣṇam uṣṇañ ca viḍam vātānulomanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śūkṣmaṃsūkṣmaṃH sūkṣmaṃsūkṣmaṃ A1938​N hṛdrogakaphanāśanaṃN​H śūlahṛdroganāśanam | A1938 tīkṣṇamN​H tīkṣṇa A1938 uṣṇañ caN​H muṣṇaṃ ca A1938
cf. 1938 ed. 1.46.317
laghu sauvarccalaṃ pāke vīryoṣṇam viṣadaṃ kaṭuḥ |
gulmaśūlavivandhaghnaṃ hṛdyaṃ surabhi rocanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viṣadaṃN​H viśadaṃ A1938 kaṭuḥN​H kaṭu | A1938 gulmaśūlavivandhaghnaṃ
gulmaśūlavivandhaghnaṃ

gulmaśūlavivandhaghnaṃ
N​H

gulmaśūlavibandhaghnaṃ
A1938
surabhiA1938​H surabhir N rocanaṃrocanamA1938​H ocanaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.318
romakaṃtīkṣṇam atyuṣṇam vyavāyi kaṭudīpanaṃ |
vātaghnaṃ laghuviṣyandi sūkṣmaṃ viḍbhedi mūtralaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
romakaṃtīkṣṇamromakaṃ tīkṣṇamromakaṃtīkṣṇamN​H romakaṃ tīkṣṇa A1938 atyuṣṇamH matyuṣṇaṃ A1938 aty uṣṇaṃ N kaṭudīpanaṃN​H kaṭupāki ca | A1938 laghuviṣyandilaghu viṣyandiN​H laghu visyandi A1938
cf. 1938 ed. 1.46.319
laghutīkṣṇoṣṇamutkledi sūkṣmam vātānulomanaṃ |
satiktakaṭukaṃ kṣāram vidyāl lavaṇam udbhidaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
satiktakaṭukaṃ
satiktakaṭukaṃ
N​H

satiktaṃ kaṭu sa
A1938
vidyāl lavaṇamvidyāllavaṇamvidyāl lavaṇamN​H vidyāllavaṇa A1938 udbhidaṃN​H maudbhidam ||319|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.320
kaphavātakrimiharaṃ lekhanam pittakopanaṃ |
dīpanaṃ pācanam bhedi lavaṇaṅ guḍikāhvayaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphavātakrimiharaṃkaphavātakrimiharaṃN​H kaphavātakrimighnaṃ ca A1938 guḍikāhvayaṃN​H guṭikāhvayam ||320|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.321
ūṣaprasūtam vālārkkamalamūtrakarodbhavaṃ |
lavaṇaṅ kaṭukaṃ cchedi vihimaṃ laghu cocyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūṣaprasūtamūṣaprasūtaṃN​H ūṣasūtaṃ A1938 vālārkkamalamūtrakarodbhavaṃH vālukailaṃ śailamūlākarodbhavam | A1938 vālākamalamūkākarodbhavaṃ | N kaṭukaṃA1938​H kaṭuka N cchedichediA1938​H cchedi N vihimaṃvihimaṃvihimaṃN​H vihitaṃ A1938 laghuN​H kaṭu A1938
cf. 1938 ed. 1.46.322
yavekṣārasvarjjikāpācimaṭaṅgaṇakṣārāḥ ||
gulmārśograhaṇīrogaśarkkarāśmari nāśanāḥ |
kṣārās tu pācanāḥ sarvve agnidīptikarā smarāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yavekṣārasvarjjikāpācimaṭaṅgaṇakṣārāḥyavakṣārasvarjjikāpācimaṭaṃgaṇakṣārāḥ |yavakṣārasvarjjikāpācimaṭaṅgaṇakṣārāḥ ||em. yavakṣārasvarjikākṣāroṣakṣārapākimaṭaṅkaṇakṣāra A1938 yavakṣārasvarjjikāpācimaṭaṃgaṇakṣārāḥ yavakṣārasvarjjikāpācimaṭaṃgaṇakṣārāḥ |yavakṣārasvarjjikāpācimaṭaṅgaṇakṣārāḥ || N​H gulmārśograhaṇīrogaśarkkarāśmari
gu|lmārśograhaṇīrogaśarkkarāśmari
H
prabhṛtayaḥ |
gulmārśograhaṇīdoṣaśarkarāśmari
A1938

gulmārśograhaṇaṃ rogaśarkkarām pari
N
pācanāḥA1938​H pācanā N agnidīptikarāN​H raktapittakarāḥ A1938 smarāḥH sarāḥ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.323
jñeyau vahnisamau kṣārau svarjjikāyāvaśūkajau |
śukraśleṣmavivandhārśogulmaplīhavināśanau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śukraśleṣmavivandhārśogulmaplīhavināśanau
śukraśleṣmavivandhārśogulmaplīhavināśanau
H

śukraśleṣmavibandhārśogulmaplīhavināśanau ||323||
A1938

śukraśleṣmavivandhārśo gulmaplīhavināśanau |
N
cf. 1938 ed. 1.46.324
uṣṇo 'nilaghnaḥ prakledyūṣakṣāro valanāśanaḥ |
medoghnaḥ pācimakṣārasteṣām bastiviśodhanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uṣṇoA1938​H uṣṇo N 'nilaghnaḥA1938​H nilaghnaḥ N prakledyūṣakṣāroprakledyūṣakṣāroH prakledī coṣakṣāro A1938 prakledadyuṣākṣāro N valanāśanaḥN​H balāpahaḥ | A1938 pācimakṣārasteṣāmpācimakṣārasteṣāmH pākimaḥ kṣāras teṣāṃ A1938 picama kṣāras teṣāṃ N bastiviśodhanaḥvastiviśodhanaḥ |vastiviśodhanaḥ ||A1938 vastiviśodhanaḥ vastiviśodhanaḥ |vastiviśodhanaḥ || N​H
cf. 1938 ed. 1.46.325
virūkṣaṇo 'nilakaraḥ śleṣmaghnaḥ pittadūṣaṇaḥ |
agnidīptikarastīkṣṇaṣṭaṅgaṇakṣāra ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
agnidīptikarastīkṣṇaṣṭaṅgaṇakṣāraem.
agnidīptikarastīkṣṇaṣṭaṅkaṇaḥ kṣāra
A1938

agnidīptitaras tīkṣṇaṣṭaṅkaṇakṣāra
N

agnidīptikaras tīkṣṇaṣṭaṅgaṇakṣāra
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. suvarṇaṃ svādu hṛdyaṃ ca bṛṃhaṇīyaṃ rasāyanam |
doṣatrayāpahaṃ śītaṃ cakṣuṣyaṃ viṣasūdanam ||326||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rūpyamamlaṃ saraṃ śītaṃ sasnehaṃ pittavātanut |
tāmraṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ lekhanaṃ śītalaṃ saram ||327||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. satiktaṃ lekhanaṃ kāṃsyaṃ cakṣuṣyaṃ kaphavātajit |
vātakṛcchītalaṃ lohaṃ tṛṣṇāpittakaphāpaham ||328||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṭu krimighnaṃ lavaṇaṃ trapu sīsaṃ ca lekhanam |
muktāvidrumavajrendravaidūryasphaṭikādayaḥ ||329||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cakṣuṣyā maṇayaḥ śītā lekhanā viṣasūdanāḥ |
pavitrā dhāraṇīyāś ca pāpmālakṣmīmalāpahāḥ ||330||
iti lavaṇādivargaḥ |
A1938
[Other items]
cf. 1938 ed. 1.46.331
dhānyeṣu māṃseṣu phaleṣu caiva śākeṣu cānuktam ihāpramohāt |
āsvādato bhūtagaṇair ggṛhitvā tam ādiśed dravyam analpabuddhiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cānuktamH cānukta A1938​N ihāpramohāt | āsvādatoihāpramohāt jpeg|
āsvādato
H
mihāprameyāt |
āsvādato
A1938
mihaṃ pramohāt |
āsvādato
N
bhūtagaṇairbhūtaguṇairH bhūtaguṇaiśbhūtaguṇair A1938​N ggṛhitvā tamH ca matvā ta A1938 gṛhītvā ta N ādiśed dravyamH dādiśeddravya A1938 dādiśed dravya N analpabuddhiḥH manalpabuddhiḥ ||331|| A1938 manalpavuddhiḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.332
ṣaṣṭikā yavagodhūmalohitā ye ca śālayaḥ |
mudgāḍhakīmasūrāś ca dhanyeṣu pravarāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ṣaṣṭikāA1938​H yaṣṭikā N yavagodhūmalohitā ye cayavagodhūma lohitā ye caN​H yavagodhūmā lohitā ye ca A1938 dhanyeṣuH dhānyeṣu A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.333
eṇaḥ kuraṅgo hariṇas tittirir lāva eva ca |
mayūravarmmikūrmmāś ca śreṣṭhā māṃsagaṇeṣu vai ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
eṇaḥN​H om. A1938 kuraṅgoH om. A1938 kuraṃgo N hariṇashariṇashariṇasN​H lāva A1938 tittirirH tittiri A1938​N lāvaN​H sāraṅgakuraṅgaiṇaka A1938 eva caN​H piñjalāḥ | A1938 māṃsagaṇeṣu vaimāṃsagaṇeṣu vaimāṃsaga𑑎ṇeṣu vaiN​H māṃsagaṇeṣv iha ||333|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.334
dāḍimāmalakan drākṣā kharjjūraṃ saparūṣakaṃ |
rājādanam mātuluṅgam phalavargge praśasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.335
cuccusatīnā vāstūke cillīmūlakapotikā |
māṇḍūkaparṇṇī jīvantī śākavargge praśasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cuccusatīnācuccusatīnāH satīno A1938 cuccusatīno N vāstūkeH vāstuka A1938 vastūka N cillīmūlakapotikāN​H ścuccūcillīmūlakapotikāḥ | A1938 māṇḍūkaparṇṇī
māṇḍūkaparṇṇī
H
maṇḍūkaparṇī
maṇḍūkaparṇī

maṇḍūkaparṇṇī
A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.336
gavyaṃ kṣīraghṛtaṃ śastaṃ saindhavaṃ lavaṇeṣu ca |
dhātrīdāḍimamamleṣu pippalī nāgaraṅ kaṭau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīraghṛtaṃN​H kṣīraṃ ghṛtaṃ A1938 śastaṃN​H śreṣṭhaṃ, A1938 dhātrīdāḍimamamleṣu
dhātrīdāḍimamamleṣu
A1938​H

dhātrīdāḍimamamvleṣu
N
cf. 1938 ed. 1.46.337
tikte paṭolavārttāke madhuraghṛta ucyate |
kṣaudram pūgaphalaṃ śreṣṭhaṅ kaṣāye saparūṣakaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
paṭolavārttākeN​H paṭolavārtākaṃ, A1938 madhuraghṛtaH madhure ghṛta A1938​N ucyateN​H mucyate | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.338
śarkkarekṣuvikāreṣu pānajātau surāsavau |
parisamvatsaran dhānyam māṃsam vayasi madhyame ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkkarekṣuvikāreṣuśarkarekṣuvikāreṣuA1938​H śarkarekṣu vipākeṣu N pānajātauN​H pāne madhvā A1938 surāsavauN​H savau tathā | A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. aparyuṣitamannaṃ tu saṃskṛtaṃ mātrayā śubham | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.339cd
phalam paryāgataṃ śākamaśuṣkan taruṇan navam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śākamaśuṣkanśākamaśuṣkaṃA1938​H śākam aśuṣkaṃ N navamA1938​H navaṃ || ❈ || N
[Kṛtannavarga]
cf. 1938 ed. 1.46.340
ataḥ padam pravakṣyāmi kṛtānnaguṇavistaraṃ |
lājāmaṇḍo viśuddhānām pathyaḥ pācanadīpanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ataḥH atha kṛtānnavargaḥ |
ataḥ
A1938
athaḥ N
padamH paraṃ A1938​N lājāmaṇḍo
lājāmaṇḍo
H

lājamaṇḍo
A1938

lājamaṇḍau
N
pathyaḥA1938​H pathya N
cf. 1938 ed. 1.46.341
vātānulomano hṛdyaḥ pippalīnāgarāyutaḥ |
svedāgnijananī laghvī dīpanī bastiśodhanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātānulomanoA1938​H vātānlomano N bastiśodhanīA1938 vastiśodhanī || N​H
cf. 1938 ed. 1.46.342
kṣuttṛṭchramaglāniharā peyo vātānulomanī |
vilepī tarppaṇī hṛdyā grāhiṇī valavarddhanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣuttṛṭchramaglāniharāH kṣuttṛṭśramaglāniharī A1938 kṣut tṛmaglāniharā N peyoH peyā A1938​N valavarddhanīvalavarddhanī N​H balavardhanī ||342|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.343
pathyā svādurasā laghvī dīpanī kṣuttṛṣāpahā |
hṛdyā santarppaṇī vṛṣyā vṛṃhaṇī balavarddhanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svādurasāN​H syādurasā A1938 vṛṃhaṇīN​H bṛṃhaṇī A1938 balavarddhanībalavardhanīA1938​N valavarddhanī || H
cf. 1938 ed. 1.46.344
śākamāṃsaphalair yuktā vilepyo 'nyāś ca durjjarāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śākamāṃsaphalairA1938​H śākamāṃsaphala N vilepyoN​H vilepya A1938 'nyāś caH mlā ca A1938 nyānyās ca N durjjarāḥH durjarā |
sikthair virahito maṇḍaḥ peyā sikthasamanvitā ||344||
A1938
durjarā || N
cf. 1938 ed. 1.46.345
viṣṭambhī pāyaso valya medaḥ kaphakaro guruḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viṣṭambhīN​H vilepī bahusikthā syādyavāgūrviraladravā |
viṣṭambhī
A1938
valyaH balyo A1938 valyaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.346
kaphapittakarī valyā kṛśarānilanāśanī |
dhautas tu vimalaḥ śuddhau manojñaḥ surabhiḥ samaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valyāN​H balyā A1938 śuddhauH śuddho A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.347
sninnaḥ suprasrutastūṣṇo viśadaś codano laghuḥ |
adhauto praśruto svinnaḥ śītaś cāpy odano guruḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sninnaḥH svinnaḥ A1938​N suprasrutastūṣṇosuprasrutastūṣṇoA1938​H suprasrutas tūṣṇo N viśadaśH viśada A1938 viśaḍas N codanoH stvodano A1938 tv odano N adhauto
adhauto

adhauto
A1938​H

dhauto
N
praśrutoprasrutoH 'prasrutoprasruto A1938​N cāpyA1938​H cāpo N odanoA1938​H dano N
cf. 1938 ed. 1.46.348
laghuḥ sugandhiḥ kaphahā vijñeyo bhṛṣṭataṇḍulaḥ |
snaihair mmāṃsaiḥ phalaiḥ skandair vvaidalaiś cāpi saṃskṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snaihair
snaihair
H

snehair
A1938​N
mmāṃsaiḥmāṃsaiḥA1938​H māsaiḥ N skandairH kandair A1938​N vvaidalaiśH vidalā A1938 vedalaiś N cāpiN​H mlaiś ca A1938 saṃskṛtāḥH saṃyutāḥ ||348|| A1938 saṃtāḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.349
guravor vṛhaṇā valyā ye ca kṣīropasādhitāḥ |
susninnā nistuṣo bhṛṣṭo māṣasūpo laghurhitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guravorH guravo A1938​N vṛhaṇāH bṛṃhaṇā A1938 vṛṃhaṇā N valyā ye cavalyā ye caN​H balyā ye ca A1938 susninnā
susninnā
H

susvinno
A1938​N
bhṛṣṭoN​H bhṛṣṭa A1938 māṣasūpomāṣasūpo𑑎N​H īṣat sūpo A1938 laghurhitaḥlaghurhitaḥA1938​H laghur hitaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.350
sninnaniḥpīḍitaṃ śākaṃ hitan tat snaihasaṃskṛtaṃ |
asninnaṃ snaiharahitam apīḍitam ato 'nyathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sninnaniḥpīḍitaṃH svinnaṃ niṣpīḍitaṃ A1938 svinnaniḥpīḍitaṃ N śākaṃA1938​H śākaᳵ N tat snaihasaṃskṛtaṃH syāt snehasaṃskṛtam | A1938 hasaṃskṛtaṃ || N asninnaṃ
asninnaṃ
H

