A

The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Cikitsāsthāna 21-40, based on the Nepalese MSS

Published in 2020-2023 by The Suśruta Project (https://sushrutaproject.github.io ) in The University of Alberta.

Siglum NE

[description of manuscript]

Physical description

Contents

(incomplete)
Title Suśrutasaṃhitā
Author Suśruta
Language
APrinted edition: Ācārya 1938: Cikitsāsthāna
KTranscription of MS Kathmandu KL 699: Cikitsāsthāna, adhyāyas 21-40
KacTranscription of MS Kathmandu KL 699: Cikitsāsthāna, adhyāyas 21-40 [ante correctionem]
KpcTranscription of MS Kathmandu KL 699: Cikitsāsthāna, adhyāyas 21-40 [post correctionem]
HTranscription of MS Kathmandu NAK 5-333, Cikitsāsthāna, adhyāyas 21-40
HacTranscription of MS Kathmandu NAK 5-333, Cikitsāsthāna, adhyāyas 21-40 [ante correctionem]
HpcTranscription of MS Kathmandu NAK 5-333, Cikitsāsthāna, adhyāyas 21-40 [post correctionem]
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Cikitsāsthāna 21-40, based on the Nepalese MSS
Revision history
2022-04-01 Began this file.
2022-10-22 Added first draft of adhyāya 1. Removed most MS transcription codes.
2023-10-26 Added first draft of adhyāyas 3, 6-14, 16-18, 27, 28 (missing), 34-38, all from H. Removed MS transcription codes.
2023-10-29 Transcribed 28 from H.
2023-10-29 Revised TEI header to not refer to a particular MS.
2023-11-14 split the file from adhyāyas 1-40 into 1-20 and 21-40 because of Saktumiva memory limitations.
2025-08-03 Put caesuras after each lable, for clarity when reading on screen.


[Adhyāya 21]

cf. 1938 ed. 4.21.1
athātaḥ śūkadoṣacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
athātaḥA​H​Kpc athāta Kac vyākhyāsyāmaḥA​H vyāvyākhyāsyāmaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.21.3
vilikhya sarṣapīṃ samyak kaṣāyair avacūrṇṇayet |
kaṣāyeṣv eva kurvīta tailañ ca vraṇaropaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vilikhyaK​H saṃlikhya A kurvītakurvvītaK​H om. A vraṇaropaṇaṃvraṇa||| ||ropaṇamK​H kurvīta vraṇaropaṇam|| A
cf. 1938 ed. 4.21.4
aṣṭhīlikāṃ jalaukābhir grāhayed bahuśo bhiṣak |
tathā cānupaśāmyantīṃ kaphagranthivad uddharet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jalaukābhirjalaukābhiḥrjalau𑑎kābhiḥrjalau𑑎kābhirK​H jalaukobhir A grāhayed bahuśoK​H grāhayec ca punaḥ A bhiṣak | tathābhiṣak |
tathā
K​H
punaḥ | tathā A
cf. 1938 ed. 4.21.5
svedayed grathitāṃ śaśvan nāḍīṃ svedena buddhimān |
sukhoṣṇair upanāhaiś ca susvinnair upanāhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svedayed grathitāṃK​H svedayed grathitaṃ A nāḍīṃK​H nāḍī A susvinnair, susvinnairK​H susnigdhair A
cf. 1938 ed. 4.21.6
kumbhīkāṃ pākam āpannāṃ cchindyāc chodhya ca ropayet ||
tailena lodhratriphalātindukāmrakṛtena vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pākam āpannāṃem. pākamāpannāṃ A​K​H cchindyāc chodhya ca, cchindyāc chodhya caK​H bhindyāc chuddhāṃ tu A lodhratriphalātindukāmrakṛtenalodhratriphalā,tindukāmrakṛtenaK​H triphalālodhratindukāmrātakena A vāK​H tu || A
cf. 1938 ed. 4.21.7
jalāyukābhir alajīṅ grāhayet svedayīta ca |
kaṣāyais teṣu siddhañ ca tailaṃ ropaṇam iṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jalāyukābhirjalāyukābhirK​H grāhayitvā jalaukobhir A grāhayet svedayīta cagrāhayet svedayīta caK​H secayet tataḥ | A
cf. 1938 ed. 4.21.8
balātailena siddhena mṛditam pariṣecayet |
sarpiḥ snigdhaiś ca madhuraiḥ sukhoṣṇair upanāhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siddhenaK​H koṣṇena A pariṣecayet | sarpiḥpariṣecayet |
sarpiḥ
pariṣecayet |
sarppiḥ
K​H
pariṣecayet |
bha
A
snigdhaiś caK​H om. A madhuraiḥK​H dhuraiḥ A sukhoṣṇairK​H sarpiṣā snigdhaiḥ sukhoṣṇair A
cf. 1938 ed. 4.21.9
sammūḍhapiṭakāṃ kṣipraṃ jalaukābhir upācaret |
bhitvā paryāgataṃ cāpi lepayen madhusarpiṣā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sammūḍhapiṭakāṃK​H saṃmūḍhapiḍakāṃ A jalaukābhirjalaukābhirK​H jalaukobhir A paryāgataṃparyāgatāñK paryāgatāṃparyāgatāñ A​H lepayen madhusarpiṣā, lepayen madhusarppiṣāH lepayet kṣaudrasarpiṣā || A lepaye madhusarpiṣā || K
cf. 1938 ed. 4.21.10
avamanthe gate pākaṃ bhinne tailaṃ vidhīyate |
dhavājakarṇṇāśvakarṇṇasallakīkvāthasādhitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhavājakarṇṇāśvakarṇṇasallakīkvāthasādhitaṃ
dhavājakarṇṇāśvakarṇṇasallakīkvāthasādhitaṃ
K​H

dhavāśvakarṇapattaṅgasallakītindukīkṛtam ||
A
cf. 1938 ed. 4.21.11
kriyām puṣkarikāyāṃ tu śītāṃ sarvāṃ prayojayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prayojayetK​H prayojayet |
jalaukobhir hareccāsṛk sarpiṣā cāvasecayet ||
A
cf. 1938 ed. 4.21.12
sparśahāryāṃ hared raktaṃ madhuraiḥ pradihed api |
kṣīrekṣurasasarpirbhiḥ secayec ca suśītalaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sparśahāryāṃK​H sparśahānyāṃ A madhuraiḥ, madhuraiḥK​H pradihyānmadhurair A pradihed apiK​H api | A
cf. 1938 ed. 4.21.13
uttamākhyāṃ tu piṭakāṃ baḍisenoddhared bhiṣak |
uddhṛtya madhusaṃyuktaiḥ kaṣāyair avacūrṇṇayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uttamākhyāṃ tuuttamākhyāṃ tuK​H piḍakām uttamākhyāṃ A piṭakāṃpiṭakāmK​H ca A baḍisenoddhared bhiṣak | uddhṛtyabaḍisenoddhared bhiṣak |
uddhṛtya
baḍisenoddhared bhiṣak ||
uddhṛtya
K​H
baḍiśenoddhared bhiṣak |
uddhṛtya
A
cf. 1938 ed. 4.21.14
rasakriyā vidhātavyā likhite śatapośanake |
pṛthak parṇyādisiddhañ ca deyan tailam anantaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śatapośanakeśatapośanakeK​Hpc śataponake śataponake |śataponake || A​Hac
cf. 1938 ed. 4.21.15
kriyāṃ prayuñjyāt kuśalaṃ tvakpākasya visarpavat ||
raktavidradhivac cāpi kriyāṃ śoṇitaje rbude |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prayuñjyāt kuśalaṃK​H kuryād bhiṣak prājñas A tvakpākasyaA​Kpc​H tvakpkasya Kac kriyāṃ, kriyāṃK​H kriyā A rbude'rbude ||'rbbude |K 'rbude 'rbude ||'rbbude | A​H
cf. 1938 ed. 4.21.16
kaṣāyakalkasarpīṃṣi tailacūrṇṇarasakriyāṃ ||
śodhane ropaṇe caiva vīkṣya vīkṣyāvacārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tailacūrṇṇarasakriyāṃtailacūrṇṇarasakriyāṃK​H tailaṃ cūrṇaṃ rasakriyām | A śodhane
śodhane
K​H

śodhanaṃ
A
ropaṇeK​H ropaṇaṃ A
cf. 1938 ed. 4.21.17
hitañ ca sarpiṣaḥ pānaṃ pathyañ cāpi virecanaṃ |
hitaḥ śoṇitamokṣaś ca yac cāpi laghu bhojanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
virecanaṃvirecanaṃK​H cirecanam | A
cf. 1938 ed. 4.21.18
arbudam māṃsapākañ ca vidradhiṃ tilakālakaṃ |
pratyākhyāya hi kurvīta bhiṣak teṣām pratikriyām iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratyākhyāya hi
pratyākhyāya hi
K​H

pratyākhyāya pra
A
bhiṣak teṣām, bhiṣak teṣāmK​H bhiṣak samya A pratikriyāmK​H k pratikriyām || A itiK​H om. A
cicikitsāsthāne 21 || || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cicikitsāsthāneem. iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne śūkarogacikitsitaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ ||21 || A cicikitsāsthāne 21 || || 0 || K cikitsā 21 || || H

[Adhyāya 22]

cf. 1938 ed. 4.22.1
athāto mukharogāṇāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mukharogāṇāṃK​H mukharoga A vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovaca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.22.3
caturvidhena snehena madhucchiṣṭayutena vā |
vātikebhyañjanakaṃ kāryaṃnāḍīsvedam tathāpi ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhucchiṣṭayutena vāK madhūcchiṣṭayutena ca | A madhūcchiṣṭayutena vā | H vātikebhyañjanakaṃ
vātikebhyañjanakaṃ
K

vātaje 'bhyañjanaṃ
A

vātike 'bhyañjanaṃ
H
kāryaṃnāḍīsvedamkāryaṃnāḍīsvedamkāryan nāḍīsvedamK​H dan A tathāpiK tavaida A om. H caK rbhe dantamūlāni śodhayet |
tataḥ ksāraṃ prayuñjīta kriyāḥ sarvāś ca śītalāḥ ||
A
tathāpi ca || H
cf. 1938 ed. 4.22.4
oṣṭhaprakope bhiṣajā sālvaṇaṃ copanāhanaṃ |
mastiṣke caiva nasye ca tailaṃ vātaharai sritaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
oṣṭhaprakopeK​H vidadhyādoṣṭhakope A bhiṣajāK​H tu A copanāhanaṃK​H copanāhane| A nasye caA​K​Hpc nasye Hac vātaharaiK vātaharaṃ A vātaharaiḥ H sritaṃK hitam|| A śritaṃ || H
cf. 1938 ed. 4.22.5
śrīveṣṭakaṃ sarjarasaṃ gugguluṃ suradāru ca |
yaṣṭīmadhukacūrṇṇañ ca hitamatra pralepane |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gugguluṃK​H om. A suradāru caK​H suradāru sa A yaṣṭīmadhukacūrṇṇañ
yaṣṭīmadhukacūrṇṇañ
K
guggulu| yaṣṭīmadhukacūrṇaṃ tu A
yaṣṭimadhukacūrṇṇañ
H
caK​H vidadhyāt pra A hitamatraH tisāraṇam|| A hitam atra K pralepaneK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.22.6
pittaraktābhighātotthaṃ jalokābhir upācaret |
pittavidradhivac cāpi kriyāṃ kuryād aśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jalokābhirK jalaukobhir A jalaukābhir H
cf. 1938 ed. 4.22.7
śirovirecanaṃ dhūmaṃ svedaṃ kavaḍadhāraṇaṃ |
hṛtaraktaprayoktavyam oṣṭhakope kaphātmake |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhūmaṃdhūmaṃK​H dhūmaḥ A svedaṃK​H svedaḥ A kavaḍadhāraṇaṃK​H kavala eva ca| A hṛtaraktaprayoktavyam
hṛtaraktaprayoktavyam
K
hṛte rakte prayoktavya A
hṛtarakte prayoktavyam
H
oṣṭhakopeK​H moṣṭhakope A
cf. 1938 ed. 4.22.8
trikaṭuṃ svarjikākṣāraṃ kṣārañ ca yavaśūkajaṃ |
kṣaudrayuktaṃ vidhātavyam etac ca pratisāraṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trikaṭuṃK​H tryūṣaṇaṃ A svarjikākṣāraṃsvarjjikākṣāraṃK​H svarjikākṣāro A kṣārañ caK​H om. A yavaśūkajaṃK​H yavakṣāro viḍaṃ tathā| A kṣaudrayuktaṃ
kṣaudrayuktaṃ
A​K

kṣaudrayuktama
H
vidhātavyamK​H vidhātavya A etac caK​H metac ca A
cf. 1938 ed. 4.22.9
medoje svedite bhinne śodhite jvalano hitaḥ |
priyaṃgulodhratriphalā sakṣaudraṃ pratisāraṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śodhiteA​K śoṇite H priyaṃgulodhratriphalā
priyaṃgulodhratriphalā

priyaṅgulodhratriphalā
K​H
priyaṅgutriphalā A
sakṣaudraṃsakṣaudramK​H lodhraṃ sakṣaudraṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.10
etad oṣṭhaprakopānāṃ sādhyānāṃ karma kīrttitaṃ ||
dantamūlagatānāṃ tu rogāṇāṃ karma ucyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
etad oṣṭhaprakopānāṃK​H etadoṣṭhaprakopānāṃ A rogāṇāṃA​K rogānāṅ H ucyateK​H vakṣyate|| A
cf. 1938 ed. 4.22.11
śītāde hṛtaraktasya toyanāgarasarṣapān ||
niḥkvāthya triphalāñ cāpi kuryād gaṇḍūṣadhāraṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛtaraktasyaK​H hṛtarakte tu A toyanāgarasarṣapāntoye nāgarasarṣapān|toye nāgarasarṣapān |K toye nāgarasarṣapāntoye nāgarasarṣapān|toye nāgarasarṣapān | A​H niḥkvāthya
niḥkvāthya

niḥkvāthya
K​H
niṣkvāthya A
cāpiK​H om. A kuryād gaṇḍūṣadhāraṇaṃK​H mustaṃ gaṇḍūṣaḥ sarasāñjanaḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.22.12
priyaṅgavaś ca mustā ca triphalā ca pralepanaṃ |
nasyañ ca siddhaṃ triphalāmadhukotpalapadmakaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mustā caK mustaṃ ca A mustāś ca H siddhaṃK om. A siddhin H triphalāmadhukotpalapadmakaiḥtriphalāmadhukotpalapadmakaiḥtriphalā madhukotpalapadmakaiḥK​H triphalāsiddhaṃ madhukotpalapadmakaiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.22.13
dantapuppuṭake kāryaṃ taruṇe raktamokṣaṇaṃ |
sa pañcalavaṇaṃ kṣāraṃ sakṣaudraṃ pratisāraṇaṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pañcalavaṇaṃpañcalavaṇaṃK​H pañcalavaṇaḥ A kṣāraṃK​H kṣāraḥ A sakṣaudraṃsakṣaudramK​H sakṣaudraḥ A
cf. 1938 ed. 4.22.14
śirovirekaś ca hito nasyaṃ snigdhaś ca bhojanaṃ ||
visrāvite dantaveṣṭe vraṇāṃ tu pratisārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śirovirekaś caK​H hitaḥ śirovirekaś ca A hitoK​H om. A snigdhaś casnigdhañ caK snigdhaṃ casnigdhañ ca A​H vraṇāṃ tuvraṇāṃs tuA​K vraṇan tu H
cf. 1938 ed. 4.22.15
lodhrapatraṅgamadhukalakṣācūrṇṇairmadhūttaraiḥ |
gaṇḍūṣe kṣīriṇo yojyāḥ sakṣaudraghṛtaśarkarāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lodhrapatraṅgamadhukalakṣācūrṇṇairmadhūttaraiḥem. rodhrapattaṅgayaṣṭyāhvalākṣācūrṇairmadhūttaraiḥ| A lodhrapaṅgamadhukalakṣācūrṇṇair madhūttaraiḥ | Kac lodhrapatraṅgamadhukalakṣācūrṇṇair madhūttaraiḥ | Kpc lodhrapatraṅgamadhukalākṣācūrṇṇair mmadhūttaraiḥ | H
cf. 1938 ed. 4.22.16
kākolyādau daśakṣīrasiddhaṃ sarpiś ca nastataḥ ||
sauṣirehṛtarakte tu lodhramustarasāñjanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nastataḥnastataḥK​H nasyataḥ| A sauṣirehṛtarakte tu
sauṣirefolio 115rhṛtarakte tu
K
śauṣire hṛtarakte tu A
sauśire hṛtarakte tu
H
lodhramustarasāñjanaiḥK​H rodhramustarasāñjanaiḥ|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sakṣaudraiḥ śasyate lepo gaṇḍūṣe kṣīriṇo hitāḥ| sārivotpalayaṣṭyāhvasāvarāgurucandanaiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.22.18
kṣīre daśaguṇā sarpiḥ siddhaṃ nasye ca pūjitaṃ ||
kriyāṃ paridare kuryāt śītādoktaṃ vicakṣaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
daśaguṇāK daśaguṇe A​H sarpiḥsarppiḥK​H siddhaṃ A siddhaṃsiddhaṃK​H sarpi A nasye caK​H rnasye ca A kuryāt śītādoktaṃkuryāc chītādoktamK​H kuyācchītākoktāṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.19
saṃśodhyobhayata kāryaṃ śiraścopakuśe hitaḥ |
kākodamvarikāgojīpatrair visrāvayed asṛk |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saṃśodhyobhayataK saṃśodhyobhayataḥ A​H śiraścopakuśeA​K śiraścopakule H hitaḥK​H tathā| A kākodamvarikāgojīpatrair
kākodamvarikāgojīpatrair
K
kākodumbarikāgojīpatrai A
kākodumvarikāgojīpattrair
H
visrāvayed asṛkvvisrāvayed asṛkK​H rvisrāvayed asṛk|| A
cf. 1938 ed. 4.22.20
kṣaudrayuktaiḥ salavaṇaiḥ savyoṣaiḥ pratisārayet |
pippalyaḥ sarṣapā śvetāḥ nāgaraṃ naiculaṃ phalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
salavaṇaiḥK​H ca lavaṇaiḥ A pratisārayet | pippalyaḥpratisārayet |
pippalyaḥ
pratisārayet |
pippalyaḥ
K​H
pratisārayet| pippalīḥ A
śvetāḥsvetāK ñ śvetān A svetāḥsvetā Hac​Hpc
cf. 1938 ed. 4.22.21
sukhodakena saṃsṛjya kavaḍantasya yojayet ||
ghṛtaṃ madhurakaiḥ siddhaṃ hitaṃ kavaḍanasyayoḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kavaḍantasyakavaḍantasyakavaḍan tasyaK​H kavalaṃ cāpi A yojayet || ghṛtaṃyojayet ||
ghṛtaṃ
yojayet |
ghṛtam
K​H
dhārayet| ghṛtaṃ A
kavaḍanasyayoḥK​H kavalanasyayoḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.22.22
śastreṇa dantavaidarbhadantamūlāni śodhayet |
tataḥkṣāraṃ prayuñjīta kriyāḥ sarvāś ca śītalāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dantavaidarbhadantamūlānidantavaidarbbha dantamūlāniK​H dantavaidarbhe dantamūlāni A śodhayet | tataḥkṣāraṃśodhayet |
tataḥkṣāraṃ
śodhayet |
tataḥ kṣāram
K​H
śodhayet| tataḥ ksāraṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.23
uddhṛtyādhikamāṃsan tu tato gnim avacārayet |
krimidantakavac cātra vidhiḥ kāryo vijānatā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uddhṛtyādhikamāṃsan tuuddhṛtyādhikadantantuK uddhṛtyādhikadantaṃ tuuddhṛtyādhikadantantu A​H gnimK 'gni A 'gnim H avacārayet | krimidantakavac cātraavacārayet |
krimidantakavac cātra
K
mavacārayet |
kṛmidantakavac cāpi
A
avacārayet |
krimidantakavaccātra
H
vidhiḥA​K vidhi H
cf. 1938 ed. 4.22.24
cchitvād himāṃsaṃ sakṣaudrairimaiś cūrṇṇaiḥ samācaret |
vacātejavatīpāṭhāsvarjikāyāvaśūkajaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cchitvād himāṃsaṃK chittvā 'dhimāṃsaṃ A chinnādhimāṃsaṃ H sakṣaudrairimaiśem. sakṣaudrair ebhiś A sakṣaudrair imaiś K sakṣaudrair imai H cūrṇṇaiḥcūrṇairA​K ścūrṇṇaiḥ H samācaret | vacātejavatīpāṭhāsvarjikāyāvaśūkajaiḥsamācaret |
vacātejavatīpāṭhāsvarjikāyāvaśūkajaiḥ
K
upācaret |
vacātejovatīpāṭhāsvarjikāyāvaśūkajaiḥ ||
A
samācaret |
vacātejovatīpāṭhāsvarjjikāyāvaśūkajaiḥ ||
H
cf. 1938 ed. 4.22.25
kṣaudradvitīyā pippalyaḥ kavaḍaś cātrakīrttitaḥ |
paṭolanimvatriphalākaṣāyāś cātra dhāvanaṃ |
siro virekaś ca hito dhūmovairecanaś ca yaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣaudradvitīyāK kṣaudradvitīyāḥ A​H kavaḍaśK​H kavalaś A paṭolanimvatriphalākaṣāyāś
paṭolanimvatriphalākaṣāyāś
K

paṭolatriphalānimbakaṣāyaś
A

paṭolanimbatriphalākaṣāyāś
H
dhāvanaṃK​H dhāvane | A siro
siro
K

hitaḥ
A
om. H
virekaś ca
śirovirekaś ca
K
śirovirekaś ca
śirovirekaś ca
A​H
hitoK​H om. A dhūmovairecanaś cadhūmovairecanaś caK dhūmo vair ecanaś ca A dhūmo vairecanaś ca H
cf. 1938 ed. 4.22.26ab
sāmānyaṃ karma nāḍīnāṃ viśeṣaṃ cātra me śruṇu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viśeṣaṃA​K viśeṣaś H śruṇuśṛṇu |śṛṇu ||K śṛṇu śṛṇu |śṛṇu || A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nāḍīvraṇaharaṃ karma dantanāḍīṣu kārayet || A
cf. 1938 ed. 4.22.27
yaddantamadhijāyeta nāḍīdantaṃ tamuddharet |
chitvā māṃsāni śastreṇa yadi noparijo bhavet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yaddantamadhijāyetayad dantam adhijāyetaem. yaṃ dantam abhijāyeta A yad dantam adhijāyetayad dantam adhijāyeta K​H nāḍīdantaṃnāḍīdantanK​H nāḍī taṃ dan A tamuddharet | chitvātamuddharet |
chittvā
A
tam uddharet |
chitvā
K​H
cf. 1938 ed. 4.22.28
śodhayitvā dahec cāpi kṣāreṇa jvalanena vā |
upekṣite tu daśane gatirhanvasthi dārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
upekṣite
upekṣite
K​H

bhinattyupekṣite
A
tuK​H dante A daśaneK​H hanukāsthi A gatirhanvasthiK gatirdhruvam || A gatihanvasthi H dārayetK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.22.29
tasmāt samūlaṃ daśanam uddhared bhagnamasthi ca |
uddhṛte tūttare dante śoṇitaṃ saṃprasicyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmāt samūlaṃK samūlaṃ A tasmāt samūla H uddhared bhagnamasthi cauddhared bhagnamasthi caK​H tasmād uddharedbhagnamasthiram | A tūttareA​K tūttame H śoṇitaṃK​H ca sthā A saṃprasicyatesamprasicyateK​H naṃ vidahet suṣirasya ca |
tato vidārīyaṣṭyāhvaśṛṅgāṭakakaserukaiḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.22.30ab
raktātiyogāt pūrvoktā rogā ghorā bhavanti ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktātiyogāt pūrvoktāraktātiyogāt pūrvoktāraktātiyogāt pūrvvoktāK​H raktātiyogāt pūrvektā A caK​H hi| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kāṇaḥ saṃjāyate janturarditaṃ cāsya jāyate|| A
cf. 1938 ed. 4.22.31ab
calam apy uttaman dantam ato nāpahared bhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uttamanK​H uttaraṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dhāvane jātimadanasvādukaṇṭakakhādiram|| A
cf. 1938 ed. 4.22.32
kaṣāyajātīmadanakaṭukasvādukaṇṭakaiḥ |
lodhramañjiṣṭhakhadirayaṣṭyāhvaiś cāpi yat kṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyajātīmadanakaṭukasvādukaṇṭakaiḥkaṣāyajātīmadanakaṭukasvādukaṇṭakaiḥkaṣāyajātīmadanakaṭukasvādukaṇṭakaiḥK​H kaṣāyaṃ jātimadanakaṭukasvādukaṇṭakaiḥ| A lodhramañjiṣṭhakhadirayaṣṭyāhvaiś
lodhramañjiṣṭhakhadirayaṣṭyāhvaiś
K​H
yaṣṭyāhvarodhramañjiṣṭhākhadiraiś A
cf. 1938 ed. 4.22.33
tailaṃ saṃśodhane taddhihanyād dantigatāṃ gatiṃ ||
kīrttitā dantamūleṣu kriyā danteṣu vakṣyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saṃśodhaneK​H saṃśodhanaṃ A taddhihanyād dantigatāṃtaddhihanyād dantigatāṃK taddhi hanyād dantagatāṃ A​H dantamūleṣuK​H dantamūle tu A
cf. 1938 ed. 4.22.34
sukhoṣṇaḥ snehakavaḍāḥ sarpiṣastrivṛtasya vā |
niryūhaś cānilaghnānāṃ dantaharṣapramardanāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhoṣṇaḥsukhoṣṇaḥK​H om. A snehakavaḍāḥK​H snehānāṃ kavalāḥ A sarpiṣastrivṛtasya vāsarppiṣastrivṛtasya vāK​H koṣṇāḥ sarpiṣastraivṛtasya vā| A niryūhaś
niryūhaś

niryūhaś
K​H
niryūhāś A
cf. 1938 ed. 4.22.35
snaihikaś ca hito dhūmo nasyaṃ snaihikam eva ca |
rasā rasai yavāgvaś ca kṣīrasantānika ghṛtaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snaihikamK​H snigdhaṃ ca A eva caK​H bhojanam| A rasā
rasā

rasā
K​H
raso A
rasaiK rasa A rase H kṣīrasantānikaK kṣīraṃ santānikā A kṣīrasantānikā H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śirobastir hitaś cāpi kramo yaś cānilāpahaḥ| A
cf. 1938 ed. 4.22.36cd
ahiṃsan dantamūlāni śarkarām uddhared bhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.22.37
lākṣācūrṇṇair madhuyutais tatastaṃ pratisārayet |
danta harṣakriyāś cāpi kuryān niravaśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lākṣācūrṇṇairK​H lākṣācūrṇai A madhuyutaismmadhuyutaisK​H rmadhuyutais A tatastaṃtatastamK​H tatastāḥ A harṣakriyāśharṣakriyāñK harṣakriyāṃharṣakriyāñ A​H
cf. 1938 ed. 4.22.38
kapālakaḥ kṛcchratamaḥ tatrāpyeṣā kriyā hitā |
jāyed visrāvaṇaiḥ svinnamacalaṃ krimindakaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kapālakaḥK​H kapālikā A kṛcchratamaḥkṛcchratamasK​H kṛcchratamā A tatrāpyeṣāK​H tatrāpy eṣā A jāyed visrāvaṇaiḥ
jāyed visrāvaṇaiḥ
K
jayed visrāvaṇaiḥ
jayed visrāvaṇaiḥ
A​H
svinnamacalaṃsvinnam acalaṅK svinnam acalaṃsvinnam acalaṅ A​H krimindakaṃK kṛmidantakam|| A krimidantakaṃ || H
cf. 1938 ed. 4.22.39
tathāvapīḍair vātaghnaiḥ snehagaṇḍūṣadhāraṇaiḥ |
bhadradārvādivarṣābhūr lepaiḥ snigdhaiś ca bhojanaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathāvapīḍairK​H tathā+avapīḍair A bhadradārvādivarṣābhūr
bhadradārvādivarṣābhūr
K​H
bhadradārvādivarṣābhū A
cf. 1938 ed. 4.22.40
calam uddhṛtya vā sthānaṃ daheta suṣirasya vā |
tato vidārī yaṣṭyāhvaśṛṅgāṭakakaserubhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
calamK​H cala A uddhṛtya vāuddhṛtya vāK​H muddhṛtya ca A dahetaK​H vidahe A suṣirasya vāK​H t suṣirasya ca| A yaṣṭyāhvaśṛṅgāṭakakaserubhiḥK yaṣṭyāhvaśṛṅgāṭakakaserukaiḥ|| A yaṣṭyāhvaśṛṅgāṭakakaśerubhiḥ || H
cf. 1938 ed. 4.22.41
tailaṃ daśaguṇakṣīrasiddhaṃ nasya ca pūjitaṃ |
hanurmokṣasamuddiṣṭāṃ kuryāc cārditavat kriyāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
daśaguṇakṣīrasiddhaṃK daśaguṇe kṣīre siddhaṃ A daśaguṇaṃ kṣīraṃ siddhaṃ H nasya caK nasye A nasye ca H pūjitaṃpūjitaṃK​H hitaṃ A hanurmokṣasamuddiṣṭāṃ
hanurmokṣasamuddiṣṭāṃ
K
bhavet |
hanomokṣe samuddiṣṭāṃ
A

hanurmmokṣasamuddhiṣṭāṃ
H
cf. 1938 ed. 4.22.42
phalānyamvlāni śītāmvu rūkṣānnaṃ dantadhāvanaṃ |
tathātikaṭhināṃ bhakṣāṃ dantarogī vivarjayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalānyamvlāniK phalānyamlāni A​H śītāmvuK śītāmbu A​H rūkṣānnaṃrūkṣānnaṃA​K rūkṣānna H tathātikaṭhināṃ
tathātikaṭhināṃ

tathātikaṭhinām
K​H

tathā 'tikaṭhinā
A
bhakṣāṃK​H n bhakṣyān A
cf. 1938 ed. 4.22.43
sādhyānāṃ dantarogāṇāñcikitsitam udāhṛtaṃ |
jihvāgatānāṃ sādhyānāṃ karma vakṣyāmi siddhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dantarogāṇāñcikitsitamdantarogāṇāñcikitsitamK dantarogāṇāṃ cikitsita A dantarogānāñ cikitsitam H udāhṛtaṃK​H mudīritam | A siddhayetsiddhaye ||siddhaye |K siddhaye siddhaye ||siddhaye | A​H
cf. 1938 ed. 4.22.44
auṣṭhaprakopenilaje yaduktaṃ prāk cikitsitaṃ |
kaṇṭakeṣv anilottheṣu tat kāryaṃ bhiṣajā bhavet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
auṣṭhaprakopenilajeauṣṭhaprakope 'nilajeK auṣṭhaprakope 'nilajeauṣṭhaprakope 'nilaje A​H
cf. 1938 ed. 4.22.45
pittajeṣu vighṛṣṭeṣu nisṛte duṣṭaśoṇite |
pratisāraṇagaṇḍūṣā nasyañ ca madhuraṃ hitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nisṛteK​H niḥsṛte A pratisāraṇagaṇḍūṣā
pratisāraṇagaṇḍūṣā

pratisāraṇagaṇḍūṣā
K​H

pratisāraṇagaṇḍūṣaṃ
A
cf. 1938 ed. 4.22.46
kaṇṭakeṣu kaphottheṣu likhiteṣv asṛjaḥ kṣaye |
pippalyādir madhuyutaḥ kāryas tu pratisāraṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
likhiteṣvA​K likhite H asṛjaḥA​K ṣvasṛjaḥ H pippalyādir
pippalyādir
K​H

pippalyādi
A
madhuyutaḥmmadhuyutaḥK​H rmadhuyutaḥ A pratisāraṇaṃK​H pratisāraṇe || A
cf. 1938 ed. 4.22.47
kṛhṇīyāt kavalaṃ cāpi gaurasarṣapasaindhavaiḥ |
paṭolanimvavārttākūkṣārayūṣaiś ca bhojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛhṇīyāt kavalaṃkṛhṇīyāt kavalaṃKpc gṛhṇīyāt kavalāṃś A kṛhṇīyā kavalaṃ Kac gṛhṇīyāt kavalam H cāpiA​K vāpi H paṭolanimvavārttākūkṣārayūṣaiś ca
paṭolanimvavārttākūkṣārayūṣaiś ca
K
paṭolanimbavārtākukṣārayūṣaiś ca
paṭolanimbavārtākukṣārayūṣaiś ca

paṭolanimbavārttākukṣārayūṣaiś ca
A​H
cf. 1938 ed. 4.22.48
upajihvān tu saṃlikhya kṣāreṇa pratisārayet |
śirovirekagaṇḍūṣa dhūmaiścaināmupācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhūmaiścaināmupācaretdhūmaiścaināmupācaretK dhūmaiś cainamupācaret || A dhūmaiś cainām upācaret || H
cf. 1938 ed. 4.22.49
jihvāgatānāṃ karmoktaṃ tālavyānāṃ pravakṣyate |
aṅguṣṭhāṃgulisaṃdaṃśair gṛhītvā galaśuṇḍikāṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aṅguṣṭhāṃgulisaṃdaṃśair
aṅguṣṭhāṃgulisaṃdaṃśair

aṅguṣṭhāṅgulisandaṃśair
K​H

aṅguṣṭhāṅgulisaṃdaṃśe
A
gṛhītvāggṛhītvāK​H nākṛṣya A
cf. 1938 ed. 4.22.50ab
cchedayet maṇḍalāgreṇa jihvopari tu yat sthitaṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cchedayet maṇḍalāgreṇaK​H chedayen maṇḍalāgreṇa A yat sthitaṃyatsthitaṃKpc​H saṃsthitām | A tsthitaṃ Kac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. notkṛṣṭaṃ caiva hīnaṃ ca tribhāgaṃ chedayed bhiṣak || A
cf. 1938 ed. 4.22.51
atyādānāt sraved raktaṃ tan nimittaṃ mriyeta saḥ |
hīnacchedād bhavec chopho lālā srāvo bhramas tamaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atyādānāt sraved raktaṃatyādānāt sraved raktanKpc​H atyādānāt sravedraktaṃ A atyānāt sraved raktaṃ Kac mriyeta saḥmriyeta saḥ |K​H mriyeta ca | A hīnacchedād bhavec chopho
hīnacchedād bhavecchopho

hīnacchedād bhavec chopho
K​H

hīnacchedādbhavec chopho
A
srāvoK​H nidrā A bhramas tamaḥbhramastamaḥ ||bhramastamaḥ |em. bhramastamaḥ bhramastamaḥ ||bhramastamaḥ | A​K​H
cf. 1938 ed. 4.22.52
tasmād vaidyaḥ prayatnena dṛṣṭakarmā viśāradaḥ |
galaśuṇḍikāṃ cchedayitvā kuryāt prāptamidaṃ kramaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viśāradaḥA​K visāradaḥ || H galaśuṇḍikāṃ
galaśuṇḍikāṃ
K​H

galaśuṇḍīṃ
A
cchedayitvāK​H tu sañchidya A kuryāt prāptamidaṃkuryāt prāptamidaṃK​H kuryāt prāptamimaṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.53
maricātiviṣāpāṭhāvacākuṣṭhakuṭannaṭaiḥ |
kṣaudrayuktaiḥ salavaṇais tatastāṃ pratisārayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatastāṃA​K tatatāṃ H
cf. 1938 ed. 4.22.54
vacāmativiṣām pāṭhaṃ rāsnāṃ kaṭukarohiṇīṃ |
niḥkvāthyapicumardañ ca kavaḍan tatra yojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vacāmativiṣāmvacāmativiṣāṃA​K vacām ativiṣām H pāṭhaṃK​H pāṭhāṃ A niḥkvāthyapicumardañ ca
niḥkvāthyapicumardañ ca

niḥkvāthyapicumarddañ ca
K​H

niṣkvāthya picumandaṃ ca
A
kavaḍanK​H kavalaṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.55
iṅgudīkiṇihīdantīsaralaṃ devadāru ca |
pañcāṅgīṅ kārayed varttim etair gandhottarāṃ śubhāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
iṅgudīkiṇihīdantīsaralaṃiṅgudīkiṇihīdantīsaralaṃiṅgudīkiṇihīdantī saralanK​H iṅgudīkiṇihīdantīsaralā A devadāru caK​H suradārubhiḥ | A pañcāṅgīṅ
pañcāṅgīṃ

pañcāṅgīṅ
A​K

pañcāṅgī
H
kārayed varttimK​H kārayet piṣṭair A etairK​H vartiṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.56
tasyā dhūmaṃ pivejjantu dvirahnaḥ kaphanāśanaṃ |
kṣārasiddheṣu mudgeṣu yūṣaś cāpy aśane hitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasyāK​H tato A pivejjantuK pibejjantu A pibej jantur H dvirahnaḥK​H rdvirahnaḥ A cāpyA​H cā K aśaneA​H pyaśane K
cf. 1938 ed. 4.22.57
tuṇḍikeryadhruṣo kūrme saṃghāte tālupuppuṭe |
eṣa eva vidhiḥ krāyo viśeṣaḥ śastrakarmaṇi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tuṇḍikeryadhruṣoK tuṇḍikeryadhruṣe A​H tālupuppuṭeA​K tulupuppuṭe || H krāyoK kāryo A​H
cf. 1938 ed. 4.22.58
tālupāke tu kartavyaṃ vidhāṇaṃ pittanāśanaṃ |
snehasvedau tāluśoṣe vidhiś cānilanāśanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhāṇaṃvidhānamK vidhānaṃvidhānam A​H
cf. 1938 ed. 4.22.59
kīrttitaṃ tālu jānāntu kaṇṭhyānāṃ karma vakṣyate ||
sādhyānāṃ rohiṇīnāṃ tu hitaṃ śoṇitamokṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.22.60
cchardanaṃ dhūmapānañ ca gaṇḍūṣo nastakarma ca |
vātikāṃ tu gate rakte lavaṇaiḥ pratisārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhūmapānañ cadhūmapānaṃ caA​K dhūmrapānañ ca H nastakarma canastakarma canastakarmma caK​H nasyakarma ca | A vātikāṃ tu
vātikāṃ tu

vātikāntu
K​H

vātikīṃ tu
A
gateK​H hṛte A
cf. 1938 ed. 4.22.61
sukhoṣṇāṃ snehakavalāṃ dhārayec cāpy abhīkṣṇaśaḥ |
pattaṅgaśarkarākṣaudraiḥ paittikāṃ pratisārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhoṣṇāṃsukhoṣṇāṃK​H sukhoṣṇā A snehakavalāṃsnehakavalānK​H n snehagaṇḍūṣān A dhārayec cāpyA​H dhārayec cā K abhīkṣṇaśaḥA​H pyabhīkṣṇaśaḥ | K paittikāṃK paittikīṃ A paittikaṃ H
cf. 1938 ed. 4.22.62
drākṣāparūṣakakvātho hitaś ca kavaḍagrahe |
agāradhūmamadhukaiḥ kaphajāṃ pratisārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
drākṣāparūṣakakvāthoA​K drākṣāpharūṣakakvātho H hitaś cahitaś caA​K hitañ ca H kavaḍagraheK​H kavalagrahe | A agāradhūmamadhukaiḥ
agāradhūmamadhukaiḥ
K​H

agāradhūmakaṭukaiḥ
A
kaphajāṃ kaphajāṃ K ślaiṣmikīṃ A kaphajam H
cf. 1938 ed. 4.22.63
śvetā viḍaṅgadantīṣu tailaṃ siddhaṃ sasaindhavaṃ |
nasyakarmaṇi dātavyaṃ kavaḍaṇca kaphocchraye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śvetāA​K svetā H dātavyaṃdātavyaṅK​H yoktavyaṃ A kavaḍaṇcakavaḍañ caK​H tathā kava A kaphocchrayekaphocchrayeK​H ladhāraṇe || A
cf. 1938 ed. 4.22.64
pittavat sādhayed vaidyo rohiṇīṃ raktasambhavāṃ |
visrāvya kaṇṭhasālūkaṃ sādhayet tuṇḍikerivat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṇṭhasālūkaṃK​H kaṇṭhaśālūkaṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.65
ekakālaṃ yavānnañca bhuñjīta snigdhamalpaśaḥ |
upajihvikavac cāpi śodhayed api jihvikāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
upajihvikavac cāpi
upajihvikavac cāpi
A​K​Hpc

upajihvivac cāpi
Hac
śodhayed apiK sādhayed adhi A sādhayed api H
cf. 1938 ed. 4.22.66
ekavṛndantu visrāvya vidhiṃ śodhaṇam ācaret ||
gilāyukāpi yo vyādhistañ ca śastreṇa sādhayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
visrāvyaA​K visrāvyam H śodhaṇamK śodhana A śodhanam H ācaret || gilāyukāpi yoācaret ||
gilāyukāpi yo
K​H
mācaret |
gilāyuś cāpi yo
A
vyādhistañ cavyādhistaṃ caA​K vyādhis tañ ca H
cf. 1938 ed. 4.22.67
amarmasthaṃ susaṃpakvaṃ bhedayed galavidradhiṃ |
vātāṃt sarvasarañ cūrṇair lāvaṇaiḥ pratisārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
susaṃpakvaṃsusaṃpakvaṃsusampakvaṃK​H supakvaṃ ca A vātāṃt sarvasarañ
vātāṃt sarvasarañ
Kpc

vātāt sarvasaraṃ
A

vātāṃt sarvarasarañ
Kac

vātāt sarvvasarāṃ
H
lāvaṇaiḥllavaṇaiḥK lavaṇaiḥllavaṇaiḥ A​H
cf. 1938 ed. 4.22.68
tailaṃ vātaharaiḥ siddhaṃ hitaṃ kavaḍanastayoḥ |
tatosmai snaihikan dhūmam idaṃ dadyād vicakṣaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kavaḍanastayoḥK​H kavalanasyayoḥ | A tatosmai
tatosmai
K

tato 'smai
A​H
dhūmamK​H dhūma A idaṃK​H mimaṃ A dadyād vicakṣaṇaḥK​H dadyādvicakṣaṇaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.22.69
sālarājādanairaṇḍacāreṅgudimadhūkajāḥ |
majjāno gugguludhyāmamāṃsīkālānusārivā |
śrīsarjarasaśaileyamadhūcchiṣṭāni cāharet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sālarājādanairaṇḍacāreṅgudimadhūkajāḥK śālarājādanair aṇḍasāraiṅgudamadhūkajāḥ | A śālarājādanairaṇḍacāreṅgudimadhūkajāḥ ||\ H gugguludhyāmamāṃsīkālānusārivāgugguludhyāmamāṃsīkālānusārivāK gugguludhyāmamāṃsīkālānusārivāḥ | A gugguludhyāmamānsīkālānuśārivā | H
cf. 1938 ed. 4.22.70
tat sarvaṃ sukṛtaṃ cūrṇṇaṃ snehenāloḍya yuktitaḥ |
ṭuṇṭūkavṛttāt sakṣaudrāt matimāṃ tena lepayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ṭuṇṭūkavṛttāt sakṣaudrāt matimāṃ
ṭuṇṭūkavṛttāt sakṣaudrāt matimāṃ

ṭuṇṭūkavṛttāt sakṣaudrāt matimān
K​H

ṭiṇḍūkavṛntaṃ sakṣaudraṃ matimāṃ
A
tenaK​H stena A
cf. 1938 ed. 4.22.71
eṣa sarvasare dhūmaḥ praśastasnaihikottamaḥ |
kaphaghno mārughnaś ca mukharogavināśanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
praśastasnaihikottamaḥpraśastasnaihikottamaḥ |praśastasnaihikottamaḥK​H praśastaḥ snaihiko mataḥ | A mārughnaś caK mārutaghnaś ca A​H
cf. 1938 ed. 4.22.72
pittātmake sarvasare śuddhakāyasya dehinaḥ |
sarvaḥ pittaharaḥ kāryo vidhirmadhuraśītalaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.22.73
pratisāraṇagaṇḍūṣā dhūmaṃ saṃśodhanāni ca ||
kaphātmake sarvasare kramāṃ kuryāt kaphāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratisāraṇagaṇḍūṣāK​Hpc pratisāraṇagaṇḍūṣau A pratisāragaṇḍūṣā Hac dhūmaṃK​H dhūmaḥ A kramāṃkramāṅK​H vidhiṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.74
pived ativiṣāṃ pāṭhaṃ mustañ ca ca
rohiṇī kaṭukākhyāntu kaṭajasya phalāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pived ativiṣāṃK pibedativiṣāṃ A pibed ativiṣām H pāṭhaṃK​H pāṭhāṃ A mustañ camustaṃ caA​K mustāñ ca H casuradāru ca |suradāru caem. suradāru ca suradāru ca |suradāru ca A​H​K rohiṇī
folio 116vrohiṇī

rohiṇī
K​H

rohiṇīṃ
A
kaṭukākhyāntukaṭukākhyāntuK​H kaṭukākhyāṃ ca A kaṭajasyaK kuṭajasya A​H
cf. 1938 ed. 4.22.75
gavāṃ mūtreṇa manujo bhāgāṃ dharaṇasaṃmitāṃ |
eṣa sarvāṃ kaphakṛtāṃ rogān yogopakarṣati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhāgāṃbhāgānK​H bhāgair A dharaṇasaṃmitāṃdharaṇasaṃmitāṃdharaṇasammitāṃK​H dharaṇasaṃmitaiḥ | A sarvāṃsarvvāṅK​H sarvā A kaphakṛtāṃkaphakṛtāṃK​H n kaphakṛtā A rogān yogopakarṣatiK n rogān yogo 'pakarṣati || A rogān yogo 'pakarṣati || H
cf. 1938 ed. 4.22.76
kṣīrekṣurasagomūtradadhistvamlakāñjikaiḥ |
vidadhyāt kavalāṃvīkṣya doṣaṃ tailaghṛtair api |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīrekṣurasagomūtradadhistvamlakāñjikaiḥK kṣīrekṣurasagomūtradadhimastvamlakāñjikaiḥ | A​H vidadhyāt kavalāṃvīkṣya
vidadhyāt kavalāṃvīkṣya

vidadhyāt kavalām vīkṣya
K​H

vidadhyāt kavalān vīkṣya
A
cf. 1938 ed. 4.22.77
rogānāṃ mukhajātānāṃ sādhyānāṅ karma kīrttitaṃ ||
m api vakṣyāmi rogā ye yatra kīrttitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rogānāṃrogāṇāmK rogāṇāṃrogāṇām A​H kīrttitaṃ || mkīrtitam |kīrttitaṃ ||kīrttitaṃ |em. kīrtitam kīrtitam |kīrttitaṃ ||kīrttitaṃ | A​K​H api
asādhyām api

asādhyām api
em.

asādhyā api
A
asādhyām api
asādhyām api

asādhyām api
K​H
vakṣyāmiK​H vakṣyante A yatraK​H tatra A
cf. 1938 ed. 4.22.78
auṣṭhaprakopo varjyā syur māṃsaraktatridoṣajāḥ |
dantamūleṣu varjyau tu triliṃgagatisauṣirau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
auṣṭhaprakopoK​H auṣṭhaprakope A varjyā syurK varjyāḥ syur A​H dantamūleṣu
dantamūleṣu
A​K

dantamūle tu
Hac

dantamūleṣu tu
Hpc
varjyau tuA​K varjya tu H
cf. 1938 ed. 4.22.79
danteṣu ca na sidhyanti śyāvadālanabhañjanāḥ |
jihvāgateṣv alāṃsantu tālavyeṣv arvudaṃ tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
alāṃsantualāṃsantuK alāsas tu A alā santu H arvudaṃarvvudanK​H arbudaṃ A
cf. 1938 ed. 4.22.80
svaraghno valayaṃ vṛndaṃ valāsasahacāriṇāṃ |
galaughamāṃsatānaś ca śataghnī rohiṇītale |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valayaṃK​H valayo A vṛndaṃK​H vṛndo A valāsasahacāriṇāṃK​H vidāryalasa eva ca | A galaughamāṃsatānaś ca
galaughamāṃsatānaś ca
K

galauṣṭho māṃsatānaś ca
A

galaugham mānsatānañ ca
H
rohiṇītaleK rohiṇī ca yā || A rohiṇīgale || H
cf. 1938 ed. 4.22.81
asādhyāḥ kīrttitā hyete rogā nava daśaiva ca |
teṣucāpi kriyāṃ vaidyaḥ pratyākhyāya samācarediti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
teṣucāpi
teṣucāpi

teṣu cāpi
K​H

teṣāṃ cāpi
A
kriyāṃA​K kriyā H samācareditiK samācaret || A samācared iti || H
ci tha2 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ciK iti suśrutasaṃhitāyāṃ ci A om. H tha2 || ❈K kitsāsthāne mukharogacikitsitaṃ nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ ||22 || A cikitsā thaṃ dvi || || H

