A

The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Cikitsāsthāna, adhyāyas 1-20, based on the Nepalese MSS

Published in 2020-2023 by The Suśruta Project (https://sushrutaproject.github.io ) in The University of Alberta.

Siglum NE

This part of the Nepalese version of the Suśrutasaṃhitā is supported from beginning to end by witness H.

Witness K supports SS.4.2.24 - 78, where the MS breaks off. K resumes at SS.4.19.22 and continues to the end of the chapter at SS.4.20.63.

Witness Kb is a single leaf that duplicates material in the main manuscript K and is written by a different scribe. It supports SS.4.19.44 - 4.20.30.

Physical description

Contents

(incomplete)
Title Suśrutasaṃhitā
Author Suśruta
Language
APrinted edition: Ācārya 1938: Cikitsāsthāna
KMS Kathmandu KL 699: Cikitsāsthāna
KacMS Kathmandu KL 699: Cikitsāsthāna [ante correctionem]
KpcMS Kathmandu KL 699: Cikitsāsthāna [post correctionem]
KbMS Kathmandu KL 699, duplicate folio: Cikitsāsthāna
HMS Kathmandu NAK 5-333
HacMS Kathmandu NAK 5-333 [ante correctionem]
HpcMS Kathmandu NAK 5-333 [post correctionem]
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Cikitsāsthāna, adhyāyas 1-20, based on the Nepalese MSS
Revision history
2022-04-01 Began this file.
2022-10-22 Added first draft of adhyāya 1. Removed most MS transcription codes.
2023-10-26 Added first draft of adhyāyas 3, 6-14, 16-18, 27, 28 (missing), 34-38, all from H. Removed MS transcription codes.
2023-10-29 Transcribed 28 from H.
2023-10-29 Revised TEI header to not refer to a particular MS.
2023-11-14 split the file from adhyāyas 1-40 into 1-20 and 21-40 because of Saktumiva memory limitations.
2025-08-03 Put caesuras after each lable, for clarity when reading on screen.


[Adhyāya 1: draft based on MS H 2023-10-22]

athāto dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
dvau vraṇau bhavataḥ | śarīrasamutthaś cāgantuś ca tayoḥ śarīrasamuttho vātapittakaphaśoṇitasannipātanimitta āgantukaḥ puruṣamṛgapaśupakṣivyāḍasarīsṛpapatanapīḍanaprahārāgniviṣāsthisakalakapālakhaḍgacakreṣu paraśuśaktikuntādyāyudhaprahareṇābhighātanimittaḥ | tatra tulye vraṇasāmānye dvikāraṇotthānaprayojanasāmarthyād dvivraṇīyaḥ ity ucyate |
[cf. 1938 ed. 4.1.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śarīrasamutthaśH śārīra A cāgantuś caH āgantuś ca A śarīrasamutthoH śārīraḥ pa A vātapittakaphaśoṇitasannipātanimittaH vanapittakaphaśoṇitasannipātanimittaḥ A āgantukaḥH āgantur api A puruṣamṛgapaśupakṣivyāḍasarīsṛpapatanapīḍanaprahārāgniviṣāsthisakalakapālakhaḍgacakreṣupuruṣamṛgapaśupakṣivyāḍasarīsṛpapatanapīḍanaprahārāgniviṣāsthisakalakapālakhaḍgacakreṣuH puruṣapaśupakṣivyālasarīsṛpaprapatanapīḍanaprahārāgnikṣāraviṣatīkṣṇauṣadhaśakalakapālaśṛṅgackreṣu A paraśuśaktikuntādyāyudhaprahareṇābhighātanimittaḥparaśuśaktikuntādyāyudhaprahareṇābhighātanimittaḥH paraśuśaktikuntādyāyudhābhighātanimittaḥ A
sarvvasminn eva cāgantau vraṇe tat kālam eva kṣatoṣmaṇaḥ | prasṛtasyaupaśamārtham pittavacchītakriyāvibhāgaḥ | sandhānārthañ ca madhughṛtopayoga iti | etad vikāraṇotthānaprayojanam uttarakālan tu doṣopaplavaviśeṣād avasthāntaraviśeṣāḥ śārīravat pratīkāraḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvvasminn evaH sarvasminn e A cāgantauH vāgantu A prasṛtasyaupaśamārthamH prasṛtasyopaśamārthaṃ A pittavacchītakriyāvibhāgaḥpittavacchītakriyāvibhāgaḥH ceti śleṣmaśoṇitābhyāṃ, sphuraṇatodadāhadhūmāyanaprāyaḥ pītatanuraktasrāvī ceti vātapittaśoṇitebhyaḥ, kaṇḍūsphuraṇa A sandhānārthañ caH cu A madhughṛtopayoga iti | etad vikāraṇotthānaprayojanam uttarakālan tumadhughṛtopayoga iti | etad vikāraṇotthānaprayojanam uttarakālan tuH macumāyamānaprāyaḥ pāṇḍughanaraktāsrāvī ceti vātaśleṣmaśoṇitebhyaḥ, dāhapākarāgakaṇḍūprāyaḥ pāṇḍughanaraktāsrāvī ceti pittaśleṣmaśoṇitebhyaḥ, trividhavarṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pava A doṣopaplavaviśeṣād avasthāntaraviśeṣāḥdoṣopaplavaviśeṣād avasthāntaraviśeṣāḥH napittakaphebhyaḥ, nirdahananirmathanasphuraṇatodadāhapākarāgakaṇḍūsvāpabahulo nānāvarṇavedanāsrāvaviśeṣo A śārīravat pratīkāraḥH petaḥ pavanapittakaphaśoṇitebhyaḥ, jihvātalābho mṛduḥ snigdhaḥ ślakṣṇo vigatavedanaḥ suvyavasthito nirāsrāvaś ceti śuddho vraṇa iti A
doṣopaplavaviśeṣaḥ punaḥ samāsataḥ pañcadaśaprakāro bhavati | yathokte vraṇapraśnādhyāye prasaraṇasāmarthyāc chaddhaś ceti ṣoḍaśaprakāra ity ucyate |
[cf. 1938 ed. 4.1.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhavatiH om. A yathokteH om. A vraṇapraśnādhyāyeH om. A prasaraṇasāmarthyācH prasaraṇasāmarthyāt, yathokto vraṇapraśnādhikāre A chaddhaśchaddhaś H śuddhat A ceti ceti H vāt A ucyateH eke A
tasya lakṣaṇaṃ dvividhaṃ | sāmānyalakṣaṇam viśeṣalakṣaṇañ ca | tatra vraṇe vṛṇotīti vraṇaḥ | viśeṣalakṣaṇampunarvvātādisvalakṣaṇaviśeṣaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sāmānyalakṣaṇamH sāmānyaṃ A viśeṣalakṣaṇañ caH vaiśeṣikaṃ ca A tatraH tatra sāmānyaṃ ruk| vraṇa gātra A vraṇeH vicūrṇane, vraṇa A vṛṇotītiH yatīti A viśeṣalakṣaṇampunarvvātādisvalakṣaṇaviśeṣaḥH viśeṣalakṣaṇaṃ punarvātādiliṅgaviśeṣaḥ A
tatra śyāvāruṇābhabhastanu śītapicchilālpasrāvīrūkṣaścaṭacaṭāyanaśīlaḥ sphuraṇāyām atodabhedavedanābahulo nirmmāṃsaś ceti vātāt || kṣiprajaḥ pītanīlābhaḥ kiṃśukodakābhoṣṇasrāvī dāhapākavikārī pītapiṭakājuṣṭaś ceti pittāt || pratataḥ kaṇḍubahulaḥ sthūloṣṭhaḥ stavdhasirāsnāyujālāvanaddhaḥ kaṭhinaḥ pāṇḍvāvabhāso mandavedanaḥ | śuklaśītasāndrapicchilāsrāvī guruś ceti kaphāt || pravālānalanicayaprakāśaḥ kṛṣṇasphoṭapiṭakājālopacitasturaṃgasthānagandhī savedanaḥ | pradhūpanaśīlo raktasrā vī pittaliṅgaś ceti raktāt || pratodadāhadhūpāyanaprāyaḥ pītāruṇābhastadvarṇṇasrāvī ceti vātapittābhyāṃ || kaṇḍūyanaśīlaḥ sanistodavātrūkṣaḥ kharastaddho muhurmmuhuḥ śītapicchalāsrāvī ceti vātaśleṣmābhyāṃ || guruḥ sadāhoṣṇaḥ pītapāṇḍusrāvī ceti pittaśleṣmābhyāṃ || tanurūkṣastodabahulaḥ prasupta iva ca kṛṣṇāruṇā bhastadvvarṇṇasrāvī ceti vātaśoṇitābhyāṃ || ghṛtamaṇḍābho mīnadhāvanagandhīmṛdurvvisarppīkṛṣṇoṣṇasrāvī ceti pittaśoṇitābhyāṃ || rakto gurusnigdhaḥ kaṇḍūprāyaḥ picchilaḥ saraktasrāvī ceti śleṣmaśoṇitābhyāṃ | sphuraṇatodadāhadhūmāyanaprāyaḥ pītatanuraktasrāvī ceti vātapittaśoṇitebhyaḥ || kaṇḍūsphuraṇacumucumāyamānaprāyaḥ pāṇḍutanuraktasrāvī ceti vātaśleṣmaśoṇitebhyaḥ || dāhapākarāgakaṇḍūprāyaḥ pāṇḍūraktapītāsrāvī ceti pittaśleṣmaśoṇitebhyaḥ || vividhadoṣavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pavanapittakaphebhyaḥ || nirddarśakanirmmathanasphuraṇatodadāhapākarāgakaṇḍūvāṃsvāpabahulo nānāvidhavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ pavanapittakaphaśoṇitebhya iti || jihvātalābho mṛdu ślakṣṇaḥ snigdho vigatavedanaḥ suvyavasthito nirāsrāvaś ceti śuddho vraṇaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śyāvāruṇābhabhastanuem. śyāvāruṇābhastanuḥ A śyāvāruṇābhabhas tanu H śītapicchilālpasrāvīrūkṣaścaṭacaṭāyanaśīlaḥH śītaḥ picchilo 'lpasrāvī rūkṣaścaṭacaṭāyanaśīlaḥ A sphuraṇāyāmH sphuraṇāyā A atodabhedavedanābahuloatodabhedavedanāvahuloH matodabhedavedanābahulo A dāhapākavikārīdāhapākavikārīH dāhapākarāgavikārakārī A pītapiṭakājuṣṭaśH pītapiḍakājuṣṭaś A pratataḥH pratata A kaṇḍubahulaḥkaṇḍuvahulaḥH caṇḍakaṇḍūbahulaḥ A sthūloṣṭhaḥH sthūlauṣṭhaḥ A stavdhasirāsnāyujālāvanaddhaḥH stabdhasirāsnāyujālāvatataḥ A pāṇḍvāvabhāsoH pāṇḍvavabhāso A pravālānalanicayaprakāśaḥpravālānalanicayaprakāśaḥH pravāladalanicayaprakāśaḥ A kṛṣṇasphoṭapiṭakājālopacitasturaṃgasthānagandhīH kṛṣṇasphoṭapiḍākājālopacitasturaṅgasthānagandhiḥ A pradhūpanaśīloH dhūmāyanaśīlo A pratodadāhadhūpāyanaprāyaḥH todadāhadhūmāyanaprāyaḥ A sanistodavātrūkṣaḥsanistodavātrūkṣaḥH sanistodo rūkṣo A kharastaddhoH gururdāruṇo A śītapicchalāsrāvīH śītapicchilālpasrāvī A vātaśleṣmābhyāṃH vātaśleṣmabhyāṃ A sadāhoṣṇaḥsadāhoṣṇaḥH sadāha uṣṇaḥ A pittaśleṣmābhyāṃH pittaśleṣmabhyāṃ A tanurūkṣastodabahulaḥtanurūkṣastodavahulaḥH rūkṣastanustodabahulaḥ A prasuptaH supta A kṛṣṇāruṇākṛṣṇāruṇāH raktāruṇā A bhastadvvarṇṇasrāvīH bhastadvarṇāsrāvī A mīnadhāvanagandhīmṛdurvvisarppīkṛṣṇoṣṇasrāvīH mīnadhāvanatoyagandhirmṛdurvisarpyuṣṇakṛṣṇasrāvī A gurusnigdhaḥH guruḥ snigdhaḥ A kaṇḍūprāyaḥH picchilaḥ kaṇḍūprāyaḥ A picchilaḥH sthiro A saraktasrāvīsaraktasrāvīH saraktapāṇḍusrāvī A kaṇḍūsphuraṇacumucumāyamānaprāyaḥH kaṇḍūsphuraṇacumacumāyamānaprāyaḥ A pāṇḍutanuraktasrāvīpāṇḍutanuraktasrāvīH pāṇḍughanaraktāsrāvī A pāṇḍūraktapītāsrāvīpāṇḍūraktapītāsrāvīH pāṇḍughanaraktāsrāvī A vividhadoṣavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥH trividhavarṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ A nirddarśakanirmmathanasphuraṇatodadāhapākarāgakaṇḍūvāṃsvāpabahulonirddarśakanirmmathanasphuraṇatodadāhapākarāgakaṇḍūvāṃsvāpavahuloH nirdahananirmathanasphuraṇatodadāhapākarāgakaṇḍūsvāpabahulo A nānāvidhavarṇṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥH nānāvarṇavedanāsrāvaviśeṣopetaḥ A pavanapittakaphaśoṇitebhyapavanapittakaphaśoṇitebhyaH pavanapittakaphaśoṇitebhyaḥ A itiH om. A mṛduH mṛduḥ A ślakṣṇaḥH snigdhaḥ ślakṣṇo A snigdhoH om. A vraṇaḥH vraṇa iti A
tasyaitasya vraṇasya ṣaṣṭirupakramā bhavanti | tad yathāpatarpaṇam ālepanaḥ pariṣeko 'bhyaṅgaḥ svedo vimlāyanam upanāho visrāvaṇaṃ sneho vamanam virecanaṃ | cchedyaṃ bhedyandāraṇaṃ lekhya meṣyamāhāryaṃ vyadhyaṃ sevyaṃ pīḍanaṃ sandhānam visrāvyaṃ śoṇitasthāpanannirvvāpaṇa mūtkārikā kaṣāyo varttiḥ kalkaḥ sarppistailam piṇḍīkaraṇaṃ rasakriyācūrṇṇam vraṇadhūpanamutsādanamavasādanaṃ mṛdukarmma dāruṇakarmma kṣārakarmmāgnikarmma kṛṣṇakarmma pāṇḍūkarmma samavarṇṇalomasañjananaṃ lomasaṃharaṇaṃ bastikarmmottarabastikarmma vandhena patradānaṃ krimighnaṃ vṛṃhaṇam viṣaghnaṃ śirovirecanannasyaṃ kavaladhāraṇaṃ dhūpo madhusarppiryantram āhāro rakṣāvidhānam iti
[cf. 1938 ed. 4.1.8]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tasyaitasyaH tasya A ṣaṣṭirupakramāH paṣṭirupakramā A yathāpatarpaṇamyathāpatarpaṇamH yathā apatarpaṇam A ālepanaḥH ālepaḥ A vimlāyanamH vimpālanam A visrāvaṇaṃH pācanaṃ visrāvaṇaṃ A cchedyaṃH chedanaṃ A bhedyandāraṇaṃH bhedanaṃ dāraṇaṃ A lekhyaH lekhanam A meṣyamāhāryaṃH eṣaṇam āharaṇaṃ A vyadhyaṃH vyadhanaṃ A sevyaṃH visrāvaṇaṃ A pīḍanaṃH sīvanaṃ A visrāvyaṃH pīḍanaṃ A śoṇitasthāpanannirvvāpaṇaH śoṇitāsthāpanaṃ nirvāpaṇam A mūtkārikāH utkārikā A piṇḍīkaraṇaṃH om. A rasakriyācūrṇṇamH rasakriyā 'vacūrṇanaṃ A vraṇadhūpanamutsādanamavasādanaṃH vraṇadhūpanam utsādanam avasādanaṃ A pāṇḍūkarmmaHpc pāṇḍukarma A pāṇḍū Hac samavarṇṇalomasañjananaṃH pratisāraṇaṃ romasañjananaṃ A lomasaṃharaṇaṃH lomāpaharaṇaṃ A vandhenaH bandhaḥ A krimighnaṃH kṛmighnaṃ A dhūpoH dhūmo A madhusarppiryantramH madhusārpir yantram A
teṣu kaṣāyo varttiḥ kalkaḥ sarppistailaṃ rasakriyācūrṇṇam iti | śodhanaropaṇāni | evam ete ṣaṣṭirupakramā bhavanti || teṣv aṣṭau śastrakṛtyāḥ śoṇitasthāpanaṃ kṣārāgniryantram āhāro rakṣāvidhānam ity uktāḥ | snehasvedavamanavirecanavastyuttarabastividhānaśirovirecanarakṣāgninasyadhūmanakavalavidhānāny uttaratra vakṣyāmaḥ | yad anyad avasiṣṭam upakramajātaṃ tad atra vakṣyate |
[cf. 1938 ed. 4.1.9]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
rasakriyācūrṇṇamH rasakriyā 'vacūrṇanam A evamH om. A eteeteH om. A ṣaṣṭirupakramāH om. A bhavantiH om. A śoṇitasthāpanaṃśoṇitasthāpanaṃH śoṇitāsthāpanaṃ A kṣārāgniryantramH kṣāro 'gnir yantram A āhāroH ahāro A ityH bandhavidhānaṃ A uktāḥH coktāni A snehasvedavamanavirecanavastyuttarabastividhānaśirovirecanarakṣāgninasyadhūmanakavalavidhānānysnehasvedavamanavirecanavastyuttaravastividhānaśirovirecanarakṣāgninasyadhūmanakavalavidhānānyH snehasvedanavamanavirecanabastyuttarabastiśirovirecananasyadhūmakavalaghāraṇān A uttaratraH yanyatra A yad anyad avasiṣṭamH yad anyad avaśiṣṭam A tad atraem. tad iha A jātadatra Hac tadatra Hpc
tatra ṣaḍvidhaḥ prādiṣṭaḥ śophastasyaikādaśopakramā bhavanti | apatarppaṇādayo virecanāntāḥ | viśeṣeṇa vraṇapratīkāre varttante vraṇabhāvam upagatasya na virudhyante śeṣās tu prāyeṇa vraṇapratīkārahetava eva |
[cf. 1938 ed. 4.1.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatraH om. A prādiṣṭaḥprādiṣṭaḥH prāgupadiṣṭaḥ A śophastasyaikādaśopakramāH śophaḥ, tasyaikādaśopakramā A virecanāntāḥH virecanāntāḥ; te ca A vraṇapratīkāreH śothapratīkāre A upagatasya naH āpannasya ca na A
apatarppaṇa ādya upakrama eṣa sarvvaśophānāṃ sāmānyataḥ pradhānatamaś ca || bha ||
[cf. 1938 ed. 4.1.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ādyaH mādya A sāmānyataḥH sāmānyaḥ A bhaH om. A
doṣocchrāyopaśāntyarthan doṣānaddhasya dehinaḥ |
avekṣya doṣaṃ prāṇañ ca kāryaṃ syād apatarppaṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
doṣocchrāyopaśāntyarthanH bhavanti cātra doṣocchrāyopaśāntyarthaṃ A syād apatarppaṇaṃsyād apatarpaṇamA syādapatarppaṇaṃ H
tad dhi mārutakṣuttṛṣṇā mukhaśoṣasramānvite |
kāryaṃ na bālavṛddhe vā na garbbhiṇyāṃ na durvvale ||
[cf. 1938 ed. 4.1.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tad dhiH ūrdhva A mārutakṣuttṛṣṇāmārutakṣuttṛṣṇāH mārutatṛṣṇā A mukhaśoṣasramānvitemukhaśoṣasramānviteH kṣunmukhaśoṣaśramānvitaiḥ |
na
A
kāryaṃ na
kāryaṃ na
H
kāryaṃ A
bālavṛddhe vā navālavṛddhe vā naH om. A garbbhiṇyāṃ nagarvbhiṇyāṃ naH garbhiṇīvṛddhabāla A durvvaleH durbalabhīrubhiḥ dhyāme sarakte vedanāvati A
śopheṣūtthitamātreṣu vraṇeṣūgrarujeṣu ca |
yathoktair auṣadhair llepaṃ pratyekāṃśyena kārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yathoktairem. yathāsvair A
yathoktai
H
auṣadhairA rauṣadhai H llepaṃlepaṃA rllepaṃ H pratyekāṃśyenaH pratyekaśyena A
yathā prajvalite veśmany ambhasā pariṣecanaṃ |
kṣipraṃ praśamayaty agnim evam ālepanaṃ rujaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prajvaliteH pravajvalite A veśmany ambhasāem. veśmanyambhasā A​H pariṣecanaṃpariṣecanaṃH paribecanam A praśamayaty agnim evamem. praśamayatyagnimevam A​H
prahlādane śodhane ca śophasya haraṇe tathā |
utsādane ropane ca lepaḥ syāt tu tadarthakṛt ||
[cf. 1938 ed. 4.1.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ropane caH ropaṇe ca A
vātaśephe tu vedanopaśamārthaṃ sarppistailadhānyāmlamāṃsarasavātaharauṣadhaniḥkvāthair aśītaiḥ pariṣekaṃ kurvvīta | pittaraktābhighātaviṣanimitteṣu kṣīravṛkṣakṣīraśarkkarodakakekṣurasaghṛtamadhurauṣadhaniḥ kvāthair anuṣṇaiḥ | śleṣmaśophe tu tailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniḥkvāthair aśītair
[cf. 1938 ed. 4.1.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vātaśephe tuH vātaśophe tu A sarppistailadhānyāmlamāṃsarasavātaharauṣadhaniḥkvāthairsarpistailadhānyāmlamāṃsarasavātaharauṣadhaniṣkvāthairA sarppistailadhānyāmlamāṃsarasavātaharauṣadhaniḥkvāthai H aśītaiḥA raśītaiḥ H pariṣekaṃH pariṣekān A kṣīravṛkṣakṣīraśarkkarodakakekṣurasaghṛtamadhurauṣadhaniḥ kvāthairem. kṣīraghṛtamadhuśarkarodakekṣurasamadhurauṣadhakṣīravṛkṣaniṣkvāthair A kṣīravṛkṣakṣīraśarkkarodakakekṣurasaghṛtamadhurauṣadhaniḥkvāthai H anuṣṇaiḥA ranuṣṇaiḥ H śleṣmaśophe tuH pariṣekān kurvīta, śleṣmaśophe tu A tailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniḥkvāthairtailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniṣkvāthairA tailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniḥkvāthai H aśītairem. aśītaiḥ pariṣekān kurvīta A raśītair H
yathāmvubhiḥ sicyamānaḥ śāntim agnir nniyacchati |
doṣāgnir evaṃ sahasā pariṣekeṇa śāmyati ||
[cf. 1938 ed. 4.1.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yathāmvubhiḥH yathā+ambubhiḥ A śāntim agnir nniyacchatiśāntimagnirnniyacchatiem. śāntimagnirniyacchatiśāntimagnirnniyacchati A​H doṣāgnir evaṃ
doṣāgnirevaṃ
em.
doṣāgnirevaṃ
doṣāgnirevaṃ
A​H
abhyaṅgas tu doṣam ālocyopayukto doṣopaśamo mṛdutāṃ ca karoti |
[cf. 1938 ed. 4.1.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣamH doṣa A ālocyopayuktoH mālokyopayukto A doṣopaśamoH doṣopaśamaṃ A
svedavimlāpanādīnāṃ kriyāṇāṃ prāk sa ucyate |
paś cāt karmmasu cādiṣṭaḥ sa tu visrāvaṇādiṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.1.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ucyate | paśucyate |
paś
H
ucyate| pañ A
cādiṣṭaḥ sa tuH cādiṣṭaḥ sa ca A
rujāvatān dāruṇānāṅ kaṭhinānān tathaiva ca |
śophānāṃ svedanaṃ kāryaṃ ye cāpyevamvidhā vraṇāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāpyevamvidhācāpy evamvidhāem. cāpy evaṃvidhācāpy evamvidhā A​H
sthirāṇāṃ rujatām mandaṃ kāryaṃ vimlāpanam bhavet |
abhyajya svedayitvā ca veṇunāḍyā tataḥ śanaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svedayitvā caH svedayitvā tu A veṇunāḍyāH veśunāḍyā A
vimarddayed bhiṣak prājñastalenāṅguṣṭhakena vā |
śophayor upanāhan tu kuryād āmavidagdhayoḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prājñastalenāṅguṣṭhakena vāA prājñas talenāṅguṣṭhakena vā H
praśāmyaty avidagdhas tu vidagdhaḥ pākameti ca |
nivarttate na yaḥ śopho virekāntair upakramaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
praśāmyatyH om. A tuH śamaṃ yāti A
tatra saṃpācanadravyāṇy āhṛtyoktāni pivya ca |
dadhitakrasurāśuktadhānyāmlair yojayed bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.1.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatraH tasya A saṃpācanadravyāṇyH saṃpācanaṃ kuryāt sa A āhṛtyoktāniH māhṛtyauṣadhāni A pivya capivya caH tu A yojayedH yo A bhiṣakH jitāni tu A
snigdhāni lavaṇī kṛtvā paced utkārikān tataḥ |
sairaṇḍapatrayā śophan nāhayed uṣṇayā tayā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṛtvāH kṛtya A tataḥH śubhām A
hitaṃ saṃbhojanañcāpi pākāya vimukho yadi |
vedanopaśamārthāya tathā pākabhayāya ca ||
[cf. 1938 ed. 4.1.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pākāyaH pākāyā A vimukhoH bhimukho A pākabhayāyapākabhayāyaH pākaśamāya A
acirotpatite śophe kuryāc choṇitamokṣaṇaṃ |
saśophe kaṭhine dhyāme sarakte vedanāvati ||
[cf. 1938 ed. 4.1.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saṃravdhe viṣame cāpi vraṇe viśrāvaṇaṃ hitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.1.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viśrāvaṇaṃH visrāvaṇaṃ A hitaṃH hitam |
saviṣe ca viśeṣeṇa jalaukobhiḥ padais tathā
A
sopadravādravāṇāṃ rūkṣāṇāṅkṛśānāṃ vraṇaśoṣiṇāṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sopadravādravāṇāṃsopadravādravāṇāṃH vedanāyāḥ praśāntyarthaṃ pākasyāprāptaye tathā |
sopadravāṇāṃ
A
yathā svauṣadhasaṃsiddhaṃ snehapānamvidhīyate |
utsannamāṃsaśophe tu kaphe duṣṭe viśeṣataḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
svauṣadhasaṃsiddhaṃH svamauṣadhaiḥ siddhaṃ A kapheH kapha A duṣṭeH juṣṭe A
saṃsṛṣṭadhyāmarudhire vraṇe praccharddanaṃ hitaṃ |
vātapittapraduṣṭeṣu dīrghakālānuvandhiṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.1.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saṃsṛṣṭadhyāmarudhireH saṃkliṣṭaśyā(dhyā)marudhire A
virecanampraśaṃsanti vraṇeṣu vraṇakovidāḥ |
apākavatsurogeṣu kaṭhineṣu sthireṣu ca ||
[cf. 1938 ed. 4.1.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
apākavatsurogeṣu
apākavatsurogeṣu
H

apākeṣu tu rogeṣu
A
snāyukothādiṣu tathā cchedanaṃ prāptam ucyate |
antaḥ pūyeṣv avaktreṣu tathaivotsaṅgavatsv api||
[cf. 1938 ed. 4.1.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prāptam ucyateem. prāptamucyate A​H
gatimatsu ca rogeṣu bhedanamprāptamucyate |
vālavṛddhakṣatakṣīṇabhīrūṇāṃ yoṣitām api ||
[cf. 1938 ed. 4.1.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhedanamprāptamucyateH bhedanaṃ prāptam ucyate A vālavṛddhakṣatakṣīṇabhīrūṇāṃ
vālavṛddhakṣatakṣīṇabhīrūṇāṃ
H

bālavṛddhāsahakṣīṇabhīrūṇāṃ
A
marmmopari ca jāteṣu rogeṣūktañ ca dāruṇaṃ |
supakve piṇḍite śophe pīḍanair upapīḍite ||
[cf. 1938 ed. 4.1.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rogeṣūktañ caH rogeṣūkteṣu A dāruṇaṃH dāraṇam A
pākoddhateṣu doṣeṣu tat tu kāryam vijānatā |
supiṣṭairdāraṇadravyaiḥ ṛtakṣāraṇa vā punaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pākoddhateṣuH pākodvṛtteṣu A supiṣṭairdāraṇadravyaiḥ
supiṣṭairdāraṇadravyaiḥ
H

supiṣṭair dāraṇadravyair
A
ṛtakṣāraṇa vāṛtakṣāraṇa vāH yuktaiḥ kṣāreṇa vā A
kaṭhinasthūlavattauṣṭhān dīryamānān punaḥ punaḥ |
kaṭhinātsannamāṃsām̐ś ca lekhanair ācared bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.1.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaṭhinasthūlavattauṣṭhānH kaṭhinān sthūlavṛttauṣṭhān A dīryamānānH dīryamāṇān A kaṭhinātsannamāṃsām̐ś ca
kaṭhinātsannamāṃsām̐ś ca
H

kaṭhinotsannamāṃsāṃś ca
A
lekhanair ācaredem. lesvanenācared A lekhanairācared H
samaṃ likhetsulikhitaṃ likhen niravaśeṣataḥ |
carmmaṇān tu pramāṇena samaṃ śastreṇa saṃlikhet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
carmmaṇān tu
carmmaṇāntu
H

vartmanāṃ tu
A
saṃlikhetH nirlikhet A
kṣaumaṃ plotaṃ picuṃ phenaṃ yāvaśūkaṃ sasaindhavaṃ |
karkaśāni ca patrāṇi lekhanārthe pradāpayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.40]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
karkaśāni ca
karkaśāni ca
Hpc

kakaśāni ca
A

karkaśāni
Hac
nāḍīvraṇaṃ śalyagarbbham unmārgyutsaṃginaṃ śanaiḥ |
karīravālāṅgulibhir eṣaṇyā veśayed bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.1.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nāḍīvraṇaṃH nāḍīvraṇāñ A śalyagarbbham unmārgyutsaṃginaṃem. śalyagarbhānunmārgyutsaṅginaḥ A śalyagarvbhamunmārgyutsaṃginaṃ H veśayedH vaiṣayed A
netravarmmagudābhyāsagatyo vaktrāḥ saśoṇitāḥ |
cuccūpotakajaiḥ ślakṣṇaiḥ karīrair eṣayed bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.1.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
netravarmmagudābhyāsagatyoH netravartmagudābhyāsanāḍyo A vaktrāḥH 'vaktrāḥ A cuccūpotakajaiḥ
cuccūpotakajaiḥ
H

cuccūpodakajaiḥ
A
bhiṣakH tu tāḥ A
saṃvṛtāvivṛtāsyeṣu vraṇeṣu matimānbhiṣak |
yathoktamāharecchalyaṃ prāptoddharaṇalakṣaṇaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saṃvṛtāvivṛtāsyeṣuH saṃvṛtāsaṃvṛtāsyeṣu A matimānbhiṣakmatimānbhiṣakH matimān bhiṣak A prāptoddharaṇalakṣaṇaiḥH prāptoddharaṇalakṣaṇam A
roge vyadhanasādhyeṣu yathādeśaṃ pramāṇataḥ |
śastraṃ nidadhyād doṣañ ca srāvayet kīrttitantathā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyadhanasādhyeṣuH vyadhanasādhye tu A yathādeśaṃH yathoddeśaṃ A kīrttitantathāH kīrtitaṃ yathā A
apākopadrutā ye ca māṃsasthāvivṛtāś ca ye |
teṣu kāryaṃ yathoddiṣṭaṃ sevyaṃ sandhānam eva ca ||
[cf. 1938 ed. 4.1.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
māṃsasthāvivṛtāś ca yeH māṃsasthā vivṛtāṃś ca ye A teṣu
teṣu
H

yathoktaṃ sīvanaṃ teṣu
A
kāryaṃH kār A yathoddiṣṭaṃH om. A sevyaṃH yaṃ A
pūyagarbbhānanudvārān vraṇānmarmmagatānapi |
yathoktaiḥ pīḍanadravyaiḥ samantātpratipīḍayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pūyagarbbhānanudvārānpūyagarvbhānanudvārānH pūyagarbhānaṇudvārān A samantātpratipīḍayetsamantātpratipīḍayetH samantāt paripīḍayet A
śuṣyamāṇamupekṣeta pradehampīḍanamprati |
na cāpi mukhamālimpettathādoṣaḥ prasicyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāpicāpiH cābhi A
tais tair nnimittair bbahudhā śoṇite prasrute bhṛśaṃ |
kāryaṃ yathoktaṃ vaidyena śoṇitasthāpanambhavet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śoṇitasthāpanambhavetH śoṇitāsthāpanaṃ bhavet A
dāhapākajvaravatāṃ vraṇānāmpittakopataḥ |
raktena cābhibhūtānāṃ kāryannirvvāpaṇambhavet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yathoktaiḥ śītaladravyaiḥ kṣīrapiṣṭair ghṛtāplutaiḥ |
dihyeta vahalāṃ sekāṃ suśītāñ cāvacārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dihyeta
dihyeta
H

dihyāda
A
vahalāṃH bahalān A sekāṃH sekān A suśītāñH suśītāṃś A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. vraṇeṣu kṣīṇamāṃseṣu tanusrāviṣvapākiṣu |
todakāṭhinyapāruṣyaśūlavepathumatsu ca
A
vātābhibhūte valayāḥ kākolyādīgaṇe tathā |
snaihikeṣu ca vījeṣu kuryād utkārikāṃ śubhāṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vātābhibhūteH vātaghnavarge 'm A valayāḥH lagaṇe A kākolyādīgaṇeH kākolyādigaṇe A kuryād utkārikāṃH paced utkārikāṃ A
yeṣāṃ svedanaṅkāryaṃ sthirāṇāmvedanāvatāṃ |
durggandhānāṃ kledavatāṃ picchilānāntathaiva ca ||
[cf. 1938 ed. 4.1.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yeṣāṃH teṣāṃ ca A picchilānāntathaivaH picchilānāṃ viśeṣa A caH taḥ A
kaṣāyaṃ śodhanaṅkāryaṃ śodhanaiḥ prāgudīritaiḥ |
antaḥpūyānaṇumukhān gambhīrā māṃsasaṃśritān ||
[cf. 1938 ed. 4.1.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaṣāyaṃH kaṣāyaiḥ A antaḥpūyānaṇumukhān
antaḥpūyānaṇumukhān
H

antaḥśalyānaṇumukhān
A
gambhīrāgambhīrāH gambhīrān A
śodhanadravyayuktābhir vvarttibhiḥ samupāyaret |
putimāṃsapraticchannāṃ mahādoṣānudīritaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samupāyaretH tān yathākramam A putimāṃsapraticchannāṃ
putimāṃsapraticchannāṃ
H

pūtimāṃsapraticchannān
A
mahādoṣānudīritaiḥH mahādoṣāṃś ca śodhayet A
varttidravyaiḥ kalkakṛtairyathālābhena śodhayet |
pittapraduṣṭāṃ gaṃbhīrāndāhapākaprapīḍitāṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
varttidravyaiḥH kalkīkṛtair yathālābhaṃ vartidravyaiḥ A kalkakṛtairyathālābhenaH om. A śodhayetH puroditaiḥ A pittapraduṣṭāṃ
pittapraduṣṭāṃ
H

pittapraduṣṭān
A
gaṃbhīrāndāhapākaprapīḍitāṃgaṃbhīrāndāhapākaprapīḍitāṃH gambhīrān dāhapākaprapīḍitān A
kārppāsīphalamiśreṇa yuñjyācchodhanasarppiṣā |
utsannamānsānasnigdhānalpasrāvānnṛṇāmvraṇān ||
[cf. 1938 ed. 4.1.57]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yuñjyācchodhanasarppiṣāyuñjyācchodhanasarppiṣāH jayec chodhanasarpiṣā A utsannamānsānasnigdhānalpasrāvānnṛṇāmvraṇān
utsannamānsānasnigdhānalpasrāvānnṛṇāmvraṇān
H

utsannamāṃsānasnigdhānalpasrāvān vraṇāṃs tathā
A
sarṣapasnehayuktena dhīmāntaile śodhayet |
vraṇānāṃ sthiramāṃsānānduḥśodhyānāntathaiva ca |
[cf. 1938 ed. 4.1.58]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dhīmāntaileH dhīmāṃstailena A vraṇānāṃ
vraṇānāṃ
H
om. A
sthiramāṃsānānduḥśodhyānāntathaiva caH
tailenāśudhyamānānāṃ śodhanīyāṃ rasakriyām
A
rasakriyāṃ śodhanīyāṅ kuryād dravyair udīritaiḥ ||
kaṣāye vidhivatteṣāṃ kṛte cāpi srite vudhaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.59]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rasakriyāṃrasakriyāṃH vraṇānāṃ sthira A śodhanīyāṅH māṃsānāṃ A cāpiH cādhi A sriteH śrayet A vudhaḥH punaḥ A
surāṣṭrajāṃ sakāśīsāṃ dadyāc cāpi manaḥśilāṃ ||
haritālañcamatimān tatastānavacārayet |
[cf. 1938 ed. 4.1.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sakāśīsāṃH sakāsīsāṃ A tatastānavacārayetH statastām avacārayet A
mātuluṅgarasopetāḥ sakṣaudrāḥ supramardditāḥ ||
vraṇeṣu dattā tiṣṭhet tu trīm̐mtrīm̐ś ca divasān parān |
[cf. 1938 ed. 4.1.61]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mātuluṅgarasopetāḥH mātuluṅgarasopetāṃ A sakṣaudrāḥH sakṣaudrā A supramardditāḥH matimarditām A dattāH dattvā tāṃ A tiṣṭhet tuH tiṣṭhett A trīm̐mtrīm̐ś catrīm̐mtrīm̐ś caH rīṃstrīṃś ca A parānH param A
medopasṛṣṭāndurggandhāṃ gambhīrāñcūrṇṇaśodhanaiḥ |
upācaredbhiṣakprājñaḥ śūkṣmaiḥ śodhanabastijaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.62]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
medopasṛṣṭāndurggandhāṃH medojuṣṭānagambhīrān durgandhāṃś A gambhīrāñcūrṇṇaśodhanaiḥgambhīrāñcūrṇṇaśodhanaiḥH cūrṇaśodhanaiḥ A upācaredbhiṣakprājñaḥ
upācaredbhiṣakprājñaḥ
H

upācaret bhiṣak prājñaḥ
A
śūkṣmaiḥH ślakṣṇaiḥ A śodhanabastijaiḥśodhanavastijaiḥH śodhanavartijaiḥ A
śuddhalakṣaṇasaṃyukte kaṣāyaṃ ropaṇaṃ hitaṃ ||
tatra kāryaṃ yathoddiṣṭairddravyair vvaidyena jānatā |
[cf. 1938 ed. 4.1.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śuddhalakṣaṇasaṃyukteH śuddhalakṣaṇayuktānāṃ A yathoddiṣṭairddravyairH yathoddiṣṭair dravyair A
avedanānāṃ śuddhānāṃ gambhīrāṇāntathaiva ca ||
hitāḥ saṃropaṇāvarttya vatyaṅgairopaṇaiḥ kṛtāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.64]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hitāḥ
hitāḥ
H

hitā
A
saṃropaṇāvarttyaH ropaṇavar A vatyaṅgairopaṇaiḥH tyaṅga A kṛtāḥH kṛtā ropaṇavartayaḥ A
apetapūtimāṃsānāṃ māṃsasthānāmarohatāṃ ||
kalkasturopaṇaḥ kāryastilajo madhusaṃyutaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.65]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kalkasturopaṇaḥ
kalkasturopaṇaḥ
H

kalkaḥ saṃrohaṇaḥ
A
madhusaṃyutaḥH madhusṃyutaḥ A
sa mādhuryāttathaivoṣṇyātsnehāccānilanāśanaḥ ||
kaṣāyabhāvātmādhuryāttiktatvāc cāpi pittahā |
[cf. 1938 ed. 4.1.66]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sa mādhuryāttathaivoṣṇyātsnehāccānilanāśanaḥH sa mādhuryāt tathauṣṇyāc ca snehāc cānilanāśanaḥ A kaṣāyabhāvātmādhuryāttiktatvāc
kaṣāyabhāvātmādhuryāttiktatvāc
H

kaṣāyabhāvānmādhuryāttiktatvāc
A
pittahāH pittahṛt A
auṣṇyātkaṣāyabhāvāc ca tiktatvāc ca kaphe hitaḥ ||
śodhayed ropayec cāpi yuktaḥ śodhanaropaṇaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.67]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nimvapatramadhubhyāntu yuktaḥ saṃśodhanaḥ smṛtaḥ ||
pūrvvābhyāṃ sarppiṣā cāpi yuktaś cāpyuparopaṇe |
[cf. 1938 ed. 4.1.68]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāpyuparopaṇecāpyuparopaṇeH cāpy uparopaṇaḥ A
tilavadyavakalkan tu kecid āhur mmanīṣiṇaḥ ||
avidagdhaṃ praśamayed vidagdham vāpi pācayet |
[cf. 1938 ed. 4.1.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kecid āhurA kecidāhu H mmanīṣiṇaḥmanīṣiṇaḥA rmmanīṣiṇaḥ H avidagdhaṃ
avidagdhaṃ
H
om. A
praśamayedH
śamayed a
A
vidagdhamH vidagdhaṃ ca A vāpiH vidagdham api A
pakvañ ca bhindyādbhinnaś ca śodhayed ropayīta ca ||
pittaraktaviṣāgantūn gambhīrān api ca vraṇān |
[cf. 1938 ed. 4.1.70]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pakvañ caH pakvaṃ A bhindyādbhinnaś caH bhinatti bhinnaṃ ca A ropayīta caH ropayet tathā A
ropayed ropaṇīyena kṣīrasiddhena sarppiṣā ||
kaphavātārdditānān tu vraṇānāntailaropaṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.1.71]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaphavātārdditānān tu
kaphavātārdditānāntu
H

kaphavātābhibhūtānāṃ
A
vraṇānāntailaropaṇaṃH vraṇānāṃ matimān bhiṣak A
kuryāt tatra yathokteṣu dravyeṣu matimān bhiṣak ||
avyadhyānāñcalasthānāṃ śuddhānāñ ca praduṣyatāṃ |
[cf. 1938 ed. 4.1.72]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kuryātH kārayed A tatraH ropaṇaṃ tailaṃ bheṣajais tad A yathokteṣuH yatho A dravyeṣuH om. A matimānH om. A bhiṣak || avyadhyānāñcalasthānāṃbhiṣak ||
avyadhyānāñcalasthānāṃ
H
ditaiḥ |
abandhyānāṃ calasthānāṃ
A
dviharidrāyutāṃ kuryād ropaṇīyai rasakriyā ||
samānāṃ sthiramāṃsānāṃ tvaksthānāñcūrṇṇaropaṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.1.73]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ropaṇīyaiH ropaṇārthāṃ A rasakriyāH rasakriyām A tvaksthānāñcūrṇṇaropaṇaṃH tvaksthānāṃ ropaṇaṃ bhiṣak A
prāptamvidadhyāt matimān prāk sa ukto vidhiryathā ||
śodhano ropaṇaś caiva vidhir yo yam prakīrttitaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.74]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prāptamvidadhyātprāptamvidadhyātH cūrṇaṃ vidadhyān A prāk saH prāks A uktoH thānokto A vidhirH vidhi A yo yamH ryo 'yaṃ A
sarvvavraṇānāṃ sāmānye nokto doṣaviśeṣataḥ ||
eṣa āgamasiddhatvāt tathaiva phaladarśanāt |
[cf. 1938 ed. 4.1.75]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
doṣaviśeṣataḥH doṣāviśeṣataḥ A
mantravatsaṃprayoktavyo na mīmāṃsyaḥ kathaṃcana ||
svavuddhyā vibhajedyuktyā kaṣāyādiṣu yogavit |
[cf. 1938 ed. 4.1.76]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vibhajedyuktyāH cāpi vibhajet A yogavitH saptasu A
doṣocchrāyeṇauṣadhāni yānyuktāni purā mayā ||
ādye dve pañcamūlyau tu gaṇo yaś cānilāpahaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.77]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣocchrāyeṇauṣadhānidoṣocchrāyeṇauṣadhāniH bheṣajāni A yānyuktāniH yathāyogaṃ yānyuktāni A
sa vātaduṣṭe deyas tu kaṣāyādiṣu saptasu ||
nyagrodhādigaṇo yas tu kākolyādiś ca yo gaṇaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.78]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
deyas tuH dātavyaḥ A nyagrodhādigaṇo yas tu
nyagrodhādigaṇo yas tu
H

nyagrodhādirgaṇo yas tu
A
gaṇaḥH smṛtaḥ A
tau pittaduṣṭe dātavyau kaṣāyādiṣu saptasu |
āragvadhādiś ca gaṇo yaścoṣṇaḥ parikīrttitaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.79]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āragvadhādiś ca
āragvadhādiś ca
H

āragvadhādis tu
A
yaścoṣṇaḥH yaś coṣṇaḥ A
tau deyau kaphaduṣṭe tu saṃsṛṣṭe saṃyutāgaṇāḥ ||
vātopasṛṣṭānugrarujān sāsrāvānapi ca vraṇān |
[cf. 1938 ed. 4.1.80]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saṃyutāgaṇāḥH saṃyatā gaṇāḥ A vātopasṛṣṭānugrarujān
vātopasṛṣṭānugrarujān
H

vātātmakānugararujān
A
sakṣaumayavasarppirbbhirddhūpanāṅgais tu pūrayet |
pariśuṣkālpamāṃsānāṃ gambhīrāṇāntathaiva ca |
[cf. 1938 ed. 4.1.81]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sakṣaumayavasarppirbbhirddhūpanāṅgais tusakṣaumayavasarppirvbhirddhūpanāṅgais tuH sakṣaumayavasarpirbhir dhūpanāṅgaiś ca A pūrayetH dhūpayet A
kuryād utsādanīyāni sarppīṃṣyālepanāni ca ||
māṃsādānāñ ca māṃsāni bhakṣayed vidhivannaraḥ |
[cf. 1938 ed. 4.1.82]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
māṃsādānāñ ca
māṃsādānāñ ca
H

māṃsāśināṃ ca
A
viśuddhamanasastasya māṃsammāṃsena varddhate ||
utsannamṛdumāṃsānāṃ vraṇānāmavasādanaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.1.83]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
viśuddhamanasastasyaH viśuddhamanasas tasya A
kuryād dravyair yaktais tu cūrṇṇitairmmadhunā saha ||
kaṭhinānāmamāṃsānāṃ duṣṭānāṃ mātariśvanā |
[cf. 1938 ed. 4.1.84]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
dravyairA dravyai H yaktais tuem. yathoddiṣṭaiś A ryaktāktais tu Hac ryaktais tu Hpc cūrṇṇitairmmadhunāH cūrṇitair madhunā A kaṭhinānāmamāṃsānāṃ
kaṭhinānāmamāṃsānāṃ
H

kaṭhinānām amāṃsānāṃ
A
mātariśvanāH matiriśvanā A
mṛdvī kriyā vidhātavyā śoṇitañcāpi mokṣayet ||
vātaghnauṣadhasaṃyuktaiḥ snehasvedau ca kārayet |
[cf. 1938 ed. 4.1.85]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vātaghnauṣadhasaṃyuktaiḥ
vātaghnauṣadhasaṃyuktaiḥ
H

vātaghnauṣadhasaṃyuktān
A
snehasvedau caH snehān sekāṃś ca A kārayetH pūrayet |
kāsīsaṃ rocanāṃ tutthaṃ haritālaṃ manaḥśilām
A
mṛdutvamāśurohañ ca gāḍhavandhaṅkaroti hi ||
vraṇeṣu mṛdumāṃseṣu dāruṇīkaraṇaṃ hitaṃ |
dhavapriyaṃgvaśokānāṃ rohiṇyāś ca tvacas tathā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.86]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gāḍhavandhaṅkaroti hiH gāḍho bandhaḥ karoti hi A vraṇeṣu
vraṇeṣu
H
varṇeṣu A
tvacasH tvaca A tathāH stathā A
triphalāpuṣpakāsīse tathāsarjjarasaṃ samaṃ |
kṛtvā sūkṣmāṇi cūrṇṇāni vraṇaṃ tairevacūrṇṇayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.87]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
triphalāpuṣpakāsīseH triphalādhātakīpuṣpa A tathāsarjjarasaṃH rodhrasarjarasān sa A samaṃH mān A tairevacūrṇṇayetH tair avacūrṇayet A
utsannamānsān kaṭhinān kaṇḍūyuktām̐ścirotthitān |
duḥśodhanīyām̐ś ca tathāśodhayet kṣārakarmmaṇā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.88]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
duḥśodhanīyām̐ś ca
duḥśodhanīyām̐ś ca
H
tathaiva khalu duḥśodh A
tathāśodhayettathāśodhayetH yāñ śodhayet A
sravato 'śmarijānmūtraṃ yecānye raktavāhinaḥ |
saṃdhī niḥśeṣataścchinnān sādhayed agnikarmmaṇā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.89]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
'śmarijānmūtraṃH 'śmabhavānmūtraṃ A saṃdhī
saṃdhī
H
om. A
niḥśeṣataścchinnānH niḥśeṣacchinnasandhīṃś ca A
durūḍhatvāt tu śuklānāṃ kṛṣṇakarmma hitam bhavet |
[cf. 1938 ed. 4.1.90]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhavetH bhavet| bhallātakān vāsayet tu kṣīre prāṅmūtrabhāvitān| tato dvidhā cchedayitvā lauhe kumbhe nidhāpayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kumbhe+anyasmin nikhāte tu taṃ kumbhamatha yojayet| mukhaṃ mukhena sandhāya gomayair dāhayettataḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yaḥ snehaścyavate tasmād grāhayettaṃ śanair bhiṣak| grāmyānūpaśaphān dagdhvā sūkṣmacūrṇāni kārayet A
bhallātakavidhānena sā ca snehān prayojayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.93]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhallātakavidhānena sā cabhallātakavidhānena sā caH tailenānena saṃsṛṣṭaṃ śuklam ālepayed vraṇam| bhallātakavidhānena sāra A prayojayetH tu kārayet A
ye ca kecitphalasnehā vidhānanteṣu vakṣyate ||
durūḍhatvāt tu kṛṣṇānāṃ hitā pāṇḍukriyā bhavet |
[cf. 1938 ed. 4.1.94]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vakṣyateH pūrvavat| A hitāH om. A pāṇḍukriyāH pāṇḍukarma hitaṃ A
saptarātrasthitaṃ kṣīre vārkkare rohiṇīphalaṃ ||
tenaiva piṣṭvā suślakṣṇaṃ kṛṣṇampāṇḍūkaraṃ smṛtaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.1.95]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saptarātrasthitaṃH saptarātraṃ sthitaṃ A vārkkarevārkkareH chāgale A piṣṭvāH piṣṭaṃ A kṛṣṇampāṇḍūkaraṃH savarṇakara A smṛtaṃH ṇaṃ hitam A
navaṃ kapālikācūrṇṇaṃ vaidalaṃ sarjjam eva ca ||
kāsīsamadhukaṃ caiva kṣaudrāktaṃ lepane hitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.1.96]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vaidalaṃH vaidulaṃ A sarjjamH sarja A eva caH nāma ca A kāsīsamadhukaṃ
kāsīsamadhukaṃ
H
kāsīsaṃ madhukaṃ A
kṣaudrāktaṃH kṣaudrayuktaṃ A lepaneH pralepaye A hitaṃH t A
kukkuṭāṇḍakapālāni katakaṃ madhurantathā ||
tathā samudramaṇḍūkī maśicūrṇṇañ ca dāpayet |
[cf. 1938 ed. 4.1.97]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kukkuṭāṇḍakapālāniH om. A katakaṃH om. A madhurantathāH om. A tathā
tathā
H
kapi A
samudramaṇḍūkīH tthimuddhṛte māṃ A maśicūrṇṇañH se mūtreṇā A caH jena A dāpayetH pūrayet| kāsīsaṃ rocanāṃ tutthaṃ haritālaṃ manaḥśilām A
kapitthānmānsamuddhṛtya mūtreṇājasya pūrayet |
kāsīsaṃ rocanā caiva haritālammanaḥ śilā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.98]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kapitthānmānsamuddhṛtyakapitthānmānsamuddhṛtyaH veṇunirlekhanaṃ cāpi prapunnāḍarasāñ A mūtreṇājasyaH janam |
adhastādarjunasyai
A
pūrayetH tanmāsaṃ bhūmau nidhāpayet A kāsīsaṃ
kāsīsaṃ
H
om. A
rocanāH om. A caivacaivaH om. A haritālammanaḥH om. A śilāH om. A
veṇunirllekhanañcaiva prapunāṭañ ca dāpayet |
adhastādarjjunasyaitanmāṃsaṃ bhūmau nidhāpayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.99]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
veṇunirllekhanañcaivaH om. A prapunāṭañ caH om. A dāpayet | adhastādarjjunasyaitanmāṃsaṃdāpayet |
adhastādarjjunasyaitanmāṃsaṃ
H
māsā A
bhūmau nidhāpayetH dūrdhvaṃ tatas tena kṛṣṇam ālepayed vraṇam |
kukkuṭāṇḍakapālāni katakaṃ madhukaṃ samam
A
māsādūrddhantatastena kṛṣṇam ālepayed vraṇaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.100]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
māsādūrddhantatastenaH tathā samudramaṇḍūkī maṇicūrṇaṃ ca A kṛṣṇamH om. A ālepayedH dāpayet A vraṇaḥvraṇaḥH
guṭikā mūtrapiṣṭāstā vraṇānāṃ pratisāraṇam
A
hastidantamasīṃ kṛtvā mukhyañcaiva rasāñjanaṃ |
romāṇyanena jāyante tūrṇṇaṃ pāṇitaleṣv api ||
[cf. 1938 ed. 4.1.101]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
romāṇyanena
romāṇyanena
H

romāṇyetena
A
tūrṇṇaṃH lepāt A
catuṣpadānāntvagromanakhaśṛṅgāsthibhasmanā |
tailāktā cūrṇṇitā bhūmirbhavedromaruhā punaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.102]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
catuṣpadānāntvagromanakhaśṛṅgāsthibhasmanāH catuṣpadānāṃ tvagromakhuraśṛṅgāsthibhasmanā A bhūmirbhavedromaruhāH bhūmir bhaved romavatī A
kāsīsannaktamālasya pallavām̐ś cāpi saṃharet |
kapittharasapiṣṭāni romasañjananamparaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.103]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāpiH caiva A
romākīrṇṇo vraṇo yas tu na samyaguparohati |
kṣurakarttari sandaṃśais tasya lomāni nirharet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.104]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sandaṃśaisH sandaṃśaus A lomāniH romāṇi A
śaṃkhacūrṇṇañ ca bhāgauṣṭau haritālaṃ ca bhāgikaṃ |
śuktena saha piṣṭan tu romaśātanam uttamaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.105]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śaṃkhacūrṇṇañH śaṅkhacūrṇa A caH sya A bhāgauṣṭaubhāgauṣṭauH bhāgau dvau A piṣṭan tupiṣṭantuH piṣṭāni A romaśātanamH lomaśātanam A
tailaṃ bhallātakasyātha snuhīkṣīrantathaiva ca |
vimṛdyaikatra dātavyaṃ romaśātanam uttamaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.106]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vimṛdyaikatra
vimṛdyaikatra
H

pragṛhyaikatra
A
dātavyaṃH matimān A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kadalīdīrghavṛntābhyāṃ bhasmālaṃ lavaṇaṃ śamībījaṃ śītodapiṣṭaṃ vā romaśātanamācaret A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. āgāragodhikāpucchaṃ rambhā ''ālaṃ bījamaiṅgudam |
dagdhvā tadbhasmatailāmbu sūryapakvaṃ kacāntakṛt
A
vātaduṣṭo vraṇo yastu rūkṣasyātyarthavedanaḥ |
adhaḥkāye viśeṣeṇa tatra bastir vidhīyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.109]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yastuyastuH yas tu A rūkṣasyātyarthavedanaḥH rūkṣaś cātyarthavedanaḥ A bastirA vasti H vidhīyateA rvidhīyate H
mūtrāghāte mūtradoṣe śukradoṣe tathaiva ca |
tathaivārttavadoṣeṣu bastir apy uttaro hitaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.110]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathaiva caH aśmarīvraṇe A tathaivārttavadoṣeṣu
tathaivārttavadoṣeṣu
H

tathaivārtavadoṣe ca
A
bastirA vasti H apyA rap H uttaroA yuttaro H
vraṇaḥ śudhyabhivandhena mṛdutvañ copagacchati |
rohaty api ca niḥsaṅgāttasmād vandhaḥ praśasyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.111]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vraṇaḥH yasmācch A śudhyabhivandhenaśudhyabhivandhenaH udhyati bandhena A mṛdutvañ copagacchatimṛdutvañcopagacchatiH vraṇo yāti ca mā A rohaty
rohaty
H
rdavam |
rohaty
A
niḥsaṅgāttasmādH niḥśaṅkas tasmād A praśasyatepraśasyateH vidhīyate A
sthirāṇāmalpamāṃsānāṃ raukṣyādanuparohatāṃ |
patradānam bhavet kāryaṃ yathādoṣaṃ yathart tu ca ||
[cf. 1938 ed. 4.1.112]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yathart tuH yathartu A
eraṇḍabhūrjjapūtīkakāśmaryāṇāñ ca vātajaḥ |
patramāśvavalaṃ yac ca haridrāpatram eva ca ||
[cf. 1938 ed. 4.1.113]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
eraṇḍabhūrjjapūtīkakāśmaryāṇāñ caeraṇḍabhūrjjapūtīkakāśmaryāṇāñ caH eraṇḍabhūrjapūtīkaharidrāṇāṃ tu A vātajaḥH vātaje A haridrāpatramharidrāpatramH kāśmarīpatram A
patrāṇi kṣīravṛkṣāṇāmaudakānāntathaiva ca |
dūṣite raktapittābhyāmvraṇe dadyādvicakṣaṇaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.114]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣīravṛkṣāṇāmaudakānāntathaiva caH kṣīravṛkṣāṇāmaudakāni tathaiva ca A
pāṭhāmūrvvāś ca gandhānāṃ kākamācīharidrayoḥ |
patraṃ śukanasāyāś ca yojayet kaphaje vraṇe ||
[cf. 1938 ed. 4.1.115]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pāṭhāmūrvvāś caH pāṭhāmūrvāgu A gandhānāṃH ḍūcīnāṃ A patraṃ
patraṃ
H

patraṃ ca
A
śukanasāyāś caśukanasāyāś caH śukanāsāyā A
akarkkaśamavicchinnamajīrṇṇamviṣavarjjitaṃ |
ajan tu jagdham mṛdu ca patraṃ guṇavad ucyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.116]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
akarkkaśamavicchinnamajīrṇṇamviṣavarjjitaṃH akarkaśamavicchinnamajīrṇaṃ sukumārakam A guṇavad ucyateem. guṇavaducyate A​H
sneham auṣadhasāram vā paṭṭapatrāntarīkṛtaṃ |
tad dadāti yatas tasmād auṣadhopari dāpayet ||
[cf. 1938 ed. 4.1.117]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sneham auṣadhasāram vāem. snehamauṣadhasāraṃ ca A snehamauṣadhasāram vā H paṭṭapatrāntarīkṛtaṃpaṭṭapatrāntarīkṛtaṃH paṭṭaḥ patrāntarīkṛtaḥ A tad dadātiem.
gādatte
A

taddadāti
H
yatasem. yattataḥ A ya H tasmād auṣadhopariem. patraṃ lepasyopari A tastasmād auṣadhopari H
śītoṣṇajananārthāya snehasaṃgrahaṇāya ca |
dattauṣadheṣu dātavyam patraṃ vaidyena jānatā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.118]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śītoṣṇajananārthāyaH śaityauṣṇyajananārthāya A
makṣikāvraṇamāgatya nikṣipanti yadā krimiṃ |
śvayathurbbhakṣite tais tu jāyate bhṛśadāruṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.119]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nikṣipantiH niḥkṣipanti A krimiṃH kṛmīn A bhṛśadāruṇaṃH bhṛśadāruṇaḥ A
tīvrā rujo vicitrāś ca raktasrāvaṃ sravedapi |
svasurasādihitas tatra dhāvane pūraṇe tathā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.120]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
raktasrāvaṃH raktāsrāvaś A sravedapiH ca A svasurasādihitas
svasurasādihitas
Hpc
jāyate |
surasādirhitas
A

svarasādihitas
Hac
saptaparṇṇakarañjārkka nimvarājādanatvacaḥ |
gomūtrapiṣṭā ca hitāḥ sekaḥ kṣārodakena vā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.121]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gomūtrapiṣṭā ca
gomūtrapiṣṭā ca
H

hitā gomūtrapiṣṭāś ca
A
hitāḥH om. A
vraṇaṃ pracchādayitvā ca māṃsapeṣyām vinirharet |
viṃśati krimijātīm̐s tu vakṣyāmy upari bhāgaśaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.122]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vraṇaṃH om. A pracchādayitvā caH pracchādya A māṃsapeṣyāmH māṃsapeśyā A vinirharetH vā kṛmīn apahared vraṇāt A viṃśati
viṃśati
H

viṃśatiṃ
A
krimijātīm̐s tuH kṛmijātīs tu A vakṣyāmyH vaksyām A upariH yupari A
dīrghakāturāṇān tu kṛṣāṇām vraṇaśoṣiṇāṃ |
vṛṃhaṇīyo vidhiḥ kāryaḥ so 'pyagnim parirakṣatā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.123]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dīrghakāturāṇān tuem. dīrghakālāturāṇāṃ tu A dīrghakā?turāṇāntu H kṛṣāṇāmH kṛśānāṃ A kāryaḥ soH sarvaḥ kā A 'pyagnimH yāgniṃ A
viṣaduṣṭasya vijñānaṃ viṣaniścayam eva ca |
cikitsitantu vakṣyāmi taṅkalpeṣu vibhāgaśaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.124]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
viṣaduṣṭasyaH viṣajuṣṭasya A vijñānaṃH vijñānāṃ A cikitsitantu
cikitsitantu
H

cikitsitaṃ ca
A
taṅkalpeṣuH kalpeṣu A vibhāgaśaḥvibhāgaśaḥH pratibhāgaśaḥ A
kaṇḍūmantaḥ saśophaś ca jatrūṇopari ye vraṇāḥ |
śirovirecanaṃ teṣu vidheyaṃ vakṣyate tathā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.125]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saśophaś caH saśophāś ca ye ca A jatrūṇopari yeH jatrūpari A vidheyaṃH vidadhyātkuśalo A vakṣyateH bhiṣak A tathāH om. A
rujāvanto 'nilāviṣṭā rūkṣā ye corddhvajatrujāḥ |
vraṇeṣu teṣu karttavyaṃ nasyaṃ snehena jānatā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.126]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
snehenaH vaidyena A
doṣam pracyāvaṇārthāya rujādāhakṣayāya ca |
jihvādantasamutthasya haraṇārtham malasya ca ||
[cf. 1938 ed. 4.1.127]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
doṣamH doṣa A pracyāvaṇārthāyaH pracyāvanārthāya A
śodhano ropaṇaś caiva vraṇasya mukhajasya vai |
uṣṇo vā yadi vā śītaḥ kavalagraha iṣyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.128]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ūrddhvajatrugatān trāgān vraṇān vā kaphavātajān |
śophāsrāvarujāyuktān dhūmapānair upācaret ||
[cf. 1938 ed. 4.1.129]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ūrddhvajatrugatānH ūrdhvajatrugatā A trāgāntrāgānH n rogān A vraṇān vāH vraṇāṃś ca A śophāsrāvarujāyuktān
śophāsrāvarujāyuktān
H

śophasrāvarujāyuktān
A
kṣatoṣmaṇāṃ nigrahārthaṃ sandhānārthantathaiva ca |
sadyovraṇeṣvāyateṣu madhusarppirvvidhīyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.130]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣatoṣmaṇāṃH kṣatoṣmaṇo A sadyovraṇeṣvāyateṣu
sadyovraṇeṣvāyateṣu
H

sadyovraṇeṣv āyateṣu
A
madhusarppirvvidhīyatemadhusarppirvvidhīyate ||H kṣaudrasarpir vidhīyate A
avagāḍhastvaṇumukhā ye vraṇāḥ śalyapīḍitāḥ |
nivṛttahastoddharaṇā yantraṃ teṣu vidhīyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.131]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
avagāḍhastvaṇumukhā yeH avagāḍhāstvaṇumukhā ye A
laghumātro laghuś caiva snigdhāṣṇo vahnidīpanaṃ |
sarvvavraṇibhyo deyas tu sadāhāram vijānatā ||
[cf. 1938 ed. 4.1.132]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
snigdhāṣṇoH snigdha uṣṇo A vahnidīpanaṃH 'gnidīpanaḥ A sadāhāramH sadā ''āhāro A
niśācarebhyo rakṣyas tu nityam eva kṣatāturaḥ |
rakṣāvidhānair uddiṣṭaiḥ sadā cāpi pravakṣyate ||
[cf. 1938 ed. 4.1.133]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sadāH yamaiḥ saniyamais tatahā A cāpiH om. A pravakṣyatepravakṣyateH om. A
ṣaṇmūloṣṭaparigrāhī pañcalakṣaṇalakṣitaḥ |
ṣaṣṭyāvidhānaiḥ prāpnoti caturbbhiḥ sādhyate vraṇaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.134]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ṣaṇmūloṣṭaparigrāhīH ṣaṇmūlo 'ṣṭaparigrāhī A ṣaṣṭyāvidhānaiḥ
ṣaṣṭyāvidhānaiḥ
H

ṣaṣṭyā cidhānair
A
prāpnotiH nirdi A caturbbhiḥcaturvbhiḥH ṣṭaiś caturbhiḥ A
alpagranthaṃ mṛgayatā yogo yo 'lpauṣadhaḥ kṛtaḥ |
dravyāṇāṃ tu samānānāntatra vāyo na duṣyati ||
[cf. 1938 ed. 4.1.135]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
alpagranthaṃH om. A mṛgayatāH om. A yogo yoH yo A 'lpauṣadhaḥH 'lpauṣadha A dravyāṇāṃ tu
dravyāṇāṃ tu
H
yogo bahugranthabhayānmayā |
dravyāṇāṃ ta
A
samānānāntatraH tsamānānāṃ tatrā A vāyo naH vāpo na A
prasaṃgābhihito yo vā bahudurllabhabheṣajaḥ |
yathopapatyā tatrāpi kāryam eva cikitsitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.1.136]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yathopapatyā
yathopapatyā
H

yathopapatti
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. goṇoktam api yaddravyaṃ bhaved vyādhāvayaugikam |
tad uddhared yaugikaṃ tu prakṣiped apy akīrtitam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. upadravās tu vividhā vraṇasya vraṇitasya ca |
tatra gandhādayaḥ pañca vraṇasyopadravāḥ smṛtāḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. jvarātisārau mūrcchā ca hikkā cchardirarocakaḥ |
śvāsakāsāvipākāś ca tṛṣṇā ca vraṇitasya tu
A
vraṇakriyāsvimāsveva samāsoktās tu yā kriyā |
bhūyo 'bhidhāsyāmy upari tathā sadyovraṇeṣu tā iti ||
[cf. 1938 ed. 4.1.140]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vraṇakriyāsvimāsvevaH vraṇakriyāsveva A samāsoktās tusamāsoktās tuH māsu vyāsenoktāsv A yāH api A kriyāH kriyām A 'bhidhāsyāmyem. 'p A bhidhāsyāmy H upariH yupari A tathāH vakṣyāmi A sadyovraṇeṣu tāsadyovraṇeṣu tāH sadyovraṇaciki A itiH tsite A
|| dvivraṇīyaṃ cikitsitaṃ prathamaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
|| dvivraṇīyaṃH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne dvivraṇīya A prathamaḥH nāma prathamo 'dhyāyaḥ A