asvinnaṃ
A1938​N
snaiharahitamH sneharahita A1938 sneharahitam N apīḍitamH mapīḍita A1938 apīḍita N atoH mato A1938 mano N 'nyathāA1938​H nyeṣā || N
cf. 1938 ed. 1.46.351cd
snehagorasadhānyāmlaphalāmlakaṭukaiḥ saha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehagorasadhānyāmlaphalāmlakaṭukaiḥH māṃsaṃ svabhāvato vṛṣyaṃ snehanaṃ balavardhanam |
snehagorasadhānyāmlaphalāmlakaṭukaiḥ
A1938
snehagorasadhānyāmvlaphalā sukaṭukaiḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.352
siddhaṃ māṃsaṃ hitam valyaṃ vṛṃhaṇaṃ rocanaṃ laghu ||
tad eva gorasādānasurabhir ddravyasaṃskṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṃsaṃA1938​H māṃsa N valyaṃva𑑎lyaṃN​H balyaṃ A1938 vṛṃhaṇaṃH rocanaṃ A1938 vṛhaṇa N rocanaṃN​H bṛṃhaṇaṃ A1938 laghuH guru | A1938 laghuḥ | N gorasādānasurabhirH gorasādānaṃ surabhi A1938 gorasādānasurabhi N ddravyasaṃskṛtaṃdravyasaṃskṛtamA1938​H dravyaṃ saṃskṛtāṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.353
vidyāt pittakaphodreki valamāṃsāgnivarddhanaṃ ||
pariśuṣkaṃ sthiraṃ snigdhaṃ harṣaṇaṃ prīṇanaṃ guruḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidyāt pittakaphodrekividyāt pittakaphodrekiN​H vidyātpittakaphodrekī A1938 valamāṃsāgnivarddhanaṃvalamāṃsāgnivarddhanaṃN​H balamāṃsāgnivardhanam | A1938 harṣaṇaṃA1938​H harṣaṃ N guruḥN​H guru ||353|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.354
rocanam valamedhāgnir mmāṃsojaḥśukravarddhanaḥ ||
tad evoluptapiṣṭatvād ulluptam iti pācakāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valamedhāgnirH balamedhāgni A1938 valamedhāgni N mmāṃsojaḥśukravarddhanaḥH māṃsaujaḥśukravardhanam | A1938 māṃsojaḥ śukravarddhanaṃ | N tad evoluptapiṣṭatvād ulluptam
tad evoluptapiṣṭatvād ulluptam
H

tad evolluptapiṣṭatvād ulluptam
A1938

tad evopluptapiṣṭatvād ulluptam
N
cf. 1938 ed. 1.46.355
pariśuṣkaguṇair yuktaṃ vahneḥ pathyatamaṃ guruḥ ||
tad eva śūlikāprotamaṅgāraparipācitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vahneḥH vahnau A1938 vanheḥ N pathyatamaṃH pakvamato A1938 pathyātamaṃ N guruḥN​H laghu | A1938 śūlikāprotamaṅgāraparipācitaṃśūlikāprotamaṅgāraparipācitamA1938​H śūlikāproktam aṅgāraparipācitaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.356
jñeyaṃ gurutaraṃ kiñcit prataptaṃ kandupākataḥ ||
ulluptam bharjjitam piṣṭaṃ prataptaṃ kandupācitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kiñcit prataptaṃN​H kiñcit pradigdhaṃ A1938 kandupākataḥN​H gurupākataḥ | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.357
pariśuṣkam pradigdhañ ca śūlaṃ yac cānyad īdṛśam ||
māṃsaṃ yat tailasiddhan tu vīryoṣṇam pittakṛd guru |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śūlaṃN​H śūlyaṃ A1938 yac cānyad īdṛśamyac cānyad īdṛśamH yaccānyadīdṛśam | A1938 yac cānyad īdṛśa | N māṃsaṃ
māṃsaṃ
A1938​H

māṃsa
N
yat tailasiddhan tuN​H yattailasiddhaṃ ta A1938 vīryoṣṇamvīryoṣṇaṃN​H dvīryoṣṇaṃ A1938 pittakṛd guruH pittakṛdguru ||357|| A1938 pittakṛd guruḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.358
laghvagnidīpanaṃ hṛdyaṃ saṃskṛtaṃ tvakprasādanam ||
anuṣṇavīryam pittaghnam manojñaṃ ghṛtasādhitam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛdyaṃA1938​H hṛdya N saṃskṛtaṃH rucyaṃ dṛ A1938 n saṃskṛtaṃ N tvakprasādanamtvakprasādanamH ṣṭiprasādanam | A1938 tvat prasādanaṃ | N ghṛtasādhitamA1938​H ghṛtasādhitaᳵ | N
cf. 1938 ed. 1.46.359
prīṇanaḥ prāṇajananaḥ śvāsakāsakṣayāpahaḥ ||
raktapittaśramaharo hṛdyo māṃsarasaḥ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāṇajananaḥprāṇajananaḥA1938​H prāṇajanaḥ N raktapittaśramaharo
raktapittaśramaharo
H

vātapittaśramaharo
A1938

raktapittapraśamano
N
cf. 1938 ed. 1.46.360
smṛtyojaḥsvarahīnānāṃ jvarakṣīṇakṣataujasāṃ ||
bhagnaviśliṣṭasandhīnāṃ kṛśānām alparetasāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
smṛtyojaḥsvarahīnānāṃA1938​H smṛtyojasvarahīnānāṃ N jvarakṣīṇakṣataujasāṃH jvarakṣīṇakṣatorasām | A1938 jvarakṣīṇakṣatauruśāṃ | N kṛśānāmN​H kṛśānā A1938 alparetasāṃalparetasāṃN​H malparetasām ||360| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.361
āpyāyanaḥ saṃhananaḥ śukrado balavarddhanaḥ ||
sa dāḍimayuto vṛṣyaḥ saṃskṛto doṣanāśanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
balavarddhanaḥ || sabalavardhanaḥ |
sa
balavarddhanaḥ ||
sa
A1938​H
valavarddhanaḥ |
sa
N
saṃskṛtoA1938​H saskṛto N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prīṇanaḥ sarvabhūtānāṃ viśeṣānmukhaśoṣiṇām |
kṣuttṛṣṇāpaharaḥ śreṣṭhaḥ saurāvaḥ svāduśītalaḥ ||362||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.363
yan māṃsan niḥsṛtarasan na tat puṣṭivalāvahaṃ ||
viṣṭambhi durjjaraṃ rūkṣaṃ virasam mārutāvahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yan māṃsanyan māṃsaṃN​H yanmāṃsa A1938 niḥsṛtarasan naniḥsṛtarasaṃ naN​H muddhṛtarasaṃ na A1938 tat puṣṭivalāvahaṃN​H tat puṣṭibalāvaham | A1938 mārutāvahaṃmārutāvahamA1938​H mārutāvahaᳵ || N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dīptāgnīnāṃ sadā pathyaḥ khāniṣkas tu paraṃ guruḥ |
māṃsaṃ nirasthi susvinnaṃ punardṛṣadi peṣitam ||364||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pippalīśuṇṭhimaricaguḍasarpiḥsamanvitam |
aikadhyaṃ pācayet samyagvesavāra iti smṛtaḥ ||365||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.366
kaphaghno dīpano hṛdyaḥ śuddhānām vraṇinām api ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphaghnoN​H vesavāro guruḥ snigdho balyo vātarujāpahaḥ |
kaphaghno
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.367
jñeyaḥ pathyatamaś cāpi mudgayūṣaḥ kṛtākṛtaḥ |
sa tu dāḍimamṛdvīkāyuktaḥ syād rāgavāḍavaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cāpiN​H caiva A1938 mudgayūṣaḥA1938​H mudgayūṣa N kṛtākṛtaḥ | sa tukṛtākṛtaḥ |
sa tu
A1938​H
n kṛtākṛtaḥ |
sa tu
N
dāḍimamṛdvīkāyuktaḥA1938​H dāṣimamṛdvīkāyuktaḥ N syād rāgavāḍavaḥsyād rāgavāḍavaḥH syādrāgaṣāḍavaḥ ||367|| A1938 syād rāgaṣāḍavaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.368
ruciṣyo laghupākaś ca doṣāṇām cāvirodhakṛt ||
masūramudgagodhūmakulatthalavaṇaiḥ kṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cāvirodhakṛt || masūramudgagodhūmakulatthalavaṇaiḥcāvirodhakṛt |
masūramudgagodhūmakulatthalavaṇaiḥ
cāvirodhakṛt ||
masūramudgagodhūmakulatthalavaṇaiḥ
A1938​H
cāvirodhakṛt |
masūramudgagodhūmafolio foliokulatthalavaṇai
N
kṛtaṃN​H kṛtaḥ ||368|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.369
kaphapittāvirodhī syād vātavyādhau praśasyate ||
mṛdvīkā dāḍimayutaḥ sa cāpy ukto 'nilārddite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
syād vātavyādhausyāt vātavyādhauN​H syādvātavyādhau A1938 praśasyateN​H ca śasyate | A1938 dāḍimayutaḥ saN​H dāḍimair yuktaḥ sa A1938 uktoA1938​N ukto H 'nilārddite'nilārditeA1938 nilārdite nilārdite |nijpeglārddite | N​H
cf. 1938 ed. 1.46.370
rocano dīpano hṛdyo laghupāky upadiśyate ||
paṭolanimbayūṣau tu kaphamedo viśoṣaṇau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghupākyN​H laghupā A1938 upadiśyateN​H kyupadiśyate | A1938 paṭolanimbayūṣau tu
paṭolanimbayūṣau tu
A1938​H

paṭolanimvayūṣau tu
N
kaphamedoH kaphamedo A1938​N viśoṣaṇauviśoṣiṇau ||370||viśoṣiṇau |H viśoṣiṇau viśoṣiṇau ||370||viśoṣiṇau | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.371
pittaghnau dīpanau hṛdyau krimikuṣṭhajvarāpahau ||
śvāsakāsapratisyāya prasekārocakajvarān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krimikuṣṭhajvarāpahauN​H kṛmikuṣṭhajvarāpahau | A1938 śvāsakāsapratisyāya
śvāsakāsapratisyāya
H

śvāsakāsapratiśyāya
A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.372
hantimūlakayūṣas tu kaphamedogalagrahān ||
kulatthayūṣo 'nilahā śarkkarāśmarināśanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'nilahāA1938​H 'nilā N śarkkarāśmarināśanaḥśarkarāśmarināśanaḥN​H śvāsapīnasanāśanaḥ ||372|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.373
tūnīpratūnikāsādagulmamedaḥ kaphāpahaḥ ||
dāḍimāmalakair yūṣo hṛdyaḥ saṃśamano laghuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tūnīpratūnikāsādagulmamedaḥH tūṇīpratūṇīkāsāśmagulmamedaḥ A1938 tūnīpratunikāsādagulmamedaḥ N kaphāpahaḥkaphāpahaḥkaphāpahaḥN​H kaphāvahaḥ | A1938
cf. 1938 ed. 1.46.374
prāṇāgnijanano mūrcchā madaghnaḥ pittavātajit ||
mudgāmalakayūṣas tu grāhī pittakaphāpahaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madaghnaḥH medoghno A1938 medaghnaḥ N pittavātajit || mudgāmalakayūṣas tupittavātajit |
mudgāmalakayūṣas tu
pittavātajit ||
mudgāmalakayūṣas tu
N​H
vātapittajit |
mudgāmalakayūṣas tu
A1938
pittakaphāpahaḥH pittakaphe hitaḥ ||374|| A1938 pittakaphopahāḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.375
yavakolakulatthānāṃ yūṣaḥ kaṇṭhyo 'nilāpahaḥ ||
sarvvadhānyakṛtas tadvad bṛṃhaṇaḥ prāṇavarddhanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yavakolakulatthānāṃA1938​H ?kolakulatthānāṃ N kaṇṭhyoA1938​H kaṇṭho N 'nilāpahaḥA1938​H nilāpahaḥ | N sarvvadhānyakṛtas
sarvadhānyakṛtas

sarvvadhānyakṛtas
N​H

sarvadhānyakṛta
A1938
tadvad bṛṃhaṇaḥtadvad bṛṃhaṇaḥH stadvadbṛṃhaṇaḥ A1938 tadvad vṛṃhaṇaḥ N
cf. 1938 ed. 1.46.376
khalakāvalikau dyau cchedīvātakaphe hitau ||
valyaḥ kaphānilau hanti dāḍimāmlo 'gnidīpanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
khalakāvalikauH khaḍakāmbalikau A1938 khalukavalikau N dyauH hṛdyau A1938 hṛdyaur N cchedīvātakapheH tathā vātakaphe A1938 ca chardīvātakaphe N valyaḥ
valyaḥ
N​H

balyaḥ
A1938
dāḍimāmloA1938​H dāḍimam a N 'gnidīpanaḥA1938​H ṣṭaugnidīpanaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.377
dhānyāmlo dīpano hṛdyaḥ pittakṛd vātanāśanaḥ ||
dadhyamlaḥ kaphakṛd valyaḥ pittalo vātahā guruḥ |
takrāmlaḥ pittakṛt prokto viṣaraktapradūṣaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… da om. Hac … da om. A1938
dhānyāmloHpc dhānyāmvlo N pittakṛd vātanāśanaḥHpc pittakṛd vābhināśanaḥ | N dadhyamlaḥ
dadhyamlaḥ
A1938​H

dadhyamvlaḥ
N
kaphakṛd valyaḥN​H kaphakṛdbalyaḥ A1938 pittaloH snigdho A1938 pittalā N vātahāH vātaharo A1938 vātatahā N takrāmlaḥ
takrāmlaḥ
A1938​H

takrāmvlaḥ
N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. khaḍāḥ khaḍayavāgvaś ca ṣā(khā)ḍavāḥ pānakāni ca |
evamādīni cānyāni kriyante vaidyavākyataḥ ||378||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.381cd
tilapiṇyākavikṛtaṃ śuṣkaśokam virūkṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tilapiṇyākavikṛtaṃtilapiṇyākavikṛtaṃN​H dadhimastvamlasiddhas tu yūṣaḥ kāmbalikaḥ smṛtaḥ |
tilapiṇyākavikṛtiḥ
A1938
śuṣkaśokamśuṣkaśākamH śuṣkaśākaṃśuṣkaśākam A1938​N virūkṣaṇaṃH virūḍhakam ||381|| A1938 virūṇāṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.382ab
śāṇḍakī tu gurūṇi syuḥ kaphapittakarāṇi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śāṇḍakī tuH siṇḍākī ca A1938 śāṇḍākī ca N gurūṇi syuḥA1938​H guruṇi syuḥ N caN​H ca |
tadvac ca vaṭakānyāhurvidāhīni gurūṇi ca ||382||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.379
asnehalavaṇaṃ sarvvam akṛtaṅ kaṭukair vvinā |
vijñeyaṅ kaṭukasnehalavaṇaiḥ saṃyutaṅ kṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
asnehalavaṇaṃA1938​H ahalavaṇaṃ N sarvvamsarvamN​H sarva A1938 akṛtaṅakṛtaṃN​H makṛtaṃ A1938 kaṭukasnehalavaṇaiḥkaṭukasnehalavaṇaiḥN​H lavaṇasnehakaṭukaiḥ A1938 saṃyutaṅsaṃyutaṃsaṃyu taṃA1938​Npc​H saṃyu ktataṃ Nac
cf. 1938 ed. 1.46.380
yūṣam vidyāt phalāmlais tu dhānyāmlenāmlitañ ca yat |
yathottaraṃ guru tathā saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ rasaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yūṣamH om. A1938 yūṣāṃ N vidyāt phalāmlais tuvijpegdyāt phalāmlais tuH atha gorasa A1938 vidyāt phalāmvlais tu N dhānyāmlenāmlitañ caH dhānyāmlaphalāmlair amlitaṃ ca A1938 dhānyāmvlanāmvlitaś ca N guruN​H laghu A1938 tathāN​H hitaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.383
laghavo bṛṃhaṇo vṛṣyo hṛdyā rocanadīpanāḥ ||
bhramamūrcchātṛṣāccharddi śramaghnā rāgaṣāḍavāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bṛṃhaṇoH bṛṃhaṇā A1938 vṛhaṇā N vṛṣyovṛṣyāH vṛṣyāvṛṣyā A1938​N rocanadīpanāḥrocanadīpanāN​H rocanadīpanāḥ | A1938 bhramamūrcchātṛṣāccharddi
bhramamūrcchātṛṣācchardi