[Adhyāya 23]

cf. 1938 ed. 4.23.1
athātaḥ śophacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śophacikitsitaṃśophacikitsitamK​H śophānāṃ cikitsitaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.23.3
tatra ṣaḍvidhovayavasamutthaḥ śophobhihito lakṣaṇataḥ pratikārataś ca | sarvasaraś ca pañcavidhaḥ | tad yathā | vātapittakaphasaṃnipātaviṣannimittaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraK​H om. A ṣaḍvidhovayavasamutthaḥṣaḍvidhovayavasamutthaḥṣaḍvidhovayavasamutthaḥK​H ṣaḍvidho 'vayavasamutthaḥ A śophobhihitoK śopho 'bhihito A​H pratikārataś caK​H pratīkārataś ca; A sarvasaraś casarvvasaraś caK​H sarvasaras tu A tad yathāA​K tadyathā H vātapittakaphasaṃnipātaviṣannimittaḥK vātapittaśleṣmasannipātaviṣanimittaḥ || A vātapittakaphasannipātaviṣanimittaḥ | H
cf. 1938 ed. 4.23.4
tatrāpatarpitasyābhyarthamadhvagamanādatimātramabhyaharato vā piṣṭānnaharitaśākalavaṇāni | kṣīṇasya vātimātramamlam upasevato mṛtpaktaloṣṭakaṭaśarkarām upaudakamāṃsasevito vā viruddhāhārasya hastyaśvakṣobhanādāyāsitā doṣā dhātūṃ pradūṣayitvā śophamāpādayantyakhile śarīre |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrāpatarpitasyābhyarthamadhvagamanādatimātramabhyaharato vātatrāpatarpitasyābhyarthamadhvagamanādatimātramabhyaharato vāK tatrāpatarpitasyādhvagamanādatimātramabhyavaharato vā A tatrāpi tarppitasyārthamadhvagamanādatimātramabhyavaharato vā H piṣṭānnaharitaśākalavaṇāniK​H piṣṭānnaharitakaśākalavaṇāni A vātimātramamlamK vā 'timātramamlam A cātimāttramamlam H upasevatoK​H upasevamānasya A mṛtpaktaloṣṭakaṭaśarkarāmmṛtpaktaloṣṭakaṭaśarkarāmK mṛtpakvaloṣṭakaṭaśarkarā A mṛtpaṅkaloṣṭakaṭaśarkkarā H upaudakamāṃsasevito vāK nūpaudakamāṃsasevanādajīrṇino vā grāmyadharmasevanā A nūpodakamāṃsasevino vā H viruddhāhārasyaK dviruddhāhāraseva A viruddhāhāra H hastyaśvakṣobhanādāyāsitāhastyaśvakṣobhanādāyāsitāK nāt vā hastyaśvoṣṭrarathapadātisaṅkṣobhaṇādayo sitasya A sya hastyaśvakṣobhanādāyāsitā H dhātūṃK dhātū A​H pradūṣayitvāK n pradūṣya śva A n pradūṣayitvā H śophamāpādayantyakhileK yathum āpādayanty akhile A śophamāpādayanti akhila H
cf. 1938 ed. 4.23.5
tatra vātapittakaphasannipātaśvayathūnām avayavasamutthe śophalakṣaṇāni vyākhyātāni | viṣanimittas tu garopayogāddu ṣṭatoyasevanāt prakuthitodakāvasekāt saviṣasatvasañcūrṇṇanād vā | saviṣamūtrapurīśaśukraspṛṣṭānāṃ vā tṛṇakāṣṭhādīnāṃ saṃsparśāt || sa tu mṛduḥ kṣiprotthām ca lāvalamvī dāhapākaprāyaś ca bhavati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraK tatra vātaśvayathuraruṇaḥ kṛṣṇo vā mṛduranavasthitāstodādayaś cātra vedanāviśeṣāḥ; pittaśvayathuḥ pītaḥ sarakto vā mṛduḥ śīghrānusāryūṣādayaś cātra A tatra vātapitta H vātapittakaphasannipātaśvayathūnām avayavasamutthevātapittakaphasannipātaśvayathūnām avayavasamuttheK vedanāviśeṣāḥ; śleṣmaśvayathuḥ pāṇḍuḥ śuklo vā snigdhaḥ kaṭhinaḥ śīto mandānusārī, kaṇḍvādayaś cātra vedanāviśeṣāḥ; sannipātaśvayathuḥ sarvavarṇave A kaphasannipātaśvayathūnāmavayavasamutthe H śophalakṣaṇāniK​H da A vyākhyātāniK​H naḥ; A viṣanimittas tuK​H viṣanimittastu A garopayogāddu ṣṭatoyasevanāt prakuthitodakāvasekāt saviṣasatvasañcūrṇṇanād vāgaropayogāddu ṣṭatoyasevanāt prakuthitodakāvasekāt saviṣasatvasañcūrṇṇanād vāK garopayogādduṣṭatoyasevanāt prakuthitodakāvagāhanāt saviṣasattvadigdhacūrṇāvacūrṇanādvā A garopayogād duṣṭatoyasevanāt prakuthitodakāvasekāt saviṣasatvasañcūrṇṇanādvā | Hac garopayogād duṣṭatoyasevanāt prakupithitodakāvasekāt saviṣasatvasañcūrṇṇanādvā | Hpc saviṣamūtrapurīśaśukraspṛṣṭānāṃ vāsaviṣamūtrapurīśaśukraspṛṣṭānāṃ vāK saviṣamūtrapurīṣaśukraspṛṣṭānāṃ vāsaviṣamūtrapurīṣaśukraspṛṣṭānām vā A​H saṃsparśāt || sa tusaṃsparśāt | sa tuK​H saṃsparśanāt, sa tu A kṣiprotthām cakṣiprotthām caK ksiprotthāno 'valambī calo A kṣiprotthānaścalāvalambī H lāvalamvīK 'calo vā A om. H dāhapākaprāyaś caK dāhapākarāgaprāyaś ca A dāhapākaprayaś ca H
cf. 1938 ed. 4.23.6
doṣāḥ śvayathumūrdhvaṃ hi kurvantyāmāśayāśritāḥ |
pakvāśayasthā madhye tu varcasthānagatāstvadhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣāḥK​H bhavanti cātra doṣāḥ A śvayathumūrdhvaṃ hiA​K śvayathumūrddhaṃ hi H kurvantyāmāśayāśritāḥK kurvantyāmāśayasthitāḥ | A kurvvantayāmāyāsritāḥ | Hac kurvvantayāmāsayāsritāḥ | Hpc madhye tumadhye tuK​H madhye ca A varcasthānagatāstvadhaḥvarccasthānagatāstvadhaḥK​H varcaḥsthānagatāstvadhaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.23.7
kṛtsnaṃ dehamanuprāptāḥ | kuryuḥ sarvasaran tathā ||
yo madhyadeśe śvayathuḥ sa kaṣṭaḥ sarvagaś ca yaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yo
yo
K​H


śvayathur
A
śvayathuḥ saK yaḥ sa A svayathuḥ sa H
cf. 1938 ed. 4.23.8
ardhāṅgeriṣṭabhūtaṃ syād yaścordhvaṃ parisarpati |
śvāsaḥ pipāsācchardiś ca daurvalyaṃ jvara eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ardhāṅgeriṣṭabhūtaṃardhāṅgeriṣṭabhūtaṃarddhāṅgeriṣṭabhūtaṃK​H ardhāṅge 'riṣṭabhūtaś A syād yaścordhvaṃK ca yaś cordhvaṃ A syād yaścorddham H pipāsācchardiś caK​H pipāsā A daurvalyaṃdaurbbalyaṃK daurbalyaṃdaurbbalyaṃ A​H jvarajvaraK​H jvaraś A evaK​H om. A caK​H cchardirarocakaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.23.9
yasya cānnerucir nāsti śvayathuṃ taṃ vivarjayet |
sāmānyato viśeṣāc ca teṣāṃ vakṣyāmi bheṣajaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vi om. A
cānnerucir nāstiKpc cānnerur nāsti Kac cānne rucirnnāsti H vivarjayet | sāmānyatovivarjayet |
sāmānyato
vivarjjayet ||
sāmānyato
K​H
hikkātīsārakāsāś ca śūnaṃ saṅkṣapayanti hi |
sāmānyato
A
cf. 1938 ed. 4.23.10
tatra śophinaḥ sarva eva parihareyuḥ |amlalavaṇamadyaguḍadadhivasātailapiṣṭagurūṇi viśeṣeṇa ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraK​H om. A evaA​K e H parihareyuḥ |amlalavaṇamadyaguḍadadhivasātailapiṣṭagurūṇiparihareyuḥ |folio 117ramlalavaṇamadyaguḍadadhivasātailapiṣṭagurūṇiK parihareyuramlalavaṇadadhiguḍavasāpayastailaghṛtapiṣṭamayagurūṇi || A parihareyuḥ | amlalavaṇamadhuguḍadadhivasātailapiṣṭagurūṇi H viśeṣeṇaK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.23.11
tatra vātaśvayathau trivṛttairaṇḍatailaṃ vā māsam arddhamāsam vā pāyayet | nyagrodhādi siddhaṃ sarpiḥ | pittaśvayathau | āragvadhādisiddhaṃ tailaṃ śleṣmaśvayathau | sannipāśvayathau snuhākṣīrapātratulyaṃ daśabhir amlapātraiḥ | pratisaṃsṛjya dantī dravantī pra tivāyaṃ sarpiḥ pācayitvā pāyayet | viṣanimittamākalpeṣu pratīkāraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trivṛttairaṇḍatailaṃ vāK traivṛtameraṇḍatailaṃ vā A tṛvṛtameraṇḍatailam vā H māsam arddhamāsam vāmāsamarddhamāsam vāem. māsamardhamāsaṃ vāmāsamarddhamāsam vā A​Kpc​H māsama Kac siddhaṃK​H kakaṣāyasiddhaṃ A tailaṃK​H sarpiḥ A sannipāśvayathausannipāśvayathauK sannipātaśvayathau A​H snuhākṣīrapātratulyaṃsnuhākṣīrapātratulyanK​H snuhīkṣīrapātraṃ dvā A tivāyaṃK​H tīvāpaṃ A pāyayet | viṣanimittamākalpeṣuK pāyayet, viṣanimitteṣu kalpeṣu A pāyayet | viṣanimittasya kalpeṣu H
cf. 1938 ed. 4.23.12
ata ūrdhvaṃ samānyān yogā vakṣyāmaḥ |tilvakaghṛtacaturthāni yānyuktāni udareṣu tatonyatamam upayujyamānaṃ śvayathūnapahanti | mūrttavarttikriyām vā seveta | navāyasaṃ vāharaharmadhunā | viḍaṅgātiviṣākuṭajaphalabhadradārunāgaramaricānāṃ vā dharaṇamuṣṇāmvunā | trikaṭukakṣārayaścūrṇāni triphalākvāthena | mūtram vā tulyakṣīraṃ | harītakīm vā tulyaguḍām upayuñjīta | devadāruśuṇṭhīṃ vā | guggulum vā mūtreṇa | varṣābhūkaṣāyānupānam vā tulyaguḍaṃ śṛṅgaveraṃ | vyoṣaṃ varṣābhūkaṣāyasiddhena vā | sarpiṣāmudgolumvāṃ bhakṣayet | pippalīmūlacitrakacavyāmayūrakavarṣābhūsiddhaṃ vā kṣīraṃ pivet | sahauṣadhamuraṅgīmūlasiddham vā | trikacukair aṇḍaśyāmāmūlasiddham vā | varṣābhūśṛṃgaveradevadārusiddham vā | tathālāvuvibhītakaphalakalkam vā | pippalīmaricaśṛṅgaverānusiddhena ca mudgayūṣeṇālavaṇenālpaṃ snehaṃ bhojayet | yavagodhūmānnaṃ | vṛkṣakārkanaktamālanimvavarṣābhūkvāthaś ca pariṣekaḥ | sarṣapasauvarcalasaindhavaśārṅge ṣṭābhiś ca pradehaḥ kāryaḥ | yathādoṣañ ca tīkṣṇānivamanavirecanāsthāpanānuvāsanāni satatam upaseveta | svedopanāhau ca | sirāś cābhīkṣṇaṃ śoṇitamavasecayet || anyatrapāṇḍuśophāditi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ūrdhvaṃA​K ūrddhan H samānyān yogāsamānyān yogāK sāmānyaciki A sāmānyān yogā H vakṣyāmaḥ |tilvakaghṛtacaturthānivakṣyāmaḥ |tilvakaghṛtacaturthāniK tsitam upadekṣyāmaḥ tilvakaghṛtacaturthāni A n vakṣyāmaḥ | tilvakaghṛtacaturthāni H yānyuktāniK yānyuktā A​H udareṣuK nyudareṣu A​H tatonyatamamK tato 'nyatama A tato 'nyatamam H upayujyamānaṃK​H n upayujyamānaṃ A śvayathūnapahantiśvayathūnapahantiK śvayathumapahanti, A śvayathūn u pahanti | H mūrttavarttikriyām vāmūtravarttikriyām vāK mūtravartikriyāṃ vāmūtravarttikriyām vā A​H vāharaharmadhunāvāharaharmmadhunāK​H vā 'haraharmadhunā, A viḍaṅgātiviṣākuṭajaphalabhadradārunāgaramaricānāṃ vāviḍaṅgātiviṣākuṭajaphalabhadradārunāgaramaricānāṃ vāviḍaṅgātiviṣākuṭajaphalabhadradārunāgaramaricānām vāK​H viḍaṅgātiviṣākuṭajaphalabhadradārunāgaramaricacūrṇaṃ vā A dharaṇamuṣṇāmvunāK dharaṇamuṣṇāmbunā, A dharaṇuṣṇāmbunā | H trikaṭukakṣārayaścūrṇānitri kaṭukakṣārayaścūrṇṇāniK​H trikaṭukṣārāyaś cūrṇāni vā A triphalākvāthenatriphalākvāthenaK​H triphalākaṣāyeṇa, A guggulumK​H gugguluṃ vā A vāK​H mūtreṇa varṣabhūkaṣāyānupānaṃ vā, tulyaguḍaṃ vā A varṣābhūkaṣāyānupānam vāvarṣā bhūkaṣāyānupānam vāK​H varṣabhūkaṣāyānupānaṃ vā, A śṛṅgaveraṃK​H śṛṅgaveraṃ vā, varṣābhūkaṣāyaṃ mūlakalkaṃ vā saśṛṅgaveraṃ A vyoṣaṃvyoṣaṃK​H payo 'nupānam aharahar māsaṃ, vyoṣa A sarpiṣāmudgolumvāṃK sarpiṣā mudgolumbā A sarppiṣāmudgastumvām H bhakṣayet | pippalīmūlacitrakacavyāmayūrakavarṣābhūsiddhaṃ vābhakṣayet | pippalīmūlacitrakacavyāmayūrakavarṣābhūsiddhaṃ vābhakṣayet || pippalīmūlacitrakacavyāmayūrakavarṣā bhūsiddham vāK​H n bhakṣayet, pippalīpippalīmūlacavyacitrakamayūrakavarṣābhūsiddhaṃ vā A pivet | sahauṣadhamuraṅgīmūlasiddham vāK pibet, sahauṣadhamuraṅgīmūlasiddhaṃ vā, A pibet | mahauṣadhamuruṅgīmūlasiddham vā | H trikacukairK trikaṭukair A trikaṭukai H aṇḍaśyāmāmūlasiddham vāaṇḍaśyāmāmūlasiddhaṃ vāaṇḍaśyāmāmūlasiddham vāA​K raṇḍaśyāmāmūlasiddham vā | H varṣābhūśṛṃgaveradevadārusiddham vāvarṣābhūśṛṅgaveradevadārusiddham vāK​H varṣābhūśṛṅgaverasahādevadārusiddhaṃ vā, A tathālāvuvibhītakaphalakalkam vātathālāvuvibhītakaphalakalkam vā |K tathā 'lābubibhītakaphalakalkaṃ vā A tathālābuvibhītakaphalakalkam vā | H pippalīmaricaśṛṅgaverānusiddhena caK taṇḍulāmbunā; kṣīrapippalīmaricaśṛṅgaverānusiddhena ca A pippalīmaricaśṛṃgaverānusiddhena H mudgayūṣeṇālavaṇenālpaṃK mudgayūṣeṇālavaṇenālpa A mudgayuṣeṇa lavaṇenālpaṃ H snehaṃK​H snehena A bhojayet | yavagodhūmānnaṃK​H bhojayed yavānnaṃ godhūmānnaṃ vā; A vṛkṣakārkanaktamālanimvavarṣābhūkvāthaś cavṛkṣakārkanaktamālanimvavarṣābhūkvāthaś caK vṛkṣakārkanaktamālanimbavarṣābhūkvāthaiś ca A vṛkṣakārkkanaktamālanimbavarṣābhūkvāthaś ca H sarṣapasauvarcalasaindhavaśārṅgesarṣapasauvarcalasaindhavaśārṅgeK sarṣapasuvarcalāsaindhavaśārṅge A sarṣapasauva rccalasaindhavaśārṅga H tīkṣṇānivamanavirecanāsthāpanānuvāsanānitīkṣṇānivamanavirecanāsthāpanānuvāsanānitīkṣṇāni vamanavirecanāsthāpanānuvāsanāniK​H vamanavirecanāsthāpanāni tī A satatamK​H kṣṇānyajasram A svedopanāhau caK​H snehasvedopanāhāṃś ca; A sirāśK sirābhiś A sirā H cābhīkṣṇaṃA​K ccābhīkṣṇaṃ H śoṇitamavasecayet || anyatrapāṇḍuśophāditiśoṇitamavasecayet || anyatrapāṇḍuśophāditiśoṇitamavasecayet | anyatrapāṇḍuśophāditiK​H śoṇitam avasecayed anyatropadravaśophād iti || A
cf. 1938 ed. 4.23.13
piṣṭānnamamvlaṃ lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamajāṅgalañ ca |
striyo guḍaṃ tailamatho gurūṇi śophaṃ jighāṃsu parivarjayīta ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
piṣṭānnamamvlaṃK bhavati cātra piṣṭānnam amlaṃ A piṣṭānnam amlaṃ H divāsvapnamajāṅgalañ caK divāsvapnam ajāṅgalaṃ ca | A divāsvapnam ajaṅgalañ ca | H guḍaṃguḍanK​H ghṛtaṃ A tailamathotailamathoK tailapayo A telam atho H jighāṃsujighānsuḥK jighāṃsuḥjighānsuḥ A​H parivarjayītaparivarjjayītaK​H parivarjayet tu || A
ci23|| o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cici23K iti suśrutasaṃhitāyāṃ ci A om. H oK kitsāsthāne sothacikitsitaṃ nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ ||23 || A || cikitsāthaṃ tri || H

[Adhyāya 24]

cf. 1938 ed. 4.24.1
athāto 'nāgatābādhacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'nāgatābādhacikitsitaṃnāgatāvādhacikitsitamem. 'nāgatābādhāpratiṣedhaṃ A nāgatāvādhacikitsitaṃnāgatāvādhacikitsitam K​H vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ | K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.24.3
utthāyotthāyātmavatā svasthenārogam icchatā |
yad anuṣṭheyam askannaṃ tat sarvaṃ saṃpravakṣyate ||1||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
utthāyotthāyātmavatāK​H utthāyotthāya satataṃ A svasthenārogamsvasthenārogamK​H svasthenārogyam A icchatāK​H icchatā |
dhīmatā
A
yad anuṣṭheyamyad anuṣṭheyaṃ
yad anuṣṭheyam
A​K

yad anūṣṭheyam
H
askannaṃK​H om. A tat sarvaṃtat sarvaṃA​K tat sarvva H saṃpravakṣyateA​K n sampravakṣyate || H
cf. 1938 ed. 4.24.4
tatrādito dantakāṣṭhaṃ dvādaśāṃgulamāyataṃ |
kanīnikāpariṇāham ṛjvagranthim athāvraṇaṃ ||2||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrāditoK​H tatrādau dan A dantakāṣṭhaṃK​Hpc tapavanaṃ A dantakāṣṭhaṃ m Hac dvādaśāṃgulamāyataṃdvādaśāṅgulamāyatamdvāfolio 117vdaśāṃgulamāyataṃA​K vādaśāṅgulam āyataṃ | Hac dvādaśāṅgulam āyataṃ | Hpc kanīnikāpariṇāham
kanīnikāpariṇāham
K​H

kaniṣṭhikāparīṇāham
A
ṛjvagranthimK​H ṛjvagranthi A athāvraṇaṃathāvraṇaṃK​H tam avraṇam || A
cf. 1938 ed. 4.24.5
ayugmagranthi yaṃ sakṣīrañ ca praśasyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
thi… praśasyate om. H
ayugmagranthi yaṃayugmagranthi yaem. ayugmagranthi yaayugmagranthi ya A​K ayugmagran H sakṣīrañ caK c cāpi pratya A praśasyateK graṃ śastabhūmijam |
avekṣyartuṃ ca doṣaṃ ca rasaṃ vīryaṃ ca yojayet ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.6
kaṣāyakaṭutiktaṃ vā tat tat khādet prātar utthitaḥ ||3||
madhutrikaṭukāktam vā gomūtreṇāpi bhāvitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhutrikaṭukāktam… bhāvitaṃ om. A
kaṣāyakaṭutiktaṃ vākaṣāyakaṭutiktam vāK​H kaṣāyaṃ madhuraṃ tiktaṃ A tat tat khādet prātarem. kaṭukaṃ prātar A tatat khādet prātar K tat khādet prātar H gomūtreṇāpiK gomūtreṇāti H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhūko madhure śreṣṭhaḥ karañjaḥ kaṭuke tathā |
kṣaudravyoṣatrivargāktaṃ satailaṃ saindhavena ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cūrṇena tejovatyāś ca dantān nityaṃ viśodhayet |
ekaikaṃ ghrṣayed dantaṃ mṛdunā kūrcakena ca ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.9
tad daurggandhyopadehau tu śleṣmāṇaṃ cāpakarṣati ||4||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad daurggandhyopadehau tuK​Hpc dantaśodhanacūrṇena dantamāṃsāny abādhayan |
tad daurgandhyopadehau tu
A
tad daurggandhyopadehau Hac
cf. 1938 ed. 4.24.10
vaiśadyam anne 'bhiruciṃ saumanasyaṃ karoti ca |
snigdhāṃ śuklāṃś ca daśanāṃ jihvāyāpi ca lāghavaṃ ||5||
na cāpigalatālvauṣṭhajihvārogasamudbhavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ca… ca om. A ca… ca om. Kac ca… ca om. Hac
anneK​H annā A 'bhiruciṃH bhir uciṃ A bhiruciṃ K karoti caKpc​Hpc karoti A​Kac​Hac śuklāṃś caKpc śuṣkāṃś ca Hpc lāghavaṃ ||5|| nalāghavaṃ |
na
Kpc​Hpc
na
na


na
A​Kac​Hac
cāpigalatālvauṣṭhajihvārogasamudbhavaḥcāpigalatālvauṣṭhajihvārogasamudbhavaḥK khāded galatālv oṣṭhajihvārogasamudbhave || A cātigalatālvoṣṭhajihvārogasamudbhavaḥ | H
cf. 1938 ed. 4.24.11
na khādet mukhaśoṣī tu śvāsahikkāvamīṣu ca ||6||
durbalo 'jīrṇṇabhaktaś ca mūrcchārtto madapīḍitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
naK​H athāsyapāke śvāse ca A khādet mukhaśoṣī tukhādet mukhaśoṣī tuK​H kā A śvāsahikkāvamīṣu caK​H sahikkāvamīṣu ca | A durbalo
durbalo
A
durvalo
durvalo

durvvalo
K​H
'jīrṇṇabhaktaś ca'jīrṇabhaktaś caA jīrṇṇabhaktaś cajīrṇṇabhaktaś ca K​H madapīḍitaḥmadapīḍitaḥK​H madapīṣitaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.24.12
śirorujāṃrttas tṛṣitaḥ śrānta pānaklamānvitaḥ |
arditī karṇṇaśūlī ca dantarogī ca mānavaḥ ||7||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śirorujāṃrttasK śirorujārta A śirorujārttas H tṛṣitaḥK​H stṛṣitaḥ A śrāntaK​Hac śrāntaḥ A śrāntayāśrānta Hpc
cf. 1938 ed. 4.24.13
jihvānirlekhanaṃ raupyaṃ sauvarṇṇaṃ vārkṣam eva vā |
tanmalāpaharaṃ śastaṃ mṛduślakṣṇaṃ daśāṃgulaṃ ||8||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
eva vāeva vāK eva ca | A​H tanmalāpaharaṃ
tanmalāpaharaṃ
H

tan malāpaharaṃ
A​K
śastaṃśastaṃA​K​Hac śanastaṃ Hpc
cf. 1938 ed. 4.24.14
mukhavairasya vaigandhyaṃ śophajāḍyāpahaṃ sukhaṃ |
dṛḍhīkarañ ca dantānāṃ snehagaṇḍūṣadhāraṇaṃ ||9||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mukhavairasyaK​H mukhavair asya A vaigandhyaṃK daurgandhya A vaigandhya H śophajāḍyāpahaṃK​H śophajāḍyaharaṃ A dṛḍhīkarañ ca
dṛḍhīkarañ ca
K​H

dantadārḍhyaka
A
dantānāṃK​H raṃ rucyaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīravṛkṣakaṣāyair vā kṣīreṇa ca vimiśritaiḥ |
bhilloṭakakaṣāyeṇa tathaivāmalakasya vā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prakṣālayen mukhaṃ nentre svasthaḥ śītodakena vā |
nīlikāṃ mukhaśoṣaṃ ca piḍakāṃ vyaṅgam eva ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. raktapittakṛtān rogān sadya eva vināśayet |
sukhaṃ laghu nirīkṣeta dṛḍhaṃ paśyati cakṣuṣā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mataṃ srotoñjanaṃ śreṣṭhaṃ viśuddhaṃ sindhusaṃbhavam |
dāhakaṇḍūmalaghnaṃ ca dṛṣṭikledarujāpaham ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tejorūpāvahaṃ caiva sahate mārutātapau |
na netrarogā jāyante tasmād añjanam ācaret ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhuktavāñ chirasā snātaḥ śrāntaś chardanavāhanaiḥ |
rātrau jāgaritaś cāpi nāñjyājjvarita eva ca ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.21
tāmbūlapatraṃ sakṣāraṃ pūgaṃ hṛdyaṃ kaphāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tāmbūlapatraṃH karpūrajātīkakkolalavaṅgakaṭukāhvayaiḥ |
sacūrṇapūgaiḥ sahitaṃ patraṃ tāmbula
A
tāmvūlapatraṃ K
sakṣāraṃK​H jaṃ A pūgaṃK​H śubham || A hṛdyaṃK​H om. A kaphāpahaṃK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.24.22
mukhavaiśadyasaugandhyakāntisauṣṭhavakārakaṃ ||10||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mukhavaiśadyasaugandhyakāntisauṣṭhavakārakaṃmukhavaiśadyasaugandhyakāntisauṣṭhavakārakaṃK mukhavaiśadyasaugandhyakāntisauṣṭhavakārakam |
hanudantasvaramalajihvendriyaviśodhanam ||
A
mukhavaiṣadyasaugandhyakāntisauṣṭhavakārakaṃ || H
cf. 1938 ed. 4.24.23
pathyaṃ suptotthite bhukte vānte srānte ca mānave |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pathyaṃK​H prasekaśamanaṃ hṛdyaṃ galāmayavināśanam |
pathyaṃ
A
vānteK​H snāte A srānte caK​H vānte ca A mānaveA​K mānavaḥ | H
cf. 1938 ed. 4.24.24
rūkṣadurbalamattānām ahitaṃ cāsyaśoṣiṇāṃ ||11||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣadurbalamattānāmem. raktapittakṣatakṣīṇatṛṣṇāmūrcchāparītinām |
rūkṣadurbalamartyānāṃ
A
rūkṣadurvalamattānām K rūkṣadurvvalamartyānāṃ H
ahitaṃahitaṃK na hitaṃ A mahitañ H
cf. 1938 ed. 4.24.25
keśabhūmigatānrogāṃ śiro 'bhyaṅgo 'pakarṣati |
keśānāṃ mṛdutā snigdhaṃ rukpraśāntiṃ karoti ca ||12||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
keśabhūmigatānrogāṃ śiro 'bhyaṅgo 'pakarṣatiem. śirogatāṃs tathā rogāñ chirobhaṅgo 'pakarṣati | A keśabhūmigatānrogāṃ śirobhyaṅgopakarṣati | K keśabhūmigatān rogān śirobhyaṅgopakarṣati | H mṛdutāK​Hac mārdavaṃ dairghyaṃ bahutvaṃ A mṛdutā snigdhaṃ dṛ Hpc snigdhaṃK​Hac snigdha A om. Hpc rukpraśāntiṃrukpraśāntiṃrukpraśāntiṅK​Hpc kṛṣṇatām || A dṛkpraśāntiṅ Hac karotiK​H om. A caK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.24.26
karoti śirasas tṛptiṃ keśānāṃ dṛḍhatām api |
santarpaṇaś cendriyāṇāṃ danto 'bhyaṅgas tu mūrdhni tu ||13||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śirasasK​H śirasa A tṛptiṃK​H stṛptiṃ A keśānāṃK​H om. A dṛḍhatāmK​H sutvakkam A santarpaṇaś
santarpaṇaś
K
cānanam |
santarpaṇaṃ
A

santarpaṇa
H
cendriyāṇāṃA​K ścendriyāṇāṃ H danto 'bhyaṅgas tuem. śirasaḥ prati A dantobhyaṅgas tu K dalebhyaṅgas tu H mūrdhnimūrdhnimūrddhniK​H pūra A tuK​H ṇam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhukaṃ kṣīraśuklā ca saralaṃ devadāru ca |
kṣudrakaṃ pañcanāmānaṃ samabhāgāni saṃharet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. teṣāṃ kalkakaṣāyābhyāṃ cakrateilaṃ vipācayet |
sadaiva śītalaṃ jantor mūrdhni tailaṃ pradāpayet ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.29
keśaprasādhanī keśyā rajojantu malāpahā |
hanumanyāśiraḥkarṇṇaśūlaghnaṃ karṇṇapūraṇaṃ ||14||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.24.30
abhyaṅgo mārdavakaraḥ kaphavātanirodhanaḥ |
dhāūnām puṣṭijanano mṛjāvarṇṇabalapradaḥ ||15||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhāūnām
dhāūnām
K

dhātūnāṃ
A​H
mṛjāvarṇṇabalapradaḥmṛjāvarṇabalapradaḥA mṛjāvarṇṇavalapradaḥ mṛjāvarṇṇavalapradaḥ |mṛjāvarṇṇavalapradaḥ || K​H
cf. 1938 ed. 4.24.31
sekaḥ śramaghnonilahā bhagnasandhiprasādhakaḥ |
kṣatāgnidagdhābhihatavighṛṣṭānāṃ rujāpahaḥ ||16||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śramaghnonilahāK śramaghno 'nilahṛ A śramaghno 'nilahā H bhagnasandhiprasādhakaḥK​H dbhagnasandhiprasādhakaḥ | A rujāpahaḥA​K rujāpahāḥ | H
cf. 1938 ed. 4.24.32
siktasyābhipravardhante yathā puṣpo 'ṅkuras taroḥ |
tathā dhātuvivṛddhir hi snehasiktasya jāyate ||17||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siktasyābhipravardhantesiktasyābhipravarddhanteK​H jalasiktasya vardhante A puṣpoK mūle A puṣpoṅ H 'ṅkuras taroḥem. 'ṅkurāstaroḥ | A ṅkurastaroḥ | K karastaroḥ | H dhātuvivṛddhir hiem. dhātuvivṛddhirhi A​K dhāturvivṛddhirhi H
cf. 1938 ed. 4.24.33
śirāmukhair lomakūpair dhamanībhiś ca tarpayan |
śarīre balam ādhatte sneho vai sādhu yojitaḥ ||18||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śirāmukhairK​H sirāmukhai A lomakūpairllomakūpairK​H romakūpair A tarpayan | śarīretarpayan |
śarīre
tarppayan |
śarīre
K​H
tarpayam |
śarīra
A
balamA valam K​H sneho vaiK​H yuktaḥ sneho A sādhuK​H om. A yojitaḥK​H 'vagāhane || A
cf. 1938 ed. 4.24.34
tatra prakṛtisātmyartudeśadoṣavikāravit |
tailaṃ ghṛtam vā matimān yuñjād abhyaṅgasekayoḥ ||19||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prakṛtisātmyartudeśadoṣavikāravit | tailaṃprakṛtisātmyartudeśadoṣavikāravit |
tailaṃ
prakṛti sātmyartudeśadoṣavikāravit |
tailaṃ
A​K
prakṛtisātmyart tu deśadoṣavikāravit |
tailaṃ
H
matimān yuñjād abhyaṅgasekayoḥK matimān yuñjyād abhyaṅgasekayoḥ || A matimān yuṃjyādabhyaṅgasekayoḥ || H
cf. 1938 ed. 4.24.35
kevalaṃ tv āmadoṣeṣu na kathañcana yojayet |
taruṇajvaryajīrṇṇī ca nābhyaktavyo kadācanaḥ ||20||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tv āmadoṣeṣu natvāmadoṣeṣu naK​H sāmadoṣeṣu na A nābhyaktavyonābhyaktavyoK​H nābhyaktavyau A kadācanaḥK kathañ cana || A kadācana || H
cf. 1938 ed. 4.24.36
tathā virakto vāntaś ca nirūḍho yaś ca mānavaḥ |
pūrvayoḥ kṛcchratā vyādhyor asādhyatvam athāpi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viraktoK virikto A​H vyādhyorK​H vyādher A
cf. 1938 ed. 4.24.37
śeṣāṇān tadahaḥ proktās tv agnisādādayo gadāḥ ||21|| |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
proktāsK proktā A prokta H tv agnisādādayotv agnifolio 118rsādādayoK agnimāndyādayo A stvagnisādayo Hac stvagnisādādayo Hpc gadāḥK gadāḥ |
santarpaṇasamutthānāṃ rogāṇāṃ naiva kārayet ||
A
gatāḥ | H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śarīrāyāsajananaṃ karma vyāyāmasaṃjñitam |
tat kṛtvā tu sukhaṃ dehaṃ vimṛdgīyāt samantataḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.39
kāntiḥ śarīropacayo gātrāṇāṃ suvibhaktatā |
mṛjātha sthirakāyatvam agnidīptir arogatā ||22||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāntiḥK om. A kānti H gātrāṇāṃK​H kāntir gātrāṇāṃ A mṛjātha
mṛjātha
K​H

dīptāgnitvam anālasyaṃ sthiratvaṃ lāghavaṃ mṛjā ||
A
sthirakāyatvamsthirakāyatvamK​H om. A agnidīptirK​H om. A arogatāK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.24.40
śramaklamapipāsānāṃ sahiṣṇutvam asīdanaṃ |
ārogyañ cāpi paramaṃ vyāyāmenopajāyate ||23||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śramaklamapipāsānāṃH śramaklamapipāsoṣṇaśītādīnāṃ A śramatklamapipāsānāṃ K sahiṣṇutvamK​H sahiṣṇutā | A asīdanaṃK​H om. A vyāyāmenopajāyatevyāyāmenopajāyateK​H vyāyāmād upajāyate || A
cf. 1938 ed. 4.24.41
na ca vyāyāmasadṛśam anyasthūlāpakarṣaṇaṃ |
na ca vyāyāminaṃ martyam ardayanty arayo balāt ||24||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na caK​H na cā A vyāyāmasadṛśamK​H sti sadṛśaṃ A anyasthūlāpakarṣaṇaṃ | na caanyasthūlāpakarṣaṇaṃ |
na ca
anyasthūlāpakarṣaṇaṃ ||
na ca
K​H
tena kiñcit sthaulyāpakarṣaṇam |
na ca
A
martyammarttyaṃH martya A om. K ardayantyem. mardayanty A yan K marddayan H arayottyarayoA tyarayottyarayo K​H balātA valāt | K​H
cf. 1938 ed. 4.24.42
na cainaṃ sahasākramya jarā samadhirohati |
sthirī bhavati māṃsaś ca vyāyāmābhir atasya vai ||25||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sahasākramyaK​H sahasā ''ākramya A bhavatiA​K bhavanti H māṃsaś camāṃsaś caK māṃsaṃ camāṃsañ ca A​H vyāyāmābhirA​H vyāyāmābhi K atasyaA​H ratasya K vaiK​H ca || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vyāyāmasvinnagātrasya padbhyām udvartitasya ca |
vyādhayo nopasarpanti siṃhaṃ kṣudramṛgā eva ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.44
vyāyāmaṅ kurvato nityaṃ viruddham api bhojanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyāyāmaṅK​H vayor ūpaguṇair hīnam api kuryāt sudarśanam |
vyāyāmaṃ
A
kurvatoA​K kurvvato H
cf. 1938 ed. 4.24.45
vidagdham api dagdham vā nirdoṣaṃ paripacyate ||26||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apiK​H avi A paripacyateparipacyateK​H paripacyate |
vyāyāmo hi sadā pathyo balināṃ snigdhabhojinām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sa ca śīte vasante ca teṣāṃ pathyatamaḥ smṛtaḥ |
sarveṣv ṛtuṣv aharahaḥ pumbhir ātmahitaiṣibhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. balasyārdhena kartavyo vyāyāmo hantyato 'nyathā |
hṛdi sthānasthito vāyur yadā vaktraṃ prapadyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vyāyāmaṃ kurvato jantos tad balārdhasya lakṣaṇam |
vayobalaśarīrāṇi deśakālāśanāni ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. samīkṣya kuryād vyāyāmam anyathā rogam āpnuyāt |
kṣayatṛṣṇārucicchardiraktapittabhramaklamāḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.50
raktapittī kṛśaḥ śoṣī kāsī śvāsī kṣatāturaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raktapittīK​H kāsaśoṣajvaraśvāsā ativyāyāmasaṃbhavāḥ |
raktapittī
A
kṛśaḥkṛśaḥA​K kṛṣaḥ H kāsīK​H śvāsa A śvāsīK​H kāsa A
cf. 1938 ed. 4.24.51
bhuktavāṃstrīṣu ca kṣīṇo vyāyāmaṃ parivarjayet ||27||
vyāyāmo hi samapathyo balināṃ snigdhabhojināṃ |
sa ca śīte vasante ca teṣāṃ pathyatamaḥ smṛtaḥ ||28||
sarveṣv ṛtuṣu sarvair hi martyair ātmahitaiṣibhiḥ |
śaktyavenopakarttavyo vyāyamo hanty atonyathā ||29||
hṛdi sthānasthito vāyur yadā nāsāṃ prapadyate |
vyāyāmaṃ kurvato jantos tacchaktyavasya lakṣaṇaṃ ||30||
vayo balaṃ dehabalaṃ deśakālam athāpi ca |
samīkṣya kuryād vyāyāmaṃ yuktyā śaktyā ca buddhimān ||31||
kṣayastṛṣṇārucicchardiraktapittaśramaklamāḥ |
kāsaśoṣajvaraśvāsāś cātivyāyāmasambhavāḥ ||32||
udvarttanaṃ vātaharaṃ kaphamedo vilāpanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
t… u om. Kac ṇo… kāsaśoṣa om. A t… u om. Hac
bhuktavāṃstrīṣu caem. bhuktavān strīṣu ca A​H bhuktavāṃs trīṣu ca K kṣīṇokṣīṇokṣīṇoK​H kṣī A vyāyāmaṃK vyāyāyam H parivarjayet ||27|| vyāyāmo hiparivarjayet |
vyāyāmo hi
parivarjjayet |
vyāyāmo hi
Kpc​Hpc
parivarjayeparivarjjaye Kac​Hac
samapathyoKpc samam pathyo Hpc balināṃem. valināṃ Kpc​Hpc martyair ātmahitaiṣibhiḥKpc martyainyair ātmahiteṣibhiḥ Hpc śaktyavenopakarttavyo
śaktyavenopakarttavyo
Kpc

śaktyarddhanopakarttavyo
Hpc
hanty atonyathāem. haṃnyato nyathā | Kpc​Hpc tacchaktyavasyaKpc tac chaktyarddhasya Hpc vayo balaṃem.
vayo valaṃ
Kpc

vayovalaṃ
Hpc
dehabalaṃdehavalanem. dehavalaṃdehavalan Kpc​Hpc deśakālam athāpi caHpc deśakālamathāpi ca | Kpc buddhimān ||31|| kṣayastṛṣṇārucicchardiraktapittaśramaklamāḥvuddhimān ||
kṣayastṛṣṇā rucicchardi raktapittaśramaklamāḥ |
vuddhimān |
kṣayastṛṣṇā ruciccharddi raktapittaśramaklamāḥ ||
em.
vuddhimān kṣayastṛṣṇā rucicchardi raktapittaśramaklamāḥ vuddhimān ||
kṣayastṛṣṇā rucicchardi raktapittaśramaklamāḥ |
vuddhimān |
kṣayastṛṣṇā ruciccharddi raktapittaśramaklamāḥ ||
Kpc​Hpc
cātivyāyāmasambhavāḥcātivyāyāmasambhavāḥKpc ca varjayet |
u
A
cātivyāyamasambhavāḥ | Hpc
udvarttanaṃ
udvarttanaṃ

udvarttanam
Kpc​Hpc
dvartanaṃ A t udvarttanaṃt |










udvarttanaṃ
t |










udvarttanam
Kac​Hac
kaphamedoK​H kaphamedo A
cf. 1938 ed. 4.24.52
sthirīkaraṇam aṅgānāṃ tvakprasādakaraṃ tathā ||33||
sirāmukhaviviktatvaṃ tvakthasyāgreś ca dīpanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthirīkaraṇamA​K sthirīkaraṇa H aṅgānāṃaṅgānāṃA​K maṅgānāṃ H tvakprasādakaraṃtvak prasādakaraṃK tvakprasthādakaraṃ A tvakprasādhakaraṃ H tathāK​H param | A tvakthasyāgreś caK tvaksthasyāgneś ca A tavkthasyāgneś ca H dīpanaṃK​H tejanam || A
cf. 1938 ed. 4.24.53
udgharṣaṇodanābhyāṃ bhaveyāt āmasaṃśayaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
udgharṣaṇodanābhyāṃudgharṣaṇotsādanābhyāṃudgharṣaṇotsādanābhyāmem. udgharṣaṇotsādanābhyāṃudgharṣaṇotsādanābhyāṃudgharṣaṇotsādanābhyām A​K​H bhaveyāt āmasaṃśayaṃbhaveyātāmasaṃśayaṃKpc​H jāyeyāt āmasaṃśayam |
utsādanād bhavet strīṇāṃ viśeṣāt kāntimad vapuḥ ||
A
bhaveyātāyamasaṃśayaṃ | Kac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. praharṣasaubhāgyamṛjālāghavādiguṇānvitam |
udgharṣaṇaṃ tu vijñeyaṃ kaṇḍūkoṣṭhānilāpaham ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ūrvoḥ saṃjanayaty āśu phenakaḥ sthair yalāghave |
kaṇḍūkoṭhānilastambhamalarogāpahaś ca saḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tejanaṃ tvaggatasyāgneḥ sirāmukhavivecanam |
udgharṣaṇaṃ tviṣṭikayā kaṇḍūkoṭhavināśanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nidrādāhaśramaharaṃ svedakaṇḍūtṛṣāpaham |
hṛdyaṃ malaharaṃ śreṣṭhaṃ sarvendriyavibodhanam samācaret ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.58
tandrāpāpmopaśamanaṃ tuṣṭidaṃ puṣṭivardhanaṃ |
raktaprasādanañ cāpi snānam agneś ca dīpanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
puṣṭivardhanaṃpuṣṭivarddhanaṃK​H puṃstvavardhanam| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. uṣṇena śirasaḥ snānam ahitaṃ cakṣuṣaḥ sadā| śītena śirasaḥ snānaṃ cakṣuṣyam iti nirdiśet|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śleṣmamārutakope tu jñātvā vyādhibalābalam| kāmamuṣṇaṃ śiraḥsnānaṃ bhaiṣajyārthaṃ samācaret|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atiśītāmbu śīte ca śleṣmamārutakopanam |
atyuṣṇam uṣṇakāle ca pittaśoṇitakopanam ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.62
taccātisārajvaritakarṇṇaśūlārditodiṣu |
ādhmātārocakājīrṇṇabhuktavatsu ca garhitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
taccātisārajvaritakarṇṇaśūlārditodiṣutac cātisārajvaritakarṇṇaśūlārditodiṣu |tac cātisārajvaritakarṇṇaśūlārdditodiṣu ||em. tac cātisārajvaritakarṇaśūlānilārtiṣu | A tac cātisārajvaritakarṇṇaśūlārditodiṣu tac cātisārajvaritakarṇṇaśūlārditodiṣu |tac cātisārajvaritakarṇṇaśūlārdditodiṣu || K​H ādhmātārocakājīrṇṇabhuktavatsu ca
ādhmātārocakājīrṇṇabhuktavatsu ca

ādhmātārocakājīrṇṇabhuktavatsu ca
K​H

ādhmānārocakājīrṇabhuktavatsu ca
A
cf. 1938 ed. 4.24.63
tandrāpāpmopaśamanaṃ prītyojo balavardhanaṃ |
svedadaurgandhyavaivarṇyaśramaghnamanulepanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tandrāpāpmopaśamanaṃK​H saubhāgyadaṃ varṇakaraṃ A prītyojoK​H prītyojo A balavardhanaṃbalavardhanamA valavardhanaṃ valavardhanaṃ |valavarddhanaṃ || K​H svedadaurgandhyavaivarṇyaśramaghnamanulepanaṃ
svedadaurgandhyavaivarṇyaśramaghnam anulepanam ||

svedadaurgandhyavaivarṇyaśramaghnam anulepanaṃ |

svedadaurggandhyavaivarṇṇyaśramaghnam anulepanaṃ |
em.
svedadaurgandhyavaivarṇyaśramaghnam anulepanam
svedadaurgandhyavaivarṇyaśramaghnam anulepanam ||

svedadaurgandhyavaivarṇyaśramaghnam anulepanaṃ |

svedadaurggandhyavaivarṇṇyaśramaghnam anulepanaṃ |
A​K​H
cf. 1938 ed. 4.24.64
rakṣoghnamatha caujasyaṃ saubhāgyaṃkaram uttamaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rakṣoghnamathaK snānaṃ yeṣāṃ niṣiddhaṃ tu teṣām apy anulepanam |
rakṣoghnam atha
A
rakṣoghnam atha H
saubhāgyaṃkaramK saubhāgyakaram A​H
cf. 1938 ed. 4.24.65
sumanomvararatnānān dhāraṇaṃ prītivardhanaṃ |
mukhālepaṃ dṛḍhaṃcakṣuḥ pīnagaṇḍantathānanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sumanomvararatnānānsumanomvararatnānānK​H sumanombararatnānāṃ A mukhālepaṃ
mukhālepaṃ
K

mukhālepā
A​H
dṛḍhaṃcakṣuḥK ddṛḍhaṃ cakṣuḥ A d dṛḍhañcakṣuḥ H pīnagaṇḍantathānanaṃpīnagaṇḍan tathānanaṃpīnagaṇḍan tathānanaṃK​H pīnagaṇḍaṃ tathā ''ānanam || A
cf. 1938 ed. 4.24.66
kāntamavyaṅgapiḍakaṃ bhavatyamvujasannibhaṃ |
pakṣmalaṃ viśadaṃ kāntam amalojvalamaṇḍalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāntamavyaṅgapiḍakaṃkāntam avyaṅgapiḍakaṃem. avyaṅgapiḍakaṃ A kāntam avyaṅgapiḍakaṃkāntam avyaṅgapiḍakaṃ K​H bhavatyamvujasannibhaṃem. kāntaṃ bhavaty ambujasannibham | A bhavaty amvujasannibhaṃ | K​H pakṣmalaṃ
pakṣmalaṃ

pakṣmalam
K​H

paksmalaṃ
A
amalojvalamaṇḍalaṃamalojvalamaṇḍalaṃK​H amalojjvalamaṇḍalam || A
cf. 1938 ed. 4.24.67
netram añjanasaṃyogād bhavec cāmalatārakaṃ ||
yaśasyaṃ svargyam āyuṣyaṃ dhanadhānyābhivardhanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhanadhānyābhivardhanaṃdhanadhānyābhivarddhanaṃK​H dhanadhānyavivardhanam || A
cf. 1938 ed. 4.24.68
gurudevataviprāṇām pūjanaṃ gotravardhanaṃ |
āhāraḥ prīṇanaḥ sadyo balakṛddehadhāraṇaṃḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurudevataviprāṇāmK devatātithiviprāṇāṃ A gurudaivataviprāṇāṃ H balakṛddehadhāraṇaṃḥem. balakṛddehadhārakaḥ || A valakṛddefolio 118vhadhāraṇaṃḥ | K valakṛd dehadhāraṇaṃ || H
cf. 1938 ed. 4.24.69
smṛtyāyuḥ pakkitejojaḥ satvotsāhābhivardhanaḥ |
pādaprakṣālanaṃ pādarogaśramamalāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
smṛtyāyuḥK​H āyustejaḥsamutsāhasmṛ A pakkitejojaḥK om. A paktitejojaḥ H satvotsāhābhivardhanaḥK tyojognivivardhanaḥ | A satvotsāhābhivarddhanāḥ | H pādarogaśramamalāpahaṃpādarogaśramamalāpahaṃK​H pādamalarogaśramāpaham || A
cf. 1938 ed. 4.24.70
cakṣu prasādajananaṃ rakṣoghnaṃ prītivardhanaṃ |
nidrākaro dehasukhaṃ cakṣuṣyaḥ pādarogahā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cakṣuK cakṣuḥ A​H prasādajananaṃK​H prasādanaṃ vṛṣyaṃ A dehasukhaṃdehasukhañK​H dehasukhaś A pādarogahāK​H śramasuptinut || A
cf. 1938 ed. 4.24.71
pādatvaṅ mṛdukarttā ca pādābhyaṅgaḥ praśasyate |
pādarogaharaṃ vṛṣyam āyuṣya taṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mṛdukarttā camṛdukarttā caK​H mṛdukārī ca A praśasyateK​H sadā hitaḥ | A āyuṣyaāyuṣyañāyuṣyañem. om. A āyuṣyañāyuṣyañāyuṣyañ K​H taṃcakṣuṣe hi taṃ |cakṣuṣe hitaṃ ||em. rakṣoghnaṃ prītivardhanam || A cakṣuṣe hi taṃ cakṣuṣe hi taṃ |cakṣuṣe hitaṃ || K​H
cf. 1938 ed. 4.24.72
sukhapracāram aujasyaṃ sadāpādatradhāraṇam |
anārogyam anāyuṣyam indriyaghnam adṛṣṭikṛt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aujasyaṃK​H ojasyaṃ A indriyaghnamindriyaghnamindriyaghnamK​H cakṣuṣor u A adṛṣṭikṛtK​H paghātakṛt || A
cf. 1938 ed. 4.24.73
pādābhyām anupānabhyāṃ nṛṇāñ caṅkramaṇaṃ sadā |
pāpmopaśamanaṃ keśanakharomāpamārjanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
anupānabhyāṃK anupānadbhyāṃ A​H nṛṇāñK​H sadā A sadāK​H nṛṇām | A
cf. 1938 ed. 4.24.74
harṣalāghavasaubhāgyam utsāhakaravardhanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
harṣalāghavasaubhāgyamharṣalāghavasaubhāgyamK harṣalāghavasaubhāgya A​H utsāhakaravardhanaṃK karam utsāhavardhanam |
bāṇavāraṃ mṛjāvarṇatejobalavivardhanam ||
A
karam utsāhavarddhanaṃ | H
cf. 1938 ed. 4.24.75
pavitraṃ keśyamuṣṇīśaṃ vātātaparajonudaṃ |
chatraṃ vātātaparujo mārutāpaharaṃ śubhaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
keśyamuṣṇīśaṃK keśyam uṣṇīṣaṃ A keśyam uṣṇīśaṃ H vātātaparajonudaṃvātātaparajonudaṃ |K​H vātātaparajopaham | A chatraṃ vātātaparujo
chatraṃ vātātaparujo

chatramvātātaparujo
Kpc​Hpc

varṣānilarajogharma
A
om. Kac​Hac
mārutāpaharaṃKpc​Hpc himādīnāṃ nivā A om. Kac​Hac śubhaṃKpc​Hpc raṇam || A om. Kac​Hac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. varṇyaṃ cakṣuṣyam aujasyaṃ śaṅkaraṃ chatradhāraṇam |
śunaḥ sarīsṛpavyālaviṣāṇibhyo bhayāpaham ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.77
satvotsāhabalasthairyadhairyavīryābhivardhanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
satvotsāhabalasthairyadhairyavīryābhivardhanaṃsatvotsāhavalasthairyadhairyavīryābhivardhanaṃ |satvotsāhavalasthairyadhairyavīryābhivarddhanaṃ ||em. śramaskhalanadoṣaghnaṃ sthavire ca praśasyate |
sattvotsāhabalasthair ya dhairyavīryavivardhanam ||
A
satvotsāhavalasthairyadhairyavīryābhivardhanaṃ satvotsāhavalasthairyadhairyavīryābhivardhanaṃ |satvotsāhavalasthairyadhairyavīryābhivarddhanaṃ || K​H
cf. 1938 ed. 4.24.78
avaṣṭambhakarañ cāpi rakṣoghnaṃ daṇḍadhāraṇaṃ |
āsyāvarṇṇaśleṣmamedaḥ saukumāryakarī sukhā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rakṣoghnaṃrakṣoghnanKpc​H bhayaghnaṃ A rakṣoṣṇaṃghnaṃ Kac āsyāvarṇṇaśleṣmamedaḥ
āsyāvarṇṇaśleṣmamedaḥ