[Adhyāya 2]

athātaḥ sadyovraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.2.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
dhanvantarir ddharmmabhṛtām variṣṭho vāgvidām varaḥ |
viśvāmitrātmajam ṛṣiṃ śiṣyaṃ suśrutam anvaśāt ||
[cf. 1938 ed. 4.2.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vāgvidāmH vāgviśā A varaḥH radaḥ A viśvāmitrātmajam
viśvāmitrātmajam
H

viśvāmitra
A
ṛṣiṃH sutaṃ A suśrutamH ṛṣiṃ suśrutam A
nānādhārāmukhaiḥ śastrair nnānāsthānani pātitaiḥ |
bhavaṃti nānākṛtayo vraṇās tām̐s tva nibodha me ||
[cf. 1938 ed. 4.2.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhavaṃti
bhavaṃti
H
om. A
nānākṛtayoH
nānārūpā
A
vraṇās tām̐sH vraṇā A tva nibodha metvanibodha meH ye syus teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam A
āyatāś caturasrāś ca tryasrā muṇḍalinas tathā |
arddhacandrapratīkāśā viśālāḥ kuṭilās tathā ||
[cf. 1938 ed. 4.2.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
muṇḍalinasH maṇḍalinas A
śarāvanimnamadhyāś ca yavamadhyās tathāpare |
evam prakārākṛtayo bhavanty āgantavo vraṇāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.2.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tathāparetathāpareH tathā 'pare A
doṣajā vā svayambhinnā na tu vaidyanimittajāḥ |
vraṇākṛtijño hi bhiṣak na moham upagacchati ||
[cf. 1938 ed. 4.2.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vraṇākṛtijño hi
vraṇākṛtijño hi
H

bhiṣagvraṇākṛtijño hi
A
bhiṣak naH na A upagacchatiH adhigacchati A
durddarśaneṣv api bhṛśaṃ vraṇeṣu vikṛteṣv api |
anekākṛtir āgantuḥ sa bhiṣagbhiḥ purātanaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.2.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
durddarśaneṣvH bhṛśaṃ durdarśarūpeṣu A apiapiH om. A bhṛśaṃH om. A anekākṛtir
anekākṛtir
H

anantākṛtir
A
samāsato lakṣaṇataḥ ṣaḍvidhaḥ parikīrttitaḥ |
chinnam bhinnan tathā viddhaṃ kṣatam picitam eva ca ||
[cf. 1938 ed. 4.2.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
picitamH piccitam A
ghṛṣṭam āhus tathā ṣaṣṭhan teṣām vakṣyāmi lakṣaṇaṃ ||
tiryakcīno mṛdur vvāpi so vraṇas tv āyato bhavet |
[cf. 1938 ed. 4.2.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tiryakcīno
tiryakcīno
H

tiraścīna
A
mṛdurmṛdurH ṛju A vvāpi soH rvā 'pi yo A tv āyatoH cāyato A
gātrapātī na vā tad dhi chinnalakṣaṇam ucyate ||
śaktikunteṣu khaḍgādiviṣāṇair āśayor hataḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.11]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
gātrapātī na vāH gātrasya pātanaṃ cā A tad dhiH pi A chinnalakṣaṇamH chinnam ity upadiśyate |
kunta
A
ucyateH om. A śaktikunteṣu khaḍgādiviṣāṇair
śaktikunteṣu3khaḍgādiviṣāṇair
Hpc
śaktyṛṣṭikhaṅgāgraviṣāṇādibhir A
śaktikuntekhaḍgādiviṣāṇair
Hac
āśayorH āśayaḥ A hataḥH om. A

yat kiñcit sravate tad dhi bhinnalakṣaṇam ucyate ||
sthānāny āmāgnipakvānāṃ mūtrasya rudhirasya ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yatH hataḥ A sravateH sravet A
hṛduṇḍukaḥ phupphusaś ca koṣṭham ity abhidhīyate ||
tasmin bhinne raktapūrṇṇe jvaro dāhaś ca jāyate |
[cf. 1938 ed. 4.2.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
koṣṭhamH koṣṭha A
mūtramārggagudāsyebhyo raktaṃ ghrāṇāc ca gacchati ||
mūrcchādhmānatṛṣāśvāsas tv abhaktacchanda eva ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.14]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
mūrcchādhmānatṛṣāśvāsas
mūrcchādhmānatṛṣāśvāsas
H

mūrcchāśvāsatṛḍādhmāna
A
tv abhaktacchandatv abhaktaccha ndaHpc mabhaktacchanda A tv abhaktacchanna Hac
viṇmūtravātasaṅgañ ca svedāsrāvo kṣiraktatā ||
lohagandhitvam āsyasya gātradaurggandham eva ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
viṇmūtravātasaṅgañ caH viṇmūtravātasaṅgaś ca A gātradaurggandhamH gātradaurgandhyam A
hṛcchūlaṃ pārśvayoś cāpi viśeṣaṃ cātra me śṛṇu ||
āmāśayasthe rudhire rudhiraṃ charddayaty api |
[cf. 1938 ed. 4.2.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
charddayatyH saṃgṛhya samutthāpya mahābalāḥ |
bhavaty
A
apiH antaḥpraveśas tu yathā nirdhunuyus tathā A
ādhmānam atimātraṃ ca śūlaṃ ca bhṛśadāruṇam ||
pakvāsayagate cāpi rujā gauravam eva ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ādhmānamH ādhmāna A atimātraṃ caH matimātraṃ ca A pakvāsayagate
pakvāsayagate
H
pakvāśayagate A
rujāH rujo A
adhaḥkāye viśeṣeṇa śītatā ca bhavanti hi ||
[cf. 1938 ed. 4.2.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
adhaḥkāyeH om. A viśeṣeṇaH om. A caH cāpy adho nāmeḥ khebhyo raktasya cāgamaḥ| abhinne+apyāśaye+antrāṇāṃ khaiḥ sūkṣmair antra A bhavantiH pūraṇam A hiH om. A
sūkṣmāsyaṃ śalyābhihataṃ yadagandhāsayam vinā |
[cf. 1938 ed. 4.2.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sūkṣmāsyaṃH pihitāsye ghaṭe yadvallakṣyate tasya gauravam| sūkṣmāsya A yadagandhāsayamH yadaṅgaṃ tvāśayā A vināH dvinā A
uttuṇḍitan nirgatam vā tadviddham iti nirddiśet ||
nāticchinnan nātividdham ubhayor llakṣaṇānvitam |
[cf. 1938 ed. 4.2.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nātividdhamH nātibhinna A ubhayorH mubhayor A
viṣamavraṇasaṃgo yaṃ
prahārapīḍanābhyān tu yadaṅgam pṛthutāṃ gataṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.21]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
viṣamavraṇasaṃgo yaṃviṣamavraṇa saṃgo yaṃHpc viṣamaṃ vraṇamaṅge ya A viṣamavraṇam aṅge yan Hac prahārapīḍanābhyān tuem. ttat kṣataṃ tvabhinirdiśet| prahārapīḍanābhyāṃ tu A tat kṣatan tv abhinirddiśet ||
prahārapīḍanābhyān tu
H
sāsthi tat piccitam vidyāt majjāraktapariplutaṃ ||
gharṣaṇād abhighātād vā yad aṅgam vigatatvacaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vidyātH vidyān A majjāraktapariplutaṃmajjāraktapariplutaṃH majjaraktapariplu A gharṣaṇād abhighātād vā
gharṣaṇād abhighātād vā
H
om. A
yad aṅgamH tam A vigatatvacaṃH vigatatvagyadaṅgaṃ hi saṃgharṣādanyathā+api vā A
ūṣāsrāvānvitan tan tu ghṛṣṭam ity abhidhīyate ||
chinne bhinne tathā viddhe kṣate vāsṛgatisrave |
[cf. 1938 ed. 4.2.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ūṣāsrāvānvitan tanH uṣāsrāvānvitaṃ ta A tuH ttu A ghṛṣṭamH ghṛṣṭa A ityH mity A abhidhīyateabhidhīyateH upadiśyate A vāsṛgatisraveH vā+asṛgatisravet A
raktakṣayād atra rujāḥ karoti pavano bhṛśaṃ || snehapānaṃ hitan tatra tatseko vihitas tathā |
[cf. 1938 ed. 4.2.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
raktakṣayād atraraktakṣayād atraH raktakṣayādrujas tatra A om. K rujāḥH om. A​K karotiA​H om. K pavanoA​H om. K bhṛśaṃbhṛśamA​H om. K snehapānaṃA​H om. K vihitasK​H vihita A tathāK​H stathā A
veśavāraiḥ sakṛśaraiḥ susnigdhaś copanāhataṃ |
dhānyasvedāṃś ca kurvīta snigdhānyālepanāni ca ||
[cf. 1938 ed. 4.2.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
susnigdhaśK susnigdhaiś A susnigdhaiś H copanāhataṃcopanāhanaṃK copanāhanamcopanāhanaṃ A​H snigdhānyālepanāniA​H snigdhāny ālepanāni K
vātaghnauṣadhasiddhaiś ca snehair bastir vidhīyate ||
piccite ca vighṛṣṭe ca nātisravati śoṇitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bastirvastirvvastirK​H basti A vidhīyatevvidhīyateK​H rvidhīyate A nātisravatiK​H nātisravapi A
tasmin na gachati bhṛśaṃ dāhaḥ pākaś ca jāyate |
tasyoṣmaṇo nigrahārthaṃ dāhapākabhayā ya ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.27]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tasmin naK​H a A dāhaḥK​H tasmin dāhaḥ A tasyoṣmaṇo
tasyoṣmaṇo
K
tatroṣmaṇo A
tasyoṣmano
H
dāhapākabhayā yadāhapākabhayāyaK​H tathā dāhaprapākayoḥ A caK​H om. A
śītam ālepanaṃ kāryam pariṣekaś śītalaḥ |
ṣaṭsveteṣu yathokteṣu chinnādiṣu samāsataḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pariṣekaśK pariṣekaś ca A​H
jñeyaṃ samarpitaṃ sarvaṃ sadyovraṇacikitsitam || ❈ ||
ata ūrdhvam pravakṣyāmi chinnānān tu cikitsitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
samarpitaṃA​K sasarppiṣaṃ H sadyovraṇacikitsitam || ❈sadyovraṇacikitsitam || ❈sadyovraṇacikitsitam || || ❈K​H sadyovraṇacikitsitam A
ye vraṇā vivṛtāḥ kecic chinnāḥ pārśvāvalamvitaḥ |
tāṃ sīvyed vidhinoktena vandhīyād gāḍham eva ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
chinnāḥK​H iraḥ A pārśvāvalamvitaḥ | tāṃpārśvāvalamvitaḥ |
tāṃ
K
pārśvāvalambinaḥ| tān A pārśvāvalambinaḥ ||
tāṃ
H
vandhīyādK badhnīyād A​H
karṇṇaṃ sthānādapoḍhantu sthāpayutvā yathāsthitaṃ |
sīvyed yathoktaṃ tailena srotaś cāpy abhitarpayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sthānādapoḍhantuK sthānādapahṛtaṃ A sthānād apoḍhan tu H sthāpayutvāK sthāpayitvā A​H cāpyH cābhi A cā K abhitarpayetabhitarppayetH pratarpayet A pyabhitarpayet K
kṛkāṭikānte chinne tu gachaty api samīraṇe |
samyaṅ niveśya vadhnīyāt sīvyec cāpi nirantaram |
[cf. 1938 ed. 4.2.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gachatygacchatyK​H gacchat A apiK​H yapi A
ājena sarpiṣā caivaṃ pariṣeko bhidhīyate |
uttānonnaṃ samaśrnīyāc chayīta ca suyantritaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ājenaA​K ājyena H sarpiṣāsarppiṣāK​H sapiṣā A caivaṃA​K caiva H pariṣekoK​H pariṣekaṃ A bhidhīyatebhidhīyateK tu kāraye A vidhīyate H uttānonnaṃ
uttānonnaṃ
K​H
t| uttāno 'nnaṃ A
samaśrnīyācsamaśnīyācK samaśnīyācchsamaśnīyāc A​H
śākhāsu tiryaksatitāṃ prahārāṃ vivṛtāṃ bhṛsaṃ |
sīvyet samyaṅ niveśyāśuḥ sandhyasthīnyanupūrvaśaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tiryaksatitāṃK patitāṃstiryak A tiryakṣatitām H prahārāṃK prahārān A praharām H vivṛtāṃvivṛtāmK​H vivṛtān A bhṛsaṃbhṛśaṃK​H bhṛśam A niveśyāśuḥK niveśyāśu A​H sandhyasthīnyanupūrvaśaḥA sandhyasthīny anupūrvaśaḥ K​H
vadhyāvellitakenāśuḥ vastāntena ghanena vā |
carmaṇā goḥ phaṇo vandhaḥ kāryaś vā sahate sinā |
[cf. 1938 ed. 4.2.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vadhyāvellitakenāśuḥvadhyāvellitakenāśuḥK baddhvā vellitakenāśu A badhvā velitakenāśu H vastāntenaK tatastailena A vastrāntena H ghanena vāK​H secayet A carmaṇā goḥ
carmaṇā goḥ

carmmaṇā𑑎 goḥ
K​H
carmaṇā go A
phaṇoK​H phaṇā A kāryaś vāK kāryo A kāryaś cāṃ H sahateK om. A se hate H sināK​H yo vā hito bhavet A
pṛṣṭhe vraṇo yasya bhaved uttānañ ca śayīta ca |
atonyathā corasije śayīta puruṣo vraṇe |
[cf. 1938 ed. 4.2.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhaved uttānañ caK​H bhaved uttānaṃ śā A śayīta caK​H yayet tu tam A atonyathāem. ato 'nyathā A
ato nyathā
K​H
corasijeA​K cārasije H śayītaK​H śāyayet A puruṣoK​H puruṣaṃ A
chinnāṃ niḥśeṣataḥ śākhān dagdhvā tailena buddhimāṃ |
vadhnīyāt kośavandhena prāptaṃ kuryāc ca ropaṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.2.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
chinnāṃA​K chinnā H śākhānśākhāṃA​K śākhā H dagdhvāA​K dagdhā H buddhimāṃvuddhimāṃK buddhimān A​H kośavandhenakośabandhenaA​K koṣabandhena H prāptaṃA​K prāpta H kuryāc caK​H kāryaṃ ca A
candanaṃ padmakaṃ lodhram utpalādi priyaṃgavaḥ ||
haridrā madhukaṃ caiva payaś cāṣṭamam eva tu |
[cf. 1938 ed. 4.2.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
lodhramK​H rodhra A utpalādiK​H mutpalāni A cāṣṭamamK​H syādatra cāṣṭamam A evaK​H om. A tuK​H om. A
tailam ebhir vipakkaṃ syāt pradhānaṃ vraṇaropaṇaṃ |
candanaṃ karkaṭākhyā ca sahe māṃsāhvayāmṛtā |
[cf. 1938 ed. 4.2.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tailamK​H taila A ebhirebhirK​H mebhir A vipakkaṃvvipakvaṃK vipakvaṃvvipakvaṃ A​H syātK​H tu A māṃsāhvayāmṛtāK māṃsyāhvayā+amṛtā A māsāhvayāmṛtāḥ H
hareṇavo mṛṇālañ ca triphalā padmakotpalaiḥ |
trayodaśāṃgatrivṛtametadvā payasām ānvitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
padmakotpalaiḥK​H padmakotpale A trayodaśāṃgatrivṛtametadvā
trayodaśāṃgatrivṛtametadvā
K
trayodaśāṅgaṃ trivṛtametadvā A
trayodaśāṅgan trivṛtam etad vā
H
payasāmpayasānK​H payasā+ A ānvitaṃK anvitam A vitaṃ H
tailaṃ vipakvaṃ sekāryahitantu vraṇaropane || ❈ ||
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi bhinnānān tu cikitsitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sekāryahitantuK sekārthe hitaṃ tu A sekāya hitan tad H vraṇaropane || ❈vraṇaropaṇe ||
K
vraṇaropaṇevraṇaropaṇe ||
A​H
bhinnanetramakarmaṇyamabhinnaṃ lamvate tu yaḥ |
tanniveśya yathāsthānamavyāviddhasiraṃ śanaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhinnanetramakarmaṇyamabhinnaṃbhinnanetramakarmaṇyamabhinnaṃK bhinnaṃ netramakarmaṇyamabhinnaṃ A bhinnanetram akarmmaṇyam abhinnaṃ H lamvate tu yaḥlambate tu yaḥK​H lambate tu yat A yathāsthānamavyāviddhasiraṃA​K yathāsthānam avyāviddhasirāṃ H
pīḍayen pāṇinā sammyak padmapatrāntareṇa tu |
tatosya tarpaṇaṃ kāryan nasyañ cānena sarpiṣā |
[cf. 1938 ed. 4.2.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pīḍayenK pīḍayet A​H sammyaksammyakK samyak A​H tatosya
tatosya
K
tato 'sya
tato sya
A​H
ajāghṛtaṃ kṣīrapātraṃ madhukañ cotpalāni ca |
jīvakarsaṣabhakau cāpi piṣṭvā sarpir vipācayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ajāghṛtaṃK​H ājaṃ ghṛtaṃ A jīvakarsaṣabhakau
jīvakarsaṣabhakau
K
jīvakarṣabhakau
jīvakarṣabhakau
A​H
cāpiK​H caiva A sarpirsarppirA​H sarpi K vipācayetA rvipācayet K v vipācayet H
sarvanetrābhighāteṣu sarpiretat praśasyate |
udarānmedaso varttirn nirgatā yasya dehinaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvanetrābhighāteṣusarvvanetrābhighāteṣuK​H sarvanetrābhighāte tu A sarpiretatA​K sarppir etat H udarānmedaso
udarānmedaso
A​K

udarān medaso
H
varttirnK vartir A varttir H
tāṃ kaṣāyāvakīrṇṇan tu vadhvā sūtreṇa sūtravit |
samyag chindyād vraṇena tac ca kṣaudreṇa veṣṭayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tāṃ kaṣāyāvakīrṇṇan tutāṃ kaṣāyāvakīrṇṇantutāṅ kaṣāyāvakīrṇṇan tuK​H kaṣāyabhasmamṛtkīrṇāṃ A sūtravitK​H sūtravit| agnitaptena śast A samyag
samyag
K
reṇa chindyānmadhusamāyutam A
samyak
H
chindyādK​H om. A vraṇenaK om. A vraṇan H tac ca tac ca K​H om. A kṣaudreṇaK om. A kṣaudreṇābhyajya H veṣṭayet veṣṭayetK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. baddhvā vraṇaṃ sujīrṇe+anne sarpiṣaḥ pānamiṣyate| snehapānādṛte cāpi payaḥpānaṃ vidhīyate A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. śarkarāmadhuyaṣṭibhyāṃ lākṣayā vā śvadaṃṣṭrayā| citrāsamanvitaṃ caiva rujādāhavināśanam A
acchindyamānām araṇaṃ kuryād āṭopam eva vā |
medāgranthau tu yat tailaṃ vakṣyate tat tu yojayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
acchindyamānāmK āṭopo maraṇaṃ vā syācchūlo vā+acchidyamā A acchidyamānā H araṇaṃK om. A maraṇaṃ H kuryād āṭopamK​H om. A eva vāK​H nayā A medāgranthau tu
medāgranthau tu
K
medogranthau tu
medogranthau tu
A​H
tat tuK tac ca A tan tu H
tvacotītya sirādīni bhitvā vā parihṛtya vā |
kāṣṭhe pratiṣṭhitaṃ śalyaṃ kuryād uktānupadravān |
[cf. 1938 ed. 4.2.50]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tvacotītyatvaco tītyaK tvaco 'tītyatvaco tītya A​H kāṣṭhe
kāṣṭhe
K​H
koṣṭhe A
tatrāntarlohitam pāṇḍuśītapādakarānanaṃ |
śītocchvāsaṃ raktanetramānaddhañ ca vivarjayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.51]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pāṇḍuśītapādakarānanaṃK​H pāṇḍuṃ śītapādakarānanam A raktanetramānaddhañ caraktanetramānaddhaṃ caA​K raktanetram ānaddhañ ca H
āmāśayasthe rudhire vamanam pathyam ucyate |
pakvāśayathe deyañ ca virecanam asaṃśayaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pathyamK​H pathya A ucyateK​H mucyate A pakvāśayathe
pakvāśayathe

pakvāsayathe
K​H
pakvāśayasthe A
virecanamvirecanamK​H virecana A asaṃśayaṃK​H masaṃśayam A
āsthāpañca niḥ snehaḥ kāryam uṣṇaviśodhanaiḥ |
yavakolakulatthānāṃ niḥ snehena rasena ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
āsthāpañca niḥāsthāpañ ca niḥK āsthāpanaṃ ca niḥāsthāpanañ ca niḥ A​H snehaḥK​H shehaṃ A kāryamkāryamK​H kārya A uṣṇaviśodhanaiḥK muṣṇair viśodhanaiḥ A uṣṇam viśodhanaiḥ H
bhuñjītānnaṃ yavāguṃ vā pivet sendhavasaṃyutāṃ |
atiniḥ srutarakto vā bhinnakoṣṭhaḥ pivedsṛk |
[cf. 1938 ed. 4.2.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yavāguṃ vāyavāgūm vāK yavāgūṃ vāyavāgūm vā A​H sendhavasaṃyutāṃsendhavasaṃyutāṃK saindhavasaṃyutāmsaindhavasaṃyu𑑎tāṃ A​H pivedsṛkK pibed asṛk A​H
svamārpratipannās tu yasya viṇmūtramārutāḥ |
nirūpadravaḥ sambhinnepi koṣṭhe jīvati mānavaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
svamārpratipannās tusvamārpratipannās tuK svamārgapratipannās tusvamārggapratipannās tu A​H nirūpadravaḥ
nirūpadravaḥ
K
vyupadravaḥ A
nirupadravaḥ
H
sambhinnepiK sa bhinne+api A sambhinne H
abhinnamantraṃ niḥ krāntāṃ praveśyaṃ nānyathā bhavet |
alaṅgale sirograstaṃ tad apy ake vadanti hi |
[cf. 1938 ed. 4.2.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
krāntāṃkrāntāmK​H krāntaṃ A bhavet | alaṅgalebhavet |
alaṅgale
K
bhavet| pipīli A bhavet ||
alaṅgala
H
sirograstaṃK​H kāśirograstaṃ A tad apyH tadap A​K akeem. yeke A yake K eke H hiK​H tu A
prakṣālya payasā digdhaṃ tṛṇaśoṇitapāṃsubhiḥ ||
praveśayet kṛttanakho ghṛtenāktaṃ śanaiḥ śanaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.2.57]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tṛṇaśoṇitapāṃsubhiḥtṛṇaśoṇitapāṃśubhiḥK​H tṛṇśoṇitapāṃśubhiḥ A kṛttanakhoA​K kliptana𑑎kho H
praveśayet kṣīrasiktaṃ śuṣkamantraṃ ghṛtāplataṃ |
aṃgulyābhimṛśet kaṇṭhaṃ jalenodvejayed api |
[cf. 1938 ed. 4.2.58]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śuṣkamantraṃK​H śuṣkamatraṃ A ghṛtāplataṃghṛtāplutaṃK ghṛtāplutamghṛtāplutaṃ A​H aṃgulyābhimṛśet
aṃgulyābhimṛśet
K​H
aṅgulyā+abhimṛśet A
jalenodvejayed apiA​H jalenodvejayedapi K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. hastapādeṣu saṃgṛhya samutthāpya mahābalāḥ| bhavaty antaḥpraveśas tu yathā nirdhunuyustathā A
tathāntrāṇi viśantyantaḥ svāṃ kalāmpīḍayanti ca |
vraṇasaudbahutvād vā duḥ praveśantu yad bhavet |
[cf. 1938 ed. 4.2.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathāntrāṇiK​H tathā 'ntrāṇi A viśantyantaḥA​K viśaty antaḥ H vraṇasaudbahutvād vā
vraṇasaudvahutvād vā
K

vraṇālpatvād bahutvād vā
A

vraṇasaukṣmyād bahutvād vā
H
duḥ praveśantuduḥpraveśan tuduḥpraveśaṃ tuK​H duṣpraveśaṃ A yadK​H om. A bhavetK​H bhavet tu yat A
tad vipādya pramāṇena bhiṣagantampraveśayet |
yathāsthānaniviṣṭe ca vraṇaṃ sīvyamatandritaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.61]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tadK​H ta A vipādyavipādyaK​H dāpāṭhya A bhiṣagantampraveśayetbhiṣag antam praveśayetK bhiṣagantraṃ parveśayet A bhiṣag antram praveśayet H yathāsthānaniviṣṭe ca
yathāsthānaniviṣṭe ca
K

yathāsthānaṃ niveṣṭe ca
A

yathāsthānan niviṣ
Hac

yathāsthānan viśiṣṭe ca
Hpc
vraṇaṃA​K ṭe ca vraṇaṃ Hac pāṭha 2 vraṇaṃ Hpc sīvyamatandritaḥem. sīvyed atandriyaḥ A sīvyam atandritaḥ K​H
sthānādapetamādatte prāṇāṃ gupitam eva vā |
veṣṭayitvā ca paṭṭena ghṛtasekampradāpayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.62]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sthānādapetamādattesthānād apetam ādatteA sthānād apetam ādattesthānād apetam ādatte K​H prāṇāṃprāṇāṅK​H prāṇān A veṣṭayitvā ca
veṣṭayitvā ca
K​H

veṣṭayitvā tu
A
payaḥ pivet sukhoṣṇañ ca citrātailasamanvitaṃ |
mṛdukriyārthaśakṛto vāyoś cādhaḥ pravṛttaye |
[cf. 1938 ed. 4.2.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
payaḥK​H ghṛtaṃ A mṛdukriyārthaśakṛto
mṛdukriyārthaśakṛto
K

mṛdukriyārthaṃ śakṛto
A

mṛdukriyārthaṃ sakṛto
H
tatastailam idaṃ kuryād ropaṇārthañ cikitsakaḥ |
tvacośvakarṇadhavayor pātakīmeṣaśṛṅgayoḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.64]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatastailamtatas tailamem. tatastaila A tatas tailamtatas tailam K​H idaṃidaṅK​H midaṃ A tvacośvakarṇadhavayor
tvacośvakarṇadhavayor
K
tvaco 'śvakarṇadhavayor
tvaco 'śvakarṇadhavayor

tvaco 'śvakarṇṇadhavayor
A​H
pātakīmeṣaśṛṅgayoḥpātakīmeṣaśṛṅgayoḥK mocakīmeṣaśṛṅgayoḥ A ddhātakīmeṣaśṛṅgayoḥ H
śallakyarjanayoś cāpi vidāryākṣīriṇān tathā |
valāmūlāni cāhṛtya tailam etad vipācayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.65]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śallakyarjanayośK śallakyarjunayoś A śallakyārjjunayoś H vidāryākṣīriṇānK​H vidāryāḥ kṣīriṇāṃ A tailamK​H taila A etadK​H metair A
vraṇaṃ saṃropayet tena raktetsamvatsarañ ca tat ||
pādau nirastamuṣkasya jalena praokṣya cākṣiṇī |
[cf. 1938 ed. 4.2.66]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
raktetsamvatsarañ caraktetsamvatsarañ caK varṣamātraṃ yate A rakṣet samvatsarañ ca H tatK​H ta ca A praokṣyaK prokṣya A​H
praveśya muṣkau sūtreṇa tu no sevanasevitaṃ |
kāryañ ca goḥ phalāvandhaḥ kaṭyāmāveśya yantrakaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.67]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
muṣkauK​H tun A sūtreṇa tuK om. A sūtreṇa tū H noK nasevanyā muṣkau A nosevana H sevanasevitaṃK sīvyet tataḥ param A sevitaṃ H kāryañ ca goḥ
kāryañ ca goḥ
K

kāryo go
A

kāryaś ca goḥ
H
phalāvandhaḥK phaṇikābandhaḥ A phaṇo bandhaḥ H kaṭyāmāveśyaem. kaṭyām āveśya A​K​H
na kuryāt snehasekañ ca tena praklidyate vraṇaḥ |
kālānusārīmagurūṃ candanandevadārū ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.68]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
praklidyateK​H klidyati hi A kālānusārīmagurūṃem.

kālānusāryāgur
A

kālānusā
K

kālānusārīmaguruṃ
H
candanandevadārū cacandanan devadārū caH velājātīcandanapadmakaiḥ A rīm agurūṃ candanandevadārū ca K
manaḥ śilāle vā hṛtya tailaṃ kurvīta ropaṇaṃ |
śīrṣādyapahate śalye vālavartim praveśayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
manaḥK​H om. A śilāleśilāleK​H śilādā A vā hṛtyaK rvyamṛtātutthais A cāhṛtya H śīrṣādyapahateem.
śiraso 'apahṛte
A

śīrṣādy apahate
K

śīrṣād vyapahṛte
H
praveśayetK​H niveśayet A
vālavartyāmadattāyāṃ mastuluṃgavraṇāt sravet |
hanyād enan tato vāyus tasmād evam upācaret |
[cf. 1938 ed. 4.2.70]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vālavartyāmadattāyāṃvālavartyāmadattāyāṃK bālavartyām adattāyāṃ A bālavarttā m adantāyā Hac bālava rttyām adantāyā Hpc mastuluṃgavraṇātmastuluṃga vraṇātKpc mastuluṅgaṃ vraṇāt A mastuluṃ vraṇāt Kac mastaluṃgavraṇān H
vraṇe rūhati caikaikaṃ śanair vālam upakṣipet |
gātrādyapahṛte tasmiṃ snehavartim praveśayet |
[cf. 1938 ed. 4.2.71]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rūhatiK rohati A ruhyati H vālambbālamK​H bāla A upakṣipetK​H mapakṣipet A gātrādyapahṛte
gātrādyapahṛte
K

gātrādapahṛte
A

gātrād vyapahṛte
H
tasmiṃK 'nyasmāt A tasmin H
niḥ śoṇite cāpi kṛtavidhiḥ sadyakṣate hitaḥ |
dūrāvagāḍhāḥ sūkṣmā syur ye vraṇāṃs tāṃ viśoṇitāṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.72]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
niḥK​H kṛte niḥ A kṛtavidhiḥK vidhiḥ A kṛte vidhiḥ H sadyakṣatesadyaḥ kṣateK sadyaḥkṣatesadyaḥ kṣate A​H dūrāvagāḍhāḥ
dūrābagāḍhāḥ

dūrāvagāḍhāḥ
A​K

dūrāvagāḍhaḥ
H
sūkṣmāK sūkṣmāḥ A​H syurK​H syu A yeK​H rye A vraṇāṃsK​H vraṇā A tāṃK​H stān A viśoṇitāṃK​H viśoṇitān A
kṛtvā netreṇa sūkṣmeṇa cakratailena tarpayet |
padmāṃ samaṅgāṃ rajanīṃ trivargaṃ tuttham eva ca |
[cf. 1938 ed. 4.2.73]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
netreṇaK​H om. A sūkṣmeṇaK​H sūkṣmeṇa netreṇa A padmāṃ
padmāṃ

padmāṃ
K​H
om. A
trivargaṃtrivargganK​H padmāṃ trivargaṃ A tutthamK​H tuttha A evaK​H meva A
saṃhṛtya vipacet kāle tailaṃ ropaṇam uttamaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.2.74]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saṃhṛtyaK​H viḍaṅgaṃ kaṭukāṃ pathyāṃ guḍūcīṃ sakarañjikām |
saṃhṛtya
A
ropaṇamK​H ropaṇa A uttamaṃK​H muttamam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tālīśaṃ padmakaṃ māṃsī hareṇvagurucandanam |
haridre padmabījāni sośīraṃ madhukaṃ ca taiḥ
A
kṣate kṣatavidhiḥ kāryaḥ piccite bhagnavad vidhiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.2.76]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣateK​H pakvaṃ sadyovraṇeṣūktaṃ tailaṃ ropaṇamuttamam |
kṣate
A
ghṛṣṭe rujāṃ nigṛhyāśus cūrṇair upacared vraṇaṃ |
viśliṣṭadehaṃ patitaṃ mathitaṃ hatam eva vā |
[cf. 1938 ed. 4.2.77]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rujāṃrujānK​H rujo A nigṛhyāśusnigṛhyāsuśK​H nigṛhyāśu A vāK​H ca A
vāsayet tailapūrṇṇāyāṃ droṇyāṃ māṃsarasāśanaṃ ||
eṣa eva vidhiḥ kāryaḥ kṣīṇe marmmahate tathā |
[1938 ed. 4.2.78]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vāsayetA​H vāsa K tailapūrṇṇāyāṃtailapūrṇāyāṃA​H om. K droṇyāṃA​H om. K māṃsarasāśanaṃmāṃsarasāśanamA​H om. K eṣa
eṣa
H

ayam
A
om. K
evaA​H om. K vidhiḥA​H om. K kāryaḥA​H om. K kṣīṇeA​H om. K marmmahatemarmahateA​H om. K tathāA​H om. K
MS K breaks off at this point and resumes at 4.19.22.
ropaṇe caiva seke ca pāne ca vraṇināṃ sadā || tailaṃ ghṛtaṃ cāvacāryaṃ śarīrartūn avekṣya hi |
[1938 ed. 4.2.79]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
caivaH sapa A seke caH rīṣeke A cāvacāryaṃcāvacāryaṃ𑑎H vā saṃyojyaṃ A
ghṛtāni yāni vakṣyāmi yannataḥ pittavidradhau || sadyo vraṇeṣu dātavyan tāni vaidyena jānatā ||
[1938 ed. 4.2.80]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yannataḥH yatnataḥ A dātavyanH deyāni A
sadyaḥkṣatam vraṇam vaidyaḥ saśūlam pariṣecayet | sarppiṣā nātiśītena balātailena vā punaḥ ||
[1938 ed. 4.2.81]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sadyaḥkṣatamH sadyaḥkṣata A
padmāṃ samaṃgāṃ rajanīm pathyān tutthaṃ suvarccalāṃ | padmakam madhukaṃ lodhraṃ viḍaṃgāni hareṇavaḥ ||
[1938 ed. 4.2.82]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
padmāṃH om. A pathyānH padmāṃ pathyāṃ A madhukaṃmadhukaṃ𑑎H rodhramadhukaṃ A lodhraṃH om. A hareṇavaḥH hareṇukām A
tālīsapattraṃ naladaṃ candanam padmakesaraṃ | mañjiṣṭhośīralākṣāś ca kṣīriṇāñ cāpi pallavān ||
[1938 ed. 4.2.83]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tālīsapattraṃH tālīśapatraṃ A padmakesaraṃH padmakeśaram A
piyālabījaṃ tindukyās taruṇāni phalāni ca ||
yathālābhena saṃhṛtya tailan dhīro vipācayet |
[1938 ed. 4.2.84]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
piyālabījaṃH priyālabījaṃ A tindukyāsH tindukyā A taruṇāniH staruṇāni A yathālābhena
yathālābhena
H

yathālābhaṃ sa
A
saṃhṛtyaH māhṛtya A tailanH taila A dhīroH mebhir A
sadyovraṇānāṃ sarvveṣām aduṣṭānāñ ca ropaṇam ||
kaṣāyamadhurāḥ śītāḥ kriyāḥ snigdhāś ca yojayet |
[1938 ed. 4.2.85]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvveṣāmH sarveṣā A aduṣṭānāñ caaduṣṭānāñ caH maduṣṭānāṃ tu A
sadyovraṇānāṃ saptāhaṃ paś cāt pūrvvoktam ācaret |
duṣṭavraṇeṣu karttavyam ūrddhañ cādhaś ca śodhanam ||
[1938 ed. 4.2.86]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saptāhaṃ paśH saptāhaṃ pa A cātH ścāt A pūrvvoktampūrvvoktamH pūrvokta A ācaretH mācaret A karttavyamH kartavya A ūrddhañH mūrdhvaṃ A
viśoṣaṇan tathāhāraḥ śoṇitasya ca mokṣaṇaṃ |
kaṣāyamāragvadhādisurasādyañ ca śodhanaṃ ||
[1938 ed. 4.2.87]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tathāhāraḥH tathā++āhāraḥ A kaṣāyamāragvadhādisurasādyañ ca
kaṣāyamāragvadhādisurasādyañ ca
H

kaṣāyaṃ rājavṛkṣādau surasādau ca
A
śodhanaṃH dhāvanam A
kaṣāyayor etayos tu tailaṃ śodhanam iṣyate |
kṣārakalpena vā tailaṃ kṣāradravyeṣu sādhitaṃ ||
[1938 ed. 4.2.88]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaṣāyayorkaṣāyayo𑑎rH tayoreva kaṣāye A etayos tuH ṇa A śodhanamH śodhana A iṣyateH miṣyate A
dravantī ciribilvañ ca dantī cittrakam eva ca |
pṛthvīkā nimbapattrāṇi kāśīsaṃ tuttham eva ca ||
[1938 ed. 4.2.89]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ciribilvañ caH cirabilvaś ca A cittrakamH citraka A eva caH meva ca A kāśīsaṃH kāsīsaṃ A tutthamH tuttha A evaH meva A
trivṛtā nīlinī śyāmā haridrā saindhavan tilā |
nīpaḥ kadambaḥ suvahāṃ śukākhyaṃ lāṅgalāhvayaṃ ||
[1938 ed. 4.2.90]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
trivṛtāH trivṛtte A nīlinīH jovatī nīlī A śyāmāH om. A haridrāH haridre A nīpaḥ
nīpaḥ
H

bhūmi
A
kadambaḥkadamba ḥA​Hpc kadamba𑑎 Hac suvahāṃH suvahā A śukākhyaṃH śukākhyā A lāṅgalāhvayaṃH lāṅgalāhvayā A
mṛgādanī madayantī nepālī jālinī surā |
snuhācārkkaviḍaṅgāniharitālakarañjikā ||
[1938 ed. 4.2.91]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mṛgādanīH om. A madayantīH om. A nepālīH naipālī A jālinīH jālinī caiva madayantī mṛgādanī A surāH
sudhā
A
snuhācārkkaviḍaṅgāniharitālakarañjikā
snuhācārkkaviḍaṅgāniharitālakarañjikā
H
mūrvārkakīṭāriharitālakarañjikāḥ A
yathopapatyā karttavyan tailam eteṣu śodhanam |
ghṛtam vā yadi prāptaṃ kalkāḥ saṃśodhanās tathā ||
[1938 ed. 4.2.92]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yathopapatyāyathopapatyāH yathopapatti A eteṣuH etais tu A yadiH yadi vā A saṃśodhanāsH saṃśodhanā A tathāH stathā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. saindhavatrivṛderaṇḍapatrakalkastu vātike |
trivṛddharidrāmadhukakalkaḥ paitte tilair yutaḥ
A
duṣṭavraṇavidhiḥ kāryaḥ kuṣṭhamehavraṇeṣv api |
[1938 ed. 4.2.94]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
duṣṭavraṇavidhiḥH kaphaje tilatejohvādantīsvarjikacitrakāḥ |
duṣṭavraṇavidhiḥ
A
kuṣṭhamehavraṇeṣvH mehakuṣṭhavraṇeṣ A apiH vapi A
ṣaḍvidhaḥ prāk pradiṣṭo yaḥ sadyovraṇaviniścayaḥ ||
nātaḥ śakyam paraṃ vaktum api paṇḍitamāninā |
[1938 ed. 4.2.95]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vaktumH vaktu A apiH mapi A paṇḍitamānināH niścitavādibhiḥ A
upasarggair nnipātais tu tan tu paṇḍitavādinaḥ ||
saṃyojya kecid bhāṣante bahudhā mānagarvvitāḥ |
[1938 ed. 4.2.96]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nnipātais tu tan tuH nipātaiś ca tat tu A paṇḍitavādinaḥH paṇḍitamāninaḥ A saṃyojya
saṃyojya
H

kecit saṃyojya
A
kecidH om. A
bahu tadbhāṣitan teṣāṃ ṣaṭsv eteṣu nirudhyate ||
viśeṣā iva sāmānye tasmāt ṣaṭtvam param matam iti ||
[1938 ed. 4.2.97]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ṣaṭsvH ṣaṭs A eteṣuH veṣvevā A nirudhyateH vatiṣṭhate A tasmātH om. A ṣaṭtvamH ṣaṭtvaṃ tu A paramH paramaṃ A itiH om. A
cikitsā dvi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne sadyocraṇacikitsitaṃ A dviH nāma dvitīyo 'adhyāyaḥ A

Adhyāya 3 (draft based on MS H)

athāto bhagnacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 4.3.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhagnacikitsitambhagna-cikitsitamH bhagnānāṃ cikitsitaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
alpāśino 'anātmavato jantorvātātmakasya vā |
upadravair vā juṣṭasya bhagnaḥ kṛcchreṇa sidhyati ||
[cf. 1938 ed. 4.3.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
jantorvātātmakasya vājanto-rvātātmakasya vāH jantorvātātmakasya ca A bhagnaḥH bhagnaṃ A
lavaṇaṅ kaṭukaṃ kṣāramamlaṃ maithunamātapaṃ |
vyāyāmañ ca na seveta bhagno rūkṣānnam eva ca ||
[cf. 1938 ed. 4.3.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rūkṣānnamH rūkṣānna A evaH meva A
mānsam māṃsarasaḥ kṣīraṃ sarppiryūṣaḥ satīnajaḥ |
bṛṃhaṇañ cānnapānaṃ syāddeyaṃ bhagnāya jānatā ||
[cf. 1938 ed. 4.3.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mānsammānsa-mH śālir A
palāśodumbarāśvatthakadambaniculatvacaḥ |
vaṃśasarjjārjunādīnāṃ kupyartham upasaṃharet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
palāśodumbarāśvatthakadambaniculatvacaḥpalā-śodumbarāśvatthakadambaniculatvacaḥH madhūkodumbarāśvatthapalāśakakubhatvacaḥ A vaṃśasarjjārjunādīnāṃ
vaṃśasarjjārjunādī-nāṃ
H

vaṃśasarjavaṭānāṃ
A
kupyarthamH ca kuśārtha A upasaṃharetH mupasaṃharet A
ālepanārthe mañjiṣṭhā madhukañ cāmlapeṣimaṃ |
śatadhautaghṛtonmiśraṃ śālipiṣṭañ ca lepanaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ālepanārtheH ālepanārthaṃ A mañjiṣṭhāH mañjiṣṭhāṃ A cāmlapeṣimaṃH raktacandanam A lepanaṃH saṃharet A
saptarātrāt saptarātrāt saumyeṣv ṛtuṣu bandhanaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.3.8ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saptarātrātH saptāhād atha A saptarātrātH saptāhāt A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. sādhāraṇeṣu kartavyaṃ pañcame pañcame 'hani A
karttavyañ ca trirātraṃ syāt tathā grīṣmeṣu jānatā ||
[4.3.8.add1]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
grīṣmeṣuHpc gneye ṣu Hac
kāle tu samaśītoṣṇe pañcarātrān nibandhayet |
[4.3.8.add2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tatrātiśithilaṃ baddhe sandhiḥ sthairyan na jāyate ||
[cf. 1938 ed. 4.3.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatrātiśithilaṃtatrātiśithilaṃH āgneyeṣu tryahā tu kuryād bhagnadoṣavaśena vā |
tatrātiśithilaṃ
A
sandhiḥH sandhi A
gāḍhenāpi tvagādīnāṃ śopho ruk pākam eva ca |
tasmāt sādhāraṇam bandhaṃ bhagne śaṃsanti tadvidaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pākamH pāka A
nyagrodhādikaṣāyan tu suśītaṃ pariṣecane |
pañcamūlīkaṣāyan tu kuryāt kṣīraṃ savedane ||
[cf. 1938 ed. 4.3.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pañcamūlīkaṣāyan tu
pañcamūlīkaṣāyan tu
H

pañcamūlīvipakvaṃ tu
A
kuryātH kṣīraṃ kuryāt A kṣīraṃH om. A
sukhoṣṇam avacāryam vā cakratailam vijānatā |
gṛṣṭikṣīraṃ sasarppiṣkam madhurauṣadhasādhitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gṛṣṭikṣīraṃ
gṛṣṭikṣīraṃ
H
om. A
sasarppiṣkamH
vibhajya kālaṃ doṣaṃ
A
madhurauṣadhasādhitaṃH ca doṣaghnauṣadhasaṃyutam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. pariṣekaṃ pradehaṃ ca vidadhyāc chītam eva ca |
gṛṣṭikṣīraṃ sasarpiṣkaṃ madhurauṣadhasādhitam
A
śītalaṃ lākṣayā yuktam prātarbhbhagnaḥ piben naraḥ |
savraṇasya tu bhagnasya vraṇaṃ sarppirmmadhūttaraiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prātarbhbhagnaḥH prātarbhagnaḥ A
pratisārya kaṣāyais tu śeṣam bhagnavadācaret |
prathame vayasi tvevaṃ bhagnaṃ sukaramādiśet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaṣāyaisH kaṣāyai A tuH stu A
alpadoṣasya jantos tu kāle ca śiśirātmake |
prathame vayasi tvevaṃ māsāt sandhiḥ sthiro bhavet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
jantosH janto A tuH stu A
madhyame dviguṇāt kālāduttame triguṇāt smṛtāḥ |
avanāmitamunnahyedunnatañ cāvapīḍañ cāvayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.17]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kālāduttameH kālāduttare A smṛtāḥH smṛtaḥ A avanāmitamunnahyedunnatañ
avanāmitamunnahyedunnatañ
Hpc

avanāmitam unnahyed unnataṃ
A

avanāmitamuhyedunnatañ
Hac
cāvapīḍañ cāvayetcāvapīḍañcāvayetHac cavapīḍayet A cāvapīḍayet Hpc
āñchedatikṣiptamadho gatañ copari varttayet |
āñchanot pīḍanonnāma saṃkṣobhairbbandhanais tathā ||
[cf. 1938 ed. 4.3.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
āñchedatikṣiptamadhoāñchedatikṣiptamadhoH āñched atikṣiptam adho A varttayet | āñchanotvarttayet |
āñchanot
H
vartayet |
āñchanaiḥ
A
pīḍanonnāmaH pīḍanaiś caiva A saṃkṣobhairbbandhanaisH saṅkṣepair bandhanais A
sandhīnśarīre sarvvāṃs tu calānapyacalānapi |
etais tu sthāpanopāyaiḥ sthāpayet matimān bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.3.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sandhīnśarīresandhīnśarīreH sandhīñcharīre A tuH stu A sthāpayetH sthāpayen A
utpiṣṭamatha viśliṣṭaṃ sandhiṃ vaidyo na ghaṭṭayet |
tasya śītāt parīṣekām pradehāṃś cāvacārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
utpiṣṭamathaH utpiṣṭam atha A śītātH śītān A parīṣekāmH parīṣekān A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. abhighāte hṛte sandhiḥ svāṃ yāti prakṛtiṃ punaḥ |
ghṛtadigdhena paṭṭena veṣṭayitvā yathāvidhi
A
pratyaṅgabhagnasya vidhim ata ūrddhvam pravakṣmahe |
[cf. 1938 ed. 4.3.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pratyaṅgabhagnasyaH paṭṭopari kuśān dattvā yathāvad vandham ācaret |
pratyaṅgabhagnasya
A
vidhimH vidhi A ataH rata A pravakṣmaheH pravakṣyate A
nakhasandhiṃ samutpiṣṭaṃ rakṣānugatam ārayā ||
avamathya śrūte rakte śālipiṣṭena lepayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rakṣānugatamH raktānugatam A śrūteH srute A
bhagnā vā sandhim uktā vā sthāpayitvāṅgulīm bhiṣak ||
anunāveṣṭya paṭṭena ghṛtam ekam pradāpayet |
[cf. 1938 ed. 4.3.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhagnā vāH bhagnāṃ vā A sandhimH sandhi A uktā vāuktā vāH muktāṃ vā A sthāpayitvāṅgulīmH sthāpayitvā+aṅgulīṃ A bhiṣak || anunāveṣṭyabhiṣak ||
anunāveṣṭya
H
samām |
aṇunā++āveṣṭya
A
ghṛtamH ghṛta A ekamH sekaṃ A
abhyajya sarppiṣā pādam bhagnandanvā kuśām bhiṣṣak ||
vastrapaṭṭena badhnīyān na tu vyāyāmamācaret |
[cf. 1938 ed. 4.3.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarppiṣāH sapiṣā A bhagnandanvāH talabhagnaṃ A kuśāmH kuśottaram A bhiṣṣakH om. A badhnīyān na tuH badhnīyān na ca A vyāyāmamācaretvyāyāmamācaretH vyāyāmam ācaret A
abhyajyasamayejaṃghāṃ ghṛtenāktāṃs saṃsthitāṃ ||
datvā vṛkṣatvacaḥ śītām vastrapaṭṭena veṣṭayet |
[cf. 1938 ed. 4.3.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
abhyajyasamayejaṃghāṃH abhyajyāyāmayejjaṅ A ghṛtenāktāṃsH ghām ū A saṃsthitāṃH ruṃ ca susamāhitaḥ A śītāmH śītā A
cakrayogena matimān āñchedūrddhvasthi nirggataṃ |
sphuṭitaṃ piccitam vāpi badhnīyāt pūrvvavad bhiṣak |
[cf. 1938 ed. 4.3.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cakrayogenaH matimāṃś cakrayogena A matimān āñchedūrddhvasthiH hy āñched ūrvasthi A vāpiH cāpi A
āñchedūrddhvamadhaś cāpi kaṭibhagnan tu mānavaṃ ||
tataḥ sthānasthite sandhau bastibhiḥ samupācaret ||
[cf. 1938 ed. 4.3.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāpicāpi-H vā+api A
parśukāsv atha bhagnāsu ghṛtābhyaktasya pṛṣṭhataḥ ||
dakṣiṇām athavā vāmām anumṛjjyānubandhanīṃ |
[cf. 1938 ed. 4.3.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
parśukāsvH parśukās A athaH vatha A pṛṣṭhataḥH tiṣṭhataḥ A dakṣiṇām
dakṣiṇām
H

dakṣiṇāsv
A
vāmāmvāmāmH vāmāsv A anumṛjjyānubandhanīṃH anumṛjya nibandhanīḥ A
tataḥ kavalikān datvā veṣṭayet susamāhitaṃ ||
tailapūrṇṇe kaṭāhe vā droṇyām vāpy avegāhayet |
[cf. 1938 ed. 4.3.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
susamāhitaṃH susamāhitaḥ A vāpyH vā śā A avegāhayetavegāhayetH yayennaram A
muślenotkṣipet kakṣamakṣasasandhau visaṅgate ||
sthānasthitañ ca badhnīyāt svastikena vicakṣaṇaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.3.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
muślenotkṣipetmuślenotkṣipetH musalenotkṣipet A kakṣamakṣasasandhauH kakṣāmaṃsasandhau A visaṅgateH visaṃhate A
kaurpyaran tu tathā sandhim aṅguṣṭhenānumārjjayet ||
anumṛjya tathā sandhim pīḍayet kurpyarāc cyūtaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.3.32]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kaurpyaran tuH kaurparaṃ tu A tathāA​Hpc thā Hac tathāH tataḥ A kurpyarācH kūrparāc A cyūtaṃH cyutam A
prasārya kuñcayec cainaṃ snehasekañ ca dāpayet ||
maṇibandhe ca jānau ca gulphe caiva samācaret |
[cf. 1938 ed. 4.3.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prasāryaH prasāryā A dāpayetH dāpaye A maṇibandhe ca
maṇibandhe ca
H
t |
evaṃ
A
jānau caH jānuni A caivaH ca ma A samācaretH ṇibandhe ca kārayet A
ubhe tale same kṛtvā talabhagnasya dehinaḥ ||
badhnīyād āmatailena pariṣekañ ca dāpayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dāpayetdāpayetH kārayet A
mṛtpiṇḍan dhārayet pūrvvaṃ lavaṇāṇḍam ataḥ paraṃ ||
hastena jātabale cāpi kāryam pāṣāṇadhāraṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.3.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
lavaṇāṇḍamH lavaṇaṃ ca A ataḥH tataḥ A hastena
hastena
H

haste
A
kāryamH kuryāt A
sannam unnāmayet sninnam akṣakam muśalena tu ||
tathonnataṃ pīḍayīta badhnīyād gāḍham eva ca |
[cf. 1938 ed. 4.3.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
unnāmayetH unnamayet A sninnamH svinna A akṣakamH makṣakaṃ A muśalena tuH musalena tu A pīḍayītaH pīḍayec ca A gāḍhamH gāḍha A evaH meva A
ūrūvac cāpi karttavyam bāhubhagne cikitsitaṃ ||
grīvāyān tu vivṛttāyām praviṣṭāyāmathāpi vā |
[cf. 1938 ed. 4.3.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ūrūvacH ūruvac A bāhubhagneH bāhubhagna A praviṣṭāyāmathāpiH praviṣṭāyāmadho 'api A
āvaṭyāmatha hanvoś ca pragṛhyonnāmayen naraṃ |
tataḥ kuśīsamaṅ kṛtvā vastrapaṭṭena veṣṭayet |
[cf. 1938 ed. 4.3.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
āvaṭyāmathaH avaṭāvatha A pragṛhyonnāmayenpragṛhyonnāmayenH pragṛhyonnamayen A kuśīsamaṅH kuśāṃ samaṃ A kṛtvāH dattvā A
uttānaṃ śāyayec cainaṃ saptarātraṃ suyantritaḥ ||
hanvasthīni samānīya hanusandhau visaṅgate |
[cf. 1938 ed. 4.3.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saptarātraṃH saptarātra A suyantritaḥH matandriyaḥ A hanvasthīni
hanvasthīni
H

hanvasthinī
A
visaṅgateH visaṃhate A
svedayitvā sthite cāpi pañcāṅgīm vibhajed bhiṣak ||
ghṛtam vātaghnamadhuraiḥ siddhan nastañ ca pūjitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.3.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sthitesthiteH sthiten A cāpiH samyak A vibhajedH vitared A ghṛtam
ghṛtam
H
om. A
siddhanH sarpiḥ siddhaṃ A nastañ canastañ caH nasye ca A
dantān abhagnān calitān saraktān eva pīḍayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dantān abhagnānH abhagnāṃś A calitānH calitān dantān A saraktān evaH saraktān ava A pīḍayetH pīḍayet |
taruṇasya manuṣyasya śītair ālepayed vahiḥ
A
vayasthasya manuṣyasya jīrṇṇasya tu vivarjjayet |
[cf. 1938 ed. 4.3.43ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vayasthasyaH jīrṇasya tu A manuṣyasyaH manuṣya A jīrṇṇasya tuH sya A vivarjjayetvivarjjayetH varjayec calitān dvijān A
saṃsiñcya vāribhiḥ śītaiḥ sandhānīyair upācaret ||
[cf. 1938 ed. 4.3.42ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saṃsiñcyaH siktvā+am A vāribhiḥH bubhistataḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. utpalasya ca nālena kṣīrapānaṃ vidhīyate A
nāsāṃ sannām vivṛttāṃ vā ṛjvīṃ kṛtvā śalākayā |
[cf. 1938 ed. 4.3.43cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pratyekanastatonāḍīṃ dvimukhīṃ sampraveśayet ||
tataḥ paṭṭena saṃveṣṭya ghṛtasekām pradāpayet |
[cf. 1938 ed. 4.3.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pratyekanastatonāḍīṃH pṛthaṅnasikayor nāḍyau A dvimukhīṃH dvimukhyau A ghṛtasekāmH ghṛtasekaṃ A
bhagnaṃ karṇṇaṃ ghṛtābhyaktaṃ sthāpya bandhena yojayet ||
sadyaḥkṣatavidhānañ ca nayane nirggate hitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.3.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
karṇṇaṃH karṇaṃ tu A ghṛtābhyaktaṃH badhnīyāt samaṃ kṛtvā ghṛta A sthāpyaH plu A bandhenaH tam A yojayetH om. A nayaneH om. A nirggateH ta A hitaṃH taḥ pañcāt samācaret A
mastuluṅgād vinā bhinne kapāle madhusarppiṣā ||
dattvā bandhet tataḥ sarppiḥ saptrātram piben naraḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
madhusarppiṣāH madhusarpiṣī A bandhetH tato nibadhnīyāt saptāhaṃ ca pibed A tataḥtataḥH ghṛtam A sarppiḥH om. A saptrātramH om. A pibenH om. A naraḥH om. A
patanād abhighātād vā sūnamaṅgaṃ yad akṣataṃ |
śītāṃ sekām pradehāṃś ca bhiṣak tasyāvacārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sūnamaṅgaṃH śūnam aṅgaṃ A śītāṃ
śītāṃ
H

śītā
A
sekāmH n A pradehāṃś capradehāṃś caH pradehān sekāṃś ca A
kaṭijaṃghorubhagnānāṅ kavāṭaśayanaṃ hitaṃ |
yantraṇārthe ca kīlāḥ syus tatra kāryā nibandhanāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaṭijaṃghorubhagnānāṅH atha jaṅghorubhagnānāṃ A kavāṭaśayanaṃkavāṭaśayanaṃH kapāṭaśayanaṃ A yantraṇārthe ca
yantraṇārthe ca
H

kīlakā bandhanārthaṃ ca
A
kīlāḥH om. A syusH om. A tatraH pañca A nibandhanāḥem. vijānatā A nibandhanā H
yathā na calanan tasya bhagnasya prayatet tathā |
sandher ubhayato dvau dvau tale caikas tathā bhavet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prayatetprayatetH kriyate A tathāH ca kī A bhavetH lakaḥ A
śroṇyā vā pṛṣṭhavaṃśe vā vakṣaḥ kakṣāṅśayos tathā |
bhagnasandhivimokṣeṣu vidhimevaṃ samārabhate ||
[cf. 1938 ed. 4.3.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śroṇyā vāśroṇyā vāH śroṇyāṃ vā A vakṣaḥH vakṣasy A kakṣāṅśayoskakṣāṅśayosH akṣakayos A vidhimevaṃH vidhim enaṃ A samārabhateH samācaret A
sandhīn ciravimuktāṃs tu snigdhasvinnā mṛdūkṛtān |
uktair vvidhānair bbuddhyā ca yathā prakṛtimānayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.51]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sandhīnH sandhīṃś A snigdhasvinnāH snigdhān svinnān A yathāH samyak A
kāṇḍabhagne prarūḍhe tu viṣamolbaṇasaṃsthite |
āpohya bhaṅgaṃ samaye tato bhagnavadācaret ||
[cf. 1938 ed. 4.3.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
viṣamolbaṇasaṃsthiteH viṣamolbaṇasaṃhite A āpohya
āpohya
H

āpothya
A
bhaṅgaṃH om. A samayeH samayed A tatoH bhagnaṃ tato A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kalpayen nirgataṃ śuṣkaṃ vraṇānte 'sthi samāhitaḥ |
sandhyante vā kriyāṃ kuryāt savraṇe vraṇabhagnavat
A
ūrddhvakāye tu bhagnānām mastiṣkaṅ karṇṇapūraṇaṃ |
śasyate nasyapānañ ca praśākhāsv anuvāsanaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mastiṣkaṅH mastiṣkyaṃ A śasyate
śasyate
H
om. A
nasyapānañH
ghṛtapānaṃ
A
caH hitaṃ nasyaṃ A
ata ūrddhvam pravakṣyāmi tailaṃ bhagnaprasādhakaṃ |
rātrau rātrau tilāṃ kṛṣṇāṃ vāsayed asthire jale ||
[cf. 1938 ed. 4.3.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tilāṃH tilān A kṛṣṇāṃH kṛṣṇān A
divā divā śoṣayitvā kṣīreṇa saha bhāvayet |
tṛtīye saptarātre tu bhāvayenmadhukāmbunā ||
[cf. 1938 ed. 4.3.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣīreṇaH gavāṃ kṣīreṇa A sahaH om. A tṛtīye
tṛtīye
H

tṛtīyaṃ
A
saptarātre tuH saptarātraṃ tu A
tataḥ kṣīram punaḥ pītāṃ śuṣkāṃ sūkṣām vicūrṇṇayet |
kākolyādi svadamṣṭrām mañjiṣṭhāṃ sārivān tathā ||
[cf. 1938 ed. 4.3.57]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pītāṃpītāṃH pītān A śuṣkāṃH suśuṣkāṃś A sūkṣāmH om. A vicūrṇṇayetH cūrṇayed A kākolyādi
kākolyādi
H
bhiṣak |
kākolyādiṃ
A
svadamṣṭrāmsvadamṣṭrāmH sayaṣṭyāhvaṃ A
kuṣṭhaṃ sarjjarasam māṃsī suradāru sacandanaṃ |
śatapuṣpañ ca sañcūrṇṇya tilacūrṇṇena yojayet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.58]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
māṃsīH māṃsīṃ A śatapuṣpañ ca
śatapuṣpañ ca
H

śatapuṣpāṃ ca
A
pīḍanārthe ca karttavyaṃ sarvvagandhasritam payaḥ |
caturgguṇena payasā tattailaṃ yojayet punaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.59]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pīḍanārthe caH pīḍanārthaṃ ca A sarvvagandhasritamH sarvagandhaśṛtaṃ A yojayetH vipaced A punaḥH bhiṣak A
elāmaṃśumatīm patraṃ jīvakan tagaran tathā |
lodhraṃ prapoṇḍarīkañ ca tathā kālānusārivān ||
[cf. 1938 ed. 4.3.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
lodhraṃ
lodhraṃ
H

rodhraṃ
A
prapoṇḍarīkañ caH prapauṇḍarīkaṃ ca A kālānusārivānH kālānusāri(vā)ṇam A
śaileyakaṃ kṣīraśuklām anantā samadhūlikān |
piṣṭvā śṛṅgāṭakañ caiva prāguktāny auṣadhāni ca ||
[cf. 1938 ed. 4.3.61]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śaileyakaṃH saireyakaṃ A kṣīraśuklāmkṣīraśuklāmH kṣīraśuklā A anantāH manantāṃ A samadhūlikānH samadhūlikām A prāguktānyH pūrvoktāny A
ebhis tadvipacettailaṃ śāstravinmṛdunāgninā |
etat tailaṃ sadā pathyaṃ bhagnānāṃ sarvvakarmmasu ||
[cf. 1938 ed. 4.3.62]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śāstravinmṛdunāgnināH śāstravinmṛdunā 'gninā A
ākṣepake pakṣaghāte tāluśoṣe tathārddite |
manyāstambhe śiroroge karṇṇamūle hanugrahe ||
[cf. 1938 ed. 4.3.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathārdditeH tathā 'rdite A karṇṇamūleH karṇaśūle A
bādhirye timire caiva yeṣu strīṣu kṣayaṅ gatāḥ |
pathyam pāne tathābhyaṅge nasye bastiṣu bhojane ||
[cf. 1938 ed. 4.3.64]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yeṣuH ye ca A tathābhyaṅgeH tathā 'bhyaṅge A
grīvāskandhorasāṃ vṛddhiranenaivopajāyate |
mukhaṃ padmapratisamaṃ susagrandhisamīraṇe ||
[cf. 1938 ed. 4.3.65]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vṛddhiranenaivopajāyateH vṛddhiramunaivopajāyate A mukhaṃ
mukhaṃ
H

mukhaṃ ca
A
padmapratisamaṃH padmapratimaṃ A susagrandhisamīraṇesusagrandhisamīraṇeH sasugandhisamīraṇam A
gandhatailamidaṃ nāmnā sarvvavātavikāranut |
rājārham etat karttavyaṃ rājñām eva vicakṣaṇaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.3.66]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
trapuṣākṣapiyālānāṃ tailāni madhuraiḥ saha |
vasān dattvā yathālābhe kṣīre daśaguṇe pacet ||
[cf. 1938 ed. 4.3.67]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
trapuṣākṣapiyālānāṃH trapuṣākṣpriyālānāṃ A yathālābheH yathālābhaṃ A
snehottamam idañ cātra kuryād bhagnaprasādhanaṃ |
pānābhyañjananasyeṣu bastikarmmaṇi sevane ||
[cf. 1938 ed. 4.3.68]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
snehottamamH snehottama A idañH midaṃ A cātraH cāśu A sevaneH secane A
bhagnan naiti yathāpākam prayateta tathā bhiṣak |
pakvaṃ hiṃsyāt sirāsnāyuntaddhi kṛcchreṇa siddhyati ||
[cf. 1938 ed. 4.3.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pakvaṃ
pakvaṃ
H

pakva
A
hiṃsyātH māṃsa A sirāsnāyuntaddhiH sirāsnāyu taddhi A
bhagnasandhimanāviddhamahīnāṃgamanulbaṇaṃ |
sukhaceṣṭāprasārañ ca samyaksādhitamādiśed iti ||
[cf. 1938 ed. 4.3.70]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhagnasandhimanāviddhamahīnāṃgamanulbaṇaṃbhagnasandhimanāviddhamahīnāṃgamanulbaṇaṃH bhagnaṃ sandhimanāviddhamahīnāṅgamanulbaṇam A sukhaceṣṭāprasārañ ca
sukhaceṣṭāprasārañ ca
H

sukhaceṣṭāpracāraṃ ca
A
samyaksādhitamādiśed itisamyaksādhitamādiśed itiH saṃhitaṃ samyagādiśet A
cikitsāyāṃ tṛtīyo 'dhyāyaḥ || ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
cikitsāyāṃ cikitsā yāṃ H iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne bhagnacikitsitaṃ A tṛtīyoH nāma tṛtīyo A

[Adhyāya 4]

athāto vātavyādhicikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
āmāśayagate vāyau cchardditāya yathākramaṃ |
deyaḥ ṣaḍdharaṇo yogaḥ saptarātraṃ sukhāmbunā || ||
[cf. 1938 ed. 4.4.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vāyauH vāte A cchardditāyaH cchardayitvā A
citrakendrayave pāṭhā kaṭūkātiviṣābhayā |
mahāvyādhipraśamano yogaḥ ṣaḍdharaṇaḥ smṛtaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.4]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
citrakendrayaveA citrakendrayavā H kaṭūkātiviṣābhayāH kaṭukā 'tiviṣā 'bhayā A mahāvyādhipraśamano
mahāvyādhipraśamano
H

vātavyādhipraśamano
A

We emend citrakendrayavā to the dual, with the vulgate, to make the sentence construe.
pakvāśayagate cāpi deyaṃ snehavirecanaṃ |
bastayaḥ śodhanīyāś ca prāśāś ca lavaṇottarāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāryo bastigate cāpi vidhir bastiś ca śodhanaḥ |
śrotrādiṣu prakupite kāryaś cānilahā kramaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.6]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
bastiś caH bastivi A śrotrādiṣu
śrotrādiṣu
A

śrotādiṣu
H

We emend śrotādi- to śrotrādi- as attested in the vulgate.
snehābhyaṅgopanāhāṃś ca marddanālepanāni ca |
tvaṅmāṃsarudhire prāpte kuryāc cāsṛgvimokṣaṇam ||
[cf. 1938 ed. 4.4.7]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
snehābhyaṅgopanāhāṃś casnehābhyaṅgopanāhām̐ś caH snehābhyaṅgopanāhāś ca A tvaṅmāṃsarudhire
tvaṅmāṃsarudhire
H

tvaṅmāṃsāsṛksirā
A
prāpteA​Hpc prokte Hac
snehopanāhāgnikarmmavandhanonmarddanāni ca |
snāyusandhyasthisamprāpte kuryād vāte vicakṣaṇaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vāteH vāyā A vicakṣaṇaḥH vatandritaḥ A
nigūḍhe 'sthigate vāyau pāṇimanthena dārite |
nāḍīn datvāsthani bhiṣag ācūṣet pavanam balī ||
[cf. 1938 ed. 4.4.9]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
nigūḍheH niruddhe A 'sthigateH 'sthani vā A datvāsthaniem. dattvā 'sthani A da𑑎tvāsthīni H bhiṣag ācūṣetH bhiṣak cūṣayet A
We emend asthīni to the locative asthani with the vulgate, to make the sentence construe.
śukraprāpte 'nile kuryāc chukradoṣacikitsitam |
avagāhakuṭīkarṣūprastarābhyaṅgabastibhiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.10]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kuryācH kāryaṃ A chukradoṣacikitsitamchukradoṣacikitsitaṃH śukradoṣacikitsitam A avagāhakuṭīkarṣūprastarābhyaṅgabastibhiḥ
avagāhakuṭīkarṣūprastarābhyaṅgabastibhiḥ
A

avagāhakuṭīkarṣaprastarābhyaṅgabastini
H

We emend karṣa to karṣū with the vulgate, and we emend -bastini to bastibhiḥ, again with the vulgate, for a meaningful text. The latter error may reflect a scribal misreading of ni for bhi(ḥ) at an earlier stage of transmission, since na and bha are similar in old Nepalese scripts.
jayet sarvvāṅgagaṃ vātaṃ sirāmokṣaiś ca buddhimān |
ekāṅgagam vā matimāñ śṛṅgaiś cāvasthitañ jayet ||
[cf. 1938 ed. 4.4.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvvāṅgagaṃH sarvāṅgajaṃ A buddhimān | ekāṅgagam vābuddhimān |
ekāṃgagam vā
H
buddhimān |
ekāṅgagaṃ ca
A
matimāñA matimān H śṛṅgaiśśṛṅgaiśH chṛṅgaiś A
balāsapittaraktaiś ca saṃsṛṣṭam avirodhibhiḥ |
suptavāte tv asṛṅmokṣaṃ kuryāc ca bahuśo bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.4.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
balāsapittaraktaiś caH balāsapittaraktais tu A suptavāte
suptavāte
H

suptivāte
A
kuryāc caH kuryāt tu A
lihyāc ca lavaṇāgāradhūmais tailasamāyutaiḥ |
pañcamūlīśṛtaṃ kṣīraṃ phalāmlo rasa eva ca ||
[cf. 1938 ed. 4.4.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
lihyāc caH dihyāc ca A tailasamāyutaiḥtailasamāyutaiḥH tailasamanvitaiḥ A pañcamūlīśṛtaṃ
pañcamūlīśṛtaṃ
A

pañcamūlīśritaṃ
H
susnigdho dhānyayūṣo vā vātanud bhojanaṃ hitaṃ |
kākolyādiḥ savātaghnaḥ sarvvāmladravyasaṃyutaḥ |||
[cf. 1938 ed. 4.4.14]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
dhānyayūṣo vāH dhanyayūṣo vā A vātanudvāta𑑎nudH hito vāta A bhojanaṃH om. A hitaṃ | kākolyādiḥem. vikāriṇām |
kākolyādiḥ
A
hitaṃ |
kākolyādi
H