bhramamūrcchātṛṣāccharddi
N​H

tṛṣṇāmūrcchābhramacchardi
A1938
rāgaṣāḍavāḥA1938​H rāgaśāḍavāḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.384
rasālā rocanā valyā snigdhā vṛṣyātha vṛṃhaṇī |
snehanaṃ guḍasaṃyuktaṃ hṛdyan dadhyanilāpahaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rocanāN​H bṛṃhaṇī A1938 valyāN​H balyā A1938 vṛṣyāthaH vṛṣyā ca A1938 vṛṣyātho N vṛṃhaṇīH rocanī | A1938 vṛṃhaṇīḥ || N
cf. 1938 ed. 1.46.385
śaktavaḥ sarppiṣābhyaktāḥ śītavāripariplutāḥ |
nātyaccho nātisāndraś ca mantha ity abhidhīyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaktavaḥH saktavaḥ A1938​N nātyaccho
nātyaccho
N​H

nātidravā
A1938
nātisāndraś caN​H nātisāndrā A1938 abhidhīyateN​H upadiśyate ||385|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.386
manthaḥ sadyovalaccharddi pipāsāsramanāśanaḥ |
sāmlaṃ snehaguḍo mūtrakṛcchrodāvarttanāśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sadyovalaccharddisadyovalac chardiN​H sadyobalakaraḥ A1938 pipāsāsramanāśanaḥpipāsāsramanāśanaḥH pipāsāśramanāśanaḥ | A1938 pipāsābhramanāśanaḥ || N sāmlaṃ
sāmlaṃ
H

sāmla
A1938

sāmvlaṃ
N
cf. 1938 ed. 1.46.387
śarkkarekṣurasadrākṣāyuktaḥ pittavikāranut |
drākṣāmadhusamāyuktaḥ kapharogaharaḥ smṛtaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkkarekṣurasadrākṣāyuktaḥśarkarekṣurasadrākṣāyuktaḥA1938​H śarkkarekṣerasadrākṣāyuktaḥ N pittavikāranut | drākṣāmadhusamāyuktaḥpittavikāranut ||
drākṣāmadhusamāyuktaḥ
pittavikāranut |
drākṣāmadhusamāyuktaḥ
N​H
pittavikāranut |
drākṣāmadhūdakayutaḥ
A1938
kapharogaharaḥH kapharoganibarhaṇaḥ ||387|| A1938 kapharogaharaharas N smṛtaḥsmṛtaḥN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.46.388
varggatrayeṇopahito maladoṣānulomanaḥ |
gauḍamamlamanamlam vā pānakaṃ gurumūtralaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gauḍamamlamanamlam vā
gauḍamamlamanamlaṃ vā

gauḍamamlamanamlam vā
A1938​H

gauḍam amvlam anamvlaṃ vā
N
cf. 1938 ed. 1.46.389
tad eva khaṇḍamṛdvīkā śarkkarāsahitam punaḥ |
sāmlaṃ satīkṣṇaṃ sahimaṃ pānakaṃ syān niratyayaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāmlaṃ
sāmlaṃ
A1938​H

sāmvlaṃ
N
pānakaṃ syānA1938​H pānakasyān N niratyayaṃniratyayamA1938​H niraty ayaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.390
māddhīkan tu śramaharaṃ mūrcchā dāhatṛṣāpahaṃ |
pharūṣakānāṃ kolānāṃ hṛdyam viṣṭambhipānakaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māddhīkan tuH mārdvīkaṃ tu A1938​N dāhatṛṣāpahaṃdāhatṛṣāpahamA1938​H dāhatṛṣāpaha || N pharūṣakānāṃ
pharūṣakānāṃ
H
parūṣakāṇāṃ
parūṣakāṇāṃ

parūṣakāṇāṃ
A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.391
dravyasaṃyogasaṃskāraṃ jñātvā mātrāñ ca sarvvataḥ |
pānakānāṃ yathāyogaṃ gurulāghavam ādiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravyasaṃyogasaṃskāraṃdravyasaṃyogasaṃskāraṃA1938​H dravyaṃ saṃyogasaṃskāraṃ N ādiśetādiśet || || H ādiśet ||391||
iti kṛtānnavargaḥ |
A1938
ādiśet || ❈ || N
[Bhakṣyavarga]
cf. 1938 ed. 1.46.392
vakṣyāmy ataḥ paraṃ kṛtsnān rasavīryavipākataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vakṣyāmyN atha bhakṣyavargaḥ |
vakṣyā
A1938
vakṣyā H
ataḥN myataḥ A1938​H kṛtsnān rasavīryavipākataḥkṛtsnān rasavīryavipākataḥ |
bhakṣyāḥ kṣīrakṛtāvalyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ |
kṛtsnān rasavīryavipākataḥ |
bhakṣyāḥ kṣīrajpegkṛtāvalyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ |
em.
bhakṣyān rasavīryavipākataḥ |
bhakṣyāḥ kṣīrakṛtā balyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ ||392||
A1938
kṛtsnān rasavīryavipākataḥ bhakṣyāḥ kṣīrakṛtāvalyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ kṛtsnān rasavīryavipākataḥ |
bhakṣyāḥ kṣīrakṛtāvalyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ |
kṛtsnān rasavīryavipākataḥ |
bhakṣyāḥ kṣīrajpegkṛtāvalyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ |
N​H
cf. 1938 ed. 1.46.393
bhakṣyāḥ kṣīrakṛtāvalyā vṛṣyā hṛdyāḥ sugandhinaḥ |
avidāhinaḥ puṣṭikarā dīpanāḥ pittanāśanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… a om. H … a om. N … a om. A1938
pittanāśanāḥpittanāśanāḥ |
teṣām prāṇakarā hṛdyāḥ ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ |
pittanāśanāḥ ||
teṣāṃ prāṇakarā hṛdyā ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ |
em.
pittanāśanāḥ |
teṣāṃ prāṇakarā hṛdyā ghṛtapūrāḥ kaphāvahāḥ ||393||
A1938
pittanāśanāḥ teṣām prāṇakarā hṛdyāḥ ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ pittanāśanāḥ |
teṣām prāṇakarā hṛdyāḥ ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ |
pittanāśanāḥ ||
teṣāṃ prāṇakarā hṛdyā ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ |
N​H
cf. 1938 ed. 1.46.394
teṣāṃ prāṇakarā hṛdyā ghṛtapūrāḥ kaphāpahāḥ |
vātapittaharā vṛṣyā guravo raktamāṃsalāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vā om. A1938 … vā om. H … vā om. Nac … vā om. Npc
raktamāṃsalāḥem. raktamāṃsalāḥ |
bṛṃhaṇā gauḍikā bhakṣyā guravo 'nilanāśanāḥ ||394||
A1938
raktamāṃsalāḥ |
bṛṃhaṇā gaiḍikā bhakṣyā guraravo 'nilanāśanāḥ ||
Nac
raktamāṃsalāḥ |
bṛṃhaṇā gaiḍikā bhakṣyā guravo 'nilanāśanāḥ ||
Npc
raktamāṃsalāḥ ||
vṛṃhaṇā gauḍikā bhakṣyā guravo 'nilanāśanāḥ |
H
cf. 1938 ed. 1.46.395
vṛṃhaṇā gauḍikā bhakṣyā guravo 'nilanāśanāḥ |
avidāhinaḥ pittasahāḥ śukralāḥ kaphavarddhanāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… a om. Nac … a om. A1938 … a om. H … a om. Npc
pittasahāḥpittasahāḥN​H pittaharāḥ A1938 kaphavarddhanāḥkaphavardhanāḥ |
madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūpā ye te viśeṣataḥ ||395||
kaphavarddhanāḥ ||
madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūpā ye te viśeṣataḥ |
em.
kaphavardhanāḥ madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūpā ye te viśeṣataḥ kaphavardhanāḥ |
madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūpā ye te viśeṣataḥ ||395||
kaphavarddhanāḥ ||
madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūpā ye te viśeṣataḥ |
A1938​H
kaphavarddhanāḥ |
madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pū yau te viśeṣataḥ ||
Nac
kaphavarddhanāḥ |
madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūvī ye te viśeṣataḥ ||
Npc
cf. 1938 ed. 1.46.396
madhuśīrṣakasaṃyāvāḥ pūpā ye te viśeṣataḥ |
guravo vṛṃhaṇāś caiva modakās tu sudurjjarāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… gu om. H … gu om. A1938 … gu om. N
vṛṃhaṇāśH bṛṃhaṇāś A1938​N sudurjjarāḥsudurjarāḥ |
rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ ||396||
sudurjarāḥ |
rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ ||
sudurjjarāḥ ||
rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ |
em.
sudurjarāḥ rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ sudurjarāḥ |
rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ ||396||
sudurjarāḥ |
rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ ||
sudurjjarāḥ ||
rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ |
A1938​N​H
cf. 1938 ed. 1.46.397
rocano dīpanaḥ svaryaḥ pittaghnaḥ pavanāpahaḥ |
gurur mṛṣṭatamaś caiva sadyakaḥ prāṇavarddhanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… gu om. H … gu om. N … gu om. A1938
mṛṣṭatamaśN​H rmṛṣṭataramaś A1938 sadyakaḥN​H saṭṭakaḥ A1938 prāṇavarddhanaḥem. prāṇavardhanaḥ |
hṛdyaḥ sugandhirmadhuraḥ snigdhaḥ kaphakaro guruḥ ||397||
A1938
prāṇavarddhanaḥ |
hṛdyaḥ sugandhimadhuraḥ snigdhaḥ śleṣmakaro guruḥ ||
N
prāṇavarddhanaḥ ||
hṛdyaḥ sugandhamadhuraḥ snigdhaḥ śleṣmakaro guruḥ |
H
cf. 1938 ed. 1.46.398
hṛdyaḥ sugandhamadhuraḥ snigdhaḥ śleṣmakaro guruḥ |
pittapahas tṛptikaro valyo viṣyandi ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… pi om. H … pi om. A1938 … pi om. N
tṛptikaroN​H stṛptikaro A1938 valyoH balyo A1938​N viṣyandiN​H viṣyanda A1938 ucyateem. ucyate
bṛṃhaṇā vātapittaghnā bhakṣyā balyās tu sāmitāḥ ||398||
A1938
ucyate |
bṛṃhaṇā vātapittaghnā bhakṣyā balyās tu sammitāḥ ||
N
ucyate ||
vṛṅṅaṇā vātapittaghnā bhakṣyā valyās tu sammitāḥ |
H
cf. 1938 ed. 1.46.399
vṛṅṅaṇā vātapittaghnā bhakṣyā valyās tu sammitāḥ |
hṛdyāḥ pathyatamās teṣāṃ laghavaḥ phenakādayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… hṛ om. A1938 … hṛ om. H … hṛ om. N
phenakādayaḥphenakādayaḥ |
mudgādiveśavāraiś ca pūrṇṇā viṣṭambhino matāḥ ||
phenakādayaḥ ||
mudgādiveśavāraiś ca pūrṇṇā viṣṭambhino matāḥ |
em.
phenakādayaḥ |
mudgādivesavārāṇāṃ pūrṇā viṣṭambhino matāḥ ||399||
A1938
phenakādayaḥ mudgādiveśavāraiś ca pūrṇṇā viṣṭambhino matāḥ phenakādayaḥ |
mudgādiveśavāraiś ca pūrṇṇā viṣṭambhino matāḥ ||
phenakādayaḥ ||
mudgādiveśavāraiś ca pūrṇṇā viṣṭambhino matāḥ |
N​H
cf. 1938 ed. 1.46.400
mudgādiveśavāraiś ca pūrṇṇā viṣṭambhino matāḥ |
veśavāraiḥ sapisitaiḥ sampūrṇṇā guruvṛṅhaṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… ve om. H … ve om. A1938 … ve om. N
sapisitaiḥH sapiśitaiḥ A1938​N guruvṛṅhaṇāḥem. gurubṛṃhaṇāḥ
pālalāḥ śleṣmajananāḥ, śaṣkulyaḥ kaphapittalāḥ ||400||
A1938
gurubṛṃhaṇāḥ |
pālālāḥ śleṣmajananāḥ ṣaṣkulyaḥ kaphapittalāḥ ||
N
guruvṛṅhaṇāḥ ||
pālālāḥ śleṣmajananāḥ ṣaṣkulyaḥ kaphapittalāḥ |
H
cf. 1938 ed. 1.46.401
pālālāḥ śleṣmajananāḥ ṣaṣkulyaḥ kaphapittalāḥ |
vīryoṣṇāḥ paittikāḥ bhakṣyāḥ kaphapittaprakopaṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vī om. H … vī om. A1938 … vī om. N
paittikāḥH paiṣṭikā A1938 paiṣṭakāḥ N kaphapittaprakopaṇāḥkaphapittaprakopaṇāḥ |
vidāhino nātibalā guravaś ca viśeṣataḥ ||401||
kaphapittaprakopaṇāḥ |
vidāhino nātibalā guravaś ca viśeṣataḥ ||
em.
kaphapittaprakopaṇāḥ vidāhino nātibalā guravaś ca viśeṣataḥ kaphapittaprakopaṇāḥ |
vidāhino nātibalā guravaś ca viśeṣataḥ ||401||
kaphapittaprakopaṇāḥ |
vidāhino nātibalā guravaś ca viśeṣataḥ ||
A1938​N
kaphapittaprakopaṇāḥ ||
vidāhino nātivalā guravaś ca viśeṣataḥ |
H
cf. 1938 ed. 1.46.402
vidāhino nātivalā guravaś ca viśeṣataḥ |
vaidalā guravo bhakṣyāḥ kaṣāyāḥ sṛṣṭamārutāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vai om. H … vai om. N … vai om. A1938
guravoN​H laghavo A1938 sṛṣṭamārutāḥsṛṣṭamārutāḥ |
viṣṭambhinaḥ śleṣmaharāḥ pittaghnābhinnavarccasaḥ ||
sṛṣṭamārutāḥ ||
viṣṭambhinaḥ śleṣmaharāḥ pittaghnābhinnavarccasaḥ |
em.
sṛṣṭamārutāḥ |
viṣṭambhinaḥ pittasamāḥ śleṣmaghnā bhinnavarcasaḥ ||402||
A1938
sṛṣṭamārutāḥ viṣṭambhinaḥ śleṣmaharāḥ pittaghnābhinnavarccasaḥ sṛṣṭamārutāḥ |
viṣṭambhinaḥ śleṣmaharāḥ pittaghnābhinnavarccasaḥ ||
sṛṣṭamārutāḥ ||
viṣṭambhinaḥ śleṣmaharāḥ pittaghnābhinnavarccasaḥ |
N​H
cf. 1938 ed. 1.46.403ab
viṣṭambhinaḥ śleṣmaharāḥ pittaghnābhinnavarccasaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… pittaghnābhinnavarccasaḥ om. H … pittaghnābhinnavarccasaḥ om. N
viṣṭambhinaḥem. balyā vṛṣyās A1938 śleṣmaharāḥem. tu guravo A1938 pittaghnābhinnavarccasaḥem. vijñeyā māṣasādhitāḥ |
kūrcikāvikṛtā bhakṣyā guravo nātipittalāḥ ||403||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.404ab
kuñcitāvikṛtā bhakṣyā guravo 'nilapittalāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… 'nilapittalāḥ om. H … 'nilapittalāḥ om. N
kuñcitāvikṛtāem. virūḍhakakṛtā A1938 'nilapittalāḥem. 'nilapittalāḥ |
vidāhotkleśajananā rūkṣā dṛṣṭipradūṣaṇāḥ ||404||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.405
vidāhaḥ kledajananāḥ rūkṣā dṛṣṭipradūṣaṇāḥ |
hṛdyāḥ sugandhino bhakṣyā laghavo ghṛtapācimāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… hṛ om. A1938 … hṛ om. N … hṛ om. H
ghṛtapācimāḥem. ghṛtapācitāḥ |
vātapittaharā balyā varṇadṛṣṭiprasādanāḥ ||405||
A1938
ghṛtapācimāḥ |
vātapittaharā balyā varṇṇadṛṣṭiprasādanāḥ ||
N
ghṛtapācimāḥ ||
vātapittaharā valyā varṇṇadṛṣṭiprasādanāḥ |
H
cf. 1938 ed. 1.46.406
vātapittaharā valyā varṇṇadṛṣṭiprasādanāḥ |
vidāhinastailakṛtā bhakṣyās tu gurupākinaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vi om. H … vi om. N … vi om. A1938
bhakṣyās tuN​H guravaḥ A1938 gurupākinaḥgurupākinaḥ |
uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāsṛkpradūṣaṇāḥ ||
gurupākinaḥ ||
uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāsṛkpradūṣaṇāḥ |
em.
kaṭupākinaḥ |
uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāstvakpradūṣaṇāḥ ||406||
A1938
gurupākinaḥ uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāsṛkpradūṣaṇāḥ gurupākinaḥ |
uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāsṛkpradūṣaṇāḥ ||
gurupākinaḥ ||
uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāsṛkpradūṣaṇāḥ |
N​H
cf. 1938 ed. 1.46.407
uṣṇā mārutadṛṣṭighnāḥ pittalāsṛkpradūṣaṇāḥ |
phalamāṃseṣuvikṛtīstilamāṣopasaṃskṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… pha om. H … pha om. A1938 … pha om. N
cf. 1938 ed. 1.46.408
bhakṣyā valyātha guravo vṛṃhaṇā hṛdayapriyāḥ |
kapālāṅgārapakvāḥ syuḥ kiñcillaghutarās tu te ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… ka om. H … ka om. N
bhakṣyāem. kapālāṅgārapakvās tu laghavo vātakopanāḥ | A1938 valyātha guravoem.
supakvāstanavaś
A1938
vṛṃhaṇā hṛdayapriyāḥem. caiva bhūyiṣṭhaṃ laghavo A1938 kapālāṅgārapakvāḥ syuḥkapālāṃgārapakvāḥ syuḥN​H matāḥ ||408|| A1938 kiñcillaghutarās tukiñcil laghutarās tukiñcillaghutarās tuN​H om. A1938 teN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.46.409
sakilāṭādayo bhakṣyā guravaḥ kaphavardhanāḥ |
kulmāṣā vātalā rūkṣā guravo bhinnavarccasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.410
udāvarttaharo vādyaḥ pratisyāmehanāśanaḥ |
dhānālumbās tu laghavaḥ kaphamedoviśeṣaṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vādyaḥN​H vāṭyaḥ A1938 pratisyāmehanāśanaḥN​H kāsapīnasamehanu A1938 dhānālumbās tu
dhānālumbās tu
N​H
t
dhānolumbās tu
A1938
kaphamedoviśeṣaṇāḥkaphamedoviśoṣaṇāḥ ||410||kaphamedoviśoṣaṇāḥ |H kaphamedoviśoṣaṇāḥ kaphamedoviśoṣaṇāḥ ||410||kaphamedoviśoṣaṇāḥ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.411
śaktavastarppaṇā hṛdyās tṛṣṇāpittakaphāpahāḥ |
pītāḥ sadyovalakarā bhedinaḥ pavanāpahāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaktavastarppaṇāH śaktavo bṛṃhaṇā A1938 saktavas tarpaṇā N hṛdyāsN​H vṛṣyā A1938 tṛṣṇāpittakaphāpahāḥN​H stṛṣṇāpittakaphāpahāḥ | A1938 sadyovalakarāsadyovalakarāH sadyobalakarāsadyobalakarāḥ A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.412
gurvvī piṇḍī kharā'tyarthaṃ laghvī sā tu viparyayā |
śaktūnāmāśu jīryeta mṛdutvād avalehikā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghvī sā tulaghvī sā tuN​H laghvī saiva A1938 śaktūnāmāśu
śaktūnāmāśu
H
t |
śaktūnāmāśu
A1938