āsyāvarṇṇaśleṣmamedaḥ
K​H

āsyā varṇakaphasthaulya
A
cf. 1938 ed. 4.24.79
adhvāvarṇṇaśleṣmamedaḥ saukumāryavināśanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
adhvāvarṇṇaśleṣmamedaḥadhvāvarṇṇaśleṣmamedaḥK adhvā varṇakaphasthaulya A adhvāvarṇṇaśleṣamedaḥ H saukumāryavināśanaḥsaukumāryavināśanaḥK​H saukumāryavināśanaḥ |
atyadhvā viparīto+āsmājjarādaurbalyakṛc ca saḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.80
yat tu caṃkramaṇan nātidehapīḍākaraṃ bhavet |
tad āyurbalamedhāgnipradam indriyabodhaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nātidehapīḍākaraṃnātidehapīḍākaraṃA​K nādidehapīḍakaram H bhavet | tad āyurbalamedhāgnipradamem. bhavet |
tad āyurbalamedhāgniprada
A
bhavet |
tad āyurvalamedhāgnipradam
K
bhavet ||
tadāyurvvalamedhāgniprada
H
indriyabodhaṇaṃem. mindriyabodhanam || A indriyavodhaṇaṃ | K mindriyavodhanaṃ | H
cf. 1938 ed. 4.24.81
śramānilaharaṃ vṛṣyaṃ puṣṭinidrādhṛtipradaṃ |
sukhaṃ śayyāsanan tasmād viparītamatonyathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmād viparītamatonyathāH duḥkhaṃ viparītaguṇaṃ matam || A tasmād viparītam ato nyathā | K
cf. 1938 ed. 4.24.82
vālavyajanamaujasyaṃ makṣikādīnapohati |
svedadāhatṛṣāmūrcchāśramaghno vyajanānilaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vālavyajanamaujasyaṃK​H bālavyajanamaujasyaṃ A svedadāhatṛṣāmūrcchāśramaghno
svedadāhatṛṣāmūrcchāśramaghno
K​H

śoṣadāhaśramasvedamūrcchāghno
A
cf. 1938 ed. 4.24.83
prītinidrākaraṃ vṛṣyaṃ kaphavātaśramāpahaṃ |
samvāhanaṃ māṃsaraṃsatvakprasādakaraṃ tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṃsaraṃsatvakprasādakaraṃK māṃsaraktatvakprasādakaraṃ A māṃsarasaṃ tvakprasādakaran H tathāK​H sukham || A
cf. 1938 ed. 4.24.84
pravātaṃ raukṣyavaivarṇṇstambhakṛhapaktinut |
svedamūrcchāpipāsaghnam apravātamatonyathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
raukṣyavaivarṇṇstambhakṛhapaktinut | svedamūrcchāpipāsaghnamraukṣyavaivarṇṇstambhakṛhapaktinut |
svedamūrcchāpipāsaghnam
K
raukṣyavaivarṇyastambhakṛddāhapaktinut |
svedamūrcchāpipāsāghna
A
raukṣyavaivarṇṇyastambhakṛddāhapaktinut ||
svedamūrcchāpipāsaghnam
H
apravātamatonyathāK mapravātamato 'nyathā || A apravātamato 'nyathā | H
cf. 1938 ed. 4.24.85
sukhaṃ pravātaṃ seveta grīṣme śaradi cāntarā |
nivātaṃ hyāyuṣe sevyamārogyāya ca sarvadā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pravātaṃK​H vātaṃ A sevetaK​H praseveta A cāntarāK​H mānavaḥ | A nivātaṃ
nivātaṃ hy

nivātaṃ hy
em.
nivātaṃ hy
nivātaṃ hy

nivātaṃ hy
A​K

nirāvātaṃ hy
H
hyāyuṣeem. āyuṣe A​K​H sevyamārogyāya caem. sevyam ārogyāya ca A​K​H
cf. 1938 ed. 4.24.86
ātapapittaraktāgniḥ svedamūrcchātṛṣāpahaṃ |
dāhavaivarṇṇyajananasthāyātvetān vyapohati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ātapapittaraktāgniḥātapaḥ pittaraktāgniḥKpc ātapaḥ pittatṛṣṇāgni A ātapaḥpittaraktāgniḥātapaḥ pittaraktāgniḥ Kac​H svedamūrcchātṛṣāpahaṃsvedamūrcchātṛṣāpahaṃK svedamūrcchābhramāsrakṛ A svedamūrcchākṛṣāpahaḥ || Hac svedamūrcchāhṛṣāvahaḥkṛṣāpahaḥ || Hpc dāhavaivarṇṇyajananasthāyātvetān vyapohati
dāhavaivarṇṇyajananasthāyā tv etān vyapohati
K​H
t |
dāhavaivarṇyakārī ca chāyā caitānapohati ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.87
agnirvātakaphastambhī śītavepathunāśanaḥ |
āmābhiṣyandaśamano raktapittapradūṣaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
agnirvātakaphastambhīagnir vvātakaphastambhīem. agnirvātakaphastambha A agnir vātakaphastambhīagnir vvātakaphastambhī K​H śītavepathunāśanaḥśītavepathunāśanaḥA​Kpc​H śītavepanāśanaḥ | Kac āmābhiṣyandaśamano
āmābhiṣyandaśamano

āmābhiṣyandaśamano
K​H

āmābhiṣyandajaraśo
A
cf. 1938 ed. 4.24.88
puṣṭivarṇṇavalotsāhāmagnidīptiratandritāṃ |
karoti dhātusāmyañ ca nitrākālaniṣevitā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
puṣṭivarṇṇavalotsāhāmagnidīptiratandritāṃem. puṣṭivarṇabalotsāhamagnidīptimatandritām | A puṣṭivarṇṇavalotsāhām agnidīptir atandritāṃ | K puṣṭivarṇṇavalotsāhamagnidīptir atandritāṃ || H nitrākālaniṣevitāK nidrā kāle niṣevitā || A nidrākālaniṣevitāḥ || H
cf. 1938 ed. 4.24.89
tatrādito nīcanakharomṇā śucivāsasā laghūṣṇīṣacchatropānatkenādarakāriṇā | daṇḍapāṇinā kālahitamitamadhurapūrvābhibhāṣiṇā vandhubhūtena bhūtānāṃ guruvṛddhānumatenānanyamanasā susahāyenopakarttavyaṃ | tadapi na rātrau | na keśāsthikaṇṭakāśmatuṣabhasmotkarakapālāṅgārāmedhyasthānanavalibhūmiṣu | na viṣamendrakīlacatuṣpathasvabhrāṇām upariṣṭāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrāditoK​H tatrādita A nīcanakharomṇāK eva nīcanakharomṇā A nīcanakharom H śucivāsasāśucivāsasāK śucinā śuklavāsasā A nā śucivāsasā H laghūṣṇīṣacchatropānatkenādarakāriṇāK​H laghūṣṇīṣacchatropānatkena A kālahitamitamadhurapūrvābhibhāṣiṇākālahitamitamadhurapūrvābhibhāṣiṇākālahitamitamadhurapūrvvābhibhāṣiṇāK​H kāle hitamitamadhurapūrvābhibhāṣiṇā A vandhubhūtenaK​H bandhubhūtena A guruvṛddhānumatenānanyamanasāK​H guruvṛddhānumatena susahāyenānanyamanasā A susahāyenopakarttavyaṃsusahāyenopakarttavyaṃ |K​H khalūpacaritavyaṃ, A tadapi naH tad api na A​K keśāsthikaṇṭakāśmatuṣabhasmotkarakapālāṅgārāmedhyasthānanavalibhūmiṣu | naem. keśāsthikaṇṭakāśmatuṣabhasmotkarakapālāṅgārāmedhyasnānabalibhūmiṣu, na A keśāsthikaṇṭakāśmatuṣabhasmotkarakapālāṅgārāmedhyasthānafolio 119rvalibhūmiṣu | na K keśāsśikakaṇṭakāśmatuṣabhasmotkarakapālāṅgārāmedhyasthānavalibhūmiṣu | na H viṣamendrakīlacatuṣpathasvabhrāṇāmK​H viṣamendrakīlacatuṣpathaśvabhrāṇām A
cf. 1938 ed. 4.24.90
na rājadviṣṭaparuṣapaiśūnyānṛtāni vadet | devavrāhmaṇaguruvṛddhapitṛparivādāṃś ca | na narendradviṣṭonmattapatitikṣuc ca bhītān upāsīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na rājadviṣṭaparuṣapaiśūnyānṛtānina rājadviṣṭaparuṣapaiśūnyānṛtāniK na rājadviṣṭaparuṣapaiśunyānṛtāni A na rājadviṣṭapuruṣapaiśūnyānṛtāni H vadet | devavrāhmaṇaguruvṛddhapitṛparivādāṃś ca | navadet | devavrāhmaṇaguruvṛddhapitṛparivādām̐ś ca | naK​H vadet, na devabrāhmaṇapitṛparivādāṃś ca; na A narendradviṣṭonmattapatitikṣuc canarendradviṣṭonmattapatitikṣuc caK narendradviṣṭonmattapatitakṣudra A narendradviṣṭonmattapatitakṣuc ca H bhītān upāsītabhī tān upāsītaK​H nīcān upāsīta || A
cf. 1938 ed. 4.24.91
vṛkṣaparvataprapātaviṣamavalmīkaduṣṭavājini pariharet | pūrṇṇanadīsamudrāviditapalvalasvabhrakūpāvataraṇāni ca bhinna śūnyāgāraśmaśānavijanāraṇyagrāmasevāś ca | grāmaghātakalahaśastrasannipātāgnisambhramavyāḍasarīsṛ paśṛṅgikaṣāṃś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛkṣaparvataprapātaviṣamavalmīkaduṣṭavājinivṛkṣaparvataprapātaviṣamavalmīkaduṣṭavājiniK vṛkṣaparvataprapātaviṣamavalmīkaduṣṭavājikuñjarādyadhirohaṇāni A vṛkṣaparvvataprapātaviṣamavalmīkaduṣṭavājikuñjarārohaṇāni H pariharet | pūrṇṇanadīsamudrāviditapalvalasvabhrakūpāvataraṇāni capariharet | pūrṇṇanadīsamudrāviditapalvalasvabhrakūpāvataraṇāni ca |K​H pariharet, pūrṇanadīsamudrāviditapalvalaśvabhrakūpāvataraṇāni, A bhinnabhinnaA​K bhinnā H śūnyāgāraśmaśānavijanāraṇyagrāmasevāś caK​H śūnyāgāraśmaśānavijanāraṇyavāsāgnisaṃbhramavyālabhujaṅgakīṭasevāś ca, A grāmaghātakalahaśastrasannipātāgnisambhramavyāḍasarīsṛgrāmaghātakalahaśastrasannipātāgnisambhramavyāḍasarīsṛgrāmaghātakalahaśastrasannipātāgnisambhramavyāḍasarīsṛK​H grāmāghātakalahaśastrasannipātavyālasarīsṛ A paśṛṅgikaṣāṃśK​H paśṛṅgisannikarṣāṃś A
cf. 1938 ed. 4.24.92
nāgnivrāhmaṇaprekṣādampatyor antareṇātīyāt | na śavam anuyāyāt | devagovrāhmaṇacaity adhvajarogipatitapāpakarttṛṇāñ ca chāyānnākrāmestaṃ gacchantam udyantam ādityaṃ paśyet | gāṃ dhayantīṃ parasyaṃ vā carantīm parasyai nācakṣīta | nolkāpātātpātendradhanūṣivā | nāgniṃ mukhenopadhamet | nāyo bhūmiṃ vā pāṇipādenābhihanyāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nāgnivrāhmaṇaprekṣādampatyornāgnivrāhmaṇaprekṣādampatyorK​H nāgnigogurubrāhmaṇapreṅkhādampatyan A antareṇātīyāt | naK​H tareṇa yāyāt | na A śavamA​K śava H anuyāyāt | devagovrāhmaṇacaityem. anuyāyāt | devagobrāhmaṇacaity A anuyāyāt | devagovrāhmaṇacai K manuyāyāt | devagovrāhmaṇaṃ cai H adhvajarogipatitapāpakarttṛṇāñ catyadhvajarogipatitapāpakarttṛṇāñ caem. adhvajarogipatitapāpakāriṇāṃ ca A tyadhvajarogipatitapāpakarttṛṇāñ catyadhvajarogipatitapāpakarttṛṇāñ ca K​H chāyānnākrāmestaṃchāyānnākrāmet nāstaṃchāyān nākrāmet | nāstaṃem. chāyāṃ nākrameta | nāstaṃ A chāyānnākrāmet nāstaṃchāyānnākrāmet nāstaṃchāyān nākrāmet | nāstaṃ K​H udyantamK​H udyantaṃ vā A ādityaṃK ''ādity aṃ A ā H paśyet | gāṃK vīkṣeta | gāṃ dhāpayantīṃ A dityam paśyet | gān H parasyaṃ vāK​H paraśasyaṃ vā A carantīmcarantīṃA​K cayantīm H parasyaiK​H na kasmai A nācakṣītaK​H cid ācakṣīta, na A nolkāpātātpātendradhanūṣivānolkāpātātpātendradhanūṣivāK colkāpātotpātendradhanūṃṣi | A nolkāpātātpātendradhanūṃṣi vā | H mukhenopadhamet | nāyoK mukhenopadhamet | nāpo A​H
cf. 1938 ed. 4.24.93
na vegāndhārayet | na vahirbhāgāṃgrāmanagaradevatāyatanaśmaśānapathasalilāśayasannikṛṣṭhān utsṛjen na prakāśaṃ | na vāyvagnisalilasomārkagogurūṃ pratimukham vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na vegāndhārayet | nana vegāndhārayet | nana vegāndhārayet | naK​H na vegān dhārayed vātamūtrapurīṣādīnām | na A vahirbhāgāṃgrāmanagaradevatāyatanaśmaśānapathasalilāśayasannikṛṣṭhān utsṛjen navahirbhāgāṃgrāmanagaradevatāyatanaśmaśānapathasalilāśayasannikṛṣṭhānutsṛjennaK bahirvegān grāmanagaradevatāyatanaśmaśānacatuṣpathasalilāśayapathisannikṛṣṭāv utsṛjen na A vahirvbhāgāgrāmanagaradevatāyatanaśmaśānapathasalilāśayasannikṛṣṭhān utsṛje H prakāśaṃ | naprakāśaṃ naA​K t | na H vāyvagnisalilasomārkagogurūṃvāyvagnisalilasomārkkagogurūnK​H vāyvagnisalilasomārkagoguru A vāK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.24.94
na bhūmiṃ vilikhet | nāsaṃvṛtamukhaḥ sadasi śvāsakāsajṛmbhodbhārakṣavathūnna sṛjet | na paryavaṣṭikāvaṣṭambhapādaprasāraṇāni gurusannidhau kuryāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śvāsakāsajṛmbhodbhārakṣavathūnnaK jṛmbhodagārakāsaśvāsakṣavathūnu A svāsakāsajṛmbhodbhārakṣavathūnna H sṛjet | naK​H tsṛjet, na A paryavaṣṭikāvaṣṭambhapādaprasāraṇāniparyavaṣṭikāvaṣṭambhapādaprasāraṇāniK​H paryaṅkikāvaṣṭambhapādaprasāraṇāni A
cf. 1938 ed. 4.24.95
na vā karṇṇanasāsrotodaśanavivarāṇyabhiniṣkuṣṇīyāt | na vejayet keśanakhavastragātrāṇi | na gātravaktranakhavāditraḥ kuryāt | na kāṣṭhaloṣṭhatṛṇādīn abhihanyāt | cchindyād bhindyād vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na vāK​H na bā A karṇṇanasāsrotodaśanavivarāṇyabhiniṣkuṣṇīyāt | nakarṇṇanasāsrotodaśanavivarāṇyabhiniṣkuṣṇīyāt | nakarṇṇanasāsrotodaśanavivarāṇyabhiniṣkuṣṇīyāt | naK​H lakarṇanāsāsrotodaśanākṣivivarāṇyabhikuṣṇīyāt, na A vejayet keśanakhavastragātrāṇi | navejayetkeśanakhavastragātrāṇi | naK​H vījayet keśamukhanakhavastragātrāṇi, na A gātravaktranakhavāditraḥgātravaktranakha vāditraḥK​H gātranakhavaktravāditraṃ A kāṣṭhaloṣṭhatṛṇādīn abhihanyāt | cchindyād bhindyād vākāṣṭhaloṣṭhatṛṇādīnabhihanyāt | cchindyād bhindyād vāK kāṣṭhaloṣṭatṛṇādīn abhihanyāc chindyād bhindyād vā || A kāṣṭhaloṣṭhatṛṇādīnābhihanyāt | chindyād bhindyād vā | H
cf. 1938 ed. 4.24.96
nātipravātātapam upaseveta | na muktamātrāgnim upāsīta | notkūṭrakāsanālpāsanān dadhy āsīta | na grīvaṃ viṣamaṃ haret | na viṣamapatitakāyaḥ kriyāṃ seved vased bhuñjīta vā | na pratatamudīkṣeta | viśeṣārjjotirbhāskarasūṣmabalabhrāntāni | na bhāraṃ śirasā vahet | na ca svapnajāgaraṇaśayanāsanasthānacaṅkramanayānavāhanapradhāvanalaghanaprataraṇahāsyabhāṣyavyayāyavyāyāmādīn ucitān apy atimātraṃ seveta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nātipravātātapamnātipravātāt apamK​Hpc na prativātātapaṃ A nātipravāvānātipravātātapam Hac upaseveta | naK​H seveta, na A muktamātrāgnim upāsītamuktamātrāgnim upāsīta |K bhuktamātro 'gnimupāsīta, A muktamātrā'gnimupāsīta | H notkūṭrakāsanālpāsanān dadhy āsīta | naem. notkaṭakālpakāṣṭhāsanamadhyāsīta, na A notkūṭrakāsanālpāsanān dadhyāsīta | na K notkaṭukāsanālpāsanānyadhyāsīt | na H grīvaṃgrīvāmK grīvāṃgrīvām A​H haret | naK​H dhārayet, na A viṣamapatitakāyaḥviṣamapatitakāyaḥK​H viṣamakāyaḥ A seved vased bhuñjīta vā | naseved vased bhuñjīta vā | naK​H bhajeta bhuñjīta vā, na A pratatamudīkṣetaK pratatam īkṣeta A pratatam udīkṣeta | H viśeṣārjjotirbhāskarasūṣmabalabhrāntāni | naem. viśeṣājjyotirbhāskarasūkṣmacalabhrāntāni, na A viśeṣārjjotirbhāskarasūṣmavalabhrāntāni | na K viśeṣājjotirbhāskarasūṣmavalabhrāntāni | na H vahet | na caK vahet, na A bhavet | na ca Hac vahebhavet | na ca Hpc svapnajāgaraṇaśayanāsanasthānacaṅkramanayānavāhanapradhāvanalaghanaprataraṇahāsyabhāṣyavyayāyavyāyāmādīn ucitān apyem. svapnajāgaraṇaśayanāsanasthānacaṅkramaṇayānavāhanapradhāvanalaṅghanaplavanaprataraṇahāsyabhāṣyavyavāyavyāyāmādīnucitān apy A svapnajāgaraṇaśayanāsanasthānacaṅkramanayānavāhanapradhāvanalaghanapratar aṇahāsyabhāṣyavyayāyavyāyāmādīn ucitān apy K svapnaprajāgaraṇaśayanāsanasthānacaṅkramanayānavāhanapradhāvanalaṃghanaprataraṇahāsyabhāṣyavyayāya vyāyāmādīn ucitān apy H atimātraṃK​H ati A
cf. 1938 ed. 4.24.97
ucitād apy ahitāt kramaśo virameta | hitam anucitam apy āseveta kramaśaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ucitād apyA​H ucitāda K ahitāt kramaśoA​H pyahitāt kramaśo K virametaK​H virame A hitamH t, hitam A hita K anucitamanucitamA​H manucita K apyA​H ma K āsevetaH aseveta A pyāseveta K kramaśaḥK​H kramaśaḥ, na caikāntataḥ pādahīnāt || A
cf. 1938 ed. 4.24.98
nāvākchirāśayīta | na bhinnapātre bhuñjīta | nāñjalipuṭenāpaḥ pivet | kālahitamitasnigdhamadhuraprāyam āhāraṃ vaidyapratyavekṣitam aśnīyāt | grāmagaṇagaṇikāpatitaśatrubhojanāni pariharet | śeṣāṇy api cāniṣṭarūparasagandhaśabdasparśamānasāni anyān evaṃ guṇān api cāsambhramadattāni tāny api na makṣikāvālopahitāni | nāprakṣālitapāṇipādau bhuñjīta | mūtroccārapīḍito vā | na sandhyayor nāpāśrito nātikālahīnam atimātraṃ veti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nāvākchirāśayīta | nanāvākchirāśayīta | nanāvākchirā śayīta | naK​H nāvākśirāḥ śayīta, na A bhuñjītaK​H bhuñjīta, na A nāñjalipuṭenāpaḥK​H vinā pātreṇa, nāñjalipuṭenāpaḥ A pivet | kālahitamitasnigdhamadhuraprāyam āhāraṃem. pibet, kāle hitamitasnigdhamadhuraprāyamāhāraṃ A pivet | folio 119vkālahitamitasnigdhamadhuraprāyamāraṃ Kac pivet | folio 119vkālahitamitasnigdhamadhuraprāyamāhāraṃ Kpc pivet | kālahitamitasnigdhamadhuraprāyamāhāra H vaidyapratyavekṣitamA​Kpc​H vaidyapratyavekṣim Kac aśnīyāt | grāmagaṇagaṇikāpatitaśatrubhojanāniaśnīyāt | grāmagaṇagaṇikāpatitaśatrubhojanāniaśnīyāt | grāmagaṇagaṇikāpatitaśatrubhojanāniK​H aśnīyāt, grāmagaṇagaṇikāpaṇikaśatrusatraśaṭhapatitabhojanāni A pariharet | śeṣāṇyK​H parikaret, śeṣāṇy A cāniṣṭarūparasagandhaśabdasparśamānasāniK cāniṣṭarūparasagandhasparśaśabdamānasāni, A cāniṣṭarūparasagandhaśavdasparśamānasāni H anyān evaṃK​H anyāny evaṃ A guṇān apiK​H guṇāny a A cāsambhramadattānicāsambhramadattāniKpc​H pi saṃbhramadattāni, A cāsambhradattāni Kac tānyK​H (tā A api naK​H nyapi) A makṣikāvālopahitānimakṣikāvālopahitāni |makṣikāvālopahitāniK​H makṣikābālopahatāni, A nāprakṣālitapāṇipādauK​H nāprakṣālitapādo A bhuñjītaK​H bhuñjīta na A mūtroccārapīḍito vā | namūtroccārapīḍito vā | naK​H mūtroccārapīḍito na A nāpāśritonāpāśritonnāpāśritoK​H nānupāśrito A nātikālahīnamK nātītakālaṃ hīnam A nātikālahīna H atimātraṃA​K matimātraṃ H vetiK​H (noddhṛtasnehaṃ) ceti || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. na bhuñjītoddhṛtasnehaṃ naṣṭaṃ paryuṣitaṃ payaḥ | na naktaṃ dadhi bhuñjīta na cāpy aghṛtaśarkaram || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nāmudgayūṣaṃ nākṣaudraṃ noṣṇaṃ nāmalakair vinā | anyathā janayet kuṣṭhavisarpādīn gadān bahūn | nātmānamudake paśyen na nagnaḥ praviśejjalam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dyūtamadyātisevāpratibhutvasākṣitvasamāhvānagoṣṭhīvāditrāṇi na seveta, srajaṃ chatropānakau kanakam atītavāsāṃsi na cānyair dhṛtāni dhārayet, brāhmaṇam agniṃ gāṃ ca nocchiṣṭaḥ spṛśet || A
cf. 1938 ed. 4.24.102
yasmin yasmin ṛtau ye ye doṣāḥ kupyanti dehināṃ |
teṣu teṣu pradātavyā rasās te vijānatā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yasmin yasmin ṛtau ye yeK​H bhavanti cātra yasmin yasminn ṛtau ye ye A rasās teK rasāste te A rasās te te H
cf. 1938 ed. 4.24.103
varṣāsu caturo māsāṃ mātrāvadukaṃ pivet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varṣāsuK​H varṣāsu na pibet toyaṃ pibec charadi mātrayā |
varṣasu
A
māsāṃK māsā A​H mātrāvadukaṃK n mātrāvad udakaṃ A n mātrāvadudakam H pivetK​H pibet || A
cf. 1938 ed. 4.24.104
uṣṇaṃ himavasante cakāsaṃ grīṣme ca śītalaṃ |
hemante ca vasante ca sīdhvariṣṭau piven naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
himavasante… he om. H
himavasantehimavasanteK haime vasante A cakāsaṃKpc ca kāmaṃ A ca Kac grīṣme caKpc śrīṣme tu A om. Kac śītalaṃśītalamA​Kpc om. Kac hemante ca
hemante ca
A​Kpc
om. Kac himaṃ H
vasante caA​Kpc​H om. Kac sīdhvariṣṭauA​Kpc​H om. Kac pivenpivenKpc​H piben A om. Kac naraḥA​Kpc​H om. Kac
cf. 1938 ed. 4.24.105
śritaśītaṃ payo grīṣme prāvṛṭkāle rasaṃ pivet |
yūṣaṃ varṣati tasyānte prapivec chītalaṃ jalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śritaśītaṃśritaśītaṃśritaśītamK​H śṛtaśītaṃ A payoA​K payo H grīṣmeA​K griṣme H pivet | yūṣaṃpivet |
yūṣaṃ
pivet |
yūṣam
K​H
pibet |
yūṣaṃ
A
prapivec chītalaṃprapivec chītalañK​H prapicchītalaṃ A
cf. 1938 ed. 4.24.106
svastha eva mato nyas tu doṣāhāgadāturāḥ |
snehaṃ pippalicūrṇṇena saindhavena ca saṃyutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
evaK​H evam A matoK​H ato A nyas tuK​H 'nyas tu A doṣāhāgadāturāḥdoṣāhāgadāturāḥK doṣāhāragatānugaḥ | A doṣāhāragadāturāḥ | Hac doṣāhāragatānugaḥdāturāḥ | Hpc pippalicūrṇṇenaK​H saindhavacūrṇena A saindhavena caK​H pippalībhiś ca A
cf. 1938 ed. 4.24.107
pived agnivivṛdhyarthaṃ na ca vegāṃ vidhārayet |
agnidīptir alaṃ nṛṇāṃ rogānāṃ sramanaṃ prati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pived agnivivṛdhyarthaṃ na capived agnivivṛddhyarthan na caK​H pibed agnivivṛddhyarthaṃ na ca A vegāṃvegāṃK vegā A​H vidhārayet | agnidīptirvidhārayet |
agnidīptir
K
n vidhārayet |
agnidīpti
A
n vidhārayet |
agnidīptir
H
alaṃalanK​H karaṃ A nṛṇāṃK​H nṝṇāṃ A rogānāṃK rogāṇāṃ A​H sramanaṃsramanamK​H śamanaṃ A
cf. 1938 ed. 4.24.108
prāvṛṭcharadvasanteṣu samyak snehādim ācaret |
kaphe pracchardanaṃ pitte viro vastir īraṇe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāvṛṭcharadvasanteṣuprāvṛṭcharadvasanteṣuK prāvṛṭśaradvasanteṣu A prāvṛccharadvasanteṣu H samyak snehādimK​H samyak snehādi A ācaret | kapheācaret |
kaphe
K​H
mācaret |
kaphe
A
viroK vireko A​H vastirK​H basti A īraṇeK​H rīrane || A
cf. 1938 ed. 4.24.109
śasyate triṣvapihito vyāyāmo doṣanāśanaḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
triṣvapihitotriṣvapihitoK​H triṣv api sadā A doṣanāśanaḥK​H doṣanāśanaḥ |
bhuktaṃ viruddham apy annaṃ vyāyāmānna praduṣyati ||
A
cf. 1938 ed. 4.24.110
utsargamaithunāhāraśodhane syāt tu tanmanā |
necchet pratibhayāṃ prāptuṃ pīḍāśārīramānasīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
utsargamaithunāhāraśodhaneutsarggamaithunāhāraśodhaneK​H utsargamaithunahāraśodhane A necchet pratibhayāṃ
necchet pratibhayāṃ
K​H

necched doṣacayā
A
prāptuṃprāptumK​H t prājñaḥ A pīḍāśārīramānasīṃpīḍāśārīramānasīṃK​H pīḍāṃ vā kāyamānasīm || A
cf. 1938 ed. 4.24.111
atistrīsaṃprayogāc ca rakṣed ātmānam ātmavān |
śoṣakārārśāṃsi śvāsakāśryātipāṇḍutā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rakṣed ātmānamA​H rakṣedātmānam K ātmavān | śoṣakārārśāṃsiātmavān |
śoṣakāsajvarārśāṃsi
ātmavān ||
śoṣakāsajvarārśāṃsi
em.
ātmavān |
śūlakāsajvara
A
ātmavān śoṣakāsajvarārśāṃsiātmavān |
śoṣakāsajvarārśāṃsi
ātmavān ||
śoṣakāsajvarārśāṃsi
K​H
śvāsakāśryātipāṇḍutāśvāsakāśryātipāṇḍutāK śvāsakārśyapāṇḍvāmayakṣayāḥ || A śvāsakāsyāti pāṇḍutā | H
cf. 1938 ed. 4.24.112
ativyavāyāj jāyante rogāś cākṣepagādayaḥ |
āyuṣmanto mandajarāvapurvarṇṇavalādhikāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ativyavāyāj jāyanteK ativyavājāj jāyante A ativyavāyājjāyante H cākṣepagādayaḥK cākṣepakādayaḥ | A​H mandajarāvapurvarṇṇavalādhikāḥmandajarāvapurvarṇṇavalādhikāḥK mandajarā vapur varṇabalānvitāḥ || A mandajarā āyurvvarṇṇavalādhikāḥ | H
cf. 1938 ed. 4.24.113
sthiropacitamāṃsāś ca bhavanti strīṣu saṃyatāḥ |
tribhis tribhir ahobhis tu seveta pramamadān naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saṃyatāḥA​K saṃsthitāḥ || H tribhis
tribhis
A​H

tribhi
K
tribhirA​H stribhi K ahobhis tuahobhis tuH ahobhir vā A rahobhis tu K sevetaK​H samīyā A pramamadān naraḥpramamadānnaraḥKpc t pramadāṃ naraḥ || A pramadānnaraḥ | Kac​H
cf. 1938 ed. 4.24.114
sarveṣv ṛtuṣu grīṣme tu pakṣāt pakṣād vrajed budhaḥ |
rajasvalām akāmāñ ca malinām aprajām api |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
grīṣme tuK​H gharmeṣu A pakṣāt pakṣād vrajed budhaḥpakṣāt pakṣād vrajed budhaḥA​H pakṣāt pakṣād vrajed vudhaḥ | K rajasvalām
rajasvalām
A

rajasvalā
K

rajasvarā
H
akāmāñ caakāmāṃ caA makāmāñ ca K​H aprajāmK​H apriyāṃ A apiK​H tathā || A
cf. 1938 ed. 4.24.115
varṇṇavṛddhām vayovṛddhaṃ tathā vyādhiprapīḍitāṃ |
hīnāṅgīṃ garbhiṇīṃ dveṣyāṃ yonidoṣasamanvitāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vayovṛddhaṃvayovṛddhānK vayovṛddhāṃvayovṛddhān A​H garbhiṇīṃA​K garvbhiṇīṃ H
cf. 1938 ed. 4.24.116
sagotrāṃ gurupatnīṃñ ca tathā pravrajitām api |
sandhyayoḥ sarvakāle ca nopeyāt pramadān naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurupatnīṃñ cagurupatnīñ caK gurupatnīṃ cagurupatnīñ ca A​H sandhyayoḥ
sandhyayoḥ
K​H

sandhyāpa
A
sarvakāle casarvakāle casarvvakāle caK​H rvasvagamyāṃ ca A
cf. 1938 ed. 4.24.117
gosarge cārdharātre ca tathā madhyandine pi ca |
lajjāsamāvahe deśe vivṛte śuddha eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pi caK ṣu ca | A 'pi ca || H śuddhaK​H 'śuddha A
cf. 1938 ed. 4.24.118
kṣudhito vyādhitaś caiva kṣubdhacittaś ca mānavaḥ |
prāptamūtrapurīśaś ca pipāsī durbalas tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣubdhacittaś caA kṣuvdhacittaś ca K​H prāptamūtrapurīśaś ca
prāptamūtrapurīśaś ca
K

vātaviṇmūtravegī ca
A

prāptamūtrapurīṣaś ca
H
pipāsī durbalasem. pipāsaratidurbalaḥ || A pipāsīdurvalas K pipāsīdūūrvvalas H tathāK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.24.119
tiryagyonāv ayonau ca prāptaśukravidhāraṇaṃ |
sgaś ca balavān api varjayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tiryagyonāvA tiryagyonā K​H ayonau caA vayonau ca K​H sgaś caem.
duṣṭayonau visargaṃ tu
A

duṣṭayonau vifolio 120rsargaś ca
K

duṣṭayonau visarggañ ca
H
balavān apiA​K valavānapi H
cf. 1938 ed. 4.24.120
sthitān uttānaśayane viśeṣeṇa tu garhitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthitān uttānaśayanesthitānuttānaśayaneK​H retasaś cātimātraṃ tu mūrdhāvaraṇam eva ca |
sthitāvuttānaśayane
A
viśeṣeṇa tuK​H viśeṣeṇaiva A
cf. 1938 ed. 4.24.121
krīḍayānyaś ca medhāvī hitārthaṃ parivarjayet |
rajasvalāṃ prārasyā niyatātmanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krīḍayānyaś cakrīḍayānyaś cakrīḍayānyaś caK​H krīḍāyām api A hitārthaṃK​H hitārthī A prārasyā niyatātmanaḥprāptavato narasyāniyatātmanaḥ ||prāptavato na rasyāni yatātmanaḥ |em. prāptavato narasyāniyatātmanaḥ prāptavato narasyāniyatātmanaḥ ||prāptavato na rasyāni yatātmanaḥ | A​H​K
cf. 1938 ed. 4.24.122
dṛṣṭyāyustejasāṃ hāniradharmaś ca tato bhavet |
liṅginīṃ gurupatnīñ ca sagotrām atha parvasu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hāniradharmaś cahānir adharmaś cahānir adharmmaś caem. hānir adharmaś cahānir adharmaś cahānir adharmmaś ca A​K​H
cf. 1938 ed. 4.24.123
vṛddhāṃ sandhyayoś cāpi garchato jīvitakṣayaḥ |
garbhiṇyāṃ garbhapīḍāsyād vyādhitāñ ca balakṣayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛddhāṃvṛddhāñ caK vṛddhāṃ cavṛddhāñ ca A​H garchatoK gacchato A​H garbhiṇyāṃ
garbhiṇyāṃ
K

garbhiṇyā
A

garvbhiṇyāṃ
H
garbhapīḍāsyād vyādhitāñ caK garbhapīḍā syād vyādhitāyāṃ A garvbhīḍā syād vyādhitāñ ca H balakṣayaḥvalakṣayaḥ |valakṣayaḥ ||A valakṣayaḥ valakṣayaḥ |valakṣayaḥ || K​H
cf. 1938 ed. 4.24.124
hīnāṃgīṃ malināṃ dveṣyāṃ kāmāṃ vandhyām asaṃvṛte |
deśe śuddhe ca śukrasya manasaś ca kṣayo bhavet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāmāṃK​H kāmaṃ A vandhyāmvaṃdhyāmK​H vandhyā A asaṃvṛteK​H masaṃvṛte | A śuddhe caK​H 'śuddhe ca A
cf. 1938 ed. 4.24.125
kṣudhitaḥ kṣuvdhacittaś ca madhyāhne tṛṣitobalaḥ |
sthitāyaṃ hānim āpnoti śukraṃ vāyuś ca kupyati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣuvdhacittaś cakṣuvdhacittaś caK​H kṣubdhacittaś ca A tṛṣitobalaḥem. tṛṣito 'balaḥ | A tṛṣitovalaḥ | K​H sthitāyaṃ
sthitāyaṃ
K

sthitaś ca
A

sthitāyāṃ
H
āpnotiK​H om. A śukraṃśukraṃK​H śukrasya A vāyuś caK​H vāyoḥ kopaṃ ca A kupyatiK​H vindati || A
cf. 1938 ed. 4.24.126
vyādhitāyāṃ plīhāmayo mūrcchā doṣaś ca jāyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyādhitāyāṃK​H atiprasaṅgād bhavati śoṣaḥ śukrakṣayāvahaḥ | vyādhitasya rujā A plīhāmayoK​H plīhni mṛtyur A doṣaś caK​H ca A
cf. 1938 ed. 4.24.127
pratyūṣe cārdharātre ca vātapittaprakupyataḥ |
tiryagyonāv ayonau ca duṣṭayonau tathaiva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratyūṣeK​H prayūṣa A cārdharātre cacārddharātre caK​H sy ardharātre ca A vātapittaprakupyataḥvātapittaprakupyataḥK​H vātapitte prakupyataḥ | A ayonau caK​H ayanau ca A
cf. 1938 ed. 4.24.128
upadaṃśas tathā vāyoḥ kopaḥ syād retasaḥ kṣayaḥ |
uccārite mūtrite ca retasaś ca vidhāraṇe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
upadaṃśasA​Kpc​H upaśas Kac syād retasaḥK​H śukrasya ca A
cf. 1938 ed. 4.24.129
uttāne ca bhavec chīghraṃ śukrārśmaryās tu sambhavaḥ |
tasmāt sarvaṃ parihared etal lokadvayāhitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śukrārśmaryās tuK śukrāśmaryās tu A śukrāsmaryās tu H tasmāt sarvaṃ
tasmāt sarvaṃ

tasmāt sarvvam
K​H

sarvaṃ
A
parihared etal lokadvayāhitaṃK pariharet tasmād etal lokadvaye 'hitam || A pariharedetallokadvayāhitaṃ | H
cf. 1938 ed. 4.24.130
vayor ūpaguṇo py etāṃ kulya kulānvitāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vayorK​H śukraṃ copasthitaṃ mohānna sandhāryaṃ kathaṃcana |
vayor
A
ūpaguṇo pyK ūpaguṇo A​H etāṃK petāṃ A​H kulya kulānvitāṃkulyaśīlāṃ kulānvitāṃ |kulyaśīlāṃ kulānvitāṃ ||em. tulyaśīlāṃ kulānvitām || A kulyaśīlāṃ kulānvitāṃ kulyaśīlāṃ kulānvitāṃ |kulyaśīlāṃ kulānvitāṃ || K​H
cf. 1938 ed. 4.24.131
abhikāmoptikāmāṃś ca hṛṣṭo hṛṣṭām alaṅkṛtāṃ |
seveta pramadān nityaṃ vyājīkaraṇapītavān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
abhikāmoptikāmāṃś caK​H abhikāmo 'bhikāmāṃ tu A hṛṣṭāmA​K hṛṣṭā H alaṅkṛtāṃalaṅkṛtāmA​K malaṅkṛtāḥ | H nityaṃK​H yuktyā A vyājīkaraṇapītavānK​H vājīkaraṇabṛṃhitaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.24.132
śarkaropahitāṃ bhakṣyāṃ kṣīrañ cāpi saśarkaraṃ |
vyajanaṃ svapnasevā ca vyavāyānte hitāni tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkaropahitāṃśarkkaropahitāṃK​H bhakṣyāḥ saśarka A bhakṣyāṃK​H rāḥ A cāpiKpc​H sasi A cā Kac saśarkaraṃ | vyajanaṃsaśarkaraṃ |
vyajanaṃ
K
taṃ rasa eva ca |
snānaṃ savyajanaṃ
A
saśarkkarāṃ |
vyajanaṃ
H
svapnasevā caK​H svapno A
cf. 1938 ed. 4.24.133
sukhamātraṃ samāsena sadvṛttasyetad īritaṃ |
āyur ārogyam artho vā nāsadbhiḥ prāpyate tribhir iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhamātraṃK​H mukhamātraṃ A sadvṛttasyetad īritaṃK sadvṛttasyaitad īritam | A samudvṛttasya dīritaṃ | Hac sadvṛtasyetamudvṛttasya dīritaṃ | Hpc āyur ārogyam
āyur ārogyam
K

ārogyam
A

āyurārogyam
H
artho vāK​H āyur artho vā A nāsadbhiḥK​H g āsadbhiḥ A tribhirK​H nṛbhiḥ || A itiK​H om. A
❈
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
❈❈K iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne 'nāgatābādhacikitsitaṃ nāma caturviṃśo 'dhyāyaḥ ||24 || A || cikitsā H