We emend to kākolyādiḥ with the vulgate and against witness H.
sānūpodakamāṃsas tu sarvvasnehasamāyutaḥ |
sukhoṣṇaḥ spaṣṭalavaṇaḥ śālvalaḥ parikīrttitaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.15]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
sānūpodakamāṃsas tuH sānūpaudakamāṃsas tu A sarvvasnehasamāyutaḥem. sarvasnehasamanvitaḥ A sarvvasnehasamāyutaṃ H śālvalaḥsālvalaḥH sālvaṇaḥ A
In witness H, the two la characters in salvalaḥ are differently written.
We emend to -samāyutaḥ with the vulgate and against witness H.
tenopanāhaṃ kurvvīta sarvvadā vātarogiṇāṃ |
kuñcyamānaṃ rujārttam vā gātrastabdham athāpi vā ||
[cf. 1938 ed. 4.4.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gātrastabdhamH gātraṃ stabdham A
gāḍham paṭṭais tu badhnīyād valkakarppāsakorṇṇakaiḥ |
biḍālanakulodrāṇāṃ carmmagoṇyām mṛgasya vā ||
[cf. 1938 ed. 4.4.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
paṭṭais tuH paṭṭair ni A valkakarppāsakorṇṇakaiḥH kṣaumakārpāsikaurṇikaiḥ A biḍālanakulodrāṇāṃH
biḍālanakulondrāṇāṃ
A
praveśayed vā svabhyaktaṃ śālvalenopanāhitaṃ |
vakṣastrikaskandhagatam vāyum manyāgatan tathā ||
[cf. 1938 ed. 4.4.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śālvalenopanāhitaṃśālvalenopanāhitaṃH sālvaṇenopanāhitam A vakṣastrikaskandhagatamem.
skandhavakṣastrikaprāptaṃ
A

vakṣastrikaskandhigatam
H
vamanaṃ hanti nasyañ ca kuśalena prayojitaṃ |
śirogataṃ śirobastir hanti cāsṛgvimokṣaṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāsṛgvimokṣaṇaṃcāsṛgvimokṣaṇaṃH vāsṛgvimokṣaṇam A
snehaṃ mātrāsahasran tu dhārayet tatra yogataḥ |
sarvvāṅgagatam ekāṅgasthitam vāpi samīraṇam ||
[cf. 1938 ed. 4.4.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarvvāṅgagatam
sarvvāṅgagatam
H

sarvāṅgata
A
ekāṅgasthitamH mekāṅgasthitaṃ A vāpiH vā 'pi A
ruṇaddhi kevalo bastis tasya vegam ivānilaḥ |
snehā svedas tathābhyaṅgo bastisnehavirecanaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tasyaH vāyu A ivānilaḥH ivācalaḥ A snehā
snehā
H

sneha
A
tathābhyaṅgotathābhyaṅgoH tathā 'bhyaṅgo A bastisnehavirecanaṃbasti snehavirecanaṃH bastiḥ snehavirecanam A
śirobastiḥ śiraḥ sneho dhūmaṃ snaihikam eva ca |
sukhoṣṇaḥ kavalo nasyaṃ kalkaṃ snaihikam eva ca ||
[cf. 1938 ed. 4.4.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dhūmaṃH dhūmaḥ A snaihikamH snaihika A kavaloH snehagaṇḍūṣo A kalkaṃH om. A
kṣīrāṇi māṃsāni rasāḥ snehānvitañ caa yat |
bhojanāni phalāmlāni snigdhāni lavaṇāni ca ||
[cf. 1938 ed. 4.4.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣīrāṇiH rasāḥ kṣīrāṇi A rasāḥra𑑎sāḥH om. A snehānvitañsnehāḥ snehānvitañem. snehāḥ snehānvitaṃsnehāḥ snehānvitañ A​H caa yatem. ca yat A​H
sukhoṣṇāś ca parisekās tathā samvāhanāni ca |
kuṅkumāgurupatrāṇi kuṣṭhailātagarāṇi ca ||
[cf. 1938 ed. 4.4.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
parisekāsH parīṣekās A
kauṣeyorṇṇakaromāṇi kārpāsāni mṛdūni ca |
nivātātapayuktāni tathā garbbhagṛhāṇi ca ||
[cf. 1938 ed. 4.4.25]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kauṣeyorṇṇakaromāṇiH kauśeyaurṇikaraumāṇi A mṛdūni caH gurūṇi ca A nivātātapayuktāni
nivātātapayuktāni
A​Hpc

nivātātapayuktā
Hac
mṛdvī śayyāgnisantāpo brahmacaryan tathaiva ca |
samāsenaivam ādīni yojyāny anilarogiṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.4.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śayyāgnisantāpoH śayyā 'gnisaṃtāpo A samāsenaivam
𑑎 samāsenaivam
H

samāsenaiva
A
ādīniH mādīni A
trivṛddantīśaṅkhinīsuvarṇṇakṣīrītriphalāviḍaṅgānām akṣasamāḥ kalkā bilvamātras tilvakamūlakampillyayos triphalārasadadhipātre dve dve ghṛtapātram ekan tadaikadhyam pratisaṃsṛjya vipacet tilvakasarppir etat snehavirecanam upadiśanti vātarogeṣu | tilvakavidhir cāśokaramyakayor draṣṭavyaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.4.27]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
trivṛddantīśaṅkhinīsuvarṇṇakṣīrītriphalāviḍaṅgānāmem. trivṛddantīsuvarṇakṣīrīsaptalāśaṅkhinītriphalāviḍaṅgānām A tṛvṛddantīśaṅkhinīsuvarṇṇakṣīrītriphalāviḍaṅgānām H kalkāH bhāgāḥ A tilvakamūlakampillyayostilvakamūlakampillyayosH kalkastilvakamūlakampillakayoḥ A pratisaṃsṛjyaH saṃsṛjya A snehavirecanamA​Hpc snehavirecinam Hac vātarogeṣuH vātarogiṣu A tilvakavidhirA tilvakavidhi H cāśokaramyakayorem. evāśokaramyakayor A nā cāśokaramyakayor H
We read tilvakavidhirwith the vulgate for grammar and sense. The syntax of witness H does not have grammatical concord.
tilapīḍanopakaraṇakāṣṭhāny āhṛtyānalpakālatailaparipīḍitāni aṇūni cchedayitvāvakṣudya prakṣipya mahati kaṭāhe pānīyenāplāvya kvāthayet | tatas taṃ sneham ambupṛṣthāt sarakapāṇyor anyatareṇādāya vātaghnauṣadhadattapratīvāpaṃ snehapākakalpena vipaced etad aṇutailam upadiśanti vātarorogeṣu | aṇutailadravyebhyo niṣpādyata ity aṇutailaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.4.28]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tilapīḍanopakaraṇakāṣṭhānyH tilaparipīḍanopakaraṇakāṣṭhān A āhṛtyānalpakālatailaparipīḍitāniāhṛtyānalpakālatailaparipīḍitāniH yāhṛtyānalpakālaṃ tailaparipītāny A cchedayitvāvakṣudyaH khaṇḍaśaḥ kalpayitvā'vakṣud A prakṣipyaH ya A pānīyenāplāvyapānīyenāplāvya𑑎H pānīyenābhiplāvya A tatas taṃH tataḥ A ambupṛṣthātH ambupṛṣṭhād yad udeti tat A vātaghnauṣadhadattapratīvāpaṃem. vātaghnauṣadhapratīvāpaṃ A vātaghnauṣadhadantapratīvāyaṃ H vipaced etad aṇutailamvipacet, etad aṇutailamA vipaced etad anutailam H vātarorogeṣuem. vātarogiṣu A vātarogeṣu H aṇutailadravyebhyoem. aṇubhyas tailadravyebhyo A anutailadravyebhyo H aṇutailaṃaṇutailamA anutailaṃ H
We emend -danta- in witness H to datta since this is the reading of the parallel passage in the Aṣṭāṅgasaṅgraha (cikitsāsthāna 23.18). But the meaning of the compound remains obscure.
athavā mahāpañcamūlīkāṣṭhair bbahubhir apadahyāvanipradeśam ekarātram upaśānte 'gnāv apohya bhasmanirvvṛtām bhūmim vidārigandhādisiddhena tailaghaṭaśatenāvasicyaikarātram avasthāpya tato yāvān pāṃśuḥ snigdhaḥ syāt tāvān grāhayitvodake mahati kaṭāhe 'bhyāsiñcet | tatra yat tailam uttiṣṭhet tat pāṇibhyām ādāya svanuguptan nidadhyāt | tat tailam vātaharauṣadhakvāthamāṃsarasakṣīrāmlabhāgasahasreṇa sahasrapākam vipacet || yāvatā kālena śaknuyāt paktum prativāpaś cātra haimavatā dakṣiṇāpathagāś cāśvagandhā vātaghnāni ca | tasmin siddhyati śaṅkhān ādhmāpayec chatran dhārayed dundubhīs tāḍayet vālavyajanaiś ca vyajet | tataḥ sādhusiddham avatārya sauvarṇe rājate vā kumbhe nidadhyāt | tad etat sahasrapākam aprativāravīyaṃ rājārhan tailam | evam bhāgaśatapakvaṃ śatapākam iti śataṃ pākam iti ||
[cf. 1938 ed. 4.4.29]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
athavāH atha A mahāpañcamūlīkāṣṭhairH mahāpañcamūlakāṣṭhair A apadahyāvanipradeśamHpc avadahyāvanipradeśam A apadahyāvaniprade Hac ekarātramHpc asitam uṣitam ekarātram A śem ekarātram Hac bhasmanirvvṛtāmbhasma nirvvṛtāmH bhasma nivṛttāṃ A tailaghaṭaśatenāvasicyaikarātramH tailaghaṭaśatena tulyapayasā 'bhiṣicyaikarātram A yāvānem. yāvatī A yāvan H pāṃśuḥH mṛttikā A snigdhaḥH snigdhā A tāvānH tām A grāhayitvodakeH ādāyoṣṇodakena A 'bhyāsiñcetA bhyaḥsiṃcet H uttiṣṭhetA uttiṣṭhate H ādāyaādāyaH paryādāya A tatH tatas A haimavatāA hemavatā H cāśvagandhācāśvagandhā𑑎H ca gandhā A śaṅkhān ādhmāpayecśaṅkhān ādhmāpayecH śaṅkhān ādhmāpayed dundubhīn āghātayec A dhārayedH dhāra A dundubhīsH om. A tāḍayetH yed A vyajetH vījayed brāhmaṇasahasraṃ bhojayet A tataḥH tat A sauvarṇeA sauvarṇṇa H vāH mṛnmaye vā pātre sva A kumbhekumbheH nugu A nidadhyātH ptaṃ nidadhyāt A aprativāravīyaṃem. aprativāravīryaṃ A aprativāravīya H bhāgaśatapakvaṃem. bhāgaśatavipakvaṃ A bhāgaśa..... Hac bhāgaśa.....sahasrapakvaṃ Hpc śatapākamA om. Hac sahasrapākam Hpc iti śataṃ pākamem. om. A tapakvaṃ śata𑑎pākam Hac ititapakvaṃ śata𑑎pākam Hpc itiH om. A
gandharvvahastāṭarūṣakamuṣkakanaktamālapūtīkacitrakāṇām pattrāṇy āhṛtyārddrāṇi lavaṇena sahodūkhale saṃkṣudya snehaghaṭe prakṣipyālipya gośakṛdbhir ddāhayet | etat patralavaṇam upadiśanti vātarogeṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.4.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gandharvvahastāṭarūṣakamuṣkakanaktamālapūtīkacitrakāṇāmem. gandharvahastamuṣkakanaktamālāṭarūṣakapūtīkāragvadhacitrakādīnāṃ A gandharvvahastāṭarūṣakamuṣkakanaktamālapūtīkacitrakānām H āhṛtyārddrāṇiH ārdrāṇi A saṃkṣudyaH 'vakṣudya A prakṣipyālipyaprakṣipyālipyaH prakṣipyāvalipya A
evaṃ snuhākāṇḍavārttākulavaṇān saṃkṣudya pūrṇṇaghaṭe sarppistailavasāmajjānaḥ prakṣipyālipya pūrvvavad dahet | etat snehalavaṇam upadiśanti vātarogeṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.4.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
snuhākāṇḍavārttākulavaṇānem. snuhīkāṇḍavārtākuśigrulavaṇāni A snuhākāṇḍavārttākulavaṇā H pūrṇṇaghaṭepūrṇṇaghaṭe𑑎H ghaṭaṃ pūrayitvā A sarppistailavasāmajjānaḥH sarpistailavasāmajjabhiḥ A prakṣipyālipyaH prakṣipyāvalipya A pūrvvavadH gośakṛdbhir A dahet | etatdahed etatH dāhayet; etat A vātarogeṣuH vātarogeṣu |(iti kāṇḍalavaṇam) A
gaṇḍīrapalāśakuṭajabilvārkkasnuhāpāmārgapāṭalīpāribhadrakanādeyīkṛṣṇagandhānīpanirddahyānyāṭarūṣakanaktamālapūtīkabṛhatīkaṇṭakārikābhallātakāśokavaijayantīty etad eva viṃśativargaṃ saphalamūlapatraśākham ārdram āhṛtya lavaṇena saha saṃsṛjya pūrvvavad dagdhvā kṣārakalpena parisrāvya vipacet | prativāpaś cātra pippalyādir | etat kalyāṇakan nāma lavaṇam vātaroge plīhāgnisaṃgājīrṇṇārocakārśobhir upadrutānām upadiśanti pānabhojaneṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.4.32]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
gaṇḍīrapalāśakuṭajabilvārkkasnuhāpāmārgapāṭalīpāribhadrakanādeyīkṛṣṇagandhānīpanirddahyānyāṭarūṣakanaktamālapūtīkabṛhatīkaṇṭakārikābhallātakāśokavaijayantītygaṇḍīrapalāsakuṭajabilvārkkasnuhāpāmārggapāṭalīpāribhadrakanādeyīkṛṣṇagandhānīpanirddahyānyāṭarūṣakanaktamālapūtīkabṛhatīkaṇṭakārikābhallātakāśokavaijayantītyH gaṇḍīrapalāśakuṭajabilvārkasnuhyapāmārgapāṭalāpāribhadrakanādeyīkṛṣṇagandhānīpanimbanirdahanyaṭarūṣakanaktamālakapūtikabṛhatīkaṇṭakārikābhallātakeṅgudīvaijayantīkadalībāṣpadvayekṣurakendravāruṇīśvetamokṣakāśokā ity A etad evaH e A viṃśativargaṃem. vaṃ vargaṃ A viṃśativargga H saphalamūlapatraśākhamem. samūlapatraśākham A saphalamūlapatraśākhām H pippalyādirH hiṅgvādibhiḥ pippalyādibhir vā A etatH ity etat A kalyāṇakanH kalyāṇa A nāmaH ka A vātarogeH vātarogagu A plīhāgnisaṃgājīrṇṇārocakārśobhirplīhāgnisaṃgājīrṇṇārocakārśobhirH lmaplīhāgniṣaṅgājīrṇārśo 'rocakārtānāṃ kāsādibhiḥ kṛmibhir A upadrutānāmupadrutānāṃA ūpadrutānām H upadiśantiH copadiśanti A pānabhojaneṣuem. pānabhojaneṣv apīti A pānabhojaneṣv iti H
The emendations against H to the accusative viṃśativargaṃ saphalamūlapatraśākham seem necessary for the grammar.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. bhavati cātra
viṣyandanāduṣṇabhāvād doṣāṇāṃ ca vipācanāt |
saṃskārapācanāc cedaṃ vātarogeṣu śasyate
A
iti vātavyādhicikitsitañ caturthaḥ || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
iti vātavyādhicikitsitañiti || vātavyādhi𑑎 cikitsitañH iti śrīsuśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne vātavyādhicikitsitaṃ A caturthaḥH nāma caturtho 'dhyāyaḥ A

[Adhyāya 5 (draft based on H)]

athāto mahāvātavyādhicikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
dvividhaṃ vātaraktam uttānam avagāḍhaṃ cety eke bhāṣante || tat tu na samyak | kasmāt | kuṣṭhavad uttānam bhūtvā kālāntareṇāvagāḍhībhavati | tasmād dvitvasaṃkhyā hīyate |
[cf. 1938 ed. 4.5.3]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vātaraktamH vātaśoṇitam A tat tu naA tan tu na H kasmātH tad dhi A tasmādH tasmān na A dvitvasaṃkhyāH dvividham A hīyateH om. A
Emmerick (1984: 101) pointed out that the view being criticized is Caraka Ci.29.19.
tatra balavadvigrahādibhir vviśeṣaiḥ prakupitasya vāyor ggurūṣṇādhyaśanaśīlasya duṣṭaśoṇitam mārgam āvṛtya vātena sahaikībhūtaṃ yugapad vātaśoṇitanimittāṃ vedanāñ janayati | tad vātaśoṇitam ity ācakṣate | tat tu pūrvvaṃ hastapādayor avasthānaṅ kṛtvā paścād dehe visarppati | tasya pūrvvarūpāṇi todadāhakaṇḍūśophastambhatvakpāruṣyasirāsnāyudhamanīspandanasakthidaurbbalyāni tathā śyāvāruṇaraktamaṇḍalotpattir akasmāc ca pādatalāṅguligulphamaṇibandheṣv eṣām utpattir bbhavati | tatrāpratisāriṇo 'pacāriṇaś ca rogaḥ pravyakto bhavati | tasya lakṣaṇam uktaṃ | tatrāpy apratikāriṇo vaikalyam bhavati ||
[cf. 1938 ed. 4.5.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vviśeṣaiḥH om. A duṣṭaśoṇitamH praduṣṭaṃ śoṇitaṃ A vātaśoṇitanimittāṃH vātaraktanimittāṃ A janayatiH janayatī A tadH ti A vātaśoṇitamH vāta A ityH om. A ācakṣateH raktam A tat tuA tan tu H deheH dehaṃ A visarppatiH vyāpnoti A todadāhakaṇḍūśophastambhatvakpāruṣyasirāsnāyudhamanīspandanasakthidaurbbalyānitodadāhakaṇḍūśophastambhatvakpāruṣyasirāsnāyudhamanīspandanasakthidaurbalyāniA todadāhakaṇḍūśophastambhastvakpāruṣyasirāsnāyudhamanīspandanasakthidaurbbalyāni H tathāH om. A śyāvāruṇaraktamaṇḍalotpattirśyāvāru𑑎ṇaraktamaṇḍalotpattirH śyāvāruṇamaṇḍalotpattiś A akasmācem. cākasmāt A a❈kasmāc H caH pāṇi A pādatalāṅguligulphamaṇibandheṣvpādatalāṅguligulphamaṇibandheṣvH pādatalāṅguligulphamaṇibandhaprabhṛtiṣu A eṣāmH om. A utpattirH om. A bbhavatiH om. A tatrāpratisāriṇoH tatrāpratikāriṇo A 'pacāriṇaś caA 𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎pacāriṇaś ca H pravyaktoH vyakta A bhavatiH taraḥ A tatrāpyH tatrā A apratikāriṇoH pratikāriṇo A
prāyaśaḥ sukumārāṇām mithyāhāravihāriṇāṃ |
sthūlānāṃ sukhināñ cāpi kupyate vātaśoṇitam ||
[cf. 1938 ed. 4.5.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prāyaśaḥH bhavati cātra
prāyaśaḥ
A
kupyatekupyate𑑎H vātaraktaṃ prakupyati A vātaśoṇitamvātaśoṇitaṃH om. A
tatra prāṇakṣayapipāsājvaramūrcchāśvāsastambhārocakānavaśīryamāṇaṃ saṅkocair anupadrutam balavantam ātmavantam upakaraṇavantañ copakramet |
[cf. 1938 ed. 4.5.6]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
prāṇakṣayapipāsājvaramūrcchāśvāsastambhārocakānavaśīryamāṇaṃprāṇakṣayapipāsājvaramūrcchāśvāsastambhā𑑎rocakānavasīryamāṇaṃH prāṇamāṃsakṣayapipāsājvaramūrcchāśvāsakāsastambhārocakāvipākavisaraṇa A saṅkocairsaṃkocairH saṃkocanair A
The negative present passive participle anavaśīryamāṇa appears to be a hapax legomenon in Ayurvedic literature and rare everywhere (two occurrences in Bāṇa). However, the related term aviśīryamāṇa occurs in the Carakasaṃhitā (3.8.122) and viśīryamāṇa in the Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā (2.5.98, 6.37.12) and elsewhere. An emendation to °arocakair aviśīryamāṇaṃ might produce a more plausible text.
tatrādāv eva bahuvātarūkṣamlānāṅgād ṛte mārggāvaraṇakaṃ duṣṭaśoṇitam asakṛd alpālpam avasiñced vātakopabhayāt | tato vamanādibhir upakramair upapādya saṃsṛṣṭabhaktavāte prabale purāṇaghṛtaṃ pāyayet | ajākṣīraṃ vārddhatailaṃ madhukākṣayuktaṃ śṛgālavinnāsiddham vā śarkkarāmadhumadhuraṃ | śuṇṭhīkaśerusiddham vā | śyāmārāsnāsuṣavīśṛgālavinnāpīluśatāvarīśvadaṃṣṭrādvipañcamūlakvāthāṣṭaguṇasiddhena vā payasā meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāmadhunāgabalābhadradāruvacāsurabhikalkapratīvāpan tailam pācayitvā pānādiṣūpayuñjyāt | śatāvarīmayūrakadhavakamadhukakṣīravidārībalātibalātṛṇapañcamūlīkvāthasiddham vā kākolyādiprativāpaṃ | balātailam vā śatapākam iti | vātaharamūlasiddhena ca payasā amlair vvā pariṣekaṅ kurvvīta || tatra cūrṇṇiteṣu yavagodhūmatilamudgamāṣeṣu pratyekaśaḥ kākolīkṣīrakākolījīvakarṣabhakabalātibalāśṛgālavinnāmeṣaśṛṅgīpiyālaśarkkarākaśerukāsurabhivacākalkamiśreṣūpanāhārthe sarppistailavasāmajjādugdhasiddhāḥ pañca pāyasā vyākhyātāḥ | snaihikaphalasārotkārikā nalamīnamatsyapiśitavaiśavāro vā | bilvapesikātagaradevadārusaralarāsnāhareṇukuṣṭhaśatapuṣpasurādadhimastuyuktam upanāhaḥ | mātuluṅgāmlasaindhavaghṛtamiśramadhuśigrumūlam ālepanaṃ tilakalko veti ||
[cf. 1938 ed. 4.5.7]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tatrādāvH tatra ādāv A bahuvātarūkṣamlānāṅgād ṛtebahuvātarūkṣamlānāṅgād ṛteA bahuvātarūkṣāmlānāṅgād ṛte H mārggāvaraṇakaṃH mārgāvaraṇād A saṃsṛṣṭabhaktavātesaṃsṛṣṭabhaktavāteH pratisaṃsṛṣṭabhaktaṃ vāta A vārddhatailaṃvārddhatailaṃH vā 'rdhatailaṃ A madhukākṣayuktaṃH madhukākṣayayuktaṃ A śuṇṭhīkaśerusiddham vāH śuṇṭhīśṛṅgāṭakakaśerukasiddhaṃ vā A śyāmārāsnāsuṣavīśṛgālavinnāpīluśatāvarīśvadaṃṣṭrādvipañcamūlakvāthāṣṭaguṇasiddhena vāśyāmārāsnāsuṣavīśṛgālavinnāpīluśatāvarīśvadaṃṣṭrādvipañcamūlakvāthāṣṭaguṇasiddhena vāH śyāmārāsnāsuṣavīśṛgālavinnāpīluśatāvarīśvadaṃṣṭrādvipañcamūlīsiddhaṃ vā | dvipañcamūlīkvāthāṣṭaguṇasiddhena A meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāmadhunāgabalābhadradāruvacāsurabhikalkapratīvāpanem. madhukameṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāsaralabhadradāruvacāsurabhikalkapratīvāpaṃ A meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāmadhunāgabalābhadradāruvacāsurabhikalkaprativāpan H pānādiṣūpayuñjyātpānādiṣūpayuṃjyātH pānādiṣūpayuñjīta A śatāvarīmayūrakadhavakamadhukakṣīravidārībalātibalātṛṇapañcamūlīkvāthasiddham vāśatāvarīmayūrakadhavakamadhukakṣīravidārībalātiba𑑎lātṛṇapañcamūlīkvāthasiddham vāH śatāvarīmayūrakakiṇihyajamodāmadhukakṣīravidārībalātibalātṛṇapañcamūlīkvāthasiddhaṃ vā A balātailam vāH balātailaṃ A itiH veti A amlair vvāem. pariṣecanam amlair vā A mlair vvā H pariṣekaṅH om. A tatraH yavamadhukair aṇḍatilavarṣābhūbhir vā pradehaḥ kāryaḥ | tatra A kākolīkṣīrakākolījīvakarṣabhakabalātibalāśṛgālavinnāmeṣaśṛṅgīpiyālaśarkkarākaśerukāsurabhivacākalkamiśreṣūpanāhārthekākolīkṣīrakākolījīvakarṣabhakabalātibalāśṛgālavinnāmeṣaśṛṅgīpiyālaśarkkarākaśerukāsurabhivacākalkamiśreṣūpanāhārtheH kākolīkṣīrakākolījīvakarṣabhakabalātibalābisamṛṇālaśṛgālavinnāmeṣaśṛṅgīpriyālaśarkarākaśerukasurabhivacākalkamiśreṣūpanāhārthaṃ A sarppistailavasāmajjādugdhasiddhāḥsarppistailavasāmajjādugdhasiddhāḥH sarpistailavasāmajjadugdhasiddhāḥ A snaihikaphalasārotkārikāsnaihikaphalasāro𑑎tkārikāH snaihikaphalasārotkārikā vā A nalamīnamatsyapiśitavaiśavāro vāem. cūrṇiteṣu yavagodhūmatilamudgamāṣeṣu matsyapiśitaveśavāro vā A nalapīnamatsyapiśitavaiśavāro vā H bilvapesikātagaradevadārusaralarāsnāhareṇukuṣṭhaśatapuṣpasurādadhimastuyuktambilvapesikātagaradevadārusaralarāsnāhareṇukuṣṭhaśatapuṣpasurādadhimastuyuktamH balvapeśikātagaradevadārusaralārāsnāhareṇukuṣṭhaśatapuṣpailāsurādadhimastuyukta A mātuluṅgāmlasaindhavaghṛtamiśramadhuśigrumūlammātuluṅgāmlasaindhavaghṛtamiśramadhuśigrumūlamH mātuluṅgāmlasaindhavaghṛtamiśraṃ madhuśigrumūlam A ālepanaṃH ālepas A vetiH veti vātaprabale A
The fish-name nalapīna in witness H is a hapax legomenon; Ḍalhaṇa reported seeing manuscripts reading nalamīna at this locus (Ācārya 1938: 425b).
pittaprabale drākṣārevatakaṭphalapayasyāmadhukacandanakāśmaryakaṣāyam madhumadhuram pāyayet | śatāvarīpaṭolapattratriphalākaṭurohiṇīguḍūcīkaṣāyam vā | madhuratiktakaṣāyasiddhaṃ sarppiḥ | bisamṛṇālabhadraśriyapadmakakaṣāyeṇājākṣīreṇa pariṣekaḥ | kṣīrekṣurasamadhukaśarkkarātaṇḍulodakair vvā | drākṣekṣukaṣāyamiśrair vvā | mastudhānyāmlair jjīvanīyasiddhena vā sarppiṣā | śatadhautena vā śālipiṣṭakaṃ | nalavañjulatālīsaśṛṅgāṭakakaloḍyagaurīśaivalapadmaprabhṛtibhir vvā dhānyāmlapiṣṭaḥ pradeho ghṛtamiśraḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.8]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
drākṣārevatakaṭphalapayasyāmadhukacandanakāśmaryakaṣāyamdrākṣārevatakaṭphalapayasyāmadhukacandanakāśmaryakaṣāyaṃA drākṣārevatakaphalapayasyāmadhukacandanakāśmaryakaṣāyam H madhumadhuramH śarkarāmadhumadhuraṃ A śatāvarīpaṭolapattratriphalākaṭurohiṇīguḍūcīkaṣāyamem. śatāvarīmadhukapaṭolatriphalākaṭurohiṇīkaṣāyaṃ, guḍūcīkaṣāyaṃ vā A śatāvarīpaṭolapattratriphalākaḍurohiṇīguḍūcīkaṣāyam H vāH pittajvaraharaṃ vā A madhuratiktakaṣāyasiddhaṃmadhuratiktakaṣāyasiddhaṃH candanādikaṣāyaṃ śarkarāmadhumadhuraṃ, madhuratiktakaṣāyasiddhaṃ vā A bisamṛṇālabhadraśriyapadmakakaṣāyeṇājākṣīreṇaH bisamṛṇālabhadraśriyapadmakakaṣāyeṇārdhakṣīreṇa A kṣīrekṣurasamadhukaśarkkarātaṇḍulodakair vvāem. kṣīrekṣurasair madhukaśarkarātaṇḍulodakair vā A kṣīrekṣurasamadhuśarkkarātaṇḍulodakair vvā H mastudhānyāmlairmastudhānyāmlairH mastumadyadhānyāmlaiḥ A śatadhautena vāem. 'bhyaṅgaḥ, śatadhautaghṛtena vā, kākolyādikalkakaṣāyavipakvena vā A śatadhaute H śālipiṣṭakaṃem. sarpiṣā; śāliṣaṣṭika A na vā śālipiṣṭakaṃ H nalavañjulatālīsaśṛṅgāṭakakaloḍyagaurīśaivalapadmaprabhṛtibhir vvāem. nalavañjulatālīsaśṛṅgāṭakagaloḍyagaurīgairikaśaivalapadmakapadmapatraprabhṛtibhir A nalavañjulatālīsa𑑎śṛṅgāṭakakālodyāgaurīśaivālapadmaprabhṛtibhir vvā H dhānyāmlapiṣṭaḥdhānyāmlapiṣṭaḥH dhānyāmlapiṣṭaiḥ A ghṛtamiśraḥH ghṛtamiśraḥ, vātaprabale 'pyeṣa sukhoṣṇaḥ pradehaḥ kāryaḥ A
We emend witness H's kālodyā to the attested lexeme kaloḍya.
raktaprabale 'py evaṃ bahuśaś ca śoṇitam avasecayet ||
[cf. 1938 ed. 4.5.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
avasecayetH avasecayet, śītatamāś ca pradehāḥ kāryā iti A
śleṣmaprabale tv āmalakaharidrākaṣāyam madhumadhuram pāyayet | triphalākaṣāyaṃ vā | madhukaśṛṅgaveraharītakītiktarohiṇīkalkam vā sakṣaudram | mūtreṇa toyena harītakīm vā pāyayet | tailamūtrakṣārodakasurāśuktaiś ca pariṣekaḥ | āragvadhādikaṣāyeṇa vā | mastumūtrasurāśuktāmadhukasārivāpadmakasiddhena vā sarppiṣābhyaṅgaḥ | śvetasarṣṣapakalkaḥ | tilāśvagandhākalkaḥ | dāruśelukapitthakalkaḥ | madhuśigrupunarnnavākalkaḥ | vyoṣatiktāpṛthakparṇṇībṛhatīkalkair vvā | evam ete pañca pradehāḥ kṣārodakapiṣṭāḥ vyākhyātāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.10]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
madhukaśṛṅgaveraharītakītiktarohiṇīkalkam vāmadhukaśṛṅgaveraharītakītiktarohiṇīkalkaṃ vāA madhukaśṛṅgaveraharītakītiktarohiṇīkelkam vā H sakṣaudramsakṣaudraṃA sakṣaudra H mūtreṇaH mūtratoyayor anyatareṇa A toyenaH guḍa A harītakīm vāharītakīṃ vāA ha𑑎rītakīm H pāyayetH bhakṣayet A tailamūtrakṣārodakasurāśuktaiś catailamūtrakṣārodakasurāsuktaiś caH tailamūtrakṣārodakasurāśuktakaphaghnauṣadhaniḥkvāthaiś ca A āragvadhādikaṣāyeṇaH āragvadhādikaṣāyair vo A vāH ṣṇaiḥ A mastumūtrasurāśuktāmadhukasārivāpadmakasiddhena vāem. mastumūtrasurāśuktamadhukasārivāpadmakasiddhaṃ vā A mastumūtrasurāśuktāmadhukaśārivāpadmakasiddhe vā H sarppiṣābhyaṅgaḥH ghṛtam abhyaṅgaḥ A śvetasarṣṣapakalkaḥH tilasarṣapātasīyavacūrṇāni śleṣmātakakapitthamudhuśigrumiśrāṇi kṣāramūtrapiṣṭāni pradehaḥ; śvetasarṣapakalkaḥ A tilāśvagandhākalkaḥtilāśvagandhā kalkaḥHac tilāśvagandhākalkaḥ, priyāla A tilāśvagandhāyavāgū pāṭhaḥ 1 kalkaḥ Hpc dāruśelukapitthakalkaḥH selukapitthakalkaḥ A madhuśigrupunarnnavākalkaḥmadhuśigrupunarnavākalkaḥA madhuśigrupunarnnavakalkaḥ H vyoṣatiktāpṛthakparṇṇībṛhatīkalkair vvāH vyoṣatiktāpṛthakparṇībṛhatīkalka A evamH ity A eteH eteṣāṃ A kṣārodakapiṣṭāḥkṣārodakapiṣṭāḥH sukhoṣṇāḥ kṣārodakapiṣ A vyākhyātāḥvyākhyātāḥH ṭāḥ, śāliparṇī pṛśniparṇī bṛhatyau vā kṣīrapiṣṭāstarpaṇamiśrāḥ A
A scribe recorded a reading yavāgū in the top margin, apparently wanting to replace one of the terms in this line, but it is unclear which.
saṃsargge sannipāte ca kriyāpatham uktaṃ miśraṃ kuryād iti |
[cf. 1938 ed. 4.5.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kuryād itiH kuryāt A
sarvveṣu ca guḍaharītakīm āseveta | pippalīr vā kṣīrapiṣṭāḥ pañcābhivṛddhyā pibet kṣīrodanāhāro daśarātraṃ | pañcābhivṛddhyā bhūyaś cāpakarṣayet | evam eva yāvat pañceti | tad etat pippalīvarddhamānakam ācakṣate || etad dhi vātaśoṇitaviṣamajvarārocakapāṇḍurogodarārśaḥśvāsakāsaśoṣāgnisādahṛdrogān upahanti | pradehaḥ sahācandanamūrvvāpiyālaśatāvarīkaśerukāsahadevāpadmakamadhukaśatapuṣpākuṣṭhāni śaileyakāṭarūṣakabalātibalājīvantīkalko vā kṣīrayuktaḥ | kāśmaryamadhukatarppaṇakalko vā ghṛtamaṇḍayuktaḥ | madhūcchiṣṭaśārivāsarjjarasamadhukamadhuravarggakṣīrasiddham vā piṇḍatailam iti || purāṇaghṛtam āmalakasaralavipakvaṃ śarkkarāmadhumadhuraṃ pānārthe | jīvanīyasiddhaṃ pariṣekārthe | suṣavīkvāthasiddhaṃ vā | balātailaṃ siddhaṃ pariṣekāvagāhabastibhojanārtham iti | śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnam upaseveta payasā jāṅgalarasena mudgayūṣeṇa vānamlena | śoṇitamokṣaṇañ cocchritadoṣagrahaṇena vamanavirecanāsthāpanānuvāsanakarmmāseveta ||
[cf. 1938 ed. 4.5.12]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pippalīr vāA pippalyo vā H kṣīrapiṣṭāḥH kṣīrapiṣṭā vāripiṣṭā vā A pañcābhivṛddhyāH pañcābhivṛddhyā daśābhivṛddhyā vā A kṣīrodanāhāroH kṣīraudanāhāro A pañcābhivṛddhyāH om. A bhūyaśA bhūyañ H evaH om. A pañcetiH pañca daśa veti A ācakṣateH om. A etad dhiH om. A vātaśoṇitaviṣamajvarārocakapāṇḍurogodarārśaḥśvāsakāsaśoṣāgnisādahṛdrogān upahantiem. vātaśoṇitaviṣamajvarārocakapāṇḍurogaplīhodarārśaḥkāsaśvāsaśophaśoṣāgnisādahṛdrogodarāṇyapahanti A vātaśoṇitaviṣama𑑎jvarārocakapāṇḍurogodarārśaḥśvāsakāsaśoṣāgnisāda𑑎hṛdro H pradehaḥem. jīvanīyapratīvāpaṃ sarpiḥ payasā pācayitvā 'bhyajyāt; sahāsahade A gān upahanti | pradehaḥ H sahācandanamūrvvāpiyālaśatāvarīkaśerukāsahadevāpadmakamadhukaśatapuṣpākuṣṭhānisahācandanamūrvvāpiyālaśatāvarīkaśerukāsahadevāpadmakamadhukaśatapuṣpākuṣṭhāniH vācandanamūrvāmustāpriyālaśatāvarīkaśerupadmakamadhukaśatapuṣpāvidārīkuṣṭhāni A śaileyakāṭarūṣakabalātibalājīvantīkalko vāśaileyakāṭarūṣakabalātibalājīva𑑎ntīkalko vāH kṣīrapiṣṭaḥ pradeho ghṛtamaṇḍayuktaḥ, sair eyakāṭarūṣakabalātibalājīvantīsuṣavīkalko vā A kṣīrayuktaḥH cchāgakṣīrapiṣṭaḥ, gokṣīrapiṣṭaḥ A ghṛtamaṇḍayuktaḥH om. A madhūcchiṣṭaśārivāsarjjarasamadhukamadhuravarggakṣīrasiddham vāmadhūcchiṣṭaśārivāsarjjarasamadhukamadhuravarggakṣīrasiddham vāH madhūcchiṣṭamañjiṣṭhāsarjarasasārivākṣīrasiddhaṃ A piṇḍatailamH piṇḍatailamabhyaṅgaḥ A itiH sarveṣu ca A āmalakasaralavipakvaṃāmalakasaralavipakva mHac āmalakarasavipakvaṃ A āmalakasaralavipakva Hpc śarkkarāmadhumadhuraṃśarkkarāmadhumadhuraṃmHpc vā A om. Hac suṣavīkvāthasiddhaṃ vāsuṣavīkvāthasiddhaṃ𑑎 vāH kākolyādikvāthakalkasiddhaṃ vā; suṣavīkvāthakalkasiddhaṃ vā, kāravellakakvathamātrasiddhaṃ vā A siddhaṃH vā A pariṣekāvagāhabastibhojanārthamH pariṣekāvagāhabastibhojane A itiH ṣu A śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnamH śāliṣaṣṭikayavagodhūmānna A upasevetaH manavaṃ bhuñjīta A jāṅgalarasenaH jāṅgalarasena vā A vānamlenaH vā 'namlena A śoṇitamokṣaṇañem. śoṇitamokṣaṃ cābhīkṣṇaṃ A śoṇitamokṣa H cocchritadoṣagrahaṇenaem. kurvīta; ucchitadoṣe ca A ṇañ cocchritadoṣagrahaṇena H vamanavirecanāsthāpanānuvāsanakarmmāsevetavamanavirecanāsthāpanānu𑑎vāsanakarmmāsevetaH vamanavirecanāsthāpanānuvāsanakarma kartavyam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. ( | paṭolatriphalābhīruguḍūcīkaṭukākṛtam |
kvāthaṃ pītvā jayaty āśu vātaśoṇitajāṃ rujam ||)
A
bhavanti cātra ||
evamādyaiḥ kriyāyogair acirotpatitaṃ sukham |
vātāsṛk sādhyate vaidyair yāpyate ca cirotthitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhavantiA bhavati H yāpyate cayāpyate caH yāpyate tu A
abhyañjanaparīṣekapradehavyajanānilāḥ
śaraṇāny apravātāni manojñāni mahānti ca ||
[cf. 1938 ed. 4.5.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
abhyañjanaparīṣekapradehavyajanānilāḥem. upanāhaparīṣekapradehābhyañjanāni ca A abhyañjanapariṣekapradehavyajanānilāḥ H
mṛdugaṇḍopadhānāni śayanāni sukhāni ca |
vātarakte praśasyante mṛdusamvāhanāni ca ||
[cf. 1938 ed. 4.5.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vyāyāmam maithunaṃ kopam uṣṇāmlalavaṇāśanaṃ |
divāsvapnam abhiṣyandi guru cānnam vivarjjayed || iti ||
[cf. 1938 ed. 4.5.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vivarjjayed || itivivarjjayed itiH vivarjayet A
athāpatānakinam asrastākṣam avakrabhruvam astabdhāṅgulam asvedanam avepanam apralāpinam akhaṭvāpātinam abahirāyāminañ copakramet | tatra prāg eva snehābhyaktaṃ svinnaśarīram avapīḍena tīkṣṇenopakramet śiraḥśuddhyartham | athānantaram vidārigandhādikvāthekṣurasakṣīradadhivipakvaṃ sarppir accham pāyayet | tathā nātimātram vāyuḥ prasarati | tato bhadradārvādīni vātaghnāny anyāni cāṅgāny āhṛtya yavakolakulatthāṃś ca sānūpodakamāṃsāny ekataḥ prakvāthya tam ādāya kaṣāyam amlakṣīraiḥ sahonmiśrya sarppistailavasāmajjābhiḥ saha pacet madhurakapratīvāpaṃ | tad etat traivṛtam apatānakinām pariṣekābhyaṅgapānabhojanānuvāsananasyeṣu vidadhyād | yathoktaiś ca svedavidhānaiḥ svedayet | balīyasi vāte sukhoṣṇapariṣeke pūrṇṇe nikhanet | taptāyām vā rathakāracullyāṃ kṛsaravaiśavārapāyasair vvā svedayet | mūlakoruvūkasphūrjjakārkkasaptalāśaṅkhinīsvarasasiddham apatānakim pariṣekādiṣu yojyam | abhuktavatām pītam amlan dadhi maricayuktam apatānakam apahanti | sarppistailavasāmajjā vā etac chuddhavātāpatānakavidhim uktaṃ | saṃsṛṣṭe saṃsṛṣṭaṅ karttavyaṃ | vegāntareṣu cāvapīḍān dadyāt | tāmracūḍakarkkaṭakakṛṣṇamatsyaśiśumārarasāñ cāvekṣyate | kṣīrāni vātaharasiddhāni | yavakolakulatthamūlakadadhighṛtatailasiddhāṃ yavāgūṃ | snehavirecanāsthāpanānuvāsanaiś cenan daśarātram āgatavegam upacaret | vātavyādhicikitsitañ cāvekṣyeta | rakṣākarmma ca kuryāt |
[cf. 1938 ed. 4.5.18]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
athāpatānakinamem. apatānakinam A athāpatākinam H astabdhāṅgulamH astabdhameḍhram A avepanamA ave∴ Hac ave∴m Hpc apralāpinamA pamānam Hac apralāpinam iti pāṭhaḥ2pamānam Hpc akhaṭvāpātinamA akhaṭvāyātinam H copakrametA om. H prāg evaA prāg aiva H avapīḍenaH avapīḍanena A tīkṣṇenopakrametH tīkṣṇenopakrameta A athānantaramH anantaraṃ A kvāthekṣurasaH kvāthamāṃsarasa A kṣīradadhivipakvaṃH kṣīradadhipakvaṃ A tathāH tathā hi A bhadradārvādīniH bhadradārvādi A vātaghnānyH vātaghnagaṇam A anyāniH om. A cāṅgānyH om. A yavakolaH sayavakola A kulatthāṃśH kulatthaṃ A caH om. A sānūpodakamāṃsānyH sānūpaudakamāṃsaṃ pañcavargam A prakvāthya tamA kvāthyam H majjābhiḥH majjabhiḥ A pacetpacetHpc vipacen A pacetcet Hac traivṛtamA trivṛtam H pariṣekābhyaṅgaH pariṣekāvagāhābhyaṅga A pānabhojanānuvāsananasyeṣupānabhojanānuvāsananasyeṣuA​Hac pānabhojanānuvāsanasyeṣu Hpc balīyasibalīyasiA​Hpc balīlīyasi Hac sukhoṣṇaH sukhoṣṇatuṣabusa A pariṣeke pūrṇṇeem. karīṣapūrṇe A pariṣekapūrṇṇe H nikhanetH kūpe nidadhyād āmukhāt A rathakāracullyāṃem. rathakāracullyāṃ taptāyām vā śilāyām surāpariṣiktāyāṃ palāśadalacchannāyāṃ śāyayet A rathākāracullyāṃ H kṛsaraH kṛśarā A vaiśavāravaiśavāraH veśavāra A svedayetA svedayen H vūkasphūrjjaH būsphūrjārja A apatānakimem. tailam apatānakināṃ A apatānakinām H pariṣekādiṣuH pareṣekādiṣū A yojyamH payojyam A abhuktavatāmH abhuktavatā A maricamaricaH maricavacā A apahantiapahantiH hanti A sarppistailaH tailasarpir A vasāmajjāH vasākṣaudrāṇi A vidhimH vidhānam A cāvapīḍānH cāvapīḍaṃ A karkkaṭakaH kakarkaṭa A śiśumāraH śiśumāravarāha A rasāñH vasāś A cāvekṣyateem. cāseveta A cāvekṣyeta H kṣīrāniH kṣīrāṇi A vātaH vāvāta A siddhāṃH siddhā vā A yavāgūṃH yavāgūḥ A vāsanaiśH vāsanaś A cenancainanem. cainaṃcainan A​H daśarātramH daśarāt A āgatavegamāgatavegamH rāhṛtavegam A upacaretH upakrameta A cāvekṣyetaH cāvekṣeta A kuryātH kuryād iti A
The word kūpe "trench" may have been introduced in the vulgate because of the similarity of this treatment with that of the Carakasaṃhitā's "trench sweat" described at Carakasaṃhitā 1.14.59cd--60ad.
We emend to the vulgate's prakvāthya tam ādāya for sense. The passage as transmitted by the Nepalese witnesses remains puzzling.
pakṣāghātopadrutam amlānagātraṃ sarujam ātmavantañ copakramet | tatra prāg eva snehasvedopapannaṃ | mṛdunā śodhanena saṃśodhyānuvāsyāsthāpya ca yathākālam ākṣepakavidhānenopacaret | vaiśeṣikamastiṣkaśirobastibhir iti | aṇutailam abhyaṅgārthe | sālvalam upanāhārthe | balātailam anuvāsanārthe | evam atandritas trīṃś caturo vā māsāṅ kriyām āseveta ||
[cf. 1938 ed. 4.5.19]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
ātmavantañH ātmavantam upakaraṇavantaṃ A śodhanenaA saṃśodhanena H vaiśeṣikamastiṣkaśirobastibhirH vaiśeṣikaś cātra mastiṣkyaḥ śirobastiḥ A itiitiH om. A aṇutailamA anutailam H sālvalamH sālvaṇam A vāA om. H māsāṅH māsān A kriyāmH kriyā A āsevetaH patham upaseveta A
manyāstambhe 'pyetad eva vidhānaṃ, viśeṣato vātaśleṣmaharair nasyai rūkṣasvedaiś copacaret ||
[cf. 1938 ed. 4.5.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. apatantrakāturaṃ nāpatarpayet, vamanānuvāsanāsthāpanāni na niṣeveta, vātaśleṣmoparuddhocchvāsaṃ tīkṣṇaiḥ pradhmāpanair mokṣayet, tumburupuṣkarāhvahiṅgvamlavetasapathyālavaṇatrayaṃ yavakvāthena pātuṃ prayacchet, pathyāśatārdhe sauvarcaladvipale caturguṇe payasi sarpiḥprasthaṃ siddhaṃ; vātaśleṣmāpanuc ca karma kuryāt A
ardditāturam balavantam upakaraṇavantañ ca vātavyādhividhānenopacaret | vaiśeṣikaś ca mastiṣkaśirobastinasyadhūpopanāhanāḍīsvedais | tataḥ satṛṇamahatpañcamūlīm āhṛtya dviguṇodake kṣīre kvāthyakṣīrāvaśiṣṭam avatārya parisrāvya tailaprasthenonmiśrya punar agnāv adhisritya vipacet tatas tailaṃ kṣīrānugatam avatārya śītībhūtam mathnīyāt | tad etat kṣīratailam ardditānām pānādiṣūpayojyam iti |
[cf. 1938 ed. 4.5.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
balavantamH balavantam ātmavantam A vaiśeṣikaś caH vaiśeṣikaiś ca A mastiṣkaśirobastinasyadhūpopanāhanāḍīsvedaisH mastiṣkyaśirobastinasyadhūmopanāhasnehanāḍīsvedādibhiḥ A satṛṇamahatpañcamūlīmH satṛṇaṃ mahāpañcamūlaṃ A āhṛtyaH kākolyādiṃ vidārigandhādimaudakānūpamāṃsaṃ tathaivaudakakandāṃś cāhṛtya A kṣīreH kṣīradroṇe A kvāthyakṣīrāvaśiṣṭamkvāthya kṣīrāvaśiṣṭamH niḥkvāthya kṣīrāvaśiṣṭam A adhisrityaadhisrityaH adhiś A vipacetH raget A mathnīyātmathnī𑑎yātH abhimathnīyāt A tad etatH tatra yaḥ sneha uttiṣṭhet tam ādāya madhurauṣadhasahākṣīrayuktaṃ vipacet, etat A kṣīratailamH kṣīrataila A ardditānāmH marditāturāṇāṃ A pānādiṣūpayojyamH pānābhyaṅgādiṣūpayojyaṃ A itiH tailahīnaṃ vā kṣīrasarpirakṣitarpaṇam iti A
gṛdhrasīviścañcīkroṣṭukaśīrṣapaṅgukalāyakhañjavātakaṇṭakapādadāhapādaharṣa avabāhukabādhiryadhamanīvāteṣu yathoktasirāvyadhaṃ kṛtvānyatrāvabāhukād vātavyādhicikitsitam avekṣyeta |
[cf. 1938 ed. 4.5.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gṛdhrasīviścañcīkroṣṭukaśīrṣapaṅgukalāyakhañjavātakaṇṭakapādadāhapādaharṣaH ghṛdhrasīviśvācīkroṣṭukaśiraḥkhañjapaṅgulavātakaṇṭākapādadāhapādaharṣa A avabāhukabādhiryadhamanīvāteṣuavabāhukabādhiryadhamanīvāteṣuH vabāhukabādhiryadhamanīgatavātarogeṣu A yathoktasirāvyadhaṃH yathoktaṃ yathoddeśaṃ ca sirāvyadhaṃ A kṛtvānyatrāvabāhukādH kuryāt , anyatrāvabāhukāt A avekṣyetaH cāvekṣeta A
karṇṇamūle tu śṛṅgaverarasair mmadhukatailasaṃsṛṣṭaḥ saindhavopahitaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇayor ddeyaḥ | ajamūtramadhukatailāni vā | mātuluṅgadāḍimatintiḍīkarasamūtrasiddham vā tailam | suktasurātakramūtrasiddham vā nāḍīsvedaiś ca svedayet | vātavyādhicikitsāñ cāvekṣyeta || bhūyaś cottare vakṣyāmaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.5.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
karṇṇamūle tuH karṇaśūle tu A śṛṅgaverarasairśṛṅgaverarasairH śṛṅgaverarasaṃ A mmadhukatailasaṃsṛṣṭaḥH tailamdhusaṃsṛṣṭaṃ A saindhavopahitaḥH saidhavopahitaṃ A sukhoṣṇaḥH sukhoṣṇaṃ A karṇṇayorkarṇṇayorH karṇe da A ddeyaḥH dyā A ajamūtramadhukatailāni vāH t, ajāmūtramadhutailāni vā A mātuluṅgadāḍimatintiḍīkarasamūtrasiddham vāmātuluṅgadāḍimati𑑎ntiḍīkarasamūtrasiddham vāH mātuluṅgadāḍimatintiḍīkasvarasamūtrasiddhaṃ A tailamtailaṃA taila H suktasurātakramūtrasiddham vāH śuktasurātakramūtralavaṇasiddhaṃ vā A cāvekṣyetaH cāvekṣeta A
tūnīpratitūnyoḥ snehaṃ lavaṇam uṣṇodakena pāyayet | pippalyādicūrṇṇam vā | hiṅguyavakṣārapragāḍham vā sarppiḥ | bastibhiś copakramet |
[cf. 1938 ed. 4.5.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tūnīpratitūnyoḥtūnīpratitūnyoḥH tūnīpratūnyoḥ A snehaṃH sneha A copakrametH cainam upakramet A
ādhmāne tv avatarppaṇaṃ pāṇitāpaphalavarttikriyādīpanapācanāni kuryac chodhanabastyupayogaś ca | pratyādhmāne charddanāpatarppaṇadīpanīyāni |
[cf. 1938 ed. 4.5.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tv avatarppaṇaṃH tvaparpaṇa A pāṇitāpaphalavarttikriyādīpanapācanānipā𑑎ṇitāpaphalavarttikriyādīpanapācanāniH pāṇitāpa(dīpanacūrṇa)phalavartikriyāpācanīyadīpanīyabastibhir upācaret; laṅghanānantaraṃ cānnakāle dhānyakajīrakādidīpanasiddhānyannāni A kuryacH om. A chodhanabastyupayogaś caH om. A charddanāpatarppaṇadīpanīyānicharddanāpatarppaṇadīpanīyāniH chardanāpatarpaṇadīpanāni kuryāt A
aṣṭhīlāpratyaṣṭhīlayor ggulmābhyantaravidradhikriyāvibhāga iti ||
[cf. 1938 ed. 4.5.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ggulmābhyantaravidradhikriyāvibhāgaggulmā𑑎bhyantaravidradhikriyāvibhāgaH gulmābhyantaravidradhivat kriyāvibhāga A
hiṅgutrikaṭukavacājamodadhānyājagandhādāḍimatintiḍīkapāṭhācittrakacavyāsaindhavaviḍasauvarccalayavakṣārasuvarccikāpippalīmūlāmlavetasaśaṭhīpuṣkarahapuṣājājīpathyāḥ sañcūrṇṇya mātuluṅgāmlena bahuśaḥ paribhāvyākṣamātrā guḍikāḥ kārayet tataḥ prātar ekaikām vātarogī bhakṣayed eṣa khalu yogo gulmaśvāsakāsārocakahṛdrogādhmānapārśvodarabastiśūlānāhamūtrakṛcchrārśaḥplīhodarapāṇḍurogān apahanti tūnīpratitūnīṣu cātyartham upayujyate ||
[cf. 1938 ed. 4.5.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
hiṅgutrikaṭukavacājamodadhānyājagandhādāḍimatintiḍīkapāṭhācittrakacavyāsaindhavaviḍasauvarccalayavakṣārasuvarccikāpippalīmūlāmlavetasaśaṭhīpuṣkarahapuṣājājīpathyāḥhiṅgutrikaṭukavacājamodadhānyājagandhādāḍimatintiḍīkapāṭhācittrakacavyāsaindhavaviḍasauvarccalayavakṣārasuvarccikāpippalīmūlāmlavetasaśaṭhīpuṣkarahapuṣājājīpathyāḥH hiṅgutrikaṭuvacājamodādhānyājagandhādāḍimatintiḍīkapāṭhācitrakayavakṣārasaindhavaviḍasaurvacalasvarjikāpippalīmūlāmlavetasaśaṭīpuṣkaramūlahapuṣācavyājājīpathyāś A sañcūrṇṇyaH cūrṇayi A mātuluṅgāmlenaH tvā mātuluṅgālena A guḍikāḥH guṭikāḥ A vātarogīH vātavikārī A khaluH om. A gulmaśvāsakāsārocakahṛdrogādhmānapārśvodarabastiśūlānāhamūtrakṛcchrārśaḥplīhodarapāṇḍurogān apahantigulmaśvāsakāsārocakahṛdrogādhmānapārśvodarabastiśūlānāhamūtrakṛcchrārśaḥplīhodarapāṇḍurogān apahantiH kāsaśvāsagulmodarārocakahṛdrogādhmānapārśvodarabastiśūlānāhamūtrakṛcchraplīhārśas A tūnīpratitūnīṣuH tūnīpratūnīr apahanti A cātyarthamcātyarthamH om. A upayujyateH om. A
bhavanti cātra||
kevalo doṣayukto vā dhātūn anugato 'nilaḥ |
vijñeyo lakṣaṇonyām̐ś ca cikitsyaś cāvirodhataḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.29]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
bhavantiA bhabhavanti H dhātūn anugatoH dhātubhir vā++āvṛto A lakṣaṇonyām̐ś calakṣaṇonyām̐ś caH lakṣaṇohābhyāṃ A
rujāvantaṃ ghanaṃ śītaṃ śophamedoyuto 'nilaḥ |
karoti yasya tam vaidyaḥ śophavat samupācaret ||
[cf. 1938 ed. 4.5.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śophamedoyutośophamedoyutoH śophaṃ medoyuto A śophavatH śothavat A
kaphamedoyuto vāyur ūrū saṃśrayate yadā |
tadāṅgamarddastaimityaṃ romaharṣarujājvaraiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaphamedoyutoH kaphamedovṛto A ūrūH yadorū A saṃśrayateH pratipadyate A yadāH
tadā
A
tadāṅgamarddastaimityaṃ
tadāṅgamarddastaimityaṃ
H
'ṅgamardastaimitya A
nidrayā cārdditastabdhau śītalāv apravepanau |
gurukāv asthirāv ūrū pārakyāv iva varttate ||
[cf. 1938 ed. 4.5.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cārdditastabdhaucārdditastabdhauH cārditau stabdhau A apravepanauH apracetanau A asthirāvA āsthirāv H pārakyāvH na svā A ivaH viva ca A varttateH manyate A
tadūrūstambham ity āhur āḍhyavātam athāpare |
sukhāmbunā pibet tatra cūrṇṇaṃ ṣaṇḍharaṇan naraḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tadūrūstambhamtadūrūstambhamH tam ūrustambham A sukhāmbunā
sukhāmbunā
H

snehava
A
pibetH rjaṃ pibet A ṣaṇḍharaṇanH ṣaḍdharaṇaṃ A
hitam uṣṇāmbunā tadvat pippalyādigaṇe kṛtaṃ |
lihyād vā traiphalācūrṇṇaṃ kṣaudreṇa kaṭukāyutaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pippalyādigaṇeH pippalyādigaṇaiḥ A traiphalācūrṇṇaṃH traiphalaṃ cūrṇaṃ A kaṭukāyutaṃH kaṭukānvitam A
mūtrair vvā gugguluṃ śreṣṭham pibed vāpi śilājatuṃ |
so 'pahanti kaphākrāntaṃ samedaskam prabhañjanaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gugguluṃH guggulaṃ A vāpiH vā 'pi A śilājatuṃ | sośilājatuṃ |
so
H
śilājatu A
'pahantiH
tato hanti
A
hṛdrogam aruciṃ gulman tathābhyantaravidradhiṃ |
sakṣāramūtrān svedām̐ś ca rūkṣāṇy utsādanāni ca ||
[cf. 1938 ed. 4.5.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tathābhyantaravidradhiṃH tathā 'bhyantaravidradhim A sakṣāramūtrān
sakṣāramūtrān
H

sakṣāramūtra
A
kuryād dihyāc ca mūtrāḍhyaiḥ karañjaphalasarṣapaiḥ |
bhojyā purāṇāḥ śyāmākāḥ kodravoddālakādayaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.5.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dihyāc caA dihec ca H bhojyā
bhojyā
H

bhojyāḥ
A
purāṇāḥH purāṇa A śyāmākāḥH śyāmāka A kodravoddālakādayaḥH kodravohālaśālayaḥ A
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
em. śuṣkamūlakayūṣeṇa paṭolasya rasena vā A
jāṅgalair aghṛtair mmāṃsaiḥ śākaiś cālavaṇair hitaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.5.38]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
aghṛtairA akṛtair H
parikṣīṇau yadā syātāṃ bhūyiṣṭhaṅ kaphamedasī ||
tadā snehādikaṅ karmma punar atrāvacārayed iti ||
[cf. 1938 ed. 4.5.39]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
parikṣīṇauH om. A bhūyiṣṭhaṅH parikṣīṇe bhūyiṣṭhe A kaphamedasīkaphameda2sīA​Hpc kaphamesī Hac punarH puna A atrāvacārayed itiH ratrāvacārayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. sugandhiḥ sulaghuḥ sūkṣmastīkṣṇoṣṇaḥ kaṭuko rase |
kaṭupākaḥ saro hṛdyo gugguluḥ snigdhapicchilaḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. sa navo bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ purāṇastvapakarṣaṇaḥ |
taikṣṇyauṣṇyātkaphavātaghnaḥ saratvānmalapittanut
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. saugandhyāt pūtikoṣṭhaghnaḥ saukṣmyāccānaladīpanaḥ |
taṃ prātastriphalādārvīpaṭolakuśavāribhiḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. pibed āvāpya vā mūtraiḥ kṣārair uṣṇodakena vā |
jīrṇe yūṣarasaiḥ kṣīrair bhuñjāno hanti māsataḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. gulmaṃ mehamudāvartamudaraṃ sabhagandaram |
kṛmikṇḍvaruciśvitrāṇyarbudaṃ granthim eva ca
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. nāḍyāḍhyavātaśvayathūn kuṣṭhaduṣṭavraṇāṃś ca saḥ |
koṣṭhasandhyasthigaṃ vāyuṃ vṛkṣamindrāśaniryathā
A
ci 5
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ciH iti śrīsuśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne mahāvātavyādhicikitsitaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 6 (draft based on MS H)

athāto 'rśasāṃ cikitsitamvyākhyāmyāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.6.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cikitsitamvyākhyāmyāḥcikitsitamvyākhyāmyāḥH cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ A
atha khalu vatsasuśrutaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.6.2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
athaH om. A khaluH om. A vatsasuśrutaḥH yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
caturvvidho 'rśasāṃ sādhanopāyaḥ | tad yathābheṣajaṃ kṣāro 'gniḥ śastra i || __​_​_​_​_​ || ti | tatrācirakālajātāny alpadoṣaliṅgopadravāni bheṣajasādhyāni | mṛduprasṛtāvagāḍhānyuchritāni kṣāreṇa | karkkaśasthirapṛthukaṭhināny agninā | atanumūlāny uchritāni kledavanti ca śastreṇa | tatra bheṣajasādhyānām arśasāmadṛśyānāñ ca bheṣajam bhavati | kṣārāgni śastrasādhyānāṃ kṣārāgniśastrāṇi ca | teṣām vidhānam upadhārayasva |
[cf. 1938 ed. 4.6.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śastra i || || tiśastra i || __​_​_​_​_​ || tiH śastram iti A tatrācirakālajātānytatrācirakālajātānyH tatra acirakālajātān A alpadoṣaliṅgopadravāniH yalpadoṣaliṅgopadravāṇi A karkkaśasthirapṛthukaṭhinānyH karkaśasthirapṛthukaṭhinān A agnināH yagninā A atanumūlānyH tanumūlan A uchritāniH yucchritāni A bheṣajasādhyānāmH bheṣajasādhyānā A arśasāmadṛśyānāñ caarśasāmadṛśyānāñ caH marśasāmadṛśyānāṃ ca A kṣārāgniśastrāṇi caH om. A teṣāmH tu A vidhānamH vidhānamucyamānam A upadhārayasvaupadhārayasvaH upadhāraya A
tatravalavantam arśobhir upadrutam upasnigdhaparisninnam anilavedanābhivrddhiśamanārthaṃ snigdham analpam annadravabhuktavantaṃ samveśya śucau sādhāraṇe deśe vyabhre kāle same phalake pratyād ity agudam anyasyotsaṅge niṣarṇṇaṃ pūrvvakāyam uttānam unnatakaṭīkaṃ yastrasāṭakena parikṣipyagrīvāsakthir upari karmmabhiḥ suparigṛhītaṃ kārayitvā tato 'smai ghṛtābhyaktaṃ yantramṛjvanumukhaṃ śannaiḥ praṇidhāya praviṣṭe cārśo 'bhivīkṣyasalākayotpīḍya picuplotayor anyatareṇa pramṛjyākṣāram pātayet | pātayitvā pāṇinā yantradvāram pidhāya vākchatamātram upekṣeta | tataḥ pramṛjya kṣāralavaṇañ cāvekṣya punaḥ pratisārayet | atharśaḥ pakvajāmvūprakāśam abhisamīkṣyo vasannamīṣattataḥ | apāvarttayet | dhānyāmladadhimastuśuktānām anyatamena | tato yaṣṭīm adhukamiśreṇasarppiṣā nirvvāpya yantram upanīyotthāpy āturasuṣṇodake 'vagāhyaśītābhir adbhiḥ pariṣecayet | aśītābhir adbhir ity eke | tato nivātam agāram preveśyācārikam upadiśet | sāvaśeṣam punar ddāhayet | tatra saptarātrāccaikaikam upakrāmet | tato vāmāt tataḥ pṛṣṭhajāgrajam iti |
[cf. 1938 ed. 4.6.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatravalavantamH tatra balavanta A arśobhirH māturamarśobhir A upasnigdhaparisninnamupasnigdhaparisninnamH upasnigdhaṃ parisvinnam A anilavedanābhivrddhiśamanārthaṃH anilavedanābhivṛddhipraśamārthaṃ A analpamH uṣṇam alpam A annadravabhuktavantaṃH annaṃ dravaprāyaṃ bhuktavantam A samveśyaH upaveśya A śucauH saṃvṛ(bhṛ)te śucau A sādhāraṇeH deśe sādhāraṇe A deśeH om. A pratyād ityH śayyāyāṃ vā pratyādity A niṣarṇṇaṃH niṣaṇṇa A unnatakaṭīkaṃH kiñcid unnatakaṭikaṃ A yastrasāṭakenaH vastrakambalakopaviṣṭaṃ yantraṇaśāṭakena A parikṣipyagrīvāsakthirH parikṣiptagrīvāsakthiṃ A upariH pari A karmmabhiḥH karmibhiḥ A kārayitvāH aspandanaśarīraṃ kṛtvā A ghṛtābhyaktaṃH ghṛtābhyaktagudāya ghṛtābhyaktaṃ A śannaiḥH pāyau śanaiḥ śanaiḥ pravāhamāṇasya A 'bhivīkṣyasalākayotpīḍyaH vīkṣya, śalākayotpīḍya A picuplotayorpicuplotayorH picuvastrayor A pramṛjyākṣāramH pramṛjya, kṣāraṃ A pātayitvāH pātayitvā ca A vākchatamātramH vākcchatamātra A upekṣetaH mupekṣeta A pramṛjyaH parmṛjya A kṣāralavaṇañH kṣārabalaṃ vyādhibalaṃ A punaḥH pu A pratisārayet | atharśaḥpratisārayet | atharśaḥH narālepayet, athārśaḥ A pakvajāmvūprakāśamH pakvajāmbavapratīkā A abhisamīkṣyoH śama A vasannamīṣattataḥvasannamīṣattataḥH vasannamīṣannatam abhis A apāvarttayetH amīkṣyopāvartayet, kṣāraṃ prakṣālayed A dhānyāmladadhimastuśuktānāmH dhānyāmlena dadhimastuśukta A anyatamenaH phalāmlair vā A yaṣṭīmH yaṣṭī A adhukamiśreṇasarppiṣāadhukamiśreṇasarppiṣāH madhukamiśreṇa sarpiṣā A yantramH yantra A upanīyotthāpyH mapanīyotthāp A āturasuṣṇodakeH yāturamuṣṇodako A 'vagāhyaśītābhir'vagāhyaśītābhirH paviṣṭaṃ śītābhir A pariṣecayet | aśītābhirH pariṣiñcet, aśītā A adbhirH bhir A nivātamH nirvāta A agāramH māgāraṃ A preveśyācārikampreveśyācārikamH praveśyācārikam A upadiśetH ādiśet A punarH puna A ddāhayetH rdahe A tatraH t; evaṃ A saptarātrāccaikaikamem. saptarātrāt saptarātrādekaikam A saptarātrāc caikaikam H upakrāmetH upakrameta; tatra bahuṣu pūrvṃa dakṣiṇaṃ sādhayet A tatoH dakṣiṇādvāmaṃ A tataḥH om. A pṛṣṭhajāgrajamH pṛṣṭhajaṃ, tato 'grajam A
tatra vātaśleṣmanimittāny agnikṣārābhyāṃ sādhayet | kṣāreṇaiva pittaraktasamutthāni |
[cf. 1938 ed. 4.6.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vātaśleṣmanimittāny agnikṣārābhyāṃvātaśleṣmanimittānyagnikṣārābhyāṃem. vātaśleṣmanimittānyagnikṣārābhyāṃvātaśleṣmanimittānyagnikṣārābhyāṃ A​H pittaraktasamutthāniH mṛdunā pittaraktanimittāni A
tatra vātānulomyamann ebhir uciragnidīptilāghavam valavarṇṇotpattir mmanas tuṣṭir iti samyagdagdhaliṅgāni | atidagdhe tu gudāvaraṇan dāhodjvaraḥ pipāsā śoṇitātipravṛttis tan nimittāś copadravā bhavanti | dhyāmālpatākaṇḍūn anilavaiguṇyañ ca hīnadagdhe |
[cf. 1938 ed. 4.6.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vātānulomyamann ebhirH vātānulomyamanna A uciragnidīptilāghavamH ruciragnidīptirlāghavaṃ A valavarṇṇotpattirH balavarṇotpatti A mmanas tuṣṭirem. rmanastuṣṭi A mmanastuṣṭir H itiH riti A gudāvaraṇanH gudāvadaraṇaṃ A dāhodjvaraḥH dāho mūrcchā jvaraḥ A śoṇitātipravṛttisśoṇitātipravṛttisH śoṇitātipravṛtti A tanH stan A dhyāmālpatākaṇḍūn anilavaiguṇyañH dhyāmālpavraṇatā kaṇḍūranilavaiguṇyamindiryāṇāmaprasādo vikārasya A caH cāśānti A hīnadagdheH rhīnadagdhe A
ma hānti vā prāṇavatasthitvād ahet | nirgatāni cātyarthan doṣaparipūrṇṇāgatāni snehābhyaṅgasvedopanāha visrāvaṇālepanair upacaret | pravṛttraktāni vā pitta raktavidhānena | bhinnavarccāṃsi cātīsāravidhānena | vaddhavarccāṃsi codāvarttavidhāneneti | eṣa sarvvasthānagatānām arśasān dahanakalpaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.6.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ma hānti vāma hānti vāH mahānti ca A prāṇavatasthitvād ahetH prāṇavatacchittvā dahet A doṣaparipūrṇṇāgatānidoṣaparipūrṇṇāgatāniH doṣapūrṇāni yantrādvinā A snehābhyaṅgasvedopanāhaH svedābhyaṅgasnehāvagāhopanāha A visrāvaṇālepanairH visrāvaṇālepakṣārāgniśastrair A upacaretH upācaret A pravṛttraktāni vāH pravṛttaraktāni A pittaH ca A raktavidhānenaH raktapittavidhānena A bhinnavarccāṃsiH bhinnapurīṣāṇi A codāvarttavidhānenetiH snehapānavidhānenodāvartavidhānena vā A sarvvasthānagatānāmH sarvasthānagatānā A arśasānH marśasāṃ A
āsādya darvvīkū rccasalākānām anyatamena kṣāram pātayet | bhraṣṭagudasya tuvinā yantraṃ kṣārādikarmma prayuñjīta | sarvveṣu ca śāliṣaṣṭikayavagodhūmānnaṃ sarppiḥ snigdham upaseveta | payasā nimvayūṣeṇa paṭolayūṣeṇa vā | yathādoṣair vvāstūkataṇḍulīyakajīvantyupodakāśca valavālamūlakaśaṇacuñcucillīnām anyatamena | yaccānyad api snighdamagnidīpanamarśoghnaṃ sṛṣṭamūtrapurīṣañ ca tad upaseveta |
[cf. 1938 ed. 4.6.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
āsādyaH āsādya ca A rccasalākānāmH rcakaśalākānām A yantraṃH yantreṇa A yathādoṣairH yathādoṣaṃ śākair A vvāstūkataṇḍulīyakajīvantyupodakāścaH vāstūkataṇḍulīyakajīvantyupodikāśva A valavālamūlakaśaṇacuñcucillīnāmH balābalamūlakapālaṅkyasanacillīcuccūkalāyavallībhir A anyatamenaH anyair vā A yaccānyad apiH yaccānyadapi A snighdamagnidīpanamarśoghnaṃsnighdamagnidīpanamarśoghnaṃH snigdhamagnidīpanamarśoghnaṃ A tad upasevetaH tadupaseveta A
dagdheṣu cārśasastv analasandhukṣaṇārthaṃ snehādī sāmānyato viśeṣataś ca kriyāyatham āseveta | 𑑛 sarppīṃṣi ca vātaharadīpanīyasiddhāni hiṃgvādīnāṃ cūrṇṇaiḥ pratisaṃsṛjya pivet | pittārśas supṛthakparṇṇyādīnāṅ kaṣāyeṇa dīpanīyaprativāpaṃ sarppiḥ pivet | śoṇitārśassu muruṃgyādīnāṅ kaṣāyaiḥ | śleṣmārśassu surasādīnāṅ kaṣāyaiḥ | upadravām̐ś ca yathāsvam upacaret |
[cf. 1938 ed. 4.6.9]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
cārśasastv analasandhukṣaṇārthaṃH cārśaḥsvabhyakto 'nalasandhukṣaṇārthamanilaprakopasaṃrakṣaṇārthaṃ ca A snehādīH snehādīnāṃ A sāmānyatoH sāmānya A viśeṣataś caH taḥ A kriyāyathamH kriyāpatham A āseveta | 𑑛H upaseveta | viśeṣatas tu vātārśaḥsu A sarppīṃṣi casarppīṣi caHac sarpīṣi casarppīṣi ca A​Hpc hiṃgvādīnāṃH hiṅgvādibhiś A dīpanīyaprativāpaṃdīpanīyaprativāpaṃH dīpanīyapratīvāpaṃ A pivetpivet H om. A muruṃgyādīnāṅH mañjiṣṭhāmuruṅgyādīnāṃ A kaṣāyaiḥH kaṣāye pācayet A kaṣāyaiḥH kaṣāye A yathāsvamH yathāsva A upacaretH mupācaret A
parañ ca yatnamāsthāya gude śastrānyavacārayet | ta dvibhramāc chāṇḍhyaśophadāhamadamūrcchāṭopānāhātīsārapravāhaṇāni bhavanti | maraṇam vā ||
[cf. 1938 ed. 4.6.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śastrānyavacārayet | taH kṣārāgniśastrāṇyavacārayet, ta A dvibhramācH dvibhramāddhi A chāṇḍhyaśophadāhamadamūrcchāṭopānāhātīsārapravāhaṇānichāṇḍhyaśophadāhamadamūrcchāṭopānāhātīsārapravāhaṇāniH ṣāṇḍhyaśophadāhamadamūrchāṭopānāhātīsārapravāhaṇāni A
ata ūrddhvaṃ yantrapramāṇam upadekṣyāmaḥ | tatra yantraṃ lauhan dāntaṃ śāṃrggam vā rkṣam vā | gostanākārañ caturaṅgulāyatam pañcāṅgulapariṇāhaṃ | nārīṇān talāyatam ity eke | tad dvichidraṃ | darśanārtham ekaśchidran tu karmmaṇi | ekachidre hi śastrā gnikṣārāṇām atikramo na bhavati | chidrapramāṇaṃ tu tryaṅgulāyatamaṅguṣṭhodaravistāraṃ yadaṅgulamavaśiṣṭaṃ tat syāddvyaṅgulam adhastāduparyarddhāṅgulochritam arddhāṅguṣṭhoparivṛttakarṇṇikam eṣa yantrākṛtisamāsaḥ ||ch||
[cf. 1938 ed. 4.6.11]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śāṃrggam vāHpc śārṅgaṃ vā A śāṃrggam vā m Hac rkṣam vārkṣaṃ vāA​Hpc vā Hac pañcāṅgulapariṇāhaṃH pañcāṅgulapariṇāhaṃ puṃsāṃ, ṣaḍaṅgulapariṇāhaṃ A ityH om. A ekeH om. A ekaśchidran tuH ekacchidraṃ tu A ekachidre hiH ekadvāre hi A śastrāH śastra A gnikṣārāṇāmH kṣārāgnīnā A atikramo naH matikramo na A tryaṅgulāyatamaṅguṣṭhodaravistāraṃH tryaṅgulāyatamaṅguṣṭhodarapariṇāhaṃ A tatH ta A syāddvyaṅgulamH syārdhāṅgulā A adhastāduparyarddhāṅgulochritamH dadhastādardhāṅgulocchri A arddhāṅguṣṭhoparivṛttakarṇṇikamarddhāṅguṣṭhoparivṛttakarṇṇikamH toparivṛttakarṇikam A yantrākṛtisamāsaḥ ||chH yantrākṛtisamāsaḥ A
ata ūrddhvamarśasāmālepo vakṣyāmaḥ || snuhākṣīrayuktaṃ haridrācūrṇṇam ālepaḥ prathamaḥ | kukkuṭapurīṣaguñjāharidrāpippalīcūrṇṇ am iti gomūtrapiṣṭo dvitīyaḥ | dantīcitrakasuvarccikākalko gomūtrayuktastṛtīyaḥ | pippalīsaindhavakuṣṭhaśirīṣakalko 'rkakṣīrayuktaś ca caturthaḥ || kāsī saharitālasaindhavāśvamārakaviḍaṅgapūtīkakṛtavedhanājambukāśvakottamakiṇihīsnuhāpayassu ca | tailam vipakvam abhyañjanenārśasaḥ sātayeyur iti || || ṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.6.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ūrddhvamarśasāmālepoH ūrdhvamarśasāmālepān A snuhākṣīrayuktaṃH snuhīkṣīrayuktaṃ A gomūtrapiṣṭoH gomūtrapittapiṣṭo A dantīcitrakasuvarccikākalkodantīcitrakasuvarccikākalkoH dantīcitrakasuvarcikālāṅgalīkalko A gomūtrayuktastṛtīyaḥH vā gopittapiṣṭastṛtīyaḥ A pippalīsaindhavakuṣṭhaśirīṣakalkoH pippalīsaindhavakuṣṭhaśirīṣaphalakalkaḥ A 'rkakṣīrayuktaś caH snuhīkṣīrapiṣṭo 'rkakṣīrapiṣṭo vā A saharitālasaindhavāśvamārakaviḍaṅgapūtīkakṛtavedhanājambukāśvakottamakiṇihīsnuhāpayassu casaharitālasaindhavāśvamārakaviḍaṅgapūtīkakṛtavedhanājambukāśvakottamakiṇihīsnuhāpayassu caH saharitālasaindhavāśvamārakaviḍaṅgapūtīkakṛtavedhanajambvarkottamāraṇīdantīcitrakālarkasnuhīpayaḥsu A vipakvam abhyañjanenārśasaḥem. vipakvamabhyañjanenārśaḥ A vipakvamabhyañjanenārśasaḥ H sātayeyursātayeyurH śātayati A iti || || ṃiti || || ṃH om. A
ata ūrddham adṛśyeṣv arśassu yogānyapanayārthaṃ vakṣyāmaḥ|| tatra guḍaharītakīm āseveta brahmacārī | gomūtradroṇasiddham vā harītakīśatam upaseveta ya thāvalaṃ kṣaudreṇa | apāmārggamūlam vā taṇḍulodakena | śatāvarīmūlakalkam vā kṣīreṇa | cittrakacūrṇṇam vā sīdhunā | madhurārddhabhallātakacūrṇṇayuktam vā śaktūn | la vaṇo takreṇa | kalase vāntaś cittrakamūlakalkalipte niṣiktaṃ takram anamlam pānabhojaneṣūpayuñjīta | eṣa eva bhārggyāsphātāguḍūcīṣu takrakalpaḥ| pippalīpippalīmūlaṃ viḍaṅgaśuṇṭhīharītakīṣu vā | pūrvvavad eva niranno vā takram aharaharmmāsamāseveta | śṛṅgaverapunarṇṇasiddhaṃ vā payaḥ | kraṭajamūlatva kphāṇitam vā pippalyādipratīvāpaṃ kṣaudreṇa vātavyādhyoktaṃ hiṃgvādivaṭake upaseveta | takrāhārakṣīrāhāro vā | citrakamūlakaṣāyasiddhaṃ vā kulmāṣām bhakṣa yet | palāśataruṇasiddham vā pāṭalyapāmārggavṛhatīpalāśakṣāram vā parisrutam aharaharghṛtayuktaṃ | kuṭajacandākamūlakalkam vā | takreṇa | kṣārodakasiddham vā sa rppiḥ pippalyādiprativāpaṃ | kṛṣṇatilaprakuñcam vā śītatoyānupānam prātaḥ prātar upaseveta | evam ebhir nnavam varddhate 'gniś ca bhavati arśāṃsi copaśāmyati |
[cf. 1938 ed. 4.6.13]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
ūrddhamH ūrdhvaṃ bheṣajasādh A adṛśyeṣvH yeṣv adṛśyeṣv A yogānyapanayārthaṃH yogān yāpanārthaṃ A tatraH prātaḥ pratar A guḍaharītakīm āsevetaem. guḍaharītakīmāseveta A​H upaseveta yaH prātaḥ prātar ya A śatāvarīmūlakalkam vāśatāvarīmūlakalkam vāH sakṣaudram aharahaḥ, śatāvarīmūlakalkaṃ vā A cittrakacūrṇṇam vāH citrakacūrṇayuktaṃ vā A sīdhunāH sīdhuṃ A madhurārddhabhallātakacūrṇṇayuktam vāH parārdhyaṃ bhallātacūrṇayuktaṃ vā A śaktūnH saktuman A laH thamala A vaṇoH vaṇaṃ A kalaseH kalaśe A vāntaśH vā 'ntaś A cittrakamūlakalkalipteH citrakamūlakalkāvalipte A takramH takra A anamlamH mamlamanamlaṃ vā A bhārggyāsphātāguḍūcīṣuH bhārgyāsphotāyavānyāmalakaguḍūcīṣu A takrakalpaḥA takrakalpaḥ|𑑛 H pippalīpippalīmūlaṃH pippalīpippalīmūla A viḍaṅgaśuṇṭhīharītakīṣu vāH cavyacitrakaviḍaṅgaśuṇṭhīharītakīṣu ca A pūrvvavad evaH pūrvavadeva A aharaharmmāsamāsevetaH aharahar māsamupaseveta A śṛṅgaverapunarṇṇasiddhaṃ vāH śṛṅgaverapunarnavācitrakakaṣāyasiddhaṃ vā A kraṭajamūlatvaH kṛṭajamūlatva A vātavyādhyoktaṃvātavyādhyoktaṃH mahāvātavyādhyuktaṃ A hiṃgvādivaṭakeH hiṅgvādicūrṇam A takrāhārakṣīrāhāro vāH takrāhāraḥ kṣīrāhāro vā A citrakamūlakaṣāyasiddhaṃ vāH kṣāralavaṇāṃś citrakamūlakṣārodakasiddhaṃ vā payaḥ palāśatarukṣārasiddhaṃ vā A kulmāṣāmH om. A bhakṣaH om. A yetH om. A palāśataruṇasiddham vāH palāśatarukṣārasiddhān vā kulmāṣān A pāṭalyapāmārggavṛhatīpalāśakṣāram vāpāṭalyapāmārggavṛhatīpalāśakṣāram vāH pāṭalāpāmārgabṛṃhatīpalāśakṣāraṃ vā A aharaharghṛtayuktaṃH aharahar ghṛtasaṃsṛṣṭaṃ A kuṭajacandākamūlakalkam vāH kuṭajabandākamūlakalkaṃ vā A takreṇaH takreṇa, citrakapūtīkanāgarakalkaṃ vā pūtīkakṣāreṇa A pippalyādiprativāpaṃH pippalyādipratīvāpaṃ A kṛṣṇatilaprakuñcam vāH kṛṣṇatilaprasṛtaṃ prakuñcaṃ vā A śītatoyānupānamśītatoyānupānamH om. A evamH śītodakānupānam A nnavamH abhi A 'gniś caHpc 'gni A gniś ca Hac bhavatiH ra A arśāṃsiH rśāṃsi A copaśāmyatiH copaśāmyanti A
dvi pañcamūladantīcittrakapathyānān tulāmāhṛtya jaladroṇe ci pācayet | pādāvaśiṣṭaṅ kaṣāyam ādāya suśītaṅ guḍatulayā sahonmiśrya ghṛtabhājane niṣicya yavapalleplave samupekṣeta tataḥ prātaḥ prātar mmātrām pāyayet | tenārśasograhaṇīdoṣapāṇḍurogaudāvarttaśvāsakā sā rocakāgni daurvvalyāni na bhavanti || ||
[cf. 1938 ed. 4.6.14]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pañcamūladantīcittrakapathyānānH pañcamūlīdantīcitrakapathyānāṃ A jaladroṇeH jalacaturdroṇe A ci pācayetcipācayetH vipācayet A pādāvaśiṣṭaṅH tataḥ pādāvaśiṣṭaṃ A niṣicyaniṣicyaH niḥkṣi A yavapalleplaveyavapalleplaveH pya mā A tataḥH yavapalle, tataḥ A pāyayetH pāyayeta A tenārśasograhaṇīdoṣapāṇḍurogaudāvarttaśvāsakā sāH tenārśograhaṇīdoṣapāṇḍurogodāvartā A rocakāgniH rocakā A daurvvalyāni naH na A bhavantiem. bhavanti dīptaś cāgnir bhavati A bhavanti || ṃ H
pippalīmaricaviḍaṃgailavālukalodhrāṇāṃ dvipalikān bhāgān indravāruṇyāḥ pañcapalāni harītakyāmalakapitthaphalānāṃ daśa daśa etadaikadhyaṃ jalacaturdroṇe vi pācya pādāvaśeṣaṃ viśrāvya suśītaṃ guḍatulādvayonnmiśrya ghṛtabhājane nikṣicya pakṣamātram upakṣiyeta yavapalle tataḥ prātaḥ prātar yathāvalam upayuñjī ta | eṣa khalvariṣṭo 'rśograhaṇīplīhahṛtpāṇḍurogaśophakuṣṭhagulmodarakrimiharo valavarṇṇakaraś ceti ||
[cf. 1938 ed. 4.6.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dvipalikānH dve dve pale A bhāgān indravāruṇyāḥH indravāruṇyāḥ A harītakyāmalakapitthaphalānāṃH kapitthamadhyasya daśa, pathyāphalānāmardhaprasthaḥ, prastho dhātrīphalānāṃ A daśaH om. A daśaH om. A viśrāvyaH parisrāvya A guḍatulādvayonnmiśryaguḍatulādvayonnmiśryaH guḍatulādvayenonmiśrya A nikṣicyaH niḥkṣipya A pakṣamātramH pakṣamu A upakṣiyetaH pekṣeta A 'rśograhaṇīplīhahṛtpāṇḍurogaśophakuṣṭhagulmodarakrimiharo'rśograhaṇīplīhahṛtpāṇḍurogaśophakuṣṭhagulmodarakrimiharoH plīhāgniṣaṅgārśograhaṇīhṛtpāṇḍurogaśophakuṣṭhagulmodarakṛmiharo A
tatra vātaprāyeṣu snehasvedasnehavirecanāsthā panānuvāsanamapratisiddhaṃ | pittajeṣu virecanam eva | saṃśamanaṃ raktajeṣu | kaphajeṣu śṛṅgaverakulatthopayogo yathāsvauṣadhasiddhaṃ sarvvajeṣu || ṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.6.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
snehasvedasnehavirecanāsthāH snehasvedavamanavirecanāsthā A evaH e A saṃśamanaṃsaṃśamanaṃH vaṃ A kaphajeṣuH saṃśamanaṃ, kaphajeṣu A yathāsvauṣadhasiddhaṃH sarvadoṣaharaṃ yathoktaṃ sarvajeṣu, yathāsvauṣadhisiddhaṃ ca A sarvvajeṣu || ṃH payaḥ sarveṣviti A
ata ūrddhvam bhallātakavidhānam upadekṣyāmaḥ || bhallātakān paripakvān anupahatān āhṛtya tata ekamādāya tridhā caturddhā chedayitvā kaṣāyakalpena vipācya tasya kaṣāyasya śuktimanuṣṇāṃ ghṛtābhyaktatālvoṣṭhajihvaḥ prātaḥ prātar upaseveta | aparāhṇe kṣīrasarppirodana ity āhāraḥ | evam ekaikam varddhayed yāvat pañca | tataś corddha pañca pañcābhivarddhayed āsatād iti | prāpya ca śata śatam apakarṣayed bhūyaḥ pañca pañca yāvat pañceti | pañcebhyas ca yāvadeka iti | evaṃ bhallātakasahasradvayam upayujya sarvvābhir vvimukto valavānn arogaḥ śatāyur bbhavati |
[cf. 1938 ed. 4.6.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhallātakānH bhallātakāni A paripakvān anupahatān āhṛtyaparipakvān anupahatān āhṛtyaH paripakvānyanupahatānyāhṛtya A tridhāH dvidhā tridhā A caturddhāH caturdhā vā A ghṛtābhyaktatālvoṣṭhajihvaḥH ghṛtābhyaktatālujihvauṣṭhaḥ A upasevetaH upaseveta, tato A kṣīrasarppirodanaH kṣīraṃ sarpirodana A pañcaH pañce A tataśH ti, ta A corddhaH taḥ A pañcābhivarddhayed āsatād itipañcābhivarddhayed āsatād itiH pañcābhivardhayed yāvat saptatiriti A śataH sap A śatamH tati A apakarṣayedH mapakarṣayed A pañcebhyasH pañcabhya A caH stvekaikaṃ A yāvadekaH yāvadekam A bhallātakasahasradvayamH bhallātakasahasrām A sarvvābhirH sarvakuṣṭhārśobhir A bbhavativbhavatiH bhavati A
bhallātakamajjebhyaḥ snehamādāyāpakṛṣṭadoṣaḥ pratisaṃsṛṣṭabhaktaḥ | nivātam agāraṃ praviśya yathāvalam upayuñjīta | tasmi n jīrṇṇe kṣīrasarppirodana ity āhāraḥ | evaṃ māsam upayujya māsatrayam upadiṣṭāhāro rakṣed ātmānan tataḥ sarvvopatāpānapahṛtya varṇṇavān balavāñ chravaṇa grahaṇadhāraṇaśaktisampanno varṣaśatāyurbbhavati | māsi māsi ca prayoge varṣaśataṃ varṣaśatamāyuṣo 'bhivṛddhir bbhavati | evan daśamāsān upayujya varṣa sahasrāyur bbhavati || bhavanti cātra ślokāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.6.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhallātakamajjebhyaḥH dvivraṇīyoktena vidhānena bhallātakaniś cyutitaṃ snehamādāya prātaḥ prātaḥ śuktimātram upayuñjīta, jīrṇe pūrvavadāhāraḥ phalaprakarṣaś ca | bhallātakamajjabhyo vā A nivātamH nivāta A agāraṃH māgāraṃ A upayuñjītaH prasṛtiṃ prakuñcaṃ vopayuñjīta A tasmi ntasmi nH tasmiñ A kṣīrasarppirodanaH kṣīraṃ sarpirodana A māsamH māsa A upayujyaH mupayujya A māsatrayamH māsatraya A upadiṣṭāhāroH mādiṣṭāhāro A rakṣed ātmānanH rakṣedātmānaṃ A chravaṇaH śravaṇa A māsiH māse A māsi camāsi caH māse ca A 'bhivṛddhirH 'bhivṛddhi A bbhavativbhavatiH rbhavati A bbhavativbhavatiH bhavati A bhavantiH om. A cātraH om. A ślokāḥH om. A
arśāṃsi sarvvāṇi sadā , vrkṣakāruṣkarau ghnataḥ | yathā sarvvāṇi kuṣṭhāni gāyatryaśanapādayoḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.6.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
arśāṃsiH bhavanti cātra yathā sarvāṇi kuṣṭhāni hataḥ svadirabījakau |
tathaivārśāṃsi
A
sadāH om. A vrkṣakāruṣkarauH vṛkṣakāruṣkarau A ghnataḥH hataḥ A yathāH om. A sarvvāṇiH om. A kuṣṭhāniH om. A gāyatryaśanapādayoḥH om. A
kṣārāgninā nivarttante dṛśyānyarśāṃsi sarvvadā | rajanyo nābhivarttante pramehā iva ṣoḍaśa ||
[cf. 1938 ed. 4.6.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣārāgnināH haridrāyāḥ prayogeṇa pramehā iva ṣoḍaśa |
kṣārāgnī nā
A
nivarttanteH tivartante A dṛśyānyarśāṃsidṛśyānyarśāṃsiH tathā dṛśyā A sarvvadāH om. A rajanyoH om. A nābhivarttanteH om. A pramehāH om. A ivaH om. A ṣoḍaśaH gudodbhavāḥ A
ghṛtānidīpanīyāni lehāyakṛtayaḥ surāḥ | asavāś ca prayoktavyā vīkṣyadoṣasamuchreyaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.6.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lehāyakṛtayaḥH lehāyaskṛtayaḥ A asavāś caH
āsavāś ca
A
vīkṣyadoṣasamuchreyaṃH vīkṣya doṣasamucchritam A
vegāvarodhastrīpṛṣṭhayānāny 7 utku dukāsanaṃ | yathāsvandoṣalañcannam arśasī parivarjjayed iti ||
[cf. 1938 ed. 4.6.22]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vegāvarodhastrīpṛṣṭhayānānyvegāvarodhastrīpṛṣṭhayānānyH vegāvarodhastrīpṛṣṭhayānān A utkuH yutku A dukāsanaṃṭu kāsanaṃHpc ṭukāsanamṭu kāsanaṃ A​Hac yathāsvandoṣalañcannamyathāsvan doṣalañcannamH
yathāsvaṃ doṣalaṃ cānna
A
arśasīH marśaḥsu A parivarjjayed itiparivarjjayed itiH parivarjayet A
cikitsāṣaṭ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cikitsāṣaṭH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne 'rśaś cikitsitaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 7 (draft based on MS H)