saktūnām āsu
N
cf. 1938 ed. 1.46.413
lājācchardyatisāraghnā dīpanāḥ kaphanāśanāḥ |
balyāḥ kaṣāyamadhurā laghavastṛṇmalāpahāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lājācchardyatisāraghnāH lājāśchardyatisāraghnā A1938 lājācchardyā𑑎tīsāraghnā N laghavastṛṇmalāpahāḥA1938​H laghavas tṛnmalāpahāḥ | N
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tṛṭchardidāhagharmārtinudastatsaktavo matāḥ | r
aktapittaharāś caiva dāhajvaravināśanāḥ ||414||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.415
pṛthukā guravaḥ snigdhā vṛṃhaṇāḥ kaphavarddhanāḥ |
balyāḥ sakṣīrabhāvatvād vātaghnā bhinnavarccasaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṃhaṇāḥH bṛṃhaṇāḥ A1938​N balyāḥ
balyāḥ
A1938

balyā
N

valyāḥ
H
sakṣīrabhāvatvād vātaghnāN​H sakṣīrabhāvāt tu vātaghnā A1938
cf. 1938 ed. 1.46.416
sandhānakṛtpiṣṭamāman tāṇḍulaṃ kaphamedakṛt |
sudurjjaraḥ svāduraso vṛṃhaṇas taṇḍulo navaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sandhānakṛtpiṣṭamāmansandhānakṛtpiṣṭamāmaṃsandhānakṛtpiṣṭamājpegmanA1938​H sandhānakṛtpiṣṭam āmaṃ N tāṇḍulaṃN​H taṇḍulaṃ A1938 kaphamedakṛt | sudurjjaraḥkaphamedakṛt ||
sudurjaraḥ
kaphamedakṛt |
sudurjjaraḥ
N​H
kṛmimehanut |
sudurjaraḥ
A1938
vṛṃhaṇasH bṛṃhaṇa A1938 bṛṃhaṇas N taṇḍuloN​H staṇḍulo A1938
cf. 1938 ed. 1.46.417cd
dravyasaṃyogasaṃskāravikārān samavekṣya tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravyasaṃyogasaṃskāravikārān samavekṣyaH sandhānakṛnmehaharaḥ purāṇastaṇḍulaḥ smṛtaḥ |
dravyasaṃyogasaṃskāravikārān samavekṣya
A1938
dravyaṃ saṃyogasaṃskāravikārāṃ samavekṣya N
tuN​H ca ||417|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.417.add1
bhiṣag yathāsvam bhakṣyāṇām ādiśedgurulāghavaṃ ||
khalākhalayavāgvaś ca rāgaṣāḍavaṣaṭūkāḥ |
pānakāni ca citrāṇi yūṣāś cānekayonayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ādiśedgurulāghavaṃādiśed gurulāghavaṃ |ādiśed gurulāghavaṃ ||em. ādiśed gurulāghavaṃ ādiśed gurulāghavaṃ |ādiśed gurulāghavaṃ || N​H rāgaṣāḍavaṣaṭūkāḥH rāgaśāḍavaṣaṭṭakāḥ || N pānakāni ca
pānakāni ca
H

pāṇakāni ca
N
cf. 1938 ed. 1.46.417.add2
kaṭvamlasvādulavaṇā laghavo ye phalodbhavāḥ |
evam ādīni cānyāni kriyas te vaidyavākyataḥ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭvamlasvādulavaṇāH kaṭvamblasvādulavaṇā N evam
evam
Npc​H

evīm
Nac
kriyas teH kriyante N
cf. 1938 ed. 1.46.418
yadā kāraṇam āsādya bhoktṝṇāñ cchandato 'pi vā |
anekadravyayonitvāc chāstratas tān vinirddiśet || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yadāN​H yathā A1938 kāraṇamN​H kāraṇa A1938 āsādyaN​H māsādya A1938 bhoktṝṇāñH bhoktṝṇāṃ A1938 bhorktṝṇāṃ N anekadravyayonitvāc chāstratas
anekadravyayonitvāc chāstratas

anekadravyayonitvāc chāstratas
N​H

anekadravyayonitvāc chāstrata
A1938
tān vinirddiśettān vinirddiśet || H stān vinirdiśet ||418||
iti bhakṣyavargaḥ |
A1938
tān vinirddiśet || ❈ || N
[Anupānavarga]
cf. 1938 ed. 1.46.419
ataḥ sarvvānupānān upadekṣyāmaḥ ||
amlena kecid vihatā manuṣyā mādhuryayoge praṇayībhavanti |
tathāmla eke madhureṇa tṛptās teṣāṃ yatheṣṭaṃ pravadanti pathyam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvānupānān upadekṣyāmaḥN​H sarvānupānānyupadekṣyāmaḥ | A1938 amlena
amlena
A1938​H

amblena
N
kecid vihatākecid vihatāH kecidvihatā A1938 kecid vihitā N tathāmla
tathāmla
A1938​H

tathāmbla
N
ekeekeN​H yoge A1938
cf. 1938 ed. 1.46.420
śītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalāmladhānyāmlapayorasānāṃ |
yasyānupānaṃ tu hitam bhaveta tasmai pradeyaṃ tviha mātrayā tat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalāmladhānyāmlapayorasānāṃśītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalāmladhānyāmlapayorasānāṃH śītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalāmladhānyāmlapayor asānām | A1938 śītoṣṇatoyāsavamadyayūṣaphalāmbadhānyāmblapayorasānāṃ | N bhavetaN​H bhavedya A1938 tasmaiN​H ttasmai A1938
cf. 1938 ed. 1.46.421ab
vyādhiñ ca kālañ ca vibhāvya dhīro dravyāni yojyāni ca tāni tāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhīroN​H dhīrair A1938 dravyāniH dravyāṇi A1938​N yojyāni cayojyāni caN​H bhojyāni ca A1938 tāniN​H tāni |
sarvānupāneṣu varaṃ vadanti maidhyaṃ yadambhaḥ śucibhājanastham ||421||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.422
saṃkṣepa eṣo 'bhihito nupāneṣv ataḥ param vistarato 'bhidhāsye ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saṃkṣepaN​H lokasya janmaprabhṛti praśastaṃ toyātmakāḥ sarvarasāś ca dṛṣṭāḥ |
saṅkṣepa
A1938
'bhihitoA1938​H bhihito N nupāneṣvnupāneṣv nupāneṣvN​H 'nupāneṣv A1938
cf. 1938 ed. 1.46.423
uṣṇodakānupānan tu snehānām atha śasyate |
ṛte bhallātakasnehāt tatra toyaṃ smaśītalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehānāmN​H snehānā A1938 athaN​H matha A1938 bhallātakasnehāt tatrabhallātakasnehāt tatraN​H bhallātakasnehāt snehāttauvarakāttathā ||423|| A1938 toyaṃN​H om. A1938 smaśītalaṃH om. A1938 suśītalaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.424
anupānam vadanty eke taile yūṣāmlakāñjikaṃ |
śītodakam mākṣikasya piṣṭānnasya ca sarvvaśaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vadantyN​H vadan A1938 ekeN​H tyeke A1938 taileA1938​H taila N yūṣāmlakāñjikaṃyūṣāmlakāñjikamA1938​H yūṣāmblakāñjikaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.425
dadhipāyasamadyārttiviṣajuṣṭe tathaiva ca |
kecit piṣṭapayasy āhur anupānaṃ sukhodakaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dadhipāyasamadyārttiviṣajuṣṭedadhipāyasamadyārtiviṣajuṣṭeA1938​H dadhipāyasamadyārttiviṣarjuṣṭe N kecit piṣṭapayasy
kecit piṣṭapayasy
N

kecit piṣṭamaya
A1938

kecit piṣṭapaya
H
āhurN syāhu A1938​H anupānaṃN ranupānaṃ A1938​H
cf. 1938 ed. 1.46.426
payo māṃsaraso vāpi śālimudgādibhojināṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
payoA1938​H pra yā N śālimudgādibhojināṃśālimudgādibhojināṃśālimudgādibhojināṃN​H śālimudgādibhojinām |
yuddhādhvātapasantāpaviṣamadyarujāsu ca ||426||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.427
māṣādīnām anupānan dhānyāmlan dadhimas tu vā ||
madyaṃ madyocitānān tu sarvvamāṃseṣu pūjitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṣādīnāmmāṣādīnāmN​H māṣāde A1938 anupānananupānaṃN​H ranupānaṃ tu A1938 dhānyāmlandhānyāmlaṃA1938​H dhānyāmblaṃ N madyocitānān tumadyocitānāṃ tuA1938​H madyo citānān tu N
cf. 1938 ed. 1.46.428
amadyapānām udakam phalāmlam vā praśasyate ||
kṣīraṃ gharmmādhvabhāṣyastrīklāntānām amṛtopamaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
amadyapānāmN​H amadyapānā A1938 udakamudakaṃN​H mudakaṃ A1938 phalāmlam vāphalāmlaṃ vāA1938​H phalāmblam vā N gharmmādhvabhāṣyastrīklāntānāmgharmmādhvabhāṣyastrīklāntānāmH gharmādhvabhāṣyastrīklāntānā A1938 gharmādhūbhāṣyastrīklāntānā N amṛtopamaṃH mamṛtopamam ||428|| A1938 mu nmṛtopamaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.429
surā kṛśānāṃ sthūlānāmanuśastam madhūdakaṃ ||
nirāmayānāṃ citrakan tu phalamadhye prakīrttitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛśānāṃ kṛśānāṃ A1938​H kṛṣāṇāṃ N sthūlānāmanuśastamem. sthūlānāmanupānaṃ A1938 sthnūlānām anuṣasta N sthūlānām anuśastam H citrakan tucitra n tuH citraṃ tucitra n tu A1938​N phalamadhyeH bhuktamadhye A1938 bhaktamadhye N
cf. 1938 ed. 1.46.429
snigdhoṣṇam mārute śastaṃ kaphe rūkṣoṣṇamiṣyate ||
anupānaṃ hitañ cāpi pitte madhuraśītalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śastaṃN​H pathyaṃ, A1938 anupānaṃ
anupānaṃ
A1938​H