[Adhyāya 25]

cf. 1938 ed. 4.25.1
athāto miśrikacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
miśrikacikitsitaṃmiśrikacikitsitaṃ vyā khyāsyāmaḥK miśrakacikitsitaṃ A miśrikam adhyāyam H vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.25.3
pālyāmayās tu visrāvyā yaḥ uktāḥ prāṅnibodha tāṃ |
paripoṭas tathotpādovamantho duḥkhavardhanaṃḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yaḥyaK​H ity A uktāḥuktāḥK uktaṃ A uktaḥ H prāṅnibodha tāṃK​H prāṅgibodha tā A paripoṭas
paripoṭas
K​H
n |
paripoṭas
A
tathotpādovamanthoK tathotpāta unmantho A tathotpādo 'vamantho H duḥkhavardhanaṃḥduḥkhavardhanaṃḥK duḥkhavardhanaḥ || A duḥkhavarddhanaṃ || H
cf. 1938 ed. 4.25.4
pañcamaḥ parilehī ca karṇṇapālyāṃ gadāḥ smṛtāḥ |
saukumāryāc cirotsṛṣṭe sahasābhipravardhite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gadāḥA​K gatāḥ H smṛtāḥsmṛtāḥ ||A​K​Hac sadhā smṛtāḥ || Hpc saukumāryāc cirotsṛṣṭe
saukumāryāc cirotsṛṣṭe
A​K

saukumāryāc cirotsṛṣṭā
H
sahasābhipravardhitesahasābhipravarddhiteK​H sahasā 'bhipravardhite || A
cf. 1938 ed. 4.25.5
karṇṇaśopho bhavet pālyāṃ sarujaḥ paripoṭavān |
kṛṣṇāruṇinibhastavdhaḥ savātāt paripoṭakaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
karṇṇaśophokarṇaśophoA​K karṇṇe śopho H paripoṭavān | kṛṣṇāruṇinibhastavdhaḥparipoṭavān |
kṛṣṇāruṇinibhastavdhaḥ
K
paripoṭavān |
kṛṣṇāruṇanibhaḥ stabdhaḥ
A
paripoṭavān ||
kṛṣṇo 'ruṇanibhastabdhaḥ
H
cf. 1938 ed. 4.25.6
gurvābharaṇasaṃyogāt tāḍanod gharṣaṇādibhiḥ |
śophaḥ pālyāṃ bhavec chyāvo dāhapākarujanvitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gurvābharaṇasaṃyogāt tāḍanod gharṣaṇādibhiḥgurvābharaṇasaṃyogāt tāḍanod gharṣaṇādibhiḥK​H gurvābharaṇasaṃyogāttāḍanād gharṣaṇādapi | A dāhapākarujanvitaḥdāhapākarujanvitaḥK dāhapākaruganvitaḥ || A dāhapākarujānvitaḥ | H
cf. 1938 ed. 4.25.7
rakto vā raktapittābhyām unmādaḥ sa gado mataḥ |
karṇṇaṃ valād vardhayataḥ pālyāṃ vāyuḥ prakupyati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
unmādaḥ saK​H utpātaḥ sa A karṇṇaṃ
karṇṇaṃ
K​H
om. A
valād vardhayataḥvalād vardhayataḥvalād varddhayataḥK​H
balādvardhayataḥ
A
pālyāṃK karṇaṃ pālyāṃ A pālyā H
cf. 1938 ed. 4.25.8
sakaphaṃ prāpya kurute śophaṃ stavdhamavedanaṃ |
sovamanthaḥ sakaṇḍūko vidāruḥ kaphavātajaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sakaphaṃsakaphamK​H gṛhītvā sakaphaṃ A prāpyaK​H om. A kuruteK​H kuryā A śophaṃK​H c chophaṃ A stavdhamavedanaṃstavdhamavedanaṃK tadvarṇavedanam | A stabdhamavedanaṃ || H sovamanthaḥ
sovamanthaḥ

sovamanthaḥ
K​H

unmanthakaḥ
A
sakaṇḍūkoA​Kpc​H saṇḍūko Kac vidāruḥvidāruḥK​H vikāraḥ A
cf. 1938 ed. 4.25.9
vardhamāne tu durviddha kaṇḍūdāharujānvitaḥ
śopho bhavati pākaś ca tridoṣo duḥkhavarddhanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vardhamāne tuvarddhamāne tuK​H vardhamāne ya A durviddhaK dā karṇe A durvviddhaḥ H kaṇḍūdāharujānvitaḥKac​H kaṇḍūdāharuganvitaḥ | A kaṇḍūdāharujānvitaḥ |pi Kpc tridoṣotridofolio 120vṣoK​H tvakstho 'sau A
cf. 1938 ed. 4.25.10
kaphāsṛkkrimayaḥ kruddhāḥ sarṣapābhāvicāriṇaḥ |
kurvanti pālyāṃ srāviṇyaḥ kaṇḍūdāharujānvitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphāsṛkkrimayaḥK​H kaphāsṛkkṛmayaḥ A kruddhāḥkruddhāḥK​H kuryuḥ A sarṣapābhāvicāriṇaḥK​Hpc sarṣapābhā vikāriṇīḥ | A sarṣapāvicāriṇaḥ | Hac kurvanti
kurvanti

kurvvanti
K​H
om. A
pālyāṃK​H om. A srāviṇyaḥK​H
srāviṇīḥ
A
kaṇḍūdāharujānvitāḥK piḍakāḥ pālyāṃ kaṇḍūdāharuganvitāḥ || A kaṇḍūdāharajānvitāḥ | H
cf. 1938 ed. 4.25.11
kaphāsṛkkrimisambhūtaḥ sa visarpānvinatas tanuḥ |
lihet saśaṣkuliṃpāliṃ parilehīti sa smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphāsṛkkrimisambhūtaḥ saK​H kaphāsṛkkṛmisaṃbhūtaḥ sa A visarpānvinatasK visarpannita A visarpānvitas H tanuḥK​H stataḥ | A lihet saśaṣkuliṃpāliṃ
lihet saśaṣkuliṃpāliṃ
K

lihyāt saśaṣkulīṃ pālīṃ
A

lihet saṣaṣkuliṃpālim
H
cf. 1938 ed. 4.25.12
pālyāmayā hy amī ghorā narasyā
mithyāhāravihārasya pāliṃ hiṃsyur upekṣitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
narasyā mithyāhāravihārasyanarasyāpratikāriṇaḥ |
mithyāhāravihārasya
narasyāpratikāriṇaḥ |
mithyāhāravihārasya
em.
narasyāpratikāriṇaḥ mithyāhāravihārasyanarasyāpratikāriṇaḥ |
mithyāhāravihārasya
narasyāpratikāriṇaḥ |
mithyāhāravihārasya
A​K
narasyāpratikāraṇaḥ ||
mithyāhāravihārasya
H
hiṃsyurA​K hisyu H upekṣitāḥA​K rupekṣitāḥ | H
cf. 1938 ed. 4.25.13
tasmād āśu bhiṣak teṣu snehādikramamācaret |
tathābhyaṅgaparīṣekapradehāsṛg vimokṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehādikramamācaret | tathābhyaṅgaparīṣekapradehāsṛg vimokṣaṇaṃsnehādikramamācaret |
tathābhyaṅgaparīṣekapradehāsṛg vimokṣaṇaṃ
snehādikramamācaret ||
tathābhyaṅgaparīṣekapradehāsṛg vimokṣaṇaṃ
K​H
snehādikramamācaret |
tathā 'bhyaṅgaparīṣekapradehāsṛgvimokṣaṇam ||
A
cf. 1938 ed. 4.25.14
sāmānyato viśeṣāc ca vakṣyāmyabhyañjanaṃ prati |
kharamaṃḍariyaṣṭyāhvasaindhavāmaradārubhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kharamaṃḍariyaṣṭyāhvasaindhavāmaradārubhiḥ
kharamaṃḍariyaṣṭyāhvasaindhavāmaradārubhiḥ
K

kharamañjariyaṣṭyāhvasaindhavāmaradārubhiḥ ||
A

kharamañjariyaṣṭyāhvā saindhavāmaradārubhiḥ |
H
cf. 1938 ed. 4.25.15
supiṣṭaiḥ sāśvagandhaiś ca mūlakāvalgujāphalaiḥ |
sarpistailavasāmajjāmadhūcchiṣṭāni cāharet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāśvagandhaiś caA​K sāśvagandhaiśca H mūlakāvalgujāphalaiḥmūlakāvalgujāphalaiḥK​H mūlakāvalgujaiḥ phalaiḥ | A sarpistailavasāmajjāmadhūcchiṣṭāni
sarpistailavasāmajjāmadhūcchiṣṭāni
K

sarpistailavasāmajjamadhūcchiṣṭāni
A

sarppistailaṃṃ vasāmajjāmadhūcchiṣṭāni
H
cāharetK​H pācayet || A
cf. 1938 ed. 4.25.16
sakṣīrāṇy atha taiḥpāliṃ pradihyāt paripoṭake |
mañjiṣṭhātilayaṣṭyāhvasārivotpalapadmakaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sakṣīrāṇy athaem. sakṣīrāṇyatha A​K​H mañjiṣṭhātilayaṣṭyāhvasārivotpalapadmakaiḥ
mañjiṣṭhātilayaṣṭyāhvasārivotpalapadmakaiḥ
A​K

mañjiṣṭhātilayaṣṭyāhvā śārivotpalapadmakaiḥ |
H
cf. 1938 ed. 4.25.17
salodhraiḥ sakadamvaiś ca valājamvvāmrapallavaiḥ |
siddhaṃ dhānyāmvlasaṃyuktaṃ tailamutpādanāśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
salodhraiḥK​H sarodhraiḥ A sakadamvaiś caK​H sakadambaiś ca A valājamvvāmrapallavaiḥvalājamvvāmrapallavaiḥvalājamvvāmrapallavaiḥ ||K​H balājambvāmrapallavaiḥ | A dhānyāmvlasaṃyuktaṃK dhānyāmlasaṃyuktaṃ A​H tailamutpādanāśanaṃK​H tailamutpātanāśanam || A
cf. 1938 ed. 4.25.18
tālapatryaśvagandhābhyāṃ saindhavāvalgujāphalaiḥ |
tailaṃ kulīragodhābhyāṃ vasayā saha sādhitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tālapatryaśvagandhābhyāṃtālapatryaśvagandhābhyāṃK​H tālapatryaśvagandhārkabākucīphala A saindhavāvalgujāphalaiḥK​H saindhavaiḥ | A sādhitaṃK​H pācitam || A
cf. 1938 ed. 4.25.19
saralālāṅgalībhyāñ ca hitam unmanthanāśanaṃ |
athāśmantakajamvvāmrapatrakvāthaniṣecitāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hitamK hita A​H unmanthanāśanaṃK munmanthanāśanam | A mutmanthanāśanaḥ || H athāśmantakajamvvāmrapatrakvāthaniṣecitāṃ
athāśmantakajamvvāmrapatrakvāthaniṣecitāṃ
K

tathā 'śmantakajambvāmrapatrakvāthena secanam ||
A

athāśmantakajamvvāmra patrakvāthaniṣevitāṃ |
H
cf. 1938 ed. 4.25.20
prapauṇḍīrīkamadhukamañjiṣṭhaṃ rajanīkṛtaiḥ |
cūrṇṇair durgandhanai pālintailāktām avacūrṇṇayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prapauṇḍīrīkamadhukamañjiṣṭhaṃprapauṇḍīrīkamadhukamañjiṣṭhaṃK prapauṇḍarīkamadhukamañjiṣṭhā A prapauṇḍarīkamadhukamañjiṣṭhaṃ H rajanīkṛtaiḥK​H rajanīdvayaiḥ | A durgandhanaiK udvartanaiḥ A durggandhane H pālintailāktām avacūrṇṇayetpālintailāktāmavacūrṇṇayet |pāliṃ tailāktāmavacūrṇṇayet |em. pālīṃ tailāktāmavacūṇayet || A pālintailāktāmavacūrṇṇayet pālintailāktāmavacūrṇṇayet |pāliṃ tailāktāmavacūrṇṇayet | K​H
cf. 1938 ed. 4.25.21
cūrṇṇair viḍaṅgalākṣābhyāṃ tailaṃ paktvāvacārayet |
svinnāṃ gomayaniḥpiṇḍaiḥ pradihyāt parihike |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cūrṇṇairK lākṣā A cūrṇṇai H viḍaṅgalākṣābhyāṃviḍaṅgalākṣābhyāṃK viḍaṅgakalkena A rvviḍaṅgalākṣābhyān H paktvāvacārayet | svinnāṃpaktvāvacārayet |
svinnāṃ
K
paktvā 'vacārayet |
svinnāṃ
A
pakvāvacārayet ||
svinnāṃ
H
gomayaniḥpiṇḍaiḥK​H gomayapiṇḍena A pradihyāt parihikepradihyāt parilehike ||pradihyāt parilehike |pradihyāt parilehike |em. pradihyāt parilehike pradihyāt parilehike ||pradihyāt parilehike |pradihyāt parilehike | A​K​H
cf. 1938 ed. 4.25.22
kṛṣṇair viḍaṅger athavā praratrīmūtrapeṣimaiḥ |
karaṇjeṅgudibījair vā kuṭajāragvadhāyutaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛṣṇairK piṣṭair A kṛṣṇai H viḍaṅgerK viḍaṅgair A rvviḍaṅgair H praratrīmūtrapeṣimaiḥ praratrīmūtrapeṣimaiḥ | K trivṛcchyāmārkasaṃyutaiḥ | A parattrīmūtrapeṣimaiḥ || H karaṇjeṅgudibījair vā
karañjeṅgudibījair vā

karaṇjeṅgudibījair vā
A​K

karañjaiṅgudivījair vvā
H
cf. 1938 ed. 4.25.23
sarvair vā sārṣapaṃ tailaṃ siddhaṃ maricasaṃyutaiḥ |
sanimvapatrairabhyaṅge madhucchiṣṭānvito hitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvair vāsarvvair vāA​H sarvairvā K maricasaṃyutaiḥK​H maricasaṃyutam | A sanimvapatrairabhyaṅge
sanimvapattrairabhyaṅge
H

sanimbapatrair abhyaṅge
A

sanimvapatrair abhyaṅge
K
madhucchiṣṭānvitoK madhūcchiṣṭānvitaṃ A madhūcchiṣṭānvito H hitaḥhitaḥK​H hitam || A
cf. 1938 ed. 4.25.24
vyādhikliṣṭāsu pālīṣu tanvīṣu kaṭhināsu ca |
puṣṭyartham mārdavārthañ ca kuryād abhyañjanaṃ śubhaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyādhikliṣṭāsuK​H om. A tanvīṣutanvīṣuK​H vyādhiyuktāsu tanvīṣu A puṣṭyartham
puṣṭyartham
K​H

puṣṭyārthaṃ
A
śubhaṃK​H tvidam || A
cf. 1938 ed. 4.25.25
lopākānūpajāmajjāvasātailaṃ navaṃ ghṛtaṃ |
daśakṣīraṃ pacet samyagāvāpya madhuraṃgaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lopākānūpajāmajjāvasātailaṃlopākānūpajāmajjāvasātailaṃK​H lopākānūpamajjānaṃ vasāṃ tailaṃ A daśakṣīraṃ
daśakṣīraṃ

daśakṣīram
K​H
om. A
pacet samyagāvāpyaK
paceddaśaguṇaṃ kṣīramāvāpya
A
pacet samyagbhāvāpya H
cf. 1938 ed. 4.25.26
apāmārgāśvagandhā ca tathā lākṣārasaṃ śubhaṃ |
atha siddhañ ca pūtañ ca svanuguptan nidhāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apāmārgāśvagandhā caapāmārggāśvagandhā caK​H apāmārgāśvagandhe ca A atha
atha
K​H

ta
A
siddhañ caK​H tsiddhaṃ pa A pūtañ caK​H ripūtaṃ ca A
cf. 1938 ed. 4.25.27
tenābhyañjāt sadā pāliṃ susvinnām atimarditāṃ |
etena pālyo vardhante nirujā nirupadravāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tenābhyañjāt sadāK​H tenābhyañjyāt sadā A pāliṃK​H pālīṃ A susvinnāmA​K susvinnā H atimarditāṃK timarditām | A mabhimardditāṃ || H nirujāK​H nirujo A nirupadravāḥA​K nirupadravā | H
cf. 1938 ed. 4.25.28
mṛdvyaḥ puṣṭāḥ samāḥ snigdhā jāyante bhūṣaṇakṣamāḥ ||
nīlīpatraṃbhṛṅgarajorjunatvaktṛphalācūrṇṇaṃ sāhacarañ ca puṣpaṃ |
śyāmāpuṣpaṃ kṛṣṇapiṇḍītakañ ca sūkṣmañcūrṇṇaṃ sukṛtaṃ yāvad etat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛṣṇapiṇḍītakañ… eta om. A
nīlīpatraṃbhṛṅgarajorjunatvaktṛphalācūrṇṇaṃ
nīlīpatraṃbhṛṅgarajorjunatvaktṛphalācūrṇṇaṃ
Kpc

nīlīdalaṃ bhṛṅgarajo 'rjunatvak piṇḍītakaṃ kṛṣṇamayor ajaś ca |
bījodbhavaṃ
A

nīlīpatraṃbhṛṅgarajorjunatvaphalācūrṇṇaṃ
Kac

nīlīpatraṃ bhṛṅgarajo 'rjjunatvaktṛphalācūrṇṇaṃ
H
puṣpaṃpuṣpaṃ |K​H om. A śyāmāpuṣpaṃ
śyāmāpuṣpaṃ

śyāmāpuṣpaṅ
K​H
puṣpaṃ A
sūkṣmañcūrṇṇaṃsūfolio 121rkṣmañcūrṇṇaṃK śūkṣmañcūrṇṇaṃ H yāvad etatem. yāvadetat | K yāvadeva || H
cf. 1938 ed. 4.25.29
tāvān deyaḥ kardamaḥ paṅkaṣaṇḍāt | paktañcaitat sthāpayellohakumbhyāṃ |
paced etat tilatailena sārdhaṃ datvā kvāthaṃ triphalāmārkavābhyāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
t… sthāpayellohakumbhyāṃ om. A d… datvā om. A
tāvānK​H ekīkṛtaṃ sarvam idaṃ pramāya paṅkena tulyaṃ nalinībhave A deyaḥK​H na |
saṃ
A
kardamaḥkarddamaḥK​H yojya pa A paṅkaṣaṇḍāt | paktañcaitat sthāpayellohakumbhyāṃpaṅkaṣaṇḍāt | paktañcaitat sthāpayellohakumbhyāṃK kṣaṃ kalaśe nidhāya A paṅkaṣaṇḍāt pakvañcaitat sthāpayel lohakumbhyāṃ | H paced etat tilatailena
paced etat tilatailena
H
lauhe vipace A
pacedetat tilatailena
K
kvāthaṃkvāthanK​H miśraṃ rasena bhṛṅ A triphalāmārkavābhyāṃtriphalāmārkkavābhyāṃK​H gatriphalābhavena |
āsannapāke ca parīkṣaṇārthaṃ patraṃ balākābhavam ākṣipec ca ||
A
cf. 1938 ed. 4.25.30
māsādūrdhvaṃ mrakṣaṇenaiva tailaṃ kuryād etat palitaṃ snigdhanīlaṃ ||
jamvūpuṣpakārśmarīpārthivañ ca sairīyakaṃ tri
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… kuryā om. A
māsādūrdhvaṃK māsādūrddham H kuryād etat palitaṃkuryād etat palitaṃH kuryādetat palitaṃ K snigdhanīlaṃK​H laṃ A jamvūpuṣpakārśmarīpārthivañ ca
jamvūpuṣpakārśmarīpārthivañ ca
K
vipaced vimiśraṃ ra A
jamvūpuṣpaṃ kāśmarīpārthivañ ca
H
sairīyakaṃK​H sena bhṛṅga A triK triphalābhavena| āsannapāke ca parīkṣaṇārthaṃ patraṃ balākābhavamākṣipecca|| A triphalā karddamañ ca || H
cf. 1938 ed. 4.25.31
dvauvarṣābhūśārivākaṇṭakāryau nīlāstilāsrotajañcotpalañ ca |
āyaścūrṇṇañcūtapakvasya majjā yaṣṭyāhvāyaṃ mārkavo modayantī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… modayantī om. A
nīlāstilāsrotajañcotpalañ caK nīlāstilāsrotrajañcotpalañ ca | H
cf. 1938 ed. 4.25.32
kāsīsamagryaṃ sāraś cāsanasya varāhasāhvasya phalañ ca pāṇḍūṃ |
bhāgān etāṃ kārṣikāṃ pīṣayitvā sārodakenāsanasyaiva vidvān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāsīsamagryaṃkāsīsamagryaṃKpc​H sairīyajambvarjunakāśmarījaṃ puṣpaṃ tilānmārkavacūtabīje |
punarnave kardamakaṇṭakāryau kāsīsapiṇḍītakabīja
A
kāsīsamagryaṃ sa Kac
sāraśK​H sāram || A cāsanasyaK​H om. A varāhasāhvasyaK​H om. A phalañ caphalañ caK​H om. A pāṇḍūṃK om. A pāṇḍuṃ | H bhāgān etāṃ
bhāgān etāṃ
K
om. A
bhāgānetā
H
kārṣikāṃK om. A n kārṣikā H pīṣayitvāK om. A n pīṣayitvā H sārodakenāsanasyaivaK​H om. A vidvānK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.25.33
kalkānetāṃ saptasaptāḍhakeṣu kṣārodakasyākṣatailasya bhāgaṃ |
datvā samyagcellohapātre sthitaṃ pūrvaṃ lohapātre daśāvahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kalkānetāṃ saptasaptāḍhakeṣukalkānetāṃ saptasaptāḍhakeṣuK phalatrayaṃ loharajo 'ñjanaṃ ca yaṣṭyāhvayaṃ nīrajasārive ca |
piṣṭvā 'tha sarvaṃ saha modayanty ā sārāmbha
A
kalkāne etān saptasaptāḍhakeṣu Hac kalkāne etān saptasuhyāsaptāḍhakeṣu Hpc
kṣārodakasyākṣatailasyaK sā bījakasaṃbhavena || A sārodakasyākṣatailasya H bhāgaṃK​H om. A datvā
datvā
K​H
om. A
samyagcellohapātresamyagvipacellohapātresamyag vipacellohapātreem. om. A samyagvipacellohapātresamyagvipacellohapātresamyag vipacellohapātre K​H sthitaṃ pūrvaṃsthitampūrvvaṃK​H om. A lohapātreK​H om. A daśāvahaṃK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.25.34
mṛdupākaṃ sādhitaṃ cāvatārya set pātre bījake vāyase vā |
naraḥ śuddho nasyam etat prayujyāt yathā vatsyāt saṃyato māsamekaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… māsamekaṃ om. A
set pātrenyaset pātreem. nyaset pātrenyaset pātre K​H bījakeK vījake H etat prayujyāt yathāK etat prayuñjet yathā H
cf. 1938 ed. 4.25.35
bhavec ca nityaṃ kṛsaropasevī bhuñjīta cānnaṃ māṣayūṣeṇa cāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavec caK​H pakvaṃ ca lauhe 'bhinave nidhāya nasyaṃ vidadhyāt pariśuddhakāyaḥ |
abhyaṅgayogaiś ca
A
nityaṃK​H ni A kṛsaropasevīkṛsaropasevīK​H yujyamānaṃ A cānnaṃK​H māṣān kṛśarāmatho A māṣayūṣeṇaK vā || A māsayūṣeṇa H cāpiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.25.36
māsādūrdhvaṃ tasya keśā bhavanti yāvajjīvaṃ mṛduvat svañjanābhaṃ |
bhavanty ete nendralupte ca keśāḥ | jarā cainaṃ sahasā nābhyapaiti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavanty… ke om. A
māsādūrdhvaṃK māsopari A om. H tasyaK ṣṭād ghanakuñjitāgrāḥ A māsādūrddhvan tasya H yāvajjīvaṃyāvajjīvamK​H om. A mṛduvat svañjanābhaṃK​H bhramarāñjanābhāḥ | A keśāḥkeśāK​H
keśās tathā
A
jarāK​H 'nye khalatau bhaveyurjarā na A nābhyapaitiK 'bhyupaiti || A nābhyupaiti | H
cf. 1938 ed. 4.25.37
balaṃ paraṃ cendriyāṇāṃ labheta sañjāyante nirvalīkañ ca vaktraṃ |
etat tailaṃ nāpriyāya pradeyaṃ rājñā deyaṃ kṛṣṇatailaṃ pradhāṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sañjāyante… va om. A
balaṃA​H valaṃ K cendriyāṇāṃcendriyāṇāṃK​H saṃbhavatīndiryāṇāṃ A labhetaK​H bhavec ca A etat tailaṃ
etat tailaṃ
K​H
valibhir vimuktam |
nākāmine 'nārthini nākṛtāya naivāraye tai
A
nāpriyāyaK​H la A pradeyaṃK​H midaṃ pradeyam || A rājñārājñāK om. A rājñe H deyaṃK​H om. A kṛṣṇatailaṃkṛṣṇatailamK​H om. A pradhāṇaṃK om. A pradhānaṃ || H
cf. 1938 ed. 4.25.38
maniḥśilā haritālaṃ haridre lākṣārodhraṃ gairiko varṇṇakaś ca |
surāṣṭrajākuṣṭhamañjiṣṭhakalkāḥ sapattaṅgārocanā kuṅkumaś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
maniḥśilāK lā A manaḥśilā H haritālaṃK​H kṣā rodhraṃ dve A lākṣārodhraṃlākṣārodhraṃK śilāle kuṣṭhaṃ nāgaṃ A lākṣālodhraṃ H gairikoK​H gair ikā A varṇṇakaś caK​H varṇakāś ca | A surāṣṭrajākuṣṭhamañjiṣṭhakalkāḥ
surāṣṭrajākuṣṭhamañjiṣṭhakalkāḥ

surāṣṭrajākuṣṭhamañjiṣṭhakalkāḥ
K​H

mañjiṣṭhogrā syāt surāṣṭrodbhavā
A
sapattaṅgārocanāsapataṅgārocanāK​H ca pattaṅgaṃ vai rocanā A kuṅkumaśK cāñjanaṃ A kuṅkumañ H
cf. 1938 ed. 4.25.39
suvarṇṇāhvāpāṇḍupatraṃ vaṭasya kāleyakaṃ padmakaṃ padmamadhyaṃ |
kūcandanaṃ candanaṃ pāratañ ca kākolyādiḥkṣīrapiṣṭaś ca sarvaḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
suvarṇṇāhvāpāṇḍupatraṃsuvarṇṇāhvāpāṇḍupatraṃsuvarṇṇāhvāpāṇḍupatramK​H hemāṅgatvak pāṇḍupatraṃ A kāleyakaṃkāleyakamK​H kālīyaṃ syā A padmakaṃpadmakamK​H t padmakaṃ A kūcandanaṃ
kūcandanaṃ
K

raktaṃ śvetaṃ
A

kū
H
pāratañ caK​H pāradaṃ ca A sarvaḥK vargaḥ || A sarvva H
cf. 1938 ed. 4.25.40
vasāmajjā madhūṃcchiṣṭaṃ ghṛtañ ca dugdhaṃ kvāthaḥ kṣīriṇāñ ca drumāṇāṃ |
etat sarvam pakvam ekadhyatas tu mukhābhyaṅge sarpir uktaṃ pradhānaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vasāmajjāKpc​H medo majjā A savasāmajjā Kac madhūṃcchiṣṭaṃK sikthakaṃ go A madhūcchiṣṭaṃ H ekadhyatas tuekadhyatas tuK​H aikadhyatas tu A mukhābhyaṅgeK​H vaktrābhyaṅge A uktaṃA​K ukta H
cf. 1938 ed. 4.25.41
hanyād vyaṅgaṃ nīlikāṃ ca pravṛddhāṃ vaktrejātāḥ piṭakāyāś ca kāścit |
padmākāraṃ nirvalīkañ ca vaktraṃ kuryād etat pīnagaṇḍaṃ manojñaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hanyād vyaṅgaṃA​K hanyād vyaṅgā H nīlikāṃ canīlikāñ caK​H nīlikāṃ cā A pravṛddhāṃK​H tivṛddhāṃ A piṭakāyāś caK​H sphoṭikāś cāpi A kāścit | padmākāraṃkāścit |
padmākāraṃ
kāścit |
padmākāran
K​H
kāś cit |
padmākāraṃ
A
cf. 1938 ed. 4.25.42
rājñāmetad yoṣitān cāpi teṣāṃ kuryād vaidyas tat samānāñ ca nityam
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rājñāmetad yoṣitān cāpirājñāmetad yoṣitān cāpiK rājñām etad yoṣitāṃ cāpi A rājñām etad yoṣitām vāpi H teṣāṃK​H nityaṃ A kuryād vaidyasA​K kuryā H tat samānāñtat samānāṃA​K om. H caK nṛṇāṃ ca |
kuṣṭhaghnaṃ vai sarpiretat pradhānaṃ yeṣāṃ pāde santi vaipādikāś ca ||
A
d e vaidyas tat samānāñ ca H
nityamK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. harīkakīcūrṇamariṣṭapatraṃ cūtatvacaṃ dāḍimapuṣpavṛntam |
patraṃ ca dadyān madayantikāyā lepo 'ṅgarāgo naradevayogyaḥ ||
A
iti cikitsāsthāna || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
itiH iti suśrutasaṃhitāyāṃ A iti || ci || ❈ || K cikitsāsthāna || ❈em. cikitsāsthāne miśrakacikitsitaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ ||25 || A om. K cikitsā H

[Adhyāya 26]

cf. 1938 ed. 4.26.1
athātaḥ kṣīṇavalīyaṃ vyājīkaraṇacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīṇavalīyaṃkṣīṇavalīyaṃK​H kṣīṇabalīyaṃ A vyājīkaraṇacikitsitaṃK​H vājīkaraṇacikitsitaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.26.3
kalasyodagravayaso vyājīkaraṇasevinaḥ |
sarveṣv ṛtuṣv aharahaḥ vyavāyo na nivāritaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kalasyodagravayasoK​H kalyasyodagravayaso A vyājīkaraṇasevinaḥK vājīkaraṇasevinaḥ | A vyājīkaraṇasevinaḥ ḥ| H aharahaḥaharaharK​H ahar ahar A nivāritaḥA​Kpc​H nivātaritaḥ | Kac
cf. 1938 ed. 4.26.4
strīṣv akṣaryyaṃ mṛgayatāṃ vṛddhānāñ ca riraṃsatāṃ |
klīvāṇām alpaśukrāṇāṃ strīṣu kṣīṇāś ca ye narāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vṛ om. A
akṣaryyaṃakṣaryyaṃK akṣāryyam H vṛddhānāñ cavṛddhānāñ caK​Hpc sthavirāṇāṃ A vṛ Hac riraṃsatāṃem. riraṃsūnāṃ strīṇāṃ vāllabhyam icchatām |
yoṣitprasaṅgāt kṣīṇānāṃ
A
rirāṃsatāṃ | K ddhānāñ riraṃśatāṃ | Hac ritaṃ satāṃ | riraṃśatāṃ | Hpc
klīvāṇām
klīvāṇām
K
klībānām A
klīvānām
H
alpaśukrāṇāṃK​H alparetasām || A strīṣuK​H om. A kṣīṇāś ca yeK​H om. A narāḥK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.26.5
vilāsinām arthavatāṃ rūpayauvanaśālināṃ |
nṛṇām vahvīpatīnāñ ca yogā vyajīkaro hitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vahvīpatīnāñ cavahvīpatīnāñ caK​H ca ba A yogāK​H hubhāryāṇāṃ yogā A vyajīkaroK vājīkarā A vyājīkaro H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sevamāno yad aucity ād vājīvāty arthavegavān |
nārīs tarpayate tena vājīkaraṇam ucyate ||
A
cf. 1938 ed. 4.26.7
bhojanāni ca citrāṇi pānāni vividhāni ca |
vācaḥ srotro nugāminyas tvaksukhasparśanāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhojanāni cabhojanāni caK​H bhojanāni vi A srotro nugāminyasem. śrotrānugāminyas A srotronugāminyas K srotonugāminyas H tvaksukhasparśanāniK​H tvacaḥ sparśasukhās A caK​H tathā || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yāminī sendutilakā kāminī navayauvanā |
gītaṃ śrotramanohāri tāmbūlaṃ madirāḥ srajaḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.26.9
gandhān manojñaṃ rūpāṇi citrāṇy upavanāni ca |
manasaś cāpratīvāto vyājīkurvanti mānavaṃ |
tais tair bhāvair ahṛdyais tu riraṃsor manasi kṣate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gandhān manojñaṃK​H gandhā manojñā A cāpratīvātocāpratīvātoK​H cāpratīghāto A vyājīkurvantivyājīkurvvantiK​H vājīkurvanti A
cf. 1938 ed. 4.26.10
dhvajaḥ pataty adho nṛṇāṃ klaivyaṃ samupajāyate |
annair amlvauṣṇalavaṇair atimātropasevitaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhvajaḥK​H dveṣyastrīsaṃ A patatyK​H prayogā A adhoK​H c ca A nṛṇāṃK​H om. A klaivyaṃK​H klaibyaṃ A samupajāyateK​H tan māna A annair
annair
K​H
saṃ smṛ A
amlvauṣṇalavaṇairK tam |
kaṭukāmloṣṇalavaṇair
A
amtvoṣṇalavaṇair H
cf. 1938 ed. 4.26.11
saumyadhātukṣayo dṛṣṭaḥ klaivyaṃ tad aparaṃ smṛtaṃ |
ativyavāyaśīlo vā na ca vyājīkriyārataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
klaivyaṃklaivyanK​H klaibyaṃ A ativyavāyaśīlo vā na ca
ativyavāyaśīlo vā na ca
K​H

ativyavāyaśīlo yo na ca
A
vyājīkriyārataḥvyājīkriyārataḥK​H vājīkriyārataḥ || A
cf. 1938 ed. 4.26.12
dhvajabhaṅgam avāpnoti saśukrakṣayahetukaṃ |
meḍhrarogeṇa mahatā marmcachedena vā punaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saśukrakṣayahetukaṃK​H tacchukrakṣayahetukam | A meḍhrarogeṇa
meḍhrarogeṇa

meḍhrarogeṇa
K​H

mahatā meḍhrarogeṇa
A
mahatāK​H om. A marmcachedena vāmarmmachedena vāK marmacchedena vāmarmmachedena vā A​H
cf. 1938 ed. 4.26.13
klivyaṃ caturtham bhavati nṛṇāṃ puṃstvopaghātajaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
klivyaṃK​H klaibyam eta A caturthamK​H c caturthaṃ A bhavatiK​H syān A nṛṇāṃK​H nṝṇāṃ A puṃstvopaghātajaṃK​H puṃstvopaghātajam |
janmaprabhṛti yaḥ klībaḥ klaibyaṃ tat sahajaṃ smṛtam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. balinaḥ kṣubdhamanaso nirodhād brahmacaryataḥ |
ṣaṣṭhaṃ klaibyaṃ mataṃ tat tu kharaśukranimittajam ||
A
cf. 1938 ed. 4.26.15
asādhyaṃ sahajaṃ klaivyaṃ marmacchedāc ca yad bhavet |
sādhyānām avaśiṣṭānāṃ kāryo vyājīkaro vidhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
klaivyaṃK​H klaibyaṃ A avaśiṣṭānāṃK​H itareṣāṃ tu A vyājīkarovyājīkaroK​H om. A vidhiḥK​H hetuviparyayaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.26.16
tilamāṣavidārīṇāṃ śālīnāṃ cūrṇṇam eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tilamāṣavidārīṇāṃK​H vidhir vājīkaro yas tu taṃ pravakṣyāmy ataḥ param |
tilamāṣavidārīṇāṃ
A
caK​H vā || A
cf. 1938 ed. 4.26.17
rasair ikṣurasair vāpi marditaṃ saindhavānvita |
varāhamedasā yuktaṃ ghṛtenotkārikāṃ pacet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasairK​H pauṇ A ikṣurasairK​H ḍrakekṣurasai A vāpivvāpiK​H rārdraṃ A saindhavānvitasaindhavānvitam |saindhavānvitaṃ ||K saindhavānvitam saindhavānvitam |saindhavānvitaṃ || A​H yuktaṃK​H yuktāṃ A ghṛtenotkārikāṃA​K ghṛtenotkārikam H
cf. 1938 ed. 4.26.18
tāṃ bhakṣayitvā gaccheyuḥ puruṣaḥ ṣaṣṭhim aṅganāṃ ||
vastrāṇḍasiddhapayasi bhāvitā na sakṛt tilāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gaccheyuḥK​H om. A ṣaṣṭhimK​H gacchet tu prama A aṅganāṃK​H dāśatam | A vastrāṇḍasiddhapayasi
vastrāṇḍasiddhapayasi
K

bastāṇḍasiddhe payasi
A

vastrāṇḍasiddhaṃ payasi
H
sakṛt tilāṃsakṛttilāṃ |sakṛttilāṃ |em. sakṛt tilān || A sakṛttilāṃ sakṛttilāṃ |sakṛttilāṃ | K​H
cf. 1938 ed. 4.26.19
śiśumāravasāpakvā tais tilaiḥ śaṣkulīśubhāṃ |
yaḥ khādet sa pumāṃ gacchet strīṇāṃ śatam apūrvavat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śiśumāravasāpakvā taisśiśumāravasā pakvā taisK śiśumāravasāpakvāḥ A śiśumāravasāpakva tais H tilaiḥK​H om. A śaṣkulīśubhāṃ | yaḥśaṣkulīśubhāṃ |
yaḥ
K
śaṣkulyastistailaiḥ kṛtāḥ |
yaḥ
A
śaṣkulīśubhāḥ ||
yaḥ
H
khādet saK​H svādet sa A pumāṃpumāṃK pumā A​H gacchet strīṇāṃK n gacchet strīṇāṃ A​H
cf. 1938 ed. 4.26.20
pippalīlavaṇaupetau vastāṇḍau kṣīrasarpiṣi |
sādhitau bhakṣayed yas tu sa gacchet pramadāśataṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pippalīlavaṇaupetauK pippalīlavaṇopete A pippalīlavaṇopetau H vastāṇḍauK​H bastāṇḍe A sādhitau
sādhitau
K​H

sādhite
A
cf. 1938 ed. 4.26.21
māṣapippaliśālīnāṃ yavagodhūmayos tathā |
cūrṇṇabhāgaiḥ samais tais tu ghṛte pūpalikāṃ pacet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṣapippaliśālīnāṃK​H pippalīmāṣaśālīnāṃ A samais tais tuA​K samastais tu H
cf. 1938 ed. 4.26.22
tāṃ bhakṣayitvā pītvā ca śarkarāmadhuram payaḥ |
naraś caṭakavad gacched daśavārān nirantaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pītvā caK​H pītvā tu A
cf. 1938 ed. 4.26.23
cūrṇṇaṃ vidāryāḥ sakṛtaṃ svarasenaiva bhāvitaṃ |
sarpiḥkṣaudrayutaṃ līḍhvā daśanāryodhirohita ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cūrṇṇaṃcūrṇṇamK​H om. A sakṛtaṃsakṛtaṃK sukṛtaṃ A​H svarasenaivaK​H cūrṇaṃ svarasenaiva A sarpiḥkṣaudrayutaṃ
sarpiḥ kṣaudrayutaṃ

sarppiḥkṣaudrayutaṃ
K​H

sarpirmadhuyutaṃ
A
daśanāryodhirohitaK daśa strīr adhigacchati || A daśanāryo 'dhirohitaḥ || H
cf. 1938 ed. 4.26.24
evam āmalakaṃ cūrṇṇaṃ svarasenaiva bhāvitaṃ |
śarkarāmadhusarpirbhir yuktaṃ līḍhvā payaḥ pivet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkarāmadhusarpirbhir
śarkarāmadhusarpirbhir
K

śarkarāmadhusarpibhir
A

śarkkarāmadhusarppirvbhir
H
pivetK​H pibet || A
cf. 1938 ed. 4.26.25
etenāśītivarṣo pi yuveva parihṛṣyati ||
pippalīlavaṇaupetau vastāṇḍau ghṛtasādhitau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
etenāśītivarṣoetenāśītivarṣoetenāśīti varṣoA​K​Hac etenāśītivarṣāyur bhavec ca varṣo Hpc yuvevaA​K yute ca H pippalīlavaṇaupetau
pippalīlavaṇaupetau
K

pippalīlavaṇopete
A

pippalīlavaṇopetau
H
vastāṇḍauvastāṇḍauK​H bastāṇḍe A ghṛtasādhitauK​H ghṛtasādhite || A
cf. 1938 ed. 4.26.26
śiśumārasya vā khādet tau tu vyājīkarau bhṛśaṃ ||
kulīrakūrmanakrāṇām aṇḍāny evaṃ tu bhakṣayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
khādet tau tuK​H khādet te tu A vyājīkarauvyājīkarauK​H vājīkare A
cf. 1938 ed. 4.26.27
mahiṣarṣabhavastānām pivec chukrāṇi vānaraḥ ||
aśvatthaphalamūlatvaṃ chuṅgasiddham payo 'pi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahiṣarṣabhavastānāmH mahiṣarṣabhabastānāṃ A mahiṣarṣabha K pivec chukrāṇipivec chukrāṇiH pibec chukrāṇi A om. K vānaraḥvā naraḥA​H om. K aśvatthaphalamūlatvaṃ
aśvatthaphalamūlatvaṅ
H

aśvatthaphalamūlatva
A
om. K
chuṅgasiddhamchuṅgasiddhamH kśuṅgāsiddhaṃ A om. K payopayoA​H om. K 'pipiH naraḥ || A om. K vāH om. A​K
  • At this point, three folios of witness K are missing, covering 4.26.27-4.29.12.
cf. 1938 ed. 4.26.28
pītvā saśarkkarākṣaudraṃ kuliṅga iva hṛṣyati ||
vidārīmūlakalkan tu sritena payasā naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidārīmūlakalkan tu
vidārīmūlakalkan tu
H

vidārimūlakalkaṃ tu
A
sritenasritenaH śṛtena A
cf. 1938 ed. 4.26.29
udumvararasam pītvā vṛddho 'pi taruṇāyate ||
māṣāṇām palam ekan tu saṃyuktam madhusarppiṣā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
udumvararasamH uḍumbarasamaṃ A madhusarppiṣāH kṣaudrasarpiṣā || A
cf. 1938 ed. 4.26.30
tiṃ līḍhvānupivet kṣīraṃ tena vyājībhavet naraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tiṃH avalihya payaḥ A līḍhvānupivet kṣīraṃlīḍhvānupivet kṣīraṃH pītvā A vyājībhavet naraḥvyājī bhavet naraḥH vājī bhaven naraḥ |
kṣīrapakvāṃs tu godhūmān ātmaguptāphalaiḥ saha ||
A
cf. 1938 ed. 4.26.31
nakramūṣikamaṇḍūkacaṭakāṇḍakṛtaṃ ghṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nakramūṣikamaṇḍūkacaṭakāṇḍakṛtaṃH śītān ghṛtayutān khādet tataḥ paś cāt payaḥ pibet |
nakramūṣikamaṇḍūkacaṭakāṇḍakṛtaṃ
A
cf. 1938 ed. 4.26.32
pādābhyaṅgena kurute vyājībhūmin tu na spṛśet ||
yāvan na spṛśate bhūmin tāvad gacchen nirantaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyājībhūmin tu navyājī bhūmin tu naH balaṃ bhūmiṃ tu na A spṛśet || yāvan naspṛśet ||
yāvan na
H
spṛśet |
yāva
A
spṛśateH t spṛśati no A
cf. 1938 ed. 4.26.33
svayaṃ guptekṣurakayor vījapūrṇṇaṃ saśarkkaraṃ ||
dhāroṣṇena nara payaḥ pītvā payasā na kṣayaṃ vrajet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guptekṣurakayorguptekṣurakayoḥA guptekṣurakayo H vījapūrṇṇaṃem. phalacūrṇaṃ A rvvījapūrṇṇaṃ H dhāroṣṇena
dhāroṣṇena
A​Hpc

dhāroṣṇe
Hac
naraHpc na A​Hac payaḥH raḥ A
cf. 1938 ed. 4.26.34
uccaṭācūrṇṇam apy eva kṣīreṇottamam ucyate ||
śatāvary uccaṭācūrṇṇam payaḥ medo sukhārthinā |
svayaṃguptāphalayutaṃ māṣayūṣam pivet naraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… u om. A te… uccaṭācūrṇṇam om. Hac payaḥ… sva om. Hac
ucyateHpc ucya Hac śatāvary uccaṭācūrṇṇamem.
śatāvaryuccaṭācūrṇṇam
Hpc
payaḥem. peyam A te || Hac peyapayaḥ Hpc medoHpc evaṃ A sukhārthināHpc balārthinā | A svayaṃguptāphalayutaṃ

svayaṃguptāphalayutaṃ

svayaṃguptāphalayutaṃ
H

svayaṃguptāphalair yuktaṃ
A
māṣayūṣamH māṣasūpaṃ A pivet naraḥH piben naraḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. guptāphalaṃ gokṣurakāc ca bījaṃ tathoccaṭāṃ gopayasā vipācya |
khajāhataṃ śarkarayā ca yuktaṃ pītvā naro hṛṣyati sarvarātram ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. māṣān vidārīm api soccaṭāṃ ca kṣīre gavāṃ kṣaudraghṛtopapannām |
pītvā naraḥ śarkarayā suyuktāṃ kuliṅgavad dhṛṣyati sarvarātram ||
A
cf. 1938 ed. 4.26.37
gṛṣṭīnāṃ vṛddhavatsānāṃ māṣacūrṇṇabhṛtāṅgavāṃ |
yat kṣīran tat praśansanti balakāmeṣu jantuṣu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māṣacūrṇṇabhṛtāṅgavāṃH māṣaparṇabhṛtāṃ gavām | A balakāmeṣuA valakāmeṣu H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīramāṃsagaṇāḥ sarve kākolyādiś ca pūjitaḥ |
vājīkaraṇahetor hi tasmāt tut tu prayojayet ||
A
cf. 1938 ed. 4.26.39
ete vyājīkarā yogāḥ prītyapatyabalapradāḥ |
sevyā viśuddhāpacita viśuddhā paricita dehaiḥ kālādy apekṣayeti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyājīkarāH vājīkarā A prītyapatyabalapradāḥA prītyapatyavalapradāḥ | H viśuddhāpacitaHpc viśuddho A om. Hac viśuddhāH om. A paricitaH pacita A kālādyH kālā A apekṣayetiH dyapekṣayā || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ kṣīṇabalīyavājīkaraṇacikitsitaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ ||26 || A || cikitsāthaṃbhra || || || H

Adhyāya 27 (draft based on MS H)

cf. 1938 ed. 4.27.1
athātaḥ sarvvāvādhasaṃśamanīyaṃ rasāyanam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvāvādhasaṃśamanīyaṃH sarvopaghātaśamanīyaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.27.3
pūrvve vayasi madhye vā manuṣyasya rasāyanaṃ |
prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ snigdhaśuddhatanoḥ sadā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.27.4
aviśuddhaśarīrasya yukto rāsāyano vidhiḥ |
na bhāti vāsasi kliṣṭe raṅgayoga ivāhitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aviśuddhaśarīrasyaH nāviśuddhaśarīrasya A
cf. 1938 ed. 4.27.5
śarīrasyopaghātāya doṣajā mānasās tathā |
upadiṣṭopadeśena teṣāṃ vakṣyāmi vāraṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarīrasyopaghātāyaśarīrasyopaghātāyaH śarīrasyopaghātā ye A upadiṣṭopadeśena
upadiṣṭopadeśena
H

upadiṣṭāḥ pradeśeṣu
A
cf. 1938 ed. 4.27.6
śītodakam payaḥ kṣaudraṃ ghṛtamekaikaśo dviśaḥ |
triśaḥ samastam athavā prāk pītaṃ sthāpayed vayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ghṛtamekaikaśoH sarpirity ekaśo A samastamH samasta A athavāH mathavā A
cf. 1938 ed. 4.27.7
tatra viḍaṅgataṇḍulam āhṛtya yaṣṭīmadhukamadhuyuktaṃ yathābalaṃ śītatoyena upayuñjīta śītatoyaṃ cānupivet | aharahar mmāsan tad eva madhuyuktaṃ bhallātakakvāthena | drākṣākvāthena vā madhusaṃyuktaṃ | madhvāmalakarasābhyām vā | guḍūcīkvāthena vā | evam ete pañcaprayogā bhavanti | jīrṇṇe mudgayūṣeṇālavaṇena ghṛtaṃntam odanam aśnīyād iti ghṛtavantam odanam aśnīyāt | etaiḥ khalu durnnāmānaḥ kṣayaṃ yāntikrimayaś copaśāmyanti | grahaṇadhāraṇaśaktiś ca bhavati | māsi māsi ca prayoge varṣaśataṃ varṣaśataṃ āyuṣo 'bhivṛddhir vbhavati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viḍaṅgataṇḍulamH viḍaṅgataṇḍula A āhṛtyaH cūrṇamāhṛtya A yathābalaṃA yathāvalaṃ H śītatoyenaśītatoyenaH śītatoyeno A upayuñjītaH payuñjīta A cānupivet | aharaharH cānupibed evam aharahar A bhallātakakvāthenaH bhallātakakvāthena vā, A drākṣākvāthena vāH madhudrākṣākvā A madhusaṃyuktaṃH thayuktaṃ vā, A mudgayūṣeṇālavaṇenamudgayūṣeṇālavaṇenaH mudgāmalakayūṣeṇālavaṇenā A ghṛtaṃntamHpc om. A ghṛ Hac odanamHpc om. A taṃ Hac aśnīyād itiem. lpasnehena A om. Hac aśnīyāditi Hpc aśnīyāt | etaiḥH aśnīyāt; ete A khaluH svalva A durnnāmānaḥH rśāṃsi A kṣayaṃH kṣapa A yāntikrimayaś copaśāmyantiem. yanti, kṛmīn upaghnanti, A yāntikrimayaścopaśāmyanti | H grahaṇadhāraṇaśaktiś caH grahaṇadhāraṇaśaktiṃ ja A bhavatibhavati |H nayanti, A māsiH māse A māsi caH māse ca A varṣaśataṃH varṣaśata A āyuṣoH māyuṣo A 'bhivṛddhirA 'bhivṛddhi H vbhavatiem. bhavati || A rvbhavati || H
cf. 1938 ed. 4.27.8
viḍaṅgataṇḍuladroṇaṃ piṣṭapavanapiṣṭavadusvedya vigatakaṣāyaṃ susvinnam avatārya dṛśadi prapiṣṭamāyasyāṃ kumbhyāṃ madhūttarodakaṅ kṛtvā | bhasmarāśau prāvṛṣyabhyatarataś ca catu ro māsānnidadhyāt | varṣāvyavāye coddhṛtyopasaṃskṛtaśarīraḥ sahasrasampātābhihutaṃ kṛtvā prātaḥ prātaryathābalam upayuñjīta | jīrṇṇe mudgayūṣeṇa ghṛtam odanam aśnīyāt | pāṃśuśayyāyāṃ śāyayīta | tasya māsādūrddhaṃ sarvvāṅgebhyaḥ krimayo niḥkrāmanti | tān anutailenābhyaktasya vidalenāpaharet | dvitīye pipīlikās tṛtīye yūkānān tathaivāpaharet | caturthe dantanakharomāṇyavasīryante | pañcame praśasta guṇalakṣaṇāni jāyante | amānuṣañcādityaprakāśam vapuradhigacchati | dūrācchravaṇa darśanāni cāsya bhavati | rajastamasī cāpohya satvamadhitiṣṭhate | śrutanigādī | apūrvvotpādī puṣṭo vṛṣabhavalo 'śvajavaḥ punaryuvāṣṭau varṣaśatānyāyuravāpnoti | tasyānutailamabhyaṅgārthe | kaṣāyamājakarṇṇamutsādanārthe | sauśīraṃ kūnūpodakaṃ snānārthe | candanamanulepanārthe | bhallātataka vidhānavadupayogaḥ parihāraś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rthe… snānārthe om. A
viḍaṅgataṇḍuladroṇaṃH viḍaṅgataṇḍulānāṃ droṇaṃ A piṣṭapavanapiṣṭavadusvedyapiṣṭapavanapiṣṭavadusvedyaH piṣṭapacane piṣṭavadupasvedya A susvinnamH svinna A avatāryaavatāryaH mavatārya A dṛśadiH dṛṣadi A prapiṣṭamāyasyāṃH piṣṭamāyase A kumbhyāṃH dṛḍhe kumbhe A madhūttarodakaṅH madhūdakottaraṃ A kṛtvāH prāvṛṣi A bhasmarāśauH bhasmarāśā A prāvṛṣyabhyatarataś caprāvṛṣyabhyatarataś caH vantargṛhe A māsānnidadhyāt | varṣāvyavāyeH māsānnidadhyāt, varṣāvigame A prātaryathābalamem. prātar yathābalam A prātaryathāvalam H mudgayūṣeṇaH mudgāmalakayūṣeṇālavaṇena A ghṛtamghṛtamH ghṛtavantam A śāyayītaH śayīta, A māsādūrddhaṃH māsādūrdhvaṃ A krimayoH kṛmayo A niḥkrāmantiH niṣkrāmanti, A tān anutailenābhyaktasyaH tān aṇutailenābhyaktasya A vidalenāpaharet | dvitīyeH vaṃśavidalenāpaharet, dvitīye A pipīlikāspipīlikāsH pipīlikā A tṛtīyeH stṛtīye A yūkānānH yūkā A tathaivāpaharet | caturtheH stathaivāpaharet, caturthe A dantanakharomāṇyavasīryanteH dantanakharomāṇyavaśīryante; A amānuṣañcādityaprakāśamH amānuṣaṃ cādity aprakāśaṃ A dūrācchravaṇadūrācchravaṇaH dūrācchravaṇāni A bhavatiH bhavanti, A satvamadhitiṣṭhatesatvamadhitiṣṭhateH sattvam adhitiṣṭhati, A śrutanigādīH śrutanigā A apūrvvotpādīH dyapūrvotpādī A puṣṭoH om. A vṛṣabhavaloH gajabalo A punaryuvāṣṭauH punaryuvā 'ṣṭau A tasyānutailamabhyaṅgārtheH tasyāṇutailamabhyaṅgā A kūnūpodakaṃkūnūpodakaṃHpc kūpodakaṃ Hac candanamanulepanārtheH candanam upalepanārthe, A bhallātatakabhallātatakaH bhallātaka A vidhānavadupayogaḥH vidhānavadāhāraḥ A
cf. 1938 ed. 4.27.9
kāśmarīṇānniṣkulīkṛtānāmeṣa eva kalpaḥ | pāṃśuśayyābhojanavarjyaṃ | tatrāpi payasā śritena bhoktavyaṃ | āśiṣaś ca samānāḥ pūrvveṇa | śoṇitapittanimitteṣu vikāreṣveteṣām upayogaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāśmarīṇānniṣkulīkṛtānāmeṣakāśmarīṇānniṣkulīkṛtānāmeṣaH kāśmaryāṇāṃ niṣkulīkṛtānāmeṣa A pāṃśuśayyābhojanavarjyaṃH pāṃśuśayyābhojanavarjaṃ; A tatrāpiH atra hi A śritenaH śṛtena A āśiṣaś caH samānamanyat pūrveṇāśiṣaś ca | A samānāḥH om. A pūrvveṇaH om. A
cf. 1938 ed. 4.27.10
yathoktamāgāram praviśya balāmūlārddhapalam palam vā payasyāloḍya pibet | jīrṇṇe payaḥ sarppirodana ity āhāraḥ | evaṃ dvādaśarātram upayuñjīta tato varṣaśatam vayastiṣṭhati | eṣa eva balātibalānāgabalāvidārīśa tāvarīṇām upayogaḥ | viśeṣatas tu atibalām udakena | nāgabalācūrṇṇaṃ madhukṣīreṇa | śatāvarīmapyevaṃ | pūrvveṇāśiṣaś ca samānāḥ | ete hy auṣadhaprayogāḥ | balakāmānāṃ śoṣiṇāṃ raktapittopasṛṣṭānāṃ śoṇitañccharddayatām viricyamānānāñ copadiśyante ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
payasyāloḍyapayasyāloḍyaH payasā ''āloḍya A upayuñjīta tatoH upayujya dvādaśa varṣāṇi vayastiṣṭhati; evaṃ divasaśatam upayujya A eṣaH evam A evaH e A balātibalānāgabalāvidārīśabalātibalānāgabalāvidārīśaH vātibalānāgabalāvidārīśa A viśeṣatas tuH viśeṣata A atibalāmH stvatibalā A udakenaH mudakena, A madhukṣīreṇaH madhunā, vidārīcūrṇaṃ kṣīreṇa, A pūrvveṇāśiṣaś caH pūrveṇānyat samānamāśiṣaś ca A samānāḥH samāḥ | A ete hyH etā A auṣadhaprayogāḥH stvauṣadhayo A
cf. 1938 ed. 4.27.11
vārāhīmūlan tulācūrṇṇaṅ kṛtvā tato mātrām madhuyuktam payasāloḍya pibet | jīrṇṇe payaḥ sarppirodana ity āhāraḥ | prayogam imam upayevamāno varṣaśatam āyur avāpnoti || strīṣu cākṣayatā | etenaiva cūrṇṇaena payovacūrṇṇāśritaśritaśītam abhimathyājyam utpādya | madhuyuktam upayuñjīta | jīrṇṇe payaḥ sarppirodana ity āhāraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vārāhīmūlanH vārāhīmūla A madhuyuktamH madhuyuktāṃ A payasāloḍyapayasāloḍyaH payasā ''āloḍya A prayogamH pratibedho 'tra pūrvavat; prayoga A imamH mimam A upayevamānoH upasevamāno A varṣaśatamH varṣaśata A āyurH māyu A avāpnotiH ravāpnoti A cākṣayatāH cākṣayatām, A cūrṇṇaenaH cūrṇena A payovacūrṇṇāśritaśritaśītampayovacūrṇṇāśrita¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦¦śritaśītamH payo 'vacūrṇya śṛtaśītam A abhimathyājyamH abhimathyājya A utpādyaH mutpādya A madhuyuktamH madhuyutam A jīrṇṇeH sāyaṃprātar ekakālaṃ vā, jīrṇe A āhāraḥH āhāraḥ, evaṃ māsam upayujya sauparṇaṃ bhavaty analpabalaḥ strīṣu cākṣayo varṣaśatāyurbhavatīti || A
cf. 1938 ed. 4.27.12
cakṣuḥ kāmaḥ prāṇakāmo vā jīvavījakasārāgnimanthamūlāni kvāthairmmāṣaprasthaṃ sādhayet | tasmin sidhyati citrakamūlānāmakṣamātraṃ kalkan dadyāt | āmalakarasacaturvbhāgan tataḥ susvinnam avatārya śītībhūtam madhusarppirbbhyāṃ saṃsṛjyopayuñjīta | jīrṇṇe mudgayūṣeṇā lavaṇena ghṛtavantamodanam aśnīyāt | māsamātramevam anena prayogena ca kṣuḥ sauparṇṇam bhavati | alpabalābalāṃ strīṣu cākṣyyo varṣaśatāyurbbhavati || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jīvavījakasārāgnimanthamūlāniHpc bījakasārāgnimanthamūlaṃ ni A jīvakasārāgnimanthamūlāni Hac kvāthairmmāṣaprasthaṃH ṣkvāthya māṣaprasthaṃ A citrakamūlānāmakṣamātraṃcitrakamūlānāmakṣamātraṃH citrakamūlānām akṣamātraṃ A dadyāt | āmalakarasacaturvbhāganH dadyād āmalakarasacaturthabhāgaṃ, A susvinnamH svinnam A śītībhūtamH sahasrasṃpātābhihutaṃ kṛtvā śītībhūtaṃ A jīrṇṇeH yathābalaṃ, yathāsātmyaṃ ca lavaṇaṃ pariharan bhakṣayet| jīrṇe A mudgayūṣeṇāH mudgāmalakayūṣeṇā A ghṛtavantamodanamH ghṛtavantamodana A aśnīyāt | māsamātramevamH maśnīyāt payasā vā māsatrayam; e A anenaH vamābhyāṃ A prayogena ca kṣuḥprayogena ca kṣuḥH prayogābhyāṃ cakṣuḥ A alpabalābalāṃH analpabalaḥ A cākṣyyoH cākṣayo A varṣaśatāyurbbhavatiH varṣaśatāyur bhavatīti|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhavati cātra payasā saha siddhāni naraḥ śaṇaphalāni yaḥ |
bhakṣayet payasā sārdhaṃ vayas tasya na śīryate ||
A
cikitsā tha
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cikits⦦¦¦cikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsā A thaH sthāne sarvopaghātaśamanīyaṃ rasāyanacikitsitaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ ||27 || A