|| athāto 'śmarīṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.7.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
'śmarīṇāñH 'śmarī A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
aśmarī dāruṇo vyādhirantakaḥ pratimo mataḥ |
bheṣajais taruṇaḥ sādhyaḥ pravṛddhaś cchedam arhati ||
[cf. 1938 ed. 4.7.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vyādhirantakaḥH vyādhirantaka A bheṣajais
bheṣajais
H

auṣadhais
A
|| tasya sarvveṣu rogeṣv iti pāṭhaḥ | 3rūpeṣu snehādi krama iṣyate |
[cf. 1938 ed. 4.7.4]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
sarvveṣuHpc pūrve A sarvve Hac rogeṣvHpc ṣu A​Hac itiHpc om. A​Hac pāṭhaḥ | 3rūpeṣuHpc rūpeṣu A​Hac iṣyateH iṣyate |
tenāsyāpacayaṃ yānti vyādher mūlānyaśeṣataḥ
A
pāṣāṇabhedo vasuko vasiro 'śmantakas tathā ||
śatāvarī śvadaṃṣṭrā ca vṛhatī kaṇṭakārikā |
[cf. 1938 ed. 4.7.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pāṣāṇabhedopāṣāṇabhedoH pāṣāṇamedo A vasiroH vaśirā A 'śmantakasH śmantakau A
kapotavaṅkārttagalaḥ kāñcanośīrakas tathā ||
vṛkṣādanī sabhallūko varuṇaḥ śākajaṃ phalaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.7.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kapotavaṅkārttagalaḥH kapotavaṅkā ''ārtagalaḥ A kāñcanośīrakasH kaccakośīraku A tathāH bjakāḥ A sabhallūkoH bhallukaś ca A
yavakolakulatthāni katakasya phalāni ca ||
ūṣakādipratīvāya eṣāṃ kvāthe ghṛtaṅ kṛtaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.7.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yavakolakulatthāniH yavāḥ kulatthāḥ kolāni A ūṣakādipratīvāya
ūṣakādipratīvāya
H

ūṣakādipratīvāpa
A
eṣāṃH meṣāṃ A kvātheH kvāthair A
bhinatti vātasambhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu ||
kṣārān yavāgūḥ peyāni kaṣāyāni payāṃsi ca ||
[cf. 1938 ed. 4.7.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vātasambhūtāmH vātasaṃbhūtā A aśmarīṃH maśmarīṃ A yavāgūḥ yavāgūḥ H yavāgū A peyāniH ryūṣāṃś ca A kaṣāyānikaṣāyāniH kaṣāyāṇi A
bhojanāni ca kurvvīta vargge 'smin vātanāśane ||
kuśaḥ kāśaḥ śaraḥ kucchūritkaṭo moraṭo 'śmabhit |
[cf. 1938 ed. 4.7.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śaraḥH saro A kucchūritkaṭoH gundrā itkaṭo A 'śmabhitH 'śm abhit A
darbbhā vidārī vārāhī śālimūlaṃ trikaṇṭakaṃ ||
bhallūkaḥ pāṭalī pāṭha pattūro 'tha kurūṭikāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
darbbhādarvbhāH varī A śālimūlaṃH śālimūla A pāṭalīH pāṭalā A pāṭhaH pāṭhā A kurūṭikāḥH kuruṣṭikā A
punarnnavo śirīṣaś ca kvathitās teṣu sādhitaṃ ||
ghṛtaṃ śilājai madhukair vvadarendīvarasya ca |
[cf. 1938 ed. 4.7.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
punarnnavoH punarnavā A kvathitāskvathitāsH kvathitā A teṣuH steṣu A śilājaiH śilāja A madhukairH madhuka A vvadarendīvarasyaH bījair indīvarasya A
trapuṣer vvārukādīnāṃ vījaiś cāvādhitaṃ śubhaṃ ||
bhinatti pittasaṃbhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu |
[cf. 1938 ed. 4.7.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
trapuṣerH trapusair A cāvādhitaṃcāvādhitaṃH cāvāpitaṃ A pittasaṃbhūtāmH pittasaṃbhūtā A aśmarīṃH maśmarīṃ A
kṣārān yavāgūḥ peyāni kaṣāyāni payāṃsi ca ||
bhojanāni ca kurvvīta varggesmin pittanāśane |
[cf. 1938 ed. 4.7.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yavāgūḥyavāgūḥH yavāgū A peyāniH ryūṣāṃś ca A kaṣāyāniH kaṣāyāṇi A varggesminH varge 'smin A
gaṇe varuṇakādau tu guggulvelāhareṇubhiḥ ||
kuṣṭhaṃ bhadrādimaricaṃ cittrakaiḥ sasurāhvayaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gaṇeH gaṇo A varuṇakādau tuvaruṇakādau tuH varuṇakādis tu A guggulvelāhareṇubhiḥH guggulvelāhareṇavaḥ A kuṣṭhaṃ
kuṣṭhaṃ
H

kuṣṭha
A
bhadrādimaricaṃH bhadrādimarica A cittrakaiḥH ciktrakaiḥ A
etaiḥ siddhamajāsarppirūṣakādi gaṇena ca ||
bhinatti kaphasaṃbhūtām aśmarīṃ kṣipram eva tu |
[cf. 1938 ed. 4.7.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaphasaṃbhūtāmH kaphasaṃbhūtā A aśmarīṃH maśmarīṃ A
kṣārān yavāgūḥ peyāni kaṣāyāni payānsi ca ||
bhojanāni ca kurvvīta vargge 'smin kaphanāśane |
[cf. 1938 ed. 4.7.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yavāgūḥH yavāgū A peyāniH ryūṣāṃś ca A kaṣāyāniH kaṣāyāṇi A
paicukākollakatakaṃ śākendīvarajaiḥ phalaiḥ ||
pītam uṣṇāmvu saguḍaṃ śarkkarāmyātayaty adhaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
paicukākollakatakaṃH picukāṅkolakataka A pītam
pītam
H

cū
A
uṣṇāmvuH rṇitaiḥ A śarkkarāmyātayatyH toyaṃ śarkarā A adhaḥH śamanaṃ pibet A
kroñcoṣṭrarāsabhāsthīni śvadaṃṣṭrā tālapattrikā ||
ajamodā kadamvasya mūlan nāgaram eva ca |
[cf. 1938 ed. 4.7.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kroñcoṣṭrarāsabhāsthīniH krauñcoṣṭrarāsabhāsthīni A tālapattrikāH tālamūlikā A kadamvasyaH kadambarasya A
pītāni śarkkarāṃ bhindyuḥ surayoṣṇodakena vā ||
vṛttakaṇṭaka vījāni cūrṇṇam mākṣikasaṃyutaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.7.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vṛttakaṇṭaka
vṛttakaṇṭaka
H

trikaṇṭaka
A
vījānivījāniH sya bījānāṃ A
avikṣīreṇa saptāhaṃ peyam aśmaribhedanaṃ ||
dravyāṇāñ ca ghṛtoktānāṃ kṣārāviṇmūtragālitaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
peyamH om. A aśmaribhedanaṃH aśmarībhedanaṃ A dravyāṇāñ ca
dravyāṇāñ ca
H
pibet |
dravyāṇāṃ tu
A
kṣārāviṇmūtragālitaḥH kṣāro 'vimūtragālitaḥ A
grāmyasattvaśakṛtkṣāraiḥ saṃyuktaṃ kṣārasādhitaṃ ||
tatroṣakādirāvāpaḥ kāryas trikaṭukāyutaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saṃyuktaṃH saṃyuktaḥ A kṣārasādhitaṃH sādhitaḥ A tatroṣakādirāvāpaḥ
tatroṣakādirāvāpaḥ
H
śanaiḥ |
tatroṣakādirāvāpaḥ
A
kāryasH kārya A trikaṭukāyutaḥH strikaṭukānvitaḥ A
kṣāra eṣośmarīṃ gulmaṃ śarkkarāṃś ca bhinattyapi ||
tilāpāmārggakadalīpalāsayavavalvajāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣāraH eṣa kṣāro A eṣośmarīṃH 'śmarīṃ A śarkkarāṃś caśarkkarāṃś caH śarkarāṃ ca A bhinattyapiH bhinatty api A tilāpāmārggakadalīpalāsayavavalvajāḥ
tilāpāmārggakadalīpalāsayavavalvajāḥ
H

tilāpāmārgakadalīpalāśayavakalkajaḥ
A
kṣāraḥ peyo 'vimūtreṇa śarkkarāśmaribhedanaḥ ||
pāṭalīkaravīrāṇāṃ kṣāram evaṃ samācaret |
[cf. 1938 ed. 4.7.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śarkkarāśmaribhedanaḥśarkkarāśmaribhedanaḥH śarkarānāśanaḥ paraḥ A pāṭalīkaravīrāṇāṃ
pāṭalīkaravīrāṇāṃ
H

pāṭalākaravīrāṇāṃ
A
kṣāramH kṣāra A evaṃH mevaṃ A
śvadaṃṣṭrāyaṣṭikāvrahmī kalkam vākṣasamam pivet ||
sahailakākṣai peyau vā tathāsau bhañjanārkkajau |
[cf. 1938 ed. 4.7.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vākṣasamamH vā 'kṣasamaṃ A sahailakākṣai
sahailakākṣai
H

sahaiḍakākhyau
A
tathāsauH śobhāñja A bhañjanārkkajauH nakamārkavau A
kapotavaṅkamūlam vā pived amlaṃ surādibhiḥ ||
tatsiddham vā pivet kṣīraṃ vedanābhir upadrutaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kapotavaṅkamūlam vākapotavaṅkamūlam vāH kapotavaṅkāmūlaṃ vā A pived amlaṃH pibed amlaiḥ A
harītakyādi siddham vāsiddham vāpi punarnnave ||
sarvvathaivopayujyāḥ syur ggṇo vīratarādikaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vāsiddhamH vā varṣābhūsiddham A vāpiH om. A punarnnaveH eva vā A sarvvathaivopayujyāḥ
sarvvathaivopayujyāḥ
H

sarvathaivopayojyaḥ
A
syurH syād A ggṇoH gaṇo A
ghṛtaiḥ kṣāraiḥ kaṣāyaiś ca kṣīraiḥ sottarabastibhiḥ ||
yadi naivopaśāmyeta cchedas tatrottaro vidhiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
naivopaśāmyetaH nopaśamaṃ gacchec A
niścitasyāsya vaidyasya yataḥ siddhir iha dhruvā ||
upakramo jaghanyoyam ataḥ samparikīrttitaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.7.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
niścitasyāsyaH kuśalasyāpi A siddhirH siddhi A ihaH riha A
akriyāyāṃ dhruvo mṛtyuḥ kriyāyāṃ saṃśayo bhavet ||
tasmād āpṛcchya karttavyam īśvaraṃ sādhukāriṇā ||
[cf. 1938 ed. 4.7.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
akriyāyāṃH akriyāyaṃ A
athārogyāgārthinam upasnigdham apakṛṣṭadoṣam īṣat karṣitam abhyaktam abhuktavantaṃ sninnaśarīraṃ kṛtamaṅgalasvastivācanam agropaharaṇīyoktena vidhinānena sasambhṛtasambhāram āśvāsya tato valavantam aviklavam ājānusame phalake prāgupaveśya puru ṣan tasyotsaṅge niṣaṇṇapūrvakāyamuttānaṃ unnatakaṭīkaṃ vastracumbhalakopaviṣṭaṃ saṅkucatijānukurpparamitareṇa sahāvavaddhaṃ | sūtrakena śāṭakena vātataḥ svabhyaktanābhipradeśapārśvasyāvamṛdya muṣṭinā pīḍayed adho nābher yāvad aśma ryadhaḥ pratipanneti | tataḥ snehābhyakta kliptanakho vāmahastapradeśinī madhyamāṅgulyau praṇidhāyānusevanīm āsādya prayatnavalābhyāṃ meḍhragudayor antaramānayitvā nirvvalīkamanāyatanamaviṣamañ ca basti sanniveśya bhṛśamutpīḍayed aṅgulībhyāṃ yadā granthirivonnataṃ śalyam bhavati ||
[cf. 1938 ed. 4.7.30]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
athārogyāgārthinamHpc atha rogānvitam A athārogyārthinam Hac karṣitamkarṣitamH karśitam A abhyaktamH abhya A abhuktavantaṃH kta A sninnaśarīraṃH svinnaśarīraṃ A kṛtamaṅgalasvastivācanamH bhuktavantaṃ kṛtabalimaṅgalasvastivācanam A vidhinānenaH vidhānenopa A sasambhṛtasambhāramH kalpitasambhāram A prāgupaveśyaH prāgupaviṣṭānya A puru ṣanpuru ṣanH puru A tasyotsaṅgeH ṣasyotsaṅge A niṣaṇṇapūrvakāyamuttānaṃH niṣaṇṇapūrvakāyam uttānam A vastracumbhalakopaviṣṭaṃvastracumbhalakopaviṣṭaṃH vastrādhārakopaviṣṭaṃ A saṅkucatijānukurpparamitareṇaH saṅkucitajānukūrparamitareṇa A sūtrakenaH sūtreṇa A śāṭakenaH śāṭakair A svabhyaktanābhipradeśapārśvasyāvamṛdyasvabhyaktanābhipradeśapārśvasyāvamṛdyaH svabhyaktanābhipradeśasya vāmapārśvaṃ vimṛdya A pīḍayed adhoH vapīḍayed adho A pratipannetiH prapanneti A snehābhyaktaH snehābhyakte A kliptanakhoH klṛptanakhe A madhyamāṅgulyauH madhyame aṅgulyau pāyau A meḍhragudayorH pāyumeḍh A antaramānayitvāH rāntaram ānīya A nirvvalīkamanāyatanamaviṣamañ canirvvalīkamanāyatanamaviṣamañ caH nirvyalīkamanāyatamaviṣamaṃ ca A bastivastiH vastiṃ A bhṛśamutpīḍayed aṅgulībhyāṃH bhṛśam utpīḍayed aṅgulibhyāṃ A yadāH yathā A
sa ced gṛhītaśalye tu vivṛttākṣo vicetanaḥ |
hatavallamvate śīrṣā nirvvikāro mṛtopamaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.7.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
hatavallamvate
hatavallamvate
H

hatavallamba
A
śīrṣāH śīrṣaś ca A
na tasya nirharecchalyan nirhatepi mriyeta saḥ |
vinā tv etair vvikārais tu samāharttum upācaret ||
[cf. 1938 ed. 4.7.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nirhatepiH nirharet tu A tv etairH tv ete A vvikārais tuvvikārais tuH ṣu rūpeṣu A samāharttumH nirhartuṃ A upācaretH prayateta vai A
tataḥ sevanyāḥ savye pārśve sevanī yavamātreṇāvamucyāvacārayec chastraṃ | aśmarīpramāṇād dakṣiṇato vā kriyā saukaryahetor ity eke | yathā na bhidyate na vacūrṇṇyate vā tathā prayateta || taccūrṇṇam alpam apy evasthitaṃ hi punaḥ parivṛddham eti | tasmāt mamagrām agravakrenādadīta | strīṇān tu bastiḥ pārśvagato garbbhāsayasannicayas tasmā t tāsām mutsaṅgavac chastraṃ pātayet || atonyathā khalvāsām mūtrasrāvī vraṇo bhavati || puruṣasya vā mūtraprasekakṣaṇanād aśmarī vraṇādṛte bhinnabastir ekadhā dvidhā vā na bhavati | dvidhā bhinnabastikāśmarīko pi na sidhyati | aśmarīnimittaś ca vraṇam ekadhā bhinnabasti vidhinā jīvati śastrakriyābhyāṃ śastravihitāc chedābhiṣyandaparivṛddhatvāc ca śalyasya jīved iti | uddhṛtaśalyam uṣṇodakadroṇyāṃ cāvagāhya svedayet tathāhi bastir asṛjā na pūryate |
[cf. 1938 ed. 4.7.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sevanyāḥH om. A sevanīH sevanīṃ A yavamātreṇāvamucyāvacārayecH yavamātreṇa muktvā'vacārayec A aśmarīpramāṇādH aśmarīpramāṇaṃ A yathā naH yathā sā na A bhidyate naH bhidyate A vacūrṇṇyate vāH cūrṇyate vā A prayatetaH prayate A taccūrṇṇamem. ta, cūrṇam A tac cūrṇṇam H evasthitaṃ hieva sthitaṃ hiH avasthitaṃ hi A parivṛddhamH parivṛddhim A mamagrāmH samastām A agravakrenādadītaagravakrenādadītaH agravakreṇādadīta A bastiḥvastiḥH basti A garbbhāsayasannicayasgarvbhāsayasannicayasH garbhāśayaḥ sannikṛṣṭaḥ A mutsaṅgavacH utsaṅgavacch A bhavatiH bhavet A mūtraprasekakṣaṇanād aśmarīmūtraprasekakṣaṇanād aśmarīH mūtraprasekakṣaṇanān mūtrakṣaraṇam, aśmarī A dvidhā vā naH 'pi na A bhinnabastikāśmarīko pi nabhinnavastikāśmarīko pi naH bhinnabastirāśmariko na A aśmarīnimittaś caH aśmarī A vraṇamH vraṇanimittam A bhinnabastibhinnavastiH bhinnabastir A vidhināH om. A śastrakriyābhyāṃH kriyābhyā A śastravihitācH sācchāstravihitacch A chedābhiṣyandaparivṛddhatvāc caH edānniḥsyandaparivṛddhatvāc ca A jīved itiH iti A uṣṇodakadroṇyāṃH tūṣṇodakadroṇyām A cāvagāhyaH avagāhya A bastirem. hastir A vasti H asṛjā naA rasṛjā na H pūryatepūryate |H pūryate, pūrṇaṃ vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ puṣpanetreṇa vidadhyāt A
pūrṇṇe vā kṣīravṛkṣakaṣāyaṃ tu puṣpanetreṇa yojitaṃ |
nirhared aśmarīcūrṇṇaṃ raktam bastigatañ ca yat ||
[cf. 1938 ed. 4.7.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pūrṇṇe vāH bhavati cātra A kṣīravṛkṣakaṣāyaṃH
kṣīravṛkṣakaṣāya
A
tuH stu A yojitaṃH yojitaḥ A nirhared aśmarīcūrṇṇaṃ
nirhared aśmarīcūrṇṇaṃ
H

nirhared aśmarīṃ tūrṇaṃ
A
mūtraviśuddhyarthañ ca asmai guḍasauhity am vitacaret | uddhṛtya cainaṃ madhughṛtābhyaktaṃ vraṇaṃ mūtraviśodhanena dravyeṇa siddhām uṣṇāṃ yavāgūṃ saghṛtāṃ pāyayed ubhayataḥ kālaṃ trirātraṃ | trirātrād ūrddhvaṅ guḍapragāḍhena payasā mṛdvodanam alpam bhojayet | daśarātrād ūrddhvaṃ phalāmlair jāṅgalarasair ddaśarātrañ cainam apramattaḥ svedayet || kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa cāsya vraṇaṃ prakṣālayet | lodhramadhukamañjiṣṭhāprapuṇḍarīkakalkair vvraṇam pratigrāhayet | eteṣv eva ca haridrāyuteṣu ghṛtam vipakvam vraṇābhyañjanam iti || styānaśoṇitañ cottarabastibhir upācaret | saptarātrāca ca mārggam apratipadyamāne mūtre yathoktavidhānena vraṇam agninā dahet | svamārggam pratipanne cottaravastyā sthāpanānuvāsanair upācaret madhukakaṣāyair iti | yadṛcchayā mūtramārggam apratipannāṃ saktāśmarīṃ vā srotasāpaharet || vidāryavānālaṃ śastreṇāgracakreṇa rūḍhavraṇaś cāṅganāśvanaganāgarathadrumān nārohed varṣaṃ | nāpsu plaved bhuñjīta vāguru |
[cf. 1938 ed. 4.7.35]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
mūtraviśuddhyarthañ caH mūtramārgaviśodhanārthaṃ cā A asmaiH smai A guḍasauhity amH guḍasauhityaṃ A vitacaret | uddhṛtyavitaret, uddhṛtyavitaret | uddhṛtyaHpc vitaret uddhṛtyavitaret, uddhṛtyavitaret | uddhṛtya A​Hac madhughṛtābhyaktaṃmadhughṛtābhyaktaṃH madhughṛtābhyakta A mūtraviśodhanenaH mūtraviśodhana A dravyeṇaH dravya A yavāgūṃH om. A pāyayed ubhayataḥH yavāgūṃ pāyayetobhaya A bhojayetH bhojayed daśarātraṃ (mūt A daśarātrād ūrddhvaṃdaśarātrād ūrddhvaṃH rāsṛgviśuddhyarthaṃ vraṇakledanārthaṃ ca), daśarātrād ūrdhvaṃ A ddaśarātrañH upācaret, tato daśarātraṃ A kṣīravṛkṣakaṣāyeṇaH snehena dravasvedena vā, kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa A lodhramadhukamañjiṣṭhāprapuṇḍarīkakalkairH rodhramadhukamañjiṣṭhāprapauṇḍarīkakalkair A eva caH eva A ghṛtamH tailaṃ ghṛtaṃ vā A saptarātrāca caH saptarātrāc ca s A mārggamH vamārgam A yathoktavidhānenayathoktavidhānenaH vraṇaṃ yathoktena vidhinā da A vraṇamH hed a A agnināH gninā A dahetH om. A svamārggamH svamārga A upācaretH upācaren A madhukakaṣāyairH madhurakaṣāyair A yadṛcchayāH yadṛcchayā vā A mūtramārggamH mūtramārga A apratipannāṃH pratipannām A saktāśmarīṃH antarāsaktāṃ śukrāśmarīṃ A vāH śarkarāṃ vā A srotasāpaharetH srotasā'paharet, evaṃ A vidāryavānālaṃH cāśakye vidārya nāḍīṃ A śastreṇāgracakreṇaśastreṇāgracakreṇaH śastreṇa baḍiśenoddha A rūḍhavraṇaśH ret | rūḍhavraṇaś A nārohedH nāroheta A plavedH plaveta A
tatra mūtravahacchedāt maraṇaṃ | mūtrapūrṇṇavasteḥ śukravahacchedāt maraṇaṃ | klaivyam vā phalasrotopaghātād dhvajabhaṅgaḥ | mūtraprasevakacchedān mūtraśravaṇaṃ | sevanīcchedādrujā prādurbbhāvaḥ | bastigudaviddhalakṣaṇaṃ prāg uktam iti ||
[cf. 1938 ed. 4.7.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatraH mūtravahaśukravahamuṣkasroto mūtraprasekasevanīyonigudabastīnaṣṭau pariharet | tatra A mūtravahacchedātmūtravahacchedātH mūtravahacchedān A śukravahacchedātH śukravahacchedān A phalasrotopaghātādH muṣkasrotaüpaghātād A mūtraprasevakacchedānH mūtraprasekakṣaṇanān A mūtraśravaṇaṃH mūtraprakṣaraṇaṃ A sevanīcchedādrujāH sevanīyonicchedādrujaḥ A
bhavati cātra ||
marmmāṇṇyetānyasaṃvudhya srotojāni śarīriṇāṃ |
vyāpādayed vahūn martyā cchastrakarmmāpaṭur bbhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.7.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
marmmāṇṇyetānyasaṃvudhya
marmmāṇṇyetānyasaṃvudhya
H

marmāṇy aṣṭāv asaṃbudhya
A
srotojāniH srotajāni A martyāH martyān A cchastrakarmmāpaṭurH śastrakarmāpaṭu A bbhiṣakvbhiṣakH rbhiṣak A
sevanī śukraharaṇī srotasīphalayor ggudaḥ |
mūtrasekaṃ mūtravahaṃ tathā bastim ihāṣṭamam iti ||
[cf. 1938 ed. 4.7.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
srotasīphalayorH srotasī phalayo A ggudaḥH rgudam A tathāH yonirbastistathā' A bastimvastimH om. A ihāṣṭamamH ṣṭamaḥ A itiH om. A
cikitsāyāṃ saptamo 'dhyāyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cikitsāyāṃH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne'śmarīcikitsitaṃ A saptamoH nāma saptamo' A 'dhyāyaḥ'dhyāyaḥ ||H dhyāyaḥ A

Adhyāya 8 (draft based on MS H)

athāto bhagandarāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pañca bhagandarā vyākhyātāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pañcaH yathovāca bha A bhagandarāH gavān dhanvantariḥ A vyākhyātāḥH om. A
teṣv asādhyaḥ śambūkāvarttaḥ śalyanimittaś ca | śeṣāḥ kṛcchrasādhyāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
teṣvH pañca bhagandarā vyākhyātāḥ, teṣv A
tatra bhagandarapiṭakopadrutam āturam apatarppaṇād yena virecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopacaret | apakkvapiṭakaṃ | pakkveṣu copasnigdhamavagāḍhasvinnaṃ śayyāyāṃ saṃveśyārśasamiva yantrayitvā bhagandaram abhis amīkṣya parācīnamarvākcīnaṃ bahirmmukhamantarmukham vā tataḥ prādāyeṣaṇīnnamayitvā śāyasamuddharecchastreṇa | antarmukhañ caivama śakyaṃ yantram praṇidhāya pravāhato bhagandaramaukhamāsādyeṣaṇīn datvā śastram pātayet | āsādya cāgniṃ kṣāraṃ ceti sāmānyaṃ sarvveṣu
[cf. 1938 ed. 4.8.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhagandarapiṭakopadrutamH bhagandarapiḍakopadruta A āturamH mātura A apatarppaṇādapatarppaṇādH mapatarpaṇā A yenaH di A virecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopacaret | apakkvapiṭakaṃvirecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopacaret | apakkvapiṭakaṃH virecanāntenaikādaśavidhenopakrameṇopakrametāpakvapiḍakaṃ A pakkveṣuH pakveṣu A copasnigdhamavagāḍhasvinnaṃH copasnigdhamavagāhasvinnaṃ A saṃveśyārśasamivaH sanniveśyārśasamiva A abhisH om. A amīkṣyaH samīkṣya A parācīnamarvākcīnaṃH parācīnamavācīnaṃ A bahirmmukhamantarmukham vābahirmmukhamantarmukham vāH vā A prādāyeṣaṇīnnamayitvāH praṇidhāyaiṣaṇīmunnamya A śāyasamuddharecchastreṇaH sāśayamuddharecchastreṇa A antarmukhañH antarmukhe A caivamaH caivaṃ sa A śakyaṃ yantramśakyaṃ-yantramH myagyantraṃ A pravāhatoH pravāhamāṇasya A bhagandaramaukhamāsādyeṣaṇīnH bhagandaramukhamāsādyaiṣaṇīṃ A cāgniṃH vā 'gniṃ A sāmānyaṃH etat sāmānyaṃ A
viśeṣatas tu nānyatare vraṇaṃ kuryād bhiṣak tu śataponake |
tatas tāsūparūḍhāsu śeṣā nāḍīrupācaret |
[cf. 1938 ed. 4.8.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nānyatareH nāḍyantare A vraṇaṃH vraṇān A tatas
tatas
H

tata
A
tāsūparūḍhāsutāsūparūḍhāsuH steṣūparūḍheṣu A
gatayo nyonyasaṃbandhā bahvyāś chindyānyanekadhā ||
nāḍīranabhis ambaddhā yaś chinaty ekadhā bhiṣak |
[cf. 1938 ed. 4.8.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nyonyasaṃbandhāH 'nyonyasaṃbaddhā A bahvyāśbahvyāśH bāhyāś A chindyānyanekadhāH chedyās tv anekadhā A nāḍīranabhis
nāḍīranabhis
H

nāḍīr anabhi
A
ambaddhā yaśH saṃbaddhā yaś A chinatychinatyH chinatty A
sa kuryād vivṛtaṃ jantor mmārggaṅ gudavidāraṇaṃ ||
tasya ttraṃ vivṛtaṃ mārggam viṇmūtre tu prapadyataḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mmārggaṅH vraṇaṃ A ttraṃH tad A viṇmūtreH viṇmūtram A tuH anugacchati A prapadyataḥH om. A
sāṭopaṃ gudaśūlañ ca karoti pavano bhṛśaṃ ||
tatrāpi śatatamtro 'pi bhiṣak guhyed asaṃśayaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.8.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sāṭopaṃH āṭopaṃ A tatrāpi
tatrāpi
H

tatrādhi
A
śatatamtroH gatatantro A bhiṣakH bhiṣaṅ A
tasmān na vivṛtaḥ kāryo vraṇas tu śataponake ||
vyādhau tanu bahucchidre bhiṣajā sādhu jānatā |
[cf. 1938 ed. 4.8.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tanuH tatra A sādhuH vai vi A
arddhalāṅgalalakaś chedaḥ kāryo lāṅgalako 'pi vā ||
sarvvatobhadrako vāpi kāryo gotīrthako 'pi vā |
[cf. 1938 ed. 4.8.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
arddhalāṅgalalakaśH ardhalāṅgalakaś A vāpivā-piH vā 'pi A
sarvvānā srāvamārggas tu pradahed bhiṣag agninā ||
sukumārasya bhīroś ca duḥkaraḥ śataponakaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvvānāH sarvataḥ A srāvamārggas tuH snāvamārgās tu A pradahedpradahedH dahed A bhiṣag agnināH vaidyas tathā 'gninā A bhīrośH bhīro A caH rhi A
tatra dhīraḥ pramāṇajñaḥ svedam āśu prayojayet ||
svedadravyair yathoktais tu kṛsarāpāyasais tathā |
[cf. 1938 ed. 4.8.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatraH rujāsnāvāpahaṃ tat A dhīraḥH om. A pramāṇajñaḥpramāṇajñaḥH ra A svedamA sveda H āśuA māśu H yathoktais tuH yathoddiṣṭaiḥ A kṛsarāpāyasaiskṛsarāpāyasaisH kṛśarāpāya A tathāH sādibhiḥ A
grāmyānūpodakair mmāṃsair llāvādyair vvāpi viṣkiraiḥ ||
vṛkṣādanīmathair aṇḍam bitvādiñ ca gaṇan tathā |
[cf. 1938 ed. 4.8.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
grāmyānūpodakairH grāmyānūpaudakair A vvāpiH vā 'pi A bitvādiñ cabitvādiñ caH bilvādiṃ ca A
kaṣāyaṃ sukṛtaṃ kṛtvā tataḥ kumbhe nidhāpayet ||
nāḍīsvedena tenāsya tad vraṇaṃ svedayet tataḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tataḥH sneha A nidhāpayetH niṣecayet A tadH taṃ A tataḥH bhiṣak A
tilānatasibījāni yavagodhūmakodravān ||
lavaṇāmlakavarggaś ca sthālyām ādhāya sādhayet |
[cf. 1938 ed. 4.8.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tilānatasibījāniH tilair aṇḍātasīmāṣa A yavagodhūmakodravānH yavagodhūmasarṣapān A lavaṇāmlakavarggaś ca
lavaṇāmlakavarggaś ca
H

lavaṇānyamlavargaṃ ca
A
sthālyāmH sthālyā A ādhāyaH mevopa A
āturaṃ svedayet tatra tathā sidhyati kurvvataḥ ||
svinnañ ca pāyayed enaṃ kuṣṭhañ ca lavaṇāni ca |
[cf. 1938 ed. 4.8.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tatraH tena A
vacāhiṅgvajamodaś ca samabhāgāni sarppiṣā ||
mārdvīkenāthavāmlena surāsauvīrakeṇa vā |
[cf. 1938 ed. 4.8.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vacāhiṅgvajamodaś caH vacāhiṅgvajamodaṃ ca A mārdvīkenāthavāmlena
mārdvīkenāthavāmlena
H

mārdvīkenāthavā 'mlena
A
tato madhukatailena tasya siñced vraṇam bhiṣak ||
pratisārayed gudañ cāsya tailair vvātarujāpahaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vraṇamH om. A bhiṣakH bhiṣag A pratisārayed
pratisārayed
H
braṇam |
pariṣiñced
A
vidhinānena viṇmūtraṃ svamārggam anupadyate ||
anye copadravās tīvrāḥ sidhyanty atra na saṃśayaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vidhinānenaH vidhinā 'nena A anupadyateH adhigacchati A copadravāsH copadravā A tīvrāḥH stīvrāḥ A sidhyantyH sidhyant A atra naatra naH yatra na A
taponake samākhyātam uṣṭragrīve kriyāṃ śṛṇu ||
eṣyoṣṭragrīvam āsādya cchitvā kṣāran nipātayet |
[cf. 1938 ed. 4.8.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
taponakeH śatapona A samākhyātamH ka ākhyāta A eṣyoṣṭragrīvam
eṣyoṣṭragrīvam
H

athoṣṭragrīva
A
āsādyaH meṣitvā A
pūtimāṃsaṃ vyapohārtham agniratra na pūjitaḥ |
athainaṃ ghṛtasaṃvṛṣṭais tilaiḥ piṣṭaiḥ pralepayet |
[cf. 1938 ed. 4.8.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pūtimāṃsaṃH pūtimāṃsa A vyapohārthamH vyapohārtha A agniratra naH magniratra na A ghṛtasaṃvṛṣṭaisH ghṛtasaṃsṛṣṭais A pralepayetH prapepayet A
bandhaṃ yathāvat kurvvīta pariṣekaś ca sarppiṣā ||
tṛtīye divase muktvā yathāsvaṃ śodhayed bhiṣak |
[cf. 1938 ed. 4.8.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yathāvatH tato 'nu A pariṣekaś caH pariṣekaṃ tu A
tataḥ śuddhim viditvā tu ropayīta yathākramaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.23ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śuddhimśuddhimH śuddhaṃ A viditvā tuH viditvā ca A ropayītaH ropayet tu A
etat karmma samākhyātaṃ sarvveṣām anupūrvvaśaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.23a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
utkṛtyāśrāvamārggan tu parisrāviṇi buddhimān ||
[cf. 1938 ed. 4.8.23cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
utkṛtyāśrāvamārggan tuutkṛtyāśrāvamārggan tuH utkṛtyāsrāvamārgaṃs tu A
kṣāreṇa vā srāvagatin dahed dhutavahena vā |
sukhoṣṇenānutailena secayed gudamaṇḍalaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sukhoṣṇenānutailena
sukhoṣṇenānutailena
H

sukhoṣṇenāṇutailena
A
upanāham pradehāṃś ca mūtrakṣārasamanvitaṃ |
vāmanīyauṣadhair yuktām pariṣekāṃś ca mātrayā ||
[cf. 1938 ed. 4.8.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
upanāhamH upanāhāḥ A pradehāṃś capradehāṃś caH pradehāś ca A mūtrakṣārasamanvitaṃmūtrakṣārasamanvitaṃH mūtrakṣārasamanvitāḥ A yuktāmH kāryāḥ A pariṣekāṃś caH pariṣekāś ca A
mṛdubhūtaṃ viditvainam alpasrāvaṃ rujānvitaṃ |
gatimanviṣya śastreṇa cchindyāt kharjjūrapatrakam ||
[cf. 1938 ed. 4.8.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viditvainamH viditvaina A alpasrāvaṃH malpasrāva A rujānvitaṃH ruganvitam A kharjjūrapatrakamkharjjūrapatrakamH kharujūrapatrakam A
candrārdha candraṃ vajraṃ ca sūcīmukhaṃ parāṅmukhaṃ |
chittvāgninā dahec cāpi pādyakṣāreṇa vā tataḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
candrārdhacandrārdhaH candrārdhaṃ A candraṃH candra A vajraṃ caH cakraṃ ca A sūcīmukhaṃH sūcīmusva A parāṅmukhaṃparāṅmukhaṃH mavāṅmukham A chittvāgninā
chittvāgninā
H

chittvā 'gninā
A
cāpiH sam A pādyakṣāreṇa vāH yagevaṃ kṣāreṇa vā A tataḥH punaḥ A
tataḥ saṃśodhanais tīkṣṇair mmṛdupūrvvam viśodhayet |
bahirantarmmukhaṃ cāpi śiśor yasya bhagandaraṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tīkṣṇairH eva A mmṛdupūrvvamH mṛdupūrvair A bahirantarmmukhaṃ
bahirantarmmukhaṃ
H

bahirantarmukhaś
A
śiśorH śiśo A yasyayasyaH ryasya A bhagandaraṃH bhagandaraḥ A
tasyāhitam virekāgniḥ śastrakṣārāvatāraṇaṃ |
yad yat mṛdu ca tīkṣṇañ ca tat tasyām avatārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.8.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
virekāgniḥH virekāgni A śastrakṣārāvatāraṇaṃH śastrakṣārāvacāraṇam A tatH tat tat A tasyāmH tasyā A avatārayetH vacārayet A
rajanyāragvadhaukālācūrṇṇam madhughṛtāplutaṃ |
sūtravarttipraṇihitaṃ vraṇānāṃ śodhanam paraṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rajanyāragvadhaukālācūrṇṇamH āragvadhaniśākālācūrṇaṃ A sūtravarttipraṇihitaṃ
sūtravarttipraṇihitaṃ
H

agravartipraṇihitaṃ
A
paraṃH hitam A
yogo 'yan nāśayatyāśu gatim megham ivānilaḥ |
āgantuje bhiṣaḍīṃ śastreṇotkṛtya yatnataḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
meghamH megha A ivānilaḥH mivānilaḥ A bhiṣaḍīṃbhiṣaḍīṃH bhiṣaṅnāḍīṃ A
jamvoṣṭenāgnivarṇṇena taptayā vā śalākayā |
dahed yathoktam matimān taṃ vraṇaṃ susamāhitaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
jamvoṣṭenāgnivarṇṇenajamvoṣṭenā-gnivarṇṇenaH jambvoṣṭenāgnivarṇena A taṃtaṃH staṃ A
krimighnañ ca vidhiṅ kuryāc chalyāpanayam eva ca |
pratyākhyāyaiṣa cārabhyo varjyāś cāpi tridoṣajāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
krimighnañ caH kṛmighnaṃ ca A chalyāpanayamH chalyānayanam A varjyāśvarjyāśH varjyaś A tridoṣajāḥH tridoṣajaḥ A
etat karmma samākhyātaṃ sarvveṣām anupūrvvaśaḥ |
eṣāṃ tu śastrapātena vedanā yadi jāyate ||
[cf. 1938 ed. 4.8.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvveṣāmH sarveṣā A anupūrvvaśaḥanupūrvvaśaḥH manupūrvaśaḥ A śastrapātenaH śastrapatanā A vedanāH dvedanā A yadiH yatra A
tatrānutailenoṣṇena pāyoḥsekaḥ praśasyate |
vātaghnakvāthasaṃpūrṇṇāṃ sthālīṃ cchidrasarāvikāṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatrānutailenoṣṇenatatrānutailenoṣṇenaH tatrāṇutailenoṣṇena A pāyoḥsekaḥH pariṣekaḥ A vātaghnakvāthasaṃpūrṇṇāṃ
vātaghnakvāthasaṃpūrṇṇāṃ
H

vātaghnauṣadhasaṃpūrṇāṃ
A
cchidrasarāvikāṃH chidraśarāvikām A
snehābhyaktagudastaptāmadhyāsīta sabāṣpikān |
nānyā vāspāharet svedaṃ śayānasya rujāharan ||
udakoṣṭhe vagāhye vā tathā śāmyati vedanā |
[cf. 1938 ed. 4.8.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nānyā
nānyā
H

nāḍyā
A
vāspāharetvāspāharetH vā 'syāharet A rujāharan || udakoṣṭherujāharan ||
udakoṣṭhe
H
rujāpaham |
uṣṇodake '
A
vagāhye vāva-gāhye vāH vagāhyo vā A
kadalīmṛgalopākapṛṣatājinasaṃvṛtāṃ ||
kārayed upanāhām vā sālvalādīm vicakṣaṇaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kadalīmṛgalopākapṛṣatājinasaṃvṛtāṃH kadalīmṛgalopākapriyakājinasaṃbhṛtān A kārayed upanāhām vā
kārayed upanāhām vā
H

kārayed upanāhāṃś ca
A
sālvalādīmH sālvaṇādīna A
kaṭutrikaṃ vacāhiṅgulavaṇāny atha dīpyakaṃ ||
pāyayed amlakaulanthāṃ surāsauvīrakādibhiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vacāhiṅgulavaṇānyH vacāhiṅgulavaṇān A athaH yatha A pāyayed amlakaulanthāṃ
pāyayed amlakaulanthāṃ
H

pāyayec cāmlakaulattha
A
jyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītṛvṛttilā |
kuṣṭhaṃ śatāhvā golomī tilvako girikarṇṇikā |
[cf. 1938 ed. 4.8.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
jyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītṛvṛttilājyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītṛvṛttilāH jyotiṣmatīlāṅgalakīśyāmādantītrivṛttilāḥ A
kāñcanaksīrkā caiva varggaḥ śodhanam iṣyate ||
tṛvṛttilā nāgadantī mañjiṣṭhā sahasarppiṣā |
[cf. 1938 ed. 4.8.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kāñcanaksīrkāH kāsīsaṃ kāñcanaksīr A caivaH yau A śodhanamH śodhana A tṛvṛttilā
tṛvṛttilā
H

trivṛttilā
A
sahasarppiṣāH payāa saha A
utsādanam bhavedetat saindhavakṣaudrasaṃyutaṃ ||
rasāñjanaṃ haridre dve mañjiṣṭhānimbapallavā |
[cf. 1938 ed. 4.8.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhavedetatH bhaved etat A mañjiṣṭhānimbapallavāH mañjiṣṭhānimbapallavāḥ A
tṛvṛttetovatīdantīkalko nāḍīvraṇāpahaḥ ||
kuṣṭhan tilātrivṛd dantī māgadhyaḥ saindhavam madhuḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tṛvṛttetovatīdantīkalkotṛvṛttetovatīdantīkalkoH trivṛttejovatīdantīkalko A tilātrivṛdH trivṛttilā A madhuḥH madhu A
rajanī triphalā tutthaṃ hitaṃ syād vraṇaśodhanam ||
māgadhyo madhukaṃ lodhraṃ kuṣṭhamelā hareṇavaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.8.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
lodhraṃH rodhraṃ A
samaṅgā dhātakī caiva sārivā rajanīdvayaṃ ||
priyaṅgavaḥ sarjjarasaṃ padmakam padmakesaraṃ |
[cf. 1938 ed. 4.8.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarjjarasaṃH sarjarasaḥ A
mātuluṅgasya patrāṇi madhūcchiṣṭaṃ sasaindhavaṃ ||
etat sambhṛtya sambhāraṃ tailan dhīro vipācayet |
[cf. 1938 ed. 4.8.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mātuluṅgasyaH sudhā vacā lāṅga A patrāṇiH lakī A
etad dhi gaṇḍamālāsu maṇḍale madhumehiṣu ||
ropaṇārthaṃ hitan tailaṃ bhagandaravināśanaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.8.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
etad dhietad dhiH etadvai A maṇḍaleH maṇḍaleṣv A madhumehiṣuH atha mehiṣu A
nyagrodhādir ggaṇo yaś ca hitaḥ śodhanaropaṇaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.47ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nyagrodhādirH nyagrodhādi A ggaṇo yaś caH gaṇaś caiva A śodhanaropaṇaḥH śodhanaropaṇe A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tailaṃ ghṛtaṃ vā tatpakvaṃ bhagandaravināśanam A
trṛvṛddantīharidrārkkamūlaṃ lohāśvamārakauḥ |
viḍaṅgasāran triphalā arkkasnuhīpayo madhu ||
[cf. 1938 ed. 4.8.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
trṛvṛddantīharidrārkkamūlaṃH trivṛddantīharidrārkamūlaṃ A lohāśvamārakauḥlohāśvamārakauḥH lohāśvamārakau A arkkasnuhīpayoH snuhyarkapayasī A
madhūcchiṣṭasamāyuktais tailam etair vvipācitaṃ |
bhagandaravināśārtham vraṇrogāpahaṃ śubhaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vvipācitaṃH vipācayet A bhagandaravināśārtham
bhagandaravināśārtham
H

bhagandaravināśār
A
vraṇrogāpahaṃH tha A śubhaṃH metadyojyaṃ viśeṣataḥ A
citrakārkkau trṛvṛtpāṭhā malayaṃ hayamārakaṃ |
sudhāṃ vacāṃ lāṅgalakīṃ haritālaṃ suvarccikāṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
trṛvṛtpāṭhāH trivṛtpāṭhe A malayaṃH malapūṃ A haritālaṃH saptaparṇaṃ A
jyotiṣmatīñ ca sambhṛtya tailan niṣpandanam pacet |
[cf. 1938 ed. 4.8.51ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
niṣpandanamH dhīro vipā A pacetH cayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. etad dhi syandanaṃ tailaṃ bhṛśaṃ dadyādbhagandare A
lākṣādikapratīvāpametadvidyād bhagandare ||
[cf. 1938 ed. 4.8.51.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śodhanaṃ ropaṇañ caiva sarvaṇṇīkaraṇan tathā |
dvivraṇīyam avakṣyeta vraṇāvasthāsu buddhimān ||
[cf. 1938 ed. 4.8.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvaṇṇīkaraṇanH sarvaṇakaraṇaṃ A dvivraṇīyam
dvivraṇīyam
H

dvivraṇīya
A
avakṣyetaH mavekṣeta A
chidrādūrddhvaṃ hared oṣṭham arśoyantrasya tatvavit |
tato bhagandare dadyād etad arddhendusannibhaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
hared oṣṭhamH hared oṣṭha A arśoyantrasyaH marśoyantrasya A tatvavitH yantravit A dadyād etad arddhendusannibhaṃdadyād etad a-rddhendusannibhaṃH dadyādetadardhendusannibham A
vyāyāmam maithunaṃ yuddhaṃ pṛṣṭhayānaṅ gurūṇi ca |
saṃvatsaram parihared uparūḍhavraṇo naraḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.8.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yuddhaṃH kopaṃ A
iti || ciki ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
iti || cikiiti || cikiH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne bhagandaracikitsitaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 9 (draft based on MS H)

athātaḥ kuṣṭhacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.9.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. viruddhādhyaśanāsātmyavegavighātaiḥ snehādīnaṃ cāyathārambhaiḥ pāpakriyayā purākṛtakarmayogāc ca tvagdoṣā bhavanti A
tvagdoṣī tu mānsadugdhadadhitilakulatthamāṣaniṣpāvekṣuvikārāmlapiṣṭamayānividāhyābhiṣyandīni divāsvapnavyavāyañ ca dūrata eva pariharet |
[cf. 1938 ed. 4.9.4]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tvagdoṣī tuH tatra tvagdoṣī A mānsadugdhadadhitilakulatthamāṣaniṣpāvekṣuvikārāmlapiṣṭamayānividāhyābhiṣyandīnimānsadugdhadadhitilakulatthamāṣaniṣpāvekṣuvikārāmlapiṣṭamayānividāhyābhiṣyandīniH māṃsavasādugdhadadhitailakulatthamāṣaniṣpāvekṣupiṣṭavikārāmlaviruddhādhyaśanājīrṇavidāhyabhiṣyandīni A divāsvapnavyavāyañ caem. divāsvapnaṃ vyavāyaṃ ca A divāsvapnavyavāayañ ca H dūrataH om. A evaH om. A
tataḥ śāliṣaṣṭikayavagodhūmaśyāmākakoradūṣoddālakānanavām bhuñjīta | mudgāḍhakyor anyatarasya sūpena yūṣeṇa vā || nambapattrāruṣkaraviyāmiśreṇa maṇḍūkapaṇttyavalgujāṭarūṣakapuṣpaiḥ sarppiḥsiddhaiḥ sarṣapatailasiddhair vvā | tiktavarggeṇa vābhihitena māṃsasātmyāya vā jāṅgalamānsasamedaṣkam vitaret | tailam vajrakam abhyaṅgārthe āragvadhādikaṣāyamutsādanārthe | pānapariṣekāvagāheṣu khadirakaṣāyam ity eṣa cāhāravibhāgaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.9.5]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śāliṣaṣṭikayavagodhūmaśyāmākakoradūṣoddālakānanavām bhuñjītaH śāliṣaṣṭikayavagodhūmakoradūṣaśyāmākoddālakādīnanavān bhuñjīta A sūpenaem. yūṣeṇa sūpena A cāhāra 3 sūpena H yūṣeṇa vāH vā A nambapattrāruṣkaraviyāmiśreṇanambapattrāruṣkaraviyāmiśreṇaH nimbapatrāruṣkaravyāmiśreṇa A maṇḍūkapaṇttyavalgujāṭarūṣakapuṣpaiḥem. maṇḍūkaparṇyavalgujāṭarūpikāpuṣpaiḥ A maṇḍūkapaṇttyavalgujāṭarūṣakapuṣpaiḥ ḥ H vābhihitenaH vā 'bhihitena A jāṅgalamānsasamedaṣkamjāṅgalamānsasamedaṣkamH jāṅgalamāṃsam amedaskaṃ A pānapariṣekāvagāheṣuH pānapariṣekāvagāhādiṣu ca A cāhāravibhāgaḥem. āhārācāravibhāgaḥ A cārāhavibhāgaḥ H
tatra pūrvvarūpeṣūbhayataḥ | saṃśodhanam āseveta | tvakprāpte saṃśodhanālepanāni | śoṇitaprāpte saṃśodhanālepanakaṣāyapā|naśoṇitāvasecanāni | māṃsaprāpte saṃśodhanālepanakaṣāyapānaśoṇitāvasekāriṣṭamanthaprāsān | caturthe dhātuprāpte yāpyenātmavataḥ samvidhānavataś ca | tatra saṃśodhanāc choṇitāvasekāc corddhvam bhallātakaśilājatukuruvakakhadirāsanāyaskṛtividhānam upaseveta | pañcame naivopakramet
[cf. 1938 ed. 4.9.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saṃśodhanam āsevetaem. saṃśodhanamāseveta | ta A saṃśodhanamāseveta H tvakprāpteH tra tvaksaṃprāpte A saṃśodhanālepanānisaṃśodhanālepanāniH śodhanālepanāni A saṃśodhanālepanakaṣāyapānaśoṇitāvasekāriṣṭamanthaprāsānsaṃśodhanālepanakaṣāyapānaśoṇitāvasekāriṣṭamanthaprāsān H śodhanālepanakaṣāyapānaśoṇitāvasecanāriṣṭamanthaprāśāḥ A caturtheH caturtha A dhātuprāpteH karmaguṇaprāptaṃ A yāpyenātmavataḥH yāpyamātmavataḥ A choṇitāvasekācH choṇitāvasecanāc A bhallātakaśilājatukuruvakakhadirāsanāyaskṛtividhānambhallātakaśilājatukuruvakakhadirāsanāyaskṛtividhānamH bhallātaśilājatudhātumākṣīkaguggulvagurutuvarakakhadirāsanāyaskṛtividhānam A upasevetaupaseveta H āseveta A pañcameH pañcamaṃ A
tatra prathamam eva kuṣṭhinaṃ snehapānenopakramet | meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāsāṅgaṣṭāguḍūcīdvipañcamūlasiddhantailaṃ ghṛtam vā vātakuṣṭhinām pānābhyaṅgayor vvidadhyāt | dhavāśvakarṇṇakakubhapalāśapicumarddamadhukalodhrasamaṅgāsiddhaṃ pittakuṣṭhināṃ | priyālasanāragvadhanimbasaptaparṇṇacitrakamaricavacākuṣṭhasiddhaṃ śleṣmakuṣṭhināṃ | bhallātakaviḍaṅgasiddham vā sarvveṣāṃ harītavyāmalakavibhītakapavolapicumarddāṭarūṣakakaṭurohiṇībhāradrāduṃrālabhātrāyamāṇāparppaṭakañcetyetad dvipalikyānijalāḍhake prakṣipya tatkaṣāyam pādāvaśiṣṭam avatārya ghṛtaprastham āvapet kalkapeṣyāṇi cemāni bheṣajāny arddhapalikyāni | trāyamāṇāmustendrayavācandanakirātatiktakapippalyaś cety etat mṛdvagnisiddham avatārya pāyayed etat tiktakan nāma sarppiḥ kuṣṭhajvaragulmārśograhaṇīdoṣapāṇḍurogavisarppaṣāṇḍhyaśamanaś ceti ||
[cf. 1938 ed. 4.9.7]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
snehapānenopakrametH snehapānavidhānenopapādayet A meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāsāṅgaṣṭāguḍūcīdvipañcamūlasiddhantailaṃmeṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāsāṅgaṣṭāguḍūcīdvipañcamūlasiddhantailaṃH meṣaśṛṅgīśvadaṃṣṭrāśārṅgeṣṭāgudūcīdvipañcamūlīsiddhaṃ tailaṃ A vātakuṣṭhināmH vātakuṣṭināṃ A dhavāśvakarṇṇakakubhapalāśapicumarddamadhukalodhrasamaṅgāsiddhaṃdhavāśvakarṇṇakakubhapalāśapicumarddamadhukalodhrasamaṅgāsiddhaṃH dhavāśvakarṇakakubhapalāśapicumardaparpaṭakamadhukarodhrasamaṅgāsiddhaṃ A pittakuṣṭhināṃH sarpiḥ pittakuṣṭhināṃ A priyālasanāragvadhanimbasaptaparṇṇacitrakamaricavacākuṣṭhasiddhaṃpriyālasanāragvadhafolio dscn3210 fol 232 (2nd half)nimbasaptaparṇṇacitrakamaricavacākuṣṭhasiddhaṃH priyālaśālāragvadhanimbasaptaparṇacitrakamaricavacākuṣṭhasiddhaṃ A bhallātakaviḍaṅgasiddham vāH bhallātakābhayāviḍaṅgasiddhaṃ vā A harītavyāmalakavibhītakapavolapicumarddāṭarūṣakakaṭurohiṇībhāradrāduṃrālabhātrāyamāṇāparppaṭakañcetyetadharītavyāmalakavibhītakapavolapicumarddāṭarūṣakakaṭurohiṇībhāradrāduṃrālabhātrāyamāṇāparppaṭakañcetyetadH om. A dvipalikyānijalāḍhakedvipalikyānijalāḍhakeH om. A prakṣipyaprakṣipyaH om. A tatkaṣāyamH om. A pādāvaśiṣṭamH om. A avatāryaH om. A ghṛtaprastham āvapetem. om. A ghṛtaprasthamāvapet H kalkapeṣyāṇikalkapeṣyāṇiH om. A cemāniH om. A bheṣajānyH om. A arddhapalikyāniarddhapalikyāniH om. A trāyamāṇāmustendrayavācandanakirātatiktakapippalyaśtrāyamāṇāmustendrayavācandanakirātatiktakapippalyaśH om. A cetyH om. A etatH om. A mṛdvagnisiddhamH om. A avatāryaH om. A pāyayed etatH om. A tiktakanH om. A nāmaH om. A sarppiḥH om. A kuṣṭhajvaragulmārśograhaṇīdoṣapāṇḍurogavisarppaṣāṇḍhyaśamanaśkuṣṭhajvaragulmārśograhaṇīdoṣapāṇḍurogavisarppaṣāṇḍhyaśamanaśH tuvarakatailaṃ bhallātakatailaṃ A cetiH veti A
saptaparṇṇātiviṣāśamyākakaṭurohiṇyamṛṇālaharītakyāmalakavibhītakapaṭolapicumarddaparppaṭakirātatiktakaharidrādurālabhātrāyamāṇāmustācandanapadmakaharidropakulyāviśvāmūrvvāśatāvarīśārivāṭarūṣakakuṭajendravāruṇīpātḥavṛkṣādanīgranthikā ceti | samabhāgāni kalkaḥ syāc caturgguṇaṃ sarppiḥ prakṣipya tad dviguṇam āmakaṃlarasas tac caturgguṇam āpas tad aikadhyaṃ mṛdvagnisiddham avatārya pāyayed etan mahātiktakaṃ nāma sarppiḥ kuṣṭhārśovātapittaviṣamajvarahṛdrogonmādagalagaṇḍagaṇḍamālāsaślīpadakāmalāpāṇḍurogaṣāṇḍhyakaṇḍūpāmādīm̐ś ca śamayed ity
[cf. 1938 ed. 4.9.8]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
saptaparṇṇātiviṣāśamyākakaṭurohiṇyamṛṇālaharītakyāmalakavibhītakapaṭolapicumarddaparppaṭakirātatiktakaharidrādurālabhātrāyamāṇāmustācandanapadmakaharidropakulyāviśvāmūrvvāśatāvarīśārivāṭarūṣakakuṭajendravāruṇīpātḥavṛkṣādanīgranthikāsaptaparṇṇātiviṣāśamyākakaṭurohiṇyamṛṇālaharītakyāmalakavibhītakapaṭolapicumarddaparppaṭakirātatiktakaharidrādurālabhātrāyamāṇāmustācandanapadmakaharidropakulyāviśvāmūrvvāśatāvarīśārivāṭarūṣakakuṭajendravāruṇīpātḥavṛkṣādanīgranthikāH saptaparṇāragvadhātiviṣekṣurapāṭhākaṭurohiṇyamṛtātriphalāpaṭolapicumardaparpaṭakadurālabhātrāyamāṇāmustācandanapadmakaharidropakulyāviśālāmūrvāśatāvarīsārivendrayavāṭarūṣakaṣaṭgranthāmadhukabhūnimbagṛṣṭikā A cetiH iti A samabhāgāniH samabhāgāḥ A syācH syāt, kalkāc A dviguṇamH dviguṇo A āmakaṃlarasasāmakaṃlarasasH dhātrīphalarasas A caturgguṇamH caturguṇā A āpasH āpā A tad aikadhyaṃH stadaikadhyaṃ A mṛdvagnisiddhamH om. A avatāryaH samāloḍya A pāyayed etanH vipacet, etan A kuṣṭhārśovātapittaviṣamajvarahṛdrogonmādagalagaṇḍagaṇḍamālāsaślīpadakāmalāpāṇḍurogaṣāṇḍhyakaṇḍūpāmādīm̐ś cakuṣṭhārśovātapittaviṣamajvarahṛdrogonmādagalagaṇḍagaṇḍamālāsaślīpadakāmalāpāṇḍurogaṣāṇḍhyakaṇḍūpāmādīm̐ś caH kuṣṭhaviṣamajvararaktapittahṛdrogonmādāpasmāragulmapiḍākāsṛgdaragalagaṇḍagaṇḍamālāślīpadapāṇḍurogavisarpārśaḥṣāṇḍhyakaṇḍūpāmādīñ A śamayed ityH chamayed iti A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. triphalāpaṭolapicumandāṭarūṣakakaṭurohiṇīdurālabhātrāyamāṇāḥ parpaṭakaś caiteṣāṃ dvipalikān bhāgāñjaladroṇe prakṣipya pādāv aśeṣaṃ kaṣāyam ādāya kalkapeṣyāṇīmāni sumatisrutasya kṣārasya kalpena tu saptakṛtvaḥ | tailaṃ śṛtaṃ tena caturguṇena śvitrāpahaṃ mrakṣaṇam etad agryam A
anyatamena ghṛtenopasnigdhasyaikāṃ dve tisraś catasraḥ pañca vā sirām vidhyet | maṇḍalāni cotsannāny eva likhet | abhīkṣṇaṃ pracched vā | samudraphenena cāvaghṛṣyāvalepayet | lākṣāsarjjarasāñjanaprapunāṭatejovatyāśvamārakārkkakuṭajarevatamūlakalkairmmūtrapiṣṭaiḥ pittapiṣṭair vvā || svarjjikātutthakāsīsaviḍaṅgāgāradhūmacitrakatrikaṭukasudhāharidrāsaindhavair vvā || etair eva ca kṣāravipakvaiḥ phāṇitam eva sañjātarasaiḥ |
[1938 ed. 4.9.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
anyatamenaH ato 'nyatamena A ghṛtenopasnigdhasyaikāṃghṛtenopasnigdhasyaikāṃH ghṛtena snigdhasvinnasyaikāṃ A sirāmH sirā A evaH ava A likhet | abhīkṣṇaṃH likhed abhīṣṇaṃ A pracched vāH pracchayed vā A samudraphenenaH samudraphenaśākagojīkākodumbarikāpa A cāvaghṛṣyāvalepayetH trair vā+avaghṛṣyālepayel A lākṣāsarjjarasāñjanaprapunāṭatejovatyāśvamārakārkkakuṭajarevatamūlakalkairmmūtrapiṣṭaiḥlākṣāsarjjarasāñjanaprapunāṭatejovatyāśvamārakārkkakuṭajarevatamūlakalkairmmūtrapiṣṭaiḥH lākṣāsarjarasarasāñjanaprapunnāḍāvalgujatejovatyaśvamārakārkakuṭajārevatamūlakalkair mūtrapiṣṭaiḥ A svarjjikātutthakāsīsaviḍaṅgāgāradhūmacitrakatrikaṭukasudhāharidrāsaindhavair vvā || etairsvarjjikātutthakāsīsaviḍaṅgāgāradhūmacitrakatrikaṭukasudhāharidrāsaindhavair vvā || etairH svarjikātutthakāsīsaviḍaṅgāgāradhūmacitrakakaṭukasudhāharidrāsaindhavakalkair vā, etānyevāvāpya kṣārakalpena niḥ A eva caH srute pālāśe A kṣāravipakvaiḥH kṣāre tato vipācya A phāṇitam evaem. phāṇītamiva A phāṇitameva H sañjātarasaiḥH saṃjātamavatārya lepayet, jyotiṣkaphalalākṣāmaricappilīsumanaḥpatrair vā A
svarjjikātutthakuṭajaviḍaṅgamaricalodhramanaḥśilācūrṇṇayuktair vvā | jyotiṣkaphalalākṣāmaricapippalīsumanāpattrair vvā |
[1938 ed. 4.9.10.2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
svarjjikātutthakuṭajaviḍaṅgamaricalodhramanaḥśilācūrṇṇayuktair vvāH svarjikākuṣṭhatutthakuṭajacitrakaviḍaṅgamaricarodhramanaḥśilākalair vā A jyotiṣkaphalalākṣāmaricapippalīsumanāpattrairjyotiṣkaphalalākṣāmaricapippalīsumanāpattrairH harītakīkarañjikāviḍaṅgasiddhārthakalavaṇarocanāvalgujaharidrākalkair A
harītakīkarañjikāviḍaṅgasiddhārthakalavaṇarocanāvalgujaharidrākalkair vvā |
[1938 ed. 4.9.10.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
manaḥśilārkkakṣīramaricakalkair vvā |
[1938 ed. 4.9.10.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
manaḥśilārkkakṣīramaricakalkairH haritālamanaḥśilārkakṣīratilaśigrumaricakalkair A
sarvvakuṣṭhāpahāḥ siddhā lepāḥ ṣaṭprakīrttitāḥ |
vaiśeṣikān atas tūrddhvan dardtrūśvitreṣu vakṣyate |
[1938 ed. 4.9.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvvakuṣṭhāpahāḥsarvvakuṣṭhāpahāḥH sarve kuṣṭhāpahāḥ A ṣaṭprakīrttitāḥH sapta prakīrtitāḥ A dardtrūśvitreṣudardtrūśvitreṣuH dadrūśvitreṣu A vakṣyateH me śṛṇu A
śrīveṣṭakuṣṭhaṃ kuṭajaṃ sarṣapo lākṣā vyoṣaṃ prapunāṭasya bījaṃ |
takreṇa piṣṭaḥ saharidralepo daddrūṣūkto mūlakābījayuktaḥ |
[1938 ed. 4.9.12]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śrīveṣṭakuṣṭhaṃHpc lākṣā kuṣṭhaṃ A śrīveṣṭakakuṣṭhaṃ Hac kuṭajaṃH om. A sarṣapoH sarṣapāḥ A lākṣāH śrīniketaṃ rātrir A prapunāṭasya𑑎 prapunāṭasyaH cakramardasya A takreṇa
takreṇa
H