anupāna
N
hitañhitaṃA1938​H ṅhitañ N
cf. 1938 ed. 1.46.431
hitaṃ śoṇitapitte tu kṣīram ikṣurasan tathā || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śoṇitapitte tuśoṇitapitte tuN​H śoṇitapittibhyaḥ A1938 kṣīramN kṣīra A1938​H ikṣurasanN mikṣurasas A1938 mikṣurasan H tathā || ❈N tathā |
arkaśeluśirīṣāṇāmāsavās tu viṣārtiṣu ||431||
A1938
tathā || || H
[Anupāna listing in order]
cf. 1938 ed. 1.46.432
ataḥ paraṃ tu vargāṇām anupānam pṛthak pṛthak |
pravakṣyāmy anupūrvveṇa sarvveṣām eva me śṛṇu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vargāṇāmH vargāṇā A1938 vargānām N anupānamanupānaṃN​H manupānaṃ A1938 pṛthak pṛthak | pravakṣyāmypṛthak pṛthak |
pravakṣyāmy
H
pṛthak pṛthak |
pravakṣyā
A1938
pṛṭhak pṛthak |
pravakṣyāmy
N
anupūrvveṇaN​H myanupūrveṇa A1938 meA1938​H tata N
cf. 1938 ed. 1.46.433
tatra pūrvvaśasya jā tānām vedarāmlaṃ | vaidalānān dhāmlaṃ | jāṅgalānān mṛgānān dhanvajānām pakṣiṇāñ ca pippalyāsavaḥ | viṣkirāṇāṃ kolavadarāsavaḥ | pratudānāṃ kṣīravṛksāsavaḥ | guhe śayānāṃ kharjjūranālikerāsavaḥ | sāmudrāṇām mātuluṅgāsavaḥ | kuṣmāṇḍānām amlānām sārdvīkāsavaḥ | amlā amlānāṃ phalānāṃ padmotpalakandāsavaḥ | kaṣāyāṇāṃ dāḍimavetrāsavaḥ | madhurāṇāṃ trikaṭukayuktaḥ khadirāsavaḥ | tālaphalādīnāṃ dhānyāmlaṃ | kandānāṃ dūrvvānalavetrāsavaḥ | pippalyādīnāṃ svadaṃṣṭrāvasukāsavaḥ | cuccūprabhṛtīnāṃ lodhrāsavaḥ | kusumbhaśākasya tad eva | maṇḍūkaparṇyādīnām mahāpañcamūlyāsavaḥ | tālamastakādīnām amlaphalāsavaḥ | saindhavādīnāṃ surāsavam āranālan toyam vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
savaḥ… sārdvīkāsa om. A1938
pūrvvaśasya jāpūrvaśasyajāpūrvvaśasya jā𑑎A1938​H pūrvvasasyajā N vedarāmlaṃH badarāmlaṃ, A1938 badarāmblaṃ | N vaidalānānvaidalānāṃA1938​H vaidalānā N dhāmlaṃH dhānyāmlaṃ, A1938 dhānyāmblaṃ | N jāṅgalānān mṛgānānH jaṅghālānāṃ A1938 jaṃgālānāṃ mṛgānāṃ N pakṣiṇāñ capakṣiṇāṃ caN​H ca A1938 viṣkirāṇāṃA1938​H viṣṭhirāṇāṃ N kolavadarāsavaḥkolabadarāsavaḥ,kolabadarāsavaḥ |H kolabadarāsavaḥkolabadarāsavaḥ,kolabadarāsavaḥ | A1938​N kṣīravṛksāsavaḥkṣīravṛkṣāsavaḥ,kṣīravṛkṣāsavaḥ |H kṣīravṛkṣāsavaḥkṣīravṛkṣāsavaḥ,kṣīravṛkṣāsavaḥ | A1938​N guheN​H guhā A1938 kharjjūranālikerāsavaḥH kharjūranālikerāsavaḥ, prasahānāmaśvagandhāsavaḥ, parṇamṛgāṇāṃ kṛṣṇagandhāsavaḥ, bileśayānāṃ phalāsavaḥ , ekaśaphānāṃ triphalāsavaḥ, anekaśaphānāṃ khadirāsavaḥ, kūlacarāṇāṃ śṛṅgāṭakakaśerukāsavaḥ, kośavāsināṃ pādināṃ ca sa eva, plavānāmikṣurasāsavaḥ, nādeyānāṃ matsyānāṃ mṛṇālāsavaḥ, A1938 kharjjūranāḍikesarāsavaḥ | N mātuluṅgāsavaḥmātuluṃgāsavaḥN​H mātuluṅgā A1938 amlānāmH phalānāṃ N sārdvīkāsavaḥH gārdvīkāsavaḥ | N amlā amlānāṃamlā folionāṃem. amlānāṃamlā folionāṃ A1938​H amblānāṃ N khadirāsavaḥN​H khaṇḍāsavaḥ, A1938 dhānyāmlaṃA1938​H dhānyāmblaṃ | N kandānāṃN​H kaṭukānāṃ A1938 svadaṃṣṭrāvasukāsavaḥH śvadaṃṣṭrāvasukāsavaḥ, kūṣmāṇḍādīnāṃ dārvīkarīrāsavaḥ, A1938 svadraṣṭrāvasukāsavaḥ | N cuccūprabhṛtīnāṃN​H cuccuprabhṛtīnāṃ A1938 lodhrāsavaḥlodhrāsavaḥN​H lodhrāsavaḥ, jīvantyādīnāṃ triphalāsavaḥ, A1938 tad evaN​H sa eva, A1938 mahāpañcamūlyāsavaḥH mahāpañcamūlāsavaḥ, A1938 mahāpañcaśūlyāsavaḥ | N tālamastakādīnāmtālamastakādīnāṃmN​H tālamastakādīnā A1938 amlaphalāsavaḥamlaphalāsavaḥH mamlaphalāsavaḥ, A1938 amblaphalāsavaḥ | N surāsavamsurāsavaṃN​H surāsava A1938 āranālanāranālaṃN​H āranālaṃ ca, A1938 toyam vātoyam vā || N​H toyaṃ vā sarvatreti ||433|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.434
bhavanti cātra ślokāḥ ||
sarvveṣām anupānānāṃ māhendran toyam uttamaṃ |
sātmyam vā yasya yat toyaṃ tatsmai hitam ucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavantiA1938​H bhavati N ślokāḥH om. A1938 ślokaḥ || N māhendranmāhendraṃA1938​H māhendra N tatsmaiH tattasmai A1938​N hitamN​H hita A1938 ucyateN​H mucyate ||434|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.435
doṣavad guru vā bhuktam atimātram athāpi vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣavad guru vāN​H uṣṇaṃ vāte kaphe toyaṃ pitte rakte ca śītalam
doṣavadguru vā
A1938
bhuktamN​H bhukta A1938 atimātramN​H matimātra A1938 athāpiN​H mathāpi A1938
cf. 1938 ed. 1.46.436
yathoktenānupānena sukham annaṃ prajīryate ||
rocanaṃ vṛṃhaṇam vṛṣyan doṣasaṃghātabhedanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhamN​H sukha A1938 annaṃN​H mannaṃ A1938 prajīryateN​H prajīryati | A1938 vṛṃhaṇamH bṛṃhaṇaṃ A1938 bṛṃhanaṃ N vṛṣyanvṛṣyaṃA1938​H vṛṣya N
cf. 1938 ed. 1.46.437
tarppaṇam mārddavakaraṃ śramaklamaharaṃ sukhaṃ ||
dīpanan doṣaśamanaṃ pipāsāc chedanam paraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 1.46.438
valyaṃ varṇṇakarañ cāpi anupānaṃ sadocyate ||
tad ādau karṣayet pītaṃ sthāpayet madhyasevitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valyaṃH balyaṃ A1938​N cāpiN​H samya A1938 anupānaṃN​H ganupānaṃ A1938 tad ādau
tad ādau
A1938​H

tadādau
N
karṣayet pītaṃN​H karśayetpītaṃ A1938 sthāpayet madhyasevitaṃH sthāpayenmadhyasevitam ||438|| A1938 sthāpaye madhyasevitaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.439
paścāt pītaṃ vṛṃhayati tat samīkṣya prayojayet ||
sthiratāṅ gatam aklinnam annam adravapāyinaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛṃhayatiH bṛṃhayati A1938​N tat samīkṣyaN​H tasmād vīkṣya A1938 gatamN​H gata A1938 aklinnamN​H malkinna A1938 annamN​H manna A1938 adravapāyinaḥadravapāyinaḥN​H madravapāyinām ||439|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.440
bhavaty āvādhajanam anupānam ataḥ pivet ||
na pivec chvāsakāsārtaroge vāpy urdhvajatruge |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatybhava tyN​H bhava A1938 āvādhajanamH tyābādhajanana A1938 āvādhajananam N anupānamN​H manupāna A1938 ataḥN​H mataḥ A1938 pivet || napivet ||
na
H
pibet napibet |
na
pibet ||
na
A1938​N
pivec chvāsakāsārtarogepivec chvā𑑎jpegsakāsārtarogeH pibecchvāsakāsārto rogepibec chvāsakāsārtto roge A1938​N vāpyN​H cāpy A1938 urdhvajatrugeH ūrdhvajatruge ||440|| A1938 ūrdvajantrukeje | Nac ūrdvajantruje | Npc
cf. 1938 ed. 1.46.441
kṣatoraskaprasekī ca yasya copahatasvaraḥ ||
pītvā ca bhāṣyādhyayana svaprageyān na śīlayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣatoraskaprasekī cakṣatoraskaprasekī caN​H kṣatoraskaḥ prasekī ca A1938 copahatasvaraḥN​H copahataḥ svaraḥ | A1938 pītvā ca
pītvā ca
H

pītvā'dhva
A1938

pītvāva
N
bhāṣyādhyayanaA1938​H bhāṣyadhyayana N svaprageyān naH geyasvapnānna A1938 svapnageyān na N
cf. 1938 ed. 1.46.442
pradūṣyāmāśayan taddhi tasya kaṇṭhorasi sthitaṃ ||
syandāgnisādacchardyādīnajana yadā mayān vahūn |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pradūṣyāmāśayanpradūṣyāmāśayaṃA1938​H pradūṣyāmāṣayaṃ N taddhiA1938​H tad dhi N syandāgnisādacchardyādīnajana
syandāgnisādacchardyādīnajana
H

syandāgnisādacchardyādīnāmayāñjana
A1938

syandāgnisyādacchardyādīñ jāna
N
yadāH ye A1938 yed ā N mayān vahūnH d bahūn ||442|| A1938 mayāsbahūn | N
cf. 1938 ed. 1.46.443
gurūlāghavacinteyaṃ svabhāvan nātivarttate ||
tathā saṃskaramātrān na kālāś cāpy uttarottarāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurūlāghavacinteyaṃgurūlāghavacinteyaṃH gurulāghavacinteyaṃ A1938​N saṃskaramātrān nasaṃsk-aramātrān naH saṃskāramātrānna A1938​N kālāśkālāśH kālāṃśkālāṃś A1938​N uttarottarāṃN​H uttarottaram ||443|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.444
mandakarmmānalārogyāḥ sukumārāḥ sukhocitāḥ ||
jantavo ye tu teṣāṃ hi cinteyam parikīrttite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhocitāḥA1938​H sukhe citāḥ || N parikīrttiteparikīrtyate ||444||pajpeg A 1267_11_51rikīrttyate |H parikīrtyate parikīrtyate ||444||pajpeg A 1267_11_51rikīrttyate | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.445
valinaḥ kharabhakṣyāś ca ye ca dīptāgnayo narāḥ ||
karmman ity āś ca ye teṣān nāvaśyam paricintyate || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valinaḥH balinaḥ A1938​N kharabhakṣyāś ca ye caN​H kharabhakṣyā ye ye ca A1938 paricintyateN​H parikīrtyate ||445||
ity anupānavargaḥ |
A1938
[On how to eat]
cf. 1938 ed. 1.46.446
athāhāravidhivistareṇākhilaṃ śṛṇu ||
āptāsthitam asaṃkīrṇṇe śuci kāryaṃ mahānasaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
athāhāravidhivistareṇākhilaṃathāhāravidhivistareṇākhilaṃathāhāra𑑎vidhivistareṇākhilaṃNpc​H athāhāravidhiṃ vatsa! vistareṇākhilaṃ A1938 athāhārividhivistareṇākhilaṃ Nac āptāsthitam
āptāsthitam
N

āptāsthita
A1938​H
asaṃkīrṇṇeem. masaṅkīrṇaṃ A1938 asaṃkīrṇṇaṃ N masaṃkīrṇṇe H śuciA1938​H suci N kāryaṃA1938​H dkāyāaṃ Nac dkāyaaṃ Npc
cf. 1938 ed. 1.46.447
tatrāptair guṇasampannam bhakṣyādiṣu susaṃskṛtaṃ ||
śucau deśeṣu saṃguptaṃ samupasthāpayed bhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrāptairA1938​H yatrāptai N bhakṣyādiṣuN​H bhakṣyamannaṃ A1938 śucau
śucau
A1938​H

sucau
N
deśeṣudeśesuH deśe sudeśesu A1938​N samupasthāpayed bhiṣaksamupasthāpayed bhiṣakA1938​H samupāsthāpayed bhiṣak | N
cf. 1938 ed. 1.46.448
viṣaghnair agadaiḥ spṛṣṭam prokṣitaṃ vyajanodakaiḥ ||
siddhair mantrair hataviṣaṃ siddham annan nidedayet || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siddhamN​H siddha A1938 annanN​H mannaṃ A1938 nidedayetnidedayetH nivedayet nivedayet ||448||nivedayet || 0 || A1938​N
[Āhāropakalpana: How to serve food]
cf. 1938 ed. 1.46.449
vakṣyāmyataḥ paraṃ kṛtsnām āhārasyopakalpanāṃ |
ghṛtaṃ kārṣṇāyase deyaṃ peyā deyā tu rājate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vakṣyāmyataḥA1938 vakṣyāmy ataḥ N​H paraṃA1938​H para N kṛtsnāmH kṛtsnā A1938 kṛṣṇām N āhārasyopakalpanāṃāhārasyopakalpanāmN​H māhārasyopakalpanām | A1938 deyā tuA1938​H deye tu N
cf. 1938 ed. 1.46.450
phalāni sarvvabhakṣyāṃś ca pradayā vaidaleṣu tu |
pariśuṣkaṃ pradigdhāni sauvarṇṇeṣūpahārayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalāniA1938​H phalās ca N sarvvabhakṣyāṃś casarvabhakṣyāṃś caA1938​H sarvvabhakṣyāṃs ca N pradayāH pradadyā A1938 pradeyā N vaidaleṣu tuH dvai daleṣu tu | A1938 vaidalīṣu tu | N pariśuṣkaṃ
pariśuṣkaṃ
N​H

pariśuṣka
A1938
sauvarṇṇeṣūpahārayetH sauvarṇeṣu prakalpayet ||450|| A1938 sauvarṇṇeṣūpakalpayet || N
cf. 1938 ed. 1.46.451
dravāṇi rasāś caiva rājateṣūpahārayet |
kaṭvarāṇi khalāś caiva sarvvāñ cchaileṣu dāpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravāṇiH pradravāṇi A1938 dravāni tu N rasāśrasāśN​H rasāṃś A1938 caivaN​H caivaṃ A1938 rājateṣūpahārayet | kaṭvarāṇirājateṣūpahārayet |
kaṭvarāṇi
A1938​H
rājateṣūpakalpayet |
kaṭvarāṇi
N
khalāśkhalāśN​H khaḍāṃś A1938 sarvvāñsarvāñA1938​H sarvā N
cf. 1938 ed. 1.46.452
dadyāt tāmramaye pātresu śītaṃ suśritaṃ payaḥ |
pānīyam pānakam madyam mṛnmayeṣu pradāpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītaṃA1938​H sītaṃ N suśritaṃH suśṛtaṃ A1938 śuśritam N madyammadyaṃA1938​H madya N
cf. 1938 ed. 1.46.453
kācasphaṭikapātreṣu śītaleṣu śubheṣu |
vajravaidūryacitreṣu rāgaṣāḍavaṣadūkān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītaleṣuA1938​H sītaleṣu N śubheṣuH śubheṣu ca | A1938​N vajravaidūryacitreṣu
vajravaidūryacitreṣu
H

dadyādvaidūryacitreṣu
A1938

vajravaiḍūryacitreṣu
N
rāgaṣāḍavaṣadūkānH rāgaṣāḍavasaṭṭakān ||453|| A1938 rāgasāḍavaṣaṭṭakān || N
cf. 1938 ed. 1.46.454
purastād vimale pāre suvistīrṇṇe manorame |
sūdaḥ sūpodanan dadyāt pradehāś ca su saṃskṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
purastād vimaleN​H purastādvimale A1938 pāreH pātre A1938​N sūpodananN​H sūpaudanaṃ A1938 dadyāt pradehāś ca sudadyāt pradehāś ca su𑑎H dadyāt pradehāṃś ca su A1938​N saṃskṛtaṃH saṃskṛtān ||454|| A1938 saṃskṛtāṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.455
phalāni sarvva bhaksāś ca pariśuṣkāṇi yāni ca |
tāni dakṣiṇapārśve tu bhuñjānasyopakalpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhaksāś cabhaksāś caH bhakṣyāṃś ca A1938 bhaksyāś ca N pariśuṣkāṇiA1938​H parisuṣkāni N
cf. 1938 ed. 1.46.456
pradravāṇi rasāś caiva pānīyam pānakam payaḥ |
khalān yūṣāś ca peyāś ca sarvve pārśve pradāpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pradravāṇiA1938​H pradavāni N rasāśrasāśH rasāṃś A1938​N pānakampānakaṃA1938​H pānam N khalān yūṣāś ca
khalān yūṣāś ca
H