Adhyāya 28 (draft based on MS H)

athāto medhāyuḥkāmīyaṃ rasāyanam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
medhāyuḥkāmīyaṃmedhāyuḥ kāmīyaṃH medhāyuṣkāmīyaṃ A rasāyanamH rasāyanacikitsitaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvanatariḥ || A
medhāyuḥkāmaḥ śvetāvalgujaphalādy ātapaśuṣkāṇyādāya cūrṇāni kṛtvā guḍena sahāloḍya snehakumbhe nidadhyāt | tataḥ saptarātrād uddhṛtya hṛtadoṣasya yathābalaṃ piṇḍaṃ prayacchet | anuditsūrye, uṣṇodakañ cānupibet | bhallātakavidhānavac cāgārapraveśaḥ | jīrṇauṣadhaś cāparāhṇe vihimābhir adbhiḥ | pariṣiktagātraḥ śālīnāṃ ṣaṣṭikānām vā payasā śarkarāmadhureṇaudanam aśnīyāt | evaṃ ṣaṇmāsān upayuñjya vigatapāpmā valopetaḥ śrutanigādī bhavati | kuṣṭharogiṇām udariṇām vā kṛṣṇāni gomūtrāloḍyārddhapalikaṃ piṇḍam udite sūrye pāyayet | sāyāhne cālavaṇenāmalakayūṣeṇa sarpiṣmantam odanam aśnīyāt | evaṃ māsam upayujya smṛtimān arogo varṣaśatāyur bhavati | eṣa evopayogaś citrakamūlānāṃ rajanyāś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
medhāyuḥkāmaḥA mehāyuḥ kāsaḥ H śvetāvalgujaphalādy ātapaśuṣkāṇyādāyaem. śvetāvalgujaphalānyātapapariśuṣkāṇyādāya A svetāvalgujaphalātapaśuṣkāṇyādāya H cūrṇānicūrṇṇāniH sūkṣmacūrṇāni A sahāloḍyaA sāhāloḍya H snehakumbheA senhakumbhe H nidadhyāt | tataḥH saptarātraṃ dhānyarāśau nidadhyāt, sa A saptarātrād uddhṛtyaH ptarātrād uddhṛtya A yathābalaṃA yathāvalam H prayacchet | anuditsūryeem. prayacched anudite sūrye, A prayacchet | anuditasūrye H cānupibet | bhallātakavidhānavac cāgārapraveśaḥcānupibet; bhallātakavidhānavac cāgārapraveśaḥA cānupivet | bhallātakavidhānavac cāgārapraveśaḥ | H cāparāhṇeA cāparāṇhve H vihimābhirH himābhir A ṣaṣṭikānām vāH ṣaṣṭikānāṃ ca A ṣaṇmāsān upayuñjyaem. ṣaṇmāsān upayujya A​H valopetaḥem. balavarṇopetaḥ A valāyetaḥ H bhavatiH smṛtimān arogo varṣaśatāyur bhavati | A kuṣṭharogiṇāmH kuṣṭhinaṃ pāṇḍurogiṇam A udariṇām vāH udariṇaṃ vā A kṛṣṇānikṛṣṇāniH kṛṣṇāyā A gomūtrāloḍyārddhapalikaṃem. gomūtreṇāloḍyārdhapalikaṃ A​H uditeem. vigatalauhitye A udita H sūryeem. savitari A sūrya H pāyayet | sāyāhneem. pāyayet, parāhṇe A pāyayet | pā H sarpiṣmantamA sarppiṣm anta H odanamA modanam H citrakamūlānāṃA ścitrakamūlānāṃ H rajanyāś carajanyā ś caH rajanyāś ca; citrakamūle viśeṣo dvipalikaṃ piṇḍaṃ paraṃ pramāṇaṃ, śeṣaṃ pūrvavat || A
hṛtadoṣa evāgāram praviśya maṇḍūkaparṇīsvarasam ādāya sahasrasampātābhihutaṃ kṛtvā yathābalam payasāloḍya pibet | tilair vā saha bhakṣayet | payo 'nupānaṃ | jīrṇe payaḥ sarpirodana ity āhāraḥ | bilvamātram vā pi piṇḍam payasāloḍya pibet | evan daśarātram upayujya medhāvī varṣaśatāyur bhavati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
evāgāramH eva pratisaṃsṛṣṭabhakto yathākramamāgāraṃ A maṇḍūkaparṇīsvarasamA maṇḍūkaparṇṇīsvarasa H ādāyaA mādāya H yathābalamyathābalaṃA ya𑑎thāvalam H payasāloḍyaem. payasā ''āloḍya A payasā H pibet | tilair vāem. pibet payo 'nupānaṃ vā, tasyāṃ jīrṇāyāṃ yavānnaṃ payasopayuñjīta; tilair vā A lo pivet | tilair vvā H bhakṣayet | payoH bhakṣayet trīn māsān payo A āhāraḥH āhāraḥ; evam upayuñjāno brahmavarcasī śrutanigādī bhavati varṣaśatam āyur avāpnoti | trirātropoṣitaś ca trirātram enāṃ bhakṣayet, trirātrādūrdhvaṃ payaḥ A bilvamātram vāem. sarpir iti copayuñjīta | bilvamātraṃ A vilvamātram vā H pi piṇḍamem. piṇḍaṃ vā A piṇḍam H payasāloḍyaem. payasā ''āloḍya A payasālo H pibet | evanpibet, evaṃA pivet | evan H daśarātramH dvādaśarātram A
hṛtadoṣa evāgāram praviśya pratisaṃsṛṣṭabhakto brāhmīsvarasamādāya sahasrasampātābhihutaṃ kṛtvā yathābalam prayuñjītau | jīrṇauṣadhaś cāparāhṇe yavāgūmalavaṇam pibet || kṣīrasātmyo 'thavā payasā bhuñjīta || evaṃ saptarātram upayujya vrahmavarccasī medhāvī bhavati | dvitīyaṃ saptarātram upayujya grantham īpsitam utpādayati naṣṭañ cāsya prādur bhavati | tṛtīyam uccāritaṃ śatam apy avadhārayati | evam ekaviṃśatirātram upayujya lakṣmīr apakrāmati | śarīrāt mūrttimatī cainam vāgdevīm anupraviśati | sarvāś cainaṃ śrutayo 'vatiṣṭhate | śrutidharaḥ pañcavarṣaśatāyur bhavati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratisaṃsṛṣṭabhaktoA pratisaṃsṛṣṭabhaktau H brāhmīsvarasamādāyaA vrahmīsvarasamādāya H yathābalamA yathāvalam H prayuñjītauem. payuñjīta, A upañjīta | Hac upayuñjīta | Hpc cāparāhṇeA cāparāṇhe H yavāgūmalavaṇamyavāgūmalavaṇaṃA yavāgūmalavaṇām H pibet || kṣīrasātmyopibet, kṣīrasātmyoA pivet || kṣīrasātmyo H 'thavāem. vā A​H upayujyaA upayuṃjya H vrahmavarccasīem. brahmavarcasī A vrahmavarccasvī H utpādayatiA utpādayti H naṣṭañnaṣṭaṃA naṣṭaś H uccāritaṃH saptarātram upayujya dviruccāritaṃ A avadhārayatiA upadhārayati | H upayujyaH upayujyā A lakṣmīrA la𑑎kṣī Hac la𑑎kṣmī Hpc apakrāmatiA rapakrāmati | H śarīrāt mūrttimatīśarīrāt mūrtimatīH mūrtimatī A vāgdevīmH vāgdevy A śrutayoH śrutaya A 'vatiṣṭhateem. upatiṣṭhanti, A 'vatiṣṭhete | H śrutidharaḥH śrutadharaḥ A
vrahmīsvarasaprasthadvaye ghṛtaprastham viḍaṅgataṇḍulānāṅ kuḍavam vacābhṛ vṛtayoḥ | dvādaśa dvādaśa ca harītakyāmalakavibhītakāni kalkapiṣṭānyavāpyaikadhyaṃ sādhayitvā svanuguptan nidadhyāt | tataḥ pūrvvavad yathābalam upayuñjīta | jīrṇṇapūrvvavad āhāraḥ parihāraś ca | etenordhvam adhaś ca krimayogacchanti | alakṣmīra apakrāmati | puṣkaravarṇṇaḥ śrutanigādī trivarṣaśatāyur bhavati | etad eva viṣakuṣṭhaviṣamajvaram apasmāronmādabhūtagraheṣu saṃśodhanam upadiśanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vrahmīsvarasaprasthadvayeH brāhmīsvarasaprasthadvaye A kuḍavamH kuḍavaṃ dve dve A vacābhṛH pale vacā A vṛtayoḥH mṛtayor A dvādaśadvādaśaH om. A dvādaśa caH dvādaśa A harītakyāmalakavibhītakāniH harītakyāmalakabibhītakāni A kalkapiṣṭānyavāpyaikadhyaṃH ślakṣṇapiṣṭānyāvāpyaikadhyaṃ A pūrvvavad yathābalamem. pūrvavidhānena mātrāṃ yathābalam A pūrvvavad yathāvalam H jīrṇṇapūrvvavad āhāraḥjīrṇṇapūrvvavad āhāraḥH jīrṇe payaḥ sarpirodana ity āhāraḥ, pūrvavac cātra A parihāraś caH parīhāraḥ, A caH tirya A krimayogacchantiH k kṛmayo niṣkrāmanti, A alakṣmīraH alakṣmīr A śrutanigādīH sthiravayāḥ śrutanigādī A viṣakuṣṭhaviṣamajvaramviṣa𑑎kuṣṭhaviṣamajvaramH kuṣṭhaviṣamajvarā A apasmāronmādabhūtagraheṣuH pasmāronmādaviṣabhūtagraheṣv anyeṣu ca mahāvyādhiṣu A upadiśantiH ādiśanti || A
hṛtadoṣa evāgāram praviśya haimavatyā vacāyāḥ piṇḍam āmalakamātram abhihutan kṛtvā payasālo pivet | jīrṇṇe payaḥ sarppirodana ity āhāraḥ | evaṃ dvādaśarātram upayuṃjīta | tato 'sya śrotraṃ vidhiyate | dvirabhyāsāt smṛtimān bhavati | trirabhyasya śrutam ādhatte | caturdvādaśarātram abhyasya tatas tārkṣyan darśanam utpadyate | śatāyuś ca bhavati | dve pale itasyā vacāyāḥ kvāthyam pivet payasā pūrvvaśāśiṣaś ca samānāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
praviśyaA praniśya H piṇḍamH piṇḍa A āmalakamātramH māmalakamātram A abhihutan kṛtvāabhihutan kṛtvāH abhihutaṃ A payasālo pivet | jīrṇṇeem. payasā ''āloḍya pibet, jīrṇe A payasālopivet | jīrṇṇe H vidhiyateH vivriyate, A trirabhyasyaH trirabhyāsā A śrutamH cchruta A ādhatteH mādatte, A abhyasyaH upayujya sarvaṃ tara A tatasH ti kilbiṣaṃ, A tārkṣyanH tārkṣya A darśanamH darśana A utpadyateH mutpadyate, A bhavati | dvebhavati | dveH bhavati | dve dve A itasyāH itarasyā A vacāyāḥH vacāyā A kvāthyamH viṣkvāthya A pivet payasāH pibet payasā, A pūrvvaśāśiṣaś caH samānaṃ bhojanaṃ, samāḥ pūrveṇāśiṣaś ca || A samānāḥH om. A
vacāśatapākam vā sarppir droṇam upayñjya pañcavarṣaśatāyur bhavati | galagaṇḍāpacīślīpadasvararabhedāṃś cāpahanti || bhavanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarppirH sarpi A droṇamH rdroṇam A upayñjyaH upayujya A pañcavarṣaśatāyurH pañcavarṣaśatāyu A bhavatiH rbhavati, A galagaṇḍāpacīślīpadasvararabhedāṃśgalagaṇḍāpacīślīpadasvararabhedāṃśH galagaṇḍāpacīślīpadasvaramedāṃś A cāpahantiH cāpahantī A bhavantiH ti || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi āyuṣkāmarasāyanam |
mantrauṣadhasamāyuktaṃ saṃvatsaraphalapradam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bilvasya cūrṇaṃ puṣye tu hutaṃ vārān sahasraśaḥ |
śrīsūktena naraḥ kalye sasuvarṇaṃ dine dine ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarpir madhuyutaṃ lihyād alakṣmīnāśanaṃ param |
tvacaṃ vihāya bilvasya mūlakvāthaṃ dine dine ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prāśnīyāt payasā sārdhaṃ snātvā hutvā samāhitaḥ |
daśasāhasram āyuṣyaṃ smṛtaṃ yuktarathaṃ bhavet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. hutvā bisānāṃ kvāthaṃ tu madhulājaiś ca saṃyutam |
amoghaṃ śatasāhasraṃ yuktaṃ yuktarathaṃ smṛtam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. suvarṇaṃ padmabījāni madhu lājāḥ priyaṅgavaḥ |
gavyena payasā pītam alakṣmīṃ pratiṣedhayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nīlotpaladalakvātho gavyena payasā śṛtaḥ |
sasuvarṇastilaiḥ sārdham alakṣmīnāśanaḥ smṛtaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gavyaṃ payaḥ suvarṇaṃ ca madhūcchiṣṭaṃ ca mākṣikam |
pītaṃ śatasahasrābhihutaṃ yuktarathaṃ smṛtam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vacāghṛtasuvarṇaṃ ca bilvacūrṇam iti trayam |
medhyam āyuṣyam ārogyapuṣṭisaubhāgyavardhanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vāsāmūlatulākvāthe tailam āvāpya sādhitam |
hutvā sahasram aśnīyān medhyam āyuṣyam ucyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yāvakāṃstāvakān khāded abhibhūya yavāṃs tathā |
pippalīmadhusaṃyuktān śikṣā caraṇavad bhavet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhvāmalakacūrṇāni suvarṇam iti ca trayam |
prāśyāriṣṭagṛhīto 'pi mucyate prāṇasaṃśayāt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śatāvarīghṛtaṃ samyag upayuktaṃ dine dine |
sakṣaudraṃ sasuvarṇaṃ ca narendraṃ sthāpayed vaśe ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gocandanā mohanikā madhukaṃ mākṣikaṃ madhu |
suvarṇam iti saṃyogaḥ peyaḥ saubhāgyam icchatā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. padmanīlotpalakvāthe yaṣṭīmadhukasaṃyute |
sarpir āsāditaṃ gavyaṃ sasuvarṇaṃ sadā pibet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. payaś cānupibet siddhaṃ teṣām eva samudbhave |
alakṣmīghnaṃ sadā ''āyuṣyaṃ rājyāya subhagāya ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yatra nodīrito mantro yogeṣv eteṣu sādhane |
śabditā tatra sarvatra gāyatrī tripadā bhavet ||
A
pāpmānam upahanty etāḥ śriyaṃ dadyut tathāuṣadhīḥ |
kuryun nāgabalam vāpi manuṣyam amaropamaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
upahantyem. nāśayanty A upahan H etāḥem. etā A om. H śriyaṃem. dadyuś cauṣadhayaḥ śriyam | A tyetāḥ śriyaṃ H dadyut tathāuṣadhīḥem. om. A dadyut tathaauṣadhīḥ | H kuryun
kuryun
H

kuryur
A
nāgabalamnāgabalaṃA nāgavalam H vāpiH cāpi A
satatādhyayanam vādaḥ paratantrāvalokanaṃ |
tad vidyācāryasevā ca buddhimedhākarāḥ gaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad vidyācāryasevā ca
tad vidyācāryasevā ca
H

tadvidyā cāryasevā ca
A
buddhimedhākarāḥem. buddhimedhākaro A vuddhimedhākarāḥ H gaṇaḥH guṇaḥ(gaṇaḥ) || A
āyuṣyaṃ bhojanañ jīrṇṇe vegānāñ ca vidhāraṇaṃ |
brahmacaryam ahiṃsā ca sāhasānāñ ca varjjanam iti || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vegānāñ caH vegānāṃ cā A brahmacaryam
brahmacaryam
A

vrahmacaryam
H
itiH om. A
|| 28 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| 28 || em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne medhāyuṣkāmīyaṃ rasāyanaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ ||28 || A sā tha || || H

Adhyāya 29 (draft based on MS H)

cf. 1938 ed. 4.29.1
athātaḥ svabhāvavyādhipratiṣedhanīyaṃ rasāyanam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.29.3
vrahmā yadajṛt pūrvvamamṛtaṃ somasaṃjñitaṃ |
jarāmṛtyuvināśāya vidhānan tasya vakṣyate||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vrahmāH brahmā A yadajṛt pūrvvamamṛtaṃH dayo 'sṛjan pūrvam amṛtaṃ A
cf. 1938 ed. 4.29.4
eka eva khalu bhagavān somaḥ sthānānām ākṛtir vviśeṣaiś caturvviṃṅśatidhā bhidyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sthānānāmH sthānanā A ākṛtirH mākṛti A vviśeṣaiśH vīryaviśeṣaiś A caturvviṃṅśatidhāH caturviṃśatidhā A
cf. 1938 ed. 4.29.5
tadyathā || aṃśumān mūñjavām̐ś caiva candramārajataprabhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tadyathātadyathāH om. A aṃśumān mūñjavām̐śH aṃśumān muñjavāṃś A candramārajataprabhaḥH candramā rajataprabhaḥ |
dūrvāsomaḥ kanīyāṃś ca śvetākṣaḥ kanakaprabhaḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.29.6
pratānavām̐s tālavṛntaḥ karavīrāṅśusannibhāḥ ||
svayamprabho mahāsomo yaś cāpi garuḍāhṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tālavṛntaḥH stālavṛntaḥ A karavīrāṅśusannibhāḥH karavīro 'ṃśavān api | A
cf. 1938 ed. 4.29.7
gāyatryas traiṣṭubhaḥ pāṃktyo jāgrataḥ sātkaras tathā ||
agniṣṭomo revataś ca yaś coktha iti saṃjñitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gāyatryasH gāyatras A pāṃktyopāṃktyoH pāṅkto A jāgrataḥH jāgataḥ A sātkarasH śākvaras A revataś ca yaśH raivataś ca ya A cokthacokthaH thokta A
cf. 1938 ed. 4.29.8
gāyatryā tripadā yukto yaś coḍupatir ucyate ||
ete somāḥ samākhyātā vedoktair nnāmabhiḥ śubhaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nnāmabhiḥH nām abhiḥ A
cf. 1938 ed. 4.29.9
sarvveṣām eva caiteṣāmeko vidhir upāsane ||
sarvve tulyaguṇāś caiva vidhānaṃ sampravakṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
caiteṣāmekoH caiteṣām eko A sampravakṣyateH teṣu vakṣyate || A
cf. 1938 ed. 4.29.10
atho nyatama somam upayuyuṃkṣuḥ sarvvopakaraṇaparicārakopetaḥ | praśaste deśe trivṛtamagāraṅkārayitvā hṛtadoṣaḥ pratisaṃsṛṣṭabhaktaḥ praśaste tithikaraṇamuhūrttaṅaaśumantam ādāyādhvarakalpenābhiṣṭutya yathoktāgāraskṛtamaṅgalaḥ | somacandraṃkandaṃsuvarṇṇasūcyā vidārya payo gṛhṇīyāt | sauvarṇṇe rājate pātreñjalimātraṃ tato sakṛdevopa yuñjīto nāsvādayamānas ta upaspṛśya śeṣam apsv astv avasādya yam aniyamābhyāmātmānaṃ saṃyojya vāgyato 'bhyantaraḥ | suhṛdbhir anvāsyamāno viharet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
athoH ato A nyatamaH 'nyatamaṃ A upayuyuṃkṣuḥH upayuyukṣuḥ A trivṛtamagāraṅkārayitvātrivṛtamagāraṅkārayitvāH trivṛtam āgāraṃ kārayitvā A praśasteH praśasteṣu A tithikaraṇamuhūrttaṅaaśumantamH tithikaraṇamuhūrtanakṣatreṣu aṃśumantam A ādāyādhvarakalpenābhiṣṭutyaādāyādhvarakalpenābhiṣṭutyaH ādāyādhvarakalpenāhṛtam abhiṣutam abhihutaṃ A yathoktāgāraskṛtamaṅgalaḥH cāntarāgāre kṛtamaṅgalasvastivācanaḥ A somacandraṃkandaṃsuvarṇṇasūcyāsomacandraṃkandaṃsuvarṇṇasūcyāHpc somakandaṃ suvarṇasūcyā A somacandraṃsuvarṇṇasūcyā Hac rājateH (rājate vā) A pātreñjalimātraṃH pātre 'ñjalimātraṃ, A tatoH tataḥ A sakṛdevopasakṛdevopaH sakṛd evopa A yuñjītoyuṇjītoH yuñjīta A nāsvādayamānas taH nāsvādayan, tata A astv avasādya yamastv avasādya yamHpc avasādya ya A avasādya yam Hac aniyamābhyāmātmānaṃH maniyamābhyām ātmānaṃ A 'bhyantaraḥH 'bhyantarataḥ A anvāsyamānoanvāsyamānoH upāsyamāno A
cf. 1938 ed. 4.29.11
rasāyanam pītavāṃs tu nirvvāte niyatātmanā
śucirāsītastiṣṭheccaṃkrampānna kathañcana samviśet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nirvvāteH nivāte A niyatātmanāH tanmanāḥ A śucirāsītastiṣṭheccaṃkrampānna
śucirāsītastiṣṭheccaṃkrampānna
H
śuciḥ |
āsīta tiṣṭhet krāmec ca na
A
cf. 1938 ed. 4.29.12
na cātmānam ādarśe syu vā nirīkṣeta | rūpaśālitvāt tato nyaddaśarātraṃ krodhādīn parihared eṣa sarveṣām upayogaḥ | viśeṣatas tu vallīpratānakṣupādayaḥ somā bhakṣayitavyāḥ | bhavanti teṣāṃmavacaturtho muṣṭayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
naK sāyaṃ vā bhuktavān upaśrutaśāntiḥ kuśaśayyāyāṃ kṛṣṇājinottarāyāṃ suhṛdbhir upāsyamānaḥ śayīta, tṛṣito vā śītodakamātrāṃ pibet (aśanāyito vā kṣīraṃ); tataḥ prātar utthāyopaśrutaśāntiḥ kṛtamaṅgalo gāṃ spṛṣṭvā tatahaivāsīta, tasya jīrṇe some chardir utpadyate, tataḥ śoṇitāktaṃ kṛmivyāmiśraṃ charditavate sāyaṃ śṛtaśītaṃ kṣīraṃ vitaret; tatas tṛtīye 'hani kṛmivyāmiśram atisāryate, sa tenāniṣṭapratigrahabhuktaprabhṛtibhir viśeṣair vinirmuktaḥ śuddhatanur bhavati, tataḥ sāyaṃ snātāya pūrvavad eva kṣīraṃ vitaret, kṣaumavastrāstṛtāyāṃ cainaṃ śayyāyāṃ śāyayet; tataś caturthe 'hani tasya śvayathur utpadyate, tataḥ sarvāṅgebhyaḥ kṛmayo niṣkrāmanti, tadahaś ca śayyāyāṃ pāṃśubhir avakīryamāṇaḥ śayīta, tataḥ sāyaṃ pūrvavad eva kṣīraṃ vitaret; evaṃ pañcamaṣaṣṭhayor divasayor varteta, kevalam ubhayakālam asmai kṣīraṃ vitaret; tataḥ saptame 'hani nirmāṃsas tv agasthibhūtaḥ kevalaṃ somaparigrahād evocchvasiti, tad ahaś ca kṣīreṇa sukhoṣṇena pariṣicya tilamadhukacandanānuliptadehaṃ payaḥ pāyayet; tato 'ṣṭame 'hani prātar eva kṣīrapariṣiktaṃ candanapradigdhāgātraṃ payaḥ pāyayitvā pāṃśuśayyāṃ samutsṛjya kṣaumavastrāstṛtāyāṃ śayyāyāṃ śāyayet, tato 'sya māṃsam āpyāyyate, tvak cāvadalati, dantanakharomāṇi cāsya patanti; tasya navamadivasāt prabhṛty aṇutailābhyaṅgaḥ somavalkakaṣāyapariṣekaḥ; tato daśame 'hany etad eva vitaret, tato 'sya tvak sthiratām upaiti; evam ekādaśadvādaśayor varteta; tatas trayodaśāt prabhṛti somavalkakaṣāyapariṣekaḥ, evam āṣoḍaśād varteta; tataḥ saptadaśāṣṭādaśayor divasayor daśanā jāyante śikhariṇaḥ snigdhavajravaidūryasphaṭikaprakāśāḥ samāḥ sthirāḥ sahiṣṇavaḥ, tadā prabhṛti cānavaiḥ śālitaṇḍulaiḥ kṣīrayavāgūm upaseveta yāvat pañcaviṃśatiriti; tato 'smai dadyāc chālyodanaṃ mṛdūbhayakālaṃ payasā, tato 'sya nakhā jāyante vidrumendragopakataruṇādity aprakāśāḥ, sthirāḥ snigdhā lakṣaṇasaṃpannāḥ keśāś ca sūkṣmā jāyante, tvak ca nīlotpalātasīpuṣpavaidūryaprakāśā; ūrdhvaṃ ca māsāt keśān vāpayet, vāpayitvā cośīracandanakṛṣṇatilakalkaiḥ śiraḥ pradihyāt payasā vā snāpayet; tato 'syānantaraṃ saptarātrāt keśā jāyante bhramarāñjananibhāḥ kuñcitāḥ sthirāḥ snigdhāḥ; tatas trirātrāt prathamāvasathaparisarān niṣkramya muhūrtaṃ sthitvā punar evāntaḥ praviśet, tato 'sya balātailam abhyaṅgārthe 'vacāryaṃ, yavapiṣṭam udvartanārthe, sukhoṣṇaṃ ca payaḥ pariṣekārthe, ajakarṇakaṣāyam utsādanārthe, sośīraṃ kūpodakaṃ snānārthe, candanam anulepārthe, āmalakarasavimiśrāś cāsya yūṣasūpavikalpāḥ, kṣīramadhukasiddhaṃ ca kṛṣṇatilam avacāraṇārthe, evaṃ daśarātraṃ; tato 'nyad daśarātraṃ dvitīye parisare varteta; tatas tṛtīye parisare sthirīkurvann ātmānam anyaddaśarātram āsīta, kiñcid ātapapavanān vā seveta, punaś cāntaḥ praviśet, na A sāyaṃ vā bhuktavānupaśrutaśāntiḥkuśaśayyāyāṃ kṛṣṇājinottarāyāṃ suhṛdbhir anvāsyamānaḥ śayīta | tṛṣito vā śītodakaṃ mātrām pivet | tataḥ prātarutthāyopaśrutaśāntiḥ kṛtamaṅgalo gāṃ spṛṣṭvā tathaivāsīt | tasya jīrṇṇe some ccharddirutpadyate | tataḥ śoṇitāktaṅ krimivyāmiśrañ chardditavataḥ | sāyaṃ sritaśītaṃ kṣīram vitaret tatas tṛtīye 'hani krimivyāmiśram atisāryate | sa tenātisṛṣṭapratigrahabhuktaprabhṛbhir viśaiṣaiḥ pratimuktaḥ śuddhatanurvbhavati | tataḥ sāyaṃ snātasya pūrvvavadeva kṣīram vitaret | kṣaumavastrāstṛtāyāñcainaṃ śayyāyāṃ śāyayīta | tataś caturthe 'hani tasya śvayathurupajāyate | tataḥ sarvvāṅgebhyaḥ krimayo niḥkrāmanti | tadahaś ca pāṃśu śayyāyāṃ pāṃśubhir avakīryamāṇaḥ śayīta | tataḥ sāyampūvvavadeva kṣīram vitared evaṃ pañcamaṣaṣṭhayor ddivasayor vvarteta | kevalannūbhayataḥ kālamasmai kṣīram vitaret tataḥ | saptamehani nirmmāṃsatvagastibhūtaḥ | somapratigrahād evocchasiti | tadahaḥ kṣīkṣīreṇa sukhoṣṇena pariṣicya tilamadhukacandanānuliptadehaṃ payaḥ pāyayet | tato 'ṣṭamehani prātareva kṣīraṣiktaścandanaparidigdhagātraḥ payaḥ pītvā pāṃśuśayyāmutsṛjya kṣaumāstṛtāyāṃ śayīta | tasya māṃsānyāpyāyyante tvak cāvadalati | dantanakharomāṇi cāsyaśīryante | tasya navama diva sāt prabhṛtyanutailamabhyaṅgaḥ | somavalkakaṣāyaḥ pariṣekaḥ | tato 'sya daśamehanyetad eva vitaret tatosya tvaksthiratām upaiti | eva mekāda śadvādaśayor vvartteta | tatastrayodaśāt prabhṛtinaiva somavalkakaṣāyo dātavyaḥ | evamāṣoḍaśādvartteta | tatas saptadaśāṣṭādaśayor ddaśayor ddantājā yeta śikhariṇaḥ snigdhāvajravaidūryasphaṭikasannikāśāḥ sthirāḥ samāḥ sahiṣṇavaḥ | tadā prabhṛti cānavaiḥ śālitaṇḍulaiḥ kṣīrayavāgūmu paseveta | yāvadāpañcaviṃśatiriti | tato 'smai dadyācchālyodanaṃ mṛdumubhayataḥ kālaṃ | tatosya nakhā jāyante vidrumendragopakataruṇāditya prakāśāḥ snigdhāḥ sthirāḥ | lakṣaṇasampannāḥ keśāś ca śūkṣmā jāyante | tvak ca nīlotpalātasīpuṣpavaidūryaprakāśāḥ | urddhvañca māsāt keśān vāpayeta | vāpayitvā cośīracandanatilakalkaiḥ śiraḥ pradideta | payasā ca snehayīta | tatosyānantaraṃ saptarātrāt keśā jāyante | añjanavaidūryabhramaranibhāḥ kuñcitāgrāḥ | snigdhāśirasopabhogānāmāharttāraiḥ | tatas trirātrāt prathamaparisarānniṣkramya muhūrttaṃ sthitvā punarevāntaḥ praviśet | tato 'sya valātailamabhyaṅgo 'vacārya yavapiṣṭamudvarttanārthe | sukhoṣṇampayaś ca pariṣekārthe | kaṣāyam ājakarṇṇam utsādanārthe | āmalakamiśrāś cāsya yūṣavikalpāḥ | kṣīramadhusiddhañ ca kṛṣṇatilam̐ mabhihārāṇārthe | evaṃ daśarātraṃ dvitīye parisarevartteta | tatastṛtīye parisare sthirīkurvvann ātmānamany addeśarātramāsīta | kiñcid dātātapapavanam āseveta | punaś cāntaḥ praviśet | na Hac sāyaṃ vā bhuktavānupaśrutaśāntiḥkuśaśayyāyāṃ kṛṣṇājinottarāyāṃ suhṛdbhir anvāsyamānaḥ śayīta | tṛṣito vā śītodakaṃ mātrām pivet | tataḥ prātarutthāyopaśrutaśāntiḥ kṛtamaṅgalo gāṃ spṛṣṭvā tathaivāsīt | tasya jīrṇṇe some ccharddirutpadyate | tataḥ śoṇitāktaṅ krimivyāmiśrañ chardditavataḥ | sāyaṃ sritaśītaṃ kṣīram vitaret tatas tṛtīye 'hani krimivyāmiśram atisāryate | sa tenātisṛṣṭapratigrahabhuktaprabhṛbhir viśaiṣaiḥ pratimuktaḥ śuddhatanurvbhavati | tataḥ sāyaṃ snātasya pūrvvavadeva kṣīram vitaret | kṣaumavastrāstṛtāyāñcainaṃ śayyāyāṃ śāyayīta | tataś caturthe 'hani tasya śvayathurupajāyate | tataḥ sarvvāṅgebhyaḥ krimayo niḥkrāmanti | tadahaś ca pāṃśu śayyāyāṃ pāṃśubhir avakīryamāṇaḥ śayīta | tataḥ sāyampūvvavadeva kṣīram vitared evaṃ pañcamaṣaṣṭhayor ddivasayor vvarteta | kevalannūbhayataḥ kālamasmai kṣīram vitaret tataḥ | saptamehani nirmmāṃsatvagastibhūtaḥ | somapratigrahād evocchasiti | tadahaḥ kṣīhakṣīreṇa sukhoṣṇena pariṣicya tilamadhukacandanānuliptadehaṃ payaḥ pāyayet | tato 'ṣṭamehani prātareva kṣīraṣiktaścandanaparidigdhagātraḥ payaḥ pītvā pāṃśuśayyāmutsṛjya kṣaumāstṛtāyāṃ śayīta | tasya māṃsānyāpyāyyante tvak cāvadalati | dantanakharomāṇi cāsyaśīryante | tasya navama diva sāt prabhṛtyanutailamabhyaṅgaḥ | somavalkakaṣāyaḥ pariṣekaḥ | tato 'sya daśamehanyetad eva vitaret tatosya tvaksthiratām upaiti | eva mekāda śadvādaśayor vvartteta | tatastrayodaśāt prabhṛtinaiva somavalkakaṣāyo dātavyaḥ | evamāṣoḍaśādvartteta | tatas saptadaśāṣṭādaśayor ddaśayor ddantājā yeta śikhariṇaḥ snigdhāvajravaidūryasphaṭikasannikāśāḥ sthirāḥ samāḥ sahiṣṇavaḥ | tadā prabhṛti cānavaiḥ śālitaṇḍulaiḥ kṣīrayavāgūmu paseveta | yāvadāpañcaviṃśatiriti | tato 'smai dadyācchālyodanaṃ mṛdumubhayataḥ kālaṃ | tatosya nakhā jāyante vidrumendragopakataruṇāditya prakāśāḥ snigdhāḥ sthirāḥ | lakṣaṇasampannāḥ keśāś ca śūkṣmā jāyante | tvak ca nīlotpalātasīpuṣpavaidūryaprakāśāḥ | urddhvañca māsāt keśān vāpayeta | vāpayitvā cośīracandanatilakalkaiḥ śiraḥ pradideta | payasā ca snehayīta | tatosyānantaraṃ saptarātrāt keśā jāyante | añjanavaidūryabhramaranibhāḥ kuñcitāgrāḥ | snigdhāśirasopabhogānāmāharttāraiḥ | tatas trirātrāttatra śirā prathamaparisarānniṣkramya muhūrttaṃ sthitvā punarevāntaḥ praviśet | tato 'sya valātailamabhyaṅgo 'vacārya yavapiṣṭamudvarttanārthe | sukhoṣṇampayaś ca pariṣekārthe | kaṣāyam ājakarṇṇam utsādanārthe | āmalakamiśrāś cāsya yūṣavikalpāḥ | kṣīramadhusiddhañ ca kṛṣṇatilam̐taila mabhihārāṇārthe | evaṃ daśarātraṃ dvitīye parisarevartteta | tatastṛtīye parisare sthirīkurvvann ātmānamany addeśarātramāsīta | kiñcid dātātapapavanam āseveta | punaś cāntaḥ praviśet | na Hpc syu vāsyuvāK​H 'psu vā A nyaddaśarātraṃem. 'nyad daśarātraṃ A nyad daśarātraṃ K 'nyad addaśarātraṃ H krodhādīn parihared eṣakrodhādīn parihared eṣakrodhādīn pariharet | eṣaK​H krodhādīn pariharet, evaṃ A upayogaḥK​H upayoga A viśeṣatas tuK​H vikalpaḥ | viśeṣatas tu A vallīpratānakṣupādayaḥvallīpratānakṣupādayaḥK​H vallīpratānakṣupakādayaḥ A bhakṣayitavyāḥK​H brāhmaṇakṣatriyavaiśyair bhakṣayitavyāḥ | A bhavantibhavantiK​H teṣāṃ tu A teṣāṃmavacaturtho muṣṭayaḥem. pramāṇam ardhacatuṣkamuṣṭayaḥ || A teṣāṃm avacaturtho muṣṭayaḥ | K teṣām arthacaturthāmuṣṭayaḥ | H
cf. 1938 ed. 4.29.13
aṅśumantaṃ sauvarṇṇo pātrebhiṣuśayāc candramasaṃ rājate | tāvupayojyāṣṭaguṇam aiśvaryam avāpyaiśānaṃ devaṃ paśyati | śeṣāṃs tu tāmramaye mṛnmaye vā śūdravarjyañ ca tribhir varṇṇaiḥ soma upayoktavyaḥ | tataś caturthe māsi paurṇṇamāsyāṃ vrāhmaṇamarcayitvā kṛtamaṅgalā niḥkramya yatheṣṭaṃ vrajediti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sauvarṇṇoK sauvarṇe A sauvarṇṇa H pātrebhiṣuśayāc candramasaṃpātrebhiṣuśayāc candramasaṃK pātre 'bhiṣuṇuyāt, candramasaṃ A pātre 'bhiṣuyāyāccandramasaṃ H tāvupayojyāṣṭaguṇamK tāv upayujyāṣṭaguṇam A tāv upayojyāṣṭaguṇam H avāpyaiśānaṃK avāpyeśānaṃ A avāpyaiś ānan H paśyatiK​H anupraviśati, A śeṣāṃs tuA​K śeṣās tu H mṛnmayemṛnmayeK​H mṛnmaye vā A vāK​H rohite vā A śūdravarjyañ caK​H carmaṇi vitate; śūdravarjaṃ A tribhirA​K bhabhir H somaK​H somā A upayoktavyaḥupayoktavyaḥK​H upayoktavyāḥ | A māsiK​H māse A vrāhmaṇamarcayitvāvrāhmaṇamarcayitvāK śucau deśe brāhmaṇānarcayitvā A vrāhmaṇānarccayitvā H kṛtamaṅgalāK​H kṛtamaṅgalo A niḥkramyaK​H niṣkramya A yatheṣṭaṃyatheṣṭamK​H yathoktaṃ A vrajeditivrajeditiK​H vrajed iti || A
cf. 1938 ed. 4.29.14
oṣadhīnāṃ patiṃ somam upayujyaivam akṣata |
daśavarṣasahasrāṇi navān dhārayate tanuṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
oṣadhīnāṃoṣadhīnāṃA​K auṣadhīnām H somamA​K somamam H upayujyaivam akṣataupayujyaivamakṣata |upayujyaivamakṣata |em. upayujya vicakṣaṇaḥ | A upayujyaivamakṣata upayujyaivamakṣata |upayujyaivamakṣata | K​H
cf. 1938 ed. 4.29.15
nāgnir na tejaṃ na viṣaṃ na śastraṃ nāśastram eva ca |
tasyālamāyuḥ kṣapaṇe samarthāni bhavanti hi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nāgnir naA​K nāgnirn na H tejaṃ naK​H toyaṃ na A nāśastramK​H nāstram A tasyālamāyuḥ
tasyālamāyuḥ
K

tasyālam āyuḥ
A​H
hiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.29.16
bhadrāṇāṃ ṣaṣṭivarṣāṇāṃ prasūtānāmanekadhā |
kuñjarāṇāṃ sahasrasya balaṃ samadhigacchati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prasūtānāmanekadhāprasūtānāmanekadhāK prasrutānām anekadhā | A prasūtānām anekadhā | H balaṃA valaṃ K​H samadhigacchatiA​Kpc​H samadhigagacchati || Kac
cf. 1938 ed. 4.29.17
kṣīrodaṃ śakrasadanaṃ uttarāṃś ca kurūn api
yatrecchati sa gantuṃ vai tatrāsyāpratighāsatiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śakrasadanaṃśakrasadanamśakrasadanaṃA​K śakrasadana H uttarāṃś caA​K muttarāś ca H gantuṃ vaiK​H gantuṃ vā A tatrāsyāpratighāsatiḥK tatrāpratihatā gatiḥ || A tatrāsyāpratighāsati || H
cf. 1938 ed. 4.29.18
kaṃdarpa iva rūpeṇa kantyā candra ivāparaḥ |
prahlādayati bhūtānāṃ manāṃsi sa mahādyutiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kantyāK kāntyā A​H
cf. 1938 ed. 4.29.19
sāṃgopāṃgāṃś ca nikhilāṃ vedāṃ viṃdati tatvataḥ |
caraty amoghasaṅkalpo devavaccākhilaṃ jagat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāṃgopāṃgāṃś casāṅgopāṅgāṃś caA​K sāṅgopāṅgāś ca H nikhilāṃnikhilāṃK​H nikhilā A vedāṃK n vedā A vedā H viṃdatiK n vindati A​H devavaccākhilaṃdevavac cākhilañKpc devavac cākhilaṃdevavac cākhilañ A​H devaccākhilaṃ Kac
cf. 1938 ed. 4.29.20
sarveṣām eva somānāṃ patrāṇi daśa pañca ca |
tāni śukle ca kṛṣṇe ca jāyante ca patanti ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarveṣāmA​H sarveṣā K evaA​H meva K jāyante caK​H jāyante ni A
cf. 1938 ed. 4.29.21
ekaikaṃ jāyate patraṃ somasyāharahas tathā |
śuklasya pūrṇṇamāsyān tu bhavet pañcadaśacchadaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
somasyāharahasA​K somasyāhara Hac somasyāharaha Hpc tathāK tadā | A stathā | H śuklasya
śuklasya
A​K