kṛtvaikasthaṃ takra
A
saharidraleposaha2ridralepoH pralepo A daddrūṣūktodaddrūṣūktoH dadrūṣūkto A mūlakābījayuktaḥH mūlakād bījayuktaḥ A
Aṣṭāṅgahṛdaya Ci.19.85: lākṣā vyoṣaṃ prāpunāṭa ca bījaṃ | takronmiṣraḥ syād haridrā ca lepo dadrūṣūkto mūlakotthaṃ ca bījam || (Kunte 1939: 717).
sasaindhavaṃ prapunāṭasya bījaṃ rasāñjanaṃ saguḍaṃ kesarañ ca | rasena piṣṭāni kapitthajena |
śīghraṃ tīvrād arddravo nāśa iti pāṭhā śīghraṃ tīvraṃnāśayeyuś ca darddrūṃ |
[1938 ed. 4.9.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sasaindhavaṃ prapunāṭasyasasaindhavaṃprapunāṭasyaH sindhūdbhūtaṃ cakramardasya A bījaṃH bī A rasāñjanaṃH jami A saguḍaṃH kṣūdbhūtaṃ A kesarañ caH keśaraṃ A rasenaH om. A piṣṭāniH tār A kapitthajenaem. kṣyaśailam A kapitthaje H śīghraṃem.
piṣṭo
A
om. H
tīvrād arddravo nāśa iti pāṭhā śīghraṃem. lepo 'yaṃ kapitthādrasena dadrūs A na | śīghraṃtīvrādarddravonāśaitipāṭhā śīghraṃ H tīvraṃnāśayeyuś catīvraṃnāśayeyuś caH tūrṇaṃ nāśayatyeṣa yogaḥ A darddrūṃH om. A
jyotiṣmatīdṛmālaḥ śirīṣo nimbaḥ sarjjaḥ kuṭajaḥ sājakarṇṇaḥ | śīghran tīvrān āśayanty eva darddrīṃ snānālepodgharṣaṇeṣūpayuktaḥ ||
[1938 ed. 4.9.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
jyotiṣmatīdṛmālaḥjyotiṣmatīdṛmālaḥH hemakṣīrī vyādhighātaḥ A kuṭajaḥH vatsakaḥ A tīvrān āśayantytīvrānāśayantyH tīvrā nāśayantī A evaH ha A darddrīṃdarddrīṃH dadrūḥ A snānālepodgharṣaṇeṣūpayuktaḥsnānālepodgharṣaṇeṣūpayuktaḥH snānālepodgharṣaṇeṣūpayuktāḥ A
udumbarībhadranāmānuyāvai tasyā mūlam malayūmūlamisraṃ |
siddhan toye pītam uṣṇe sukhoṣṇaṃ sphoṭāñ chvitre puṇḍarīke ca kuryāt |
[1938 ed. 4.9.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
udumbarībhadranāmānuyāvaiudumbarībhadranāmānuyāvaiH bhad A tasyāH rā A mūlamH saṃ A malayūmūlamisraṃmalayūmūlamisraṃH jñodumbarīmūlatulyaṃ dattvā mūlaṃ A siddhanH kṣodayitvā malapvāḥ|
siddhaṃ
A
toyeH toyaṃ A pītamA pīta H uṣṇeA muṣṇe H
dvipyaṃ dagdhañ carmmam ātaṅgajañ ca bhinne sphoṭe tailayuktaḥ pralepaḥ |
pūtiḥ kīṭo rājavṛkṣodbhavena kṣāreṇāktaḥ śvitram eko nihanti ||
[1938 ed. 4.9.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dvipyaṃ|dvipyaṃH dvaipaṃ A carmmamcarmmaem. carmacarmma A​H ātaṅgajañ caem. mātaṅgajaṃ vā A mātaṅgajañ ca H tailayuktaḥH tailayuktaṃ A śvitramA śvitra H ekoA meko H
avalgujāphalam agryaṃ nadījamayorajomāgadhikās tilāś ca |
udumbarī kākanāmā salākṣā rasāñjanañ caiva varggaḥ samāṃśaḥ ||
[1938 ed. 4.9.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
avalgujāphalam agryaṃem. kṛṣṇasya sarpasya masī sudagdhā baibhītakaṃ tailam atha dvitīyam|
etat samastaṃ mṛditaṃ pralepāc chvitrāṇi sarvāṇy apahanti śīghram
A
avalgujāphalamagryaṃ H
nadījamayorajomāgadhikās tilāś caem. om. A nadījamayorajomāgadhikāstilāś ca H udumbarīH om. A kākanāmāH om. A salākṣāH om. A rasāñjanañ caivarasāñjanañcaivaH om. A varggaḥH om. A samāṃśaḥH om. A
gomūtrapiṣṭo guṭikākṛtas tu lepaḥ kāryāśvitriṇāṃ śvitrahantā |
lepocchvitraṃ śikhino hanti pittaṃ krīvecamvādagdham etena yuktaṃ ||
[1938 ed. 4.9.17.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. adhyardhatoye sumatisrutasya kṣārasya kalpena tu saptakṛtvaḥ|
tailaṃ śṛtaṃ tena caturguṇena śvitrāpahaṃ mrakṣaṇam etad agryam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. ghṛtena yuktaṃ prapunāḍabījaṃ kuṣṭhaṃ ca yaṣṭīmadhukaṃ ca piṣṭvā |
śvetāya dadyād gṛhakukkuṭāya caturthabhaktāya bubhukṣitāya
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tasyopasaṃgṛhya ca tat purīṣamutpācitaṃ sarvata eva lompet |
abhyantaraṃ māsamimaṃ prayogaṃ prayojayec chvitramatho nihanti
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kṣāre sudagdhe jalagaṇḍaje tu gajasya mūtreṇa bahusrute ca |
droṇapramāṇe daśabhāgayuktaṃ dattvā paced bījam avalgujasya
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. etadyadā cikkaṇatām upaiti tadā samastaṃ guṭikā vidadhyāt |
śvitraṃ pralimped atha saṃpraghṛṣya tayā vrajed āśu savarṇabhāvam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kaṣāyakalpena subhāvitāṃ tu jalaṃ tvacā cūtaharītakīnām |
tāṃ tāmradīpe praṇidhāya dhīmān vartiṃ vaṭakṣīrasubhāvitāṃ tu
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. ādīpya tajjātamasīṃ gṛhītvā tāṃ cāpi pathyāmbhasi bhagvayitvā |
|
kuṣṭhāvalgujabhallātakṣīriṇīsarṣapāḥ sruhī
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. āvalgujaṃ bījamagryaṃ nadījaṃ kākāhvānodumbarī yā ca lākṣā| lauhaṃ cūrṇaṃ māgadhī tārkṣyaśailaṃ tulyāḥ kāryāḥ kṛṣṇavarṇāstilāśca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. vartiṃ kṛtvā tāṃ gavāṃ pittapiṣṭāṃ lepaḥ kāryaḥ śvitriṇāṃ śvitrahārī| lepāt pittaṃ śaikhinaṃ śvitrahāri hrīberaṃ vā dagdhametena yuktam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tutthālakaṭukāvyoṣasiṃhārkahayamārakāḥ| kuṣṭhāvalgujabhallātakṣīriṇīsarṣapāḥ sruhī A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tilvakāriṣṭapīlūnāṃ patrāṇyāragvadhasya ca |
bījaṃ viḍaṅgāśvahantrorharidre bṛhatīdvayam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. ābhyāṃ śvitrāṇi yogābhyāṃ lepānnaśyantyaśeṣataḥ |
vāyasīphalgutiktānāṃ śataṃ dattvā pṛthak pṛthak
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. dve loharajasaḥ prasthe triphalātryāḍhakaṃ tathā |
tridroṇe 'pāṃ paced yāvadbhāgau dvāvasanādapi
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. śiṣṭau ca vipaced bhūya etaiḥ ślakṣṇaprapeṣitaiḥ |
kalkair indrayavabyoṣatvagdārucaturaṅgulaiḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. pārāvatapadīdamtībākucīkeśarāhvayaiḥ |
kaṇṭakāryā ca tatpkvaṃ ghṛtaṃ kuṣṭhiṣu yojayet
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. doṣadhātvāśritaṃ pānādabhyaṅgāttvaggataṃ tathā |
apy asādhyaṃ nṛṇāṃ kuṣṭhaṃ nāmnā nīlaṃ niyacchati
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. triphalātvak trikaṭukaṃ surasā madayantikā |
vāyasyāragvadhaś caiṣāṃ tulāṃ kuryāt pṛthak pṛthak
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kākamācyarkavaruṇadantīkuṭajacitrakāt |
dārvīnidigdhikābhyāṃ tu pṛthagdaśapalaṃ tathā
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tridroṇe 'pāṃ paced yāvat ṣaṭprasthaṃ pariśeṣitam |
śakṛdrasadadhikṣīramūtrāṇāṃ pṛthagāḍhakam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tadvad ghṛtasya tatsādhyaṃ bhūnimbavyoṣacitrakaiḥ |
karañjaphalanīlikāśyāmāvalgujapīlubhiḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. nīlinīnimbakusumaiḥ siddhaṃ kuṣṭhāpahaṃ ghṛtam |
mrakṣaṇādaṅgasāvarṇyaṃ śvitriṇāṃ janayennṛṇām |
bhagandaraṃ kṛmīnarśo mahānīlaṃ niyacchati
A
mūtraṅ gavyañ citrakaṃ vyoṣayuktaṃ sarppiḥ kumbhe kṣaudrayuktaṃ sthitaṃ hi |
pakṣād ūrddhvaṃ śvitribhiḥ peyam etat kuryāc cāsmai kuṣṭhadṛṣṭam vidhānaṃ ||
[1938 ed. 4.9.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
citrakaṃcitrakaṃH citraka A pakṣād ūrddhvaṃ
pakṣād ūrdhvaṃ
A
pakṣādūrddhvaṃ H
cāsmaiH cāsmin A kuṣṭhadṛṣṭamH kuṣṭhadiṣṭaṃ A
pūtikārkkasnuhārājavṛkṣadrumāṇāṃ mūtraiḥ piṣṭāḥ pallavāvalkalāś ca | lepaiḥ śvitraṃ ghnanti darddrūm vraṇām̐ś ca duṣṭanyarśāṃsyugranāḍīṃvraṇām̐ś ca ||
[1938 ed. 4.9.40]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pūtikārkkasnuhārājavṛkṣadrumāṇāṃpūtikārkkasnuhārājavṛkṣadrumāṇāṃH pūtīkārkasruṅnarendradrumāṇāṃ A pallavāvalkalāś capallavāfolio dscn3212 fol 234 (1st half)valkalāś caH pallavāḥ saumanāś ca A lepaiḥH lepaḥ A ghnantiH hanti A darddrūmH dadrūr A duṣṭanyarśāṃsyugranāḍīṃvraṇām̐ś caduṣṭanyarśāṃsyugranāḍīṃvraṇām̐ś caH duṣṭāny arśāṃsy eṣa pāṭhā 'guruharidrākaṣāyaṃ, piṣṭamehinaṃ haridrādāruharidrākaṣāyaṃ, sāndramehinaṃ saptaparṇakaṣāyaṃ, śukramehinaṃ dūrvāśaivalaplavahaṭhakarañjakaserukakaṣāyaṃ kakubhacandanakaṣāyaṃ vā, phenamehinaṃ triphalāragvaghamṛdvīkākaṣāyaṃ, madhumadhuram iti; paittikeṣu nīlamehinaṃ śālasārādikaṣāyamaśvatthakaṣāyaṃ vā pāyayet, haridrāmehinaṃ rājavṛkṣakaṣāyaṃ, amlamehinaṃ nyagrodhādikaṣāyaṃ, kṣāramehinaṃ triphalākaṣāyaṃ, mañjiṣṭhāmehinaṃ mañjiṣṭhācandanakaṣāyaṃ, śoṇitamehinaṃ guḍūcītindukāsthikāśmaryakharjūrakaṣāyaṃ madhumiśraṃ; ata ūrdhvam asādhyeṣv api yogān yāpanārthaṃ vakṣyāmaḥ, tad yathā sarpirmehinaṃ kuṣṭhakuṭajapāṭhāhiṅgukaṭurohiṇīkalkaṃ guḍūcīcitrakakaṣāyeṇa pāyayet, vasāmehinamagnimanthakaṣāyaṃ śiṃśapākaṣāyaṃ vā, kṣaudramehinaṃ kadarakramukakaṣāyaṃ, hastimehinaṃ tindukakapitthaśirīṣapalāśapāṭhāmūrvāduḥsthikṣāraṃ ceti; dahyamānam audakakandakvāthasiddhāṃ yavāgūṃ kṣīrekṣurasamadhurāṃ pāyayet A
tato jantubhir nniḥsrute duṣṭarakte jātaprāṇaṃ sarppiṣā snehayitvā |
tīkṣṇair yogair vvāmayitvā pragāḍhaṃ sarvvān doṣān nirharec cāpramattāḥ ||
[1938 ed. 4.9.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatoH as A jantubhirH mād ūr A nniḥsrutenniḥsruteH dhvaṃ niḥsrute A vvāmayitvāH chardayitvā A pragāḍhaṃpragāḍhaṃH prāgāḍhaṃ A sarvvānH paścād A doṣānH doṣaṃ A cāpramattāḥH cāpramattaḥ A
durvvānto vā durvvirikto 'thavā syāt kuṣṭhīdoṣair uddhatair vvyāptadehaḥ | niḥsandehaṃ yāty asādhyatvam āśu tasmād doṣān nirharet tasya kṛtsnān ||
[1938 ed. 4.9.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
'thavāH 'pi vā A niḥsandehaṃH
niḥsandigdhaṃ
A
yātyH yāt A asādhyatvamH yasādhyatva A āśuH māśu A doṣānH kṛtsnān A kṛtsnānkṛtsnān H doṣān A
pakṣāt pakṣāc charddanāny abhyupeyā tmāsāt māsāt sraṃsanañ cāpramattaḥ |
tryahāt tryahān nastataś cāvapīḍāṃ māse māseṣv asṛkmokṣayet ṣaṭsu ṣaṭsu ||
[1938 ed. 4.9.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
abhyupeyā tmāsātabhyupeyātmāsātH abhyupeyān māsān A cāpramattaḥcāpramattaḥH cāpi deyam |
srāvyaṃ raktaṃ vatsare hi dviralpaṃ nasyaṃ dadyācca trirātrā
A
tryahātH t trirāt A tryahānH rāt A nastataśH om. A cāvapīḍāṃH om. A māseH om. A māseṣvH om. A asṛkmokṣayetH om. A ṣaṭsuH om. A ṣaṭsuH om. A
harītakīṃ saguḍāṃ vyoṣayuktāṃ mucyeta kuṣṭhāc ca lihaṃ sa tailān | phalatrikaṃ saviḍaṅgaṃ sakṛṣṇaṃ sarppis tailaṃ kṣaudrayuktaṃ lihedvā ||
[1938 ed. 4.9.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
harītakīṃH om. A saguḍāṃH pathyā A vyoṣayuktāṃvyoṣayuktāṃH vyoṣaṃ sekṣujātaṃ satailaṃ līḍhvā śīghraṃ A mucyetaH mucyate A kuṣṭhācH kuṣṭharogāt |
dhātrīpathyākṣopakulyāviḍaṅgān kṣaudrājyābhyām ekato vāvalihyāt
A
ca lihaṃ sa tailāncalihaṃsatailānH om. A phalatrikaṃH om. A saviḍaṅgaṃsaviḍaṅgaṃH om. A sakṛṣṇaṃH om. A sarppis tailaṃem. om. A sarppistailaṃ H kṣaudrayuktaṃH om. A lihedvāH om. A
pivaṃ haridrām palaśaḥ samūtrāṃ māsānmucyet pāparogāt manuṣyaḥ ||
evaṃ peyaś cittrakaḥ ślakṣṇapiṣṭaḥ pippalyo vā pūrvvavat mūtrayuktāḥ |
[1938 ed. 4.9.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pivaṃH pītvā māsaṃ vā palāṃśāṃ A palaśaḥH om. A samūtrāṃH mūtre A māsānmucyetmāsānmucyetH ṇāntaṃ A pāparogātpāparogātH pāparogas A manuṣyaḥH ya gacche A evaṃH t |
evaṃ
A
peyaśA peya H cittrakaḥcitrakaḥA ścittrakaḥ H
rasāñjanam peyam evañ ca māsantenājasran deham ālepayec ca ||
saptacchadam picumarddāṭarūṣaṃ mmustaṃlākṣāpañcamūlaṃ haridre |
[1938 ed. 4.9.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rasāñjanamH tadvat tārkṣyaṃ māsamā A peyamH om. A evañ caH traṃ ca A māsantenājasranH peyaṃ
tenājasraṃ
A
saptacchadamsaptacchadamH
āriṣṭītvak sāpta
A
picumarddāṭarūṣaṃ mmustaṃlākṣāpañcamūlaṃH parṇī ca tulyā
lākṣā mustaṃ pañcamūlyau
A
mañjiṣṭhā ca cittrakaḥ kṣaudranāmā kaṭutrikantriphalā devadāru ||
cūrṇṇīkṛtaṃ saviḍaṅgaṃ samānsa|metadurggampalaśaḥ sevyamānaḥ ||
[1938 ed. 4.9.47]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
mañjiṣṭhā caH mañjiṣṭhā A cittrakaḥH om. A kṣaudranāmāH kṣau A kaṭutrikantriphalāH vāsako A cūrṇṇīkṛtaṃH pathyāvahnī vyoṣadhātrīviḍaṅgāḥ |
sāmānyāṃśaṃ yojayitvā viḍaṅgaiś cūrṇaṃ kṛt
A
saviḍaṅgaṃH om. A samānsa|metadurggampalaśaḥsamānsa|metadurggampalafolio dscn3212 fol 234 (2nd half)śaḥH vā A sevyamānaḥH tatpalonmānam aśnan A
mucyet kuṣṭhāt triphalāvyoṣayuktaṃ
caturgguṇaṃ sarppiṣaḥ prastham āśu |
gomūtrāpāṃ droṇasiddhekṣipīle
siddhaṃ sajirnnāśayec cāpi kuṣṭhaṃ ||
[1938 ed. 4.9.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mucyetH om. A triphalāvyoṣayuktaṃH jantur mucyate traiphalaṃ vā
sarpir droṇaṃ vyoṣayuktaṃ
A
caturgguṇaṃH ca yuñ A sarppiṣaḥH om. A prasthamH ja A āśuH n A gomūtrāpāṃH
gomūtrāmbu
A
droṇasiddhekṣipīleH droṇasiddhe 'kṣapīḍe A sajirnnāśayecsajirnnāśayecH sarpir nāśayec A
vyādhighāte saptaparṇṇevaḍhole savṛkṣake sakarañje sanimbe |
samuṣkakadve haridre vipakvaṃ hanyād dvṛtaṃ sarvvakuṣṭhāni śīghraṃ ||
[1938 ed. 4.9.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vyādhighāteH āragvadhe A saptaparṇṇevaḍholesaptaparṇṇevaḍholeH saptaparṇe paṭole A sakarañjeH naktamāle A sanimbeH sanim A samuṣkakadveH be A haridreH
jīrṇaṃ
A
vipakvaṃH pakvaṃ A hanyādhanyādH tad dharidrādvayena hanyāt A dvṛtaṃdvṛtaṃH om. A sarvvakuṣṭhāniH
kuṣ
A
śīghraṃH ṭhaṃ muṣkake cāpi sarpiḥ A
nimbāsanam padmakaṃ samṛṇālasaptacchadañcandanaṃ lodhram eva ca |
yojyotsnāne dahyamānasya jantoḥ peyāvāsyān kṣaudrayuktā tribhaṇḍī ||
[1938 ed. 4.9.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nimbāsanamH rodhrāriṣṭaṃ A samṛṇālasaptacchadañcandanaṃsamṛṇālasaptacchadañcandanaṃH raktasāraḥ saptāhvākṣau vṛkṣako A lodhramH bījakaś A eva caH ca A yojyotsnāneyojyotsnāneH
yojyāḥ snāne
A
peyāvāsyānH peyā vā syāt A
kuṣṭhīmāṃseṣv avadīryatsu khādet mudgaṃ siddhannimbatoye satailaṃ |
nimbakvāthaṃ jātasattvaḥ pibed vā kvātham vā syād arkkasaptacchadābhyāṃ ||
[1938 ed. 4.9.51]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kuṣṭhīmāṃseṣvkuṣṭhīmāṃseṣvH khādet kuṣṭhī māṃ A avadīryatsuH saśā(pā)te pu A khādetH rāṇān A mudgaṃH mudgān A siddhannimbatoyeH siddhānnimbatoye A satailaṃH satailān A pibed vāA pibedvā H syād arkkasaptacchadābhyāṃem. arkālarkasaptacchadānām A syādarkkasaptacchadābhyāṃ H
dagdheṣv aṅgeṣv aśvamārasyamūlaṃ lehoyojyaḥ saviḍaṅgaḥ samūtraḥ |
mūtraiś cainaṃ secayed ādisec ca sarvvāhārāḥ saviḍaṃgā yathā syuḥ ||
[1938 ed. 4.9.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dagdheṣvH jagdheṣv A lehoyojyaḥlehoyojyaḥH lepo yuktaḥ A saviḍaṅgaḥH syād viḍaṅgaiḥ A samūtraḥH samūtraiḥ A secayed ādisec caH secayed bhojayec ca A sarvvāhārāḥH sarvāhārān A saviḍaṃgāH saṃprayuktān viḍaṅgaiḥ A yathāH om. A syuḥH om. A
kārañjam vā sārṣapaṃ vāsyatailaṃ vraṇe deyaṃ śigrukosāmvrayor vvā |
pakvaṃ sarvvaṅkaṭukaistiktakaiś ca śeṣañ ca syāt kuṣṭhavatsamvidhānaṃ ||
[1938 ed. 4.9.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vāsyatailaṃH vā kṣateṣu kṣepyaṃ tailaṃ A vraṇeH om. A deyaṃH om. A śigrukosāmvrayorH śigrukośāmrayo A vvāH rvā A sarvvaṅkaṭukaistiktakaiś casarvvaṅkaṭukaistiktakaiś caH sarvair vā kaṭūṣṇaiḥ satikaiḥ A kuṣṭhavatsamvidhānaṃH duṣṭavat saṃvidhānam A
saptaparṇṇakarañjārkkamālatīkaravīrajaṃ |
mūlaṃ snuhāśirīṣābhyāñcitrakāsphotayor api ||
[1938 ed. 4.9.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mūlaṃ
mūlaṃ
H
om. A
snuhāśirīṣābhyāñcitrakāsphotayorsnuhāśirīṣābhyāñcitrakāsphotayorH
snuhīśirīṣayormūlaṃ citrakāsphotayor
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. viṣalāṅgalavajrākhyakāsīsālamanaḥśilāḥ A
karañjabījantriphalātrikaṭuṃ rajanīdvayaṃ |
[1938 ed. 4.9.55cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
karañjabījantriphalātrikaṭuṃH karañjabījaṃ trikaṭu triphalāṃ A
siddhārthakaṃ viḍaṅgāni prapunāṭañ ca saṃharet ||
mūtrapiṣṭaiḥ pacet tailam ebhiḥ kuṣṭhavināśanaṃ |
[1938 ed. 4.9.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
siddhārthakaṃH siddhārthakān A prapunāṭañ caH prapunnāḍaṃ ca A pacetpace|tH paced etais A ebhiḥH om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. etad vajrakam abhyaṅgān nāḍīduṣṭavraṇāpaham |
siddhārthakaḥ karañjau dvau dve haridre rasāñjanam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kuṭajaś ca prapunnāḍasaptaparṇau mṛgādanī |
lākṣā sarjaraso 'rkaś ca sāsphotāragvadhau snuhī
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. śirīṣastuvarākhyastu kuṭajāruṣkarau vacā |
kuṣṭhaṃ kṛmighnaṃ mañjiṣṭhā lāṅgalī citrakaṃ tathā
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. mālatī kaṭutumbī ca gandhāhvā mūlakaṃ tathā |
saindhavaṃ karavīraś ca gṛhadhūmaṃ viṣaṃ tathā
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kampillakaṃ sasindūraṃ tejohvātutthakāhvaye |
samabhāgāni sarvāṇi kalkapeṣyāṇi kārayet
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. gomūtraṃ dviguṇaṃ dadyāt tilatailāc caturguṇam/
kārañjaṃ yā mahāvīryaṃ sārṣapaṃ vā mahāguṇam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. abhyaṅgāt sarvakuṣṭhāni gaṇḍamālābhagandarān/
nāḍīduṣṭavraṇān ghorān nāśayen nātra saṃśayaḥ
A
atyaṅgādvajakaṃ nāma nāḍīduṣṭavraṇāpahaṃ ||
pittāvāpye mūtrapiṣṭe tailaṃ lākṣādike kṛtaṃ |
[1938 ed. 4.9.64]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
atyaṅgādvajakaṃatyaṅgādvajakaṃH om. A nāmaH ma A nāḍīduṣṭavraṇāpahaṃH hāvajrakam ity etan nāmnā tailaṃ mahāguṇam A pittāvāpyeH
pittāvāpair
A
mūtrapiṣṭeH mūtrapiṣṭa A tailaṃH stailaṃ A lākṣādikeH lākṣādikaiḥ A
kaṭukālāvunibhiṣak saptāhaṃ vidadhīta ca ||
tato mātrāpītavantantenātyaktañ ca mānavaṃ |
[1938 ed. 4.9.65]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kaṭukālāvunibhiṣakH saptāhaṃ kaṭukālāb A saptāhaṃH vāṃ A vidadhītaH nidadhīta A caH cikitsakaḥ/
pīta
A
tatoH vantaṃ tato A mātrāpītavantantenātyaktañ camātrāpītavantantenātyaktañ caH mātrāṃ tenābhyaktaṃ ca A
śāyayītātapetasya doṣā gacchanti sarvvaśaḥ ||
sthitadoṣaṃ samutthāpya susnātaṃ khadirāmbunā |
[1938 ed. 4.9.66]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śāyayītātapetasyaH śāyayed ātape tasya A sthitadoṣaṃH
srutadoṣaṃ
A
susnātaṃH snātaṃ A khadirāmbunāH khadiravāriṇā A
tenaiva bhojayed enaṃ yavāgūṃ vāpi pāyayet ||
evaṃ saṃśodhane vargge kuṣṭhadveṣyauṣadheṣu ca |
[1938 ed. 4.9.67]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tenaivaH om. A bhojayed enaṃH om. A vāpiH om. A pāyayet || evaṃH pāyayed enaṃ sādhitāṃ khadirāmbunā/
evaṃ
A
kuṣṭhadveṣyauṣadheṣukuṣṭhadveṣyauṣadheṣuH kuṣṭhaghneṣvauṣadheṣu A
kuryāt tailāni sarppīṃṣi pradahodyarṣaṇāni ca ||
prātaḥ prātaś ca seveta yogāvairecanāṃśubhāṃ |
yathotthānānigacchanti pañca ṣaṭ sapta vāṣṭavā ||
[1938 ed. 4.9.68]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarppīṃṣiH sarpīṣi A pradahodyarṣaṇāni capradahodyarṣaṇāni caH pradehodgharṣaṇāni ca A yogāvairecanāṃśubhāṃH yogān vairecanāñ śu A yathotthānānigacchantiyathotthānānigacchantiH bhān A vāṣṭavāH cāṣṭau vā yair utthānaṃ na gacchati A
kārabham vā pibet mūtraṃ jīrṇṇe tatkṣīrabhojanaḥ |
jātasatvāni kuṣṭhāni māsaiḥ ṣaḍbhir vvyapohati ||
[1938 ed. 4.9.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pibetpibetH piben A tatkṣīrabhojanaḥH tatkṣīrabhojanam A ṣaḍbhirH ṣaḍbhi A vvyapohativvyapohati H rapohati A
didṛkṣur antaṃ kuṣṭhasya khadiraṃ kuṣṭhapīḍitaḥ |
sarvvathaivopayuñjīta snānapānāśanādiṣu ||
[1938 ed. 4.9.70]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
didṛkṣur antaṃem. didṛkṣurantaṃ A​H sarvvathaivopayuñjītaH
sarvathaiva prayuñjīta
A
yathā hanti pravṛddhatvān kuṣṭham āturam ojasā |
sevyamānas tathā hanti khadiraḥ kuṣṭham ojasā ||
[1938 ed. 4.9.71]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pravṛddhatvānpravṛddhatvānH pravṛddhatvāt A kuṣṭhamA kuṣṭha H āturamA māturam H sevyamānasH om. A khadiraḥH upayuktas tu khadiraḥ A kuṣṭhamA kuṣṭha H ojasāA mojasā H
nīcaromanakhonity an nityam auṣadhatatparaḥ |
yoṣitmāṃsasurāvarjjī kuṣṭhī kuṣṭham apohati ||
[1938 ed. 4.9.72]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nīcaromanakhonity anH nīcaromanakhaḥ śrānto A nityamH hitāś A auṣadhatatparaḥH yauṣadhatatparaḥ A yoṣitmāṃsasurāvarjjīH
yoṣinmāṃsasurāvarjī
A
cikitsā navamaḥ ||
[1938 ed. 4.9.trailer]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne kuṣṭhacikitsitaṃ A navamaḥH nāma navamo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 10 (draft based on MS H)

athāto mahākuṣṭhacikitsitam vyā khyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.10.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
kuṣṭheṣu maheṣu kaphāmayeṣu sarvvāṅgaśopheṣu ca dāruṇeṣu |
kṛṣatvam icsatsu ca medūreṣu yogānimānagramatiḥ prayuñjate ||
[cf. 1938 ed. 4.10.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
maheṣuH meheṣu A kṛṣatvam
kṛṣatvam
H
kṛśatva A
icsatsu caH micchatsu ca A medūreṣumedūreṣu𑑎H medureṣu A yogānimānagramatiḥH yogānimānagr A prayuñjateH yamatirvidadhyāt A
kṣuṇṇāṃ yavānniḥ pūtāṃ rātrau gomūtraparyuṣitām mahati kiliñje śoṣayed evaṃ saptarātraṃ bhāvayec choṣayec ca | tatastāṃ kapālabhṛṣṭāṃ śaktuṃ kārayitvā prātar eva kuṣṭhim mehinam vā sālasārādikaṣāyeṇa pāyayet || bhallātakaprapunāḍhāvalgujaviḍaṅgamustācūrṇṇacaturbbhāgayuktaṃ | evam eva śālasārādikaṣāyaparipītānagvadhādikaṣāyakaparipītam vā | evam eva gohannakāṃ hayannakām vā śaktuṃ kārayitvā bhallātakādīnāṃ cūrṇṇānyāvāpya khadirā narājavṛkṣarohītakādīnām anyatamasya kas̤āye śolāmadhureṇa drākṣāyuktena vā dāḍimavetasāmlena vā saindha vānvitena vā pāyayed eṣa manthakalpaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.10.4]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kṣuṇṇāṃH kṣuṇṇān A yavānniḥH yavānni A pūtāṃH ṣpūtān A gomūtraparyuṣitāmgomūtraparyuṣitāmH gomūtraparyuṣitān A tatastāṃH tatastān A kapālabhṛṣṭāṃH kapālabhṛṣṭān A śaktuṃśaktuṃ𑑎H śaktūn A evaH prātareva A kuṣṭhimH kuṣṭhinaṃ A mehinam vāH pramehiṇaṃ vā A sālasārādikaṣāyeṇaH sālasārādikaṣāyeṇa kaṇṭakivṛkṣakaṣāyeṇa vā A bhallātakaprapunāḍhāvalgujaviḍaṅgamustācūrṇṇacaturbbhāgayuktaṃH bhallātakaprapunnāḍāvalgujārkacitrakaviḍaṅgamustacūrṇacaturbhāgayuktā A evamH n; eva A evaH meva A śālasārādikaṣāyaparipītānagvadhādikaṣāyakaparipītam vāśālasārādikaṣāyaparipītānajpeg gvadhādikaṣāyakaparipītam vāH sālasārādikaṣāyaparipītānāmāragvadhādikaṣāyaparipītānāṃ vā gavāśvāśakṛdbhūtānāṃ vā A evamH om. A evaH om. A gohannakāṃH om. A hayannakām vāH yavānāṃ A śaktuṃH śaktūn A narājavṛkṣarohītakādīnāmH śananimbarājavṛkṣarohītakaguḍūcīnā A anyatamasyaH manyatamasya A kas̤āyeH kaṣāyeṇa A śolāmadhureṇaśolāmadhureṇaH śarkarāmadhumadhureṇa A drākṣāyuktena vāH drākṣāyuktena dā A dāḍimavetasāmlena vāH ḍimāmalakavetasāmlena A vānvitena vāH valavaṇānvitena A manthakalpaḥH sarvamanthakalpaḥ A
yavāś ca bhakṣyām vā dhānollavikāṃ kulmāsacūrṇṇakosotkārikāśaṣkulikānām viṣakaloḍhakaprabhṛtīnyupaseveta | yavavidhāna vat godhūmavidhānaveṇuyavavidhānaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.10.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yavāś cayavāś caH yāvakāṃś ca A bhakṣyām vāH bhakṣyān A dhānollavikāṃH dhānolumbaka A kulmāsacūrṇṇakosotkārikāśaṣkulikānāmkulmāsacūrṇṇakosotkārikā𑑎śaṣkulikānāmH kulmāṣāpūpapūrṇakośotkārikāśaṣkulikā A viṣakaloḍhakaprabhṛtīnyupasevetaH kuṇāvīprabhṛtīn seveta A yavavidhānaH yavavidhāne A vatH na A godhūmavidhānaveṇuyavavidhānaṃH godhūmaveṇuyavānupayuñjīta A
ariṣṭānato vakṣyāmaḥ | pūtīkacitrakacavyasuradāruśārivādantītṛvṛtka trikaṭukānām iti pāṭhaḥ pratyekāṃśena ṣadyalikābhāgāḥ | vadarakuḍavastriphalakuḍavaḥ | ity eṣāṃ cūrṇṇāni tataḥ pippalīmadhughṛtair anyatarataḥ pralipte ghṛtabhājane prākkṛtasaṃskāre saptodakakuḍavānayojajo 'rddhakuḍamam arddhatulāṃ guḍasyābhihitāni cūrṇṇān avāpyānuguptaṃ yavapalle saptacātraṃ vāsayet | tato yathāvalam upayuñjīta | eva khalv ariṣṭaḥ kuṣṭhamedorapāṇḍurogaś ca yathūnapahanti | evaṃ śālasārādau cāriṣṭaṃ kurvvīta ||
[cf. 1938 ed. 4.10.6]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pūtīkacitrakacavyasuradāruśārivādantītṛvṛtka trikaṭukānāmpūtīkacitrakacavyasuradāruśārivādantītṛvṛtkatrikaṭukānāmHpc pūtīkacavyacitrakasuradārusārivādantītrivṛttrikaṭukānāṃ A pūtīkacitrakacavyasuradāruśārivādantītṛvṛtka Hac itiHpc om. A​Hac pāṭhaḥ pratyekāṃśenapāṭhaḥpratyekāṃśenaHpc pratyekaṃ A pratyekāṃśena Hac ṣadyalikābhāgāḥH ṣaṭpalikā bhāgā A vadarakuḍavastriphalakuḍavaḥvadaraku𑑎ḍavastriphal-akuḍavaḥH badarakuḍavastriphalākuḍava A ityH it A eṣāṃH yeteṣāṃ A anyatarataḥH antaḥ A saptodakakuḍavānayojajoH saptodakakuḍavānayorajo A 'rddhakuḍamamH 'rdhakuḍava A arddhatulāṃH mardhatulāṃ ca A cūrṇṇān avāpyānuguptaṃH cūrṇānyāvāpya svanuguptaṃ A yavapalleH kṛtvā yavapalle A saptacātraṃH saptarātraṃ A yathāvalamH yathābala A upayuñjītaH mupayuñjīta A evaeva𑑎H e A khalv ariṣṭaḥH ṣo 'riṣṭaḥ A kuṣṭhamedorapāṇḍurogaśH kuṣṭhamehamedaḥpāṇḍuroga A caH śva A śālasārādauśālasārādauH śālasārādau nyagrodhādāvāragvadhādau A cāriṣṭaṃH cāriṣṭān A
āsavānato vakṣyāmaḥ | palāśabhasmaparisnutasyoṣṇodakasya trayo bhāgā dvau phāṇitasya tad ekadhyam ariṣṭakalpena vidadhyāt | evan tilādīnāṃ kṣāreṣu | śālasārādau mūtre cāsavām vidadyāt ||
[cf. 1938 ed. 4.10.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
palāśabhasmaparisnutasyoṣṇodakasyaH palāśabhasmaparisrutasyoṣṇodakasya śītībhūtasya A phāṇitasyaphāṇitasyaH phāṇitasyai A tad ekadhyamH kadhya A ariṣṭakalpenaH mariṣṭakalpena A śālasārādauH śālasārādau vyagrodhādāvāragvadhādau A mūtreH mūtreṣu A cāsavāmH cāsavān A vidadyātH vidadhyāt A
ataḥ surām vakṣyāmaḥ || śiṃsapākhadirayoḥ sāram ādāyotpāṭya cottamaka caṇīyāvrahmīkośavatīstat sarvvam ekataḥ kaṣāyakalke na vipācyodakamādadīta | tan maṇḍodakārtham abhiṣuṇuyāt | yathoktam evaṃ surāṃ śālasārādau nyagrodhādāvāragvadhādau ca vidadhyāt ||
[cf. 1938 ed. 4.10.8]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
ataḥH atha A surāmH surā A śiṃsapākhadirayoḥH śiṃśapākhadirayoḥ A sāramH sāra A ādāyotpāṭyaH mādāyotpāṭhya A cottamaka caṇīyāvrahmīkośavatīstatcottajpegmakacaṇīyāvrahmīkośavatīstatHpc cottamāraṇībrāhmīkośavatīstat A cottamacaṇīyāvrahmīkośavatīstat Hac sarvvamH sarva A ekataḥH makataḥ A kaṣāyakalke naem. kaṣāyakalpena A kaṣāyaka lpe na H vipācyodakamādadītaH vipācyodakamādadī A tanH ta A abhiṣuṇuyātH kiṇvapiṣṭamabhiṣuṇuyācca A surāṃH surāḥ A
ato lehān vakṣyāmaḥ || khadirāsananimvarājavṛkṣasārakvāthena tatsārapiṇḍānevaślekṣṇapiṣṭām prakṣipya vipacet tatp nātidravan nātisāndram avatārya pāṇitalam pūrṇṇamaprātarāśī madhunāvimiśra lihyād evaṃ śālasārādau nyagrodhādau ca lehān kārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.10.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
atoH om. A lehānH om. A vakṣyāmaḥH om. A khadirāsananimvarājavṛkṣasārakvāthenakhadirāsananimvarājavṛkṣasārakvāthenaH om. A tatsārapiṇḍānevaślekṣṇapiṣṭāmH om. A tatpH tato A nātisāndramH nātisāndra A avatāryaH mavatārya tasya A pūrṇṇamaprātarāśīH pūrṇamaprātarāśo A madhunāvimiśramadhunāvimiśraH madhumiśraṃ A nyagrodhādau caH nyagrodhādāvāragvadhādau ca A
ataś cūrṇṇakriyām vakṣyāmaḥ || śālasārādicūrṇṇaprastham āhṛtya āragvadhādikaṣāyaparipītam anekaśaḥ śālasārādikaṣāyeṇaiva pāyayet | evaṃ nyagrodhādīnāṃ | phaleṣu puṣpeṣvāragvadhādīnāṃ cūrṇṇaṅ kārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.10.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ataśH ata A cūrṇṇakriyāmH ścūrṇakriyāṃ A śālasārādicūrṇṇaprasthamśālasārādicūrṇṇaprasthamH śālasārādīnāṃ sāracūrṇaprastha A āhṛtyaH māhṛtyā A āragvadhādikaṣāyaparipītamH ragvadhādikaṣāyaparipīta A anekaśaḥH manekaśaḥ A cūrṇṇaṅH cūrṇa A kārayetH kriyāṃ kārayet A
ata ūrddhamayaskṛtīn vakṣyāmaḥ | tīkṣṇalohapatrāṇyāhṛtyatan tanūni lavaṇavarggapradigdhāni gomayāgnitaptāni kṛtvā triphalāśālasārādikaṣāye nirvvayed devaṃ dviraṣṭauvārān tataḥ khadirāṅgārataptānyūpaśāntānyaśūnicūrṇṇāni kārayet | ghanatāntava parisrāvitān nirgato yathā valam mātrāṃ sarppirmmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñita || jīrṇṇe yathā vyādhim anamlalavaṇāhārañ kurvvīta | evaṃ tulām upayujya kuṣṭhamehamehaś ca yathupāṇḍurogonmādāpasmārānapahṛtya varṣaśatañ jīvati | tulāyān tulāyām varṣaśatam utkarṣaḥ | etena sarvvaloheṣ ayaskṛtayo vyākhyātāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.10.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ūrddhamayaskṛtīnH ūrdhvamayaskṛtīr A tīkṣṇalohapatrāṇyāhṛtyatanH tīkṣṇalohapatrāṇi A gomayāgnitaptāniH gomayāgniprataptāni A kṛtvāH om. A triphalāśālasārādikaṣāyeH triphalāśālasārādikaṣāyeṇa A nirvvayedH nirvāpayet A devaṃH om. A dviraṣṭauvārāndviraṣṭauvārānH ṣoḍaśavārān A khadirāṅgārataptānyūpaśāntānyaśūnicūrṇṇāniH khadirāṅgārataptānyupaśāntatāpāni sūkṣmacūrṇāni A parisrāvitānH parisrāvitā A nirgatoH ni, tato A saṃsṛjyopayuñitaH saṃsṛjyopayuññīta A vyādhimH vyādh A anamlalavaṇāhārañH yanamlamalavaṇamāhāraṃ A tulāmH tula A upayujyaH mupayujya A kuṣṭhamehamehaśH kuṣṭhamedamedaḥ A caH śva A yathupāṇḍurogonmādāpasmārānapahṛtyaH yathupāṇḍurogonmādāpasmārānapahatya A varṣaśatamH varṣaśata A utkarṣaḥH mutkarṣaḥ A sarvvaloheṣH sarvalauhe A ayaskṛtayoH ṣvayaskṛtayo A
tṛvṛcchyāmāgnimanthasaptalākevukaśaṃkhinīśaṃkhapuṣpītilvakatriphalāpalāsaśiṃśapānāṃ svarasamādāya pālāśyāṃ droṇyā siṃcya tasyāṃ khadirāṅgārataptamayas piṇḍam ekaviṃśati vārān nirvvāpya tatas tamād ādāya rasam āsicya sthālyāṃ gomayāgninā vipacet | siddhyati cāsmin pippalyādicūrṇṇadvau madhunaḥ prakṣipet tāvantaṃ ghṛtasyeti | tataś catubhāgāvaśiṣṭam avatāryāgnitaptānyayas patrāṇi prakṣipet tataḥ praśāntam āyase pātreṣv anuguptan nidadyāt | tato yathā yo śuktiprakuñcam evopayuñjīta | jīrṇe yathā vyādhim āhāram upaseveta | eṣauṣadhāyaskṛtirasādhyam api kuṣṭham meham vā sādhayati | sthūlam āśulikhayeti | śopham upa sannam agnim uddharati | viśeṣeṇa copadiśyate rājayakṣmiṇām eṣa prayogo varṣaśatāyur anena puruṣo bhavati | śālasārādikvātham āsiṃcya pālāsyān droṇyāmayo ghanais taptaiḥ saṃyojā nirvvāpyakṛtasaṃskāre kalase 'bhyāsicya pippalyādicūrṇṇaṃ kṣaudraṃ guḍam iti ca datvānuguptan nidadhyāt tamauṣadhāyaskṛtiṃ māsam arddhamāsam vā sthitāṃ yathāvalam upayuñjād evaṃ nyagrodhādiṣu ca nidadhyāt || 0 ||
[cf. 1938 ed. 4.10.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tṛvṛcchyāmāgnimanthasaptalākevukaśaṃkhinīśaṃkhapuṣpītilvakatriphalāpalāsaśiṃśapānāṃH trivṛcchyāmāgnimanthasaptalākevukaśaṅkhinītilvakatriphalāpalāśaśiṃśapānāṃ A droṇyādroṇyāH droṇyāmabhyā A siṃcyaH sicya A tasyāṃH om. A ekaviṃśatiH trisapta A vārānH kṛtvo A tatasH om. A tamād ādāyaH tamādāya A rasamH puna A āsicyaH rāsicya A vipacetH vipace A siddhyatiH om. A cāsminH om. A pippalyādicūrṇṇadvaupippalyādicūrṇṇadvauH om. A madhunaḥH om. A prakṣipetH t A tāvantaṃH om. A ghṛtasyetiH ta A tataśH taś A catubhāgāvaśiṣṭamcatubhāgāvaśiṣṭamH caturthabhāgāvaśiṣṭa A avatāryāgnitaptānyayasavatāryāgnitaptānyayasH mavatārya parisrāvya bhūyo 'gnitaptānyayaḥ A prakṣipetH prakṣipet, sidhyati cāsmin pippalyādicūrṇabhāgaṃ dvau madhunastāvadghṛtasyeti dadyāt A praśāntamH praśānta A āyaseH māyase A pātreṣvH pātre s A anuguptanH vanuguptaṃ A nidadyātH nidadhyāt A yathā yoyathā yo𑑎H yathāyogaṃ A śuktiprakuñcamH śuktiṃ prakuñcaṃ A evopayuñjītaH vopayuñjīta A vyādhimH vyādh A āhāramH yāhāra A upasevetaupasevetaH mupaseveta A apiH om. A meham vāH pramehaṃ vā A sthūlamH sthūla A āśulikhayetiH mapakarṣati A śophamH śopha A upaupaH mupa A sannamH hanti, sann A agnimH magni A uddharatiH muddharati A eṣaH om. A prayogoH om. A varṣaśatāyurH varṣaśatāyu A anenaH ścānayā A śālasārādikvāthamH śālasārādikvātha A āsiṃcyaH māsicya A pālāsyānH pālāśyāṃ A ghanaisH ghanāṃ A taptaiḥH stap A saṃyojāH tān A kalaseH kalaśe A pippalyādicūrṇṇaṃpippalyādicūrṇṇaṃH pippalyādicūrṇabhāgaṃ A guḍamH guḍa A iti caH miti ca A datvānuguptanH dattvā svanuguptaṃ A nidadhyātH nidadhyāt, etāṃ A tamauṣadhāyaskṛtiṃH mahauṣadhāyaskṛtiṃ A māsamH māsa A arddhamāsam vāH mardhamāsaṃ vā A yathāvalamyathāvalamH yathābala A upayuñjād evaṃH mupayuñjīta/ evaṃ A nyagrodhādiṣu caH nyagrodhādāvārevatādiṣu ca A nidadhyātH vidadhyāt A
ataḥ khadiravidhānaṃ vakṣyāmaḥ || praśastadeśajātam anupahatam madhyamavayasaṃ khadiram parisamantāt || khanayitvā tasya madhyamaṃ mūlaṃ cchitvā yasmayaṃ kumbhan tasminn antare 'dhastā nidadhyād yathā rasagrahaṇasamartho bhavati | tam avakīryaindhanair gomayamiśrair ādīpayet | yathāsya dahyamānasyādho rasaḥ prasavati | tad yathā jānīyāt pūrṇṇabhājanam athainam uddhṛtya parisrāvya rasam anyasmin pātre nidhāyānuguptan nidadhyāt | tato yathāyogam mātrām āmalakarasamadhusarppibhiḥ saṃsṛdyopayuñjīta | jīrṇṇe bhallātakavidhānavadāhāraḥ parihāraś ca kuṣṭhināṃ kṣīravar prasthe prayukte śataṃ varṣāṇām āyuṣo 'bhivṛddhir bhavati | khadirasāratulāmudakadroṇe vipācya ṣoḍaśāṃśāvaśiṣṭam avatāryānuguptan nidadhyadhyāt | tato yathāyogam āmalakarasamadhusarppirbhiḥ saṃsṛjyopayuñjīta | eṣa sarvvavṛkṣasārakalpaḥ | khadirasāratulām vā prātaḥ prātar upaseveta | khadirasārakvāthasiddham āvikam vā sarppir
[cf. 1938 ed. 4.10.13]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
khadiravidhānaṃH khadiravidhāna A vakṣyāmaḥH mupadekṣyāmaḥ A praśastadeśajātamH praśastadeśajāta A anupahatamH manupahataṃ A parisamantātH paritaḥ A khanayitvāH khānayitvā A yasmayaṃH ayomayaṃ A tasminn antareH tasminnantare A 'dhastāH om. A tamH tatastaṃ gomayamṛdā+avalipta A avakīryaindhanairH mavakīryendhanair A yathāsyaH yathā+asya A dahyamānasyādhodahya𑑎mānasyādhoH dahyamānasya A prasavatiH sravaty A tadH adhastāt, tad A yathāH yadā A pūrṇṇabhājanamH pūrṇaṃ bhājanam A athainamH iti, athainam A mātrāmH mātrā A āmalakarasamadhusarppibhiḥāmalakarasamadhusarppibhiḥH māmalakarasamadhusarpirbhiḥ A saṃsṛdyopayuñjītaH saṃsṛjyopayuñjīta A kuṣṭhināṃHpc om. A​Hac kṣīravarkṣīravarHpc om. A​Hac prayukteH copayukte A varṣāṇāmH varṣāṇā A āyuṣoH māyuṣo A 'bhivṛddhirH 'bhivṛddhi A bhavatiH rbhavati A ṣoḍaśāṃśāvaśiṣṭamH ṣoḍaśāṃśāvaśiṣṭa A avatāryānuguptanH mavatāryānuguptaṃ A nidadhyadhyātnidadhyadhyātH nidadhyāt A tatoH ta A yathāyogamH om. A āmalakarasamadhusarppirbhiḥH māmalakarasamadhusarpirbhiḥ A sarvvavṛkṣasārakalpaḥsarvvavṛkṣasārakalpaḥH eva sarvavṛkṣāsāreṣu kalpaḥ A khadirasāratulām vāH khadirasāracūrṇatulāṃ khadirasārakvāthamātrāṃ vā A prātarH prāta A upasevetaH rupaseveta A khadirasārakvāthasiddhamkhadirasārakvāthasiddhamH khadirasārakvāthasiddha A āvikam vāH māvikaṃ vā A
amṛtavallīsvarasasiddham vā prātaḥ prātar upaseveta |
[cf. 1938 ed. 4.10.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
amṛtavallīsvarasasiddham vāH amṛtavallīsvarasaṃ kvāthaṃ vā A prātarH prāta A upasevetaH rupaseveta, tatsiddhaṃ vā sarpiḥ, aparāhṇe sasarpiṣkamodanamāmalakayūṣeṇa bhuñjīta; evaṃ māsamupayujya sarvakuṣṭhair vimucyata iti A
aparāhṇe sarppiṣmantasārādikaṣāyasya ca triphalātrikaṭutrivarṇākāvalgujapharūṣakaphalaviḍaṃgaphalamajjacitrakaharidrādvayatṛvṛddantīndrayavayaṣṭhīmadhukātiviṣārasāñjanapriyaṃgūnāṃ palikā bhāgāḥ | tadaikadhyaṃ snehapākavidhānena vipacet tatsādhusiddham avatāryānuguptan nidadhyāt tata upasaṃskṛtaśarīraṃ | prātar utthāya pāṇiśuktimātraṃ kṣaudreṇopasaṃsṛjyopayuñjīta | jīrṇṇe mudgayūṣeṇālavaṇena sarppiṣmantaṃ khadirodakasiddham mṛdumodanam aśnīyāt | khadirodakasevīty evaṃ droṇam upayuñjya sarvvakuṣṭhair vvimuktaḥ śuddhamanāḥ smṛtimān varṣaśatāyur bbhavati |
[cf. 1938 ed. 4.10.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
aparāhṇeH kṛṣṇatilabhallātakatailāmalakarasa A sarppiṣmantasārādikaṣāyasya casarppiṣmantasārādikaṣāyasya caH sarpiṣāṃ droṇaṃ śālasārādikaṣāyasaya ca A triphalātrikaṭutrivarṇākāvalgujapharūṣakaphalaviḍaṃgaphalamajjacitrakaharidrādvayatṛvṛddantīndrayavayaṣṭhīmadhukātiviṣārasāñjanapriyaṃgūnāṃtriphalātrikaṭutrivarṇākāvalgujapharūṣakaphalaviḍaṃgaphalamajjacitrakaharidrādvayatṛvṛddantīndrayavayaṣṭhīmadhukātiviṣārasāñjanapriyaṃgūnāṃH triphalātrikaṭukaparūṣaphalamajjaviḍaṅgaphalasāracitrārkāvalgujaharidrādvayatrivṛddantīdravantīndrayavayaṣṭīmadhukātiviṣārasāñjanapriyaṅgūṇāṃ A palikāH pālikā A bhāgāḥH bhāgā A tadaikadhyaṃH stānaikadhyaṃ A vipacetH pacet A tatsādhusiddhamH tat sādhusiddha A avatāryānuguptanH mavatārya parisrāvyānuguptaṃ A upasaṃskṛtaśarīraṃH upasaṃskṛtaśarīraḥ A utthāyaH prātarutthāya A kṣaudreṇopasaṃsṛjyopayuñjītaH kṣaudreṇa pratisaṃsṛjyopayuñjiāta A mudgayūṣeṇālavaṇenaH mudgāmalakayūṣeṇālavaṇena A mṛdumodanamH mṛdvodana A aśnīyātH maśnīyāt A khadirodakasevītykhadirodakasevītyH khadirodakasevī, it A evaṃH yevaṃ A droṇamH droṇa A upayuñjyaupayuṃjyaH mupayujya A śuddhamanāḥH śuddhatanuḥ A varṣaśatāyurH varṣaśatāyu A bbhavativbhavatiH rarogo bhavati A
manthāriṣṭāsavasurālehaś cūrṇṇanyayaskṛtīḥ |
sahasraśo 'pi kurvvīta vījenānena buddhimān iti || 0 ||
[cf. 1938 ed. 4.10.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
manthāriṣṭāsavasurālehaśH bhavati cātra surāmanthāsavāriṣṭāṃllehāṃ A cūrṇṇanyayaskṛtīḥcūrṇṇ-anyayaskṛtīḥH ścūrṇānyayaskṛtīḥ A buddhimān itivuddhimān itiH buddhimān A
cikitsā daśamaḥ || 0 || dvivraṇīpañcasadyaś ca bhaganam vātam mahāmarut | durnnāmācāś marīcaiva bhagasphoṭaṃ tvagāmayaṃ || mahākuṣṭhacikitsā ca proktaṃ vai prathamo daśa || a
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsā A daśamaḥH om. A dvivraṇīpañcasadyaś caH om. A bhaganamH om. A vātamH om. A mahāmarutH om. A durnnāmācāśH om. A marīcaivaH om. A bhagasphoṭaṃH om. A tvagāmayaṃH sthāne A mahākuṣṭhacikitsā camahākuṣṭhacikitsā caH mahākuṣṭhacikitsi A proktaṃ vaiH om. A prathamoH taṃ nāma A daśa || aH daśamo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 11 (draft based on MS H)

athātaḥ pramehāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.11.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pramehāṇāñH prameha A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
dvau pramahau bhavataḥ sahajo 'pathyanimittaś ca | tatra sahajo nāma mātāpitṛbījadoṣakṛtaḥ || ahitāhāranimitte 'pathyanimittaḥ | tayoḥ pūrvveṇopadrutaḥ kṛṣo rūkṣo 'lpāśībhṛśam paryaṭanaśīlaśca bhavatyuttareṇa sthūlo vahvāśī snigdhaḥ śayyāsvapnaśīlaḥ prāyeṇeti |
[cf. 1938 ed. 4.11.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pramahauH pramehau A 'pathyanimittaśH 'pathyanimitta A caca H śca A nāmaH om. A mātāpitṛbījadoṣakṛtaḥH mātṛpitṛbījadoṣakṛtaḥ A ahitāhāranimitteH ahitāhārajo A kṛṣoH kṛśo A 'lpāśībhṛśamH 'lpāśī pipāsurbhṛśaṃ A paryaṭanaśīlaścaparyaṭanaśīlaścaH parisaraṇaśīlaś ca A bhavatyuttareṇaH bhavati; uttareṇa A vahvāśīH bahvāī A śayyāsvapnaśīlaḥH śayyāsanasvapnaśīlaḥ A
tatra kṛṣaśam annapānasaṃskṛtābhiḥ kriyābhiś ca cikitset | sthūlamapatarppaṇayuktābhiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.11.4]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kṛṣaśamHpc kṛśaman A kṛṣam Hac annapānasaṃskṛtābhiḥH napānapratisaṃskṛtābhiḥ A kriyābhiś caH kriyābhiś A cikitsetH cikitseta A
sarvva eva parihareyuḥ sauvīrakatuṣodakaśuktamaireyasurāsavapayastailaguḍaghṛtekṣurasapiṣṭāmlapānakāni grāmyānūpodakānām māṃsānīti ||
[cf. 1938 ed. 4.11.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
evaH eva ca A sauvīrakatuṣodakaśuktamaireyasurāsavapayastailaguḍaghṛtekṣurasapiṣṭāmlapānakānisauvīrakatuṣodakaśuktamaireyasurāsavapayastailaguḍaghṛtekṣurasapiṣṭāmlapānakāniH sauvīrakatuṣodakaśuktamaireyasurāsavatoyapayastailaghṛtekṣuvikāradadhipiṣṭānnāmlayavāgūṇānakāni A grāmyānūpodakānāmH grāmyānūpaudakamāṃ A māṃsānītiH sāni ceti A
tataḥ śāliṣaṣṭikaśyāmākayava 3 godhūmakodravoddālakānanavān bhuñjīta canakatuvarikakulatthamudgavikalpena tiktakaṣāyābhyāṃ ca śākagaṇābhyān nikumbheṅgudīsarṣapātasītailasiddhābhyāṃ vastumūtrair vvā jāṅgalair mmāṃsarasair anamlaghṛtamedobhiḥ
[cf. 1938 ed. 4.11.6]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śāliṣaṣṭikaśyāmākayavaśāliṣaṣṭikaśyāmākayavaHpc śāliṣaṣṭikayava A śāliṣaṣṭikaśyāmāka Hac canakatuvarikakulatthamudgavikalpenacanakatuvarikakulatthamudgavikalpenaH caṇakāḍhakīkulatthamudgavikalpena A vastumūtrair vvāH baddhamūtrair vā A mmāṃsarasairH māṃsair A anamlaghṛtamedobhiḥanamlaghṛtamedobhiḥsanamlaghṛtamedobhisH apahṛtamedobhir anamlair aghṛtaiś ceti A
tatrādita eva pramehiṇam upasnigdham anyatame na tailena priyaṅgvādi siddhena vā ghṛtena vāmayet | pragāḍham virecayet | virecanānantaraṃ surasādikaṣāyeṇāsthāpayet | mahauṣadhabhadradārumustāvāyena madhusaindhavayuktena tahyamānam vā nyagrodhādikaṣāyeṇa nistailena |
[cf. 1938 ed. 4.11.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
upasnigdhamH snigdham A virecayetH virecayec ca A virecanānantaraṃvirecanānantaraṃH virecanādanantaraṃ A surasādikaṣāyeṇāsthāpayetH surasādikaṣāyeṇāsthāpayen A mahauṣadhabhadradārumustāvāyenamahauṣadhabhadradārumustāvāyenaH mahauṣadhabhadradārumustāvāpena A tahyamānam vāH dahyamānaṃ ca A
śuddhadehāmāmalakarasena haridrām madhusaṃyuktām pāyayet | triphalādevadārumustakakaṣāyam vā | śālakampi lyakamuṣkakakalkamakṣamātra vā madhumadhuram āmalakarasena | kuṭajakapittharohītakavibhītakasaptaparṇṇapuṣyakalkam vā | nimvāragvadhasaptaparṇṇapūrvvākuṭajasomavṛkṣapalāśānām vā | tvakpattrapuṣpaphalamūlakaṣāyāṇy ete pañca prayogāḥ sarvvamehopahantāro vyākhyātāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.11.8]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śuddhadehāmāmalakarasenaH tataḥ śuddhadehamāmalakarasena A triphalādevadārumustakakaṣāyam vāH triphalāviśālādevadārumustakaṣāyaṃ vā A lyakamuṣkakakalkamakṣamātra vāH llakamuṣkakakalkamakṣamātraṃ vā A madhumadhuramH madhumadhura A āmalakarasenaH māmalakarasena A kuṭajakapittharohītakavibhītakasaptaparṇṇapuṣyakalkam vāHpc haridrāyutaṃ, kuṭajakapittharohītakabibhītakasaptaparṇapuṣpakalkaṃ vā A kuṭajakapittharohītakavibhītakasaptaparṇṇakalkam vā Hac nimvāragvadhasaptaparṇṇapūrvvākuṭajasomavṛkṣapalāśānām vānimvāragvadhasaptaparṇṇapūrvvākuṭajasomavṛkṣapalāśānām vāH nimbāragvadhasaptaparṇamūrvākuṭajasomavṛkṣapalāśānāṃ vā A tvakpattrapuṣpaphalamūlakaṣāyāṇyH tvakpatramūlaphalapuṣpakaṣāyāṇi A prayogāḥprayogāḥH yogāḥ A sarvvamehopahantāroH sarvamehānāmapahantāro A
viśeṣata ūrddhvaṃ | tatrodakamehinam pārijātakaṣāyam pāyayet | ikṣuvālikāmehināṃ vaijayantīkaṣāyaṃ | surāmehinān nimvakaṣāyaṃ | sikatāmehinaṃ cittrakaṣāyaṃ | śanair mmehinaṃ khadirakaṣāyaṃ | lavaṇamehinam pāṭhāgarukaṣāyaṃ | piṣṭamehinaṃ rajanyoḥ kaṣāyaṃ | sāndramehinaṃ saptaparṇṇakaṣāyaṃ | śukramehinaṃ dūrvvāśaivālaplavahaṭhakarañcakaserukakaṣāyaṃ | phenamehinaṃ triphalāragvadhamṛdvīkākaṣāyaṃ madhumadhuraṃ | paittikeṣu nīlamehinam aśvatthakaṣāyaṃ | haridrāmehinaṃ rājavṛkṣakaṣāyaṃ | amvlamehinaṃ nya grodhādikaṣāyaṃ | kṣāramehinaṃ triphalākaṣāyaṃ | mañjiṣṭhāmehinaṃ mañjiṣṭhācandanakaṣāyaṃ | śoṇitamehinaṃ guḍūcītindukāsthikāsmaryakharjjūrakaṣāyam madhumiśra pāyayet || ata ūrddhvam asādhyeṣv api yogān yāpanārthān vakṣyāmaḥ | tad yathā | sarppir mmehinaṃ kuṣṭhakuṭajapāṭhāhiṅgutrikaṭukarohiṇī kalkaṃ guḍūcīcittrakakaṣāyeṇa pāyayet | vasāmehinam agnimanthakaṣāyaṃ | kṣaudramehinaṅ kadarakakramukakaṣāyaṃ | hastimehinan tindukakapitthaśirīṣapalāśapāṭhāmūrvāduṣyarśākaṣāyaṃ | hastyaśvaśūkarakharoṣṭrāsthikṣāra vā dahyamānam audakakandakvāthasiddhaṃ yavāgūṃ kṣīrekṣurasamadhumadhurām pāyayet |
[cf. 1938 ed. 4.11.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
viśeṣataH viśeṣaścāta A pāyayet | ikṣuvālikāmehināṃpāyayet | ikṣuvālikāmehināṃH pāyayet, ikṣu A vaijayantīkaṣāyaṃH om. A surāmehinānsurāmehinānH om. A nimvakaṣāyaṃH om. A sikatāmehinaṃH mehinaṃ A cittrakaṣāyaṃH citrakakaṣāyaṃ A pāṭhāgarukaṣāyaṃH pāṭhā+aguruharidrākaṣāyaṃ A rajanyoḥH haridrādāruharidrā A dūrvvāśaivālaplavahaṭhakarañcakaserukakaṣāyaṃdūrvvāśaivālaplavahaṭhakarañcakaserukakaṣāyaṃ |H dūrvāśaivalaplavahaṭhakarañjakaserukakaṣāyaṃ kakubhacandanakaṣāyaṃ vā A triphalāragvadhamṛdvīkākaṣāyaṃH triphalāragvaghamṛdvīkākaṣāyaṃ A paittikeṣuH iti; paittikeṣu A aśvatthakaṣāyaṃH śālasārādikaṣāyamaśvatthakaṣāyaṃ vā A haridrāmehinaṃH pāyayet, haridrāmehinaṃ A amvlamehinaṃH amlamehinaṃ A guḍūcītindukāsthikāsmaryakharjjūrakaṣāyamH guḍūcītindukāsthikāśmaryakharjūrakaṣāyaṃ A madhumiśraH madhumiśraṃ A pāyayet || ataH ata A ūrddhvamH ūrdhva A asādhyeṣvH masādhyeṣ A apiH vapi A yāpanārthānH yāpanārthaṃ A sarppirH sarpi A mmehinaṃH rmehinaṃ A kuṣṭhakuṭajapāṭhāhiṅgutrikaṭukarohiṇīH kuṣṭhakuṭajapāṭhāhiṅgukaṭurohiṇī A vasāmehinamH vasāmehina A agnimanthakaṣāyaṃH magnimanthakaṣāyaṃ śiṃśapākaṣāyaṃ vā A kadarakakramukakaṣāyaṃkadarakakramukakaṣāyaṃH kadarakramukakaṣāyaṃ A tindukakapitthaśirīṣapalāśapāṭhāmūrvāduṣyarśākaṣāyaṃtindukakapitthaśirīṣapalāśapāṭhāmūrvāduṣyarśākaṣāyaṃH tindukakapitthaśirīṣapalāśapāṭhāmūrvāduḥ A hastyaśvaśūkarakharoṣṭrāsthikṣāraH sthikṣāraṃ A vāH ceti A dahyamānamdahyamānamH dahyamāna A audakakandakvāthasiddhaṃH maudakakandakvāthasiddhāṃ A kṣīrekṣurasamadhumadhurāmH kṣīrekṣurasamadhurāṃ A
tataḥ priyaṃgvanantāghṛṣikāpadmāturyantīlohitikāmvaṣṭhādāḍimatvak | śālaparṇṇī padmakesaradhātakīva kulaśālmalīśrīveṣṭakamocaraseṣv ayaskṛtīlehān āsavān kurvvīta | śṛṅgāṭakakaloṭīvisamṛṇālakaserukamadhukāmrajamvvāsanati niśakakubhakaṭvaṅgalodhrabhallātakapalāśacarmmavṛkṣagirikarṇṇikāśītaśivaniculadāḍimājakarṇṇaharivṛkṣarājādanaghoṇṭāvikaṃkateṣu yavān na vikārām̐ś copaseveta | yathoktakaṣāyasiddham vā cāsmai yavāgūm prayacchet kaṣāyāṇi vā pātuṃ |
[cf. 1938 ed. 4.11.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
priyaṃgvanantāghṛṣikāpadmāturyantīlohitikāmvaṣṭhādāḍimatvakpriyaṃgvanantāghṛṣikāpadmāturyantīlohitikāmvaṣṭhādāḍimatvakH priyaṅgvanantāyūthikāpadmātrāyantikālohitikāmbaṣṭhādāḍimatvak A padmakesaradhātakīvapadmakesaradhātakīvaH padmatuṅgakeśaradhātakīva A ayaskṛtīlehān āsavānH ariṣṭānayaskṛtīrlehānāsavāṃś ca A śṛṅgāṭakakaloṭīvisamṛṇālakaserukamadhukāmrajamvvāsanatiśṛṅgāṭakakaloṭīvisamṛṇālakaserukamadhukāmrajamvvāsanatiH śṛṅgāṭakagiloḍyavisamṛṇālakāśakaserukamadhukāmrajambvasanati A niśakakubhakaṭvaṅgalodhrabhallātakapalāśacarmmavṛkṣagirikarṇṇikāśītaśivaniculadāḍimājakarṇṇaharivṛkṣarājādanaghoṇṭāvikaṃkateṣuniśakakubhakaṭvaṅgalodhrabhallātakapalāśacarmmavṛkṣagirikarṇṇikāśītaśivaniculadāḍimājakarṇṇaharivṛkṣarājādanaghoṇṭāvikaṃkateṣuH niśakakubhakaṭvaṅgarodhrabhallātakapalāśacarmavṛkṣagirikarṇikāśītaśivaniculadāḍimājakarṇaharivṛkṣarājādanagopaghoṇṭāvikaṅgateṣu vā A copasevetaH ca seveta A yathoktakaṣāyasiddham vāH yathoktakaṣāyasiddhāṃ A cāsmaiH om. A prayacchetH cāsmai prayacchet A
mahādhanamahitācāram auṣadhadveṣiṇam īśvaram vā pāṭhābhayācitrakapragāḍham analpamākṣikam anyatamam āsavaṃ pāyayet | aṃgārakaśūlyopadaṃśam vā | mārdvīntam abhīkṣṇam madhukapitthamaricānusiddhāni pānakāni cāsmai upaharet | uṣṭrāśvatarapurīṣacūrṇṇāni cāsmai dadyād aśaneṣu || hiṅgusiddhaiś ca yūṣaiḥ sārṣapaiś ca rāgai bhojayet | aviruddhāni cāsmai pānabhojanāny upaharet | rasagandhavanti ca | pravṛddhamedas tu vyāyāmaniyuddha krīḍāpahāya gajarathapādacaryāparikramaṇānyas trāpāstram vā seveta |
[cf. 1938 ed. 4.11.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mahādhanamahitācāramH mahādhanamahitāhāra A auṣadhadveṣiṇamauṣadhadveṣiṇamH mauṣadhadveṣiṇa A īśvaram vāH mīśvaraṃ vā A pāṭhābhayācitrakapragāḍhamH pāṭhābhayācitrakapragāḍha A analpamākṣikamH manalpamākṣika A anyatamamH manyatama A āsavaṃH māsavaṃ A pāyayet | aṃgārakaśūlyopadaṃśam vāH pāyayet, aṅgāaraśūlyopadaṃśaṃ vā A mārdvīntammārdvīntamH mādhvīka A abhīkṣṇamH mabhīkṣṇaṃ A madhukapitthamaricānusiddhānimadhukapitthamaricānusiddhāniH kṣaudrakapitthamaricānuviddhā A pānakāniH ni A upaharet | uṣṭrāśvatarapurīṣacūrṇṇāniH pānabhojanānyupaharet, uṣṭrāśvatarakharapurīṣacūrṇāni A dadyād aśaneṣuH dadyādaśaneṣu A hiṅgusiddhaiś caH hiṅgusaindhava A yūṣaiḥH yuktair yūṣaiḥ A rāgaiH rāgair A pravṛddhamedas tuH pravṛddhamehās tu A krīḍāpahāyaH krīḍāgajatu A gajarathapādacaryāparikramaṇānyasH ragarathapadāticaryāparikramaṇānya A trāpāstram vāH stropāstre vā A sevetaH severan A
adhanas tv avāndhavo vā pādatracchattrarahito bhaikṣāśīgrām aikarātravāsī munir iva saṃyatātmā yo janaśatam adhikaṃ gacchet | mahādhano vā śyāmākanīvārāmalakatindukakapitthāsmantakaphalamūlāhāro mṛgais saha vaset mūtraśakṛdbhakṣaḥ | satatam anuvrajed vāgāḥ | vrāhmaṇo vā śiloñchavṛttir bbhūtvā brahmaratham uddharet | kṛsetkṛśodatsa 2 satatasamitaṃ khaned vā kūpaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.11.12]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
adhanasH adhana A tv avāndhavo vāH stvabāndhavo vā A pādatracchattrarahitopādatracchattrarahitoH pādatrāṇātapatravirahito A bhaikṣāśīgrāmH bhaikṣyāśī grā A aikarātravāsīH maikarātravāsī A munirH muni A ivaH riva A janaśatamH janaśata A adhikaṃH madhikaṃ vā A śyāmākanīvārāmalakatindukakapitthāsmantakaphalamūlāhārośyāmākanīvārāmalakatindukakapitthāsmantakaphalamūlāhāroH śyāmākanīvāravṛttirāmalakakapitthatindukāśmantakaphalāhāro A mūtraśakṛdbhakṣaḥH tanmūtraśakṛdbhakṣaḥ A vāgāḥvāgāḥH gāḥ A vrāhmaṇo vāH brahmaṇo vā A bbhūtvāvbhūtvāH bhūtvā A kṛsetkṛśodatsaHpc kṛṣet A kṛset Hac satatasamitaṃH satatam itaraḥ A kūpaṃH kūpaṃ, kṛśaṃ tu satataṃ rakṣet A
bhavati cātr || adhano vaidyasandeśā devaṃ kurvvaṇatandritaḥ |
samvatsarāntarāt puṃsaḥ pramehān pratimucyate iti || pra ||
[cf. 1938 ed. 4.11.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhavatiA om. H cātr || adhanoem. cātra adhano A bha¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦ || adhano H kurvvaṇatandritaḥH kurvannatandritaḥ A samvatsarāntarāt
samvatsarāntarāt
H