khaḍān yūṣāṃś ca
A1938

khalān yūṣāṃś ca
N
peyāś capeyāś caH peyāṃś ca A1938​N sarvveH savye A1938 sarvo N
cf. 1938 ed. 1.46.457
sarvvān guḍavikārāś ca rāgaṣāḍavaṣaṭūkān |
purasthāt sthāpayet prājño dvayor api ca madhayataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvān guḍavikārāś casarvvān guḍavikārāś caH sarvān guḍavikārāṃś ca A1938 sarvāṃ guḍavikārāṃś ca N rāgaṣāḍavaṣaṭūkān | purasthāt sthāpayet prājñorāgaṣāḍavaṣaṭūkān |
purasthāt sthāpayet prājño
H
rāgaṣāḍavasaṭṭakān |
purastāt sthāpayet prājño
A1938
rāgaṣāḍavaṣaṭṭakaṃ ||
purasthāt sthāpayet prājño
N
madhayataḥN​H madhyataḥ ||457|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.458
evaṃ vijñāya matimān bhojanasyopakalpanāṃ |
bhoktāram vijane ramye niḥsampāte śubhe śucau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
matimān bhojanasyopakalpanāṃmatimān bhojanasyopakalpanāmA1938​H matimāṃ bhojanasyopakalpanāṃ || N bhoktāram
bhoktāraṃ

bhoktāram
A1938​H

bhojaye
N
vijaneA1938​H d vijane N
cf. 1938 ed. 1.46.459
sugandhapuṣparacite same deśe 'tha bhojayet |
viśiṣṭam iṣṭasaṃskāraiḥ pathair hṛdyair asādibhiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'thaem. ca A1938 tha N​H bhojayet | viśiṣṭambhojayet |
viśiṣṭam
H
bhojayet
viśiṣṭa
A1938
bhojayet ||
visiṣṭam
N
iṣṭasaṃskāraiḥH miṣṭasaṃskāraiḥ A1938 iṣṭasaṃskārai N pathairH pathyair A1938 pethyair N hṛdyairhṛdyairH iṣṭai A1938 hṛdyai N asādibhiḥrasādibhiḥ ||459||rasādibhiḥ |H rasādibhiḥ rasādibhiḥ ||459||rasādibhiḥ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.460
manojñaṃ śuci nātyuṣṇaṃ pratyagram aśanaṃ hitaṃ |
pūrvvam madhuram aśnīyāl lavaṇomlautaḥ paraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nātyuṣṇaṃA1938 nānyuṣṇam N nāty uṣṇaṃ H pratyagramN​H pratyagra A1938 aśanaṃN​H maśanaṃ A1938 madhuramN​H madhura A1938 aśnīyāl lavaṇomlautaḥH maśnīyānmadhye 'mlalavaṇau rasau ||460|| A1938 aśnīyāl lavaṇyamblau tataḥ N paraṃN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.46.461
paścād eṣān rasān vai dyo bhojaneṣ eva cārayet |
pādau phalāni yuñjīta dāḍimādīni vuddhimān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
paścād eṣān rasān vai dyopaścād eṣān rasān vai dyoH paścāc cheṣān rasān vaidyo A1938 paścāc cheṣāṃ rasā vaidyo N bhojaneṣbhojaneṣvH bhojaneṣvbhojaneṣv A1938​N evaH ava A1938​N cārayet | pādaucārayet |
pādau
H
cārayet ādaucārayet |
ādau
cārayet ||
ādau
A1938​N
yuñjītaN​H bhuñjīta A1938 vuddhimānbuddhimān ||461||buddhimān |H buddhimān buddhimān ||461||buddhimān | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.462
tataḥ peyān tato bhojyāñś citrāṃs tataḥ paraṃ |
ghanaṃ pūrvvaṃ samaśnīyād iti kecid avasthitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
peyānpeyāṃA1938​H peyā N tatoH stato A1938 t tato N bhojyāñśH bhojyān bhakṣyāṃ A1938 bhojyañ N citrāṃscitrāṃsH ścitrāṃ A1938 citrām bhakṣyās N tataḥH stataḥ A1938 tv ataḥ N samaśnīyād itisamaśnīyād itiN​H samaśnīyā A1938 kecid avasthitāḥkecid avasthitāḥH t, kecid āhur viparyayam ||462|| A1938 kecid vyavasthitāḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.463
ādāvante ca madhye ca bhojane ca praśasyate |
niratyayan doṣaharam phaleṣv āmalakaṃ nṛṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ādāvante caem. ādāv ante ca A1938​N​H bhojane caH bhojanasya A1938 bhojane va N praśasyateH tu śasyate | A1938 prasyate || N phaleṣvNpc​H phaleṣvā A1938 phaleoṣv Nac āmalakaṃN​H malakaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.464
mṛṇālavisaśālūkakandekṣuprabhṛtīni tu |
pūrvvaṃ yojyāni bhiṣajā na tu bhukte kathañcana ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mṛṇālavisaśālūkakandekṣuprabhṛtīni tuH mṛṇālabisaśālūkakandekṣuprabhṛtīni ca | A1938 mṛṇālavisasālūkakandekṣuprabhṛtīni tu || N bhukteA1938​H bhakte N kathañcanaH kadācana ||464|| A1938 kathañ canaḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.465
sukham uccaiḥ samāsīnaṃ samadehonnatatparam |
kāle sātmyaṃ laghu snigdham uṣṇaṃ kṣipraṃ dravottaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhamN​H sukha A1938 uccaiḥH muccaiḥ A1938 upvais N samāsīnaṃH samāsīnaḥ A1938 sāmānīnaṃ N samadehonnatatparamsamadehonnatatparamH samadeho 'nnatatparaḥ | A1938 samadehonnatatparaḥ || N sātmyaṃA1938​H sātmya N snigdhamsnigdhaṃmN​H snigdha A1938 uṣṇaṃN​H muṣṇaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.466
vubhukṣitonnam aśnīyāt mātrāvad viditāsanaḥ |
kāle bhuktam prīṇayati sātmyam annan na vādhate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vubhukṣitonnamH bubhukṣito 'nna A1938 bubhukṣitonnam N aśnīyāt mātrāvad viditāsanaḥaśnīyāt mātrāvad viditāsanaḥN​H maśnīyānmātrāvadviditāgamaḥ A1938 bhuktambhuktaṃN​H om. A1938 prīṇayatiN​H prīṇayate A1938 sātmyamN​H bhuktaṃ sātmya A1938 annan naN​H mannaṃ na A1938 vādhatebādhate ||466||bādhate |H bādhate bādhate ||466||bādhate | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.467
laghuśīghram vrajet pākaṃ snigdhoṣṇaṃ valavadhṛdaṃ |
kṣipram uktaṃ samam pākaṃ yāty aduṣṭan dravottaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghuśīghramlaghu śīghraṃlaghu śīghramA1938​H laghusīghraṃ N valavadhṛdaṃH balavahnidam | A1938 balavahnidaḥ || N uktaṃH bhuktaṃ A1938 bhuṃktaṃ N yātyyātyN​H yā A1938 aduṣṭanaduṣṭaṃN​H tyadoṣaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.468
sukhañ jīryati mātrāvad dhātusātmyaṃ karoti ca |
atīvāyatamātrāmyaḥ kṣapā yeṣv ṛtuṣu smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mātrāvad dhātusātmyaṃmātrājpegvad dhātusātmyaṃN​H mātrāvaddhātusāmyaṃ A1938 atīvāyatamātrāmyaḥ
atīvāyatamātrāmyaḥ
H

atīvāyatayāmās tu
A1938

atīvāyatamātrā syuḥ
N
cf. 1938 ed. 1.46.469
teṣu tat pratyanīkārthaṃ bhuñjīta prātareva tu |
yeṣu cāpi bhaveyus tad iva sā bhṛśamāyatāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tat pratyanīkārthaṃtat pratyanīkārthamN​H tatpratyanīkāḍhyaṃ A1938 prātareva tuA1938​H prātar eva tu || N tad iva sāH ca divasā A1938 te divasā N bhṛśamāyatāḥA1938​H bhṛṣamāyatāḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.470
teṣu tat kālavi hitam aparāhṇe praśasyate |
rajanyo divasāś caiva yeṣu vāpi samāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tat kālavitatkālavitat kālaviA1938​H tatkālabhi N hitamN​H hita A1938 aparāhṇeN​H maparāhṇe A1938 vāpiH cāpi A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.471
kṛtvā samam ahorātraṃ teṣu bhuñjīta bhojanaṃ |
aprāptātītakālam vā nāśnīyāt tu yathā tathaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
samamN​H sama A1938 ahorātraṃahorātranN​H mahorātraṃ A1938 aprāptātītakālam vā
aprāptātītakālam vā

aprāptātītakālam vā
N​H

nāprāptātītakālaṃ vā
A1938
nāśnīyāt tuN​H hīnādhikamathāpi vā ||471|| A1938 yathāN​H om. A1938 tathaṃN​H om. A1938
cf. 1938 ed. 1.46.472
aprāptakālam bhuñjānaḥ śarīre hy aghau naraḥ |
tāstānvyādhīn avāpnoti maraṇam vā niyacchati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aghauH alaghau A1938 alaghu N tāstānvyādhīn avāpnoti
tāstām vyādhīnn avāpnoti

tāstānvyādhīn avāpnoti
N​H

tāṃstān vyādhīnavāpnoti
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.473
atītakālam bhuktan tu vāyunopahate 'nale |
kṛcchād vipacyate bhuktan dvitīyanna ca kāṃkṣati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhuktan tuN​H bhuñjāno A1938 'naleA1938​H nale || N kṛcchād vipacyate
kṛcchād vipacyate
H

kṛcchrādvipacyate
A1938

kṛcchrād vipacyate
N
bhuktanbhuktaṃA1938​H bhaktaṃ N dvitīyanna caN​H dvitīyaṃ ca na A1938
cf. 1938 ed. 1.46.474cd
ālasyagauravāṭopamaciṅ kurute 'dhikaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ālasyagauravāṭopamaciṅālasyagauravāṭopamaciṅH ālasyagauravāṭopasādāṃś ca A1938 ālasyaṃ gauravāṭopam aruciṃ N
cf. 1938 ed. 1.46.474ab
hīnamātram asantoṣaṃ karoti ca valakṣayaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hīnamātramN​H hīnamātra A1938 asantoṣaṃN masantoṣaṃ A1938 asantoṣa H karoti caA1938​N n karoti ca H valakṣayaṃbalakṣayam |balakṣayaṃ |H balakṣayam balakṣayam |balakṣayaṃ | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.475
tasmāt susaṃskṛtaṃ yuktyā doṣair ebhir vvivarjitaṃ |
yathoktaguṇasampannam upaseveta bhojanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmāt susaṃskṛtaṃA1938​H tasmāt susaskṛtaṃ N doṣairA1938​H d auṣair Nac d oṣair Npc ebhirebhirN​H etair A1938
cf. 1938 ed. 1.46.476
vibhajya kāladoṣādīn kālayor ubhayor api |
acokṣan duṣṭam utsṛṣṭam pāṣāṇatṛṇaloṣṭavat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāladoṣādīn kālayorH doṣakālādīn kālayor A1938 kāladoṣādīṅ kālayor N apiA1938​H apiṃ || N acokṣan
acokṣaṃ

acokṣan
A1938​H

acaukṣa
N
duṣṭamN​H duṣṭa A1938 utsṛṣṭamH mutsṛṣṭaṃ A1938 ucchiṣṭam N
cf. 1938 ed. 1.46.477
dviṣṭaṃ vyuṣitam asvādu pūtim annam vivarjjayet |
cirasiddhaṃ sthiraṃ śītam annam uṣṇīkṛtam punaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyuṣitamvyuṣitamN​H vyuṣita A1938 asvāduN​H masvādu A1938 pūtimN​H pūti A1938 annamannaṃN​H cānnaṃ A1938 śītamN​H śīta A1938 annamN​H manna A1938 uṣṇīkṛtamuṣṇīkṛtaṃN​H muṣṇīkṛtaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.478
aśāntam upadagdhañ ca na tathā svādu na lakṣyate |
yad yat svādutaran tat tad vidadhyād uttarottaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
upadagdhañ ca naN​H upadagdhaṃ ca A1938 yad yat svādutaran
yad yat svādutaran
N​H

yadyat svādutaraṃ
A1938
tat tad vidadhyād uttarottaraṃN tattadvidadhyāduttarottaram ||478|| A1938 tattadvidadhyād uttarottaraṃ || H
cf. 1938 ed. 1.46.479
prakṣālayed bhirāsyaṃ bhuñjānasya muhur mmuhuḥ |
viśuddhe rasane hy asmai rocate 'nnam apūrvavat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prakṣālayed bhirāsyaṃprafoliokṣālayed bhirāsyaṃH prakṣālayed adbhir āsyaṃ A1938​N bhuñjānasyaA1938​H bhuṃñjānasya N muhurN​H muhu A1938 mmuhuḥmuhuḥN​H rmuhuḥ | A1938 rasane hyN​H rasane A1938 asmaiN​H tasya A1938 rocateA1938​H rocate n N 'nnamH 'nna A1938 na N apūrvavatmapūrvavat ||479||mapūrvavat |H mapūrvavat mapūrvavat ||479||mapūrvavat | A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.480
svādunā tasya rasanaṃ prathamenātha tarppitaṃ |
tathā na svādayed annan tasmāt prakṣālyam antarā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prathamenāthaH prathamenāti A1938 pathamenātha N tathā na
tathā na
H

na tathā
A1938

tathānna
N
svādayed annanH svādayed anya A1938 svāduyed annan N tasmāt prakṣālyamN​H ttasmāt prakṣālya A1938 antarāantarā N​H mantarā ||480|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.481
saumanasyam valaṃ tuṣṭim utsāhaṃ harṣaṇaṃ sukhaṃ |
svādu sañjanayaty annam asvādu tu vivarjayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valaṃbalaṃH balaṃbalaṃ A1938​N tuṣṭimN​H puṣṭi A1938 utsāhaṃN​H mutsāhaṃ A1938 sañjanayatysañjanayaN sañjanayasañjanaya A1938​H annamN tyanna A1938 tyannam H asvādu tuN​H masvādu ca A1938 vivarjayetN​H viparyayam ||481|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.482ab
bhuktvā punaḥ prārthayate bhūyastat svādu bhojanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
punaḥN​H pi ya A1938 prārthayateN​H t prārthayate A1938 bhūyastat svāduA1938​H bhūyas tat svādu N bhojanaṃN​H bhojanam
aśitaścodakaṃ yuktyā bhuñjānaś cāntarā pibet ||482||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.483
dantāntaragataṃ cānnaṃ śodhanenāharec chanaiḥ ||
kuryād anirhṛtan taddhi mukhasyāniṣṭagandhitāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śodhanenāharec chanaiḥśodhanenāharecchanaiḥA1938 sodhanenāharec channaiḥ | N śodhanenāharec channaiḥ || H taddhiA1938​H tad dhi N mukhasyāniṣṭagandhitāṃmukhasyāniṣṭagandhitāṃN​H mukhasyāniṣṭagandhatām ||483|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.484
jīrṇṇe 'nne varte vāyur vvidagdhe pittam eva tu ||
bhuktamātre kaphaś cāpi tasmād bhukteritaṅ kaphaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jīrṇṇejīrṇeA1938 jīrṇe njīrṇṇe n N​H 'nneA1938 ne N​H vartevarteH vardhatevarddhate A1938​N tasmād bhukteritaṅtasmād bhukteritaṃA1938 tasmād bhuṃkter itaṅ N tasmād bhukter itaṅ H kaphaṃkaphamA1938​H phalaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.485
hared dhūmena hṛdyair vvā kaṣāyakaṭutiktakaiḥ |
pūgakaṅkolakarpūralavaṅgasumanaḥ phalaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hared dhūmenaN​H dhūmenā A1938 hṛdyair vvāhṛdyair vāN​H pohya hṛdyair vā A1938 pūgakaṅkolakarpūralavaṅgasumanaḥ
pūgakaṅkolakarpūralavaṅgasumanaḥ