śuklasyā
H
pūrṇṇamāsyān tupūrṇṇamāsyāṃ tuK​H paurṇamāsyāṃ tu A
cf. 1938 ed. 4.29.22
divase divase patramekaikaṃ śīryate punaḥ |
kṛṣṇe kṛṣṇadvayaṃ cāpi latā bhavati kevalā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
divasedivaseK​H śīryate patram ekaikaṃ divase A patramekaikaṃK​H om. A śīryateK​H om. A kṛṣṇe
kṛṣṇe
K​H

kṛṣṇa
A
kṛṣṇadvayaṃkṛṣṇadvayañK​H pakṣakṣaye A
cf. 1938 ed. 4.29.23
aṃśumānājyagandhas tu kandavān rajataprabhaḥ |
kadalyākārakandas tu muñjavān laśunacchadaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kadalyākārakandas tu
kadalyākārakandas tu
A​K

kadalyākārakandastu
H
muñjavān laśunacchadaḥmuñjavān laśunacchadaḥmuñjavānlaśunacchadaḥK​H muñjavāṃ llaśunacchadaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.29.24
candramā rajatābhāso jale carati sarvadā |
garuḍāhṛtanāmā ca śyenākhyau cāpi pāṇḍurau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
candramāK​H candramāḥ A rajatābhāsoKpc​H kanakābhāso A rajabhāso Kac śyenākhyauśyenākhyauK​H śvetākṣaś A
cf. 1938 ed. 4.29.25
sarpanirmokasadṛśau tau vṛkṣā grāvalamvinau |
athānye maṇḍalaiś citraiś citritā iva bhānti te |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
grāvalamvinauK​H grāvalambinau | A athānye
athānye
K​H

tathā 'nye
A
cf. 1938 ed. 4.29.26
kṣīrakandalatāvantaḥ patrairnānāvidhairvṛtā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīrakandalatāvantaḥkṣīrakandalatāvantoK​H sarva eva tu vijñeyāḥ somāḥ pañcadaśacchadāḥ |
kṣīrakandalatāvantaḥ
A
patrairnānāvidhairvṛtāem. patrair nānāvidhaiḥ smṛtāḥ || A patrair nānāvidhair vṛtā | K mantrairnnānāvidhairvvṛtā | H
cf. 1938 ed. 4.29.27
himavaty arvude sahye mahendre malaye tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
arvudearvvudeK​H arbude A tathāK​H tathā |
śrīparvate devagirau girau devasahe tathā ||
A
cf. 1938 ed. 4.29.28
pāriyātre ca vindhye ca devasūte hṛde tathā |
uttareṇa vitastāyāḥ prabhavasya mahīdharāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
devasūteK devasunde A devasūtre H hṛdeK​H hrade A prabhavasyaprabhavasyaK pravṛddhā ye A prabhavatya H
cf. 1938 ed. 4.29.28.add
pañca teṣām ato madhye sindhur nāma mahāhradaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pañcaK​Hac pañcapatre Hpc
cf. 1938 ed. 4.29.29
haṭhavat plavate tatra candramā somasattamaḥ |
tasyoddeśeṣu cāpy asti muñjavān aṃśumān api |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
haṭhavat plavateK​H haṣṭhavat plavate A candramāK candramāḥ A​H astiK​H anti A
cf. 1938 ed. 4.29.30
kaśmīre ca saro yantu nāmnā kṣudrakamānasaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaśmīre caK​H tasyoddeśeṣu cāpy asti muñjavānaṃśumān api |
kāśmīreṣu
A
yantuK​H divyaṃ A
cf. 1938 ed. 4.29.31
gāyatryaśtraiṣṭubhaś cāpi jāgrataḥ satkaras tathā |
tatra santyapare cāpi somāḥ somasamaprabhāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gāyatryaśtraiṣṭubhaśgāyatryaśtraiṣṭubhaśK gāyatras traiṣṭubhaḥ A gāyatryas traiṣṭubhaś H cāpiK​H pāṅkto A jāgrataḥK​H jāgataḥ A satkarassatkarasK​H śākvaras A tatra
tatra
K​H

atra
A
santyapareK santy apare A​H
cf. 1938 ed. 4.29.32
na tāṃ paśyanty adharmiṣṭhāḥ kṛtaghnāś cāpi ye narāḥ |
bheṣajadveṣiṇaś cāpi vrāhmaṇadveṣiṇas tatheti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na tāṃna tāmK​H yaiś cātra mandabhāgyais te bhiṣajaś cāpamānitāḥ |
na tā
A
paśyantyK​H n paśyanty A cāpi yeK​H cāpi mā A narāḥK​H navāḥ | A vrāhmaṇadveṣiṇasvrāhmaṇadveṣiṇasvrāhmaṇadveṣiṇasK​H brāhmaṇadveṣiṇas A tathetiK tathā || A​H

[Adhyāya 30]

cf. 1938 ed. 4.30.1
athāto nivṛttasantāpīyaṃ rasāyanaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.30.3
yathā nivṛttasantāpā modantedivi devatāḥ |
tathauṣadhyastvimāḥ prāpya modante bhuvi mānavāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathauṣadhyastvimāḥ
tathauṣadhyastvimāḥ

tathauṣadhyastvimāḥ
K​H
tathauṣadhīrimāḥ A
cf. 1938 ed. 4.30.4
atha khalu saptavidhāḥ puruṣā rasāyanaṃ nopayuñjīran | tad yathā | anātmavānalaso daridraḥ pramādī vyasanī pāpiṣṭho bheṣajāpamānī ceti || saptabhiḥ kāraṇair na saṃpadyante | tad yathā | ajñānādarambhādasthiracittatvād dāridrādanāyatanādāyāsādauṣadhālābhācceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saptavidhāḥsaptavidhāḥK​H sapta A pāpiṣṭhoK​H pāpakṛ A bheṣajāpamānīK​H d bheṣajāpamānī A kāraṇair naK eva kāraṇairna A kāraṇairnna H saṃpadyantesampadyanteK​H saṃpadyate; A ajñānādarambhādasthiracittatvād dāridrādanāyatanādāyāsādauṣadhālābhāccetiajñānādarambhādasthiracittatvād dāridrādanāyatanādāyāsādauṣadhālābhāccetiK ajñānādanārambhādasthiracittatvād dāridvyādanāyattatvād adharmādauṣadhālābhācceti|| A ajñānādanāraṃbhādasthiracittatvād dāridryādanāyatanādāyāsādauṣadhālābhācceti || H
cf. 1938 ed. 4.30.5
athauṣadhīn vakṣyāmaḥ | tatrājagarī svetakāpotī gonasī kṛṣṇakāpotī vārāhī cchatrāticchatrā kanyā kareṇu ajā takrakād ity aparṇṇinī vrahmasuvarcalā mahāsrāvaṇī golāmī mahāvegavatī cetyaṣṭādaśa somasamavīryāmahauṣadhayo vyākhyāḥ || tatra tāsāṃ somavat kriyāsīstutatayaḥ śāstrebhihitāḥ | tāsāmagārebhihitānāṃ yāḥ kṣīravatyastāsāṃ kṣīrakuḍavaṃ sakṛdevopuyañjīta | yāstvakṣīrāmūlavatyastāsāṃ pradeśinī pramāṇānī trīṇi kāṇḍāni pramāṇam upayoge | svetakāpotī samūlavṛttā bhakṣayitavyā | gonasyājagarī kṛṣṇakāpotīnāṃ sanakhaṃ muṣṭiṃ kāṇḍasaḥ kalpayitvā kṣīreṇa visrāvya pratisāritamabhighāritamabhihutañ ca sakṛdevopayuñjīta | tatastāsāṃ yānyāpayasā sakṛdeva vrahmasuvarcalā saptarātram upayoktavyā | bhakṣakalpena | śeṣāṇāṃ pañca pañca palāni kṣīrāḍhakakathitāni prasthevaśiṣṭe parisrāvya sakṛdevopayuñjīta | somena cāhāravihārāḥ vyākhyātāḥ | kevalaṃ tu navanītamabhyaṃ gārthe | śeṣaṃ somavadānirgamāditi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yānyāpayasā… so om. Hac
athauṣadhīn vakṣyāmaḥathauṣadhīn vakṣyāmaḥ |K​H athauṣadhīvyākhyāsyāmaḥ A svetakāpotīK​H śvetakāpotī, A gonasīK​H om. A kṛṣṇakāpotīA​K kṛṣṇakapotī H vārāhīK​H gonasī, vārāhī, A cchatrāticchatrācchatrā ticchatrāKpc​H kanyā, chatrā, aticchatrā, A cchatrā Kac kanyāK​H om. A kareṇuka reṇuK​H kareṇuḥ, A takrakād ity aparṇṇinīem. cakrakā, ādity aparṇī, A takrakādityaparṇṇinī K takraka ādityaparṇṇinī H vrahmasuvarcalāvrahmasuvarccalāK​H brahmasuvarcalā, A mahāsrāvaṇīK​H śrāvaṇī, mahāśrāvaṇī, A golāmīK​H golomī, ajalomī, A somasamavīryāmahauṣadhayosomasamavīryā mahauṣadhayosomasamavīryāmahauṣadhayoA​K somavīryā mahauṣadhayo H vyākhyāḥK​H vyākhyā A tatraK​H tāḥ| A somavat kriyāsīstutatayaḥK somavat kriyāśīḥstutayaḥ A somavat kriyāsīstutayaḥ H śāstrebhihitāḥśāstre+abhihitāḥ|śāstre 'bhihitāḥ |K śāstreabhihitāḥśāstre+abhihitāḥ|śāstre 'bhihitāḥ | A​H tāsāmagārebhihitānāṃ yāḥtāsāmagārebhihitānāṃ yāḥK tāsāmāgāre+abhihutānāṃ yāḥ A tāsāmagāre 'bhihitānāṃ yāḥ H kṣīravatyastāsāṃA​Kpc kṣīratyastāsāṃ Kac kṣīravatyas tāsāṃ H sakṛdevopuyañjītasakṛdevopuyañjīta |K sakṛdevopayuñjītasakṛdevopayuñjīta,sakṛdevopayuñjīta | A​H pramāṇānīK pramāṇāni A pramāṇī H trīṇiA​K triṇi H svetakāpotīsvetakāpotīK​H śvetakāpotī A samūlavṛttāsamūlavṛttāsamūlavṛttāK​H samūlapatrā A gonasyājagarīK​H gonasyajagarī A sanakhaṃsanakhamK​H sanakha A kāṇḍasaḥK​H khaṇḍaśaḥ A visrāvyaK​H vipācya A pratisāritamabhighāritamabhihutañ capratisāritamabhighāritamabhihutañ caK​H parisrāvyābhighāritamabhihutaṃ ca A tatastāsāṃK​H cakra A yānyāpayasāyānyāpayasāK​Hpc kāyāḥ payaḥ A vrahmasuvarcalāvrahmasuvarccalāK​Hpc brahmasuvarcalā A bhakṣakalpenaK​Hpc bhakṣyakalpena, A kṣīrāḍhakakathitānikṣīrāḍhaka kathitāniK​Hpc kṣīrāḍhakakvathitāni A prasthevaśiṣṭe parisrāvyaK prasthe+avaśiṣṭe+avatārya parisrāvya A prasthevasiṣe parisrāvya Hpc somenaK​H somava A cāhāravihārāḥK dāhāravihārau A cāravihārā H vyākhyātāḥK vyākhyātau, A vyākhyātā || H kevalaṃ tukevalan tuK​H kevalaṃ A
cf. 1938 ed. 4.30.6
bha || yuvānaṃ sihaṃvikrāntaṃ sakṛcchrubhanigāditaṃ |
kuryuretāḥ krameṇaivaṃ dvisahasrāyuṣaṃ naraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhaK​H bhavanti cātra A sihaṃvikrāntaṃK siṃhavikrāntaṃ A​H sakṛcchrubhanigāditaṃK​H kāntaṃ śrutanigādinam| A krameṇaivaṃK krameṇaiva A​H
cf. 1938 ed. 4.30.7
aṅgadī kuṇḍalī maulī divyasrakcandanāmvaraḥ
caratyamoghasaṅkalpo nabhasyaṃrvudanirgame |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
divyasrakcandanāmvaraḥdivyasrakcandanāmvaraḥfolio 126rKpc​H divyasrakcandanāmbaraḥ| A divyasrakcandanāmvaraḥfolio 126rraḥ Kac nabhasyaṃrvudanirgamenabhasyaṃrvudanirgameK nabhasyambudadurgame|| A nabhasyamvudanirggame || H
cf. 1938 ed. 4.30.8
vrajanti pakṣiṇo yena jalalamvāś ca toyadāḥ |
gatistvauṣadhasiddhasya somasiddhigatiḥ parāḥ || >
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jalalamvāś cajalalamvāś caK​H jalalambāś ca A gatistvauṣadhasiddhasya
gatistvauṣadhasiddhasya

gatistvauṣadhasiddhasya
K​H
gatiḥ sauṣadhisiddhasya A
somasiddhigatiḥK​H somasiddhe gatiḥ A parāḥ || >em. parā|| A parāḥ || K​H
cf. 1938 ed. 4.30.9
atha vakṣyāmi vijñānamauṣadhīnāṃ pṛthak pṛthak |
maṇḍalaiḥ kapilaiścitrā sarpābhā pañcaparṇṇinī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vijñānamauṣadhīnāṃA​K vijñānamoṣadhīnām H kapilaiścitrāK​H kapilaiścitraiḥ A
cf. 1938 ed. 4.30.10
pañcārannipramāṇā ca vijñeyājagarīrvudhaiḥ ||
niḥpatrāḥ kanakābhāśā mūlinyaṅguṣṭhasammitā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pañcārannipramāṇā capañcārannipramāṇā caK​H pañcāratnipramāṇā ca A vijñeyājagarīrvudhaiḥvijñeyājagarīrvudhaiḥ ||vijñeyājagarīrvvudhaiḥK​H vijñeyā+ajagarī budhaiḥ| A niḥpatrāḥ
niḥpatrāḥ
K​H
niṣpatrā A
kanakābhāśāK kanakābhāsā A​H mūlinyaṅguṣṭhasammitāmūlinyaṅguṣṭhasammitāK​H mūle dvyaṅgulasaṃmitā|| A
cf. 1938 ed. 4.30.11
sarpākārā lohitākṣī svetakāpotir ucyate ||
dviparṇṇinī mūlabhavāmaruṇāṃ kṛṣṇamaṇḍalā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lohitākṣīK​H lohitāntā A svetakāpotir ucyatesvetakāpotirucyate ||svetakāpotirucyate |em. śvetakāpotirucyate| A svetakāpotirucyate svetakāpotirucyate ||svetakāpotirucyate | K​H dviparṇṇinī
dviparṇṇinī
K​H
dviparṇinīṃ A
kṛṣṇamaṇḍalāK​H kṛṣṇamaṇḍalām|| A
cf. 1938 ed. 4.30.12
dvirannipramāṇāñjānīyād gonasīṃ gonasākṛtiṃ ||
sakṣīrāṃ romasāṃ mṛdvī rasecekṣurasopamāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dvirannipramāṇāñjānīyād gonasīṃK dvyaratnimātrāṃ jānīyād gonasīṃ A dvirannipramāṇāñjānīyāṅ gonasīṅ H romasāṃromasāmK​H romaśāṃ A mṛdvīK mṛdvīṃ A​H rasecekṣurasopamāṃK​H rasenekṣurasopamām|| A
cf. 1938 ed. 4.30.13
evaṃ rūparasāṃ cāpi kṛṣṇakāpotim ādiśet ||
kṛṣṇasarpasyarūpeṇa vārāhī kandasambhavā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūparasāṃA​K rūparasaṃ H kṛṣṇakāpotim ādiśet || kṛṣṇasarpasyarūpeṇakṛṣṇakāpotimādiśet ||
kṛṣṇasarpasyarūpeṇa
kṛṣṇakāpotimādiśet ||
kṛṣṇasarppasyarūpeṇa
em.
kṛṣṇakāpotimādiśet| kṛṣṇasarpasvarūpeṇa A kṛṣṇakāpotimādiśet kṛṣṇasarpasyarūpeṇakṛṣṇakāpotimādiśet ||
kṛṣṇasarpasyarūpeṇa
kṛṣṇakāpotimādiśet ||
kṛṣṇasarppasyarūpeṇa
K​H
cf. 1938 ed. 4.30.14
ekapatryā mahāvīryā bhinnāñjanasamaprabhā |
cchatrāticchatrike vidyādrakṣoghnā kandasambhave ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ekapatryāK​H ekapatrā A cchatrāticchatrike
cchatrāticchatrike

chatrāticchattrike
K​H
chatrāticchatrake A
vidyādrakṣoghnāK​H vidyādrakṣoghne A kandasambhavekandasaṃbhaveA​K kandasambhavā | H
cf. 1938 ed. 4.30.15
jarāmṛtyunivāriṇyau svetakāpotisaṃsthite |
kāntair dvādaśabhiḥ patrai mayūravarahopamaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svetakāpotisaṃsthiteK​H śvetakāpotisaṃsthite| A kāntair
kāntair
K​H
kāntai A
dvādaśabhiḥdvādaśabhiḥK​H rdvādaśabhiḥ A patraiA​K pattrair H mayūravarahopamaiḥmmayūravarahopamaiḥK​H rmayūrāṅgaruhopamaiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.30.16
kandajā kāñcanakṣīrī kanyā nāma mahauṣadhī |
kareṇuḥ suvahukṣīrā kandena gajarūpiṇāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahauṣadhīA​K mahauṣadhīḥ | H suvahukṣīrāsuvahukṣīrāK​H subahukṣīrā A gajarūpiṇāṃgajarūpiṇāṃK​H gajarūpiṇī|| A
cf. 1938 ed. 4.30.17
hastikarṇṇapalāśasyāt tūlyapatrādviparṇṇinī |
ajānanābhakandā tu sakṣīrākṣuparūpiṇī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hastikarṇṇapalāśasyāt tūlyapatrādviparṇṇinīhastikarṇṇapalāśasyāt tūlyapatrādviparṇṇinī |K hastikarṇapalāśasya tulyaparṇā dviparṇinī| A hastikarṇṇapalāsaḥ syāt tūlyapatrādviparṇṇinī | H ajānanābhakandā tu
ajānanābhakandā tu

ajānanābhakandā tu
K​H
ajāstanābhakandā tu A
sakṣīrākṣuparūpiṇīK​H sakṣīrā śruparūpiṇī|| A
cf. 1938 ed. 4.30.18
ajā mahauṣadhī jñeyā śaṅkhakundendu pāṇḍurā |
svetā vicitrakusumā kākādani samacchadāḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svetā
svetā
K​H
śvetāṃ A
vicitrakusumāvicitrakusumāK vicitrakusumāṃ A vicitrā kusumā H kākādaniK​H kākādanyā A samacchadāḥK​H samāṃ kṣupām|| A
cf. 1938 ed. 4.30.19
takrakāmauṣadhīṃ vidyājjarāmṛtyuvināśanī |
mūlinīṃ pañcabhiḥ patraiḥ suraktāṃśukakomalaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
takrakāmauṣadhīṃtakrakāmauṣadhīmK​H cakrakāmoṣadhīṃ A vidyājjarāmṛtyuvināśanīK vidyājjarāmṛtyunivāriṇīm| A vidyājjarāmṛtyuvināśanīṃ | H mūlinīṃ
mūlinīṃ
K​H
mūlinī A
cf. 1938 ed. 4.30.20
ādity aparṇṇinī jñeyā sadād ity ānuvarttinī |
kanakābhā jalānteṣu sarvataḥ parisarpati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ādityA ādi K​H aparṇṇinīaparṇinīA tyaparṇṇinī K​H sadād itysadād ityH sadā++ādity A sadādi K ānuvarttinīānuvartinīA​H tyānuvarttinī | K
cf. 1938 ed. 4.30.21
sakṣīrā padminīprakhyā devīvrahmasuvarcalā |
rannipramāṇākṣupavat patrair dvyaṃgulasammitaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
devīvrahmasuvarcalādevīvrahmasuvarccalāK​H devī brahmasuvarcalā| A rannipramāṇākṣupavat patrair
rannipramāṇākṣupavat patrair
K
aratnimātrakṣupakā patrai A
ratnipramāṇākṣupavat pattrair
H
dvyaṃgulasammitaiḥdvyaṅgulasammitaiḥK​H rdvyaṅgulasaṃmitaiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.30.22
puṣpai nīlotpalākāraiḥ phalaiś cāñjanasaprabhai ||
srāvaṇī mahatī jñeyā kanakābhā payasvinī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
puṣpaiA​K puṣpair H nīlotpalākāraiḥnnīlotpalākāraiḥK​H rnīlotpalākāraiḥ A cāñjanasaprabhaicāñjanasaprabhai ||K cāñjanasannibhaiḥ| A cāñjanasaprabhaiḥ || H srāvaṇī
srāvaṇī
K​H
śrāvaṇī A
cf. 1938 ed. 4.30.23
srāvaṇīpāṇḍurā tu syāt mahāsrāvaṇilakṣaṇā |
golomī cājalomī ca romaśe kandasambhave |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
srāvaṇīpāṇḍurā tuK​H śrāvaṇī pāṇḍurābhā A syāt mahāsrāvaṇilakṣaṇāsyāt mahāsrāvaṇilakṣaṇāK sā mahāśrāvaṇilakṣaṇā| A syāt mahāsrāvaṇīlakṣaṇā || H
cf. 1938 ed. 4.30.24
haṃsapādī ca vicchinnaiḥ patrair mūlasamudbhavaiḥ |
athavā śaṃkhapuṣpāyāḥ samānāḥ sarvarūpataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
haṃsapādī caK​H haṃsapādīva A patrairpattrairK​H patrai A mūlasamudbhavaiḥmūlasamudbhavaiḥ |mmūlasamudbhavaiḥK​H rmūlasamudbhavaiḥ| A śaṃkhapuṣpāyāḥK​H śaṅkhapuṣpyā ca A samānāḥK samānā A​H
cf. 1938 ed. 4.30.25
vegena mahatāviṣṭā sarpanirmokasannibhā |
eṣā vegavatī nāma jāyate hy amvudakṣaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vegenavegena ¦¦¦¦¦¦K​H vetena A mahatāviṣṭāK​H mahatā++āviṣṭā A amvudakṣayeK​H ambudakṣaye|| A
cf. 1938 ed. 4.30.26
saptādau sarparūpiṇyau yastvauṣadhyaḥ prakīrttitā |
tāsāmuddharaṇaṃ kāryaṃ mantreṇānena sarvadā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarparūpiṇyausarpparūpiṇyoK sarparūpiṇyosarpparūpiṇyo A​H yastvauṣadhyaḥyastvauṣadhyaḥK​H hy auṣadhyo yāḥ A prakīrttitāprakīrtitāḥ|prakīrttitāḥ ||K prakīrtitāḥprakīrtitāḥ|prakīrttitāḥ || A​H
cf. 1938 ed. 4.30.27
mahendararāmakṛṣṇānāṃ vrāvām api |
tapasā tejasā caiva praśāmyadhvaṃ śivāya vai ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mahendararāmakṛṣṇānāṃmahendrarāmakṛṣṇānāṃK mahendrarāmakṛṣṇānāṃmahendrarāmakṛṣṇānāṃ A​H vrāvāmvrāhmaṇānāṃ gavāmem. brāhmaṇānāṃ gavā A vrāhmaṇānāṃ gavāmvrāhmaṇānāṃ gavām K​H apiapi |K​H mapi| A caivaK​H vā+api A śivāyaA​K śitāya Hac śivātāya Hpc
cf. 1938 ed. 4.30.28
anena mantreṇa sarva bheṣajāni parijapediti |
aśraddadhānairalasaiḥ kṛtaghnaiḥ pāpakartṛbhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
anenaK​H natreṇānena A mantreṇaK​H matimā A sarvaK​H n sarvā A bheṣajāniK​H evābhi A parijapeditiparijapefolio 126vditiK​H mantrayet| a A aśraddadhānairalasaiḥ
aśraddadhānairalasaiḥ
K​H
śraddadhānairalasaiḥ A
pāpakartṛbhiḥpāpakarttṛbhiḥK​H pāpakarmabhiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.30.29
na śakyamāsādayituṃ somāḥ somāsamās tathā |
pītāvaśeṣamamṛtaṃ devair vrahmapurogamaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na śakyamāsādayituṃK​H naivāsādayituṃ A somāḥsomāḥK​H śakyāḥ somāḥ A somāsamāsK somasamā A​H tathāstathā|stathā ||K stathāstathā|stathā || A​H devairK​H devai A vrahmapurogamaiḥK​H rbrahmapurogamaiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.30.30
nihitaṃ somavīryāsu some cātī ||
devasūtre hradavare tathā sindhu mahānade |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cātīem. cāpy oṣadhīpatau| A cāpyauṣadhīpatī || K cāpyauṣadhīpatau || H devasūtre
devasūtre

devasūtre
K​H
devasunde A
sindhuK​H sindhau A
cf. 1938 ed. 4.30.31
dṛśyate ca jalānteṣu devī vrahmasurvarcalā |
ādityaparṇṇinī caiva tathaiva himasaṃ kṣaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
devīK​H medhyā A vrahmasurvarcalāK brahmasuvarcalā| A vrahmasuvarccalā || H ādityaparṇṇinī
ādityaparṇṇinī

ādityaparṇṇinī
K​H
ādity aparṇinī A
caivaK​H jñeyā A
cf. 1938 ed. 4.30.32
dṛśyatejagarī nityaṃ gonasī cāmvudāgameḥ |
kaśmīre tu sadā yantramānasaṃ nāmaviśrutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dṛśyatejagarīdṛśyate+ajagarīdṛśyate 'jagarīK dṛśyateajagarīdṛśyate+ajagarīdṛśyate 'jagarī A​H cāmvudāgameḥcāmvudāgameḥ |K cāmbudāgame| A cāmvudāgame || H kaśmīre tu
kaśmīre tu
K​H
kāśmīreṣu A
sadāK​H saro divyaṃ nāmnā kṣu A yantramānasaṃyantra mānasanK​H drakamānasam|| A nāmaviśrutaṃnāmaviśrutaṃK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.30.33
kareṇus tatra kanyā ca cchatrāticchatrike tathā |
golomī cājalomī ca mahatī śrāvaṇī tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cchatrāticchatrikechattrāticchatrikeK​H chatrāticchatrake A
cf. 1938 ed. 4.30.34
hemante kṛṣṇasarpābhā vasante cātra dṛśyate |
nadīṃ kauśikīm uttīrya saṃjayantyās tu pūrvataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hemanteK​H vasante A kṛṣṇasarpābhākṛṣṇasarppābhāK​H kṛṣṇasarpākhyā A vasanteK​H gonasī A cātraK​H ca pra A nadīṃ
nadīṃ
K​H
om. A
uttīryaK​H saritaṃ tīrtvā A saṃjayantyās tusaṃjayaṃtyās tuK sañjayanty ās tu A saṃjayam̐nyās tu Hac saṃjayam̐nyāvaijayantyās tu Hpc
cf. 1938 ed. 4.30.35
kṣitipradeśo valmīkair āvṛto yojanatrayaṃ ||
vidheyā tatra kāpotī svetā valmīkamūdhasu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valmīkairK​H valmīkai A āvṛtoK​H rācito A vidheyā
vidheyā
K​H
vijñeyā A
svetāK śvetā A sveta H valmīkamūdhasuvalmīkamūdhasuK valmīkamūrdhasuvalmīkamūrdhasu||valmīkamūrddhasu | A​H
cf. 1938 ed. 4.30.36
malaye nalasetau ca vegavatyauṣadhī dhruvā |
kārttikyāṃ paurṇṇamāsyān tu dṛśyate nātra saṃśayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vegavatyauṣadhīA​K vegavaty auṣadhī H paurṇṇamāsyān tupaurṇṇamāsyāntupaurṇṇamāsyāṃ tuK​H paurṇamāsyāṃ A dṛśyateK​H om. A nātraK​H om. A saṃśayaḥK​H ca bhakṣayettāmupoṣitaḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.30.37
somavaccātra vartteta vidhirānirgamāditi ||
sarvā vidheyās tv auṣadhyaḥ somaś cāpy arvude girau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhirānirgamāditiK phalaṃ tāvac ca kīrtitam| A vidhinā nirggamāditi || H vidheyās tv auṣadhyaḥvidheyāstvauṣadhyaḥem. viceyāstvopadhyaḥ A vidheyāstvauṣadhyaḥvidheyāstvauṣadhyaḥ K​H somaśK​H somāś A cāpyA cā K​H arvudepyarvvudeem. arbude A pyarvudepyarvvude K​H
cf. 1938 ed. 4.30.38
sa śṛṅgair devacaritair amvudānīkabhedibhiḥ |
vyāptastīthaiś ca vikhyātaiḥ siddharṣisurasevitaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sa śṛṅgairK​H sa śṛṅgai A devacaritairddevacaritairK​H rdevacaritai A amvudānīkabhedibhiḥamvudānīkabhedibhiḥK​H rambudānīkabhedibhiḥ| A vyāptastīthaiś ca
vyāptastīthaiś ca
K​H
vyāptastīrthaiś ca A
cf. 1938 ed. 4.30.39
guhābhir bhīmarūpābhiḥ siṃhonnāditanādibhiḥ |
gajāloḍitatoyābhir āpagābhiḥ samantataḥ |
vividhair dhātubhiś citrais sarvatraivopaśobhitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nādibhiḥ… saman om. A bhiḥ… samantataḥ om. Kac bhiḥ… samantataḥ om. Hac
guhābhirA​K guhābhi H bhīmarūpābhiḥA​K rvbhīmarūpābhiḥ H siṃhonnāditanādibhiḥKpc​Hpc siṃhonnādita A siṃhonnāditanādi Kac​Hac vividhair

vividhair

vividhair
K​H
vividhai A
dhātubhiśddhātubhiśK​H rdhātubhi A citraiscitraiḥK​H ścitraiḥ A
cf. 1938 ed. 4.30.40
nadīṣu śaileṣu sarassu cāpi puṇyeṣv araṇyeṣu tathāśrameṣu |
sarvatra sarvāḥ parimārgitavyāḥ sarvatra bhūmir hi vasūn nidhatta iti || cila 0 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathāśrameṣuK​H tathā++āśrameṣu| A bhūmir hiK​H bhūmirhi A vasūnK​H vasū A nidhattaK ni dhatte|| A nidhattā H itiK​H om. A cila 0 || ❈K om. A​H
cf. 1938 ed. 4.30.40.add
śukraṃ mukhaṃ śophamanāgatañ ca miśran tathākṣīṇavalendriyañ ca |
āvādhasarva pratiṣedhamedhā svabhāvantāpanivṛttakañ ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śukraṃK śūkam H svabhāvantāpanivṛttakañK svabhāvasantāpanivṛttakañ H
cikitsiteṣu tṛtīyo daśaḥ || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cikitsiteṣucikitsiteṣuK iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne nivṛttasaṃ A cikitsiteṣu tṛtīyodaśa || ||cikitsāla || || H tṛtīyoK tāpīyaṃ A om. H daśaḥK rasāyanaṃ nāma triṃśo 'dhyāyaḥ ||30|| A om. H

[Adhyāya 31]

cf. 1938 ed. 4.31.1
athātaḥ snehopayogacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehopayogacikitsitaṃK​H snehopayaugikacikitsitaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. snehasāro 'yaṃ puruṣaḥ, prāṇāśca snehabhūyiṣṭāḥ snehasādhyāś ca bhavanti| sneho hi pānānuvāsanamastiṣkaśirovastyuttarabastinasyakarṇapūraṇagātrābhyaṅgabhojaneṣūpayojyaḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.31.4
dviyoniścaturvikalpobhihitaḥ snehaḥ snehaguṇāś ca | tatra jaṅgamebhyo gavyaṃ snehaṃ pradhāṇatamaṃ sthāvarebhyas tilasneha iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dviyoniścaturvikalpobhihitaḥdviyoniścaturvikalpobhihitaḥK tatra dviyoniś caturvikalpo 'bhihitaḥ A dviyoniścaturvvikalpo 'bhihitaḥ H snehaḥA​K om. H snehaṃK​H ghṛtaṃ A pradhāṇatamaṃK pradhānaṃ, A pradhānatamaṃ | H tilasnehatilasnehaK​H tilatailaṃ pradhānam A itiA​K iti || o || H
cf. 1938 ed. 4.31.5
ata ūrdhvaṃ yathāprayojanato yathāpradhānataś ca | sthāvarasnehāṃ vakṣyāmaḥ | tatra tilvakairaṇḍakuśāmradantīpalāśaśaṅkhinīviṣāṇigavākṣīkampilyakaśampākanīlinīsnehā virecayanti |. jīmūtakakūṭajakṛtavedhanekṣvākumadanasnehā vāmayanti |. viḍaṅgasthū lamañjarīmadhuśigrusūryavallīpīlusiddhārthakajyotiṣmatīsnehāḥ śiro virecayanti | karañjapūtīkalavaṇamātuluṅgeṅgudīkirātatiktakasnehāḥ duṣṭavraṇeṣūpayojyāḥ |. turuvakakapitthabhallātakapaṭolasnehāḥ mahāvyādhiṣu |. trapusatvārukerkāratumvurukaṣmāṇḍasnehāḥ mūtrasaṅgeṣu ||kapotavaṅkaharītakīsnehāḥ śarkarārśmariṣu |. kusumbhasarṣapātasīpicumardātimuktakakāṇḍīrasnehāḥ prameheṣu |. nāḍīkerapanasapiyālavilvamadhūka śleeṣmātakasnehāḥ pittasaṃsṛṣṭe vāyau || vibhītakapiṇḍītakabhallātakasnehāḥ kṛṣṇīkaraṇeṣu |. śravaṇakaṃgukasnehāḥ pāṇḍūkaraneṣu | saralāpītadāruśiṃśapāsanasārasnehāḥ dardrukiṭibheṣu | sarva eva snehā vātam upahanti | tailaguṇāḥ samāsena vyākhyātāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
takasnehāḥ… vibhīta om. A
yathāprayojanatoyathā prayojanatoK​H yathāprayojanaṃ A yathāpradhānataś cayathā pradhānataś caK​H yathāpradhānaṃ ca A sthāvarasnehāṃK sthāvarasnehā A sthāvarasne H vakṣyāmaḥvakṣyāmaḥK nupadekṣyāmaḥ A haṃ vakṣyāmaḥ || H tilvakairaṇḍakuśāmradantīpalāśaśaṅkhinīviṣāṇigavākṣīkampilyakaśampākanīlinīsnehātilvakairaṇḍakuśāmradantīpalāśaśaṅkhinīviṣāṇigavākṣīkampilyakaśampākanīlinīsnehāK tilvakairaṇḍakośāmradantīdravantīsaptalāśaṅkhinīpalāśaviṣāṇikāgavākṣīkampillakaśampākanīlinīsnehā A tilvakair araṇḍakuśāmradantīpalāśaśaṃkhinīviṣāṇikāgavākṣīkaṃpillyakaśampākanīlinīsnehā H virecayantiA​K viracayanti | H jīmūtakakūṭajakṛtavedhanekṣvākumadanasnehājīmūtakakūṭafolio 127rjakṛtavedhanekṣvākumadanasnehāK jīmūtakakuṭajakṛtavedhanekṣvākudhāmārgavamadanasnehā A jīmūtakakuṭajakṛtavedhanekṣvākumadanasnehā H viḍaṅgasthūviḍaṅgasthūK​H viḍaṅgakha A lamañjarīmadhuśigrusūryavallīpīlusiddhārthakajyotiṣmatīsnehāḥlamañjarīmadhuśigrusūryavallīpīlusiddhārthakajyotiṣmatīsnehāḥlamañjarīmadhuśigrusūryavallīpīlusiddhārthakajyotiṣmatī snehāḥK​H ramañjarīmadhuśigrusūryavallīpīlusiddhārthakajyotiṣmatīsnehāḥ A karañjapūtīkalavaṇamātuluṅgeṅgudīkirātatiktakasnehāḥkarañjapūtīkalavaṇamātuluṅgeṅgudīkirātatiktakasnehāḥkarañjapūtīkalavaṇamātuluṅgeṅgudīkirātatiktakasnehāḥK​H karañjapūtīkakṛtamālamātuluṅgeṅgudīkirātatiktakasnehā A duṣṭavraṇeṣūpayojyāḥK​H duṣṭavraṇeṣūpayujyante, A turuvakakapitthabhallātakapaṭolasnehāḥK tuvarakakapitthakampillakabhallātakapaṭolasnehā A turavakakapitthaka bhallātakapaṭolasnehā H trapusatvārukerkāratumvurukaṣmāṇḍasnehāḥK trapusair vārukakarkārukatumbīkūṣmāṇḍasnehā A trapuṣervvārukerkkārutumvurukūṣmāṇḍasnehā H mūtrasaṅgeṣu ||kapotavaṅkaharītakīsnehāḥmūtrasaṅgeṣu ||kapotavaṅkaharītakīsnehāḥmūtrasaṅgeṣu | kapotavaṅkaharītakīsnehāḥK​H mūtrasaṅgeṣu, kapotavaṅkāvalgujaharītakīsnehāḥ A śarkarārśmariṣuK śarkarāśmarīṣu, A śarkkarāśmariṣu | H kusumbhasarṣapātasīpicumardātimuktakakāṇḍīrasnehāḥkusumbhasarṣapātasīpicumarddātimuktakakāṇḍīrasnehāḥK​H kusumbhasarṣapātasīpicumardātimuktakabhāṇḍīkaṭutumbīkaṭabhīsnehāḥ A nāḍīkerapanasapiyālavilvamadhūkaK tālanārikelapanasamocapriyālabilvamadhūka A nālikerapanasapiyālabilvamadhūka H śleeṣmātakasnehāḥK śleṣmātakāmrātakaphalasnehāḥ pittasaṃsṛṣṭe vāyau, bibhītakabhallā A śleṣmāntakasnehāḥ pittasaṃsṛṣṭe vāyau | vibhītakapiṇḍītakabhallātakasnehāḥ H kṛṣṇīkaraṇeṣukṛṣṇīkaraṇeṣuK​H kṛṣṇīkaraṇe, A śravaṇakaṃgukasnehāḥK śravaṇakaṅgukaṭuṇṭukasnehāḥ A sravaṇakaṃgukā snehāḥ H pāṇḍūkaraneṣuK pāṇḍūkaraṇe, A pāṇḍūkaraṇeṣu | H saralāpītadāruśiṃśapāsanasārasnehāḥsaralāpītadāruśiṃśapāsanasārasnehāḥK saralapītadāruśiṃśapāgurusārasnehā A saralāpītadāruśiṃsapāsanaśānasārasnehāḥ | H dardrukiṭibheṣuK dadrukuṣṭhakiṭimeṣu, A darddrūkiṭibheṣu | H upahantiupahanti |K​H upaghnanti, A tailaguṇāḥK​H tailaguṇāś ca A
cf. 1938 ed. 4.31.6
ata ūrdhvaṃ kaṣāyapākakramam upadekṣyāmaḥ || tatra kecidāhus tvak patrapuṣpaphalādīnāṃ bhāgastaccaturguṇamudakaṃ caturthāṃśāvaśeṣitaṃ kvāthyāvatārayed ity eṣa kaṣāyakalpaḥ | tat tu na samyak kasmād āgamasiddhatvāt
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṣāyapākakramamK​H kaṣāyasnehapākakramam A tvak patrapuṣpaphalādīnāṃtvakpatrapuṣpaphalādīnāṃK​H tvakpatraphalamūlādīnāṃ A bhāgastaccaturguṇamudakaṃK bhāgastaccaturguṇaṃ jalaṃ A bhāgas tat caturgguṇam udakaṃ H caturthāṃśāvaśeṣitaṃcaturthāṃśāvaśeṣitaṃK​H caturbhāgāvaśeṣaṃ ni A kvāthyāvatārayed itykvāthyāvatārayet iem. ṣkvāthyāpaharedity A kvāthyāvatārayed ikvāthyāvatārayet i K​H eṣaA tyeṣa K​H kaṣāyakalpaḥkaṣāyakalpaḥK​H kaṣāyapākakalpaḥ; snehaprasṛteṣu ṣaṭsu caturguṇaṃ dravamāvapya caturaś cākṣasamān bheṣajapiṇḍānity eṣa snehapākakalpaḥ| e A samyak kasmād āgamasiddhatvātK​H samyak; kasmāt āgamāsiddhatvāt || A
cf. 1938 ed. 4.31.7
palakuḍavādīnām ity etac copadekṣyāmaḥ | tatra dvādaśadhānyamāṣā madhyamā suvarṇṇamāṣakaste śoḍaṣasuvarṇṇāḥ | ataścordhvaṃ caturguṇamabhivardhayataḥ palakuḍavaprasthāḍhakadroṇā abhiniṣpadyante | tulā punaḥ palaśataṃ tābhir viṃśatir bhāraḥ śuṣkāṇām ārdrāṇāṃ dravāṇāṃ ca dviguṇam iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
palakuḍavādīnāmem. palakuḍavādīnā A​K palakuḍavāḍīnām H ityem. mato A mitye K itye H etac copadekṣyāmaḥem. mānaṃ tu vyākhyāsyāmaḥ A taccopadekṣyāmaḥ | K tat ca upadekṣyāmaḥ | H madhyamāK​H madhyamāḥ A suvarṇṇamāṣakastesuvarṇamāṣakaḥ, tesuvarṇṇamāṣakas teK suvarṇamāṣakaḥ tesuvarṇamāṣakaḥ, tesuvarṇṇamāṣakas te A​H śoḍaṣasuvarṇṇāḥśoḍaṣasuvarṇṇāḥK ṣoḍaśa suvarṇam; A ṣoḍaśasuvarṇṇaḥ | H ataścordhvaṃK athavā madhyamaniṣpāvā ekonaviṃśatirdharaṇaṃ, tāvyardhatṛtīyāni karṣaḥ; tataścordhvaṃ A ataś ca ūrdhvañ H caturguṇamabhivardhayataḥK caturguṇamabhivardhayantaḥ A caturgguṇam abhivarddhayataḥ | H abhiniṣpadyanteK​H ity abhiniṣpadyante, A tābhirK​H tāḥ puna A viṃśatirK rviṃśati A vviṃśati H bhāraḥrbhāraḥ;rbbhāraḥ |K rbhāraḥrbhāraḥ;rbbhāraḥ | A​H śuṣkāṇāmK​H śuṣkāṇā A ārdrāṇāṃK midaṃ mānam, ārdra A ādrāṇām H dviguṇamdviguṇamK​H dviguṇa A itiK​H miti|| A
cf. 1938 ed. 4.31.8
snehakukuḍavesāṇyakvāthyadravyadurvyaprastho vidheyas taccaturguṇamudakaṃ caturthāṅgāvaśeṣitaṃ kvāthyāvatārayed ity eṣa kaṣāyakalpaḥ | snehakuḍavesāṇya bheṣajapalaṃ kalkam iṣṭaṃ caturguṇañ ca kaṣāyam āvāpya vipaced ity eṣa snehapākakalpa iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehakukuḍavesāṇyakvāthyadravyadurvyaprasthosnehakukuḍavesāṇyakvāthyadravyadurvyaprasthoK tatrānyatamaparimāṇasaṃmitānāṃ yathāyogaṃ tvakpatraphalamūlādīnāmātapapariśoṣitānāṃ chedyāni khaṇḍaśaśchedayitvā bhedyānyaṇuśo bhedayitvā+avakuṭyāṣṭaguṇena ṣoḍaśaguṇena vā+ambhasā+abhiṣicyasthālyāṃ caturbhāgāvaśiṣṭaṃ kvāthayitvā+apaharedity eṣa kaṣāyayākakalpaḥ| snehāccaturbhāgāvaśiṣṭaṃ kvāthayitvā+apaharedity eṣa kaṣāyapākakalpaḥ| snehāccaturguṇo dravaḥ, sneha A snehakuḍave sādhye kvāthyadravyaprastho H vidheyasK​H om. A taccaturguṇamudakaṃK caturthaṃśo bheṣajakalkaḥ, tadaikadhyaṃ saṃṛjya vipacedity eṣa snehapākakalpaḥ| athavā tatrodakadroṇe tvakpatraphalamūlādīnāṃ A tat caturguṇam udakaṃ H caturthāṅgāvaśeṣitaṃK tulāmāvāpya caturbhāgāvaśiṣṭaṃ ni A caturthāṃśāvaśeṣitaṃ H kvāthyāvatārayed itykvāthyāvatārayed ikvāthyāvatārayet iem. ṣkvāthyāpaharedity A kvāthyāvatārayed ikvāthyāvatārayed ikvāthyāvatārayet i K​H eṣaA tyeṣa K​H kaṣāyakalpaḥK​H kaṣāyapākakalpaḥ; A snehakuḍavesāṇyasnehakuḍavesāṇyaK snehakuḍave A snehakuḍave sādhye H kalkamem. piṣṭaṃ A kalka K​H iṣṭaṃem. kalkaṃ A miṣṭaṃ K piṣṭañ H caturguṇañ cacaturgguṇañ caK​H caturguṇaṃ dra A kaṣāyamH vamā A kaṣāya K āvāpyaH vāpya A māvāpya K vipaced ityem. vipacedity A vipacedi K vipacet i H eṣaA tyeṣa K​H snehapākakalpaK​H snehapākakalpaḥ|| A itiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.31.9
bha |. snehabheṣajatoyānāṃ mānaṃ yatra tu neritaṃ |
tatrāyaṃ vidhir āstheyo nirdiṣṭe tadvad eva tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhaK bhavataś cātra A bhava || H mānaṃK pramāṇaṃ A māna H yatra tuyatra tuK yatra A yantraṃ tu H tatrāyaṃ
tatrāyaṃ
A​K

tatrāyaṃ viyaṃ
H
vidhir āstheyoem. vidhirāstheyo A​K​H tadvad evatadvat evaH tadvadeva A​K
cf. 1938 ed. 4.31.10
anukte dravakārye tu sarvatra salilaṃ smṛtaṃ |
kalkakvāthāvanirdeśe gaṇāt tasmāt samādhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
smṛtaṃK​H matam| A kalkakvāthāvanirdeśe
kalkakvāthāvanirdeśe
A​K

kalkakvāthyāvanirddeśe
H
gaṇāt tasmāt samādhayetK gaṇāttasmāt prayojayet|| A gaṇāt tasmāt samāvayet || H
cf. 1938 ed. 4.31.11
ata ūrdhvaṃ snehapākakramam upadekṣyāmaḥ | sa tu pākas tṛvidho mṛduścikkanaḥ kharacikkaṇa iti | dhavivekamātraṃ yatra bheṣajaṃ sa mṛduḥ | madhūcchiṣṭamivalepayati yatra bheṣajaṃ sa cikkaṇaḥ | phenāni mātra vailasya śeṣaṃ ghṛtavadādiśet kṛṣṇamavasannamīṣadviśadaṃ cikkaṇaṃ ca yatra sa kharacikkaṇa iti |. ata ūrdhvaṃ pradagdhasneha bhavati | taṃ punaḥ sādhayet | tatra pānābhya va nasyābhyañjanīyaś cikkaṇaḥ | vastisnehāḥ kharacikkaṇa iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phenāni… kṛ om. A
pākasK​H om. A tṛvidhotrividhaḥ;trividhoK trividhaḥtrividhaḥ;trividho A​H mṛduścikkanaḥK tad yathā mṛduḥ, madhyamaḥ, A mṛduś cikkanaḥ H kharacikkaṇaK khara A kharacikkana H dhavivekamātraṃsnehauṣadhavivekamātraṃem. tatra snehauṣadhivivekamātraṃ A snehauṣadhavivekamātraṃsnehauṣadhavivekamātraṃ K​H mṛduḥK​H mṛdu A madhūcchiṣṭamivalepayatimadhūcchiṣṭamiva lepayatiK​H riti, madhūcchiṣṭamiva viśadamavilepi A cikkaṇaḥK madhyamaḥ, A cikkanaḥ | H phenāni mātraK phenātimātra H vailasyaK tailasya H ghṛtavadādiśet kṛṣṇamavasannamīṣadviśadaṃK ghṛtavadā diśet | kṛṣṇamavasannamīṣadviṣadaṃ H cikkaṇaṃ cacikkaṇaṃ caA​K cikkanañ ca H saK​H bheṣajaṃ sa A kharacikkaṇaK​H khara A pradagdhasnehaK dagdhasneho A pradagdhasnehe H sādhayet | tatraK​H sādhu sādhayet| tatra A pānābhyaA​K yānābhya Hac pāyānābhya Hpc va nasyābhyañjanīyaś cikkaṇaḥem. vahārayor mṛduḥ, nasyābhyaṅgayor madhyamaḥ, A vahārayor mmṛduḥ nasyābhyañjanīyaścikkaṇaḥ | K vahārayor mmṛduḥ || nasyāñjanīyaścikkaṇaḥ | H vastisnehāḥK​H basti A kharacikkaṇaK​H karṇapūraṇa A itiK​H yostu khara iti|| A
cf. 1938 ed. 4.31.12
śabdasyoparame prāpte phenasyoparame tathā |.
gandhavarṇṇarasānāñ ca sampattau siddham ādiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śabdasyoparameK bhavataś cātra śabdasyoparame A śabdavyūparame H phenasyoparameK phenasyopaśame A phenasyopadame H gandhavarṇṇarasānāñ ca
gandhavarṇṇarasānāñ ca
K​H
gandhavarṇarasādīnāṃ A
siddham ādiśetsiddhamādiśet ||siddhamādiśet ||em. siddhimādiśet|| A siddhamādiśet siddhamādiśet ||siddhamādiśet || K​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ghṛtasyaivaṃ vipakvasya jānīyāt kuśalo bhiṣak| pheno 'timātraṃ tailasya śeṣaṃ ghṛtavadādiśet|| A
cf. 1938 ed. 4.31.14
ataḥ snehapānakramam upadekṣyāmaḥ | atha laghukoṣṭhāyāturāya kṛtamaṃgalāyodayagiriśikharaprasthite prataptakanakapītalohite savitari yathābalaṃ tailasya ghṛtasya vā mātraṃ prayacchet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ataḥataḥ|| ataḥK​H ata ūrdhvaṃ A laghukoṣṭhāyāturāyaK​H khalu laghukoṣṭhāyāturāya A kṛtamaṃgalāyodayagiriśikharaprasthiteK kṛtamaṅgalasvastivācanāyodayagiriśikharasaṃsthite A kṛtamaṃgalāyodayagiriśikarasamprasthite H prataptakanakapītalohiteprataptakanakapītalohiteprataptakanakapītalohiteK​H prataptakanakanikarapītalohite A yathābalaṃA yathāvalaṃ K​H mātraṃmātramK​H mātrāṃ A prayacchetK​H pātuṃ prayacchet| pītamātre coṣṇodakenopaspṛśya sopānatko yathāsukhaṃ viharet|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rūkṣakṣataviṣārtānāṃ vātapittavikāriṇām| hīnamedhāsmṛtīnāṃ ca sarpiḥpānaṃ praśasyate|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṛmikoṣṭhānilāviṣṭāḥ pravṛddhakaphamedasaḥ| pibeyustailasātmyāś ca tailaṃ dārḍhyārthinaś ca ye|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vyāyāmakarśitāḥ śuṣkaretoraktā mahārujaḥ| mahāgnimārutaprāṇā vasāyogyā narāḥ smṛtāḥ|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. krūrāśayāḥ kleśasahā vātārtā dīptavahnayaḥ| majjānamāpnuyuḥ sarve sarpirvā svauṣadhānvitam|| A
cf. 1938 ed. 4.31.19
kevalaṃ paittike sarpir vātike lavaṇānvitaṃ |
deyaṃ vahukaphe tailaṃ savyoṣakṣārasaṃyutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarpirsarppirK​H sarpi A vātikevvātikeK​Hpc rvātike A vvāti Hac vahukapheK bahukaphe A​H tailaṃK​H cā A savyoṣakṣārasaṃyutaṃsavyoṣakṣārasaṃyutaṃK​H pi vyoṣakṣārasamāyutam|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. doṣāṇāmalpabhūyastvaṃ saṃsargaṃ samavekṣya ca| yuñjyāttriṣaṣṭidhābhinnaiḥ samāsavyāsato rasaiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.31.21
snehasātmyaḥ kleśasaho dṛḍhaḥ kāle ca śītale
acchamevapivet sneham acchapānaṃ hi śobhaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehasātmyaḥA​K snehaḥ sātmyaḥ H dṛḍhaḥK​H om. A caK​H nātyuṣṇa A acchamevapivet sneham
acchamevapivet sneham
K​H
accham eva pibet sneha A
acchapānaṃ hiK​H macchapānaṃ hi A śobhaṇaṃK pūjitam|| A śobhanaṃ || H
cf. 1938 ed. 4.31.22
śīte kāle divāsnehamuṣṇe kāle pivenniśi |
vātapittādhiko rātrau | vātaśleṣmādhiko divā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śīteK​H śīta A divāsnehamuṣṇedivāsnehamuṣṇeK divā snehamuṣṇa A divā sneham uṣṇa H pivenniśipiven niśiK​H pibenniśi| A vātapittādhiko
vātapittādhiko
A​K

vātapittādhike
H
vātaśleṣmādhikoA​K vātaśleṣmādhike H
cf. 1938 ed. 4.31.23
vātapitthādhikasyoṣṇe mūrcchonmāda tṛṣāvahaḥ |
śīte vātakaphārttasya gauravāruca śūlakṛt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātapitthādhikasyoṣṇevātapitthādhikasyoṣṇeK vātapittādhikasyoṣṇe A​H mūrcchonmādaK tṛṇamūrcchonmāda A mūrcchotsāda H tṛṣāvahaḥK​H kārakaḥ| A śīte
śīte
A​K