saṃvatsarādantarād
A
puṃsaḥH vā A pramehānH pramehāt A itiH om. A praH om. A
pramehacikitsā ekādaśa ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pramehacikitsāpramehacikits⦦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦H iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne pramehacikitsi A ekādaśaH taṃ nāmaikadaśo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 12 (draft based on MS H)

athātaḥ pramehapiṭakacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.12.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pramehapiṭakacikitsitaṃH pramehapiḍakācikitsitaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
śarāvikādyāḥ prāg uktā navapiṭakās tās tu vraṇavato 'lpās tvaṅmānsaprāptāḥ | mṛdvyo lparujaḥ kṣiprabhedinyaś ca sādhyāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.12.3]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śarāvikādyāḥH śarāvikādyā nava piḍakāḥ A prāg uktāH prāguk A navapiṭakās tās tuHpc tāḥ; tāḥ A navapiṭakā tās tu Hac vraṇavatoH prāṇavato A 'lpāsH 'lpā A tvaṅmānsaprāptāḥH stvaṅmāṃsaprāptā A lparujaḥH 'lparujaḥ A kṣiprabhedinyaś cakṣiprabhedinyaś caH kṣiprapākabhedinyaś ca A
tābhir upadrutaṃ pramehiṇam upakrameta | tatra pūrvvarūpeṣv apatarppaṇam vanaspatikaṣāyapānaṃ | vastamūtrasya copadiśed evam akurvvato vātasya madhurāhārasya pūrvvasvedaḥ śleṣmā ca madhurī bhavati | prameha cābhivyakto bhavati | tasyobhayataḥ saṃśodhanam evem akurvvataḥ | tasya doṣāḥ pravṛddhā māṃsaśoṇitaṃ pradūṣya śophañ janayanti | upadravām̐ś kām̐ścit tatroktaḥ pratīkāraḥ sirāmokṣaś ca | evam akurvvato vā tasya śophaḥ pravṛddho 'timātraṃ tad vidāham āpadyate | tatra śastrapraṇidhānam vraṇakriyopasevā ca | evam akurvvato vā tasya pūyo 'bhyantaram avadāryotsaṅgam mahāvakāśaṅ kṛtvā vṛddho bhavaty asādhyaḥ | tasmād ādita eva pramehiṇam upakrameta
[cf. 1938 ed. 4.12.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
upakrametaH upacaret A vanaspatikaṣāyapānaṃvanaspatikaṣāyapānaṃH vanaspatikaṣāyaṃ A vastamūtrasyaH bastamūtraṃ A copadiśed evamH copadiśet; eva A akurvvatoH makurvata A vātasyaH stasaya A pūrvvasvedaḥH mūtraṃ svedaḥ A pramehaH pramehaś A tasyobhayataḥH tatrobhayataḥ A saṃśodhanamH saṃśodhana A evemH māseveta; eva A akurvvataḥakurvvataḥH makurvatas A māṃsaśoṇitaṃH māṃsaśoṇite A janayantiH janayant A upadravām̐śH yupadravān A kām̐ścitH vā kāṃś cit A evamH eva A akurvvato vāH makurvatas A pravṛddhoH vṛddho A tadH rujo A vidāhamH vidāha A āpadyateH māpadyate A śastrapraṇidhānamśastrapraṇidhānamH śastrapraṇidhānamuktaṃ A evamH eva A akurvvato vāH makurvatas A 'bhyantaramH 'bhyantara A avadāryotsaṅgamH mavadāryotsaṅgaṃ A mahāvakāśaṅH mahāntamavakāśaṃ A vṛddhoH pravṛddho A upakrametaH upakramet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. bhallātakabilvāmbupippalīmūlodakīryāvarṣābhūpunarnavācitrakaśaṭīsnuhīvaruṇakapuṣkaradantīpathyā daśapalonmitā yavakolakulatthāṃś ca prāsthikān saliladroṇe niṣkvāthya caturbhāgāvaśiṣṭe 'vatārya vacātrivṛtkampillakabhārgīniculaśuṇṭhīgajapippalīviḍaṅgarodhraśirīṣāṇāṃ bhāgair ardhapalikair ghṛtaprasthaṃ vipācayenmehaśvayathukuṣṭhagulmodarārśaḥplīhavidradhipiḍakānāṃ nāśanaṃ nāmnā dhānvantaram A
durvvirecyamadhumehino bhavanti | medo 'bhivyāptaśarīratvāt | tasmāt tīkṣṇam eṣāṃ śodhanaṅ kurvīta |
[cf. 1938 ed. 4.12.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
durvvirecyamadhumehinoH durvirecyā hi madhumehino A tīkṣṇamH tīkṣṇa A eṣāṃH meteṣāṃ A kurvītaH kurvīta | piḍakāpīḍitāḥ sopadravāḥ sarva eva pramehā mūtrādimādhurye madhugandhasāmānyāt pāribhāṣikīṃ madhumehākhyāṃ labhante A
na caitaṅ kathaṃcid api svedayet | medobahutvāt khalv eṣāṃ sīryate dehaḥ | svedena
[cf. 1938 ed. 4.12.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
na caitaṅH na caitān A kathaṃcid apikathaṃcid apiH kathaṃcidapi A medobahutvātH medobahutvād e A khalv eṣāṃH teṣāṃ A sīryateH viśīryate A
rasaharaṇīnāṃ daurvvalyān norddham uttiṣṭhaṃti | pramehiṇāṃ doṣāḥ | yato madhumehinām adhaḥkāye piṭakāḥ prādur bbhavanti |
[cf. 1938 ed. 4.12.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
rasaharaṇīnāṃH rasāyanīnāṃ ca A norddhamH nordh A uttiṣṭhaṃtiH vamuttiṣṭhanti A yatoH tato A madhumehināmH madhumehinā A adhaḥkāyeH madhaḥkāye A piṭakāḥH piḍakāḥ A prādurH prādu A bbhavantivbhavantiH rbhavanti A
apakvānāṃ khalu piṭakānāṃ śophavat pratīkāraḥ | pakvānām vraṇavaditi | tailan tu vraṇaropaṇam evādau kurvīta | āragvadhādikaṣāyam utsādanārthe | śālasārādikaṣāyam parisecane | pippalyādikaṣāyam pānabhojaneṣu | pāṭhācitrakaśārṅggeṣṭākṣudravṛhatī śārivāsomakalkasaptaparṇṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇṇāni madhuvimiśrāṇi cāśnīyāt |
[cf. 1938 ed. 4.12.9]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
khaluH tu A piṭakānāṃH piḍakānāṃ A vraṇaropaṇamH vraṇaropaṇa A evādauH mevādau A āragvadhādikaṣāyamH āragvadhādikaṣāya A utsādanārtheH mutsādanārthe A parisecaneH pariṣecane A pāṭhācitrakaśārṅggeṣṭākṣudravṛhatīH pāṭhācitrakaśārṅgeṣṭākṣudrābṛhatī A śārivāsomakalkasaptaparṇṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇṇāniHpc sārivāsomavalkasaptaparṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇāni A śārivāsomavalkasaptaparṇṇāragvadhakuṭajamūlacūrṇṇāni Hac madhuvimiśrāṇimadhuvimiśrāṇiH madhumithāṇi A cāśnīyātH praśnīyāt A
śālasārādikaṣāyacaturthāñśāvaśiṣṭam avatārya parisrāvya punarupanīya sādhayet | sidhyati cāmalakalodhrapriyaṅgudantī kṛṣṇāyastāmracūrṇānyāvayet tad etad anupadagdhaṃ lehībhūtam avatāryānuguptan nidadhyāt tato yathāyogam upayuñjyeta | eṣa lehaḥ sarvvamadhumehānān nihantā ||
[cf. 1938 ed. 4.12.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śālasārādikaṣāyacaturthāñśāvaśiṣṭamśālasārādikaṣāyacaturthāñśāvaśiṣṭamH śālasārādivargakaṣāyaṃ caturbhāgāvaśiṣṭa A avatāryaH mavatārya A cāmalakalodhrapriyaṅgudantīH cāmalakarodhrapriyaṅgudantī A kṛṣṇāyastāmracūrṇānyāvayetkṛṣṇāyastāmracūrṇānyāvayetH kṛṣṇāyastāmracūrṇānyāvape A tad etad anupadagdhaṃH t, etadanupadagdhaṃ A lehībhūtamH lehībhūta A avatāryānuguptanH mavatāryānuguptaṃ A upayuñjyetaH upayuñjīta A sarvvamadhumehānānH sarvamehānāṃ A nihantāH hantā A
triphalā trikaṭukacitrakaviḍaṃgamustānān navabhāgāstāvanta eva kṛṣṇāyaś cūrṇasya tat sarvvam ekadhyaṅ kṛtvā yathāyogam mātrāsarppir mmadhubhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta | tad etan navāyasan nāma etena khalu jāṭha ryan na bhavati | sannāgnir āpyāyyate | durnnāmno na bhavanti | śophapāṇḍurogāvipākakāsaśvāsaś ca |
[cf. 1938 ed. 4.12.11]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
trikaṭukacitrakaviḍaṃgamustānāntrikaṭukacitrakaviḍaṃgamustānānH nitrakatrikaṭukaviḍaṅgamustānāṃ A sarvvamH sarva A ekadhyaṅeka𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎dhyaṅH maikadhyaṃ A mātrāsarppirH mātrāṃ sarpi A mmadhubhyāṃH rmadhubhyāṃ A saṃsṛjyopayuñjītaH saṃsṛjyopayuñjī A tad etanH ta, etan A nāmaH om. A khaluH om. A ryan naryaṃ naA​Hpc ryaṇam Hac sannāgnirH sanno 'gni A āpyāyyateH rāpyāyate A durnnāmno naH durnā A bhavantiH ma A śophapāṇḍurogāvipākakāsaśvāsaś caH śophapāṇḍukuṣṭharogāvipākakāsaśvāsapramehāś ca na bhavanti A
śālasārādiniryūhaś caturthāṃśāvaśeṣitaṃ | parisrutaṃ suśītañ ca madhunāmadhurīkṛtaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.12.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śālasārādiniryūhaśH śālasārādiniryūhe A caturthāṃśāvaśeṣitaṃH caturthāṃśāvaśeṣite A parisrutaṃH
parisru
A
suśītañ caH te ta A madhunāmadhurīkṛtaṃmadhunāmadhurīkṛtaṃH taḥ śīte madhu mākṣikamāvapet A
phāṇitībhāvam āpannaṃ guḍaṃ śodhitam eva ca| ślakṣṇapiṣṭāni cūrṇāni pippalyāder ggaṇasya ca ||
[cf. 1938 ed. 4.12.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
phāṇitībhāvamH phāṇitībhāva A āpannaṃH māpannaṃ A pippalyāderH pippalyādi A
aikadhyam āvapet kumbhe saṃskṛte ghṛtabhāvite | pippalīcūrṇṇamadhubhiḥ pralipte 'bhyantaraṃ śucau ||
[cf. 1938 ed. 4.12.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
aikadhyamH aikadhya A āvapetH māvapet A ghṛtabhāviteH ghṛtabhāvaite A 'bhyantaraṃH 'ntaḥ A śucauH śucau dṛḍhe A
ślakṣṇāni tīkṣṇalohasya tatra patrāṇi buddhimān | khadirāṅgārataptāni bahuśaḥ prakṣipyed vudhaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.12.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prakṣipyedH sannipātayet A vudhaḥH om. A
sapidhānan tu tat kṛtvā yavapalle nidhāpayet | māsām̐s trīm̐ś caturo vāpi yāvad vā lohasaṃkṣayāt ||
[cf. 1938 ed. 4.12.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sapidhānan tuH supidhānaṃ tu A tatH taṃ A trīm̐śH strīṃś A vāpiH vā 'pi A yāvad vāH yāvadā A
tato jātarasañ jantuḥ prātaḥ prātaryathāvalaṃ | upayuñjyād yathāyogam āhāram vāsya kalpayet ||
[cf. 1938 ed. 4.12.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
jantuḥH taṃ tu A prātaryathāvalaṃH prātar yathābalam A upayuñjyādH
niṣeveta
A
yathāyogamH yathāyoga A āhāramH māhāraṃ A vāsyaH cāsya A
eṣa sthūlasya kṛṣakatsnann asyāgneḥ prasādhakaḥ | śophaghnaḥ kuṣṭhamehaghno gulmapāṇḍvāmayāpahaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.12.18]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
eṣaH om. A sthūlasya kṛṣakatsnann asyāgneḥsthūlasya kṛṣakatsnann asyāgneḥsthūlasya kṛṣakatsnann asyāgneḥH kārśyakṛdbalināmeṣa sannasyāgneḥ A śophaghnaḥśophaghnaḥH
śophanudgulmahṛt
A
kuṣṭhamehaghnoH kuṣṭhameha A gulmapāṇḍvāmayāpahaḥH pāṇḍvāmayāpahaḥ A
plīhodaraharaḥ śīghraṃ mviṣamajvaranāśanaḥ | abhiṣyandāpaharaṇo lohāriṣṭo mahāguṇaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.12.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śīghraṃ mviṣamajvaranāśanaḥśīghraṃ mviṣamajvaranāśanaḥH śīghraṃ viṣamajvaranāśanaḥ A
pramehiṇo yadā mūtram anāvilam api chilaṃ | viśadan tiktakaṭukan tadārogam pracakṣata iti ||
[cf. 1938 ed. 4.12.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mūtramH mūtra A anāvilamH mapicchilamanāvi A apiH om. A chilaṃH lam A tadārogamH tadā ''ārogyaṃ A pracakṣataH pracakṣate A itiH om. A
ṃ || cikitsādvādaśa ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ṃ || cikitsādvādaśaH iti śrīsuśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne pramehapiḍakācikitsitaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 13 (draft based on MS H)

athāto madhumehiṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
madhumehiṃH madhumeha A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
madhumehitvam āpannaṃ bhiṣagbhiḥ parivarjjitaṃ |
yogenānena matimān madhumehinam ācaret ||
[cf. 1938 ed. 4.13.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhumehitvamH madhumehitva A āpannaṃH māpannaṃ A madhumehinamH pramehiṇa A ācaretH mupācaret A
māsiśukle śucau caiva śailāḥ sūryāṅśutāpitāḥ ||
jatuprakāśaṃ svarasaṃ śilābhyaḥ prabhavanti hi ||
[cf. 1938 ed. 4.13.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
māsiśukleH māse śukre A prabhavantiH prasravanti A
śilājatviti vikhyātam nahāvyādhivināśanaṃ |
trapvādīnān ty lohānāṃ ṣaṇṇām anyatamāśritaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nahāvyādhivināśanaṃH sarvavyādhivināśanam A tyH tu A ṣaṇṇāmṣaṇṇāmH ṣaṇṇā A anyatamāśritaṃH manyatamānvayam A
jñeyan tat khaltaś cāpi ṣaḍyoniḥ prathitaṃ kṣitau |
lohādyasmāt tu yajjātaṃ śilājatu hitāya vai ||
[cf. 1938 ed. 4.13.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatH svagan A khaltaśH dhataś A ṣaḍyoniḥH ṣaḍyoni A lohādyasmāt tu
lohādyasmāt tu
H

lohādbhavati tadyasmā
A
yajjātaṃH cch A śilājatuH ilājatu A hitāya vaiH jatuprabham A
tasya lohasya vīryañ ca rasañ cāpi vibhartti tat |
trapusīsāyasādīni pradhānyuttarottaraṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vīryañ caH tadvīryaṃ A pradhānyuttarottaraṃH pradhānānyuttarottaram A
yathā tathā prayogepi śreṣṭha śreṣthā guṇāḥ smṛtāḥ |
tat sarvvan tiktakaṭukaṃ kaṣāyānurasaṃ rasaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prayogepipra𑑎yogepiH prayoge 'pi A śreṣṭhaH śreṣṭhe A śreṣthāH śreṣṭha A rasaṃH saram A
kaṭupākyuṣṇavīryañ ca śoṣaṇañ chedanam paraṃ |
teṣu yat kṛṣṇamalaghuḥ snigdhan niḥ śarkkarañ ca yat ||
[cf. 1938 ed. 4.13.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
paraṃH tathā A kṛṣṇamalaghuḥH kṛṣṇamalaghu A
gomūtragandhī nīlam vā tat pracakṣate |
tad bhāvitaṃ sāragaṇe hṛtadoṣādinā ditaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gomūtragandhīH gomūtragandhi A nīlam vāH yac cāpi A pracakṣateH pradhānaṃ pracakṣate A sāragaṇeH sāragaṇair A hṛtadoṣādināH hṛtadoṣo dino A ditaḥH daye A
pivet sārodakenaiva ślakṣṇam piṣṭaṃ yathā valaṃ |
jāṅgalena rasenānnan tasmin jīrṇṇe tu bhojayet ||
[cf. 1938 ed. 4.13.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ślakṣṇamH ślakṣṇa A tasminH tasmiñ A
upayujya tulām eva amṛtasyāsmajanmanaḥ |
vyayomadhumehākhyam antakaṃ rogasaṃkaraṃ ||
vapur vvarṇṇavalopetaḥ śataṃ jīvatyanāmayaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.13.12]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
evaH evaṃ A amṛtasyāsmajanmanaḥH girijād amṛ A vyayomadhumehākhyam
vyayomadhumehākhya𑑎jpeg m
H
topamā A
antakaṃH t A rogasaṃkaraṃH om. A śataṃH madhumehavivarjitaḥ A jīvatyanāmayaḥem. om. A jīvaty anāmayaḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. jīved varṣaśataṃ pūrṇamajaro 'marasannibhaḥ A
śataṃ śataṃ tulāyān tu sahasraṃ daśataulikaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.13cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
daśataulikaṃH daśataulike A
bhallātakavidhānena parihāravidhiḥ smṛtaḥ |
mehaṃ kuṣthamapasmāram unmādaṃ śophaślīpadaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kuṣthamapasmāramkuṣthamapasmāramH kuṣṭham apasmāram A śophaślīpadaṃH ślīpadaṃ garam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. śoṣaṃ śophārśasī gulmaṃ pāṇḍutāṃ viṣamajvaram A
vyayo hatyacirāt kālāc chilājatu niṣevitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.13.15cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vyayoH apo A hatyacirātH haty acirāt A
na sosti rogo yañ cāpi na nihanyāc chilājatuḥ ||
śarkkarāñ cirasaṃvṛdvām aśmarīñ ca bhinaty api |
[cf. 1938 ed. 4.13.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
na sostiH na so 'sti A cāpi naH cāpi A nihanyācH nihanyānna A chilājatuḥH śilājatu A cirasaṃvṛdvāmH cirasaṃbhūtāṃ bhinatti ca tathā A aśmarīñ caaśmarīñ caH 'śmarīm A bhinatyH om. A apiH om. A
bhāvanāloḍane caiva pathyāḥ kāryās tu ye gaṇāḥ ||
evañ cādbhūdbhavan dhātum mākṣikaṃ mṛtopamaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.13.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
caivaH cās A pathyāḥH ya A kāryās tu yeH kar A gaṇāḥgaṇāḥH om. A evañ
evañ
H
om. A
cādbhūdbhavanH tavye bheṣajair hitaiḥ |
evaṃ ca
A
dhātumH om. A mṛtopamaṃH dhātuṃ tāpījam amṛtopamam A
madhurañ kāñcanābhāsamlam vā rajataprabhaṃ ||
pivan hanti jarāṃ kuṣṭhaṃ śophapāṇḍvāmayañ kṣaraṃ |
[cf. 1938 ed. 4.13.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
madhurañH madhuraṃ A kāñcanābhāsamlam vāH kāñcanābhāsam amlaṃ vā A jarāṃH jarā A kuṣṭhaṃH kuṣṭha A śophapāṇḍvāmayañH mehapāṇḍvāmaya A kṣaraṃH kṣayān A
tad bhāvitakulakāś ca vivarjjayet ||
pañcakarmmaguṇātītaṃ śraddhāvantaṃ jijīviṣaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhāvitakulakāś cabhāvitakulakāś caH bhāvitaḥ kapotāṃś ca kulatthāṃś ca A jijīviṣaṃH jijīviṣum A
yogenānena matimān sādhayet kuṣṭhinan naraṃ |
vṛkṣās tauvarikā nāma paścimārṇṇavatīrajāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sādhayetsādhayetH sādhayed api A kuṣṭhinanH kuṣṭhanam A naraṃH om. A tauvarikātau varikāH tuvarakā A nāmaH ye syuḥ A paścimārṇṇavatīrajāḥpaścimārṇṇavatīrajāḥH paścimārṇavabhūmiṣu A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. vīcītaraṅgavikṣepamārutoddhūtapallavāḥ A
teṣāṃ phalāny ādadīta supakvāny amvudāgame |
[cf. 1938 ed. 4.13.21cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ādadītaH gṛhṇīyāt A supakvānysupakvānyH supakvān A amvudāgameH yambudāgame A
majjāṃ phalebhyaḥ sa viśoṣya paricūrṇṇayet ||
tilavat pīḍayed droṇyāṃ gālayed vā kusumbhavat |
[cf. 1938 ed. 4.13.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
majjāṃA ḥ H phalebhyaḥ saphalebhyaḥ saH tebhyo ' A viśoṣyaH pi saṃhṛtya śoṣayi A paricūrṇṇayetH tvā vicūrṇya ca A droṇyāṃA roṇyāṃ H gālayed vāH srāvayed vā A
tat tailaṃ saṃbhṛtaṃ bhūyaḥ paced ādudakakṣayāt ||
avatārya karīṣe ca pakṣamātraṃ nidhāpayet |
[cf. 1938 ed. 4.13.23]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
saṃbhṛtaṃH saṃhṛtaṃ A paced ādudakakṣayāt || avatāryapaced ādudakakṣayāt ||
avajpegtārya
H
pacedātoyasaṃkṣayāt |
avatārya
A
snigdhaṃ svinno hṛtamalaḥ pakṣād uddhṛtya yatnataḥ ||
caturthabhaktāntaritaḥ śuklādau divase śubhe |
[cf. 1938 ed. 4.13.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snigdhaṃH snigdhaḥ A pakṣād uddhṛtyaH pakṣādūrdhvaṃ pra A yatnataḥH yatnavān A
mantrapūtasya tailasya prāśniyāt pāṇi mātrikāṃ ||
tatra mantram pravakṣyāmi yenedam abhimantryate |
[cf. 1938 ed. 4.13.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prāśniyātH om. A pāṇipāṇiH piben A mātrikāṃH mātrāṃ yathābalam A
majjāsāra mahāvīrya sarvān dhātūn viśodhaya ||
śaṅkhacakragadāpāṇistvāmājñāpayate 'cyutaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.13.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
majjāsāraH majjasāra A
tenāsyorddham adhaś cāpi doṣā yānty asakṛttataḥ ||
sāyam asnehalavaṇāṃ yavāgūṃ śītalām pivet |
[cf. 1938 ed. 4.13.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tenāsyorddhamH tenāsyor dhva A adhaśH madhaś A yāntyH yānt A asakṛttataḥH yasakṛttataḥ A sāyam
sāyam
H
om. A
yavāgūṃH sāyaṃ yavāgūṃ A
pañcahāni pivet tailam anena vidhinā naraḥ ||
pakvaṃ pariharec cāpi mudgayūṣaudanāśanaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.13.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pañcahāniH pañcāhaṃ pra A tailamH taila A anenaH manena A pakvaṃ
pakvaṃ
H

pakṣaṃ
A
pañcabhir ddivasair evaṃ sarvvakuṣṭhaiḥ pramucyate ||
tad eva khadirakvāthe triguṇe sādhu sādhitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.13.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pramucyateH vimucyate A
nihitam pūrvvavat pakṣaṃ pivet sāmam atandritaḥ ||
tenābhyaktaśarīras tu kurvvītāhāram īritaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.13.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pakṣaṃH pakṣāt A pivetpivetH piben A sāmamH māsa A atandritaḥH matandritaḥ A tenābhyaktaśarīras tu
tenābhyaktaśarīras tu
H

tenābhyaktaśarīraś ca
A
kurvvītāhāramH kurvītāhāra A īritaṃīritaṃH mīritam A
bhinnasvaraṃ raktanetram praśīrṇaṃ krimi bhakṣitaṃ ||
anenāśu prayogena sādhayet kuṣṭhinan naraṃ |
[cf. 1938 ed. 4.13.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
praśīrṇaṃH viśīrṇaṃ A krimiH kṛmi A prayogenaH prayogeṇa A
sarppir mmadhuyutam pītan tad eva khadirāmvunā ||
pakṣam māṃsarasāhāraṃ karoti dviśatāyuṣaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.13.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarppirH sarpi A mmadhuyutamH rmadhuyutaṃ A pakṣam
pakṣam
H

pakṣi
A
tad eva nasye pañcāśad divasānyupayojitaṃ ||
vapuṣmantaṃ śrutidharaṅ karoti triśatāyuṣaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.13.33]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
divasānyupayojitaṃH divasānupayojitam A
śodhayentu naram majjā tasya pītasya mātrayā ||
[cf. 1938 ed. 4.13.34ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śodhayentuH śodhayanti A majjāH pītā majjā A tasyaH nas A pītasyaH tasya A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. mahāvīryastuvarakaḥ kuṣṭhamehāpahaḥ paraḥ A
śāntarddhūmā tasya majjā tu dagdhā taile kṣiptvā saindhavaṃ cāgnivarṇṇaṃ |
pillaṃ hanyād armmanakāndhyakācān netradaktaṃ timiran nīlikāñjati || 0 ||
[cf. 1938 ed. 4.13.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śāntarddhūmāH sāntardhūmas A dagdhāH dagdhaḥ A taileH om. A kṣiptvāH kṣiptastaile A cāgnivarṇṇaṃH cāñjanaṃ ca A pillaṃ
pillaṃ
H

paillyaṃ
A
hanyād armmanakāndhyakācānH hanyādarmanaktāndhyakācān A netradaktaṃH nīlīrogaṃ A timiranH taimiraṃ A nīlikāñjatinīlikāñjatiH cāñjanena A
cikitsā tri|| 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsā A tritriH sthāne madhumehacikitsitaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 14 (draft based on MS H)

athāta udarāṇāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.14.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
aṣṭāv udarāṇi pūrvvam uktāṇi
teṣv asādhyam baddhagudaṃ pariśrāvi ca | avaśiṣṭāni kṛcchrasādhyāni sarvvāṇy eva pratyākhyāyopakrameta | teṣv ādyaś caturvvarggo bheṣajasādhyaḥ | uttaraḥ śastrasādhyaḥ | kālaprakarṣāt sarvvāṇy eva śastrasādhyāni bhavanti | varjjayitavyāni vā |
[cf. 1938 ed. 4.14.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
uktāṇiH uddiṣṭāni A pariśrāvi capari𑑎śrāvi caH parisrāvi ca A sarvvāṇyH sarvāṇ A evaH yeva A bhavantiH om. A
udarī tu gurvabhiṣyandirūkṣavidāhyatisnigdhapiśitapariṣekāvagāhān pariharet | śāliṣaṣṭikayavagodhūmanīvārān nityam aśnīyāt |
[cf. 1938 ed. 4.14.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gurvabhiṣyandirūkṣavidāhyatisnigdhapiśitapariṣekāvagāhāngurvabhi𑑎ṣyandirūkṣavidāhyatisnigdhapiśitapariṣekāvagāhānH gurvabhiṣyandirūkṣavidāhisnigdhapiśitapariṣekāvagāhān A
tatra vātodariṇam vidārigandhādisiddhena sarppiṣā snehayitvā, tilvakavipakvenānulomya citrāphalatailapragāḍhena vidārigandhādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec ca | sālvaṇenopanāhayed udaraṃ | bhojayec cainam vidārigandhādisiddhena payasā jāṅgalarasena vā | svedayec cābhīkṣṇam |
[cf. 1938 ed. 4.14.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vidārigandhādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec cavidārigandhādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec caH vidārigandādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec ca A sālvaṇenopanāhayed udaraṃH sālvaṇena copanāhayed udaraṃ A payasāH kṣīreṇa A jāṅgalarasena vāH jāṅgalarasena ca A
pittodariṇaṃ tu madhuragaṇavipakvena sarppiṣā snehayitvā śyāmātrivṛttriphalāvipakvenānulomya śarkkarāmadhughṛtapragāḍhena nyagrodhādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec ca | pāyasenopanāhayed udaraṃ | bhojayec cainaṃ vidārigandhādisiddhena kṣīreṇa ||
[cf. 1938 ed. 4.14.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śyāmātrivṛttriphalāvipakvenānulomyaH śyāmātriphalātrivṛdvipakvenānulomya A kṣīreṇakṣīreṇaH payasā A
śleṣmodariṇan tu pippalyādisiddhena sarppiṣā snehayitvā snuhākṣīravipakvena cānulomya trikaṭukamūtratailapragāḍhena muṣkakādikvāthenāsthāpayed anuvāsayec ca | kīkiṇvasarṣapamūlakabījaiś copanāhayed udaraṃ | bhojayec cainan trikaṭukapragāḍhena kulatthayūṣeṇa | pāyasena vā | svedayec cābhīkṣṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.14.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pippalyādisiddhenaH pippalyādikaṣāyasiddhena A sarppiṣāH sarpiṣo A snehayitvāH pasnehya A snuhākṣīravipakvenaH snuhīkṣīravipakve A cānulomyaH nānulomya A trikaṭukamūtratailapragāḍhenaH trikaṭukamūtrakṣāratailapragāḍhena A muṣkakādikvāthenāsthāpayed anuvāsayec camuṣkakādikvāthenāsthāpayed anuvāsayec caH muṣkakādikaṣāyeṇāsthāpayed anuvāsayec ca A kīkiṇvasarṣapamūlakabījaiśH śaṇātasīdhātakīkiṇvasarṣapamūlakabījakalkaiś A
dūṣyodariṇaṃ tu saptalāśaṃkhinīsvarasasiddhena sarppiṣā virecayet | māsam arddhamāsam vā mahāsnuhīvṛkṣakṣīragomūtrasiddhena vā ||
[cf. 1938 ed. 4.14.8]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
saptalāśaṃkhinīsvarasasiddhenaH pratyākhyāya saptalāśaṅkhinīsvarasasiddhena A virecayetH viracayen A mahāsnuhīvṛkṣakṣīragomūtrasiddhena vāem. mahāvṛkṣakṣīrasurāgomūtrasiddhena vā; śuddhakoṣṭhaṃ tu madyenāśvamārakaguñjākākādanīmūlakalkaṃ pāyayet; ikṣukāṇḍāni vā kṛṣṇasarpeṇa daṃśayitvā bhakṣayed vallīphalāni vā, mūlajaṃ kandajaṃ vā viṣamā sevayet, tenāgado bhavaty anyaṃ vā bhāvam āpadyate A mahāvṛkṣakṣīragomūtrasiddhena vā Hac snuhī3vṛkṣakṣīragomūtrasiddhena vā Hpc
gopitānilamūlatvāt sañcitatvāt malasya ca |
sarvvodareṣu saṃsanti bahuśas tv anulomanaṃ ||0||
[cf. 1938 ed. 4.14.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gopitānilamūlatvātH bhavati cātra kupitānilamūlatvāt A sañcitatvātsañcitatvātH saṃcitatvān A saṃsantiH śaṃsanti A
ata ūrddhvan sāmānyānyogān vakṣyāmaḥ || eraṇḍatailam evāharahar mmāsam ekaṃ dvau vā kevalaṃ mūtrayuktaṃ kṣīrayuktaṃ vā sevetodakavarjjī | mahiṣīmūtraṃ kṣīreṇa nirāhāraḥ saptarātraṃ | uṣṭrīkṣīrāhāro vānnapānaparivārivarjjī pakṣaṃ | pippalīr vvā māsaṃ pūrvvoktena vidhānena vāseveta | saindhavājamodanimbasiddham vā nikumbhatailaṃ | ārddrakaṣṭaṅgaṇakṣārapātrārddhasiddham vā | śatapuṣpasiddham vā vātaśūle vacāryaṃ | śṛṅgaverarasavipakvam vā kṣīram āseveta | cavyāśṛṅgaverakalkam vā payasā | saralāmaradārucittrakam eva vā | muruṅgīśālaparṇṇīśyāmāpunarṇṇavājyotiṣkaphalātailam vā kṣīreṇa | svarjjikāhiṃgumiśram pibet | guḍadvitīyo vā harītakīm bhakṣayet | snuhākṣīrapariśrāvitānām vā pippalīnāṃ sahasraṅ kālena | pathyācūrṇṇam vā snuhākṣīraparibhāvitamutkārikām vā paktvā dāpayet | harītakīcūrṇṇaprastham āḍhake ghṛtasyāvāpya khajenābhimathyānuguptan nidhāyārddhamāsaṃ yavapalle vāsayet | tataś coddhṛtya pariśrāvya mahatīharītakīkvāthāmladadhīnyāvāpya vipaced yathāyogam māsam arddhamāsam vā pāyayet | gavye payasi mahāvṛkṣakṣīram āvāpya vipacet || vipakvañ cāvatārya śītībhūtaṃ manthānenābhimathya navanītam ādāya bhūyo mahāvṛkṣakṣīrakaṣāyeṇaiva saha vipacet | tad yathāyogam māsam arddhamāsam vā pāyayet | cavyacitrakadantyativiṣākuṣṭhaśārivāviḍaṃgatriphalājamodaharidrādāruharidrāśaṃkhinītṛvṛtkaṭukānām arddhakārṣikā bhāgāḥ | rājavṛkṣaphalamajjo 'aṣṭau karṣāḥ | mahāvṛkṣakṣīrapale dve | gavāṃ kṣīramūtrayor aṣṭāvaṣṭau palāni | tat sarvvaṃ ghṛtaprasthe samāvāpya vipacet | tathāyogam māsam arddhamāsam vā pāyayet | etāni khalu tilvakaghṛtacaturthāni sarppīṃṣy udaragulmavidradhyaṣṭhīlānāhakuṣṭhonmādāpasmāreṣūpayojyāni | virecanārtham mūtrāsavāriṣṭasurāś cābhīkṣṇam mahāvṛkṣakṣīrasambhṛtāḥ seveta | virecanadravyakaṣāyam vā śṛṅgaveradevadārupragāḍhaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.14.10]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
ūrddhvanH ūrdhvaṃ A sāmānyānyogānsāmānyānyogānH sāmānyayogān A vakṣyāmaḥH vakṣyāmaḥ | tad yathā A evāharaharH aharahar A ekaṃH om. A mahiṣīmūtraṃH māhiṣaṃ vā mūtraṃ A vānnapānaparivārivarjjīH vā 'nnavārivarjī A pippalīr vvāH pippalīṃ vā A vidhānenaH vidhāne A vāsevetaH nāseveta A saindhavājamodanimbasiddham vāH saindhavājamodāyuktaṃ vā A ārddrakaṣṭaṅgaṇakṣārapātrārddhasiddham vāH ārdraśṛṅgaverarasapātra A śatapuṣpasiddham vāśatapuṣpasiddham vāH śatasiddhaṃ vā A vacāryaṃH 'vacāryaṃ A śṛṅgaverarasavipakvam vāH śṛṅgaverarasavipakvaṃ A cavyāśṛṅgaverakalkam vāH cavyaśṛṅgaverakalkaṃ vā A saralāmaradārucittrakamH saraladevadārucitrakam A muruṅgīśālaparṇṇīśyāmāpunarṇṇavājyotiṣkaphalātailam vāmuruṅgīśālaparṇṇīśyāmāpunarṇṇavājyotiṣkaphalātailam vāH muraṅgīśālaparṇīśyāmāpunarnavākalkaṃ vā, jyotiṣkaphalatailaṃ vā A guḍadvitīyo vāH *guḍadvitīyāṃ vā A snuhākṣīrapariśrāvitānām vāsnuhākṣīrapariśrāvitānām vā𑑎H srutīkṣīrabhāvitānāṃ vā A pathyācūrṇṇam vāH pathyākṛṣṇācūrṇaṃ vā A snuhākṣīraparibhāvitamutkārikām vāsnuhākṣīraparibhāvitamutkārikām vāH snuhīkṣīrabhāvitamutkārikāṃ A paktvāH pakvāṃ A harītakīcūrṇṇaprasthamH harītakīcūrṇaṃ prastha A āḍhakeH māḍhake A ghṛtasyāvāpyaH ghṛtasyāvāpyāṅgāreṣv abhivilāpya A nidhāyārddhamāsaṃH kṛtvā 'rdhamāsaṃ A pariśrāvyapari𑑎śrāvyaH parisrāvya A mahatīharītakīkvāthāmladadhīnyāvāpyaH harītakīkvāthāmladadhīnyāvāpya A vipacedH vipacet, tad A mahāvṛkṣakṣīramH mahāvṛkṣakṣīra A āvāpyaH māvāpya A navanītamH navanīta A ādāyaH mādāya A mahāvṛkṣakṣīrakaṣāyeṇaivaH mahāvṛkṣakṣīreṇaiva A sahaH om. A arddhamāsam vāH māsārdhaṃ vā A cavyacitrakadantyativiṣākuṣṭhaśārivāviḍaṃgatriphalājamodaharidrādāruharidrāśaṃkhinītṛvṛtkaṭukānāmH cavyacitrakadantyativiṣākuṣṭhasārivātriphalājamodaharidrāśaṅkhinītrivṛttrikaṭukānām A rājavṛkṣaphalamajjorājavṛkṣaphalamajjoH rājavṛkṣaphalamajj A 'aṣṭauH ñāmaṣṭau A tatH etat A tathāyogamH tad yathā yogaṃ A arddhamāsam vāarddhamāsam vāH ardhamāsṃ vā A khaluH om. A sarppīṃṣyH sarpīṣy A
vamanavirecanadravyāṇām palikābhāgāḥ | pippalyādivacādiharidrādiparipaṭhitānāñ ca dravyāṇāṃ ślakṣṇapiṣṭānāṃ yathoktānāñ ca lavaṇānān tat sarvvam mūtragaṇe prakṣipya mahāvṛkṣakṣīraprasthañ ca mṛdvagnināvaghaṭṭayan vipacet | avidagdhakalkan tatsādhusiddham avatārya śītībhūtam aṅguṣṭhamātrāṅ guṭikām varttayet | tāsām ekāṃ dve tisro vā yathāyogam māsām̐s trīṃś caturo vā seveta | eṣā khalu mūtravarttikriyāviśeṣeṇa mahāvyādhiṣūpayujyate | koṣṭhajām̐ś ca krimīn upahanti kāsaśvāsapratiśyāyārocakāvipākodāvarttām̐ś ca |
[cf. 1938 ed. 4.14.11]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vamanavirecanadravyāṇāmH vamanavirecanaśirovirecanadravyāṇāṃ A palikābhāgāḥpalikābhāgāḥH pālikābhāgāḥ A mṛdvagnināvaghaṭṭayanH mṛdvagninā 'vaghaṭṭayan A vipacet | avidagdhakalkanvipacet | avidagdha𑑎kalkanH vipaced apradagdhakalkaṃ A śītībhūtamH śītībhūta A aṅguṣṭhamātrāṅH makṣamātrā A guṭikāmH guṭikā A yathāyogamH guṭikā balāpekṣayā A khaluH *ā A mūtravarttikriyāviśeṣeṇaH nāhavartikriyā viśeṣeṇa A koṣṭhajām̐ś caH (viśeṣeṇa) koṣṭhajāṃś ca A krimīn upahantiH kṛmīn apahanti A kāsaśvāsapratiśyāyārocakāvipākodāvarttām̐ś cakāsaśvāsapratiśyāyārocakāvipākodāvarttām̐ś caH kāsaśvāsakṛmikuṣṭhapratiśyāyārocakāvipākodāvartāṃś ca nāśayati A
madanaphalamajjājīmūtakekṣvākutrikaṭukasarṣapalavaṇāni mūtrakṣārayor anyatareṇa piṣṭvāṅguṣṭhamātrāvarttī kṛtvodariṇaḥ | ānāhe tu tailalavaṇagudābhyaktasyaikāṃ dve ca pāyau nidadhyāt | eṣānāhavarttikriyā vātamūtrapurīṣodāvarttādhmānānāheṣu vidheyā | dūṣyodariṇan tu vyoṣāśvamārakaguñjākākādanīmūlakalkam pāyayet | ikṣukāṇḍāni vā kṛṣṇasarpeṇa daṃśayitvā bhakṣayet | vallīphalāni vā kandajam vā mūlajam vā viṣam āseveta | tenāgadībhavaty anyataram vā bhāvam āpadyate |
[cf. 1938 ed. 4.14.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
madanaphalamajjājīmūtakekṣvākutrikaṭukasarṣapalavaṇāniH madanaphalamajjakuṭajajīmūtakekṣvākudhāmārgavatrivṛttrikaṭukasarṣapalavaṇāni A mūtrakṣārayorH mahāvṛkṣakṣīramūtrayor A piṣṭvāṅguṣṭhamātrāvarttīH piṣṭvā 'ṅguṣṭhamātrāṃ vartiṃ A ānāhe tuH ānāhe A tailalavaṇagudābhyaktasyaikāṃtailalavaṇagudābhyaktasyaikāṃH tailalavaṇābhyaktagudasyaikāṃ A caH tisro vā A nidadhyāt | eṣānāhavarttikriyānidadhyāt | eṣānāhavarttikriyāH nidadhyāt, eṣā ''ānāhavartikriyā A dūṣyodariṇan tuH om. A vyoṣāśvamārakaguñjākākādanīmūlakalkamvyoṣāśvamārakaguñjākākādanīmūlakalkamH om. A pāyayet | ikṣukāṇḍāni vāpāyayet | ikṣukāṇḍāni vāH om. A kṛṣṇasarpeṇaH om. A daṃśayitvāH om. A bhakṣayetH om. A vallīphalāni vāH om. A kandajam vāH om. A mūlajam vāH om. A viṣamviṣamH om. A āsevetaH om. A tenāgadībhavatyH om. A anyataram vāH om. A bhāvamH om. A āpadyateH om. A
plīhodariṇas tūpasnigdhasvinnasya dadhnā bhuktavato vāmabāhukurpparasandhāv abhyantarasirām vidhyet | vimarddayec ca pāṇinā plīhānaṃ | rudhiraprasyandanārthan tataḥ śuddhadehaṃ samudraśuktikṣāram payasā pāyayeta | hiṅgusauvarccikām vā kṣīreṇa | śrutena vā palāśakṣāreṇa | yavakṣārapārijātakekṣurakāpāmārggakṣāram vā tailasaṃsṛṣṭaṃ | saubhāñjanakayūṣaṃ vā pippalīsaindhavacitrakayuktam amlapūtikarañjakṣāram vā | viḍaṅgalavaṇapippalīprāgāḍhaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.14.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tūpasnigdhasvinnasyatūpasnigdhasvinnasyaH snigdhasvinnasya A vāmabāhukurpparasandhāvH vāmabāhau kūrparā A abhyantarasirāmH bhyantarataḥ sirāṃ A rudhiraprasyandanārthanH rudhirasyandanārthaṃ A śuddhadehaṃH saṃśuddhadehaṃ A samudraśuktikṣāramsamudraśuktikṣāramH samudraśuktikākṣāraṃ A hiṅgusauvarccikām vāH hiṅgusauvarcike vā A śrutena vāH srutena A palāśakṣāreṇaH palāśakṣāreṇa vā A yavakṣārapārijātakekṣurakāpāmārggakṣāram vāyavakṣārapārijātakekṣurakāpāmārggakṣāram vāH yavakṣāraṃ, kiṃśukakṣārodakena vā bahuśaḥ srutena yavakṣāraṃ, pārijātakekṣurakāpāmārgakṣāraṃ vā A saubhāñjanakayūṣaṃ vāH śobhāñjanakayūṣaṃ A amlapūtikarañjakṣāram vāH pūtikarañjakṣāraṃ vā A viḍaṅgalavaṇapippalīprāgāḍhaṃviḍaṅgalavaṇa𑑎pippalīprāgāḍhaṃH 'mlasrutaṃ viḍlavaṇapippalīprāgāḍham A
pippalīpippalīmūlaṃ śṛṅgaveracitrakayavakṣārasaindhavānām palikā bhāgāḥ | ghṛtaprasthaṃ tattulyaṃ kṣīran tadekadhyam vipācayed etat khalu ṣaṭpalakaṃ plīhāgnisādagulmodāvarttaśvayathupāṇḍurogaśvāsakāsapratiśyāyor ddhvavātaviṣamajvarān upahanti || pipplalīmaricaśṛṅgaverahiṅgusaindhavasauvarccalaviḍadāḍimayavānikāpuṣkaramūlājājīdhānyāmlavetasakṣāradvayavacācittrakailājagandhātulasītyetaiḥ samair ghṛtaprasthan dadhi caturgguṇaṃ bījapūrakarasayuktam pācayed etad dādhikaṃ sarppir ddīpanīyam udaragulmakāsaśvāsajvaravidradyaṣṭhīlānāhasarvvavātarukchamanaṃ śūlaghnañ ceti || śṛṅgaveramātuluṅgarasadāḍimadadhiśuṣkamūlakolāmlakaṣāyaprastheṣu ghṛtaprasthañ cāvāpya | pañca kolaviḍaṅgayavānīśuṣkamūlapāṭhagarbbhan tan siddham pāyayet ||
[cf. 1938 ed. 4.14.14]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pippalīpippalīmūlaṃH pippalīpippalīmūla A śṛṅgaveracitrakayavakṣārasaindhavānāmH cavyacitrakaśṛṅgaverayavakṣārasaindhavānāṃ A palikāH pālikā A tattulyaṃH tattulyaṃ ca A tadekadhyamH tadaikadhyaṃ A khaluH om. A plīhāgnisādagulmodāvarttaśvayathupāṇḍurogaśvāsakāsapratiśyāyorplīhāgnisādagulmodāvarttaśvayathupāṇḍurogaśvāsakāsapratiśyāyorH nāma sarpiḥ plīhāgnisaṅgagulmodarodāvartaśvayathupāṇḍurogakāsaśvāsapratiśyāyor A ddhvavātaviṣamajvarān upahantiH dhvavātaviṣamajvarān apahanti A pipplalīmaricaśṛṅgaverahiṅgusaindhavasauvarccalaviḍadāḍimayavānikāpuṣkaramūlājājīdhānyāmlavetasakṣāradvayavacācittrakailājagandhātulasītyetaiḥpipplalīmaricaśṛṅgaverahiṅgusaindhavasauvarccalaviḍadāḍimayavānikāpuṣkaramūlājājīdhānyāmlavetasakṣāradvayavacācittrakailājagandhātulasītyetaiḥH om. A samairH om. A ghṛtaprasthanH om. A dadhiH om. A caturgguṇaṃH om. A bījapūrakarasayuktambījapūrakarasayuktamH om. A pācayed etadH man A dādhikaṃdādhikaṃH dāgnirvā hiṅgvādikaṃ A sarppirH cūr A ddīpanīyamH ṇam A udaragulmakāsaśvāsajvaravidradyaṣṭhīlānāhasarvvavātarukchamanaṃudaragulmakāsaśvāsajvaravidradyaṣṭhīlānāhasarvvavātarukchamanaṃH u A śūlaghnañH om. A cetiH om. A śṛṅgaveramātuluṅgarasadāḍimadadhiśuṣkamūlakolāmlakaṣāyaprastheṣuśṛṅgaveramātuluṅgarasadāḍimadadhiśuṣkamūlakolāmlakaṣāyaprastheṣuH payuñjīta A ghṛtaprasthañH om. A cāvāpyaH om. A pañcaH om. A kolaviḍaṅgayavānīśuṣkamūlapāṭhagarbbhankolaviḍaṅgayavānīśuṣkamūlapāṭhagarbbha3nHpc om. A kolaviḍaṅgayavānīśuṣkamūlapāṭhabharggan Hac tanH om. A siddhamH om. A pāyayetH om. A
yakṛddālye 'py eṣa eva kriyāvibhāgaḥ |
viśeṣatas tu dakṣiṇabāhau sirām vidhyet ||
[cf. 1938 ed. 4.14.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sirāmH sirā A vidhyetH vyadhaḥ A
maṇibandhe samunnāmya vāmam aṅguṣṭham īritaṃ |
dahet sirāṃ śareṇāśu plīho vaidyaḥ praśāntaye ||
[cf. 1938 ed. 4.14.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
maṇibandheH maṇibandhaṃ A samunnāmyaH sakṛnnāmya A vāmamH vāmāṅ A aṅguṣṭhamH guṣṭha A īritaṃH samīritām A plīhoH plīhno A
baddhagude parisrāvini ca snigdhasvinnasyādho nābher vvāmataś caturaṅgulam apahāya romarājyād udaraṃ pāṭayitvā caturaṅgulapramāṇamantrāṇi niṣkṛṣya nirīkṣya baddhagudasyāntrapratirodhakaramasmānaṃ bālam vāpohya malajātan tato madhu sarppiṣābhyajyāntrāṇi yathāsthānaṃ sthāpayitvā bāhyaṃ vraṇam udarasya sīvyet | parisrāviṇo py evam antraṃ samānayitvā cchidraṃ kālapipīlikābhir ddaṅśayet | daṣṭe ca tāsāṃ kāyān upaharec chinnaśirāṃsi tataḥ pūrvvavat sīvyet | vāsayec cainan tailadroṇyām alpam vā payovṛttir iti ||
[cf. 1938 ed. 4.14.17]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
parisrāvini caparisrāvini caH parisrāviṇi ca A snigdhasvinnasyādhoH snigdhasvinnasyābhyaktasyādho A romarājyād udaraṃH romarājyā udaraṃ A baddhagudasyāntrapratirodhakaramasmānaṃbaddhagudasyāntrapratirodhakaramasmā𑑎naṃH baddhagudasyāntrapratirodhakaramaśmānaṃ A vāpohyaH vā 'pohya A malajātanH malajātaṃ vā A sarppiṣābhyajyāntrāṇiH sarpirbhyām abhyajyāntrāṇi A parisrāviṇoH parisrāviṇy A antraṃH eva śalyamuddhṛtyāntrasrāvān saṃśodhya*, tacchidramāntraṃ A samānayitvāH samādhā A cchidraṃ𑑎cchidraṃH ya A kāyān upahareckāyān upaharecH kāyān apaharen A chinnaśirāṃsiH na śirāṃsi A sīvyetH sīvyet, saṃdhānaṃ ca yathoktaṃ kārayet, yaṣṭīmadhukamiśrayā ca kṛṣṇamṛdā 'valipya bandhenopacaret, tato nivātamāgāraṃ praveśyācārikam upadiśet A alpam vāH sarpirdroṇyāṃ vā A payovṛttirH payovṛttim A
udakodariṇas tu tailābhyaktasyoṣṇodakaparisvinnasyāptaiḥ suparigṛhītasyākakṣāt paṭūveṣṭitasyādho nābheś caturaṅgulam apahāya romarāj dvyaṅgulam vrīhimukhenāṅguṣṭhodaramātram vidārya trapvādīnām anyatamasya nāḍīm ubhayato dvāraṃ saṃyojya doṣodakam avasiñcen | na caikasmin divase sarvvadoṣodakam apaharet || sahasāpahṛte doṣe tṛṣṇājvarāṅgamarddātīsāraśvāsakāsapādadāhā utpadyeran | āpūryate vā dṛḍhataram asañjātaprāṇasya tasmāt tṛtīyañ caturtham pañcamaṃ ṣaṣṭham aṣṭamam vā dvādaśam vā divasam antaraṃ doṣodakam alpam alpam avasiñcet | nisrute nisrute doṣe gāḍhataram āvikakauṣeyacarmmaṇām anyatamena pariveṣṭayed udaran tathā nādhmāpayati vāyuḥ ṣaṇmāsām̐ś ca bhojayet payasā rasena vā | tatas trīn māsānavodakena phalāmlena vāvaśiṣṭam māsatrayam annaṃ laghu hitaṃ seveta evaṃ samvatsareṇāgadībhavati ||
[cf. 1938 ed. 4.14.18]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
udakodariṇas tuH dakodariṇas tu A tailābhyaktasyoṣṇodakaparisvinnasyāptaiḥH vātaharatailābhyaktasyoṣṇodakasvinnasya sthitasyāptaiḥ A paṭūveṣṭitasyādhoem. pariveṣṭitasyādho A paṭūveṣṭitasyārddho H caturaṅgulamH vāmataś caturaṅgulam A romarāj dvyaṅgulamem. romarājyā A romarājyā dvyaṅgulam Hac romarāmāṇyar dvyaṃ3ṅgulam Hpc vrīhimukhenāṅguṣṭhodaramātramem. vrīhimukhenāṅguṣṭhodarapramāṇam avagāḍhaṃ A vrīhimukhenāṅguṣṭhodaramā H vidāryaem. vidhyet, tatra A tram vidārya H anyatamasyaanyatama3syaA​Hpc anyatasya Hac ubhayatoH dvi A dvāraṃH dvārāṃ A saṃyojyaH pakṣanāḍīṃ vā saṃyojya A avasiñcenH avasiñcet A naH toto nāḍīm apahṛtya tailalavaṇenābhyajya vraṇaṃ bandhenopacaret, na A caikasminH caikasmi A divaseH nn eva divase A sarvvadoṣodakamH sarvaṃ doṣodakam A sahasāpahṛtesahasā pahṛteH sahasā hy apahṛte A doṣeH om. A dṛḍhataramH bhṛśataram udaram A tṛtīyañH tṛtīya A caturthamH caturtha A pañcamaṃH pañcama A ṣaṣṭhamH ṣaṣṭhā A aṣṭamama𑑎ṣṭamamH ṣṭama A vāH daśama A dvādaśamH dvādaśaṣoḍaśa A vāH rātrāṇām A divasamH anyatamam A antaraṃH antarīkṛtya A alpamH alpā A alpamH lpam A nisruteH om. A nisruteH niḥsṛte ca A āvikakauṣeyacarmmaṇāmH āvikakauśeyacarmaṇām A bhojayetH payasā bhojayej A payasāH jāṅgala A māsānavodakenamāsānavo2dakenaHpc māsān ardhodakenamāsān arddhodakena A​Hac phalāmlenaH payasā phalāmlena jāṅgalarasena A vāvaśiṣṭamH vā, avaśiṣṭaṃ A hitaṃH hitaṃ vā A samvatsareṇāgadībhavatisamvatsareṇāgadībhavatiH saṃvatsareṇāgado bhavati A
bhavati cātra||
āsthāpane caiva virecane ca pāne tathāhāravidhikriyāsu |
sarvvodarāṇāṃ kuśalena yojyaṃ kṣīraṃ raso jāṅgalajo tha vā syād iti ||
[cf. 1938 ed. 4.14.19]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
bhavatiA bhabhavati H tathāhāravidhikriyāsuH tathā ''āhāravidhikriyāsu A sarvvodarāṇāṃ
sarvvodarāṇāṃ
H

sarvodaribhyaḥ
A
kuśalenaH kuśalaiḥ pra A rasoH śṛtaṃ A tha vātha vā𑑎H raso vā A syād itiH om. A
cikitsā 14 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cikitsācikitsā 14 || 0 ||H iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne udaracikitsitaṃ nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ A