pūgakaṅkolakarpūralavaṅgasumanaḥ
A1938​H

pūgakakkolakarppūralavaṃgasumanaḥ
N
cf. 1938 ed. 1.46.486
phalaiḥ kaṭukasārvvā mukhavaiṣadyakārakaiḥ ||
tāmvulapatrasahitaiḥ sugandhair vvā vicakṣaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalaiḥA1938​Npc​H om. Nac kaṭukasārvvākaṭukasārvvāH kaṭukaṣāyair vā A1938 kaṭukasāhvair vā N mukhavaiṣadyakārakaiḥH mukhavaiśadyakārakaiḥ | A1938 mukhavaisadyakārakaiḥ | N tāmvulapatrasahitaiḥ
tāmvulapatrasahitaiḥ
H

tāmbūlapatrasahitaiḥ
A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.487cd
tataḥ padaśataṃ gatvā vāmapārśvena samviśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tataḥN​H bhuktvā rājavadāsīta yāvadannaklamo gataḥ |
tataḥ
A1938
padaśataṃH pādaśataṃ A1938 padaṃ śataṃ N samviśetsaṃviśetA1938​H samviset | N
cf. 1938 ed. 1.46.488
śavdaṃ rūpaṃ rasaṅ gandhaṃ seveta manasaḥ priyaṃ |
bhuktamātraḥ śucau deśe nānnaṃ cet sādhu tiṣṭhati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śavdaṃH śabdā A1938 sabdaṃ N rūpaṃN​H nrūpā A1938 rasaṅrasaṃN​H nrasā A1938 gandhaṃN​H n gandhā A1938 sevetaN​H n sparśāṃś ca A1938 priyaṃH priyā A1938 yiyaṃ || N bhuktamātraḥ
bhuktamātraḥ
N​H
n |
bhuktavānu
A1938
śucauN​H pase A1938 deśeN​H veta te A1938 cet sādhuN​H sādhu A1938
cf. 1938 ed. 1.46.489
śavdaṃ rūpaṃ rasaṃ gandhaṃ sparśaś cāpi jugupsitaṃ |
aśucyannan tathā bhuktam atimātrañ ca vāmayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śavdaṃH śabda A1938 sabdaṃ N rūpaṃN​H rūpa A1938 rasaṃN​H rasā A1938 gandhaṃN​H gandhāḥ A1938 sparśaśH sparśāś A1938 sparśañ N jugupsitaṃH jugupsitāḥ | A1938 jugupsitāṃ || N aśucyannan
aśucyannaṃ

aśucyannan
A1938​H

aśuciy annan
Nac

aśucy annan
Npc
bhuktamH bhukta A1938 bhuktām N atimātrañ caN​H matihāsyaṃ ca A1938
cf. 1938 ed. 1.46.490ab
śayanam vāsanam vāpi necched vāpi ca tal lakṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śayanamśayanaṃA1938​H śayanām N vāsanamH cāsanaṃ A1938 vāsanām N necched vāpiN​H necchedvā'pi A1938 ca tal lakṣaṇaṃH dravottaram |
nāgnyātapau na plavanaṃ na yānaṃ nāpi vāhanam ||490||
A1938
ca tat kṣaṇaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.491
na caikarasasevāyāṃ prasajye ca kadācana ||
śākāvarānnabhūyiṣṭhaṃ vyamlañ ca na samācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prasajye caH prasajyeta A1938 prasajeta N kadācanaA1938​H kadācanaḥ | N śākāvarānnabhūyiṣṭhaṃ
śākāvarānnabhūyiṣṭhaṃ
Npc​H

śākāvarānnabhūyiṣṭha
A1938

śākāvārānnabhūyiṣṭhaṃ
Nac
vyamlañ ca naH mamlaṃ ca na A1938 vyamblañ ca na N
cf. 1938 ed. 1.46.492
ekaikaśaḥ samastām vā nāśnīyāc ca kadācana ||
prāgbhukte 'py avivikte 'gnau dvirannan na samācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
samastām vāN​H samastān vā A1938 nāśnīyāc caN​H nādhyaśnīyādra A1938 kadācanaH sān sadā A1938 kadācanaḥ | N 'pyH tva A1938 py N avivikteavivi𑑎kteN​H vivikte A1938 'gnauA1938​H gnau N
cf. 1938 ed. 1.46.493cd
mātrāgurūm parihared āhāraṃ dravyato 'pi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mātrāgurūmH pūrvabhukte vidagdhe 'nne bhuñjāno hanti pāvakam |
mātrāguruṃ
A1938
mātrrātrāgurum N
parihared āhāraṃparihared āhāranN​H pariharedāhāraṃ A1938 'pi capi caN​H ca yaḥ ||493|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.494
piṣṭānna naiva sevata mātrayā vā kṣudhāturaḥ |
peyalehyādyabhakṣyāṇāṃ gurūvidyād yathottaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
piṣṭānnapiṣṭānnanH piṣṭānnaṃpiṣṭānnan A1938​N sevataN​H bhuñjīta A1938 kṣudhāturaḥN​H bubhukṣitaḥ |
dviguṇaṃ ca pibettoyaṃ sukhaṃ
A1938
peyalehyādyabhakṣyāṇāṃ
peyalehyādyabhakṣyāṇāṃ
H
samyak prajīryati
peyalehyādyabhakṣyāṇāṃ
A1938

peyalehyādibhakṣāṇāṃ
N
gurūvidyād yathottaraṃgurūvi𑑎dyād yathottaraṃgurūvidyād yathottaraṃN​H guru vidyādyathottaram ||494|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.495
gurūṇām adhasauhity aṃ lafhūnāṃ vṛttir iṣyate |
dravottaro dravaś cāpi na mātrā gurur iṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurūṇāmN​H gurūṇā A1938 adhasauhity aṃH mardhasauhity aṃ A1938 ardhaśaunityaṃ N lafhūnāṃH laghūnāṃ A1938​N vṛttirN​H tṛpti A1938 iṣyateN​H riṣyate | A1938 gururN​H guru A1938 iṣyateN​H riṣyate ||495|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.496
dravādyam aviśuṣkan tu samyakkāny upapadyate |
viśuṣkam annam abhyastan na pākaṃ sādhu gacchati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravādyamN​H dravāḍhyam A1938 aviśuṣkan tuN​H api śuṣkaṃ tu A1938 samyakkānyH samyagevo A1938 samyakkhāny N upapadyateN​H papadyate A1938 viśuṣkam
viśuṣkam
N​H

viśuṣka
A1938
annamN​H manna A1938 abhyastan naN​H mabhyastaṃ na A1938
cf. 1938 ed. 1.46.497
piṇḍīkṛtasamaṃ klinnam vidāham upagacchati |
śrotasy annavahe pittam paktau vā yasya tiṣṭhati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
piṇḍīkṛtasamaṃ klinnamH piṇḍīkṛtamasaṅklinnaṃ A1938 viśuṣkapiṇḍīkṛtam asaṃklinnam Nac piṇḍīkṛtam asaṃklinnam Npc śrotasy
śrotasy
N​H

srota
A1938
annavaheN​H syannavahe A1938
cf. 1938 ed. 1.46.498
vidāhi bhuktam anyad vā tasyāpy annam vidahyate |
śuṣkam bhuktam vidagdhaṃ syād agdher vyāpādakārakaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhuktamN​H bhukta A1938 anyad vāN​H manyadvā A1938 tasyāpyH tasyā A1938 tathāpy N annamannaṃN​H pyannaṃ A1938 bhuktamN​H viruddhaṃ A1938 vidagdhaṃem. viṣṭam A1938 vi𑑎dagdha N vidagdhaṃ ḥ H syād agdherem. bhi vahni A1938 syād agner N syādagdher H vyāpādakārakaḥH vyāpadamāvahet ||498|| A1938 vyāpādakārakaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.499
āmam vidadham viṣṭac ca kaphapittānilais tribhiḥ |
ajīrṇṇe kecid icchanti caturthaṃ rasaśeṣataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidadhamH vidagdhaṃ A1938 vidadha N viṣṭac caH viṣṭabdhaṃ A1938​N kaphapittānilaiskaphapittānilaisH kaphapittānilai A1938 kaphapittaniles N tribhiḥN​H stribhiḥ | A1938 ajīrṇṇe
ajīrṇṇe
H
ajīrṇaṃ
ajīrṇaṃ

ajīrṇṇaṃ
A1938​N
kecid icchantiN​H kecidicchanti A1938
cf. 1938 ed. 1.46.500
atyambupānād viṣam āśanāc ca
sandhāraṇāt svapnaviparyayād vā |
kāle 'pi sātmyaṃ laghu cāpi bhuktam
annan na pākaṃ bhajate narasya ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atyambupānād viṣamatyambupānād viṣamN atyambupānādviṣa A1938 atyamvupānād viṣam H āśanāc caH māśanādvā A1938 āsanāc ca N sandhāraṇāt svapnaviparyayād vāsandhāraṇāt svapnaviparyayād vāN​H sandhāraṇāt svapnaviparyayāc ca | A1938 'piA1938​H pi N bhuktamN​H bhukta A1938 annan naN​H mannaṃ na A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. īrṣyābhayakrodhaparikṣatena lubdhena śugdainyanipīḍitena |
pradveṣayuktena ca sevyamānamannaṃ na samyak pariṇāmameti ||501||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.502
mādhuryam annaṅgatamāṃsasaṃjñām
vidagdhasaṃjñāṃ gatam amlabhāvaṃ |
kiñcid vidagdhaṃ bhṛśatodaśūlam
viṣṭabdham ānaddhaniruddhavātaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mādhuryamH mādhurya A1938 mdhūyam Nac mādhūyam Npc annaṅgatamāṃsasaṃjñāmH mannaṃ gatamāmasañjñaṃ A1938 annaṃ gatam āṃsasaṃjñām N vidagdhasaṃjñāṃH vidagdhasañjñaṃ A1938 vidagdhasaṃjñā N gatamN​H gata A1938 amlabhāvaṃH mamlabhāvam | A1938 amblabhāvaḥ | N kiñcid vidagdhaṃ
kiñcid vidagdhaṃ
N​H

kiñcidvipakvaṃ,
A1938
viṣṭabdham ānaddhaniruddhavātaṃvijpegṣṭabdham ānaddhaniruddhavātaṃH viṣṭabdhamānaddhaviruddhavātam ||502|| A1938 viṣṭabdhamānan tu niruddhavātaṃ || N
cf. 1938 ed. 1.46.503
udgāraśuddhāv api bhakṣakāṃkṣā
na jāyate hṛdgurutā ca yasya |
rasāvaśeṣeṇa tu saprasekaṃ
caturtham etan pravadanty ajīrṇṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
udgāraśuddhāvN udgāraśuddhā A1938​H apiN vapi A1938​H bhakṣakāṃkṣā nabhaktakāṃkṣā naH bhaktakāṅkṣā nabhaktakāṃkṣā na A1938​N caturthamN​H caturtha A1938 etan pravadantyH metat pravadanty A1938 etat pravadanty N
cf. 1938 ed. 1.46.504
mūrcchā pralāpo vamathuḥ praseko
jvaro 'tisāraḥ sadanam bhramaś ca ||
śirorujā pṛṣṭhakaṭigrahaś ca
tṛṣṇā vipāko 'tha vijṛmbhikā ca ||
upadravā bhavanty ete maraṇam vāpy ajīrṇṇataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
maś… ca om. A1938
jvaroN​H om. A1938 'tisāraḥN​H om. A1938 bhramaś caN​H bhra A1938 vipākoH vipāko N 'thaH tha N vāpyN​H cāpy A1938
  • The Nepalese version is in upajāti metre, with the fifth line in śloka. The vulgate omits the middle lines and makes a simple śloka of the whole.
cf. 1938 ed. 1.46.505
tatrāme laṃghanaṅ kāryam vidagdhe vamanaṃ hitaṃ ||
viṣṭabdhe svedanaṃ śastaṃ rasaśeṣe śayīta ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laṃghanaṅlaṅghanaṃA1938​H laghanaṅ N śastaṃśastaṃH pathyaṃ, A1938 sastaṃ N rasaśeṣeA1938​H rasaseṣe N
cf. 1938 ed. 1.46.506
vāmayed āśu tan tasmād uṣṇena lavaṇāmbunā ||
kāryan cānaśanan tāvad yāvan na prakṛtim vrajet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāmayed āśu tanvāmayed āśu taṃA1938​H vāmayed āsu ta N tasmād uṣṇenaA1938​H t tasmād uṣṇena N lavaṇāmbunāA1938 lavaṇābunā || N lavaṇāmvunā || H kāryan cānaśanan
kāryan cānaśanan
H
kāryaṃ vā'naśanaṃ
kāryaṃ vā'naśanaṃ

kāryam vānaśanan
A1938​N
tāvad yāvan naN​H tāvadyāvanna A1938 vrajetN​H bhajet ||506|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.507
laghukāyamanaś cainaṃ laghvannaiḥ samupācaret ||
yāvan na prakṛtisthaḥ syād doṣataḥ ghrāṇatas tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghukāyamanaśH laghukāyamataś A1938 laghukāyam ataś N laghvannaiḥlaghvannaisN​H laṅghanaiḥ A1938 syād doṣataḥsyād doṣataḥN​H syāddoṣataḥ A1938 ghrāṇatasH prāṇatas A1938​N
cf. 1938 ed. 1.46.508
hitāhitopasaṃyuktam annasaṃśamanaṃ smṛtaṃ ||
bahu stokam akāle vā taṃ jñeyam viṣamāśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hitāhitopasaṃyuktamN​H hitāhitopasaṃyukta A1938 annasaṃśamanaṃannasaṃśamanaṃannasaṃśamanaṃN​H mannaṃ samaśanaṃ A1938 bahu
bahu
A1938​N

vahu
H
stokamN​H stoka A1938 akāle vā taṃH makāle vā ta A1938 akāle vā ta N jñeyamN​H jjñeyaṃ A1938 viṣamāśanaṃviṣamāśanamA1938​H viṣamāsanaṃ | N
cf. 1938 ed. 1.46.509
sājīrṇṇe bhujyate yas tu tad adhyaśanam ucyate ||
tadvad enan nihanty āśu vahūn vyādhīn karoti ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sājīrṇṇesājīrṇṇeN​H ajīrṇe A1938 bhujyate yas tubhujyate yas tuN​H bhujyate yat tu A1938 tad adhyaśanamH tadadhyaśana A1938 tad adhyasanam N ucyateN​H mucyate | A1938 tadvad enan
tadvad enan
N​H

trayametan
A1938
vahūn vyādhīn karotiN​H bahūnvyādhīnkaroti A1938 caN​H vā ||509|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.510
annam vidagdhaṃ hi narasyaśīghraṃ śītāmvunā vai paripākam eti |
tad dhy asya śaity ena nihanti pittam ākledibhāvāc ca na yānty adhastāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītāmvunā vaiśītāṃbunā vaiH śītāmbunā vaiśītāṃbunā vai A1938​N paripākamN​H paripāka A1938 etiN​H meti | A1938 tad dhyem.
ta
A1938​H