śeta
H
gauravārucagauravārucagauravāru caK​H gauravāruci A
cf. 1938 ed. 4.31.24
snehapītas tu tṛṣṇāyāṃ piveduṣṇodakannaraṃ |
evañ cānupaśāmyantī snehamuṣṇāmbunoddharet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehapītas tuK​H snehapītasya A tṛṣṇāyāṃK​H cettṛṣṇā A piveduṣṇodakannaraṃK pibeduṣṇodakaṃ naraḥ| A pived uṣṇodakan naraṃ || H cānupaśāmyantīK​Hpc cānupaśāmyantyāṃ A cānuśāmyantī Hac snehamuṣṇāmbunoddharetem. snehamuṣṇāmbunā vamet|| A snehamuṣṇāmvunoddharet | K sneham uṣṇāmvunoddharet | H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dihyācchītaiḥ śiraḥ śītaṃ toyaṃ cāpy avagāhayet| A
cf. 1938 ed. 4.31.25cd
yā mātrā parijīryeta caturbhāgagate na hi
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
caturbhāgagate naK caturbhāgagate+a A caturvbhāgagate na H hiK​H hani|| A
cf. 1938 ed. 4.31.26
sā mātrā dīpayatyagnim alpadoṣe ca pūjitā |
yā mātrā parijīryeta tatrārdhadivase gate
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dīpayatyagnimK​H dīpayatyagni A alpadoṣe caK​H malpadoṣe ca A tatrārdhadivasetatrārddhadivaseK​H tathā+ardhadivase A
cf. 1938 ed. 4.31.27
sā vṛṣyāvṛṃhaṇīyā ca madhyadoṣe ca pūjitā |
yā mātrā parijīryeta caturbhāgāvaśeṣite
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sā vṛṣyāvṛṃhaṇīyā caK sā vṛṣyā bṛṃhaṇī yā ca A sā vṛṣṇāvṛṃhanīyā ca H caturbhāgāvaśeṣiteA​K caturvbhāgāvaśeṣite || H
cf. 1938 ed. 4.31.28
snehanīyā ca sā mātrā vahudoṣe ca śasyate |
yā snehamātrājīryeta jantoḥ pariṇatehani
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vahudoṣe caK​H bahudoṣe ca A śasyate | yāśasyate |
yā
K​H
pūjitā| yā A
snehamātrājīryetasnehamātrājīryetasnehamātrā jīryetaK​H mātrā parijīryet tu A jantoḥK​H tathā A pariṇatehaniK​H pariṇate+ahani|| A
cf. 1938 ed. 4.31.29
glānimūrcchāmadāṃ hitvā sā mātrā snehanī matā |
ahorātrādasaṃduṣṭā yā mātrā parijīryati
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
glānimūrcchāmadāṃglānimūrcchāmadāK glānimūrcchāmadāglānimūrcchāmadā A​H hitvā sāK​H n hitvā sā A snehanīK​H pūjitā A matāK​H bhave A ahorātrādasaṃduṣṭā yā
ahorātrādasaṃduṣṭā yā
K
t| ahorātrādasaṃduṣṭā yā A
ahorātrādasaṃtuṣṭā yā
H
cf. 1938 ed. 4.31.30
sā tu kuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanī |
yathāgniṃ pratimāṃ mātrāṃ pāyayeta vicakṣaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanīkuṣṭhaviṣonmādagrahāpasmāranāśanīkuṣṭhaviṣonmāda grahāpasmāranāśanīK​H kuṣṭhavoṣonmādagrahāpasmāranāśinī| A yathāgniṃ
yathāgniṃ

yathāgnim
K​H
yathāgni A
pratimāṃpratimāmK​H prathamāṃ A pāyayetaA​K yāpayeta H
cf. 1938 ed. 4.31.31
pīto hy ativahusneho janayet prāṇasaṃśayaṃ |
mithyācārādvahutvād vā yasya sneho na jīryati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ativahusnehoK​H atibahuḥ sneho A janayet prāṇasaṃśayaṃjanayet prāṇasaṃśayamA​K janayet prāṇasaṃśayaḥ | H mithyācārādvahutvād vā
mithyācārādvahutvād vā

mithyācārādvahutvād vā
K​H
mithyācārādbahutvād vā A
cf. 1938 ed. 4.31.32
viṣṭabhya vāpi jīryeta vāriṇauṣṇena vāmayet |
tataḥ snehaṃ punardadyāllaghukoṣṭhāya dehine |
jīrṇṇājīrṇṇaviśaṃkāyāṃ piveduṣṇodakaṃ naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāpiK​H cāpi A jīryetaK​H jīryettaṃ A vāriṇauṣṇenavāriṇoṣṇenaK vāriṇoṣṇenavāriṇoṣṇena A​H punardadyāllaghukoṣṭhāyaA​K punar ddadyāllaghukoṣṭhāya H jīrṇṇājīrṇṇaviśaṃkāyāṃjīrṇājīrṇaviśaṅkāyāṃ
jīrṇṇājīrṇṇaviśaṃkāyāṃ
A​K

jīrṇṇejīrṇṇaviśaṅkāyāṃ
H
piveduṣṇodakaṃpiveduṣṇodakaṃpiveduṣṇodakanK​H snehasyoṣṇodakaṃ A naraḥK​H pibet|| A
cf. 1938 ed. 4.31.33ab
tenodgāro bhavet chuddho ruciś cānnaṃ bhavet prati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavet chuddhoK bhavec chuddho A​H ruciśK​H om. A cānnaṃcānnamK​H om. A bhavet pratiK​H bhaktaṃ rucistathā| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. syuḥ pacyamāne tṛḍdāhabhramasādāratiklamāḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.31.34
pariṣicyādbhir uṣṇābhiḥ jīrṇṇasnehe tatonaraṃ |
yavāgū pāyayed uṣṇāṃ suklinnāmalpataṇḍulāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jīrṇṇasneheK jīrṇasnehaṃ A jīrṇṇe sneho H tatonaraṃtatonaraṃK​H tato naram| A yavāgū
yavāgū
K
yavāgūṃ
yavāgūm
A​H
pāyayed uṣṇāṃK pāyayeccoṣṇāṃ A pāyayeduṣṇāṃ H suklinnāmalpataṇḍulāṃK kāmaṃ klinnālpataṇḍulām|| A suklinnām alpataṇḍulāṃ || H
cf. 1938 ed. 4.31.35
deyau yuṣaraso syātām akṛtau saindhavānvitau |
kṛtau cāpy alpasarpiṣkau vilepītā vidhīyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yuṣarasoK yūṣara A yūṣarau H syātāmK​H sau vā+ A akṛtauakṛfolio 128rtauK​H api sugandhī A saindhavānvitauK​H snehavarjitau| A cāpy alpasarpiṣkaucāpyalpasarppiṣkauem. vā+atyalpasarpiṣkau A cāpyalpasarpiṣkaucāpyalpasarppiṣkau K​H vilepītāK​H vilepī vā A
cf. 1938 ed. 4.31.36
pived dvyahaṃ tryahaṃ vāpi pañcāhaṃ ṣaḍahāni vā |
saptarātrāt paraṃ snehaḥ sātmībhāvāya kalpate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pived dvyahaṃK​H pibettryahaṃ A tryahaṃtryahaṃtryahamK​H catu A vāpivāpiK​H rahaṃ A ṣaḍahāni vāK​H ṣaḍahaṃ tathā| A sātmībhāvāyaK sātmyībha A sām̐tmībhāvāya H kalpateK​H vati sevitaḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.31.37
snehadviṣaḥ kṛṣāṃ vṛddhāṃ sukumāraṃ śiśūnapi |
tṛṣṇālūñcoṣṇakāle ca saha bhaktena pāyayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vṛddhāṃ… śiśūnapi om. A
snehadviṣaḥK​H sukumāraṃ kṛśaṃ vṛddhaṃ śiśuṃ snehadvi A kṛṣāṃkṛṣāmK​H ṣaṃ A vṛddhāṃ sukumāraṃ śiśūnapivṛddhāṃ sukumāraṃ śiśūnapiK vṛddhāṃsukumārān śiśūn api | H tṛṣṇālūñcoṣṇakāle ca
tṛṣṇālūñcoṣṇakāle ca
K
thā| tṛṣṇārtamuṣṇakāle ca A
kṛṣṇālūm̐ñcoṣṇakāle ca
Hac

kṛtṛṣṇālūm̐ñcoṣṇakāle ca
Hpc
cf. 1938 ed. 4.31.38
pippalyo lavaṇaṃ snehāś catvāro dadhimas tu ca |
pītamekadhyametat tu sadya snehanamucyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehāśK​H snehā A catvārocatvāroK​H ścatvāro A dadhimas tu caK​H dadhimastukaḥ| A pītamekadhyametat tu
pītamekadhyametat tu
K​H
pītamaikadhyametaddhi A
sadyaK sadyaḥ A​H snehanamucyateA​K snehanam ucyate || H
cf. 1938 ed. 4.31.39" met="hypermetrical
bhṛṣṭamāṃsarase snigdhā yavāgū sūpalpitā |
sakṣaudrāḥ pīyamānā tu sadyasnehanamucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhṛṣṭamāṃsaraseK bhṛṣṭā māṃsarase A bhṛṣṭamāṃsarasa H yavāgūK​H yavāgūḥ A sūpalpitāsūpakalpitā|sūpakalpitā |K sūpakalpitāsūpakalpitā|sūpakalpitā | A​H sakṣaudrāḥ
sakṣaudrāḥ
K​H
prakṣudrā A
sadyasnehanamucyateK sadyaḥsnehanamucyate|| A sadyaḥ snehanam ucyate || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarpiṣmatī payaḥsiddhā yavāgūḥ svalpataṇḍulā| sasvoṣṇā sevyamānā tu sadyaḥsnehanamucyate|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pippalyo lavaṇaṃ sarpistilapiṣṭaṃ varāhajā| vasā ca pītamaikadhyaṃ sadyaḥsnehanamucyate|| A
cf. 1938 ed. 4.31.42
śarkarāghṛtasaṃsṛṣṭe duhyād gāṃkalaśetha tat |
pāyayed ṛkṣametad hi sadya snehanamucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkarāghṛtasaṃsṛṣṭeśarkkarāghṛtasaṃsṛṣṭeK​H śarkarācūrṇasaṃsṛṣṭe A duhyād gāṃkalaśethaduhyād gāṃkalaśethaduhyād gāṅkalaśethaK​H dohanasthe ghṛte A tat | pāyayed ṛkṣametad hitat |
pāyayed ṛkṣametad hi
K
tu gām| dugdhvā kṣīraṃ pibedrūkṣaḥ A tat |
pāyayed ṛkṣam etaddhi
H
sadyaK sadyaḥ A​H snehanamucyateA​K snehanam ucyate || H
cf. 1938 ed. 4.31.43
yavakolakulatthānāṃ kvātho māgadhikā yutāḥ |
payo dadhi surā ceti ghṛtam apy aṣṭamaṃ bhavet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māgadhikāmāgadhikāK​H māgadhikān A yutāḥK​H vitaḥ| A ghṛtam apy aṣṭamaṃghṛtamapyaṣṭamamem. ghṛtamapyaṣṭamaṃghṛtamapyaṣṭamam A​K​H
cf. 1938 ed. 4.31.44
siddhametad ghṛtaṃ pītaṃ sadyasnehanamucyate |.
nṛpāṇāṃ tat samānānāṃ deyametad ghṛtottamaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siddhametad ghṛtaṃK​H siddhametairghṛtaṃ A sadyasnehanamucyateK sadyaḥsnehanam uttamam| A sadyaḥ snehanam ucyate | H nṛpāṇāṃ
nṛpāṇāṃ
K
rājñe rā A
nṛpānān
H
tat samānānāṃtat samānānānK​H jasamebhyo vā A deyametad ghṛtottamaṃK deyametadghṛtottamam|| A deyam etad ghṛtottamaṃ | H
cf. 1938 ed. 4.31.45
balahīneṣu vṛddheṣu mṛdvagnistrī mahātmani |
alpadoṣeṣu yojyā syu ye yogāḥ samyagīritāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
balahīneṣuA​K valahīneṣu H mahātmanimahātmani |K​H hatātmasu| A yojyā syu yeK yojyāḥ syurye A yojyāś ca ye H
cf. 1938 ed. 4.31.46
vivarjayet snehapānamajīrṇṇī taruṇajvarī |
durvalārocakī sthūlo mūrcchārtto madapīḍitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vivarjayet snehapānamajīrṇṇīvivarjayet snehapānamajīrṇīA​K vivarjjayet snehapānam ajīrṇṇī H durvalārocakī
durvalārocakī

durvvalā rocakī
K​H
durbalo 'rocakī A
cf. 1938 ed. 4.31.47
chardyābhibhūtastṛṣitaḥ śrāntaḥ pānaklamānvitaḥ |
vastidatto viriktaś ca vānto yaś cāpi mānavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
chardyābhibhūtastṛṣitaḥchardyābhibhūtastṛṣitaḥK chardyarditaḥ pipāsārtaḥ A charddyābhibhūtas tṛṣitaḥ H vastidatto
vastidatto
K​H
dattabastir A
viriktaś caA​K virekāś ca H vānto yaśA​K vānyo yaś H mānavaḥA​K mānavāḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. akāle durdine caiva na ca snehaṃ piben naraḥ| A akāle durddine caiva na sneham pāyayed bhiṣak | H
cf. 1938 ed. 4.31.48cd
akāle ca prasūtā strī snehapānaṃ vivarjayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.31.49
snehapānād bhaved nṝṇāṃ nānāvidhā gadāḥ |
gadā vā kṛcchratāṃ yānti na sidhyantyatra vā yataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehapānād bhaved nṝṇāṃsnehapānād bhavanty eṣāṃ nṝṇāṃK snehapānād bhavanty eṣāṃ nṝṇāṃsnehapānād bhavanty eṣāṃ nṝṇāṃ A​H sidhyantyatra vāsidhyantyatra vāK​H sidhyanty athavā A yataḥK​H punaḥ|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. garbhāśaye+avaśeṣāḥ syū raktakledamalās tataḥ| snehaṃ jahyān niṣeveta pācanaṃ rūkṣam eva ca|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. daśarātrāt tataḥ snehaṃ yathāvad avacārayet| A
cf. 1938 ed. 4.31.51cd
rūkṣaṃ purīśaṃ grathitaṃ bhuktaṃ kṛcchreṇa pacyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣaṃrūkṣamK​H om. A purīśaṃK purīṣaṃ A​H bhuktaṃ bhuktaṃ bhuktaṅK​H rūkṣaṃ A kṛcchreṇaK​H kṛcchrād annaṃ A pacyateK​H vipacyate|| A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. uro vidahate vāyuḥ koṣṭhādupari dhāvati| A
cf. 1938 ed. 4.31.52cd
durvarṇṇo durbalaś caiva rūkṣo bhavati mānavaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
durbalaśdurvalaśdurvvalaśA durvalaśdurvalaśdurvvalaś K​H
cf. 1938 ed. 4.31.53
glāniḥ sadanamaṅgānām adhastāt snehadarśanaṃ |
samyak snigdhasya liṅgāni snehodvegas tathaiva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
glāniḥK​H susnigdhā tvagviṭśaithilyaṃ dīpto 'gnirmṛdugātratā| glāni A sadanamaṅgānāmK rlāghavamaṅgānā A sadanam aṅgānā H adhastāt snehadarśanaṃmadhastāt snehadarśanam|madhastāt snehadarśanaṃ |K madhastāt snehadarśanammadhastāt snehadarśanam|madhastāt snehadarśanaṃ | A​H
cf. 1938 ed. 4.31.54
bhaktadveṣo mukhāsrāvo gudadāha pravāhikā |
purīśātipravṛttiś ca tadatisnigdhalakṣaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mukhāsrāvomukhāsrāvoK​H mukhasrāvo A gudadāhaK​H gudadāhaḥ A pravāhikāA​K pravāhikāḥ | H purīśātipravṛttiś ca
purīśātipravṛttiś ca
K
purīṣātipravṛttiś ca
purīṣātipravṛttiś ca
A​H
tadatisnigdhalakṣaṇaṃtadatisnigdhalakṣaṇaṃK​H bhṛśasnigdhasya lakṣaṇam|| A
cf. 1938 ed. 4.31.55
rūkṣasya snehanaṃ snehairatisnigdhasya rūkṣaṇaṃ |
śyāmākakoradūṣānnatakrapiṇyākaśaktubhiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.31.56
dīptāntaragniḥ pariśuddhakoṣṭhaḥ pratyagradhāturbalavarṇṇayuktaḥ |
dṛḍhendriyo mandarajāḥ śatāyuḥ snehopasevī puruṣo bhaved hi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratyagradhāturbalavarṇṇayuktaḥpratyagradhāturbalavarṇayuktaḥA​K pratyagradhāturvvalavarṇṇayuktaḥ | H mandarajāḥK mandajaraḥ A mandarujaḥ H bhaved hiK​H bhavettu|| A
cf. 1938 ed. 4.31.57
sneho hito durbalavahnidehesandhukṣaṇe vyādhinipīḍitasya |
valānvito bhojanadoṣajātaiḥ pramardituṃ tau sahasā na śakyāviti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
durbalavahnidehesandhukṣaṇedurvalavahnidehesandhukṣaṇedurvvalavahnidehe sandhukṣaṇeem. durbalahnidehasandhukṣaṇe A durvalavahnidehesandhukṣaṇedurvalavahnidehesandhukṣaṇedurvvalavahnidehe sandhukṣaṇe K​H valānvito
valānvito
K
balānvitau A
valānvinvito
H
śakyāvitiK sādhyau|| A śakyau H
la la..❈||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
laK iti suśruta A iti || || H la..❈la||❈K saṃhitāyāṃ cikitsāsthāne snehopayaugikacikitsitaṃ nāmaikatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||31|| A cikitsā ekaviṃśat |||| H

[Adhyāya 32]

cf. 1938 ed. 4.32.1
athātaḥ svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cikitsitaṃcikitsitaṃ vyā khyāsyāmaḥA​K om. H vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.32.3
tatra caturvidhaḥ svedā bhavati |. tad yathā tāpasvedo bāṣpasvedaḥ |upanāhasvedo dravasvedaś ceti | tatra svedavikalpāvarodhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraK​H om. A caturvidhaḥA​K caturvvidhāḥ H svedāsvedāK​H sve A bhavatiK daḥ A bhavanti || H tāpasvedoK​H tāpasveda, A bāṣpasvedaḥ |upanāhasvedobāṣpasvedaḥ |folio 128vupanāhasvedobāṣpasvedaḥ | upanāhasvedoK​H ūṣmasveda, upanāhasvedo, A dravasvedaśK​H dravasveda A cetiK​H iti A tatraK​H atra A svedavikalpāvarodhaḥK​H sarvasvedavikalpāvarodhaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.32.4
tatra tāpasvedo nāmapālikāṃ sakandaphalavāṃlikāvastraiḥ prayujyate śayānasya bāṣpatāpoṅgāraiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nāmapālikāṃnāmapālikāṃnāma pālikāṃK​H pāṇikāṃ A sakandaphalavāṃlikāvastraiḥK syakandukakapālavālukāvastraiḥ A sakandaphalavālikāvastraiḥ H bāṣpatāpoṅgāraiḥbāṣpatāpoṅgāraiḥK​H cāṅgatāpo bahuśaḥ khādirāṅgārair iti || A
cf. 1938 ed. 4.32.5
bāṣpasvedas tu kapālapāṣāṇoṣṭakalohapiṇḍān agnivarṇān adbhir āsicyatairārdravastrapariveṣṭitaiḥ | svedayed aṅgapradeśā evaṃ māṃsarasapayodadhisnehadhānyāmvlavātaharapatrabhaṃgakvāthapūrṇṇam vā kumbhīm abhiprataptāṃ prāvṛtyoṣmāṇaṃ gṛhṇīyāt | pārśvacchidreṇa vā kumbhena tasyāḥ kumbhyāmukhena mukhamabhis andhāya tasminañchidrehastiśuṇḍākāraṃ nāḍīṃ praṇidhāya śayānaṃ svedayet
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bāṣpasvedas tuK​H ūṣmasvedastu A kapālapāṣāṇoṣṭakalohapiṇḍān agnivarṇān adbhirkapālapāṣāṇoṣṭakalohapiṇḍān agnivarṇān adbhirK kapālapāṣāśeṣṭakālohapiṇḍānagnivarṇānadbhir A kapālapāṣāṇeṣṭakalohapiṇḍān agnivarṇṇān adbhir H āsicyatairārdravastrapariveṣṭitaiḥK āsiñcedamladravyair vā, tairārdrālaktakapariveṣṭitair A āsicyate rādravastrapariveṣṭitaiḥ | H svedayed aṅgapradeśāsvedayed aṅgapradeśāK​H aṅgapradeśaṃ A evaṃK svedaye A n | evam H māṃsarasapayodadhisnehadhānyāmvlavātaharapatrabhaṃgakvāthapūrṇṇam vāK t | māṃsarasapayodadhisnehadhānyāmlavātaharapatrabhaṅgakvāthapūrṇāṃ vā A māṃsarasapayodadhisnehadhānyāmlavātaharapattrabhaṅgakvāpūrṇṇam vā H kumbhīmK​H kumbhī A abhiprataptāṃabhiprataptāṃabhiprataptāmK​H manutaptāṃ A kumbhenaK​H kumbhenā A tasyāḥK​H dho A kumbhyāmukhenaK​H mukhena A mukhamabhisK tasyā mukham abhis A mukham abhi H andhāyaA​K sandhāya H tasminañchidrehastiśuṇḍākāraṃtasminañchidrehastiśuṇḍākāraṃK tasmiñchidrehastiśuṇḍākārāṃ A tasmiñchidre hastiśuṇḍākāraṃ H śayānaṃK​H taṃ A
cf. 1938 ed. 4.32.6
sukhopaviṣṭaṃ svabhyaktaṃ prāvṛtam vā |. bha ||
hastiśuṇḍikayā nāḍyā svedayed vātarogiṇaṃ |
sukhaṃ sarvānugā hyeṣā na ca saṃkleṣayen naraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāvṛtam vā |. bhaprāvṛtam vā || bha ||prāvṛtam vā || bhaK​H guruprāvaraṇāvṛtam | A svedayed vātarogiṇaṃsvedayed vātarogiṇamA​K svedayed vātaroginaṃ | H sukhaṃ
sukhaṃ
K​H
sukhā A
sarvānugāsarvvānugāK​H sarvāṅgagā A saṃkleṣayensaṃkleṣayenK kliśnāti mā A saṃṅkleśayen H naraṃK​Hpc navam || A naṃ || Hac
cf. 1938 ed. 4.32.7
vyāmārdhamātratrivakrahastihastasamākṛtiḥ |
svedanārthe hitā nāḍī kailiñjī hastiśuṇḍikā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyāmārdhamātratrivakrahastihastasamākṛtiḥvyāmārddhamātratrivakrahastihastasamākṛtiḥK​H vyāmārdhamātrā trirvakrā hastihastasamākṛtiḥ | A
cf. 1938 ed. 4.32.8ab
puruṣāyāmamātram vā bhūmim utkīrya khādiraiḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
puruṣāyāmamātram vāpuruṣāyāmamātram vāK puruṣāyāmamātrāṃ ca A puruṣāyāmamātrām vā H bhūmimK​H bhūmi A utkīryaK​H mutkīrya A
cf. 1938 ed. 4.32.8cd
kāṣṭair avadāhyābhyukṣya vātahara
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāṣṭairK​H kāṣṭhair A avadāhyābhyukṣyaK dagdhvā tathā 'bhyukṣya A avadāhyabhyukṣya H vātaharaK​H kṣīradhānyāmlavāribhiḥ || A
cf. 1938 ed. 4.32.9" met="hypermetrical
patrabhaṅgairavacchādya śayānaṃ svedayet |
śilātalamavadāhyāpohya bhasmaṃ ca pūrvavat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
t… bhasmaṃ om. A
patrabhaṅgairavacchādyapatrabhaṅgairavacchādyaK​H patrabhaṅgair avacchādya A svedayet | śilātalamavadāhyāpohyasvedayet |
śilātalamavadāhyāpohya
svedayet
śilātalamavadāhyāpohya
K​H
svedaye A
pūrvavatpūrvvavatK​H
pūrvavat svedayed dagdhvā bhasmāpohyāpi vā śilām ||
A
cf. 1938 ed. 4.32.10
kuṭīm vā caturdvārāṃ kṛtvā tasyām upaviṣṭasyāntaś caturvāṃgārān anuparidhāya svedayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kuṭīm vākuṭīmvāK​H pūrvavat kuṭīṃ vā A caturvāṃgārān anuparidhāyacaturvāṃgārān anuparidhāyaK caturdvāre 'ṅgārānupasandhāya taṃ A caturdvārān anuparidhāya H
cf. 1938 ed. 4.32.11
kāśadhānyāni vā samyagusvedyāstīrya kiliñjenyasmiṃ vā tatpratirūpake śayānaṃ svedayed evaṃ pāṃśu gośakṛttuṣapa lāloṣmabhiḥ svedayed iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāśadhānyāni vāK​H kośadhānyāni vā A samyagusvedyāstīryasamyagusvedyāstīryaK​H samyagupasvedyāstīrya A kiliñjenyasmiṃ vāK kiliñje 'nyasmin vā A kiliñjenyasmin vā H svedayed evaṃK​H prāvṛtya svedayet; evaṃ A gośakṛttuṣapagośakṛttuṣapaK gośakṛttuṣabusapa A gośakṛttuṣavuṣapa H lāloṣmabhiḥK lāloṣm abhiḥ A lālosmabhiḥ H svedayed itiK​H svedayet || A
cf. 1938 ed. 4.32.12
upanāhasvedas tu vātaharadravyakalkair amvlapiṣṭair lavaṇapragāḍhaiḥ susnigdhaiḥ sukhoṣṇaiś ca pradihya svedayed evaṃ kākolyādirelāsu rasādim āhṛtya tilātasīsarṣapakalkair vā kṛsaraveśavārapāyasotkārikābhir vā etābhir eva vāyo dūlikāṃ vadhvā svedayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātaharadravyakalkairK vātaharamūlakalkair A vātaharadravyakalkai H amvlapiṣṭairK amlapiṣṭair A ramlapiṣṭair H sukhoṣṇaiś caK​H sukhoṣṇaiḥ A kākolyādirelāsuK​H kākolyādibhir elādibhiḥ su A rasādimK​H rasādi A āhṛtyaK​H bhis A tilātasīsarṣapakalkair vātilātasīsarṣapakalkair vātilātasīsarṣapakalkair vvāK​H tilātasīsarṣapakalkaiḥ A kṛsaraveśavārapāyasotkārikābhir vākṛsaraveśavārapāyasotkārikābhir vvāK​H kṛśarāpāyasotkārikābhir ve A etābhirK​H om. A evaK​H śa A vāyoK​H vāraiḥ A dūlikāṃdūlikāmK​H sālvaṇair vā A vadhvāK​H tanuvastrāvanaddhaiḥ A
cf. 1938 ed. 4.32.13
dravasvedas tu vātaharadravyakvāthapūrṇṇakoṣṭakaṭāhe droṇyām vāvagāhya svedayet | evaṃ payomāṃsarasayūṣatailaghṛtadhānyāmvlamūtreṣvetair eva sukhoṣṇaiḥ pariṣiñcediti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātaharadravyakvāthapūrṇṇakoṣṭakaṭāheK​H vātaharadravyakvāthapūrṇe koṣṇakaṭāhe A vāvagāhyaK​H vā 'vagāhya A payomāṃsarasayūṣatailaghṛtadhānyāmvlamūtreṣvetairK payomāṃsarasayūṣatailadhānyāmlaghṛtavasāmūtreṣv avagāheta; etair A payomāṃsarasayūṣatailaghṛtadhānyāmlamūtreṣvetair H pariṣiñceditiK​H kaṣāyaiś ca pariṣiñcediti || A
cf. 1938 ed. 4.32.14
tatra tāpoṣmāsvede viśeṣataḥ śleṣmaghnau | upanāhasvedo vātaghnaḥ | anyatarasmiṃ pittasaṃsṛṣṭadravasveda iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tāpoṣmāsvedetāpoṣmāsvedeK tāpoṣmasvedau A​H anyatarasmiṃK anyatarasmi A​H pittasaṃsṛṣṭadravasvedapittasaṃsṛṣṭadravasvedaK n pittasaṃsṛṣṭe dravasveda A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaphamedonvite vāyau nivātātapaguruprāvaraṇaniyuddhādhvavyāyāmabhāraharaṇāmarṣaiḥ svedamutpādayed iti || A
cf. 1938 ed. 4.32.16
caturvidho yo 'bhihito dvādhā svedaḥ prayujyate |
svasminn eva dehe tu dehasyāvayave tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
caturvidho yocaturvvidho yoem. bhavanti cātra caturvidho yo A caturvidho yocaturvvidho yo K​H 'bhihitoA bhihito K​H dvādhāK dvidhā A​H svasminn eva
sarvasminn eva

sarvvasmin eva
em.
sarvasminn eva
sarvasminn eva

sarvvasmin eva
A​H

svasminneva
K
cf. 1938 ed. 4.32.17
yeṣān nasyaṃ vidhātavyaṃ bastiś cāpi hi dehināṃ |
śodhanīyāś ca ye kecit pūrvaṃ svedyās tu me matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cāpi hicāpihiK​Hpc caiva hi A cāpi Hac kecit pūrvaṃA​K kecit pūrvva H svedyās tu mesvedyās tu meK svedyās tu te A svedās tu te H matāḥA​K matā | H
cf. 1938 ed. 4.32.18
paś cāt svedyāhṛte śalye mūḍhagarbhānupadravā |
samyak prajātā kāle ca paś cāt svedyaiva jānatāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
paś cāt svedyāhṛtepaś cāt svedyā hṛteA​K paś cāt svedāhṛte H mūḍhagarbhānupadravāK mūḍhagarbhā 'nupadravā | A mūḍhagarvbhānupadravā || H kāle ca paśkāle ca folio 129rpaśK​H kāle yā paś A cāt svedyaivaK​H cāt svedyā vi A jānatāṃjānatāṃK​H jānatā || A
cf. 1938 ed. 4.32.19
pūrvāṃ svedyā paś cāc ca bhagandaryarśaśas tathā |
aśmaryāṃ cāturo jantu śeṣāñcāstre pravakṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pūrvāṃK om. A pūrvvā H svedyāK svedyaḥ A svedyāś H paśK pūrvaṃ ca paś A ca paś H cāc caK​H cācca A bhagandaryarśaśasK bhagandaryarśasas A​H aśmaryāṃ
aśmaryāṃ

aśmaryāñ
K​H

aśmaryā
A
jantujaṃtuK​H jantuḥ A śeṣāñcāstreśeṣāñcāstreK​H śeṣāñchāstre A pravakṣyateK​H pracakṣmahe || A
cf. 1938 ed. 4.32.20
nānabhyakte nāpi cā snigdhadehe yojyaḥ svedyaḥ svedavidbhiḥ kathañcit |
dṛṣṭaṃ loke kāṣṭham asnigdhamāśur yāyāt bhaṅgaṃ svedayogair gṛhītaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yojyaḥK​H om. A svedyaḥK​H svedo A svedavidbhiḥK​Hac yojyaḥ svedavidbhiḥ A da svedavidbhiḥ Hpc kāṣṭhamK​H kāṣṭha A asnigdhamāśurK masnigdhamāśu A asnigdhamāśu H yāyāt bhaṅgaṃK​H gacchedbhaṅgaṃ A
cf. 1938 ed. 4.32.21
svedaklinnā dhātusaṃsthā tu doṣāḥ svasthānasthā ye ca mārgeṣu līnāḥ |
samyak svedair yojitais te dravatvaṃ prāptāḥ koṣṭhaṃ śodhanair yātyaśeṣāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svedaklinnāK​Hpc snehaklinnā A svedaḥklinnā Hac dhātusaṃsthā tuK​H dhātusaṃsthāś ca A yātyaśeṣāḥK​H yāntyaśeṣam || A
cf. 1938 ed. 4.32.22
agne dīptin mārdavaṃ tvakprasādaṃ bhaktaśraddhāṃ srotasāṃ nirmalatvaṃ |
kuryāt svedas tandrīnidre ca hanyāt | sandhīm katvāṃśceṣṭayed āśuyuktaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
agneA​K agner H dīptin mārdavaṃK rdīptiṃ mārdavaṃ A ddīpim mārddavaṃ H kuryāt svedas
kuryāt svedo

kuryāt svedas
A​K

kuryāt sveda
H
tandrīnidre caK hanti nidrāṃ sa A standrinidre ca H hanyāt | sandhīmhanyāt | sandhīmK tandrāṃ sandhī A hanyāt | sandhī H katvāṃśceṣṭayed āśuyuktaḥK​H n stabdhāṃśceṣṭayed āśu yuktaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.32.23
svedāsrāvo vyādhihānirlaghutvaṃ śītārthitvaṃ mārdavaṃ cāturasya |
samyaksvinne lakṣaṇaṃ prāhuretat | mithyāsvinne viparītaṃ tad eva ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāhuretat | mithyāsvinneprāhuretanmithyāsvinneK prāhuretanmithyāsvinneprāhuretanmithyāsvinne A​H viparītaṃviparītanK​H vyatyayenai A
cf. 1938 ed. 4.32.24
sphoṭotpattiḥ pittaraktaprakopo madāmūrcchābhramadāho klamaś ca |
atisvinne sandhipīḍā ca tṛṭca śītā kriyās tatra kuryād vidhijñaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sphoṭotpattiḥK​H svinne 'tyarthaṃ sandhipīḍā vidāhaḥ sphoṭotpattiḥ A madāmūrcchābhramadāhoK​H
mūrcchā bhrān
A
klamaś caklamaś caK​H om. A atisvinne
atisvinne
K​H
tirdā A
sandhipīḍā caK​H ha A tṛṭcaK​H tṛṣṇe A śītāK​Hac klamaś ca A tṛṣṇā śītā Hpc kriyāsK​H om. A tatratatraK​H om. A kuryād vidhijñaḥK kuryāt tūrṇaṃ tatra śītaṃ vidhānam || A kuryādvidhijñaḥ || H
cf. 1938 ed. 4.32.25
pāṇḍumehī raktapittī tṛṣārttaḥ kṣutakṣīṇo durvalo jīrṇṇabhaktaḥ ||
dakodarīgarbhiṇī pānapañca naite svedyā yaścamartyotisārī |
svedād eṣā yāṃti dehāvināśaṃ asādhyatvaṃ yānti caiṣāṃ vikārāḥ |
svedaiḥ sādhyo durvalojīrṇṇabhaktā yadi syātāṃ svedanīyau tatastau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pāṇḍumehīK​H pāṇḍurmehī A raktapittīK pittaraktī A raktamehī H tṛṣārttaḥK​H kṣayārtaḥ A kṣutakṣīṇoK​Hac kṣāmo A kṣukṣatakṣīṇo Hpc durvalodurvvaloK​H ' A jīrṇṇabhaktaḥjīrṇṇabhaktaḥ ||K jīrṇī A jīrṇṇabhoktāḥ | H dakodarīgarbhiṇī
dakodarīgarbhiṇī
K
codarārto viṣārtaḥ |
tṛḍcchardyārto garbhiṇī
A

dakodarīgarvbhiṇī
H
pānapañcaK​H pītamadyo A yaścamartyotisārīK yaś ca martyoatisārī | A yaścamartyo 'tisārī || H svedād eṣā
svedād eṣā
K

svedādeṣāṃ
A

svedā teṣāṃ
H
asādhyatvaṃK nosādhyatvaṃ A masādhyatvaṃ H sādhyoA​K sādyo H durvalojīrṇṇabhaktādurvvalojīrṇṇabhaktāK​H durbalo 'jīrṇabhaktaḥ A yadiyadiK​H om. A svedanīyauK​H ceddvau svedanīyau A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em.
eteṣāṃ svedasādhyā ye vyādhayas teṣu buddhimān |
mṛdūn svedān prayuñjīta tathā hṛnmuṣkadṛṣṭiṣu ||
A
cf. 1938 ed. 4.32.27
sarvasvedāṃ nivāte tu jīrṇṇānne cāvacārayet |
snehābhyaktaśarīrasya śītair ācchādya cakṣuṣī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvasvedāṃsarvva svedānK​H sarvān svedān A nivāte tuK​H nivāte A jīrṇṇānneK ca jīrṇān A jīrṇṇān cā Hac jīrṇṇān jīrṇṇe na Hpc cāvacārayet | snehābhyaktaśarīrasyacāvacārayet |
snehābhyaktaśarīrasya
Kpc
nasyāvacārayet |
snehābhyaktaśarīrasya
A
cāvacārayet |
snehābhyaśarīrasya
Kac
vacārayet |
snehābhyaktaśarīrasya
Hac
vācāvacārayet |
snehābhyaktaśarīrasya
Hpc
śītair ācchādyaem. śītairācchādya A​K​H
cf. 1938 ed. 4.32.28
atisvinnam athāsvābhya śītāṃbutrāsanaṃ hitaṃ |
snānam uṣṇāmbunā caiva nivatañcālayayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atisvinnam athāsvābhyaem. svidyamānasya ca muhurhṛdayaṃ A atisvinnathāsvābhya Kac atisvinnamathāsvābhya Kpc​H śītāṃbutrāsanaṃK śītalaiḥ spṛśet |
samyaksvinnaṃ vimṛ
A
śītāmvutrāsanaṃ H
hitaṃhitaṃK​H ditaṃ A snānam
snānam
K​H
snāta A
uṣṇāmbunāK​H muṣṇāmbu A caivaK​H om. A nivatañcālayayetnivatañcālayayetK bhiḥ śanaiḥ || A vivātaṃ cālayan nayet || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. svabhyaktaṃ prāvṛtāṅgaṃ ca nivātaśaraṇasthitam | A
cf. 1938 ed. 4.32.29cd
bhojayec cānabhiṣyandi sarvaṃ vācāram ādiśed iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhojayec cānabhiṣyandiK​H bhojayed anabhiṣyandi A vācāramem. cācāram A vācāra K​H ādiśed itiem. ādiśet || A mādiśediti || K​H
ci|| ❈||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ci|| ❈em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne svedāvacāraṇīyaṃ cikitsitaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ ||32 || A ci>||❈|| K || cikitsāladvi|| H

[Adhyāya 33]

cf. 1938 ed. 4.33.1
athāto vamanavirecanasādhyopakramacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vamanavirecanasādhyopakramacikitsitaṃvamanavirecanasādhyopakramacikitsitaṃvamanavirecanasādhyopakramacikitsitamK​H vamanavirecanasādhyopadravacikitsitaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.33.3
doṣāḥ kṣīṇā bṛṃhayitavyāḥ calitāḥ praśamayitavyāḥ pravṛddhā nirhattavyāḥ svasthānasthārakṣyā iti siddhāntaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
calitāḥK​H kupitāḥ A praśamayitavyāḥK​H praśamayitavyāḥ, A pravṛddhāpravṛddhāK​H vṛddhā A nirhattavyāḥnirhartavyāḥ,nirharttavyāḥ |K nirhartavyāḥnirhartavyāḥ,nirharttavyāḥ | A​H svasthānasthārakṣyāK samāḥ paripālyā A svasthānasthānarakṣyā H
cf. 1938 ed. 4.33.4
prādhānyena vamanavirecanenirharaṇe varttate | tasmāt tayor vidhānam ucyamānam upadhārayasva |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vamanavirecanenirharaṇevamanavirecanenirharaṇevamanavirecane nirharaṇeK​H vamanavirecane vartate nirharaṇe A varttatevarttateK​H doṣāṇām | A upadhārayasvaK​H upadhāraya || A
cf. 1938 ed. 4.33.5
tad yathāturaṃ snigdhasvinnam anabhiṣyandibhir āhārair anavabaddhadoṣam ālocya svo vamanaṃ pāyayitāsmīti saṃbhojayet | saṃbhojyas tu tīkṣṇāgnir balavān bahudoṣo mahāvyādhiparigṛhīto vamanasātmyaś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad yathāturaṃK​H athāturaṃ A snigdhasvinnam anabhiṣyandibhirem. snigdhaṃ svinnam abhiṣyandibhir A snigdhasvinnamanabhiṣyandibhir K​H āhārair anavabaddhadoṣam ālocyaāhārairanavabaddhadoṣamālocyaāhārairanavabaddhadoṣamālocyaem. āhārair anavabaddhadoṣamavalokya A āhārairanavabaddhadoṣamālocyaāhārairanavabaddhadoṣamālocyaāhārairanavabaddhadoṣamālocya K​H svoK​Hac śvo A svosto Hpc pāyayitāsmītiK​H pāyayitā 'smīti A saṃbhojayet | saṃbhojyas tusaṃbhojayet | saṃbhojyas tusambhojayet | sambhojyas tuK​H saṃbhojaye A tīkṣṇāgnirK​H t tīkṣṇāgniṃ A balavān bahudoṣoK​H balavantaṃ bahudoṣaṃ A mahāvyādhiparigṛhītomahāvyādhiparigṛhītoK​H mahāvyādhiparītaṃ A vamanasātmyaśK​H vamanasātmyaṃ A
cf. 1938 ed. 4.33.6
peśalair vividhairannair doṣamutkliśya dehinaḥ |
snigdhasvinnāya vamanaṃ dattaṃ samyak pravarttate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
peśalairK​H bhavati cātra peśalair A vividhairannairvvividhairannairK​H vividhair annair A doṣamutkliśyaK​H doṣānutkleśya A
cf. 1938 ed. 4.33.7
athāparedyuḥ pūrvāhṇe sādhāraṇe kāle vamanadravyakaṣāyakalkacūrṇṇasnehanānyatamasya mātrāṃ pāyayitvā vāmayet | asātmyabībhatsadudarśanadurgandhāni vāmanīyāni vidadhyād ato viparītāni |. tatra sukumārāṃ kṛśaṃ bālaṃ vṛddhāṃ bhīrum vā vamanasādhyavikāreṣu kṣīradadhitakrayavāgūnāmanyatamamākaṇṭhaṃ pāyayitvā vāmayet | pītauṣadhañcapāṇibhir agnitaptair upaspṛśyamānaṃ muhūrttam upekṣeta | tatra pravṛttahṛllāsaṃ jñātvā jānumātrāsanopaviṣṭam anyena hṛtpṛṣṭhayoḥ pāṇibhyāṃ uparigṛhītam aṅguligandharvahastapatravṛttotpalanālānām anyatamena kaṇṭhamanabhis pṛśan vāmayet yāvat samyag vāntalakṣaṇāni bhavanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vamanadravyakaṣāyakalkacūrṇṇasnehanānyatamasyaK vamanadravyakaṣāyakalkacūrṇasnehānām anyatamasya A vamanadravyakaṣāyakalkacūrṇṇasnehenānyatamasya H vāmayet | asātmyabībhatsadudarśanadurgandhānivāmayet | asātmyabībhatsadudarśanadurgandhāniK vāmayed yathāyogaṃ koṣṭhaviśeṣamavekṣya; asātmyabībhatsadurgandhadurdarśanāni A vāmayet | asātmyabībhatsadurddarśanadurggandhāni H vāmanīyāniK​H ca vamanāni A viparītāniviparītāni virecanāni;viparītāni virecanāni |K viparītāni virecanāniviparītāni virecanāni;viparītāni virecanāni | A​H sukumārāṃsukumārāṃK​H sukumāraṃ A kṛśaṃA​K kṛśāṃ H vṛddhāṃK​H vṛddhaṃ A vamanasādhyavikāreṣuK​H vamanasādhyeṣu vikāreṣu A pāyayitvāK​H pāya A vāmayet | pītauṣadhañcapāṇibhirvāmayet | pītauṣadhañ ca pāṇibhirK​H yet, pītauṣadhaṃ ca pāṇibhir A upaspṛśyamānaṃK​H pratāpyamānaṃ A muhūrttammuhūrttaK muhūrtamuhūrtta A​H upekṣetamupekṣeta;mupekṣeta |K mupekṣetamupekṣeta;mupekṣeta | A​H tatraK​H tasya ca svedaprādurbhāveṇa śithilatāmāpannaṃ svebhyaḥ sthānebhyaḥ pracalitaṃ kukṣimanusṛtaṃ jānīyāt, tataḥ A pravṛttahṛllāsaṃA​K pravṛttaṃ hṛllāsaṃ H jānumātrāsanopaviṣṭamK​H jānumātrāsanopaviṣṭa A anyenaK​H māptair la A hṛtpṛṣṭhayoḥK​H lāṭe pṛṣṭhe pārśvayoḥ kaṇṭhe ca A pāṇibhyāṃpāṇibhyāmK​H pāṇibhiḥ A uparigṛhītamuparigṛhītamK suparigṛhīta A upari gṛhīta H aṅguligandharvahastapatravṛttotpalanālānāmK maṅgulīgandharvahastotpalanālānām A maṅguligandharvvahastapattravṛtyetnā lānām H kaṇṭhamanabhisK​H kaṇṭham abhis A pṛśan vāmayet yāvat samyag vāntalakṣaṇānipṛśan vāmayet yāvat samyag vāntalakṣaṇānipṛśan vāmayet yāvat samyagvāntalakṣaṇāniK​H pṛśantaṃ vāmayet tāvad yāvat samyagvāntaliṅgānīti || A bhavantiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.33.8
kaphaprasekaṃ hṛdayāviśuddhiṃ kaṇḍūñ ca duścharditaliṅgam āhuḥ |
pittātiyogañ ca visaṅjñatāñ ca hṛtkaṇṭhapīḍām api cātivānte |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphaprasekaṃK​H bhavataś cātra kaphaprasekaṃ A hṛdayāviśuddhiṃK​H hṛdyāviśuddhiṃ A visaṅjñatāñ cavisaṃjñatāñ caK​H cisaṃjñatāṃ ca A
cf. 1938 ed. 4.33.9
pitte kaphasyāndramukhaṃ pravṛtte śuddheṣu hṛtkaṇṭhaśirassu cāpi |
laghau ca dehe kaphasaṃsrave ca sthite suvāntaṃ puruṣaṃ vyavavasyet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphasyāndramukhaṃkaphasyāndramukhamK​H kaphasyānu sukhaṃ A suvāntaṃA​Kpc​H suvāntaṃsuvātaṃ Kac vyavavasyetvyavavasyetK vyavasyet vyavasyet ||vyavasyet || A​H
cf. 1938 ed. 4.33.10
samyagvāntaṃ cainam abhis amīkṣya snaihikavairecanikopaśamanīyānāṃ dhūmānām anyataṃ sāmarthyataḥ pāyayitvā cārikam upadiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cainamA​K caina H abhisA​K mabhis H snaihikavairecanikopaśamanīyānāṃK​H snehanavirecanaśamanānāṃ A anyataṃanyatamaṃK anyatamaṃanyatamaṃ A​H cārikamK​H ''ācārikam A upadiśetK​H ādiśet || A
cf. 1938 ed. 4.33.11
tato parāhṇe suvibhaktadeham uṣṇābhir ahniḥ pariṣiktagātraṃ |
kulattham udgaḍhakijāṅgalānāṃ yuṣai rasair vāpy upabhojayīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatoK​H bhavanti cātra tato A suvibhaktadehamK​H śuciśuddhadeha A uṣṇābhirK muṣṇābhir A uṣṇābhi H ahniḥK addbhiḥ A vahniḥ H kulattham
kulattham
K