[Adhyāya 15]

athāto mūḍhagarbhbhacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mūḍhagarbhbhacikitsitamH mūḍhagarbhacikitsitaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
nātaḥ kaṣṭataramasti yathā mūḍhagarbhbhoddharaṇamatra hi yoniyakṛtplīhāntragarbhbhāśayānām madhye kartavyaṃ | sparśeno tkarṣāyakarṣaṇāpakarttanabhedanavyāvarttanapīḍanārjjūkaraṇāni caikahastena garbhbhamahiṃsatā garbhbhiṇīñ cāhiṃsatā tasmād adhikṛtya tam āpṛcchya parañ ca yan namāsthāyopakrameta ||
[cf. 1938 ed. 4.15.3]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
nātaḥH nāto 'nyat A kaṣṭataramastiH kaṣṭatamamasti A mūḍhagarbhbhoddharaṇamatra himūḍhagarbhbhoddharaṇamatra hiH mūḍhagarbhaśalyoddharaṇam; atra hi A yoniyakṛtplīhāntragarbhbhāśayānāmH yoniyakṛtplīhāntravivaragarbhāśayānāṃ A kartavyaṃH karma kartavyaṃ A sparśenosparśenoH sparśena A tkarṣāyakarṣaṇāpakarttanabhedanavyāvarttanapīḍanārjjūkaraṇāniH utkarṣaṇāpakarṣaṇasthānāpavartanotkartanabhedanacchedanapīḍanarjūkaraṇadāraṇāni A garbhbhamahiṃsatāgarbhbhamahiṃsatāH garbhaṃ A garbhbhiṇīñH garbhiṇīṃ A tasmād adhikṛtya tam āpṛcchyaem. tasmād adhipatimāpṛcchya A tasmād adhikṛtyamāpṛcchya Hac tasmād adhikṛtyatamāpṛcchya Hpc parañ ca yanH paraṃ ca ya A namāsthāyopakrametaH tnamāsthāyopakrameta A
tatra samāsenāṣṭavidha mūḍhagarbhbhagatiruddiṣṭā svabhāvagatā vapi tu trayaḥ saṅgā bhavanti śiraso vaipulyādaṃśayor jjaghanasya vā
[cf. 1938 ed. 4.15.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
samāsenāṣṭavidhaH samāsenāṣṭavidhā A mūḍhagarbhbhagatiruddiṣṭāH mūḍhagarbhagatiruddiṣṭā A vapi tuH api A vaipulyādaṃśayorH vaiguṇyādaṃsayor A
jīvati garbhbhe sūtyaḥ prayateran |
nirharaṇe cyāvanāṃś ca mantrānanuśrāvayet ||
[cf. 1938 ed. 4.15.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
jīvatiH jīvati tu A garbhbheH garbhe A sūtyaḥH sūtikāgarbhanirharaṇe A prayateranH prayateta A nirharaṇe
nirharaṇe
H

nirhartum aśakye
A
cyāvanāṃś caH cyāvanān A mantrānanuśrāvayetH mantrānupaśṛṇuyāt; tān vakṣyāmaḥ A
ihāmṛtaś ca somaś ca citrabhānuś ca bhāvini |
uccaiḥśravāś ca turago mandire nivasantu te ||
[cf. 1938 ed. 4.15.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ihāmṛtaś caH ihāmṛtaṃ ca A bhāvinibhāvini |H bhāmini A
idamamṛtamapāṃ samuddhṛtāṃ vai tava laghu garbhbhamimam pramuñcahe stri |
tad analapavanārkkavāsavās te saha lavaṇāmbudharair ddiśantu śāntiṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
samuddhṛtāṃ vaiH samuddhṛtaṃ vai A garbhbhamimamH garbhamimaṃ A pramuñcaheH pramuñcatu A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. muktāḥ paśorvipāśāś ca muktāḥ sūryeṇa raśmayaḥ |
muktaḥ sarvabhayād garbha ehyehi viramāvitaḥ
A
oṣadhāni ca vidadhyād yathoktāni ca | mṛte cottānāyā bhugnasakthinyā vastracumbhalakonnāmitakaṭyā dhanvakamṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyām mrakṣayitvā hastaṃ yonyām praveśya garbhbham apaharet tatra śakthibhyām āgatam anulomam evāñchet | ekasakthi pratipannasyetaraṃ sakthi prasārya sphigdeśāgataṃ sphigdeśaṃ prapīḍyorddhvam utkṣipya sakthinī prasāryasyāpaharet | tiryag āgatasya parighasyeva tiryak cīnasya paścād arddhamūrddham utkṣipya pūrvvārddham apatyapathaṃ pratyārjjavamānayitvāpaharet | dvāvanty āvasādhyau mūḍhagarbhbhau bhavataḥ | evam aśakye śastram avatārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.15.9]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
oṣadhāni caH auṣadhāni ca A vidadhyād yathoktāni caem. vidadhyādyathoktāni A vidadhyādyathoktāni ca H bhugnasakthinyāH ābhugnasakthyā A vastracumbhalakonnāmitakaṭyāH vastrādhārakonnamitakaṭhyā A dhanvakamṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyāmdhanvakamṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyāmH dhanvananagavṛttikāśālmalīmṛtsnaghṛtābhyāṃ A yonyāmH yonau A garbhbhamH garbham A apaharetH upaharet A śakthibhyāmśakthibhyāmH sakthibhyām A āgatam anulomam evāñchet | ekasakthiem. āgatamanulomamevāñchet, ekasakthnā A āgatamanulomamevāñchet | ekasakthi H pratipannasyetaraṃpratipannasyetaraṃH pratipannasyetara A prasāryaH prasāryāpaha A sphigdeśāgataṃsphigde-śāgataṃH ret, sphigdeśenāgatasya A prapīḍyorddhvamprapīḍyordhvamA prapīḍyor ddha H utkṣipyaA mutkṣipya H prasāryasyāpaharetprasāryasyāpaharetH prasāryāpaharet A tiryak cīnasyatiryakcīnasyaH tiraścīnasya A paścād arddhamūrddham utkṣipyaem. paś cād ardhamūrdhvamutkṣipya A paścād arddhamūrddhamutkṣipya H pūrvvārddham apatyapathaṃpūrvvārddhamapatyapathaṃem. pūrvārdhamapatyapathaṃpūrvvārddhamapatyapathaṃ A​H pratyārjjavamānayitvāpaharetH pratyārjavamānīyāpaharet, pārśvāpavṛttaśirasamaṃsaṃ prapīḍyor dhvamutkṣipya śiro 'patyapatham ānīyāpaharet, bāhudvayapratipannasyor dhvamutpīḍyāṃsau śiro 'nulomamānīyāpaharet A dvāvanty āvasādhyauem. dvāvantyāvasādhyau A​H mūḍhagarbhbhauH mūḍhagar A bhavataḥH bhau A evamH eva A aśakyeH maśakye A śastramH śastra A avatārayetH mavacārayet A
sacetanan tu śastreṇa na kathañcana dārayet |
ātmānañ jananīñ caiva hanyād āśu sacetanaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sacetanan tuH sacetanaṃ ca A dārayet | ātmānañdārayet |
ātmānañ
H
dārayet |
dāryamāṇo hi jananīmātmānaṃ
A
jananīñjananīñH om. A hanyād āśuH ghātayet A sacetanaḥH om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. aviṣahye vikāre tu śreyo garbhasya pātanam |
na garbhiṇyā viparyāsastasmāt prāptaṃ na hāpayet
A
tataḥ striyam āśvāsya maṇḍalāgreṇāṅguliśastreṇa vā śiro vidārya śiraḥkapālāny āhṛtya śaṃkunā saṃgṛhyor asi kakṣe cāpaharet | abhinnaśiram vākṣikūṭo gaṇḍe vā asaṃsaktasyāṃśadeśe bāhūṃ cchhitvā dṛtim ivātatam vātapūrṇṇodaram vidārya nirasyātrāṇi śithilībhūtāṃ | jaghanaśaktasya vā jaghanakapālānīti |
[cf. 1938 ed. 4.15.12]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
striyam āśvāsyaem. striyamāśvāsya A​H maṇḍalāgreṇāṅguliśastreṇa vāH maṇḍalāgreṇāṅgulīśastreṇa vā A śiraḥkapālāny āhṛtyaem. śiraḥkapālānyāhṛtya A​H saṃgṛhyorH gṛhītvo A asiH rasi A kakṣeH kakṣāyāṃ A cāpaharet | abhinnaśiramcāpaharet | abhinnaśiramH vā 'paharet; abhinnaśira A vākṣikūṭoH samakṣikūṭe A asaṃsaktasyāṃśadeśeem. aṃsasaṃsaktasyāṃsadeśe A asaṃsektasyāṃśadeśe H bāhūṃbāhūṃHpc bāhū A bāhūṃ>| Hac cchhitvāH chittvā A dṛtim ivātatamdṛtimivātatamem. dṛtimivātataṃdṛtimivātatam A​H vātapūrṇṇodaramH vātapūrṇodaraṃ vā A nirasyātrāṇiH nirasyāntrāṇi A śithilībhūtāṃH śithilībhūtamāharet A jaghanaśaktasya vājaghanaśaktasya vāH jaghanasaktasya vā A jaghanakapālānītiA​Hpc jaghanakapānīti Hac
yasminn aṅge hi yo garbhbhaḥ sajjate tasya tam bhiṣak |
samyak chittvā nirhared rakṣen nārīñ ca yatnataḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yasminn aṅge hi yoem. kiṃbahunā yadyadaṅgaṃ hi A yasminnaṅge hi yo H garbhbhaḥH garbhasya tasya A sajjateH sajjati A tasyata-syaH tad A tam bhiṣaktambhiṣakH bhiṣak A samyak
samyak
H

samya
A
chittvāH gvi A nirharedH nirharecchittvā A
citrāṃ hi gatiṃ garbhbhasya karoti kupito 'nilaḥ |
tatrānalpamatir vaidyo vartyeta matipūrvvakaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
citrāṃ hiH om. A gatiṃH om. A garbhbhasyaH garbhasya A karotiH gatayaś cit A kupitokupitoH rā jāyante A 'nilaḥH 'nilakopataḥ A tatrānalpamatir vaidyo
tatrānalpamatirvaidyo

tatrānalpamatirvvaidyo
em.
tatrānalpamatirvaidyo
tatrānalpamatirvaidyo

tatrānalpamatirvvaidyo
A​H
vartyetaH varteta A matipūrvvakaṃH vidhipūrvakam A
na copekṣet mṛtaṃ garbhbham muhūrttam api paṇḍitaḥ |
sa hyāśu jananīṃ hanti nirucchvāsam paśuṃ yathā ||
[cf. 1938 ed. 4.15.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
na copekṣetnacopekṣetH nopekṣeta A garbhbhamH garbhaṃ A
maṇḍalāgreṇa karttavyaṃ cchedyam antar vvijānatā |
vṛddhipatraṃ hi tīkṣṇāgraṃ nārīṃ hanyāt kathañ cana ||
[cf. 1938 ed. 4.15.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cchedyamchedyamA cchedya H antar vvijānatāem. antarvijānatā A mantarvvijānatā H hanyātH hiṃsyāt A kathañH kadā A
athāmapatantīm aparām pātayet pūrvvavad bhiṣak |
hastenāpahared vā pi pārśvābhyām paripīḍya vā ||
[cf. 1938 ed. 4.15.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
athāmapatantīmH athāpatantīm A piH 'pi A pārśvābhyāmH pārśvabhyāṃ A
muhurnnārīm avadhunet pīḍayed vāṃśapiṇḍikān |
tailābhyaktayonin tailena pāyayet matimān bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 4.15.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
muhurnnārīmH dhunuyāc ca muhurnārīṃ A avadhunetH om. A vāṃśapiṇḍikānvā ṃśapiṇḍikānH vā 'ṃsapiṇḍikām A tailābhyaktayonin
tailābhyaktayonin
H

tailāktayone
A
tailenaH revaṃ tāṃ A pāyayetH pātayen A
hiṅgupippalipāṭalyaubhārggīmelāmahauṣadhaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.15.18a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. evaṃ nirhṛtaśalyāṃ tu siñced uṣṇena vāriṇā |
tato 'bhyaktaśarīrāyā yonau snehaṃ nidhāpayet
A
rāsnāmativiṣā cavyām ebhir ddoṣaḥ prasicayte ||
[cf. 1938 ed. 4.15.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rāsnāmativiṣāH vacāmativiṣāṃ rā A cavyāmH snāṃ cavyaṃ A ebhirH om. A ddoṣaḥH om. A prasicayteH saṃcūrṇya pāyayet |
snehena doṣasyandārthaṃ vedanopaśamāya ca
A
yoniś ca mṛdvī bhavati yoniśūlaś ca śāmyati |
[cf. 1938 ed. 4.15.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yoniś caH evaṃ A bhavatiH bhaved A yoniśūlaśH yonistacchūlaṃ A caH copa A śāmyatiH śāmyati |
kṛṣṇātanmūlaśuṇṭhyelāhiṅgubhārgīḥ sadīpyakāḥ
A
trirātram evaṃ saptāhaṃ tataḥ sneham punaḥ punaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
trirātramH tathā tejovatīṃ cāpi pāyayet pūrvavadbhiṣak |
trirātraṃ
A
evaṃH pañca A punaḥpunaḥ || -H pibet A
sāyañ ca pāyayed dadyā māsam vāpi susaṃskṛtāṃ |
śirīṣakakubhābhyāñ ca toyam ācamane hitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sāyañ caH om. A pāyayedH pāyayet ā A dadyāH savaṃ na A māsamH ktam ariṣṭaṃ A vāpiH vā A susaṃskṛtāṃH susaṃskṛtam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kvāthaṃ caiṣāṃ tathā kalkaṃ cūrṇaṃ vā snehavarjitam |
śākatvagghiṅgvativiṣāpāṭhākaṭukarohiṇīḥ
A
sarvvataḥ pariśudddhā ca snigdhapathyālpabhojanā ||
[cf. 1938 ed. 4.15.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarvvataḥH upadravāś ca ye 'nye syustān yathāsvamupācaret |
sarvataḥ
A
pariśudddhā caH pariśuddhā ca A
svedābhyaṅgaparā nityam bhavet māsam atandritā ||
payo vātaharaiḥ siddhan daśāhaṃ bhojane hitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.15.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
māsam atandritāem. krodhavivarjitā A māsamatandritā H
rasan daśāhaṃ śeṣan tu yathāyogam upācaret ||
nirupadravām viśuddhāñ ca jñātvā ca valavarṇṇinīṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.15.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śeṣan tuH śeṣe tu A yathāyogam upācaretem. yathāyogamupācaret A​H nirupadravām
nirupadravām
H

vyupadravāṃ
A
valavarṇṇinīṃH varavarṇinīm A
ūrddhvañ caturṣu māseṣu visṛjet tu vicakṣaṇaḥ ||
yonisantarppaṇe 'bhyaṅge pāne bastiṣu bhojane |
[cf. 1938 ed. 4.15.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
caturṣuH caturbhyo A māseṣuH māsebhyo A visṛjet tuvisṛjet tuH visṛjet pa A vicakṣaṇaḥH rihārataḥ A
balātailamidañ cāsyai dadyād anilavāraṇaṃ ||
balāmūlakaṣāyasya daśamūlīkṛtasya ca |
[cf. 1938 ed. 4.15.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dadyād anilavāraṇaṃdadyād a-nilavāraṇaṃH dadyādanilavāraṇam A daśamūlīkṛtasyadaśamūlīkṛtasya-H daśamūlīśṛtasya A
yavakolakulatthānāṃ kvāthasya payasas tathā ||
aṣṭāvaṣṭau śubhā bhāgātailasyekas tad ekataḥ |
[cf. 1938 ed. 4.15.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhāgātailasyekasH bhāgāstailādekas A tad ekataḥtad ekataḥH tadekataḥ A
paced āvāpya madhuraṃ gaṇaṃ saindhavasaṃyutaṃ ||
tatrāgaruṃ sarjjarasaṃ saralan devadāru ca |
[cf. 1938 ed. 4.15.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
paced āvāpyaH pacedāvāpya A tatrāgaruṃ
tatrāgaruṃ
H

tathā 'guruṃ
A
mañjiṣṭhāñ candanaṅ kuṣṭhamelāṃ kālānusārivāṃ ||
mānsī śaileyakam pattran tagaraṃ śārivāṃ vacāṃ |
[cf. 1938 ed. 4.15.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mānsī
mānsī
H

māṃsīṃ
A
śārivāṃH sārivāṃ A
śatāvarīm aśvagandhāṃ śatapuṣpām punarṇṇavāṃ ||
tat sādhusiddhaṃ sauvarṇṇe rājate mṛnmaye 'pi vā |
[cf. 1938 ed. 4.15.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śatāvarīm aśvagandhāṃem. śatāvarīmaśvagandhāṃ A​H punarṇṇavāṃH punarnavām A
prakṣipya kalase 'bhyarccya svanuguptan nidhāpayet ||
balātailamidan nāmnā sarvvavātavikāranut |
[cf. 1938 ed. 4.15.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kalaseH kalaśe A 'bhyarccyaH samyak A nāmnāH khyātaṃ A
yathābalam ato mātrāṃ sūtikāyai pradāpayet ||
yā ca garbhbhārthinī nārī kṣīṇaśukraś ca yaḥ pumān |
[cf. 1938 ed. 4.15.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yathābalam atoem. yathābalamato A​H garbhbhārthinīH garbhārthinī A
vātakṣīṇe marmmahate mathite 'bhihate tathā ||
bhagne sramābhipanne ca sarvvathaiva prayujyate |
[cf. 1938 ed. 4.15.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sramābhipanne caH śramābhipanne ca A sarvvathaiva prayujyatesarvvathaiva-prayujyateH sarvathaivopayujyate A
sarvvān āpekṣakādīṃś ca vātavyādhīn apohati ||
hikkāśvāsam adhīmanthaṅ gulmaṅ kāsañ ca dustaraṃ |
[cf. 1938 ed. 4.15.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvvān āpekṣakādīṃś casarvvānāpekṣakādīṃś caH etad ākṣepakādīn vai A hikkāśvāsam adhīmanthaṅem.
hikkāṃ kāsamadhīmanthaṃ
A

hikkā śvāsamadhīmanthaṅ
H
kāsañ cakā-sañ caH śvāsaṃ ca A
ṣaṇmāsān upayujyena mantravṛddhir vvyapohati ||
pratyagradhātuḥ puruṣo bhavec ca sthirayauvanaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.15.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ṣaṇmāsān upayujyenaṣaṇmāsānupayujyenaH ṣaṇmāsān upayujyaita A mantravṛddhirem. d antravṛddhim A mantravṛddhi H vvyapohatiem. apohati A rvvyapoha-ti H
etad dhirājñāṅ karttavyaṃ rājāmātyāś ca ye narāḥ ||
sukhinaḥ sukumārāś ca dhaninaś cāpi ye narāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.15.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
etadH rājñām etad A dhirājñāṅH dhi A rājāmātyāś ca yeH rājamātrāś ca ye A
balākaṣāyapītebhyas tilebhyo vā py anekaśaḥ ||
tailam utpādya tat tailaṃ śatapākakṛtaṃ śubhaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.15.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pyH 'py A tailaṃH kvātha A śatapākakṛtaṃH śatapākaṃ kṛtaṃ A
śaste 'hni nibhṛtaveśmany upayuñjyād yathābalaṃ ||
jīrṇṇesmin payasā siddhaṃ ṣaṣṭikānnam avāpnuyāt |
[cf. 1938 ed. 4.15.41]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śasteH om. A 'hniH ni A nibhṛtaveśmanyem. vāte nibhṛtāgāre A bhṛvṛte veśmany Hac nibhṛvṛte veśmany Hpc upayuñjyādH prayuñjīta A jīrṇṇesminH jīrṇe 'smin A siddhaṃem. snigdham A si H ṣaṣṭikānnamem. aśnīyāt ṣaṣṭikaudanam A ddhaṃ ṣaṣṭikānnam H avāpnuyātH om. A
anena vidhinā droṇam upayuñjyānnamīritaṃ ||
bhuñjīta dviguṇaṃ kālaṃ balavarṇṇānvitas tataḥ |
[cf. 1938 ed. 4.15.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
upayuñjyānnamīritaṃH upayujyānnamīritam A
sarvvapāpair vvinirmmuktaḥ śatāyuḥ puruṣo bhavet ||
śataṃ śataṃ cotkarṣād droṇe droṇe prakīrttyate ||
[cf. 1938 ed. 4.15.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cotkarṣādH tathotkarṣo A prakīrttyateH prakīrtitaḥ A
balākalpenātibalāguḍūcyādity avalliṣu |
śairīyake vīratare śatāvaryān trikaṇṭake ||
[cf. 1938 ed. 4.15.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
balākalpenātibalāguḍūcyādityH balākalpenātibalāguḍūcyādit A avalliṣuava-lliṣuH yaparṇiṣu A śairīyakeH saireyake A vīratareH vīratarau A
tailāni kuryāt madhukaprasāraṇyoś ca buddhimān |
[cf. 1938 ed. 4.15.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kuryātH madhuke kuryāt A madhukaprasāraṇyoś caH prasāriṇyāṃ ca A buddhimānH buddhimān | nīlotpalaṃ varīmūlaṃ gavye kṣīre vipācayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. śatapākaṃ tatas tena tilatailaṃ paced bhiṣak | balātailasya kalkāṃs tu supiṣṭāṃs tatra dāpayet A
sarvveṣām eva caiteṣām upayogañ cikitsakaḥ |
balātailavadācaṣṭe guṇāṃś caivā viśeṣata iti ||
[cf. 1938 ed. 4.15.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
caiteṣāmH jānīyā A upayogañH d upayogaṃ A balātailavadācaṣṭeH balātailavad eteṣāṃ A caivāH caiva A viśeṣataH viśeṣataḥ A itiH om. A
|| cikitsaa 15 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
|| cikitsaaem. iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne mūḍhagarbhacikitsitaṃ nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ A cikitsā 15 H

Adhyāya 16 (draft based on MS H)

athāto vidradhīnāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.16.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidradhīnāñH vidradhītāṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
uktā vidradhayo ye ṣaṭ teṣv asādhyas tu sarvvajaḥ |
śeṣeṣv āmeṣu karttavyā tvaratā śophavat kriyā ||
[cf. 1938 ed. 4.16.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vidradhayo yeH vidradhayaḥ A ṣaṭ teṣvH ṣaḍye teṣv A śeṣeṣv
śeṣeṣv
H
śeṣeṣ A
āmeṣuH vām eṣu A tvaratāH tvaritaṃ A
vātaghnamūlakalkais tu vasātailaghṛtāyutaiḥ |
sukhoṣṇo vahalo lepaḥ prayojyo vātavidradhau ||
[cf. 1938 ed. 4.16.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vasātailaghṛtāyutaiḥH ghṛtatailavasāyutaiḥ A
sānūpaudakamānsas tu kākolyādiś ca yogaṇaḥ |
snehāmlasiddho lavaṇaḥ prayojyaś copanāhane ||
[cf. 1938 ed. 4.16.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kākolyādiś caH kākolyādiḥ sa A yogaṇaḥH tarpaṇaḥ A
veśavāraiḥ sakṛsaraiḥ payobhiḥ pāyasais tathā |
svedayec cāpi satatam āharec cāpi śoṇitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.16.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sakṛsaraiḥsakṛsaraiḥH sakṛśaraiḥ A cāpiH om. A āharecH cāpi nirharec A
sa ced evam upakrāntaḥ pākāya vimukho yadi |
tam pācayitvā śastreṇa bhidyād bhitvā ca buddhimān ||
[cf. 1938 ed. 4.16.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pākāyaH pākāyā A vimukhoH bhimukho A bhidyādH bhindyād A bhitvā caH bhinnaṃ ca śodhayet A buddhimānvuddhimānH om. A
pañcamūlīkaṣāyeṇa prakṣālya lavaṇottaraiḥ |
tilair bbhadrādimadhukasaṃyutaiḥ pūrya veṣṭayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pañcamūlīkaṣāyeṇaH pañcamūlakaṣāyeṇa A tilair
tilair
H

tailair
A
bbhadrādimadhukasaṃyutaiḥvbhadrādimadhukasaṃyutaiḥH bhadrādimadhukasaṃyuktaiḥ A pūryaH prati A veṣṭayetH pūrayet A
vairecanikayuktena trivṛtena viśodhya ca |
pṛthakparṇṇyādisiddhena trivṛte naiva ropayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vairecanikayuktenaH vair ecanikayuktena A trivṛtenaH traivṛtena A trivṛteH traivṛte A naivaH na ca A
paittikaṃ śarkkarālājamadhukaiḥ śārivāyutaiḥ |
pradihyāt kṣīrapiṣṭair vvā payasyośīracandanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śarkkarālājamadhukaiḥH śarkarālājāmadhukaiḥ A śārivāyutaiḥśārivāyutaiḥH sārivāyutaiḥ A
pākyaiḥ śītakaṣāyair vvā kṣīrair ikṣurasais tathā |
jīvanīyaghṛtair vvāpi secayec charkkarāyutaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vvāpiH vā 'pi A
tṛvṛddharītakīnāñ ca cūrṇṇam madhuyutaṃ lihet |
jalaukābhir hareccāsṛk pakvam vāpāṭya buddhimān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tṛvṛddharītakīnāñ caH trivṛddharītakīnāṃ ca A madhuyutaṃH lihyānmadhud A lihetH ravam A jalaukābhir
jalaukābhir
H

jalaukobhir
A
vāpāṭyaH cāpaṭhya A
kṣīravṛkṣakaṣāyeṇa prakṣālyodakajena vā |
tilaiḥ sayaṣṭīmadhukaiḥ sāmṛtaiḥ sarppiṣāyutaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prakṣālyodakajena vāH prakṣālyaudakajena vā A sāmṛtaiḥH sakṣaudraiḥ A
pratigrāhya pratanunā sarppiṣāveṣṭayed vraṇaṃ |
prapauṇḍarīkamañjiṣṭhā madhukośīrapadmakaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pratigrāhyaH upadihya A sarppiṣāveṣṭayedH vāsasā veṣṭayed A
saharidraiḥ kṛtaṃ sarppiḥ sakṣīraṃ vraṇaropaṇaṃ |
kṣīraśuklāpṛthakparṇṇīsamaṅgālodhracandanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣīraśuklāpṛthakparṇṇīsamaṅgālodhracandanaiḥ
kṣīraśuklāpṛthakparṇṇīsamaṅgālodhracandanaiḥ
H

kṣīraśuklāpṛthakparṇīsamaṅgārodhracandanaiḥ
A
nyagrodhādipravāleṣu teṣāṃ tvakṣvathavākṛtaṃ |
naktamālasya patrāṇi paṭolāriṣṭayos tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
paṭolāriṣṭayosH taruṇāni A tathāH phalāni ca A
dve haridre madhūcchiṣṭaṃ madhukan tiktarohiṇī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dveH sumanāyāś ca patrāṇi paṭolāriṣṭayos tathā |
dve
A
priyaṃgukuśamūlañ ca niculasya tvageva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
priyaṃgukuśamūlañ caH priyaṅguḥ kuśamūlaṃ ca A tvageva caH tvageva ca |
mañjiṣṭhācandanośīramutpalaṃ sārive trivṛt
A
eṣāṃ karṣasamair bbhāgair ghṛtaprasthaṃ vipācayet |
duṣṭavraṇapraśamanaṃ tathā nāḍīvināśanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
eṣāṃH eteṣāṃ A karṣasamairH kārṣi A bbhāgairvbhāgairH kair bhāgair A tathāH om. A nāḍīvināśanaṃH nāḍīvraṇaviśodhanam A
sadyaś cchinnavraṇānāñ ca karañjādyamidaṃ śubhaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śubhaṃH śubham |
duṣṭavraṇāś ca ye kecidye cotsṛṣṭakriyā vraṇāḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. nāḍyo gambhīrikā yāś ca sadyaś cchinnās tathaiva ca |
agnikṣārakṛtāś caiva ye vraṇā dāruṇā api
A
iṣṭakāsikatālohagośakṛttuṣapāṅśubhiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
iṣṭakāsikatālohagośakṛttuṣapāṅśubhiḥiṣṭakāsikatālohagośakṛttuṣapāṅśubhiḥH karañjādyena haviṣā praśāmyanti na saṃśayaḥ |
iṣṭakāsikatāloṣṭagośakṛttuṣapāṃśubhiḥ
A
mūtrair uṣṇaiś ca satataṃ svedayec chleṣmavidradhiṃ |
kaṣāyapānair vvamanair ālepair upanāhanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
chleṣmavidradhiṃH chlaṣmavidradhim A
hared doṣān abhīkṣṇañ ca tathaivāsṛg alāvubhiḥ |
āragvadhakaṣāyeṇa pakvam vā pāṭya dhāvayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
doṣān abhīkṣṇañ caH doṣānabhīkṣṇaṃ cāpy A tathaivāsṛg alāvubhiḥtathaivāsṛg alāvubhiḥ |H alābvā 'sṛk tathaiva ca A pakvam vāH pakvaṃ cā A pāṭyaH pāṭhya A
haridrātriphalāśaktutilair mmadhusamāyutaiḥ |
pūrayitvā vraṇaṃ samyak vadhnīyāt kīrttitaṃ yathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
haridrātriphalāśaktutilairH haridrātrivṛtāśaktutilair A samyakH samyag A
tataḥ kulatthikādantī tṛvṛcchyāmārkkatilvakaiḥ |
kuryāt tailaṃ sagomūtraṃ hitan tatra sasaindhavaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tṛvṛcchyāmārkkatilvakaiḥH trivṛcchyāmārkatilvakaiḥ A
pittavidradhivat sarvvā kriyā niravaśeṣataḥ |
vidradhyoḥ kuśalaḥ kuryād raktāgantunimittayoḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvvāH sarvāḥ A
varuṇādir gaṇakvātham apakve 'bhyantarotthite |
uṣakādipratīvāpaṃ pivecchaṃkaraṇā yadi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
varuṇādirH varuṇādi A gaṇakvāthamH gaṇakvātha A apakveH mapakve A uṣakādipratīvāpaṃ
uṣakādipratīvāpaṃ
H

ūṣakādipratīvāpaṃ
A
pivecchaṃkaraṇāH pibet sukhakaraṃ naraḥ A yadiH om. A
anayor vvarggayoḥ sarppiḥ siddhaṃ vairecaneṣu ca ||
vidradhiṃ hanti na cirāt prātaḥ prātar nniṣevitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarppiḥH siddhaṃ sar A siddhaṃH pi A vairecaneṣu caH rvair ecanena ca A vidradhiṃ
vidradhiṃ
H

acirādvidradhiṃ
A
hanti naH hanti A cirātH om. A
ebhir eva gaṇaiś cāpi saṃsiddhaṃ snehayojitaṃ ||
kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sa ca sneho nuvāsanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
snehayojitaṃsnehayojitaṃH snehasaṃyutam A kāryam
kāryam
H

kārya
A
āsthāpanaṃH māsthāpanaṃ A kṣipraṃ sa caH kṣipraṃ tathai A snehoH vāpy a A
pānālepana bhojyeṣu madhusigrudrumo 'pi vā ||
dattāvāyo yathādoṣam apakvaṃ hanti vidradhiṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhusigrudrumoH madhuśigrudrumo A dattāvāyo
dattāvāyo
H

dattāvāpo
A
yathādoṣamH yathādoṣa A apakvaṃH mapakvaṃ A
toyadhānyānyāmlamūtrais tu peyo vāpi surādibhiḥ ||
yathādoṣagaṇakvāthaiḥ pived vāpi śilājatuṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
toyadhānyānyāmlamūtrais tutoyadhānyānyāmlamūtrais tuH toyadhānyāmlamūtrais tu A vāpiH vā 'pi A vāpiH vā 'pi A śilājatuṃH śilājatu A
pradhānaṅ guggulum vāpi dāruśuṇṭhīm athāpi vā ||
svedopanāhaḥ kuryāc ca sadā cāpy anulomayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
guggulumH guggulaṃ A vāpiH cāpi A dāruśuṇṭhīmH śuṇṭhīṃ ca A athāpi vāH suradāru ca A svedopanāhaḥ
svedopanāhaḥ
H

snehopanāhau
A
anulomayetH anulomanam A
śirāṃ yathoktām vidhyeta kaphaje vidradhau bhiṣak ||
raktapittānilottheṣu kecid vāhau vadanti tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śirāṃH om. A yathoktāmH yathoddiṣṭāṃ sirāṃ A vidhyetavidhyetaH vidhyet A
paryāgatañ ca śastreṇa bhittvā vraṇavad ācaret ||
śruteṣūrddham adho vāpi maireyāmlasurāsavaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
paryāgatañ caH pakvaṃ vā A śastreṇaśastreṇaH bahirunnaddhaṃ A vraṇavad ācaretH vraṇavadācaret A śruteṣūrddham
śruteṣūrddham
H

sruteṣūrdh
A
adhoH vamadho A vāpiH vā 'pi A maireyāmlasurāsavaiḥmaireyāmlasurāsavaiḥH mair eyāmlasurāsavaiḥ A
peyo varuṇakādis tu madhusigrudrumo 'pi vā ||
madhusigros tu mūleṣu siddhānāṃ sahasāvudhaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
madhusigrudrumoH madhuśigrudrumo A madhusigros tu
madhusigros tu
H

śigrumū
A
mūleṣuH lajale siddhaṃ sa A siddhānāṃsiddhānāṃH siddhārthakam odanam A sahasāvudhaiḥH om. A
yavakolakulatthānāṃ yūṣair bbhuñjīta mānavaḥ ||
prātaḥ prātaś ca seveta mātrayā tailvakaṃ ghṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bbhuñjītavbhuñjītaH bhuñjīta A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. trivṛtādigaṇakvāthasiddhaṃ vā 'pyupaśāntaye |
nopagacched yathāpākaṃ prayateta tathā bhiṣak
A
paryāgate vidradho tu siddhir nnaikāntikī bhaved iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidradho tuH vidradhau tu A siddhirH siddhi A nnaikāntikīH rnaikāntikī A bhaved itiH smṛtā |
pratyākhyāya tu kurvīta majjajāte tu vidradhau
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. snehasvedopapannānāṃ kuryād raktāvasecana |
vidradhyuktāṃ kriyāṃ kuryāt pakve vā 'sthi tu bhedayet
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. niḥśalyamatha vijñāya kartavyaṃ vraṇaśodhanam |
dhāvettiktakaṣāyeṇa tiktaṃ sarpis tathā hitam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yadi majjaparisrāvo na nivarteta dehinaḥ |
kuryāt saṃśodhanīyāni kaṣāyādīni buddhimān
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. priyaṅgudhātakīrodhrakaṭphalaṃ tinisaindhavam |
etais tailaṃ vipaktavyaṃ vidradhivraṇaropaṇam
A
cikitsā
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cikitsācikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne vidradhicikitsitaṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 17 (draft based on MS H)

athāto visarppanāḍīstanarogāṇāñ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
visarppanāḍīstanarogāṇāñH visarpanāḍīstanaroga A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
sādhyā visarppās traya ādito ye tat sannipātakṣatajāvasādhyau |
sādhyeṣu pathyair hi gaṇair vvidadhyād ghṛtāvasekoś ca tathā pradehān ||
[cf. 1938 ed. 4.17.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
visarppāsH visarpā A trayaH straya A tatH na A sannipātakṣatajāvasādhyauH sannipātakṣatajau hi sādhyau A pathyair hiH tatpathya A ghṛtāvasekoś caH ghṛtāni sekāṃś ca A tathāH tatho A pradehānH padehān A
kuṣṭhaṃ śatāhvāsuradārumustāvārāhikustuṃvurukṛṣṇagandhā |
vāterkkavaṃśārttagaṇās tu yojyā sekeṣu lepeṣu tathā ghṛteṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.17.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kuṣṭhaṃH mustā A śatāhvāsuradārumustāvārāhikustuṃvurukṛṣṇagandhāśatāhvāsuradārumustāvārāhikustuṃvurukṛṣṇagandhāH śatāhvāsuradārukuṣṭhavārāhikustumburukṛṣṇagandhāḥ A vāterkkavaṃśārttagaṇās
vāterkkavaṃśārttagaṇās
H
vātātmako coṣṇagaṇāḥ A
tuH pra A yojyāH yojyāḥ A ghṛteṣuH sadantīn surāṣṭrajāsaindhavasaṃprayuktān | prakṣālane cāpi karañjanimbajātyakṣapīlusvarasāḥ prayojyāḥ A
yat pañcamūlaṃ khalu kaṇṭakākhyam alpam mahac cāpy athavallijāñ ca |
taccopayojyam bhiṣajā pradehaiḥ seke ghṛte cāpi tathaiva taile ||
[cf. 1938 ed. 4.17.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaṇṭakākhyamH kaṇṭakākhya A alpamH malpaṃ A athavallijāñ caH atha vallijaṃ ca A pradehaiḥH pardehe A
kaseruśṛṅgāṭakapadmagundrāḥ saśaivalāḥ sotpalakarddamām̐ś ca |
vastrāntarā pittakṛte visarppalepāvidheyāḥ saghṛtāḥ suśītāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sotpalakarddamām̐śH sotpalakardamā A caH śca A vastrāntarā
vastrāntarā
H
vastrāntarāḥ A
visarppalepāvidheyāḥvisarppalepāvidheyāḥH visarpe lepā vidheyāḥ A
hrīveralāmajjakacandanāni śrotojamuktāmaṇigairikaiś ca |
kṣīrābhipiṣṭāḥ saghṛtāḥ suśītā lepāḥ prayojyās tanavaḥ sukhāya ||
[cf. 1938 ed. 4.17.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śrotojamuktāmaṇigairikaiś caH srotojamuktāmaṇigairikāś ca A kṣīrābhipiṣṭāḥ
kṣīrābhipiṣṭāḥ
H
kṣīreṇa piṣṭāḥ A
prayojyāsprayojyāsH prayojyā A tanavaḥH stanavaḥ A
mañjīṣṭhayaṣṭīmadhukam payasyāprapauṇḍarīkaṃ saha padmakena |
saugandhikāñ ceti sukhapralepaḥ paitte visarppe bhiṣajā prayojyāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mañjīṣṭhayaṣṭīmadhukamH prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ A payasyāprapauṇḍarīkaṃpayasyāprapauṇḍarīkaṃH payasyā mañ A sahaH jiṣṭhikā A padmakenaH padmakacandane ca A saugandhikāñ
saugandhikāñ
H
sugandhikā A
sukhapralepaḥH sukhāya lepaḥ A prayojyāḥprayojyāḥH prayojyaḥ A
nyagrodhavarggam pariṣecanañ ca ghṛtañ ca kuryāt svarasena tasya |
śītaiḥ payo bhiś ca madhūdakaiś ca saśarkkarair ikṣurasaiś ca sekāṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nyagrodhavarggamH nyagrodhavargaiḥ A sekāṃH sekān A
ghṛtañ ca gaurīmadhukāravindalodhrāmvurājādanajīvakeṣu |
tathārṣabhe padmakaśārivāyāṃ kākoli2medākumudotpaleṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.17.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ghṛtañH ghṛta A caH sya A gaurīmadhukāravindalodhrāmvurājādanajīvakeṣugaurīmadhukāravindalodhrāmvurājādanajīvakeṣuH gaurīmadhukāravindarodhrāmburājādanagairikeṣu A tathārṣabhe
tathārṣabhe
H
tatharṣabhe A
padmakaśārivāyāṃH padmakasārivāsu A
sacandanāyām madhuśarkkarāyān drākṣāsthirāpṛṣṇisamaṅgayā ca |
kalkīkṛtāsūdakamatragandhā nyagrodhavarggasya ca śārivādeḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
drākṣāsthirāpṛṣṇisamaṅgayā cadrākṣāsthirāpṛṣṇisamaṅgayā caH drākṣāsthirāpṛśniśatāhvayāsu A kalkīkṛtāsūdakamatragandhā
kalkīkṛtāsūdakamatragandhā
H
kalkīkṛtāsūdakamatra dattvā A
nyagrodhavarggasya caH nyagrodhavargasya ta A śārivādeḥH thā sthirādeḥ A
gaṇasya vilvādikapañcamūlyoś caturgguṇaṃ kṣīramathāpi tadvat |
prasthaṃ vipakvaṃ pariṣecanena paittāni hanyāt tu visapppanāḍī ||
[cf. 1938 ed. 4.17.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vilvādikapañcamūlyośH bilvādikapañcamūlyā A caturgguṇaṃH ścaturguṇaṃ A paittāniH paittīrni A visapppanāḍīH visarpanāḍīḥ A
visphoṭaduṣṭavraṇaśīrṣarogān pākan tathāsyāsya tathaiva pānāt |
grahārddite śoṣiṇi cāpi vāle | ghṛtaṃ tu gaurādikam etad iṣṭaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tathāsyāsyaH tathā++āsyasya A tathaivaH nihanti A ghṛtaṃ tuH ghṛtaṃ hi A gaurādikamH gauryādika A etad iṣṭaṃetad iṣṭaṃH metadiṣṭam A
athāśvagandhā saralātha kālā saikeṣikāvāpyathavājaśṛṅgī |
gomūtrapiṣṭo vihimapradeho hanyādvisarppaṅkaphajaṃ suśīghraṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.14]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
athāśvagandhāH ajā+aśvagandhā A saralāthaH saralā sa A saikeṣikāvāpyathavājaśṛṅgīH saikaiṣikā cāpy athavā+ajaśṛṅgī A gomūtrapiṣṭo
gomūtrapiṣṭo
A​Hpc

gomūtrapi
Hac
vihimapradehovihimapradehoH vihitaḥ pradeho A suśīghraṃH sa śīghram A
kālānusāryāgurucocaguñjārasnāvacāśītaśivendraparṇṇyaḥ |
pālindimajjāsamahīkadam vā hito visarppeṣu kaphātmakeṣu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kālānusāryāgurucocaguñjārasnāvacāśītaśivendraparṇṇyaḥkālānusāryāgurucocaguñjārasnāvacāśītaśivendraparṇṇyaḥH kālānusāryāgurucocaguñjārāsnāvacāśītaśivedraparṇyaḥ A pālindimajjāsamahīkadam vā
pālindimajjāsamahīkadam vā
H
pālindimuñjātamahīkadambā A
hitoH hitā A
gaṇas tu sarvvo varuṇaḥ prayojyaḥ kriyāsu sarvvāsu vicakṣaṇena |
sarvveṣu saṃśodhanam eva kuryād raktāvasekañ ca jalāyukābhiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarvvoH yojyo A varuṇaḥH varuṇa A prayojyaḥH pravṛttaḥ A sarvveṣu
sarvveṣu
H
om. A
evaH om. A kuryādH om. A raktāvasekañ caH om. A jalāyukābhiḥH śoṇitamokṣaṇaṃ ca śreṣṭhaṃ visarpeṣu cikitsitaṃ hi A
sarvvām̐ś ca pakvān pariśodhya dhīmān vraṇaṃ krameṇopacared yathoktaṃ |
nāḍītridoṣaprabhavā na sidhye ccheṣāś catasraḥ khalu yatnasādhyāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vraṇaṃH vraṇa A ccheṣāśH ccheṣā A catasraḥH ścatasraḥ A
tatrānilotthām upanāhya pūrvvam aśeṣataḥ pūyagatim vidārya |
phalair apāmārggabhavaiḥ supiṣṭaiḥ sasaindhavaiḥ pūrya hitāya vadhyet ||
[cf. 1938 ed. 4.17.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pūrvvamH pūrva A aśeṣataḥH maśeṣataḥ A phalair
phalair
H
tilair A
apāmārggabhavaiḥH apāmārgaphalaiś A supiṣṭaiḥH ca piṣṭvā A pūryaH bandhana A hitāyaH matra A vadhyetH kuryāt A
prakṣālane cāpi sadā vraṇasya yojyam mahad yat khalu pañcamūlaṃ |
hiṃsrā haridre kaṭukāvale ca gojihvikā caiva savilvamūlaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vraṇasyaH varaṇasya A hiṃsrā
hiṃsrā
H
hiṃsrāṃ A
haridreH haridrāṃ A kaṭukāvale caH kaṭukāṃ balāṃ ca A gojihvikāH gojihvikāṃ A caivaH cāpi A savilvamūlaṃH sabilvamūlām A
sambhṛtya kuryāt trivṛtaṃ vraṇasya saṃśodhanaṃ śodhanaropaṇajñaḥ |
pittātmakāṃn prāg upanāhya dhīmān utkārikābhiḥ sapayoghṛtābhiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sambhṛtyaH saṃhṛtya A kuryātH tai A trivṛtaṃH laṃ vipaced A śodhanaropaṇajñaḥH pūraṇaropaṇaṃ ca A pittātmakāṃn
pittātmakāṃn
H
pittātmikāṃ A
nipātyaśastran tilanāgadantīmañjiṣṭhakalkaiḥ pratipūrayīta |
prakṣālane cāpi haridrasomanimvāḥprayojyāḥ kuśalena nityaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tilanāgadantīmañjiṣṭhakalkaiḥH tilanāgadantīyaṣṭyāhvakalkaiḥ A pratipūrayītaH paripūrayettām A haridrasomanimvāḥprayojyāḥharidrasomanimvāḥprayojyāḥH sasomanimbā niśā prayojyā A
śyāmātribhaṇḍītriphalāsu siddhaṃ haridrayos tilvakavṛkṣake ca |
ghṛtaṃ sadugdham vraṇatarppaṇena hanyād gatiṃ koṣṭhagatāpi yā syāt ||
[cf. 1938 ed. 4.17.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
haridrayosH haridrayo A tilvakavṛkṣakeH rodhrakavṛkṣayo A caH śca A koṣṭhagatāpi yākoṣṭhagatāpi yāH koṣṭhagatā+api yā A
nāḍīṅ kaphotthām upanāhayitvā kulatthasiddhārthakaśaktukiṇvaiḥ |
mṛdvīkṛtāmeṣyagatim viditvā nipātayec chastram aśeṣakārī ||
[cf. 1938 ed. 4.17.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
upanāhayitvāH upanāhya samyak A mṛdvīkṛtāmeṣyagatim
mṛdvīkṛtāmeṣyagatim
H
mṛdūkṛtāmeṣya gatiṃ A
chastram aśeṣakārīem. chastramaśeṣakārī A​H
dadyād vraṇe nimvatilāṃ sadantīṃ surāṣṭrajāṃ saindhavasamprayuktāṃ |
prakṣālane cāpi karañjanimvajātyakṣapīlusvarasāḥ prayojyāḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nimvatilāṃH nimbatilān A sadantīṃH sadantīn A surāṣṭrajāṃH surāṣṭrajā A saindhavasamprayuktāṃsaindhavasamprayuktāṃH saindhavasaṃprayuktān A
suvarccikāsaindhavacitrakeṣu nikumbhanīlīta larūpikāsu |
phaleṣv apāmārggabhaveṣu caiva kuryāt samamūtreṣu hitāya tailaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.25]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
nikumbhanīlītanikumbhanīlītaH nikumbhatālīta A larūpikāsuA​Hpc larūkāsu Hac samamūtreṣuH samūtreṣu A
nāḍīn tu śalyaprabhavāṃ vidārya nirghātyaśalyaṃ pravidārya mārggaṃ |
vandhed vraṇaṃ kṣaudraghṛtapragāḍhaṃ datvā tilāñ cchodhyavaropayīta ||
[cf. 1938 ed. 4.17.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nirghātyaśalyaṃH nirhṛtya śalyaṃ A pravidāryaH praviśodhya A vandhed
vandhed
H

saṃśodhayet
A
vraṇaṃH om. A kṣaudraghṛtapragāḍhaṃH kṣaudraghṛtapragāḍhais A datvāH om. A tilāñH tilais A cchodhyavaropayītaH tato ropaṇamāśu kuryāt A
kumbhīkakharjjūrakapitthavilvavanaspatīnāñ ca śalāṭuvargge |
kṛtvā kaṣāyam vipacet tu tailam āvāpya mustāśakunapriyaṅgūḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śalāṭuvarggeH śalāṭuvargaiḥ A tailamH taila A āvāpyaH māvāpya A mustāśakunapriyaṅgūḥmustāśakunapriyaṅgūḥH mustāsaralāpriyaṅgūḥ A
saugandhikāmocarasāhipuṣpaṃ lodhrāṇi datvā khalu dhātakīñ ca |
etena śalyaprabhavā tu nāḍī rohed vraṇe vā sukhamāśu caiva ||
[cf. 1938 ed. 4.17.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
saugandhikāmocarasāhipuṣpaṃH sugandhikāmocarasāhipuṣoaṃ A lodhrāṇiH rodhraṃ vi A datvāH dadhyā A khaluH dapi A vraṇe vāH vraṇo vā A sukhamāśuH sukhabhāśu A
kṛśadurvvalabhīrūṇān nāḍīm marmmāśritām api |
kṣārasūtreṇa tāṃ cchindyān na tu śastreṇa dārayet ||
[cf. 1938 ed. 4.17.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nāḍīmH nāḍī A marmmāśritāmH marmāśritā A apiH ca yā A dārayetH buddhimān A
eṣaṇyā gam anviṣya kṣārasūtrānuśāriṇīṃ |
sūcīn nidadhyād gatyante pronnām pāṇḍu vinirharet ||
[cf. 1938 ed. 4.17.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
eṣaṇyā gameṣaṇyā gamH eṣaṇyā ga A anviṣyaH timanviṣya A kṣārasūtrānuśāriṇīṃH ārasūtrānusāriṇīm A pronnāmH tahonna A pāṇḍuH myā A vinirharetH śu nirharet A
sūtrasyāntaṃ samānīya gāḍhavandhaṃ samācaret |
tataḥ kṣāravalam vīkṣya sūtram anyat prayojayet |
[cf. 1938 ed. 4.17.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gāḍhavandhaṃH gāḍhaṃ bandhaṃ A sūtramH sūtra A anyatH manyat A prayojayetH praveśayet A
kṣārāktam matimān vaidyo yāvanna cchidyate gatiḥ |
bhagandare 'pyeṣa vidhiḥ kāryā vaidyena jānatā ||
[cf. 1938 ed. 4.17.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kāryāH kāryo A
arvvudādiṣu cotkṣipya mūle sūtran nidhāpayet |
sūcībhir yavavaktrābhir ācitam vā samantataḥ |.
mūle sūtre ca vadhnīyāc cchinne copakramed vraṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
arvvudādiṣuH om. A cotkṣipyaH om. A mūleH om. A sūtransūtranH om. A nidhāpayetH om. A ācitam vāH ācitān vā A sūtre caH sūtreṇa A copakramedH copavared A
yā dvivraṇīye 'bhihitās tu varttyas tāḥ sarvvanāḍīṣu bhiṣag vidadhyāt |
ghoṇṭāphalaṃ tvag madanaṃ phalañ ca pūgasya ca tvag lavaṇañ ca mukhyaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
varttyasH vartya A tāḥH stāḥ A ghoṇṭāphalaṃ
ghoṇṭāphalaṃ
H

ghoṇṭāphala
A
madanaṃH lavaṇāni lākṣāpūgī A phalañ caH phalaṃ A pūgasya caH cā A tvagH om. A mukhyaṃH patram A
snuhārkkadugdhena sahaiṣa kalko varttīkṛtā hantya cireṇa nāḍīṃ
vibhītakāmrāsthivaṭapravālahareṇukāśaṃkhinivījamiśrā ||
[cf. 1938 ed. 4.17.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
snuhārkkadugdhenaH sruhyarkadugdhena A sahaiṣaH tu A kalkoH kalka A varttīkṛtāH eṣa vartīkṛto A hantyaH hanty a A nāḍīṃnāḍīṃH nāḍīḥ A vibhītakāmrāsthivaṭapravālahareṇukāśaṃkhinivījamiśrā
vibhītakāmrāsthivaṭapravālahareṇukāśaṃkhinivījamisrā
H

bibhītakāmrāsthivaṭapravālā hareṇukāśaṅkhinibījamasyaḥ
A
varāhaviṭsūkṣmamasīpradeyā nāḍīṣu tailena vimiśrayitvā |
[cf. 1938 ed. 4.17.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
varāhaviṭsūkṣmamasīpradeyāH vārāhikandaś ca tathā pradeyo A vimiśrayitvāH ca miśrayitvā A
tathā ca gomāṃsamasīṃ hitāya koṣṭhāśritā svādarato diśanti |.
varttīkṛtam mākṣikasaṃprayuktan nāḍīghnamuktaṃ lavaṇottamam vā |
[cf. 1938 ed. 4.17.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
koṣṭhāśritāH koṣṭhāśrita A svādaratoH syādarato A varttīkṛtam
varttīkṛtam
H

varīkṛtaṃ
A
duṣṭavraṇe yad vihitaṃ ca tailan tat sevyamānaṅ gatim āśu hanti ||
[cf. 1938 ed. 4.17.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatH tat sarvanāḍīṣu bhiṣagvidadhyāt A sevyamānaṅH
cūrṇīkṛtair atha vimiśritamebhir eva tailaṃ prayuktamacireṇa
A
āśuH ni A
dhattūrakam madanakodravajañ ca vījaṃ kośātakī śukanasā mṛgabhojinī ca |
sāṅkollavījakusumais tu kṛtañ ca cūrṇṇaṃ lākṣodakāhṛtamalāsu gatīṣu deyaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.17.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dhattūrakamH dhattūrajaṃ A sāṅkollavījakusumais
sāṅkollavījakusumais
H

aṅkoṭabījakusumaṃ
A
tuH gati A kṛtañ caH ṣu pra A cūrṇṇaṃH yojyaṃ A gatīṣuH om. A deyaṃH vikṛtya cūrṇam A
eṣv eva sādhuṣu kṛteṣu vimiśrayitvā tailaṃ kṛtaṅ gatim apohati saptarātrāt |
piṇḍīkṛtasya tu varāhavibhāvitasya mūleṣu kandaśakaleṣu ca sauvaheṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.17.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sādhuṣuH mūtrasa A kṛteṣuH hiteṣu A vimiśrayitvāH vidhāya A kṛtaṅH tat sādhitaṃ A piṇḍīkṛtasya tu
piṇḍīkṛtasya tu
H

piṇḍītakasya tu
A
tailaṅ kṛtaṅ gatim apohati śīghram eva kandeṣu cāmaravarāyudhasāhvayeṣu |
bhallātakārkkamaricair llavaṇottamena siddhaṃ viḍaṃgarajanīdvayacitrakair yat ||
[cf. 1938 ed. 4.17.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śīghramH śīghra A evaH metat A yatH ca A
syāmārkkavasya ca rasena nihanti tailaṃ nāḍīṃ kaphānilakṛtānapacīn vraṇām̐ś ca |
stanye gate vikṛtim āśu bhiṣak tu dhātrīṃ pītvā ghṛtaṃ pariṇatehani vāmayīta ||
[cf. 1938 ed. 4.17.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
syāmārkkavasya caH syan mārkavasya ca A kaphānilakṛtānapacīnH kaphānilakṛtām apacīṃ A vikṛtimH vikṛti A āśuH māśu A pītvāH pītāṃ A pariṇatehaniH pariṇate 'hani A vāmayītaH vāmayet tu A
nimvodakena madhumāgadhikāyutena vāntāpare 'hani ca mudgarasāsanā syāt |
evan tryahañ caturahaṃ ṣaḍaham vamed vā sarppiḥ pived triphalayā saha saṃyutam vā ||
[cf. 1938 ed. 4.17.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vāntāpareH vāntāgate A mudgarasāsanāH mudgarasāśanā A
bhārggīm vacām ativiṣāṃ suradārupāṭhām mustādikam madhurasāṅ kaṭurohiṇīñ ca |
dhātrī pivet tu payasaḥ pariśodhanārtha mustāvacādi tu varam madhunātha vāpi ||
[cf. 1938 ed. 4.17.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vacāmH om. A ativiṣāṃH om. A suradārupāṭhāmsuradārupāṭhāmH om. A mustādikamH om. A madhurasāṅH om. A kaṭurohiṇīñ caH om. A dhātrī
dhātrī
H
om. A
pariśodhanārthaH pariśodhanārtham A mustāvacādi tumustāvacādi tuH āragvadhādiṣu A madhunāthaH madhunā ka A vāpiH ṣāyam A
stanarogam utthitam avekṣya bhiṣag vidadhyād yad vidradhāvabhihitam bahudhābhidhānam ||
[cf. 1938 ed. 4.17.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
stanarogamH sāmānyam etad upadiṣṭam ato viśeṣād doṣān payonipatitān śamayed yathāsvam |
rogaṃ stano
A
utthitamH tthitam A bahudhābhidhānamvahudhābhidhānamH bahuśo vidhānam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. saṃpacyamānam api taṃ tu vinopanāhaiḥ saṃbhojanena khalu pācayituṃ yateta |
śīghraṃ stano hi mṛdumāṃsatayopanaddhaḥ sarvaṃ prakotham upayāty avadīryate ca
A
āme vidahyati tathaiva gate ca pākan tasyā stanau satatam eva ca nirdduhīteti ||
[cf. 1938 ed. 4.17.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
āmeH pakve tu dugdhahariṇīḥ parihṛtya nāḍīḥ kṛṣṇaṃ ca cūcukayugaṃ vidadhīta śastram |
āme
A
vidahyatiH vidāhini A tasyāH dhātryāḥ A nirdduhītetiH nirduhīta A
|| cikitsā .. o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
|| cikitsā .. o.. cikitsā .. oH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne visarpanāḍīstanarogacikitsitaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ A

Adhyāya 18 (draft based on MS H)

athāto granthyapacyarbbudagalagaṇḍānāñ cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
granthyapacyarbbudagalagaṇḍānāñH granthyapacyarbudagalagaṇḍa A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
granthiṣv athāmeṣu bhiṣag vidadhyāc chophakriyā vistaraśo vidhijñaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.18.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
granthiṣvH granthiṣ A athāmeṣuH vathāmeṣu A chophakriyāH chophakriyāṃ A vistaraśoH vistaraśokāryāḥ pittārbude kāyavirecanaṃ ca A vidhijñaḥH
vighṛṣya codumbaraśākagojīpatrair bhṛśaṃ kṣaudrayutaiḥ pralimpet
A
rakṣed balañ cāpi narasya nityaṃ tad rakṣitam vyādhibalan nihanti ||
[cf. 1938 ed. 4.18.3.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tailaṃ pibet sarppiratha dvayaṃ vā datvā vasām vā trivṛtam vidadhyāt| apīhavātedaśamūlasiddhaṃ vaidyaścatuḥsnehamathāpi dadyāt ||
[cf. 1938 ed. 4.18.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sarppirathaH sarpiratho A vidadhyāt| apīhavātedaśamūlasiddhaṃvidadhyāt| apīhavātedaśamūlasiddhaṃH vidadhyāt| apehivātādaśamūlasiddhaṃ A vaidyaścatuḥsnehamathāpiH vaidyaścatuḥsnehamatho d A dadyātH vayaṃ vā A
hiṃsrāsa rohiṇyamṛtātha bharggī śyonākabilvāgurukṛṣṇagandhā | gojī ca piṣṭā saha tālapattryā granthau vidheyā nilaje pralepaḥ||
[cf. 1938 ed. 4.18.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
hiṃsrāsaH hiṃsrā+atha A rohiṇyamṛtāthaH rohiṇyamṛtā+atha A vidheyāvidheyāH vidheyo A nilajeH 'nilaje A
svedopanāhā vividhāś ca yojyāḥ kuryāt prasiddhānaparāṃś ca lepān| vidārya pakvaṃ samupohya pūyam prakṣālya bilvārkkagaṇaditoyaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
svedopanāhāH svedopanāhān A vividhāś caH vividhāṃś ca A yojyāḥyojyāḥH om. A prasiddhānaparāṃś caH tathā prasiddhān aparāṃś ca A vidāryaH vidārya vā A pakvaṃH pak A samupohyaH vamapohya A bilvārkkagaṇaditoyaiḥbilvārkkagaṇaditoyaiḥH bilvārkanarendratoyaiḥ A
tilaiḥ sapañcāṅgulapattramiśraiḥ saṃśodhayet saindhavasaṃprayuktaiḥ| śuddham vraṇañ cāpy uparopayīta tailena rāsnāsaralāyutena||
[cf. 1938 ed. 4.18.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāpyH vā+ap A uparopayītaH yuparopayettu A rāsnāsaralāyutenaH rāsnāsaralānvitena A
viḍaṅgayaṣṭīmadhukāmṛtābhiḥ siddhena taṃ kṣīravimiśritena| jalāyukāḥ pittakṛte hitās tu kṣīrodakābhyām pariṣecanañ ca||
[cf. 1938 ed. 4.18.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
siddhena taṃH siddhena vā A kṣīravimiśritenaH kṣīrasamanvitena A jalāyukāḥH jalaukasaḥ A pariṣecanañH paribecanaṃ A
kākolivarggasya tu śītalāni pibet kaṣāyāṇi saśarkkarāṇi | drākṣārasenekṣurasena vāpi cūrṇṇaṃ pibed vāpi harītakīnāṃ||
[cf. 1938 ed. 4.18.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kākolivarggasya tuH kākolivargasya ca A vāpiH vā+api A pibedH pibec A vāpiH cāpi A
madhūkajambvarjjunavetasānāṃ tvagbhiḥ pradehān avacārayec ca| saśarkkarair vvā tṛṇaśūlyakandair ddihyād abhīkṣṇaṃ mucilindajair vvā||
[cf. 1938 ed. 4.18.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pradehān avacārayec capradehānavacārayec caH pradehānavacārayeta A tṛṇaśūlyakandairem. tṛṇaśūnyakandair A tṛṇaśūlyakandai H ddihyād abhīkṣṇaṃem. dihyādabhīkṣṇaṃ A rddihyādabhīkṣṇaṃ H mucilindajairH muculundajair A
vidārya vā pakvamapohya pūyaṃ dhāvet kaṣāyeṇa vanaspatīnāṃ| tilaiḥ sayaṣṭīmadhukair vviśodhya sarppiḥ prayojyam madhurair vvipakvaṃ||
[cf. 1938 ed. 4.18.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hṛteṣu doṣeṣu yathānupūrvvā granthau bhiṣak chleṣmasamutthiteṣu | svinnasya vimlāpanam eva kuryād aṃguṣṭhaveṇudṛśadīsutais tu||
[cf. 1938 ed. 4.18.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yathānupūrvvāH yathānupūrvyā A chleṣmasamutthiteṣuH śleṣmasamutthite tu A vimlāpanamH vimlāpana A evaH meva A kuryād aṃguṣṭhaveṇudṛśadīsutaisH kuryād aṅguṣṭhalohopalaveṇudaṇḍaiḥ A tuH om. A
vikaṃkatāragvadhakākaṇantīkākādanītāpasavṛkṣamūlaiḥ| ālepayed enama lāvubhārggīkarañjakālāmadanaiś ca vidvān||
[cf. 1938 ed. 4.18.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ālepayed enamaH ālepayet piṇḍapha A lāvubhārggīkarañjakālāmadanaiś calāvubhārggīkarañjakālāmadanaiś caH lārkabhārgīkarañjakālāmadanaiś ca A
amarmmaje cānupa śīmymānasapakvam evāpahared vidārya| dahet sthite cāsṛji siddhakarmmā sadyaḥ kṣatoktañ ca vidhim vidadhyāt||
[cf. 1938 ed. 4.18.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
amarmmajeH amarmajā A cānupaH taṃ śama A śīmymānasapakvamśīmymānasapakvamH maprayāntamapakva A evāpaharedH mevāpahared A
yā māṃsakandyaḥ kaṭhinā bṛhatyastāsvapya yaṃ karmma vidhiḥ prayojyaḥ| śastreṇa cāpāṭya vipakvam āśu prakṣālayet pathyatamaiḥ kaṣāyaiḥ||
[cf. 1938 ed. 4.18.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bṛhatyastāsvapya yaṃH bṛhatyastās A karmmaH om. A vidhiḥH ve A prayojyaḥH ṣa yojyaś ca A śastreṇaH vidhirvidhijñaiḥ| śastreṇa A cāpāṭyacāpāṭyaH vā++āpāṭhya A vipakvam āśuem. supakvamāśu A vipakvamāśu H
saṃśodhanais tañ ca viśodhayīta kṣārottamaiḥ kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥ| śuddhe ca tailaṃ tvavacāraṇīyam viḍaṅgapāṭhārajanīvipakvaṃ||
[cf. 1938 ed. 4.18.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
viśodhayītaH viśodhayet tu A kṣārottamaiḥH kṣārottaraiḥ A kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥH kṣaudraguḍapragāḍhaiḥ A
medaḥsamutthe tilakalkadigdhaṃ tvacopariṣṭād dviguṇam paṭāntaṃ| hutāśataptena muhuḥ pramṛjyālena dhīmānadahan hitāya||
[cf. 1938 ed. 4.18.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tvacopariṣṭādH dattvopariṣṭā A pramṛjyālenapramṛjyālenaH pramṛjyāllohena A
pralipya dārvvīmatha lākṣayā vā prataptayā svedanam asya kāryaṃ| nipātya vā śastramapohya medo dahet supakvan tv athavā vidārya||
[cf. 1938 ed. 4.18.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svedanamH svedana A asyaH masya A
prakṣālya mūtraiś ca tilaiḥ supiṣṭaiḥ suvarccikādyair haritālamisraiḥ| sasaindhavaiḥ kṣaudraghṛtapragāḍhaiḥ kṣārottarair enam abhipraśodhya||
[cf. 1938 ed. 4.18.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mūtraiś caH mūtreṇa A haritālamisraiḥH haritālamiśraiḥ A enamH ena A abhipraśodhyaH mabhipraśodhya A
tailaṃ vidadyād dvikarañjaguñjāvaṅgāvalekheṅgudimūtrasiddhaiḥ| jīmūtakī kośavatīphaleṣu dantī dravantī trivṛtāsu caiva||
[cf. 1938 ed. 4.18.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
dvikarañjaguñjāvaṅgāvalekheṅgudimūtrasiddhaiḥdvikaraṃjaguñjāvaṅgāvalekheṅgudimūtra-siddhaiḥH dvikarañjaguñjāvaṃśāvalekheṅgudamūtrasiddham A jīmūtakīH jīmūtakaiḥ A kośavatīphaleṣuH kośavatīphalaiś ca A
sarppiḥ kṛtaṃ hanty apacīṃ pravṛddhāṃ dvidhā pravṛttan tad udāravīryaṃ| nirgguṇḍijātībarihiṣṭhayuktaṃ jīmūtakaṃ mākṣikasaindhavāḍhyaṃ||
[cf. 1938 ed. 4.18.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
hantyH hant A apacīṃH yapacīṃ A tad udāravīryaṃH tadudāravīryam A
abhiprataptaṃ vamanaṃ praśastaṃ duṣṭāpacīṣūttamamādiśanti| nirgguṇḍi bimbīkaravīrasiddhaṃ tailaṃ hitaṃ śīrṣavirecanaṃ ca||
[cf. 1938 ed. 4.18.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
praśastaṃH pragāḍhaṃ A nirgguṇḍiH kaiḍarya A śīrṣavirecanaṃśīrṣavirecanaṃH mūrdhavirecanaṃ A
śākhoṭakalka svarasena siddhaṃ tailaṃ hitaṃ nasyaniśevanena| madhūkasāraś ca hito vapīḍe phalāni śigroḥ kharamañjarervvā||
[cf. 1938 ed. 4.18.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śākhoṭakalkaH śāsvoṭakasya A nasyaniśevanenaH nasyavirecaneṣu A vapīḍeH 'vapīḍe A
granthīnamarmmaprabhavānapakvānuddhṛtya cāgniṃ vidadhīta vaidyaḥ| kṣāreṇa cainaṃ pratisārayīt muhurmmhurllikhyama thoyathāvat||
[cf. 1938 ed. 4.18.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vaidyaḥH paścāt A cainaṃH vā+api A pratisārayītH pratisārayet A muhurmmhurllikhyamaH tu saṃlikhya śastreṇa ya A thoyathāvatH thopadeśam A
pārṣṇim prati dvā daśa cāṅgulāni mātvendrabastim parivarjjya dhīmān| vidārya matsyāṇḍanibhāni vaidyo jālāni niḥkramyavidhimviddhyāt ||
[cf. 1938 ed. 4.18.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pārṣṇimH pārṣṇi A dvāH dve A mātvendrabastimH mitvendrabastiṃ A jālāniH niṣkṛṣya jālā A niḥkramyavidhimviddhyātH nyanalaṃ vidadhyāt A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. ā gulphakarṇāt sumitasya jantostasyāṣṭabhāgaṃ khuḍakādvibhajya| ghoṇarjuvedhaḥ surarājabasterhitvā+akṣimātraṃ tvapare vadanti A
maṇibandhopariṣṭādvā kuryād rekhātrayam bhiṣak| aṅgulāntaritaṃ samyag apacīnāṃ nivṛttaye||
[cf. 1938 ed. 4.18.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhiṣak| aṅgulāntaritaṃH bhiṣak| aṅgulyantaritaṃ A
cūrṇṇasya kāle parcalākakākagodhāhikūrmmaprabhavās tumaṣyaḥ | dadyāc ca tailena saheṅgudīnāṃ tailāni vakṣyāmi ca ślīpadeṣu ||
[cf. 1938 ed. 4.18.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
parcalākakākagodhāhikūrmmaprabhavāsH parcalākakākagodhāhikūrmaprabhavāṃ A tumaṣyaḥtumaṣyaḥH masīṃ tu A tailāniH yad A vakṣyāmi cavakṣyāmi caH vakṣyate A ślīpadeṣuH ślīpadināṃ ca tailam A
vairecanan dhūmam upādadīta bhavec ca nityaṃ yavamudgabhojī| karkkāruker vvārukanālikerapiyālapañcāṅgulabījapūrṇṇaiḥ||
[cf. 1938 ed. 4.18.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vairecananH virecanaṃ A dhūmamH dhūma A upādadītaH mupādadīta A karkkārukerH karkārukair A vvārukanālikerapiyālapañcāṅgulabījapūrṇṇaiḥvvārukanālikerapiyālapañcāṅgulabījapūrṇṇaiḥH vārukanāsirkelapriyālapañcāṅgulabījacūrṇaiḥ A
vātārbbudaṃ kṣīraghṛtāmbusiddhair uṣṇaiḥ satailair upanāhayettu| kuryāc ca mukhyānuupanāhanārtham bhṛteṣu māṃseṣu ca veśavārāṃ||
[cf. 1938 ed. 4.18.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mukhyānuupanāhanārthamH mukhyānyupanāhanā A bhṛteṣuH ni siddhaiś ca A māṃseṣu camāṃseṣu caH māṃsair atha A veśavārāṃH vesavāraiḥ A
svedam vidadhyāt kuśalantu nāḍyā śṛṅgena raktam bahuśo harecca| vātaghnaniryūhapayomlabhāgaiḥ siddhaṃ śatākhya trivṛtam pibedvā||
[cf. 1938 ed. 4.18.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kuśalantuH kuśalastu A śṛṅgenaśṛṅgenaH śṛṅgeṇa A hareccaH harec ca A śatākhyaH śatākhyaṃ A pibedvāH pibed vā A
svedopanāhā mṛduvas tu pathyāḥ pittārbbude kāyavirecanañ ca| vighṛṣya codumbari kākagojīpatrairbhbhṛśaṃ kṣaudrayutaiḥ pralimpet||
[cf. 1938 ed. 4.18.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
mṛduvas tuH mṛdavas tu A pathyāḥH kāryāḥ A codumbariH codumbara A kākagojīpatrairbhbhṛśaṃH śākagojīpatrair bhṛśaṃ A
sūkṣṇīkṛtaiḥ sarjjarasapriyaṃgūpattaṅgalodhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥ |
visrāvya cāragvadhagojisomāḥ śyāmā va yojyāḥ kuśalena lepaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sūkṣṇīkṛtaiḥH ślakṣṇīkṛtaiḥ A sarjjarasapriyaṃgūpattaṅgalodhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥsarjjarasapriyaṃgū-pattaṅgalodhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥH sarjarasapriyaṅgupattaṅgarodhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥ A cāragvadhagojisomāḥH cāragvadhāgojisomāḥ A śyāmā vaH śyāmā ca A yojyāḥH yojyā A lepaḥH lepe A
śyāmāgirihvārajanīraseṣu drākṣārase saptalikārase ca ||
ghṛtaṃ pacet klītakajecasiddhaṃ pittārbudī tajjaṭhare ca jantuḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.34]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śyāmāgirihvārajanīraseṣuH śyāmāgirihvāñjanakīraseṣu A pacetpacetH pibet A klītakajecasiddhaṃH klītakasaṃprasiddhaṃ A tajjaṭhare caHpc tajjaṭharī ca A tajjaṭhare Hac
śuddhaś ca jantoḥ kaphaje rbude tu rakte 'vasikte ca tato 'rbudan tat |
kalkair ddihed ūrddhvamadhaś ca yani dravyāṇi doṣānapaciṃ nudanti ||
[cf. 1938 ed. 4.18.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śuddhaśH śuddha A caH sya A rbude tuH 'rbude tu A 'vasikte caH 'vasikte tu A kalkair
kalkair
H
om. A
ddihed ūrddhvamadhaś caddihed ūrddhvamadhaś caH om. A yaniH om. A doṣānapaciṃdoṣānapaciṃH yānyūrdhvamadhaś ca doṣān ha A nudantiH ranti taiḥ kalkakṛtaiḥ pradihyāt A
kapotapārāvataviḍvimiśraiḥ sakāṃśanīlī śukalāṅgalākhyaiḥ |
mūlais tu kākādanimūlamisraiḥ kṣārapradigdhair athavā pradihyāt ||
[cf. 1938 ed. 4.18.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kapotapārāvataviḍvimiśraiḥH kapotapārāvataviṅvimiśraiḥ A sakāṃśanīlīH sakāṃsyanīlaiḥ A mūlais tu
mūlais tu
H

mūtrais tu
A
kākādanimūlamisraiḥH kākādanimūlamiśraiḥ A
niṣpāvapiṇyākakulatthakalkair mmāṃsapragāḍhair ddadhimardditais tu |
lepaṃ vidadhyāt krimayo yathātra mūrcchanti muñcanty atha makṣikā vā ||
[cf. 1938 ed. 4.18.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ddadhimardditais tuH dadhimastuyu A lepaṃ
lepaṃ
H
ktaiḥ |
lepaṃ
A
krimayoH kṛmayo A yathātraH yathā 'tra A muñcantyH muñcant A athaH yatha A makṣikāH makṣikāś A vāH ca A
alpāvaśiṣṭaṃ krimibhakṣitan tallikhettato 'gnim vidadhīta paścāt |
yadalpamūlaṃ trapuśīsatāsrais tadveṣṭya paṭṭair athavāyasair vvā ||
[cf. 1938 ed. 4.18.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
alpāvaśiṣṭaṃH alpāvaśiṣṭe A krimibhakṣitanH kṛmibhakṣite A tallikhettatotallikhettatoH ca likhettato A paścātH paś cāt A trapuśīsatāsraistrapuśīsatā-sraisH traputāmrasīsapaṭṭaiḥ A tadveṣṭyaH samāveṣṭya A paṭṭairH om. A athavāyasairH tadāyasair A
kṣārāgniśastrāṇyavacārayīta muhur mmuhuḥ prāṇamahiṃsamānaḥ |
āsphotajātīkaravīrapatraiḥ kaṣāyam iṣṭaṃ vraṇaśodhanārthaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣārāgniśastrāṇyavacārayītaH kṣārāgniśastrāṇyasakṛdvidadhyā A muhurH om. A mmuhuḥH t A prāṇamahiṃsamānaḥprāṇamahiṃsamānaḥH prāṇānahiṃsan bhiṣagpramattaḥ A kaṣāyamH kaṣāya A iṣṭaṃH miṣṭaṃ A
śuddhe ca tailaṃ vidadhīta bhārggīviḍaṅgapāṭhātriphalāsusiddhaṃ |
yadṛcchayā copagatāni pākaṃ krameṇa caivaopacaredvidhijñaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhārggīviḍaṅgapāṭhātriphalāsusiddhaṃH bhārgīviḍaṅgapāṭhātriphalāvipakvam A krameṇaH pākakrameṇo A caivaopacaredvidhijñaḥH pacared vidhijñaḥ A
medo 'rbbudaṃ svedya vidārya saudhya sīvyādyathoktaṃ gataraktamāśu |
tato haridrāgṛhadhūmalodhrapattaṅgacūrṇṇaiḥ samanaḥ śilālaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
'rbbudaṃH rbudaṃ A svedyaH svinnamatho A saudhyaH viśodhya A sīvyādyathoktaṃH sīvyed A gataraktamāśugataraktamāśuH gataraktam āśu A haridrāgṛhadhūmalodhrapattaṅgacūrṇṇaiḥH haridrāgṛhadhūmarodhrapataṅgacūrṇaiḥ A
vraṇam pratigrāha madhupragāḍhaiḥ karañjatailaṃ vidadhīta śuddhe |
saśeṣadoṣāṇi hi yo 'rbbudāni karoti tānyāśu punar bhbhavanti ||
[cf. 1938 ed. 4.18.42]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pratigrāhaH pratigrāhya A saśeṣadoṣāṇi hi yo
saśeṣadoṣāṇi hi yo
A​Hpc

saśeṣāṇi hi yo
Hac
tānyāśuH tasyāśu A punarH puna A bhbhavantiH rbhavanti A
tasmād aśeṣāṇi samuddharet tu hanyuḥ saśeṣāṇi yathā viṣāgnī |
svinne 'nilothaṃ galagaṇḍamadau nāḍyāni laghnauṣadhapatrabhaṅgaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
viṣāgnīH hi vahniḥ A svinne
svinne
H

saṃsve
A
'nilothaṃH dya gaṇḍaṃ A galagaṇḍamadauH pavanotthamādau A nāḍyānināḍyāniH nāḍyā 'ni A
amleṣu pattraiṣu payaḥ sucāpi svedaṃ vidaddhyāt piśiteṣu cāpi |
visrāvayet svinnam atandritas tu rūḍhaṃ vraṇaṃ cāpy upanāhayīta ||
[cf. 1938 ed. 4.18.44]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
amleṣuHpc amlaiḥ sa A amlaiḥ pa Hac pattraiṣuHpc mūtrair A ttraiṣu Hac payaḥH om. A sucāpisucāpiH om. A svedaṃH om. A vidaddhyātH vividhaiḥ payobhir uṣṇaiḥ satailaiḥ A piśiteṣuH piśitaiś ca A cāpiH vidvān A svinnamH svinna A atandritas tuH matandriyaś ca A rūḍhaṃH śuddhaṃ A upanāhayītaupanāhayītaH upanāhayet tu A
śaṇātasīmūlakeśigrusidgraiḥ piyālamajjāsahitais tilais tu |
kālāmṛtāśigrupunarnnavārkkagajādināmākaraghāṭakuṣṭhaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.18.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śaṇātasīmūlakeśigrusidgraiḥśaṇātasīmūlakeśigrusidgraiḥH śaṇātasīmūlakaśigrukiṇvap A piyālamajjāsahitaispiyālama-jjāsahitaisH riyālamajjānuyutais A kālāmṛtāśigrupunarnnavārkkagajādināmākaraghāṭakuṣṭhaiḥ
kālāmṛtāśigrupunarnnavārkkagajādināmākaraghāṭakuṣṭhaiḥ
H

kālāmṛtāśigrupunarnavārkagajādināmākarahāṭakuṣṭhaiḥ
A
ekaiṣikāvṛkṣakatilvakaiś ca surāmlapiṣṭaiḥ pradihedabhīkṣṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.18.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pradihedabhīkṣṇaṃpradihedabhī-kṣṇaṃH asakṛt pradihyāt A
tailam pibeccāmṛtavallinimbahansāhvayāvṛkṣakapippalībhiḥ ||
siddhaṃ balābhyāṃ sahadevadāru hitāya nityaṃ galagaṇḍaroge ||
[cf. 1938 ed. 4.18.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sahadevadārusahadeva-dāruH ca sadevadāru A
svedopanāhaiḥ kaphasambhavan tu saṃsvedaya visrāvaṇam eva kuryāt ||
tato 'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikālāvuśukāñjānāśā kecit pāṭhahvayābhiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.18.48]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikālāvuśukāñjānāśā'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikālāvuśukā-ñjānāśāHpc 'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikā A 'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikālāvuśukā Hac kecitHpc kuṣṭha A om. Hac pāṭhahvayābhiḥpāṭha-hvayābhiḥHpc śukāhvayābhiḥ A hvayābhiḥ Hac
palāśabhasmodakapeśitābhir ddihyāt suguñjābhir aśītalābhiḥ ||
daśārddhaśaṅkhair llavaṇaiś ca yuktaṃ tailaṃ pibetmāgadhikādisiddhaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.18.49]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
palāśabhasmodakapeśitābhirHpc palāśabhasmodakapeṣitābhir A palāśabhasmodakapeśibhir Hac daśārddhaśaṅkhair
daśārddhaśaṅkhair
H

daśārdhasaṅkhyair
A
pibetmāgadhikādisiddhaṃH pibenmāgadhikādisiddham A
praccharddanaṃ śīrṣavirecanañ ca dhūpaś tu vair ecaniko hitas tu ||
pākakramo vā pyanayo vidheyo vaidyena pākaṃgatayo kathañcit |
[cf. 1938 ed. 4.18.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śīrṣavirecanañ caśīrṣavirecanañ caH mūrdhavirecanaṃ ca A dhūpaś tu vairH dhūmaś ca vair A pyanayoH 'pi sadā A pākaṃgatayoH pākaṅgatayoḥ A
kaṭutrikakṣaudrayutāś ca śastā bhakṣyā yavānnāni rasāś ca maudgāḥ |
saśṛṃgaverāḥ sapaṭolanimbā hitāya deyā galagaṇḍaroge |
[cf. 1938 ed. 4.18.51]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kaṭutrikakṣaudrayutāś caH kaṭutrikakṣaudrayutāḥ sa A śastāH mūtrā A maudgāḥmaudgāḥA​Hpc mudgāḥ Hac
medaḥsamutthe tu yathopadiṣṭāṃ vidhyet sirāṃ snigdhatanornnarasya ||
śyāmāsudhālohapurīṣadantīrasāñjanaiś cāpi hitaḥ pralepaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.18.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pralepaḥH pradehaḥ A
mūtreṇa cāloḍya hitāya kalkaṃ prātaḥ pibet sāramahīruhāṇāṃ ||
śastreṇa vā 'pāṭya vidārite ca medaḥ samuddhṛtya hitāya sīvyet |
[cf. 1938 ed. 4.18.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cāloḍyaH vā+āloḍya A kalkaṃkalkaṃH sāraṃ A sāramahīruhāṇāṃH sālamahīruhāṇām A 'pāṭyaH ''āpāṭya A vidārite caH vidārya cainaṃ A
majjāvasākṣadrayutair ddahedvā dagdhe ca sarppirmmadhu cāvacāryaṃ ||
kāsīsatutthe ca tato 'tra deye cūrṇṇīkṛte rocanayā ca yukte |
[cf. 1938 ed. 4.18.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
majjāvasākṣadrayutairH majjājyamedomadhubhir A ddahedvāH dahed vā A rocanayā caH rocanayā sa A yukteH mete A
tailena cābhyajya hitāya dadyāt sārodbhavaṃ gomayajañ ca bhasma |
hitañ ca nityan triphalākaṣāyaṃ gā ḍhaś ca bandho yavabhojanañ ceti ||
[cf. 1938 ed. 4.18.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
hitañ ca
hitañ ca
H

hitaś ca
A
triphalākaṣāyaṃ gā ḍhaś catriphalākaṣāyaṃ gā𑑎𑑎𑑎𑑎 𑑎ḍhaś caH triphalākaṣāyo gāḍhaś ca A cetiH ca A
cikitsā 19 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cikitsācikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne granthyapacyarbudagalagaṇḍacikitsitaṃ nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ A