taddhy
N
asyaN ddhyasya A1938​H śaityA1938​H śai N enaA1938​H tyena N pittamN​H pitta A1938 ākledibhāvāc ca naN​H mākledibhāvācca na A1938 yāntyH ya A1938 yaty N adhastātN​H tyadhastāt ||510|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.511
vidahyate yasya tu bhuktamātraṃ dahyanti hṛtkoṣṭhagalām̐ś ca yasya |
drākṣāsitāṃ mākṣikasaṃprayuktā līḍhvābhayām vai sasukhaṃ labheta ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhuktamātraṃN​H bhuktamātre A1938 dahyantiN​H dahyeta A1938 hṛtkoṣṭhagalām̐ś caH hṛtkoṣṭhagalaṃ ca A1938 hṛtkoṣṭhagalāś ca N drākṣāsitāṃ
drākṣāsitāṃ
H

drākṣābhayāṃ
A1938

drākṣāsitā
N
mākṣikasaṃprayuktāN​H mākṣikasamprayuktāṃ A1938 līḍhvābhayām vaiN​H līḍhvā'bhayāṃ vā A1938
cf. 1938 ed. 1.46.512
bhaved ajīrṇṇaṃ prati yasya śaṅkā snigdhasya jantor vvalino 'nnakāle |
prātaḥ saśuṇṭhīm abhayām aśaṅko bhuñjīta samprāśya hitaṃ hitārthī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaṅkāA1938​H saṅkā N snigdhasyaA1938​H śnigdhasya N jantorN​H janto A1938 vvalinoH rbalino A1938 bali n N 'nnakāleA1938​H nakāle | N saśuṇṭhīmsaśuṇṭhīmH saśuṇṭhī A1938 saguṇṭhīm N abhayāmN​H mabhayā A1938 aśaṅkoH maśaṅko A1938 asaṅkau N samprāśyaA1938​H samprāsya N
cf. 1938 ed. 1.46.513
svalpaṃ yadā doṣavivandhamāmaṃ
līnan na tejaḥ patham āvṛṇoti |
bhavanty ajīrṇṇe 'pi tadā bubhukṣā
sā mandavṛddhim viṣavan nihanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣavivandhamāmaṃH doṣavibaddhamāmaṃ A1938 doṣavivandham āmaṃ N tejaḥA1938​H tejaṃ N pathamN​H patha A1938 āvṛṇotiāvṛṇotiN​H māvṛṇoti | A1938 bhavanty
bhavanty
H
bhava A1938
bhavaty
N
ajīrṇṇeN​H tyajīrṇe A1938 'piA1938​H pi N bubhukṣā sāN bubhukṣā yā A1938 vubhukṣā sā H mandavṛddhimmandavṛddhimH mandabuddhiṃmandabuddhim A1938​N
[The twenty guṇas and their actions]
cf. 1938 ed. 1.46.514
ata ūrddhvam pravakṣyāmi guṇānāṅ karmmavistaraṃ |
karmmabhis tv anumīyante nānā dravyāśrayā guṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūrddhvamūrdhvamN​H urdhvaṃ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.519cd
daśādyāḥ karmmataḥ proktās teṣāṅ karmmaviśeṣaṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karmmaviśeṣaṇaiḥkarmaviśeṣaṇaiḥA1938​H karmaviseṣaṇaiḥ | N
cf. 1938 ed. 1.46.520ab
daśaivādyām pravakṣyāmi dravādīs tāṃś chṛṇuśva me ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
daśaivādyāmN​H daśaivānyā A1938 pravakṣyāmiN​H n pravakṣyāmi A1938 dravādīs tāṃśdravādīs tām̐śH dravādīṃstān A1938 dravādīns tāṃ N chṛṇuśvaH nibodha A1938 cchṛṇuṣva N
cf. 1938 ed. 1.46.515
śītaḥ prahlādanastambhī mūrcchātṛṭsvedadāhajit ||1||
uṣṇas tad viparītaḥ syāt pācanaś ca viśeṣataḥ ||2||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śītaḥH om. A1938 sītaḥ N prahlādanastambhīN​H hlādanaḥ stambhanaḥ śīto A1938 mūrcchātṛṭsvedadāhajit ||1|| uṣṇasmūrcchātṛṭsvedadāhajit |1 1|
uṣṇas
N
mūrcchātṛṭsvedadāhajit uṣṇamūrcchātṛṭsvedadāhajit |
uṣṇa
mūrcchātṛṭsvedadāhajit ||1||
uṣṇa
A1938​H
tad viparītaḥN stadviparītaḥ A1938 stad viparītaḥ H viśeṣataḥA1938​H viseṣataḥ ||2 2 N
cf. 1938 ed. 1.46.516
sneho mārddavakṛt snigdho balavarṇṇakaras tathā ||3||
rūkṣas tad viparītaḥ syād viśeṣāt stambhanaḥ smṛtaḥ ||4||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehoN​H sneha A1938 balavarṇṇakarasbalavarṇakarasA1938​N valavarṇṇakaras H rūkṣas
rūkṣas
N​H

rūkṣa
A1938
tad viparītaḥN​H stadviparītaḥ A1938 syād viśeṣāt stambhanaḥN​H syādviśeṣāt stambhanaḥ A1938 smṛtaḥsmṛtaḥ ||4 4N​H kharaḥ ||516|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.517
picchilo jīvanaśleṣī sandhāno vṛṃhaṇas tathā ||5||
viṣado viparīto 'sya bhedī śodhanaropaṇaḥ ||6||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jīvanaśleṣījīvanaśleṣīN​H jīvano balyaḥ A1938 vṛṃhaṇasH śleṣmalo A1938 bṛṃhaṇas N tathātathā |5 5N​H guruḥ | A1938 viṣado
viṣado
N​H

viśado
A1938
'syasyaN​H 'smā A1938 bhedīN​H t kledā A1938 śodhanaropaṇaḥH cūṣaṇaropaṇaḥ ||517|| A1938 sodhanaropanaḥ ||6 6|| N
cf. 1938 ed. 1.46.518
dāhapākakaras tīkṣṇaḥ śrāvaṇo mṛdur anyathā ||8||
sāndropalepaḥ kaphakṛd guruḥ prīṇanabṛṃhaṇaḥ ||10||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dāhapākakarasN​H dāhapākakara A1938 tīkṣṇaḥN​H stīkṣṇaḥ A1938 śrāvaṇosrāvaṇo,H srāvaṇosrāvaṇo, A1938​N mṛdurN​H mṛdu A1938 anyathāanyathā || 7 7N​H ranyathā | A1938 sāndropalepaḥ
sāndropalepaḥ
N​H

sādopalepa
A1938
kaphakṛd guruḥkaphakṛjpegd guruḥN​H balakṛdguru A1938 prīṇanabṛṃhaṇaḥprīṇanabṛṃhaṇaḥ ||10 10N starpaṇabṛṃhaṇaḥ ||518|| A1938 prīṇanavṛṃhaṇaḥ ||10|| H
cf. 1938 ed. 1.46.518ab
laghus tad viparītaḥ syāl lekhano ropaṇas tathā ||11||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laghusN​H laghu A1938 tad viparītaḥN​H stadviparītaḥ A1938
cf. 1938 ed. 1.46.520cd
dravaḥ prakledanaḥ sāndraḥ śuṣkaḥ syād dvandvakārakaḥ ||13||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śuṣkaḥH sthūlaḥ A1938 śuśkaḥ N syād dvandvakārakaḥsyād dvandvakārakaḥ ||10 3 13N​H syādbandhakārakaḥ ||520|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.521
ślakṣṇaḥ picchilavaj jñeyaḥ karkkaśo viṣado yathā ||15||
sukhānuvarttī sūkṣmañ ca sugandhīrocano mataḥ ||16||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
picchilavaj jñeyaḥN​H picchilavajjñeyaḥ A1938 karkkaśokarkaśokarkkaśoA1938​H karkaso N viṣadoN​H viśado A1938 sukhānuvarttī
sukhānuvarttī
N​H

sukhānubandhī
A1938
sūkṣmañ caH sūkṣmaś ca A1938​N sugandhīrocanosugandhīrocanoN​H sugandho rocano A1938 mataḥmataḥ ||10 717N​H mṛduḥ ||521|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.522
durggandho viparīto sya prakāśau cāpy ubhāv api ||17||
saro 'nulomanaḥ prokto mando yātrākaraḥ smṛtaḥ ||19||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
syaH 'smā A1938 syā N prakāśauN​H ddhṛllāsā A1938 cāpyN​H ruci A1938 ubhāvN​H kāra A1938 apiapi |108 18N​H kaḥ | A1938 saro
saro
A1938​H

saṣe
N
'nulomanaḥ'nulomanaḥA1938​H nulomanoḥ N yātrākaraḥA1938​H yātrākara N
cf. 1938 ed. 1.46.523ab
vyavāyī deham akhilaṃ vyāpya pākāya kalpate ||20||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dehamN​H cākhilaṃ dehaṃ A1938 akhilaṃakhilaṃN​H om. A1938 kalpatekalpate |20 20N​H kalpate |
vikāsī vikasannevaṃ dhātubandhān vimokṣayet ||523||
A1938
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āśukārī tathā''śutvād dhāvaty ambhasi tailavat |
sūkṣmas tu saukṣmyāt sūkṣmeṣu srotaḥsv anusaraḥ smṛtaḥ ||524||
A1938
cf. 1938 ed. 1.46.525ab
guṇā viṃśatir ity ete karmmataḥ parikīrttitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viṃśatirviṅśatirN​H viṃśati A1938 ityityN​H rity A1938 eteN​H evaṃ A1938 karmmataḥN​H yathāva A1938 parikīrttitāḥN​H t parikīrtitāḥ |
sampravakṣyāmy ataś cordhvam āhāragatiniś cayam ||525||
A1938
[Metabolic process]
cf. 1938 ed. 1.46.526
ata ūrddham pravakṣyāmi āhāragatiniścayaṃ |
pañcabhūtātmake dehe āhāraḥ pākabhautikaḥ ||
vipakvaḥ pañcadhā samyag guṇāṃs tān abhivarddhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… pañ om. A1938
ūrddhamH ūddhaṃm N āhāraḥH hyāhāraḥ A1938 āhāra N pākabhautikaḥpāñcabhautikaḥ |pāñcabhautikaḥ ||H pāñcabhautikaḥ pāñcabhautikaḥ |pāñcabhautikaḥ || A1938​N samyag guṇāṃssamyag guṇām̐sH samyagguṇā A1938 samyag guṇās N tān abhivarddhayettānn abhivardhayetN​H n svānabhivardhayet ||526|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.527
avidagdhaṃ kaphaṃ pittam vidagdhaḥ pavanam punaḥ ||
samyag vipakṣo niḥsāra āhāraḥ paribṛṃhayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
avidagdhaṃavidagdhaṅN​H avidagdhaḥ A1938 samyag vipakṣo
samyag vipakṣo

samyag vipakṣo
N​H

samyagvipakvo
A1938
paribṛṃhayetA1938 paribṛṅhayet | N parivṛṃhayet | H
cf. 1938 ed. 1.46.528
viṇmūtram āhāramalaḥ sāraḥ prāgīrito rasaḥ ||
sa tu vyānena vikṣiptaḥ sarvvān dhātūn visarppati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viṇmūtramH viṇmūtra A1938 viṭmūtram N āhāramalaḥN​H māhāramalaḥ A1938 sāraḥA1938​Npc​H sāra Nac dhātūn visarppatidhātūn visarppatiN​H dhātūn pratarpayet ||528|| A1938
cf. 1938 ed. 1.46.529
kaphapittamalaḥ kheṣu svedaḥ syān nakharoma ca ||
netraviṭ tvakṣu ca sneho dhātūnāṃ kramaśo malāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphapittamalaḥkapha pitta malaḥN​H kaphaḥ pittaṃ malaḥ A1938 snehoA1938​H steho N
cf. 1938 ed. 1.46.530
divāvivuddhahṛdaye jāgrataḥ puṇḍarīkavat ||
anupaklinna dhātvannam ajīrṇṇe 'pi hitaṃ niśi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
divāvivuddhahṛdayedivā vivuddhahṛdayeH divā vibuddhe hṛdaye A1938 divā vibuddhahṛdaye N puṇḍarīkavat || anupaklinnapuṇḍarīkavat ||
anupaklinna
puṇḍarīkavat ||
anupaklijpegnna
N​H
puṇḍarīkavat |
annamaklinna
A1938
dhātvannamNpc​H dhātutvā A1938 dhātvaīnnam Nac ajīrṇṇe 'piem. d ajīrṇe 'pi A1938 ajīrṇṇepi N​H hitaṃhitanA1938​Npc​H hita Nac niśiA1938​H n | Nac divā | Npc
cf. 1938 ed. 1.46.531
hṛdayaṃ līyate rātrau prasuptasya viśeṣataḥ ||
samupaklinnadhātvannam ajīrṇṇe tvahitaṃ divā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛdayaṃN​H hṛdi sam A1938 līyateN​H mīlite A1938 viśeṣataḥA1938​H viseṣataḥ || N samupaklinnadhātvannam
samupaklinnadhātvannam
N​H

klinnavisrastadhātutvā
A1938
ajīrṇṇeN​H d ajīrṇe A1938 tvahitaṃtv ahitanNpc​H na hitaṃ A1938 tv ahita Nac divāA1938​H n || Nac niśi || Npc
cf. 1938 ed. 1.46.532
imam vidhiṃ yo 'numatam mahāmuner
mmaharṣimukhyasya paṭhet tu yatnataḥ |
sa bhūmipālo ya vidhātum auṣadham
mahātmanāñ cārhati vaidyasattama iti || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
imamimaṃA1938​H iyam N vidhiṃ yoA1938​Npc​H vidhiīṃ yo Nac 'numatam'numataṃA1938​Npc​H 'numahatam Nac mahāmunerH mahāmune A1938 mahānumuner N mmaharṣimukhyasyamaharṣimukhyasyammaharṣimukhyasyaN​H rnṛparṣimukhyasya A1938 paṭhet tuN​H paṭheddhi A1938 bhūmipālo yaem. bhūmipālāya A1938​N bhūmipāloya H vidhātumN​H vidhātu A1938 auṣadhamauṣadhaṃN​H mauṣadhaṃ A1938 vaidyasattamaH sūrisattamaḥ ||532|| A1938 vaidyasattamam N itiN​H om. A1938 oN​H om. A1938
1.46.532.add1
dravyajñānaṃ rasajñānam vasanañ ca virecanaṃ |
dravadravyaparijñānam annapānena ṣaṭ smṛtaḥ || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dravyajñānaṃN​Hpc om. Hac rasajñānamrasajñānaṃN​Hpc om. Hac vasanañ caHpc vamanañ ca N om. Hac virecanaṃN​Hpc om. Hac dravadravyaparijñānam
dravadravyaparijñānam

dravadravyaparijñānam
N​Hpc
om. Hac
annapānenaN​Hpc om. Hac ṣaṭ smṛtaḥHpc ṣaṭ smṛtaḥ || N om. Hac oHpc om. N​Hac
1.46.532.add2
sūtrasthāne purā proktañ catvāriṃśat ṣaḍuttaraṃ |
adhyāyāḥ kāśirājena pūrṇṇaṃ sarvvaṃ savistaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sūtrasthāneN​Hpc om. Hac purāpurāN​Hpc om. Hac proktañHpc proktaṃñ N om. Hac catvāriṃśat ṣaḍuttaraṃcatvāriṅśat ṣaḍuttaraṃN​Hpc om. Hac adhyāyāḥ
adhyāyāḥ
N​Hpc
om. Hac
kāśirājenaHpc kāsirājena N om. Hac pūrṇṇaṃHpc pūrṇa N om. Hac sarvvaṃHpc n sarvaāṃ Nac n sarvaṃ Npc om. Hac savistaraṃHpc savistaraṃ || ❈ || N om. Hac
|| iti suśrute śalyatantre sūtrasthānaṃ samāptaṃ || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|… sū om. N
|| itiH iti bhagavatā śrīdhanvantariṇopadiṣṭāyāṃ tacchiṣyeṇa maharṣiṇā suśrutena viracitāyāṃ A1938 suśruteH suśruta A1938 śalyatantreH saṃhitāyāṃ A1938 sūtrasthānaṃH sūtrasthāne A1938 sūtrasthāna N samāptaṃH ṣaṭcatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||46|| A1938 samāptaṃ || ❈ || N