[Adhyāya 19]


athāto vṛddhyupadaṃśaślīpadānāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.19.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
vṛddhyupadaṃśaślīpadānāṃvṛddhyupadaṃśaślīpadānāṃH vṛddhyupadaṃśaślīpada A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
antravṛddhim ṛte ye 'nye vṛddhayas teṣu varjayet |
vegāghātaṃ pṛṣṭhayānaṃ vyāyāmaṃ maithunaṃ tathā ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
antravṛddhimH antravṛddh A ṛte yeH yā vinā A 'nye'nye ,H ṣaḍyā A teṣuH tāsu A varjayetH varjayet |
a
A
vegāghātaṃ
vegāghātaṃ
H
śvā A
pṛṣṭhayānaṃH diyānaṃ A tathāH veganigraham A
anaśanaṃ cātyaśanam adhyaśanam atho guruḥ |
tatrādito vātavṛddhau trivṛtāsnigdham āturam ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
anaśanaṃH a A cātyaśanamcātyaśana,mH tyāsanaṃ A adhyaśanamH caṅkramaṇam A athoH upavāsaṃ A guruḥH gurūṇi ca A trivṛtāsnigdhamH traivṛtasnigdha A āturamH māturam A
sninnañ caiva yathānyāyam pāyayīta virecanaṃ |
kośāmratilvakair aṇḍaphalatailāni vā naraḥ ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
sninnañH svinnaṃ A caivaH cainaṃ A pāyayītapāyayītaH pāyayeta A naraḥH naram A
sakṣīram vā pibet māsaṃ tailam eraṇḍasambhavaṃ |
tataḥ kāle 'nilaghnānāṃ kvāthaiḥ kalkaiś ca buddhimān ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pibetH piben A tailamH taila A eraṇḍasambhavaṃeraṇḍasambhavaṃH meraṇḍasaṃbhavam A
nirūhayen nirūḍhañ ca bhuktavantaṃ rasodanaṃ |
yaṣṭīmadhukasiddhena tatas tailena yojayet ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
nirūḍhañ canirūḍhaṃ canirūḍha ñ ca3 ,A​Hpc nirūḍhaś ca , Hac rasodanaṃH rasaudanam A
svedopanāhau kuryāc ca pradehām̐ś cānilāpahān |
vidagdham pācayitvā vā sevanīm parivarjjayet ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
svedopanāhauH snehopanāhau A vidagdham
vidagdham
H

vidagdhāṃ
A
bhindyād bhitvā ca matimān yathoktaṃ kramam ācaret |
pittagranthikramaṅ kuryād apakvam pittasambhave ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhitvā caH tataḥ A matimānH prabhinnāyāṃ A pittagranthikramaṅ
pittagranthikramaṅ
H

pittajāyāmapakvāyāṃ pittagranthikramo
A
kuryād apakvamH om. A pittasambhaveH hitaḥ A
śastropapannam bhitvā vā śodhayen madhusarppiṣā |
śuddhe ca copaśaṅ kalkaṃ dadyāt tailan tu yaddhitaṃ ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śastropapannamH pakvāṃ A bhitvāH vā A vāH bhedayed bhinnāṃ A śodhayenH śodhayet A madhusarppiṣāH kṣaudrasarpiṣā A śuddhe ca
śuddhe ca2
Hpc

śuddhā
A

śuddhe co
Hac
copaśaṅHpc yāṃ ca bhi A paśaṅ Hac kalkaṃkalkaṃ ,H ṣag A tailan tuH tailaṃ A yaddhitaṃH kalkaṃ ca ropaṇam A
muhur muhur jjalaukābhiḥ śoṇitaṃ raktaje haret |
pibed virecanam vāpi śarkkarākṣaudrasaṃyutaṃ ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
muhurH om. A muhurH rak A jjalaukābhiḥH tajāyāṃ jalaukobhiḥ A raktajeH nir A pibed
pibed
H
bhiṣak |
pibed
A
vāpivāpi ,H vā 'pi A
pittagranthikramaṃ kuryād āme pakve ca raktaje |
śleṣmavṛddhim uṣṇavīryair mmūtrapiṣṭais tu lepayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
raktajeH sarva A śleṣmavṛddhim
śleṣmavṛddhim
H
dā |
vṛddhiṃ
A
uṣṇavīryairH kaphātmikāmuṣṇair A tuH pra A
pītadārukaṣāyañ ca pibet mūtreṇa saṃyutaṃ |
vimlāpanād ṛte cāpi śleṣmagranthikrame hitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pibetH piben A cāpiH vā 'pi A śleṣmagranthikrameH śleṣmagranthikramo A
pakvabhinne viśuddhyarthan tailaṃ deyam vijānatā |
sumanāruṣkarāṅkoṭhasaptaparṇṇeṣu sādhitaṃ ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pakvabhinneH pakvāyāṃ ca A viśuddhyarthanH vibhinnāyāṃ A deyamH śodhana A vijānatāH miṣyate A
svedyam medaḥ samutthan tu lepayet surasādinā |
śirovirekadravyair vvā sukhoṣṇair mmūtrasaṃyutaiḥ ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
svedyamH om. A samutthanH samutthāṃ A tutu ,H saṃsvedya A
svinnam vāveṣṭa paṭṭena samāśvāsya ca mānavaṃ |
rakṣamūlaṃ sevanīñ ca vṛddhipattreṇa dārayet ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
svinnamH svinnāṃ A vāveṣṭaH cāveṣṭya A samāśvāsya caH samāśvāsya tu A rakṣamūlaṃ
rakṣamūlaṃ
H

rakṣan phale
A
medaḥ samuddhṛtya tato dadyāt kāsīsasaindhave |
badhnīyāc ca yathoddiṣṭaṃ śuddhe tailañ ca dāpayet ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
medaḥH medas tataḥ A tatoH om. A
manaḥśilālalavaṇaiḥ siddhamāruḥkareṣu ca |
svedyamūtranimittan tu vastrapaṭṭena veṣṭayet ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
svedyamūtranimittan tu
svedyamūtranimittan tu ,
H

mūtrajāṃ svedayitvā tu
A
sevanyām pārśvato 'dhastād vidhyed vrīhimukhena vai |
athātrodaravan nāḍīn dattvā visrāvayed bhiṣak ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
sevanyāmH sevanyāḥ A vrīhimukhena vaivrīhimukhena vai ,H vrīhimukhena tu A athātrodaravan
athātrodaravan
H

athātra dvimukhāṃ
A
mūtranāḍīm athoddhṛtya sthavikābandham ācaret |
śuddhe ca ropaṇan dadyād varjjayed antrahaitukaṃ ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
mūtranāḍīmH mūtraṃ nāḍīm A sthavikābandhamH sthagikābandham A śuddhe ca
śuddhe ca
H

śuddhāyāṃ
A
varjjayed antrahaitukaṃH varjayed antrahaitukīm A
aprāptaphalakose vā vātavṛddhikramo hitaḥ |
dahed vā vahninā gāḍhan tasya mārggāvarodhanā ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
aprāptaphalakose vāaprāptaphalakose vā ,H aprāptaphalakoṣāyāṃ A dahed vā
dahed vā
H

tatra yā vaṅkhaṇasthā tāṃ dahe
A
vahnināH om. A gāḍhanH om. A tasyaH d ardhenduvatt A mārggāvarodhanāH rayā A
aṅguṣṭhamadhye tvak chitvā dahed vāṅgaviparyaye |
[cf. 1938 ed. 4.19.22]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
aṅguṣṭhamadhyeH samyaṅmārgāvarodhārthaṃ kośaprāptāṃ tu varjayet |
tvacaṃ bhittvā 'ṅguṣṭhamadhye
A
om. K
tvak folio 112rtvakK​H om. A chitvāK​H om. A vāṅgaviparyayeK​H cāṅgaviparyayāt A
anenaiva vidhāṇena vṛddhī vātakaphātmakau |
pradahet prayataḥ kin tu snāyucchedo 'dhikas tayoḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.23]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vidhāṇenavidhānena ,K vidhānenavidhānena , A​H vātakaphātmakauK​H vātakaphātmike A snāyucchedoA cchedo Kac tasmā cchedo Kpc snu𑑎ṣā cchedo H 'dhikasA​H dhikas K
śaṅkhopari ca karṇṇānte tyaktvā sevanim ādarāt |
vyatyāsāt tatsirām vidhyed antravṛddher nivṛttaye ||
[cf. 1938 ed. 4.19.24]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
sevanimK​H yatnena sevanīm A ādarātK​H om. A vyatyāsāt
vyatyāsād

vyatyāsāt

vyatyāsā d
A​K​Hac

vyatyā gād
Hpc
tatsirāmK​H vā sirāṃ A vidhyed antravṛddherK​H vidhyed antravṛddhi A
upadaṃśeṣu sādhyeṣu susnigdhasvinnadehinaḥ |
sirām vidhyen meḍhramadhye pātayed vā jalaukasaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.25]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
susnigdhasvinnadehinaḥK snigdhasvinnasya dehinaḥ A susnigdhaṃ svinnadehinaḥ H
hared ubhayataś cāpi doṣāṇ atyartham ucchritāṃ |
sadyo nihṛtadoṣasya rukchothāv upaśāmyataḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.26]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
doṣāṇ atyarthamK doṣān atyartham A​H ucchritāṃK ucchritān A​H nihṛtadoṣasyanihṛtadoṣasya ,K​H 'pahṛtadoṣasya A rukchothāvrukchothāvrukchothāvK​H rukśophāv A
yadi vā durbalo jantur na vā prāptaṃ virecanaṃ |
nirūheṇāharet tasya doṣān atyartham ucchritāṃ |
[cf. 1938 ed. 4.19.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nirūheṇāharet
nirūheṇāharet
K​H

nirūheṇa haret
A
ucchritāṃK ucchritān A​H
prapauṇḍarīkaṃ madhukaṃ rāsnākupunarṇṇavaiḥ |
saralāgurubhadrākhyair vātajaṃ saṃpralepayet |
[cf. 1938 ed. 4.19.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prapauṇḍarīkaṃprapauṇḍarīkaṃprapauṇḍarīkamK​H prapauṇḍarīka A madhukaṃK​H yaṣṭ A rāsnākupunarṇṇavaiḥem. yāhvavarṣābhūkuṣṭhadārubhiḥ A rāsnākuṣṭhapunarṇṇavaiḥ K rāsnākuṣṭhapunarnnavaiḥ H saralāgurubhadrākhyair
saralāgurubhadrākhyair

saralāgurubhadrākhyair
K​H

saralāgururāsnābhir
A
niculair aṇḍabījāni yavagodhūmasaktavaḥ |
etaiś ca vātajaṃ snigdhaṃ sukhoṣṇaiḥ sampralepayet |
[cf. 1938 ed. 4.19.29]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
snigdhaṃK​H snigdhaiḥ A
prapauṇḍarīka pūrvaiś ca dravyaiḥ sekaḥ praśasyate |
gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prapauṇḍarīkaA​K prapauṇḍarīkaṃ H gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ
gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukośīrapadmakaiḥ

gairikāñjanamañjiṣṭhāmadhukośīrapadma𑑎kaiḥ
K​H

gaurikāñjanayaṣṭyāhvārivośīrapadmakaiḥ
A
sacandanotpalaiḥ snigdhaiḥ paittikāṃ sampralepayet |
padmotpalamṛṇālādyaiḥ sasarjārjunavetasaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.31]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
paittikāṃK paittikaṃ A​H padmotpalamṛṇālādyaiḥ
padmotpalamṛṇālādyaiḥ
K​Hpc

padmotpalamṛṇālaiś ca
A

padmotpalamṛṇādyaiḥ
Hac
sarpiṣkaiḥ samadhukaiḥ paittikaṃ sampralepayet |
secayec ca ghṛtakṣīraśarkarekṣumadhūdakaiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.32]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
sarpiṣkaiḥsarppiṣkaiḥK​H sarpiḥsnigdhaiḥ A secayec ca
secayec ca
A​Kpc​H

secaye
Kac
ghṛtakṣīraśarkarekṣumadhūdakaiḥA​K ghṛtakṣīraṃ , śarkkarekṣumadhūdakaiḥ H
athavāpi suśītena kaṣāyeṇa vaṭādinā ||
sālājakarṇṇāśvakarṇṇadhavatvagbhiḥ kaphotthitaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.19.33]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
athavāpiathavāpiK​H athavā 'pi A sālājakarṇṇāśvakarṇṇadhavatvagbhiḥ
sālājakarṇṇāśvakarṇṇadhavatvagbhiḥ

sālājakarṇṇāśva𑑎 karṇṇadhavatvagbhiḥ
K​H

sālāśvakarṇājakarṇadhavatvagbhiḥ
A
surasāditailayuktābhiḥ sukhoṣṇābhiḥ pralepayet |
āragvadhādikvāthena pariṣekañ ca dāpayet |
[cf. 1938 ed. 4.19.34]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
surasāditailayuktābhiḥK surāpiṣṭābhir A surasāditailayuktābhiḥ sukho H sukhoṣṇābhiḥsukhoṣṇābhiḥK uṣṇābhiḥ satailābhiḥ A ṣṇābhiḥ H pralepayet | āragvadhādikvāthenapralepayet |
āragvadhādikvāthena
pralepayet ||
āragvadhādikvāthena ,
K​H
pralepaye A
pariṣekañ caK​H om. A dāpayetK​H t |
rajanyativiṣāmustāsurāsuradārubhiḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. saptrapāṭhāpattūrair athavā saṃpralepayet| surasāragvadhādyoś ca kvāthābhyāṃ paribecayet A
na ca yānti yathā pākaṃ prayateta tathā bhiṣak |
vidagdhair hi sirāsnāyutvaṅmāsaiḥ kṣīyate dhvajaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.37]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
na caK​H na A yāntiK​H yāti ca A vidagdhair hi
vidagdhair hi
K​H

vidagdhais tu
A
sirāsnāyutvaṅmāsaiḥsirāsnāyutvaṅmānsaiḥK sirāsnāyutvaṅmāṃsaiḥsirāsnāyutvaṅmānsaiḥ A​H
tasmāt saṃśodhanālepasekaśoṇitamokṣaṇaiḥ |
kriyāyogair upacaret prāksthānoktair hitair api |
[cf. 1938 ed. 4.19.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tasmāttasmātK​H evaṃ A kriyāyogair
kriyāyogair
K​H
pratikuryāt kriyāyogaiḥ A
upacaretK​H om. A
śastreṇopacared vāpi pākam āgatam āśu vai |
tam apohya tilaiḥ sarpiḥ kṣaudrayuktaiḥ pralepayet |
[cf. 1938 ed. 4.19.38]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śastreṇopacaredśastreṇopacaredK​H śastreṇopacarec A vāpivāpi ,K​H cāpi A pākamK​H pāka A āgatamK​H māgata A āśu vai | tamāśu vai |
tam
āśu vai ||
tam
K​H
māśu vai| ta A
apohyaK​H dā+apohya A
karavīrasya patrāṇi jātyāragvadhayor api
prakṣālane prayojyāni vaijayantyarkayor api |
[cf. 1938 ed. 4.19.39]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
jātyāragvadhayorK​H jātyāragvadhayo A apiK​H stathā A
saurāṣṭrīṃ gairikaṃ tutthaṃ puṣpakāsīsasaindhavaṃ |
lodhraṃ rasāñjanañ cāpi haritālaṃ manaḥśilā |
[cf. 1938 ed. 4.19.40]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
saurāṣṭrīṃA saurāṣṭri ṃ Kac saurāṣṭr īṃ Kpc saurāṣṭrī H lodhraṃ
lodhraṃ
K​H
rodhraṃ A
cāpicāpi ,K​H dārvīṃ A manaḥśilāK​H manaḥśilām A
hareṇukailāś ca tathā samānyāhṛtya cūrṇṇayet |
taccūrṇṇaṃ kṣaudrasaṃyuktaṃ upadaṃśeṣu pūjitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.19.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
hareṇukailāś caK​H hareṇukaile ca A samānyāhṛtyaK sūkṣma A 𑑎sāmānyāhṛtya H cūrṇṇayetK​H cūrṇāni kārayet A taccūrṇṇaṃtaccūrṇaṃ
taccūrṇṇaṃ
A​H

tac cūrṇṇaṃ
K
jambvāmrasumanānimbaśvetakāmbojipallavāṃ |
sallakībadarībilvapalāśatiniśatvacaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.42]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
jambvāmrasumanānimbaśvetakāmbojipallavāṃK jambvāmrasumanānimbaśvetakāmbojipallavāḥ A jambvāmrasumanānimba,śvetakāmbojipallavān H sallakībadarībilvapalāśatiniśatvacaḥ
sallakībadarībilvapalāśatiniśatvacaḥ

śallakībadarībilvapalāsatini𑑎satvacaḥ
K​H
śallakībadarībilvapalāśatiniśatvacaḥ A
kṣīriṇāṃ ca tvaco yojyā kvāthe triphalayā saha |
tena kvāthena satataṃ praṇam prakṣālayed bhiṣak |
[cf. 1938 ed. 4.19.43]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
yojyāyojyā ,K​H yojyāḥ A tena
tena
A​Kpc​H
om. Kac
kvāthenaA​Kpc​H om. Kac satataṃKpc​H niyataṃ A
tataṃ
Kac
praṇamvraṇamK vraṇaṃvraṇam A​H prakṣālayedprakṣālayedK​H prākṣālayed A
asminn eva kaṣāye tu tailaṃ dhīro vipācayet |
gojīviḍaṅgamadhuka samanvitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.19.44]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kaṣāye tukaṣāye tu ,A​K​Hpc kaṣāyeṇa Kb kaṣāye tu kaṣāye tu , Hac gojīviḍaṅgamadhuka
gojīviḍaṅgamadhukafolio 112v
K
gojīviḍaṅgayaṣṭībhiḥ sarvagandhaiś ca saṃyutam A
gojīviḍaṅgamadhukasarvagandhais samanvita
Kb

gojīviḍaṃgamadhukasarvvagandhaiḥ samanvitaṃ
H
samanvitaṃK​Kb om. A​H
etat sarvopadaṃśeṣu śreṣṭhaṃ ropaṇam iṣyate ||
[cf. 1938 ed. 4.19.45ab]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
etatA​Kb​H om. K sarvopadaṃśeṣusarvopadaṃśeṣu ,A​Kb​H om. K śreṣṭhaṃA​Kb​H om. K ropaṇamA​Kb​H m K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. svarjikātutthakāsīsaṃ śaileyaṃ ca rasāñjanam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. upadaṃśaṃ nihanty eṣa vṛkṣam indrāśanir yathā A
upadaṃśadvaye śeṣe pratyākhyāyācaret kriyāṃ |
[cf. 1938 ed. 4.19.48cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śeṣeK​Kb​H apyetāṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. manaḥśilāsamaiś cūrṇaṃ vraṇavīsśarpanāśanam| gundrāṃ dagdhvā kṛtaṃ bhasma haritālaṃ manaḥśilā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. upadaṃśabisarpāṇāmetacchantikaraṃ param| mārkavastriphalā dantī tāmracūrṇamayor ajaḥ|| a A
eteṣām eva yojyan tu vīkṣya doṣabalābalaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.19.49ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
eteṣām eteṣām K​Kb​H tayor A evaK​Kb​H eva ca yā A yojyan tuyojyaṃ tuK​Kb​H yogyā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. upadaṃśe viśeṣeṇa śṛṇu bhūyas tridoṣaje A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. duṣṭavraṇavidhiṃ kuryāt kuthitaṃ mehanaṃ tyajet| jambvoṣṭhenāgnivarṇena paś cāccheṣaṃ dahed bhiṣak A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. samyagdagdhaṃ ca vijñāya madhusarpiḥ prayojayet| śuddhe ca ropaṇaṃ dadyāt kalkaṃ tailaṃ hitaṃ ca yat A
svehasvedopanāhāṃś ca ślīpade nilaje bhiṣak |
kṛtvā gulphopari śirāṃ vyadhayec caturaṅgule |
[cf. 1938 ed. 4.19.52]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
svehasvedopanāhāṃś ca svehasvedopanāhāṃś ca svehasvedopanāhāṃś caK​Kb snehasvedopapanne tu A snehasvedopanāhām̐ś ca , H nilajeK​Kb anilane A 'nilaje H śirāṃsirāṃK​Kb​H sirāṃ A vyadhayecK​H vidhyet tu A vyādhayec Kb
mupācaret |
māsam eraṇḍatailañ ca piben mūtreṇa mānavaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.53]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
mupācaretsamāpyāyitadehaś ca bastibhiḥ samupācaretsamāpyāyitadehaś ca , bastibhiḥ samupācaretem. samāpyāyitadehaṃ ca bastibhiḥ samupācaret A m upācaret K samāpyāyitadehaś ca bastibhiḥ samupācaretsamāpyāyitadehaś ca bastibhiḥ samupācaretsamāpyāyitadehaś ca , bastibhiḥ samupācaret Kb​H māsam
māsam
K​Kb​H
māsa A
eraṇḍatailañ caK​Kb​H meraṇḍajaṃ tailaṃ A mānavaḥK​Kb​H saṃyutam A
mahauṣadhavipakvena payasā cānnam ādiśet |
trivṛtaṃ copayuñjīta hitaś cātrāgnir ucyate ||
[cf. 1938 ed. 4.19.54]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
mahauṣadhavipakvenamahauṣadhavipakvenamahauṣadhavipakvena ,K​Kb​H om. A payasāpayasāK​Kb​H payasau A cānnamK​Kb​H danamaśnīyānnāga A ādiśetK​H rakvathitena ca A ādiśe Kb trivṛtaṃ
trivṛtaṃ

trivṛtañ
K​H
taivṛtaṃ A t |
tṛvṛtaṃ
Kb
hitaśhitaśK​Kb​H om. A cātrāgnirK​Kb​H om. A ucyateK​Kb​H śasto dāhastathā+agninā A
gulphasyādhaḥ śirāṃ vidhyec chlīpade pittasa |
|
[cf. 1938 ed. 4.19.55]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śirāṃsirāmK​Kb​H sirāṃ A pittasapittasambhave ||
pittaghnāś ca kriyāḥ kuryāt pittārbudavisarpavat
pittasaṃbhave , |
pittaghnāś ca kriyāḥ kuryāt pittārbbudavisarppavat
em.
pittasaṃbhave| pītaghnīṃ ca kriyāṃ kuryāt pittārbudavisarpavat A pittasaṣṭhave |
pittaghnāś ca kriyāḥ ?
K
pittasambhave pittaghnāś ca kriyāḥ kuryāt pittārbudavisarpavatpittasambhave ||
pittaghnāś ca kriyāḥ kuryāt pittārbudavisarpavat
pittasaṃbhave , |
pittaghnāś ca kriyāḥ kuryāt pittārbbudavisarppavat
Kb​H
tāṃ vidhyed aṃguṣṭhe śleṣmaślīpade |
madhuyuktāni cābhīkṣṇaṃ kaṣāyāṇi piben naraḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tāṃtāṃK sirāṃ suviditāṃ A sirāṃ suviditāsirāṃ suviditā Kb​H śleṣmaślīpadeK​Kb​H ślaiṣmike bhiṣak A cābhīkṣṇaṃcābhīkṣṇaṅA​K​H cābhīkṣṇa Kb pibenA​K​Kb pibet H
pibed vā py abhayākalkaṃ mūtreṇānyatamena vai |
pibed edaṅ guḍūcīm vā nāgaram bhadradāru vā |
[cf. 1938 ed. 4.19.57]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
pyK​Kb ap A 'py H abhayākalkaṃabhayākalkamK​Kb​H yabhayākalkaṃ A mūtreṇānyatamena vaimūtreṇānyatamena vai ,K​Kb​H mūtreṇānyatamena A pibed edaṅ
pibed edaṅ
K
om. A
pibed idaṃ
Kb

pibed enaṅ
H
guḍūcīm vāK​H om. A guḍucīm vā Kb nāgaram𑑎nāgaramK​Kb​H om. A bhadradāru vābhadradāru vā ,K​Kb​H ca| kaṭukāmamṛtāṃ śuṇṭhīṃ viḍaṅgaṃ dāru citrakam A
hitaś cālepaṇaṃ citrako devadāru ca |
vi
[cf. 1938 ed. 4.19.58]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
hitaśhitaśK​Kb​H hitaṃ A cālepaṇaṃ citrakoem. vā lepane nityaṃ bhadradāru sacitrakam A cālepaṇaṃ vityaṃ citrako K cālepaṇan nityaṃ citrako Kb cālepanan nityañ citrako H devadāru cadevadāru caK​Kb​H om. A viviḍaṅgamaricārkeṣu nāgare citrake+athavā
viḍaṅgamaricārkkeṣu , nāgare citrake 'thavā
em.
viḍaṅgamaricārkeṣu nāgare citrakeathavāviḍaṅgamaricārkeṣu nāgare citrake+athavā
viḍaṅgamaricārkkeṣu , nāgare citrake 'thavā
A​H

viḍiṅgamaricārkeṣu nāgare citrake thavā |
K

viḍaṅgamaricākeṣu nāgaracitrake thavā
Kb
vaṇeṣu ca |
tailaṃ pakvaṃ pibed vāpi yavānnañ ca hitaṃ sadā |
[cf. 1938 ed. 4.19.59]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vaṇeṣu cavaṇeṣu caK bhadradārvelukākhye ca sarveṣu lavaṇeṣu ca A bhadradārvelakākṣaś ca sarveṣu lavaṇeṣu cabhadradārvelakākṣaś ca , sarvveṣu lavaṇeṣu ca Kb​H vāpivāpi ,K​Kb​H vā+api A
pibet sadā ca tailena ślīpadānān nivṛttaye |
pūtīkarañjacchadajaṃ rasañ cāpi yathābalaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.19.60]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
sadā caK​Kb​H sarṣapa A tailenatailena ,K​Kb​H tailaṃ vā A pūtīkarañjacchadajaṃ
pūtīkarañjacchadajaṃ
K​H
pūtīkarañjapatrāṇāṃ A
pūtīkarañjācchadajaṃ
Kb
cāpiK​Kb​H vā+api A
anenaiva vidhānena putraṃ jīvakajaṃ ||
prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ kālasaṃgavit ||
[cf. 1938 ed. 4.19.61]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
prayuñjītarasam| prayuñjītarasaṃ ||
prayuñjīta
rasaṃ |
prayuñjīta
em.
rasam prayuñjītarasam| prayuñjītarasaṃ ||
prayuñjīta
rasaṃ |
prayuñjīta
A​K​Kb​H
kālasaṃgavitkālasātmyavibhāgavitem. kālasātmyavibhāgavitkālasātmyavibhāgavit A​H kālasaṃsyakvibhāgavit K kālasamyagvibhāgavit Kb
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kevukākandaniryāsaṃ lavaṇaṃ tvatha pākimam| rasaṃ dattvā+atha pūrvoktaṃ peyametadbhiṣagjitam A
kaṇṭakārikāṃ |
kadambapuṣpīm āndārīṃ thā |
[cf. 1938 ed. 4.19.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kaṇṭakārikāṃem. kākādanīṃ kākajaṅghāṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām A kākādanīḥ kākajaṃghām bṛhatīṃ kaṇṭakārikāṃ K kākādanī kākajaṃghā bṛhatīṃ kaṇṭhakārikāṃ Kb kākādanīḥ kākajaṃghām bṛhatīṅ kaṇṭakārikān H āndārīṃK​Kb mandārīṃ A māndārīṃ H thālambāṃ śukanasān tathālambāṃ śukanasān tathāem. lambāṃ śukanasāṃ tathālambāṃ śukanasān tathālambāṃ śukanasān tathā A​K​H lambā śukanasān tathā Kb
dagdhvā mūtreṇa taṃ bhasma srāvayet kṣārakalkavat |
tatra dadyāt pratīvāpaṃ kākodumbarikārasaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.19.64]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
mūtreṇa taṃmūtreṇa tamK​Kb​H mūtreṇa ta A bhasmaK​Kb​H dbhasma A kṣārakalkavatkṣārakalkavatK​Kb​H kṣārakalpavat A kākodumbarikārasaṃkākodumbarikārasamA​K​H kākodurikārasaṃ Kb
madanāc ca phalaṃ kvāthaṃ svarasañ ca śukākhyayā |
eṣa kṣāras tu pānīyaḥ ślīpadaṃ hanti |
[cf. 1938 ed. 4.19.65]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
phalaṃphalaṅK​Kb​H phalāt A kvāthaṃA​Kb k K​H svarasañ caKb śukākhyasvarasaṃ A vāthaṃ svarasañ ca K​H śukākhyayāśukākhyayāśukākhyayāK​Kb​H tathā A hantihanti sevitaḥhanti sevitaḥhanti sevitaḥem. hanti sevitaḥhanti sevitaḥhanti sevitaḥhanti sevitaḥ A​K​Kb​H
apaciṃ galagaṇḍañ ca grahaṇīdoṣam eva ca |
abhaktarocakañ caiva hanyāt sarvaviṣāṇi ca |
[cf. 1938 ed. 4.19.66]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
apaciṃK​Kb apacīṃ A​H abhaktarocakañ
abhaktarocakañ
K​Kb​H
bhaktasyānaśanaṃ A
sarvaviṣāṇiA​K​H sarvaṃ viṣāṇi Kb
eṣv eva siddhaṃ tailañ ca nasyābhyaṅgeṣu sevitaṃ |
etān evāmayāṃ hanti ye ca duṣṭavraṇā nṛṇāṃ |
[cf. 1938 ed. 4.19.67]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
eṣv eṣv K​Kb​H eṣ A eva eva K​Kb​H veva A siddhaṃK​Kb​H tailaṃ A tailañtailañK​Kb​H saṃ A caca ,K​Kb​H siddhaṃ A sevitaṃK​Kb​H pūjitam A etān evāmayāṃ
etān evāmayāṃ
K​Kb
etānevāmayān
etān evāmayān
A​H
drantī dravantī trivṛtā nīlī śyāmā tathaiva ca |
saptalāṃ śaṅkhinīṃ caiva dagdhvā mūtreṇa gālayet |
[cf. 1938 ed. 4.19.68]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
drantīK​Kb om. A dantī H dravantī dravantī K​Kb​H dravantīṃ A trivṛtāK​Kb trivṛtāṃ dantīṃ A tṛvṛtā H nīlīK​Kb​H nīlīṃ A śyāmāsyāmāK​Kb​H śyāmāṃ A saptalāṃ
saptalāṃ
A​K​Kb

saptalā
H
dadyāc ca triphalāras tu sādhitaḥ |
ś cāpy āśiṣaḥ samāḥ |
[cf. 1938 ed. 4.19.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
triphalāras tutriphalākvātham eṣa kṣāras tutriphalākvātham eṣa kṣāras tuem. triphalākvāthameṣa kṣāras tu A triphalākvātham eṣa kṣāras tutriphalākvātham eṣa kṣāras tutriphalākvātham eṣa kṣāras tu K​Kb​H sādhitaḥ | śsādhitaḥ| adho gacchati pītas tusādhitaḥ |
adho gacchati pītas tu
sādhitaḥ |
adho gacchati pītaś ca
sādhitaḥ |
adho gacchati pītaś ca
em.
sādhitaḥ adho gacchati pītas tusādhitaḥ| adho gacchati pītas tusādhitaḥ |
adho gacchati pītas tu
A​Kb
sādhitaḥ adho gacchati pītaś ca sādhitaḥ |
adho gacchati pītaś ca
sādhitaḥ |
adho gacchati pītaś ca
K​H
cāpypūrvaś cāpypūrvvaś cāpyem. pūrvaiś cāpy A pūrvaś cāpypūrvaś cāpypūrvvaś cāpy K​Kb​H
kriyābhiḥ samyag ārabdhā yadi naivopaśāmyati |
sve sve bhāgye samudayitvā sirām vyadhet |
[cf. 1938 ed. 4.19.69.add1]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
samudayitvāsamutpādya cchedayitvāsamutpādya , cchedayitvāem. samutpādya cchedayitvāsamutpādya cchedayitvāsamutpādya , cchedayitvā K​Kb​H vyadhetK​H vyadhyet Kb
sirāmukhe ca matimāṃ dahet samyak chalākayā ||
kuryāc chītakriyāñ cāpi vraṇoktañ ca vidhin tatheti ||
[cf. 1938 ed. 4.19.69.add2]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
ci 19 ||
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
ci ci 19 ci 19 K​Kb iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsitasthāne vṛddhyupadaṃśaślīpaḥ cikitsitaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ A cikitsā , ekonaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 20]

athātaḥ kṣudrarogāṇā cikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 4.20.1]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
kṣudrarogāṇāK kṣudraroga A kṣudrarogāṇāñ Kb kṣudrarogānāṃ H vyākhyāsyāmaḥA​Kb​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
tatrādita eva jagañ jalāyukābhir grāhayet |
kalkaiś cālepayet |
[cf. 1938 ed. 4.20.3]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
tatrāditaK​Kb​H tatrā A evaK​Kb​H om. A jagañ jalāyukābhirjagallikām apakvāñ jalāyukābhirjagallikām apakvāñ jalāyukābhirj agallikām apakvāñ jalāyukābhirem. jagallikāmāmāṃ jalaukobhir A jagallikām apakvāñ jalāyukābhirjagallikām apakvāñ jalāyukābhirjagallikām apakvāñ jalāyukābhirj agallikām apakvāñ jalāyukābhir K​Kb​Hpc ji gallikām apakvāñ jalāyukābhir Hac grāhayetggrāhayetK​Kb​H upācaret| śuktiśrugh A kalkaiś
yavakṣārasurāṣṭrikākākolīkalkaiś

yavakṣārasurāṣṭrikākākolīkalkaiś

yavakṣārasurāṣṭrikākākolīkalkaiś
em.
nīyavakṣārakalkaiś A yavakṣārasurāṣṭrikākākolīkalkaiś
yavakṣārasurāṣṭrikākākolīkalkaiś

yavakṣārasurāṣṭrikākākolīkalkaiś

yavakṣārasurāṣṭrikākākolīkalkaiś
K​Kb​H
cālepayetK​Kb​H cālepayed bhiṣak A
śyāmāpāṭhālāṅgalīkalkair vā pakvām vā pākavidhānenopacaret ||
[cf. 1938 ed. 4.20.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śyāmāpāṭhālāṅgalīkalkair vā śyāmāpāṭhālāṅgalīkalkair vā syāmāpāṭhālāṅgalīkalkair vāśyāmāpāṭhālāṅgalīkalkair vvāK​Kb​H śyāmālāṅgalakipāṭhākalkair vā+ A pakvām vāK​Kb api vicakṣaṇaḥ| pakvāṃ v A vidhānenopacaret |
pakvam vā
H
pākavidhānenopacaretpākavidhānenopacaretK​Kb​H raṇavidhānena yathoktena prasādhayet A
yavaprakhyām ambālajīṃ panasikām pāṣāṇagardabhaṅ kacchapikāñ ca svedayitvā suradārukuṣṭhaharitālamanaḥśilākalkair ālepayet | pakvāṃ vā pākavidhānenopacaret ||
[cf. 1938 ed. 4.20.5-6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yavaprakhyāmyavaprakhyāmK​Kb​H andhālajīṃ yavaprakhyāṃ A ambālajīṃambālajīṃambālajī𑑎mK​Kb​H om. A panasikāmK​Kb​H panasīṃ kacchapīṃ tathā A kacchapikāñ cakacchapikāñ cakacchapikāṃ caK​Kb​H caiva pūrvaṃ A svedayitvāsvedayitvā𑑍K​Kb​H svedena yojayet A suradārukuṣṭhaharitālamanaḥśilākalkairsuradārukuṣṭhaharitālamanaḥśilākalkairsuradārukuṣṭhaharitālamanaḥśilākalkairK​Kb​H
manaḥśilātālakuṣṭhadārukalkaiḥ
A
ālepayetK​Kb​H pralepayet A pakvāṃ vāpakvām vāK​Kb​H pari A pākavidhānenopacaretK​Kb​H pākagatān bhittvā vraṇavat samupācaret A
vivṛtām indraviddhāṃ gardabhikāṃ jālagardabham irivellikāṃ gandhanāmāṃ kakṣām visphoṭāṃś ca pittavisarpavidhānenopacaret | pakvāṃś ca madhurauṣadhasiddhena sarpiṣā ropayet ||
[cf. 1938 ed. 4.20.7-8]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
vivṛtāmvivṛtāmvivṛtāmK​Kb​H vivṛtā A indraviddhāṃK​Kb​H mindravṛddhāṃ ca A gardabhikāṃgarddabhikāṃK​Kb​H gardabhīṃ A irivellikāṃ, irivellikāṅK​Kb​H irivellīṃ A gandhanāmāṃgandhanāmāṃ K​H gandhanāmnīṃ A gandhanāmā Kb kakṣāmkakṣāṃA​K​H kak Kb visphoṭāṃś ca visphoṭāṃś ca Kpc visphoṭakāṃstathā||
pittajasya visarpasya kriyayā sādha
A
visphoṭā Kac ṣyām visphoṭāṃś ca Kb visphoṭakā́m̐ś ca pittavisar H
pittavisarpavidhānenopacaretpittavisarpavidhānenopacaretKpc​Kb yed bhiṣak| ropayet sarpiṣā A ṃś ca pirpavidhānenopacaret Kac ppavidhānenopacaret H pakvāṃś caK​Kb pakvān siddhena A pakvā́m̐ś ca H madhurauṣadhasiddhenaK​Kb​H madhurauṣadhaiḥ A sarpiṣāsarppiṣāK​Kb​H om. A ropayetK​Kb​H om. A
cipyān tūṣṇāmbunā pariṣecyotkṛtyāpanayec cakratailenābhyajya sarjarasarasacūrṇṇenāvacūrṇṇya bandhenopacared evam aśakyam agninā dahet | madhurauṣadhasiddhena ca tailenopacaret ||
[cf. 1938 ed. 4.20.9-10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cipyāncipyānK​Kb​H cipya A tūṣṇāmbunāK​Kb​H (ppa)muṣṇāmbunā A pariṣecyotkṛtyāpanayecK​Kb​H siktamutkṛtya srāvayed A cakratailenābhyajyaK​Kb bhiṣak| cakratailena cābhyajya A cakratailenābhya H sarjarasarasacūrṇṇenāvacūrṇṇyasarjjarasarasacūrṇṇenāvacūrṇṇyaK​H sarjacūrṇena cūrṇayet A sarjasacūrṇṇenācūrṇṇya Kb bandhenopacared evambandhenopacaret | evamK​Kb​H
bandhenopacareccaina
A
aśakyamaśakyamasakyamK​Kb​H maśakyaṃ A agnināK​Kb​H cāgninā A caK​Kb​H tata A tailenopacarettailenopacaretK​Kb​H stailena ropayet A
anuśayīṃ śleṣma vidradhivad upacaret |
[cf. 1938 ed. 4.20.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
anuśayīṃ anuśayīṃ K​H kunakhe vidhirapyeṣa kāryo hi bhiṣajā bhavet| upācared anuśayīṃ A anuśayī Kb vidradhivad upacaretvidradhivad upacaretvidradhivad upacaretK​Kb​H vidradhivadbhiṣak A
vidārikām abhyajya parisvedya vimlāpayet | bilvamūlanāgavṛttikāvarṣābhūkalkaiś cālepayet | vraṇabhāvaṇam āpannaṃ vā madhurakaṣāyauṣadhasiddhena tailena ropayet ||
[cf. 1938 ed. 4.20.12-13]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
abhyajyaK​Kb​H samabhyajya A parisvedyaK​Kb​H svinnāṃ A vimlāpayetvimlāpayetK​Kb​H vimlāpya lepayet A bilvamūlanāgavṛttikāvarṣābhūkalkaiśbilvamūlanāgavṛttikāvarṣābhūkalkaiśbilvamūlanāgavṛttikā varṣābhūkalkaiśK​Hac nagavṛttikavarṣābhūbilvamūlaiḥ A bilvamūlanāgadantikāvarṣābhūkalkaiśbilvamūlanāga dantikā2varṣābhūkalkaiś Kb​Hpc cālepayetK​Kb​H supeṣitaiḥ A vraṇabhāvaṇamK​Hac
vraṇabhāvagatāyāṃ vā kṛtvā saṃ
A
vraṇabhāvaṇam āpanna vā Kb vraṇabhāvaṇam āpannam vā Hpc
āpannaṃāpannamHac śodhanakriyām| ropaṇārthaṃ A āpannā ṃ vā Kac āpann aṃ Kpc om. Kb​Hpc vā madhurakaṣāyauṣadhasiddhenavā madhurakaṣāyauṣadhasiddhenaKpc​Hac hitaṃ tailaṃ kaṣāyamadhuraiḥ śṛtam A madhurakaṣāyauṣadhasiddhenamadhurakaṣāyauṣadhasiddhena Kac​Kb​Hpc tailenaK​Kb​H om. A ropayetK​Kb​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. pracchānair vā jalaukobhiḥ srāvyā+apakvā vidārikā| ajakarṇaiḥ sapālāśamūlakalkaiḥ pralepayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. pakvāṃ vidārya śastreṇa paṭolapicumardayoḥ| kalkena tilayuktena sarpirmiśreṇa lepayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. vaddhvā ca kṣīravṛkṣasya kaṣāyaiḥ khadirasya ca| vraṇaṃ prakṣālayec chuddhāṃ tatastāṃ ropayet punaḥ A
śarkarārbudam medorbudavad upacaret ||
kacchūvicarcikārakaśāsu kuṣṭhavat pratīkāro viśeṣatas tu śatāhvāsarṣapakalkair ālepayet | siddhārthakadāruharidrākalkair vā | saralātailena vā | kaṭukauṣadhasiddhenābhyañjyāt | naktamālatailena vā |
[cf. 1938 ed. 4.20.17-18]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śarkarārbudamśarkarārbudamśarkkarārbbudamK​H om. A śarkarārbuda Kb medorbudavad upacaretmedorbudavad upacaretK​Kb medo 'rbudavidhānena sādhayec charkarārbudam A medo 'rbbudavad upacaret H kacchūvicarcikārakaśāsu
kacchūvicarcikārakaśāsu

kacchūvicarccikārakasāsu
K​H
kacchūṃ vicarcikāṃ pāmāṃ A
kacchavicarcikārakaśāsu
Kb
pratīkāroK​Kb​H samupācaret||
lepaś
A
viśeṣatas tuK​Kb​H ca śasyate siktha A śatāhvāsarṣapakalkairśatāhvāsarṣapakalkairśatāhvāsarṣapakalkair𑑍 śatāhvāsarṣapakalkairK​Kb​H śatāhvāgaurasarṣa A ālepayetK​Kb​H paiḥ A siddhārthakadāruharidrākalkair vāsiddhārthakadāruharidrākalkair vvāK​Kb​H vacādārvī A saralātailena vāsaralātailena vāsaralātailena vāK​Kb​H sarṣapair vā A kaṭukauṣadhasiddhenābhyañjyātkaṭukauṣadhasiddhenābhyaṃjyātkaṭujpegkauṣadhasiddhenābhyañjyātK​Kb​H tailaṃ vā A naktamālatailenanaktamālatailenaK​Kb​H naktamālajam A vāK​Kb​H om. A
pakvāṃś ca pakvavidhānenopacaret ||
pādadāryān tu sirām vidhyet |
[cf. 1938 ed. 4.20.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pakvāṃś caK​Kb​H sā A pakvavidhānenopacaretK​Kb​H ratailamathābhyaṅge kurvīta kaṭukaiḥ śṛtam A pādadāryān tu
pādadāryān tu
pādadāryāṃ tuK​Kb​H
pādadāryāṃ A
vidhyetK​Kb​H viddhvā svedābhyaṅgau prayojayet A
pādau snehasvedopapannā madhūcchiṣṭaghṛtavasāmajjābhir yavakṣāramiśrair ālepayet ||
[cf. 1938 ed. 4.20.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pādauK​Kb​H om. A snehasvedopapannāsnehasvedopa𑑎pannāK​Kb​H om. A madhūcchiṣṭaghṛtavasāmajjābhirmadhūcchiṣṭaghṛtavasāmajjābhirK​H madhūcchiṣṭavasāmajjasarjacūrṇaghṛtaiḥ kṛtaḥ A madhūcchiṣṭā ghṛtavasāmajjābhi Kb yavakṣāramiśrairK​Kb​H yavāhvagairikonmiśraiḥ A ālepayetālepayetK​Kb​H pādalepaḥ praśasyate A
alase tv āmlakāñjikasiktau caraṇau paṭolapicumardatilakāsīsarocanākalkair ālepayet |
[cf. 1938 ed. 4.20.21-22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
alaseK​Kb​H pādau siktvā++āranālena lepanaṃ hy alase A tv āmlakāñjikasiktautv āmlakāñjikasiktautv āmlakāñjika𑑎siktauK​Kb​H om. A caraṇauK​Kb​H om. A paṭolapicumardatilakāsīsarocanākalkairpaṭolapicumardatilakāsīsarocanākalkairpaṭolapicumarddatilakāsīsarocanākalkairK​Kb​H hitam| kalkīkṛtair nimbatilakāsīsā A ālepayetālepayetK​Kb​H laiḥ sasaindhavaiḥ||
lākṣāraso 'bhayā vā+api kāryaṃ syādraktamokṣaṇam| siddhaṃ rase kaṇṭakāryāstailaṃ vā sārṣapaṃ hitam
A
nidigdhikārasasiddhena ca sarṣapatailenābhyajya kāsīsarocanāmanaḥśilācūrṇṇaiḥ pratisārayet || kadaram uddhṛtya dahet snehena ||
[cf. 1938 ed. 4.20.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nidigdhikārasasiddhena caK​Kb​H om. A sarṣapatailenābhyajyaK​Kb​H om. A kāsīsarocanāmanaḥśilācūrṇṇaiḥkāsīsarocanāmanaḥśilācūrṇṇaiḥkāsīsarocanāmanaḥśilācū𑑎rṇṇaiḥK​Kb​H kāsīsarocanaśilācūrṇair vā A pratisārayetpratisārayetK​Kb​H pratisāra A kadaramK​Kb​H ṇam A uddhṛtyaK​Kb​H utkṛtya A dahetK​Kb​H dagdhvā A snehenaK​Kb​H snehena jayet kadarasaṃjñakam A
indralupte tu śirasi sirām vidhā tu ndamanaḥśilāmaricakalkair ālepayet |
[cf. 1938 ed. 4.20.24]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
indralupte tuK​Kb​H indralupte A śirasiśirasisirasiK​Kb​H om. A vidhā tu ndamanaḥśilāmaricakalkairvidhā tu ndamanaḥśilāmaricakalkairK mūrdhni snigdhasvin A vidhvā manaḥśilāmaricakalkairvidhvā manaḥśilāmaricakalkairviddhvā manaḥśilā maricakalkair Kb​Hac viddhvā tundakāsīsamaricakalkair Hpc ālepayetK​Kb​H nasya mokṣayet| kalkaiḥ samaricair dihyācchilākāsīsatutthakaiḥ A
bhadradārukalkair vā jātīcitrakakaravīranaktamālakalkasiddhena tailenābhyañjyāt | rasāyanavidhānañ cāsevena | avagāḍhapadaṃ pracchayitvā guñjāphalakalkair bhūyo bhūyaḥ pradihyāt ||
[cf. 1938 ed. 4.20.25-26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
bhadradārukalkair vākuṭannaṭabhadradārukalkair vākuṭannaṭabhadradārukalkair vvāem. kaṭannaṭadārukalkair A kuṭannaṭabhadradārukalkair vākuṭannaṭabhadradārukalkair vākuṭannaṭabhadradārukalkair vvā K​H kuṭaṃnaṭābhadradārukalkair vā Kb jātīcitrakakaravīranaktamālakalkasiddhenajātīcitrakakaravīranaktamālakalkasiddhenajātīcitrakakaravīranaktamālakalkasiddhenajātīcitrakakaravīranaktamālakalkasiddhenaK​Kb​H om. A tailenābhyañjyāttailenābhyaṃjyātK​Kb om. A tailenābhyajyāt H rasāyanavidhānañraśāyanavidhānañrasāyanavidhānaṃK​Kb​H om. A cāsevenaem. lepa A cāsendhavena K cāsetvavena Kb seveta H avagāḍhapadaṃavagāḍhapadaṃavagāḍhapadamK​Kb​H naṃ vā praśasyate A pracchayitvāpracchayitvā K​Kb​H pracchayitvā+avagāḍhaṃ vā A guñjāphalakalkairK​H guñjākalkair A guṃjāphalakalkai Kb bhūyoK​Kb om. A bbhūyo H bhūyaḥK​Kb​H om. A pradihyāt pradihyāt || pradi𑑎hyātK​Kb​H muhurmuhuḥ||
lepayed upaśāntyarthaṃ kuryād vā+api rasāyanam| mālatīkaravīrāgninaktamālavipācitam
A
śoṇitam avasicya nimbodakena parisicyāśvaviḍrasena lavaṇapragāḍhenālepayet | paṭolapicumardaharidrākalkair vā | madhukotpalatilairaṇḍamārkavapatrair vā | indraluptoktena tailenābhyañjyāt || dāruṇake tu snigdhasvinnasya lalāṭe sirām vyadhet |
[cf. 1938 ed. 4.20.27-29]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
śoṇitamarūṣikā tu jalaukobhiḥ folio 113vśoṇitamem. tailam abhyañjane śastam indraluptāpahaṃ param| arūṃṣikāṃ hṛte rakte secayen nimbavāriṇā A arūṣikā tu jalaukobhiḥ śoṇitamarūṣikā tu jalaukobhiḥ folio 113vśoṇitam K​H arūṃṣikā tu jalūkābhiḥ śoṇitam Kb avasicyaK​Kb​H
dihyā
A
nimbodakena𑑎nimbodakenaK​Kb​H t saindhavayuktena A parisicyāśvaviḍrasenaparisicyāsvaviḍrasenaK​Kb​H vājiviṣṭhārasena A lavaṇapragāḍhenālepayetK​H om. A lavaṇapragāḍheṇanālepayet Kb paṭolapicumardaharidrākalkair vāpaṭolapicumarddaharidrākalkair vvāK​Kb​H tu| haritālaniśānimbakalkair vā A madhukotpalatilairaṇḍamārkavapatrair vāmadhukotpalatilairaṇḍamārkavapatrair vāmadhukotpalatilairaṇḍamārkkavapattrair vvā K​Kb​H sapaṭolajaiḥ||
yaṣṭīnīlotpalair aṇḍamārkavair vā
A
indraluptoktenaK​Kb​H pralepayet| indraluptāpahaṃ A tailenābhyañjyāttailenābhyaṃjyātKpc​Kb tailam abhyaṅge ca praśasyate| sirāṃ A tailebhyaṃjyāt Kac tailenābhyajyāt H tuK​Kb​H viddhvā A lalāṭeK​Kb​H mūrdha A sirāmsirāṃK​Kb​H ni A vyadhetK​Kb​H om. A
avapīḍaśiro bastyabhyagāś cāseveta |
kodravatṛṇakṣaraudakaprakṣālanañ ca ||
[cf. 1938 ed. 4.20.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
avapīḍaśiroavapīḍasiroK​Kb​H avapīḍaṃ śiro A bastyabhyagāśbastyabhyaṃgāṃśbastyabhyaṅgām̐śem. bastimabhyaṅgaṃ A bastyabhyaṃgāṃśbastyabhyaṃgāṃśbastyabhyaṅgām̐ś K​H bastyabhyaṃgāś Kb cāsevetaK​H ca prayojayet| kṣālane A cāsevet Kb kodravatṛṇakṣaraudakaprakṣālanañK kodravatṛṇakṣāratoyaṃ praśasyate A kodravatṛṇakṣārauprakaprakṣālanañ Kb kodravatṛṇakṣāraudakaprakṣālanañ H caK​H om. A ca || ❈ Kb
palitaprakāram anyatra vakṣyāmaḥ |
masūrikāṃ kaphapittavisarpakuṣṭhaharapralepanādikriyām upadiśanti ||
[cf. 1938 ed. 4.20.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
palitaprakāramK​H upariṣṭāt p A anyatraK​H ra A vakṣyāmaḥK​H vakṣyāmi vidhiṃ palitanāśanam A masūrikāṃ
masūrikāṃ

masūrikāṅ
K​H

masūri
A
kaphapittavisarpakuṣṭhaharapralepanādikriyāmkaphapittavisarppakuṣṭhaharapralepanādikriyāmK​H kāyāṃ kuṣṭhaghnalepanādikriyā A upadiśantiK​H hitā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. pittaśleṣmavisarpoktā kriyā vā saṃpraśasyate A
jatumaṇimaśakacarmakīlatilakālakāṃs tu śastreṇotkṛtya kṣāreṇa pratisārayet | agninā vā dahet ||
[cf. 1938 ed. 4.20.32cd-33ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
jatumaṇimaśakacarmakīlatilakālakāṃs tujatumaṇimaśakacarmakīlatilakālakāṃs tujatumaṇimasakacarmmakīlatilakālakām̐s tuK​H jatumaṇiṃ samutkṛtya maṣakaṃ tilakālakam A śastreṇotkṛtyaK​H om. A pratisārayet | agninā vāK​H pra A dahetK​H dahed yuktyā vahninā vā śanaiḥ śanaiḥ A
nacchanīlikāvyaṅgeṣu yathābhyāśaṃ lalāṭe sirām visrāvayet |
[cf. 1938 ed. 4.20.33cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
nacchanīlikāvyaṅgeṣunacchanīlikāvyaṅgeṣuK​H nyacche vyaṅge sirāmokṣo nīlikāyāṃ ca śa A yathābhyāśaṃyathābhyāsaṃK​H syate A lalāṭeK​H om. A sirāmK​H om. A visrāvayetK​H om. A
kṣīravṛkṣakalkaiś ca kṣīrapiṣṭair avaghṛṣyālepayet |
[cf. 1938 ed. 4.20.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kṣīravṛkṣakalkaiś caK​H yathānyāyaṃ yathābhyāsaṃ lālāṭyādisirāvyadhaḥ|
ghṛṣṭvā dihyāttvacaṃ piṣṭvā kṣīriṇāṃ
A
kṣīrapiṣṭairK​H kṣīra A avaghṛṣyālepayetavaghṛṣyālepayetK​H saṃyutām A
balātibalāmadhukaharidrākalkair vā | suvarṇṇagairikāgurupayasyākalkair vā |
[cf. 1938 ed. 4.20.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
balātibalāmadhukaharidrākalkair vābalātibalāmadhukaharidrākalkair vvāK​H balatibalayaṣṭyā A suvarṇṇagairikāgurupayasyākalkairK​H hvarajanīrvā pralepanam| payasyāgurukālīyalepanaṃ vā sagairikam A vāvvāK​H om. A
taruṇakapittharājādanakalkair vā | sūkaradaṃṣṭrayā vā madhughṛtayuktayā |
[cf. 1938 ed. 4.20.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
taruṇakapittharājādanakalkair vātaruṇakapittharājādanakalkair vātaruṇakapittharājādanakalkair vvāK​H kṣaudrājyayuktayā limped daṃṣṭrayā śūkarasya ca| kapittharājādanayoḥ kal A sūkaradaṃṣṭrayā vāK​H kaṃ vā A madhughṛtayuktayāmadhughṛtayuktayāK​H hitam ucyate A
yūnām api yuvān api akāsv eṣa eva vidhiḥ | viśeṣatas tu pracchardanam iṣṭam ālepaś ca siddhārthakavacālodhrasaindhavakalkair vā ||
[cf. 1938 ed. 4.20.37-38ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
yūnāmK​H om. A apiK​H om. A yuvān api akāsvem. yauvane piḍakās A yuvānapiṭakāsv K​H eṣaK​H veṣa A evaK​H om. A vidhiḥK​H om. A viśeṣatas tuK​H viśeṣā A pracchardanamK cchardanaṃ A pracchanam H iṣṭamK​H hi A ālepaś caālepaś caK​H tam|
lepa
A
siddhārthakavacālodhrasaindhavakalkair vāsiddhārthakavacālodhrasaindhavakalkair vāsiddhārthakavacālodhrasaindhavakalkair vvāK​H naṃ ca vacārodhrasaindhavaiḥ sarṣapānvitaiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kustumburuvacālodhrakuṣṭharvā lepanaṃ hitam A
śālmalīkaṇṭakām piṣṭvā gavyena payasā saha |
vivarṇṇam mukham ālimpet savarṇṇañ jāyate tataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
padminīkaṇṭake tu nimbodakavāntasya nimbodakasarpiḥ kṣaudram pātum prayacchet |
[cf. 1938 ed. 4.20.38cd-39ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tuK​H roge chardayen A nimbodakavāntasyaK nimbavā A nimbodaka H nimbodakasarpiḥK riṇā||
tenaiva siddhaṃ
A
sarppiḥ H
kṣaudramsakṣaudramK sakṣaudraṃsakṣaudram A​H pātumK​H sarpiḥpānaṃ A prayacchetK​H pradāpayet A
nimbāragvadhakaṣāyaṃ cotsādane ||
[cf. 1938 ed. 4.20.39b]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
nimbāragvadhakaṣāyaṃnimbāragvadhakaṣāyaṃK​H nimbāragvadhayoḥ kalko hita A cotsādanecotsādaneKpc​Hac utsādane bhavet A tsādane Kac cotsāda nārthaṃ pāṭhaḥ 4 Hpc
parivarttikāṃ tu sarpiṣābhyajya svedayet | vātaghnais tataḥ sninnām upanāhayet | sālvalena veśavāreṇa vā trirātram pañcarātram vā tataḥ svedayitvābhyajya śanaiḥ śanaiś carma samānayaṃ manipatham avapīḍayet |
[cf. 1938 ed. 4.20.40-41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
parivarttikāṃ tuparivarttikān tuK​H parivṛ A sarpiṣābhyajyasarppiṣābhyajyaK​H ttiṃ ghṛtābhya A svedayetK​H om. A vātaghnaisK​H ktāṃ A tataḥK​H su A sninnāmK​H svinnām A upanāhayetupanāhayetK​H upanāhaye A sālvalenaK​H om. A veśavāreṇa vāK​H om. A trirātramK​H om. A pañcarātram vāK​H t A svedayitvābhyajyaK​H 'bhyajya A śanaiḥK​H om. A carmacarmmaK​H car A samānayaṃsamānayamK​H om. A manipathamK​H ma A avapīḍayetK​H cānayet pīḍayen maṇim||
praviṣṭe ca maṇau carma svedayed upanāhanaiḥ|
trirātraṃ pañcarātraṃ vā vātaghnaiḥ sālvaṇādibhiḥ
A
pariveṣṭitañ ca punar upanāhayet | nityañ ca snigdham annam āharet || avapāṭikayām apy evaṃ yathādoṣaṃ ||
[cf. 1938 ed. 4.20.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
pariveṣṭitañ caK​H om. A punarK​H da A upanāhayetupanāhayetK​H dyād vātaharā A nityañ caK​H n ba A snigdhamK​H stīn snigdhāny A annamK​H annā A āharet || avapāṭikayāmāharet || avapāṭikayāmK ni bhojayet |
vapāṭikāṃ
A
āharet || avapāṭikāyām H
apyK​H jaye A evaṃK​H d evaṃ A yathādoṣaṃK​H yathādoṣaṃ cikitsakaḥ A
niruddhaprakāśe tu suvarṇṇādīnāṃ nāḍīm ubhayatomukhīṃ dāruvīm vā jatuvṛtāṃ sarpiṣābhyajya srotasi |
[cf. 1938 ed. 4.20.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
niruddhaprakāśe tuK​H niruddhaprakaśe A suvarṇṇādīnāṃsuvarṇṇādīnānK​H om. A ubhayatomukhīṃK​H lauhīm ubhayato mukhīm A dāruvīm vāK
dāravīṃ vā
A
dārvvīm vā H
jatuvṛtāṃK​H jatukṛtāṃ A sarpiṣābhyajyasarppiṣābhyajyaK​H ghṛtābhya A srotasiK​H ktāṃ praveśayet A
praṇidhāya śiśumāravasāvarāhamajjābhiḥ pariṣecayec cakratailena vāt | surabhivacadevadārusiddhena |
[cf. 1938 ed. 4.20.44]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
praṇidhāyaK​H pariṣeke vasāmajja A śiśumāravasāvarāhamajjābhiḥH śiśumārava A śiśi māravasāvarāhamajjābhiḥ Kac śiś umāravasāvarāhamajjābhiḥ Kpc pariṣecayecKpc​H rāhayoḥ A pariṣeyec Kac cakratailenaK​H cakratailaṃ tathā A vātK yojyaṃ vātaghnadravyasaṃyutam A vā H surabhivacadevadārusiddhenaK om. A surabhivacādevadārusiddhena H
tryahāt tryahāc ca sthūlatarīṃ nāḍīm praṇidadhyād evam asya srotodvāraṃ varddhayet | snigdhañ cāhāram upaseveta |
[cf. 1938 ed. 4.20.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tryahātK​H tryahā A tryahāc caK​H ttryahāt A sthūlatarīṃsthūlatarīnK​H sthūlatarāṃ A nāḍīmK​H samyaṅnāḍīṃ A praṇidadhyād evampraṇidadhyād evampraṇidadhyād evamK​H praveśa A asyaK​H yet A srotodvāraṃsrotodvāramK​H sroto vi A varddhayetK​H vardhayed evaṃ A snigdhañK​H snig A cāhāramK​H om. A upasevetaK​H dhamannaṃ ca bhojayet A
śastreṇa vā sevanīṃ vimucyāvadārayet | tataḥ sadya kṣatavad upācaret |
[cf. 1938 ed. 4.20.46ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
śastreṇa vāK​H bhittvā vā A vimucyāvadārayetvimucyāvadārayetvimucyāvadārayetK​H mukt A tataḥK​H vā A sadyaK sadyaḥ A​H kṣatavad upācaretK​H kṣatavadācaret A
agnirohiṇīṃ sanniruddhagudaṃ valmīkañ ca pratyākhyāyopacaret |
[cf. 1938 ed. 4.20.46b-47a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
agnirohiṇīṃK​H om. A sanniruddhagudaṃK sanniruddhagudaṃ rogaṃ A sanniruddhaguda H valmīkañ caK​H valmīkaṃ va A pratyākhyāyopacaretpratyākhyāyopacaretK​H hnirohiṇīm||
pratyākhyāya yathāyogaṃ cikitsitamathācaret
A
visarpoktena vidhānenāgnirohiṇīṃ cikitset |
[cf. 1938 ed. 4.20.47b]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidhānenāgnirohiṇīṃvidhānenāgnirohiṇīñK​H vidhinā sādhayed agnirohiṇīm A cikitsetK​H om. A
sanniruddhagudaṃ niruddhaprakaśavat |
[cf. 1938 ed. 4.20.48a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
sanniruddhagudaṃsanniruddhagudanK​H sanniruddhagude A niruddhaprakaśavatK​H yojyā niruddhaprakaśakriyā A
valmīkaṃ śastreṇotkṛtyāgnikṣārābhyām upacaret tataḥ saṃśodhya ropayed arbudavidhāṇena ||
[cf. 1938 ed. 4.20.48cd-49]
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
valmīkaṃK​H om. A śastreṇotkṛtyāgnikṣārābhyāmśastreṇotkṛ𑑎tyāgnikṣārābhyāmK​H śastreṇotkṛtya valmīkaṃ kṣārāgnibhyāṃ A upacaretK​H om. A tataḥK​H om. A saṃśodhyasaṃśodhyaK​H pra A ropayed arbudavidhāṇenaK sādhayet||
vidhānenārbudoktena śodhayitvā ca ropayet| valmīkaṃ tu bhaved yasya nātivṛddhamamarmajam
A
ropayed arbbudavidhānena H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. tatra saṃśodhanaṃ kṛtvā śoṇitaṃ mokṣayed bhiṣak| kulatthikāyā mūlaiś ca guḍūcyā lavaṇena ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. ārevatasya mūlaiś ca dantīmūlais tathaiva ca| śyāmāmūlaiḥ sapalalaiḥ śaktumiśraiḥ pralepayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. susnigdhaiś ca sukhoṣṇaiś ca bhiṣak tam upanāhayet| pakvaṃ vā tadvijānīyād gatīḥ sarvā yathākramam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. abhijñāya tataśchittvā pradahenmatimān bhiṣak| saṃśodhya duṣṭamāṃsāni kṣāreṇa pratisārayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. vraṇaṃ viśuddhaṃ vijñāya ropayenmatimān bhiṣak| sumanā granthayaś caiva bhallātakamanaḥśile A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. kālānusārī sūkṣmailā candanāguruṇī tathā| etaiḥ siddhaṃ nimbatailaṃ valmīke ropaṇaṃ hitam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
em. pāṇipādopariṣṭāttu chidrair bahubhir āvṛtam| valmīkaṃ yat saśophaṃ syādvarjyaṃ tat tu vijānatā A
ahipūtane dhātryāḥ stanyaṃ śodheta | bālasya triphalārasāṃjanapaṭolaiḥ siddhaṃ sarpiḥ pānam iṣṭaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.20.57-58ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
ahipūtaneahipūtaneK​H om. A śodhetaK śodhayitvā bāle sādhyā+ahipūtanā| paṭo A śodhyeta | bā H bālasyaK lapatra A lasya H triphalārasāṃjanapaṭolaiḥtriphalārasāñjanapaṭolaiḥK​H triphalārasāñjana A siddhaṃK​H om. A sarpiḥsa𑑎rppiḥK​H vi A pānamK​H pācitam||
pītaṃ ghṛtaṃ nāśayati kṛcchrāmapyahipūtanām
A
iṣṭaṃK​H om. A
triphalākhadirabadarīkaṣāyam vraṇaśodhanaṃ |
[cf. 1938 ed. 4.20.58cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
triphalākhadirabadarīkaṣāyamK​H triphalākolakhadirakaṣāyaṃ A vraṇaśodhanaṃK​H vraṇaropaṇam A
kāsīsarocanātutthaharitālarasāñjanair amlapiṣṭaiḥ pralepanaṃ | badaracūrṇṇair vā saindhavamiśraiḥ |
[cf. 1938 ed. 4.20.59]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
kāsīsarocanātutthaharitālarasāñjanairkāsīsarocanātutthaharitālarasāñjanaiḥkāsīsarocanātutthaharitālarasāñjanairA​K kāsīsarocanātutthāharitārasāñjanair H amlapiṣṭaiḥK​H
lepo 'mlapiṣṭo
A
pralepanaṃK​H om. A badaracūrṇṇair vābadaracūrṇṇair vvāK​H badarītvagvā A saindhavamiśraiḥK​H saindhavasaṃyutā A
cūrṇṇakāle tu cūrṇṇaḥ kapālatutthajaḥ || vṛṣaṇakacchvām pāmāvad upacāro hipūtanavac ca ||
[cf. 1938 ed. 4.20.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
cūrṇṇakāle tuK​H om. A cūrṇṇaḥK​H om. A kapālatutthajaḥK​H kapālatutthajaṃ A vṛṣaṇakacchvāmK​H cūrṇaṃ cūrṇakāle prayojayet|
cikitsenmuṣkakacchūṃ
A
pāmāvad upacāroK​H cāpy A hipūtanavachipūtanavacK ahipūtanapāmavat A 'hipūtanavac H caK​H om. A
gudabhraṃśe tu gudaṃ svedyasnehenābhyajya praveśya praviṣṭe ca svedaṃ kuryād uccāranirgamanārthaṃ | chidreṇa cāsya carmaṇā kaupīnabandhaḥ |
[cf. 1938 ed. 4.20.61]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
gudabhraṃśe tugudabhraṃse tuK​H gudabhraṃśe A svedyasnehenābhyajyaK​H svinnaṃ snehābhyaktaṃ A praveśyaK​H prave A praviṣṭe caK​H śa A svedaṃK​H om. A kuryād uccāranirgamanārthaṃkuryād uccāranirggamanārthaṃK​H yet|
kārayed gophaṇābandhaṃ
A
chidreṇaK​H madhyacchidreṇa A cāsyaK​H om. A kaupīnabandhaḥK​H om. A
tailaṃ cāsya pānābhyañjanārtham vipacet | mūṣikaṃ niraṃtraṃ kalpayitvā mahāpañcamūlakṣīram vipacet |
[cf. 1938 ed. 4.20.62]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tailaṃK​H om. A cāsyaK​H om. A pānābhyañjanārthamK​H vinirgamārthaṃ A vipacetvipacetK​H vāyoś ca s A mūṣikaṃmūṣikanK​H vedaye A niraṃtraṃnirantraṃK​H c A kalpayitvākalpayitvāK​H ca muhu A mahāpañcamūlakṣīramK​H rmuhuḥ|
kṣīre mahatpañcamūlaṃ mūṣikāṃ
A
vipacetvipacetK​H cāntravarjitām A
tatas tasmiṃ tailam vātaharakalkaprativāpam vipaced etat kṛcchram api gudatraṃ saṃsādhayateti ||
[cf. 1938 ed. 4.20.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
tatasK​H paktvā A tasmiṃtasminK​H tasmin A tailamK​H pacetailaṃ A vātaharakalkaprativāpamK​H vātagh A vipaced etatvipacet | etatK​H nauṣadha A kṛcchramK​H saṃ A api gudatraṃ saṃsādhayatetiapi gudatraṃ saṃsādhayatetiK​H yutam|
gudabhraṃśamidaṃ kṛcchraṃ pānābhyaṅgāt prasādhayet
A
ci 20 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ci|| cikitsācikitsāK iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne kṣudrarogacikitsitaṃ nāma viṃśo 'dhyāyaḥ A cikitsā|| cikitsācikitsā Kb​H
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
em. pramehaḥ piṭakā𑑎caiva madhumehas tathaiva ca |
udaraṃ mūḍhagarbbhañ ca , vidradhiñ ca mahāmayaṃ
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
em. vaisarppanāḍīstana𑑎rōgam
ugragranthyāpacī cārbbudaduṣṭarogaṃ
H
pc
head
label
note
num
rt
locus
supplied
surplus
trailer
lb
cb
pb
milestone
anchor
ref
em. vṛddhypadaṃśaṃ sahapāda rogaṃ
kṣudrāmayena dvidaśo bhaveta
Hac
vṛddhypadaṃśaṃ ślīpadaṃ ca rogaṃ
kṣudrāmayena dvidaśo bhaveta
Hpc