kulattha
A​H
udgaḍhakijāṅgalānāṃK mudgāḍhakijāṅgalānāṃ A​H yuṣaiK​H yūṣai A rasairA​K rasai H vāpyK vā ' A rvvā H upabhojayītaK pyupabhojayet tu || A pyupabhojayīta || H
cf. 1938 ed. 4.33.12
kaphaprasekaḥ svarabhedatandrā nidrāsyadaurgandhyaviṣopasargāḥ |
gurutvakaṇḍūgrahaṇīpradoṣā na santijantorvamataḥ kadācit |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphaprasekaḥK​H kāsopalepa A svarabhedatandrāsvarabhedatandrāK​H svarabhedanidrā A nidrāsyadaurgandhyaviṣopasargāḥnidrāsyadaurggandhyaviṣopasarggāḥK​H tandrāsyadaurgandhyaviṣopasargāḥ | A gurutvakaṇḍūgrahaṇīpradoṣā na
gurutvakaṇḍūgrahaṇīpradoṣā na
K​H

kaphaprasekagrahaṇīpradoṣā na
A
cf. 1938 ed. 4.33.13
chinne tarau puṣpaphalaprarohā yathāvināśaṃ sahasā vrajanti |
tathāhṛte śleṣmaṇi ccharddanena tajjā vikārā vilayaṃ vrajanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ccharddanenaccharddanenaK śodhanena A ccharddanena H vikārāK​H vikārāḥ A vilayaṃvilayamK​H praśamaṃ A vrajantiK​H prayānti || A
cf. 1938 ed. 4.33.14
na vāmayet taimirikannagulminaṃ na caivapāṇḍūdararogapīḍitaṃ |
sthūlakṣatakṣīṇakṛśātivṛddhā narśorditā kṣepakapīḍitāṃś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na vāmayet taimirikannagulminaṃ naK​H na vāmayet taimirikordhvavātagulmo A caivapāṇḍūdararogapīḍitaṃcaivapāṇḍūdararogapīḍitaṃcaivapāṇḍūdararogapīḍitaṃK​H daraplīhakṛmiśramārtā A sthūlakṣatakṣīṇakṛśātivṛddhā
sthūlakṣatakṣīṇakṛśātivṛddhā
K
n |
sthūlakṣatakṣīṇakṛśātivṛddha
A

sthūlakṣatakṣīṇakṛṣātivṛddhā
H
narśorditānarśordditāK​H mūtrāturā A kṣepakapīḍitāṃśK n kevalavā A kṣepakapīḍitāś H caK​H tarogān || A
cf. 1938 ed. 4.33.15
rūkṣaṃ pramehe taraṇe ca garbhe gacchatyadhordhvaṃ rudhire ca tīvre |
tuṣṭe ca koṣṭhe krimibhir manuṣyaṃ na vāmayed varcasi cātivṛddhe ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣaṃrūkṣamK​H svaropaghātādhyayanaprasaktaduśchardiduḥkoṣṭhatṛḍārtabālām |
ūrdhvāsrapittikṣudhitātirūkṣa
A
prameheK​H om. A taraṇe caK om. A taruṇe ca H garbhegarbbheK​H garbhi A gacchatyadhordhvaṃgacchatyadhordhvaṃK ṇyudāvartirūhitāṃś ca || A gacchatyadhorddhaṃ H rudhire caK​H om. A tīvreK​H om. A tuṣṭe ca
tuṣṭe ca
K
om. A
duṣṭe ca
H
koṣṭheK​H om. A krimibhirK​H om. A manuṣyaṃ namanuṣyan naK​H om. A vāmayed varcasivāmayed varccasiK​H om. A cātivṛddheK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. avamyavamanādrogāḥ kṛcchratāṃ yānti dehinām |
asādhyatāṃ vā gacchanti naite vāmyāstataḥ smṛtāḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.33.17
ete py ajīrṇṇavyathitā vāmyā ye ca viṣāturāḥ |
atīvacolbaṇakaphās te ca syur madhukāmbunā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ete pyK ete ' A ete H ajīrṇṇavyathitāpyajīrṇṇavyathitāK pyajīrṇavyathitāpyajīrṇṇavyathitā A​H atīvacolbaṇakaphās te ca syurem.
atīva colbaṇakaphāste ca syur
A​H

atīvacolbaṇakaphās te ca syu
K
madhukāmbunāmmadhukāmbunāA​H rmadhukāmbunā || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vāmyāstu viṣaśoṣastanyadoṣamandāgnyunmādāpasmāraślīpadārbudavidārikāmedomehagarajvarārucyapacyāmātīsārahṛdrogacittavibhramavisarpavidradhyajīrṇamukhaprasekahṛllāsaśvāsakāsapīnasapūtīnāsakaṇṭhauṣṭhavaktrapākakarṇasrāvādhijihvopajihvikāgalaśuṇḍikādhaḥśoṇitapittinaḥ kaphasthānajeṣu vikāreṣv anye ca kaphavyādhiparītā iti || A
cf. 1938 ed. 4.33.19
virecanam api snigdhasvinnāya ca deyaṃ | avāntasya hi samyagviriktasyāpi satovasrastaḥ śleṣmāgra haṇīñ chādayati | gauravam āpādayati pravāhikām vā kurute | tasmāt snigdhasvinnāya vāntāya ca deyam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhasvinnāya casnigdhasvinnāya caK​H snigdhasvinnāya vāntāya ca A satovasrastaḥsatovasrastaḥK​H sato 'dhaḥ srastaḥ A śleṣmāgraśleṣmā graśleṣmāgraA​K śleṣmagra H chādayatiA​K cādayati | H gauravamA​K gaurava H āpādayatiA​K māpādayati | H kuruteK​H janaya A tasmāt snigdhasvinnāyatasmāt snigdha svinnāyaK​H ti || A vāntāya caK​H om. A deyamK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.33.20
athāturaṃ svo virecanaṃ pāyayitāsmīti pūrvāhṇe laghubhojayet | phalāmvlamuṣṇodakaścainamanupāyayet | athāparehani vigataśleṣmadhātāvāt uropakramaṇīyād apekṣyāturam athāsmai virecanaṃ mātrāṃ prayacchet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
athāturaṃ svoathāturaṃ || svoK​H athāturaṃ śvo A pāyayitāsmītiK​H pāyayitā 'smīti A laghubhojayet | phalāmvlamuṣṇodakaścainamanupāyayet | athāparehanilaghubhojayet | phalāmvlamuṣṇodakaścainamanupāyayet | athāparehaniK laghu bhojayet , phalāmlamuṣṇodakaṃ cainamanupāyayet | athāpare 'hani A laghu bhojayet | phalāmlamuṣṇodakañcainam anupāyayet | athāpare 'hani H vigataśleṣmadhātāvāt uropakramaṇīyād apekṣyāturamvigataśleṣmadhātāvāt uropakramaṇīyād apekṣyāturamK vigataśleṣmadhātumāturopakramaṇīyādavekṣyātura A vigataśleṣmadhātāvāturopakramaṇīyādapekṣyātura H athāsmaiathāsmaiK mathāsmai A​H virecanaṃvirecanamK​H auṣadha A mātrāṃA​K mātram H prayacchetK​H pātuṃ prayacchet || A
cf. 1938 ed. 4.33.21
tatra mṛduḥ krūro madhya iti trividhaḥ koṣṭho bhavati | tatra bahupitto mṛduḥ sa dugdhenā viricyate | bahuvātaśleṣmā krūro durvirecyaḥ | sagadoṣo madhyaḥ sādhāraṇa iti | tatra mṛdau mṛdvī mātrā | tīkṣṇakrūre | madhye madhyā karttavyeti | pītauṣadhaś ca tanmanāḥ śayyābhyāse viricyeta | na prāptavegaṃ vidhārayet | na cāprāptaṃ prāṇenākāṃkṣeta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhyaK​H madhyama A dugdhenādugdhenādugdhenāK​H dugdhenāpi A krūroK​H krūraḥ, sa A durvirecyaḥA​K durvviricyaḥ | H sagadoṣosamadoṣoK samadoṣosamadoṣo A​H madhyaḥK​H madhyamaḥ, sa A mṛdvīK​H mātrā A mātrāK​H mṛdvī, A tīkṣṇakrūretīkṣṇa krūreK​H tīkṣṇā krūre, A pītauṣadhaś capītauṣadhaś caA​K pītauṣadhaśca H śayyābhyāseK​H śayyābhyāśe A viricyeta | naviricyeta naK​Hpc virecyate || A viricyeta Hac prāptavegaṃprāptavegamK​Hpc om. A​Hac vidhārayet | navidhārayet | naK​Hpc om. A​Hac cāprāptaṃcāprāptamK​Hpc om. A​Hac prāṇenākāṃkṣetaK​Hpc om. A​Hac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. virecanaṃ pītavāṃs tu na vegān dhārayed budhaḥ |
nivātaśāyī śītāmbu na spṛśenna pravāhayet ||
A
cf. 1938 ed. 4.33.23
yathā ca vamane krameṇa prasekauṣadhaḥ pittānilāgacchanty evaṃ virecane vātamūtrapurīṣapittakaphā iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krameṇakrameṇaK​H om. A prasekauṣadhaḥK​H prasekauṣadha A pittānilāgacchantyK kaphapittānilāḥ krameṇa gacchanti, A pittānilā gacchan H evaṃA​K tyevam H vātamūtrapurīṣapittakaphāK​H mūtrapurīṣapittauṣadhakaphā A
cf. 1938 ed. 4.33.24
bha ||hṛtkukṣyaśuddhiḥ paridāhakaṇḍūviṇmūtrasaṃgaś ca na sadvirikte |
mūrcchāgudabhraṃśakaphātiyogāḥ śūlodgamāś cātiviriktaliṅgaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bha ||hṛtkukṣyaśuddhiḥbha ||hṛtkukṣyaśuddhiḥK bhavanti cātra hṛtkukṣyaśuddhiḥ A bha || hṛtkukṣyāśuddhiḥ Hac bha || hṛtkukṣyākṣiśuddhiḥ Hpc paridāhakaṇḍūviṇmūtrasaṃgaś ca naparidāhakaṇḍūviṇmūtrasaṅgaś ca naK​H paridāhakaṇḍūviṇmūtrasaṅgāś ca na A sadvirikteA​K sidvirikte | Hac sidvisadvirikte | Hpc mūrcchāgudabhraṃśakaphātiyogāḥ
mūrcchāgudabhraṃśakaphātiyogāḥ

mūrcchāgudabhraṃśakaphātiyogāḥ
A​K

mūrcchāgudabhraṃsakaphātiyogāḥ
H
śūlodgamāśśūlodgamāśK​H śūlodgamaś A
cf. 1938 ed. 4.33.25
gateṣu doṣeṣu kaphāntakeṣu glānyelaghutve manasaś ca tuṣṭau |
gatenile cāpy anulomabhāvaṃ samyagviriktaṃ puruṣaṃ vyavasyet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphāntakeṣuK kaphānviteṣu A kaphānttrakeṣu H glānyelaghutveglānyelaghutveK​H nābhyā laghutve A gatenile
gatenile
K

gate 'nile
A​H
puruṣaṃpuruṣamK​H manujaṃ A
cf. 1938 ed. 4.33.26
mandāgnimakṣīṇamasadviriktaṃ na pāyayet tad divasaṃ yavāgūṃ |
kṣīṇaṃ tṛṣārttaṃ suvirecitaś ca tanvī sukhoṣṇaṃ laghu pāyayīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mandāgnimakṣīṇamasadviriktaṃ namandāgnimakṣīṇamasadviriktaṃ naA​K mandāgnimakṣīṇamasadvirikten na H pāyayet tad divasaṃK​H pāyayetāhani ta A yavāgūṃK​H tra peyām | A suvirecitaś caK suvirecitaṃ ca A sucirecitañ ca H tanvīK tanvīṃ A​H sukhoṣṇaṃK​H sukhoṣṇāṃ A pāyayītaK​H pāyayec ca || A
cf. 1938 ed. 4.33.27
buddheḥ prasādaṃ balamindriyāṇāṃ dhātusthiratvaṃ jvalanābhivṛddhiṃ
cirāc ca pākaṃ vayasaḥ karoti virecanaṃ samyagupāsyamānaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
balamindriyāṇāṃbalamindriyāṇānK​H balamindiryāṇāṃ A jvalanābhivṛddhiṃjvalanābhivṛddhiṃKpc​H balamagnidīptim | A jvalabhivṛddhiṃ Kac
cf. 1938 ed. 4.33.28
yathodakānāṃ tu vijaṅgamānāṃ rodhevadīrṇṇe dhruva eva nāśaḥ |
pitte hṛtendhevam upadravāṇāṃ pittātmikākānāṃ vihito vināśaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yathodakānāṃK​H yathaudakānā A tu vijaṅgamānāṃK mudake ' A suvijaṅgamānāṃ H rodhevadīrṇṇeK​H panīte A dhruvaK​Hac carasthirāṇāṃ bhava A dhruva eva Hpc evaK​Hac ti pra A om. Hpc nāśaḥnāśaḥK​H ṇāśaḥ | A hṛtendhevamK​H hṛte tvevam A pittātmikākānāṃK pittātmakānāṃ bha A pittātminām Hac pittātmikānām Hpc vihitoK​H vati pra A vināśaḥK​H ṇāśaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.33.29
kṣīṇāḥkṛśārūkṣitabālavṛddhādīnotha śoṣī bhayaśokataptaḥ |
śāntas tṛṣārtto parijīrṇṇabhakto garbhiṇyadho gacchati yasya cāsṛk |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīṇāḥkṛśārūkṣitabālavṛddhādīnothakṣīṇāḥkṛśārūkṣitabālavṛddhādīnothaK mandāgnyatisnehitabālavṛddhasthūlāḥ kṣa A kṣīṇākṛśārūkṣitabālavṛddhādīnotha H śoṣīK​H takṣī A bhayaśokataptaḥK​H ṇabhayopataptāḥ | A śāntas
śāntas
K

śrānta
A

śānta
H
tṛṣārttostṛṣārttoK stṛṣārtostṛṣārtto A​H
cf. 1938 ed. 4.33.30
navapratiśyāyaparītadeho navajvarīyā ca navaprasūtā |
kaṣāyan ity āna virecanīyā snehādibhir ye tv anupaskṛtāś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
navapratiśyāyaparītadehoK navapraviśyāyamadātyayī ca A navapraviśyāya parītadeho H navajvarīyā canavajvarīyā caK​H navajravī yā ca A kaṣāyan ity
kaṣāyanityā

kaṣāyanityā
em.

śalyārditāś cā
A
kaṣāyanityā
kaṣāyanityā

kaṣāyanityā
K​H
ānaem. py a A na K​H virecanīyāK​Hpc virecanīyāḥ A virenīyā Hac
cf. 1938 ed. 4.33.31
atyarthapittābhiparītadehāṃ virecayet tān api mandamandaṃ |
virecanair yāṃti narā vināśam ajñaprayuktair avirecanīyā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vi om. A
atyarthapittābhiparītadehāṃatyarthapittābhiparītadehāṃK atyarthapittābhiparītadehā H virecayet tān apiK n virecayet tān api H vināśamvināśamK​H vināśa A ajñaprayuktairK​H majñaprayuktair A avirecanīyāK avirecanīyāḥ || A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. virecyās tu jvaragarārucyarśo 'rbudodaragranthividradhipāṇḍurogāpasmārahṛdrogavātaraktabhagandaracchardiyonirogavisarpagulmapakvāśayarugvibandhavisūcikālasakamūtrāghātakuṣṭhavisphoṭakapramehānāhaplīhaśophavṛddhiśastrakṣatakṣārāgnidagdhaduṣṭavraṇākṣipākakācatimirābhiṣyandaśiraḥkarṇākṣināsāsyagudameḍhradāhordhvaraktapittakṛmikoṣṭhinaḥ pittasthānajeṣv anyeṣu ca vikāreṣv anye ca paittikavyādhiparītā iti || A
cf. 1938 ed. 4.33.33
saratvasaukṣmyataikṣṇyoṣṇe vikāśitvād virecanaṃ |
vamanaṃ tu hareddoṣāṃ samyaguktaṃ vṛthānyathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saratvasaukṣmyataikṣṇyoṣṇesaratvasaukṣmyataikṣṇyoṣṇeK saratvasaukṣmyataikṣṇyauṣṇya A saratvasaukṣmyataikṣṇyauṣṇe H vikāśitvād virecanaṃK​H vikāśitvair virecanam | A hareddoṣāṃK hareddoṣaṃ A hareddoṣā H samyaguktaṃK prakṛtyā ga A n samyaguktam Hac n samyagugyuktam Hpc vṛthānyathāK​H tamanyathā || A
cf. 1938 ed. 4.33.34
mādāya pyamānaṃ virecanaṃ |
guṇodrekād vrajedūrdhvam apakvaṃ vamanaṃ punaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mādāyayātyadharddoṣafolio 130vmādāyaem. yātyadho doṣamādāya A yātyadharddoṣamādāyayātyadharddoṣafolio 130vmādāya K​H pyamānaṃpacyamānamK pacyamānaṃpacyamānam A​H guṇodrekād vrajedūrdhvam
guṇodrekād vrajedūrdhvam

guṇodrekād vrajedūrddhvam
K​H

guṇotkarṣāhvrajatyūrdhva
A
apakvaṃapakvamK​H mapakvaṃ A
cf. 1938 ed. 4.33.35
mṛdukoṣṭhasya dīptāgner dattaṃ tīkṣṇaṃ virecanaṃ |
na samyag nirhared doṣān ativegapradhāvitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mṛdukoṣṭhasyamṛdukoṣṭhasyaA​K mṛdukoṣṇasya H dīptāgnerK​H dīptāgne A dattaṃdattanK​H rati A samyag nirhared doṣān ativegapradhāvitaṃK samyaṅnirhareddoṣānativegapradhāvitam || A samyaṅ nirhared doṣān ativegapradhāvitaṃ || Hac samyaṅ nirhared doṣānsanty agnir ddahe iti pāṭhaḥ | ativegapradhāvitaṃ || Hpc
cf. 1938 ed. 4.33.36" met="hypermetrical
prātar yad auṣadhaṃ pītaṃ bhaktapākasame kṣaṇe |
paktaṃ gacchati doṣāṃs tu nirharen niravaśeṣataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prātarK​H pītaṃ A yad auṣadhaṃyad auṣadhamK​H yadauṣadhaṃ A pītaṃK​H prātar A bhaktapākasameK​H bhuktapākasame A paktaṃ
paktaṃ
K
paktiṃ
paktiṃ

paktiṅ
A​H
doṣāṃs tudoṣām̐s tuK​H doṣāṃś ca A nirharenK nirhare A​H niravaśeṣataḥK ttat praśasyate || A d avaśeṣataḥ || H
cf. 1938 ed. 4.33.37
durbalasya naḥ punaḥ |
haret prabhūtānalpāṃs tu samayet pracyutānatha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
durbalasyadurbbalasyaA​H durvalasya K naḥcalāṃ doṣān alpān alpān punaḥem. calān doṣānalpānalpān punaḥcalāṃ doṣān alpān alpān punaḥ A​K calān doṣāmalpān alpān punaḥ H haret prabhūtānalpāṃs
haret prabhūtānalpāṃs
K

haret prabhūtāna
A

prabhūtān alpatāṃ
H
tuK kpāṃs tu A yāntu H samayet pracyutānathaK​H śamayet pracyutānapi || A
cf. 1938 ed. 4.33.38
hareddoṣāṃ calān pakvaṃ balino durbalasya vā |
calā hy upekṣitā doṣāḥ kleśayeyuś ciran naraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hareddoṣāṃhareddoṣāñK​H hareddoṣāṃś A calān pakvaṃK​H calān pakvā A balinobalinoK​H n balino A calā hy
calā hy
A​K

calā
H
upekṣitāA​K hyupekṣitā H kleśayeyuśK​H kleśayeyu A ciranK​H ściraṃ A
cf. 1938 ed. 4.33.39
mandāgniṃ krūrakoṣṭhañ ca sakṣāralavaṇairghṛtaiḥ |
sandhukṣitāgni snigdhañ ca svinnañcaiva viśodhayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sakṣāralavaṇairghṛtaiḥK sakṣāralavaṇair ghṛtaiḥ | A sakṣāralavaṇair ghṛtaṃ | H sandhukṣitāgni
sandhukṣitāgni
K
sandhukṣitāgniṃ
sandhukṣitāgniṃ

sandhukṣitāgniṃ
A​H
viśodhayetK​H virecayet || A
cf. 1938 ed. 4.33.40
snigdhasvinnasya bhaiṣajyair doṣas tu kleśito bhavet |
na cālīyeta mārgeṣu snigdhe bhāṇḍa ivodakaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣas tuddoṣas tuK​H doṣastū A kleśitoK​H tkleśito A bhavet | nabhavet |
na
bhavet |
na
K​H
balāt |
ni
A
cālīyetaK​H līyate na A
cf. 1938 ed. 4.33.41
na cātisnigdhakāyāya dadyāt snerhavirecanaṃ |
doṣāḥ pracyāvitā bhūyo līyante tena vartmasu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na cātisnigdhakāyāyana cātisnigdhakāyāyaK​H na cātisnehapītas tu A dadyāt snerhavirecanaṃdadyāt snerhavirecanaṃK pibet snehavirecanam | A dadyāt snehavirecanaṃ | H pracyāvitāK​H pracalitāḥ sthānā A bhūyoK​H dbhūyaḥ A līyanteK​H śliṣyan A tenaK​H ti A vartmasuA​K vartmmasu || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. viṣābhighātapiḍakāśophapāṇḍuvisarpiṇaḥ |
nātisnigdhā viśodhyāḥ syus tathā kuṣṭhipramehiṇaḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.33.43
virūkṣya snehasātmyantu bhūyaḥ saṃsnehya recayet |
tena doṣā hṛtās tasya bhavanti snehabandhanāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
recayet | tenarecayet |
tena
recayet |
tena
K​H
śodhayet |
tena
A
hṛtāsA hṛtā K​H tasyaA stasya K​H snehabandhanāḥK​H balavardhanāḥ || A
cf. 1938 ed. 4.33.44
prāgadhītauṣadhaṃ śodhya pāyayet mṛduśodhaṇaṃ |
tato vijñātakoṣṭhasya kāryaṃ saṃśodhaṇaṃ punaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāgadhītauṣadhaṃK prāgapītaṃ naraṃ A prāgapītauṣadhaṃ H śodhyaK​H śodhyaṃ A pāyayet mṛduśodhaṇaṃK pāyayetauṣadhaṃ mṛdu | A pāyayet mṛda śodhanaṃ | H saṃśodhaṇaṃsaṃśodhanamK saṃśodhanaṃsaṃśodhanam A​H
cf. 1938 ed. 4.33.45
sukhaṃ dṛḍhaphalaṃ hṛdyam alpamātraṃ mahāguṇaṃ |
vyāpat svalpātyayañ cāpi piben nṛpatir auṣadhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dṛḍhaphalaṃK​H dṛṣṭaphalaṃ A hṛdyamK​H hṛdya A alpamātraṃalpamātramK​H malpamātraṃ A nṛpatir auṣadhaṃnṛpatirauṣadham ||nṛpatirauṣadhaṃ ||nṛpatirauṣadhaṃ ||em. nṛpatirauṣadham nṛpatirauṣadham ||nṛpatirauṣadhaṃ ||nṛpatirauṣadhaṃ || A​K​H
cf. 1938 ed. 4.33.46
snehasvedāvakṛtvāgre yas tu saṃśodhanaṃ pibet |
dāru śuṣkamivānāme dehas tasya viśīryate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehasvedāvakṛtvāgre yas tuK​H snehasvedāvanabhyasya yas tu A dehasA deha K​H tasyaA stasya K​H
cf. 1938 ed. 4.33.47
snehasvedapracalito rasaiḥ snigdhair udīritā |
doṣāḥ koṣṭhagatā jantoḥ sukhaṃ hartuṃ virecanair iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehasvedapracalitosnehasvedapracalitoK snehasvedapracalitā A snehasvedapravalito Hac snehasvedapracavalito Hpc sukhaṃK​H sukhā A virecanair itiK viśodhanaiḥ || A viracanairiti || H

Adhyāya 34 (draft based on MS H)

cf. 1938 ed. 4.34.1
athāto vamanavirekavyāpaccikitsitam vyākhyāsyāmaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vamanavirekavyāpaccikitsitamvamanavirekavyāpaccikitsitaṃK​H vamanavirecanavyāpaccikitsitaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.34.3
vaidyāturanimittam vamanam virecanañ ca || pañcadaśadhā vyāpadyate tatra vamanasyādho gacchaty ūrddhvam virecanasya | sāmānyam ubhayoḥ sāvaśeṣauṣadhatvam alpadoṣahṛtatvaṃ jīrṇṇauṣadham vātaśūlam ayogātiyogau jīvādānamādhmānam parikarttaḥ parisrāvaḥ pravāhikā hṛdayasaraṇa vibandha iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
virecanañ cavirecanaṃ caA​K​Hpc virecanañ Hac pañcadaśadhāA​K​Hpc ca || Hac vyāpadyateA​K​Hpc om. Hac gacchatyK​H gati A ūrddhvamūrdhvaṃūrddhvamK​H rūrdhvaṃ A virecanasyaK​H virecanasyeti A sāmānyamK​H pṛthak; sāmānya A ubhayoḥK​H mubhayoḥ A sāvaśeṣauṣadhatvamK​H sāvaśeṣaudhatvaṃ, jīrṇauṣadhatvaṃ, A alpadoṣahṛtatvaṃK​H hīnadoṣāpahṛtatvaṃ, A jīrṇṇauṣadhamjīrṇṇauṣadhamK​H om. A ayogātiyogauK​H ayogo, atiyogo, A jīvādānamādhmānamjīvādānam, ādhmānaṃ,H jīvādānam ādhmānaṃjīvādānam, ādhmānaṃ, A​K parikarttaḥK​H parikartikā, A hṛdayasaraṇaH hṛdayopasaraṇaṃ, A hṛdayasaraṇaṃ K itiK​H aṅgapragraha iti || A
cf. 1938 ed. 4.34.4
tatra bubhukṣāpīḍitasya tīkṣṇāgner mmṛdukoṣṭhasya vāvatiṣṭhamānaṃ durvvāntasya vā guṇasāmānyād vamanam adho gacchati | tatrepsitān avāptir ddoṣo kleśaś ca tam āśusnehayitvā bhūyastīkṣṇatarair vvāmayet iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraA​H tatra ca K bubhukṣāpīḍitasyabubhukṣā pīḍitasyaK​H bubhukṣāpīḍitasyā A tīkṣṇāgnerK​H titīkṣṇāgne A mmṛdukoṣṭhasyamṛdukoṣṭhasyaK​H rmṛdukoṣṭhasya A vāvatiṣṭhamānaṃvāvatiṣṭhamānaṃK​H cāvatiṣṭhamānaṃ A durvvāntasya vādurvāntasya vāK​H durvamasya vā A guṇasāmānyād vamanamguṇasāmānyād vamanamK​H guṇasāmānyabhāvādvamana A adhoK​H madho A tatrepsitān avāptirH tatrepsitānavāpti A tatreptisān avāptir K ddoṣodoṣoK​H rdoṣo A kleśaś ca tamK​H tkleśaś ca; ta A āśusnehayitvāāśu snehayitvāK​H māśu snehayitvā A bhūyastīkṣṇatarairA​H bhūyastīkṣatarair K vvāmayet itivāmayed itiK​H vāmayet || A
cf. 1938 ed. 4.34.5
apariśuddhāmāśayasyotkliṣṭaśleṣmaṇaḥ sāvaśeṣān nasya vā'hṛdyam bahudhāvacāritam vā virecanam ūrddham tiṣṭhati tatrepsitān avāptibastidoṣān kleśatamulbaṇaśleṣmāṇamāśu || 1|| vāmayitvā bhūyas tīkṣṇatarair vvirecayet iti | āmāśaye tvāmavat samvidhānaṃ | ahṛdyetiprabhūte ca hṛdyam pramāṇayuktañ ca | tathā tathāpy uttiṣṭhati tṛtīye nna pāyayet ataś cainam madhughṛtaphāṇitayuktairllehayitvā virecayet iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāvaśeṣānK​H saśeṣān A vā'hṛdyamvā'hṛdyaṃvā'hṛdyamK​H vā 'hṛdya A bahudhāvacāritam vābahudhāvacāritaṃ vāK​H matiprabhūtaṃ vā A ūrddhamH pītamūrdhvaṃ A ūrdhvam K tiṣṭhatiK​H gacchati, A tatrepsitān avāptibastidoṣān kleśatamulbaṇaśleṣmāṇamāśutatrepsitān avāptibastidoṣān kleśatamulbaṇaśleṣmāṇamāśu || 1Hpc tatrepsitānavāptirdoṣokleśaś ca; tatrāśuddhāmāśayamulbaṇaśleṣmāṇamāśu A tatrepsitān avāptibāstir doṣotkleśatamulbaṇaśleṣmāṇam āśu K tatrepsitān abastidoṣān kleśatamulbaṇaśleṣmāṇamāśu || 1|| Hac bhūyasK​H bhūya A tīkṣṇatarairK​H stīkṣṇatarair A vvirecayet itivirecayed itiK​H virecayet, ā A āmāśayeK​H mānvaye A tvāmavat samvidhānaṃtvāmavat saṃvidhānamA​H tvāmavat samvidhāṇaṃ | K ahṛdyetiprabhūte caahṛdyetiprabhūte caK​H ahṛdye 'tiprabhūte ca A tathāK​H a A tathāpyH ta ūrdhva A tathā K uttiṣṭhatiuttiṣṭhatiH muttiṣṭhatyau A pyuttiṣṭhati K tṛtīye nnaH ṣadhe na tṛtīyaṃ A tṛtīyanna K pāyayet ataśH pāyayet, tata A pāyayed ata K cainamH stvenaṃ A ścainaṃ K madhughṛtaphāṇitayuktairllehayitvāH madhughṛtaphāṇitayuktair lehair A madhughṛtaphāṇitayuktair lehayitvā K virecayet itivirecayed itiK​H virecayet || A
cf. 1938 ed. 4.34.6
doṣavigrathitamalpamauṣadham avasthitamūrddhabhāgikam adhobhāgikam vā na sraṃsayatidoṣān | tatra tṛṣṇāpārśvaśūlañccharddimūrcchāparvvabhedohṛllāsorucirudgarāviśuddhiś ca bhavati | tam uṣṇābhir adbhir āśu vāmayet | ūrddhvabhāgikam adhobhāgikam vā sāvaśeṣauṣadham apradhāvitadoṣam atibalamasamyag viriktalakṣaṇam upayuktam alpam apy evam vāmayet iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣavigrathitamalpamauṣadhamK​H doṣavigrathitamalpamauṣadha A avasthitamūrddhabhāgikamH mavasthitamūrdhvabhāgika A avasthitamūrdhvabhāgikam K adhobhāgikam vā naadhobhāgikam vā naK​H madhobhāgikaṃ vā na A tṛṣṇāpārśvaśūlañccharddimūrcchāparvvabhedohṛllāsorucirudgarāviśuddhiś catṛṣṇāpārśvaśūlañccharddimūrcchāparvvabhedohṛllāsorucirudgarāviśuddhiś caH tṛṣṇā pārśvaśūlaṃ chardirmūrcchā parvabhedo hṛllāso 'ratirudgārāviśuddhiś ca A tuṣṇāpārśvaśūlaṃśchardirmūrcchāparvabhedo hṛllāso rucirudgarāviśuddhiś ca K bhavati | tamK​H bhavati; ta A uṣṇābhirK​H muṣṇābhir A vāmayet | ūrddhvabhāgikamvāmayet | ūrdhvabhāgikamK​H vāmayed ūrdhvabhāgike, A adhobhāgikamadhobhāgikamK​H adhobhāgike A vāK​H 'pi ca A sāvaśeṣauṣadhamK​H sāvaśeṣauṣadha A apradhāvitadoṣamapradhāvitadoṣamK​H matipradhāvitadoṣa A atibalamasamyag viriktalakṣaṇamatibalamasamyag viriktalakṣaṇamH matibalamasamyagviriktalakṣa A atibalam asamyagviriktalakṣaṇam K upayuktamK​H ṇa A alpamK​H om. A apyK​H ma A evamevaṃK​H pyevaṃ A vāmayet itivāmayed itiK​H vāmayet || A
cf. 1938 ed. 4.34.7
krūrakoṣṭhasyātitīkṣṇāgner alpamapyauṣadham alpaguṇam vā bhaktavat pākam upaiti | tatra samudīrṇṇa doṣāḥ | yathākālam anirhriyamāṇā vibhramaṃ kurvvanti | tamanalpamamandañcauṣadham pāyayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krūrakoṣṭhasyātitīkṣṇāgnerkrūrakoṣṭhasyātitīkṣṇāgneH krūrakoṣṭhasyātitīkṣṇāgnekrūrakoṣṭhasyātitīkṣṇāgne A​K alpamapyauṣadhamalpamapyauṣadhamH ralpamauṣadha A ralpam apyauṣadham K alpaguṇam vāK​H malpaguṇaṃ vā A samudīrṇṇasamudīrṇṇaK​H samudīrṇā A yathākālamK​H yathākāla A anirhriyamāṇāK​H manirhrīyamāṇā A vibhramaṃK​H vyādhivibhramaṃ balavibhraṃśaṃ A kurvvantikurvantiK​H cāpādayanti, A tamanalpamamandañcauṣadhamH tamanalpamamandamauṣadhaṃ ca A tam analpam amandañ cauṣadhaṃ K
cf. 1938 ed. 4.34.8
snigdhasvinnenālpam alpaguṇam vā bheṣajam upayuktam alpān doṣān harati | taddoṣaśeṣam vamanagauravam upakleśa hṛdayāṃ viśuddhiṃ vyādhivivṛddhiñ ca karoti roga)| tatra yathāyogam pāyayitvā vāmayed dṛḍhataraṃ | virecanadoṣaśeṣaṃ gudaparikarttam ādhmānaṃ gauravamanisaraṇam vāyor vvyādhivivṛddhiñ ca karoti | tam upapādya snehasvedābhyāṃ bhūyo virecayed dṛḍhataraṃ | dṛḍhaṃ pracalitadoṣam vā tṛtīye divasa iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhasvinnenālpamK​H asnigdhasvinnenā A alpaguṇam vāalpaguṇam vāK​H lpaguṇaṃ vā A upayuktamK​H upayukta A alpānalpānK​H malpān A doṣān haratiK​H doṣān hanti; ta A taddoṣaśeṣamtaddoṣaśeṣaṃK​H tra vamane doṣaśeṣo A vamanagauravamK​H gaurava A upakleśaH mutkleśaṃ A upakleśaṃ K hṛdayāṃH hṛdayā A​K vyādhivivṛddhiñ caK​H vyādhivṛddhiṃ ca A roga) roga) H ta A​K tatraH tra taṃ A tra K virecanadoṣaśeṣaṃK​H virecane tu A gudaparikarttamK​H gudaparikarta A ādhmānaṃK​H namādhmānaṃ A gauravamanisaraṇamH śirogauravamaniḥsaraṇaṃ vā A gauravam anisaraṇam K vvyādhivivṛddhiñ cavyādhivivṛddhiñ caK​H vyādhivṛddhiṃ ca A snehasvedābhyāṃK​H bhūyaḥ snehasvedābhyāṃ A bhūyoK​H om. A pracalitadoṣam vāpracalita doṣam vāK​H bahupracalitadoṣaṃ vā A divasaK​H divase A itiK​H 'lpaguṇaṃ ceti || A
cf. 1938 ed. 4.34.9
asnigdhasvinne rūkṣamauṣadham upayuktamabrahmacāriṇā vā vāyuṃ kopayati | tatra vāyuḥ prakupitaḥ pārśvapṛṣṭhaśoṇitamanyāmarmma muśūlaṃ mūrcchā bhrama saṃjñānāśañ ca karoti | tadvātaśūlam ity ācakṣate | tamabhyajya dhānyasvedena svedayitvā yaṣṭīmadhukasiddhena tailenānu vā vāmayed iti pāṭhaḥ |sayati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
asnigdhasvinneH asnigdhasvinnena A​K rūkṣamauṣadhamK​H rūkṣauṣadham A pārśvapṛṣṭhaśoṇitamanyāmarmmapārśvapṛṣṭhaśoṇitamanyāmarmaK​H pārśvapṛṣṭhaśroṇimanyāmarma A muśūlaṃH śūlaṃ A muśulaṃ K mūrcchāH mūrcchāṃ A​K bhramaH bhramaṃ madaṃ A bhramaṃ K tadvātaśūlamK​H taṃ vātaśūla A ityK​H mity A dhānyasvedenadhānyasvedenaK​H dhāvyasvedena A yaṣṭīmadhukasiddhenayaṣṭīmadhukasiddhenaK​H yaṣṭīmadhukavipakvena A tailenānu vāHpc tailenānu A​K​Hac vāmayed iti pāṭhaḥ |sayativāmayed iti pāṭhaḥ |sayatiHpc vāsayet || A vāmayed iti || K vā sayati | Hac
cf. 1938 ed. 4.34.10
snehasvedābhyām avibhāvita śarīreṇauṣadhamalpaguṇam vā pītamūrddhamadho vā nābhyeti doṣām̐ścopakleśya taiḥ saha balakṣayamāpādayati | tatrādhmānaṃ hṛdayagrahastṛṣṇāmūrcchādāhaś ca bhavati | tam ayogam ity ācakṣate |tam āśu vāmayed virecayed vā durvvāntasya tu samutkliṣṭā doṣāḥ | vyāpyaśarīraṃ kaṇḍūśvayathukoṭhapiṭakajvarāṅgasādanāni kurvvanti tatas tān aśeṣān sahauṣadhenāpaharet | durvviriktasya tu stabdhapūrṇṇodaratā bastiśūlomeḍhratodo vātamūtrapurīṣasaṅgaśaḥ kaṇḍūrmaṇḍalaprādurbbhāvaś ca bhavati | tamāsthapya punaḥ snehayitvā virecayet tīkṣṇeneti | nātipravarttamāne tiṣṭhati vā duṣṭasaṃśodhane tatsantejanārtham uṣṇodakam pāyayet | pāṇitāpaiś ca pārśvodaram upasvedayet tataḥ pravarttate doṣāḥ | anupravṛtte 'lpe doṣe jīrṇṇecauṣadhe ca bahudoṣam antaḥ śailam balañ cāvekṣya bhūyo mātrāñ ca vidadhyād anupravṛtta bhenyūbhaṃ vā daśajātrādūrddham upasthitadehaṃ bhūyaḥ śodhayed durvviriktamāsthāpya punaḥ snehayitvā virecayet | hrībhayalobhaiś ca vegāghātaśīlāḥ prāyaśaḥstriyo rājasamīpasthā vaṇijaḥ śrotriyāś ca bhavanti | tasmād etair ddurvvirecyāḥ | bahuvātatvāt | ataścaināṃ susvinnasnigdhān virecayed iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
balañ… da om. A ścaināṃ… vire om. A
snehasvedābhyāmA​H snehasvādābhyām K śarīreṇauṣadhamalpaguṇam vāH śarīreṇālpamauṣadhamalpaguṇaṃ vā A śarīreṇauṣadham alpaguṇaṃvā K pītamūrddhamadho vāH pītamūrdhvamadho vā A pītaṃ ūrdhvamadho vā K doṣām̐ścopakleśya taiḥH doṣāṃścotkleśya taiḥ A doṣāṃś cotkleśya taiḥ K balakṣayamāpādayatibalakṣayamāpādayatiH balakṣayam āpādayatibalakṣayam āpādayati,balakṣayam āpādayati | A​K hṛdayagrahastṛṣṇāmūrcchādāhaś cahṛdayagrahastṛṣṇā mūrcchā dāhaś caA​H hṛdayagrahas tṛṣṇāmūrcchādāhaś ca K ayogamH ayoga A ayogim K ityK​H mity A ācakṣate |tamācakṣate | tamācakṣate |tamK​H ācakṣate; ta A āśuK​H māśu A vāmayed virecayed vāK​H vāmayenmadanaphalalavaṇāmbubhir virecayet tī A durvvāntasya tudufolio 131vrvāntasya tuK​H kṣṇataraiḥ kaṣāyaiś ca | durvāntasya tu A samutkliṣṭāsamutkliṣṭāA​H samutkliśṭā K kaṇḍūśvayathukoṭhapiṭakajvarāṅgasādanānikaṇḍūśvayathukoṭhapiṭakajvarāṅgasādanāniK​H kaṇḍūśvayathukuṣṭhapiḍakājvarāṅgamardanistodanāni A tatasK​H tata A tān aśeṣān sahauṣadhenāpaharet | durvviriktasyatān aśeṣān sahauṣadhenāpaharet | durvviriktasyaH stānaśeṣānmadauṣadhenāpaharet | asnigdhasvinnasya durviriktasyā A tān aśeṣāṃ sahauṣadhenāpaharet | durviriktasya K tuK​H dhonābheḥ A bastiśūlomeḍhratodoH śūlaṃ A bastiśūlo meḍhratodo K vātamūtrapurīṣasaṅgaśaḥH vātapurīṣasaṅgaḥ A vātamūtrapurīśasaṃgaśaḥ K kaṇḍūrmaṇḍalaprādurbbhāvaś cakaṇḍūrmaṇḍalaprādurbhāvaś caK​H kaṇḍūmaṇḍalaprādurbhāvo vā A tamāsthapyatamāsthapyaH tamāsthāpyatamāsthāpya A​K snehayitvāK​H saṃsrehya A virecayet tīkṣṇenetiK​H virecayet tīkṣṇena | A tatsantejanārthamtat saṃtejanārthamK​H tatsantejanārtha A uṣṇodakamuṣṇodakaṃK​H muṣṇodakaṃ A pravarttatepravarttaṃteH pravartantepravarttaṃte A​K anupravṛtteanupravṛtteA​Kpc​H anuvṛpravṛtte Kac 'lpeH cālpa A lpe K jīrṇṇecauṣadhe cajīrṇṇecauṣadhe caH jīrṇauṣadhaṃ A jīrṇṇe cauṣadhai K bahudoṣamH bahudoṣa A bahudeṣa K antaḥH mahaḥ A mantaḥ K śailamH śeṣaṃ A​K mātrāñ camātrāṃem. mātrāṃmātrāṃ K​Hpc mātrāṃñ ca Hac vidadhyād anupravṛttaH vidadhyād apravṛtta K bhenyūbhaṃ vābhenyūbhaṃ vāH bheṣajam vā K daśajātrādūrddhamH daśarātrādūrdhvam A daśarātrād ūrdhvam K upasthitadehaṃH upasaṃskṛtadehaṃ A upa K bhūyaḥH snehasvedābhyāṃ bhūyaḥ A sthitadehaṃ bhūyaḥ K śodhayed durvviriktamāsthāpyaśodhayed durviriktamāsthāpyaśodhayed durvviriktamāsthāpyaK​H śodhayet | durvirecyamāsthāpya A snehayitvāK​H saṃsnehya A virecayet | hrībhayalobhaiś caK​H virecayet | hrībhayalobhair A prāyaśaḥstriyoprāyaśaḥ striyoprāyaśaḥstriyoA​H prāyataḥ striyo K tasmād etairH tasmād ete A​K bahuvātatvāt | ataścaināṃbahuvātatvāt | ataścaināṃK​H bahuvātatvāt ; ata A susvinnasnigdhān virecayed itiH susvinnasnigdhāṃ virecayed iti | K
cf. 1938 ed. 4.34.11
snigdhasvinnasyātimātramatimṛdukoṣṭhasyātitīkṣṇamadhikam vābheṣajamatiyogaṅ kuryāt | tatra vamanātiyoge pittātipravṛttir bbalavisraṃso vātakopo balavām̐ś ca bhavati | tamabhyajyāvagāhya ca śītā svapsu śītaiḥ śarkkarāmiśrair llehair upacared iti | virecanātiyoge kaphātipravṛttiruttarakālañ ca saraktasya tatrāpi balavisraṃsā vātakopo balavām̐ś ca bhavati | tamabhyajya śītābhir adbhiḥ pariṣicyāvagāhya śītais taṇḍulāmbubhir mmadhumiśrair vvāmayet | picchābastiñcāsmai dadyāt | kṣīrarasayoścainam anyatamena bhojayet kṣīrasarppiṣā cainam anuvāsayet | priyaṅgvādiñcāsmai taṇḍulāmbunā pātum prayacchet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
t… kṣī om. A
snigdhasvinnasyātimātramatimṛdukoṣṭhasyātitīkṣṇamadhikamsnigdhasvinnasyātimātramatimṛdukoṣṭhasyātitīkṣṇamadhikamH sngidhasvinnasyātimātramatimṛdukoṣṭhasya vā 'titīkṣṇamadhikaṃ A snigdhasvinnasyātimātramatimṛdukoṣṭhasyātitīkṣṇam adhikaṃ K vābheṣajamatiyogaṅvābheṣajamatiyogaṅH vā dattamauṣadhamatiyogaṃ A vā bheṣajhamatiyogaṃ K pittātipravṛttirK​H pittātipravṛtti A bbalavisraṃsobalavisraṃsoK​H rbalavisraṃso A vātakopovātakopaśvātakopoA​H vātakopo K balavām̐ś cabalavāṃś caK​H ca balavā A bhavatiK​H n bhavati, taṃ A tamabhyajyāvagāhya caK​H ghṛtenābhyajyāvagāhya A śītaiḥK​H om. A śarkkarāmiśrairśarkarāmiśrairK​H śarkarāmadhumiśrair A upacared itiH upacaredyathāsvaṃ; A upacarediti | K kaphātipravṛttiruttarakālañ caK​H kaphasyātipravṛttiruttarakālaṃ ca A balavisraṃsābalavisraṃsāK​H balavisraṃso A vātakopovātakopaśA​Kpc​H takopo Kac balavām̐ś cabalavāṃś caK​H ca balavā A bhavatiK​H n bhavati, A tamabhyajyaK​H tamati A śītābhirK​H śītāmbu A adbhiḥK​H bhiḥ A pariṣicyāvagāhyaH pariṣicyāvagāhya vā A pariśicyāvagāhya K mmadhumiśrairmadhumiśrairK​H madhumiśrai A vvāmayet | picchābastiñcāsmaivāmayet | picchābastiñcāsmaivvāmayet | picchābastiñ cāsmaiK​H śchardayet, picchābastiṃ cāsmai A dadyāt | kṣīrarasayoścainamK​H dadyā A cainamK​H caina A anuvāsayet | priyaṅgvādiñcāsmaianuvāsayet | priyaṃgvādiṃ cāsmaiK​H manuvāsayet, priyaṅgvādiṃ cāsmai A taṇḍulāmbunāA​H taṇḍulāmbunāṃ K prayacchetprayacchetK​H prayacchet, kṣīrarasayoś cānyatareṇa bhojayet || A
cf. 1938 ed. 4.34.12
tasmin eva ca vamanotiyoge tipravṛtte śoṇitaṃ ṣṭhīvati ccharddayati vā raktaṃ tatra jihvāniḥsaraṇam avasarppaṇañ cākṣṇor vvyāvṛttihanusaṃhananaṃ tṛṣṇā hikkāṅgarau visaṃ jñatvam ity upadravā bhavanti | tam ativisrutaśoṇitavidhānena nopacaret | jihvānniḥsarppitāntrikaṭukalavaṇacūrṇṇapraghṛṣṭāmantaḥ pīḍayet praviṣṭāyām anyemlamasya purastāt khādeyuḥ | vyāvṛtte cākṣiṇī ghṛtābhyaktaiḥ pīḍayet | hanusaṃhanane vātaśleṣmaharan nasyaṃ svedañ ca vidadhyāt | tṛṣṇādiṣu ca yathāsvaṃ pratikurvvīta | visaṃjñam vā veṇuvīṇāgītasv enaṃ srāvayed iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
t… tṛ om. A
tasmin eva caK​H tasiminn eva A vamanotiyogevamanotiyogeH vamanātiyoge A​K tipravṛtteK​H pravṛddhe A ṣṭhīvatiA​H kṣīvati K raktaṃK​H om. A jihvāniḥsaraṇam avasarppaṇañ cākṣṇorH jihvāniḥsaraṇamapasaraṇamakṣṇo A jihvāniḥsaraṇamavasarpaṇañcākṣṇor K vvyāvṛttihanusaṃhananaṃH rvyāvṛttirhanusaṃhananaṃ A vyāvṛrttihanusaṃhananaṃ K hikkāṅgarauhikkāṅgarauK​H hikkā jvaro A visaṃ jñatvamvisaṃjñatvamvisaṃ jñatvamK​H vaisaṃjñya A ityK​H mity A upadravāK​H aupadravā A tam ativisrutaśoṇitavidhānena nopacaret | jihvānniḥsarppitāntrikaṭukalavaṇacūrṇṇapraghṛṣṭāmantaḥtam ativisrutaśoṇitavidhānena nopacaret | jihvānniḥsarppitāntrikaṭukalavaṇacūrṇṇapraghṛṣṭāmantaḥH tamajāsṛkcandanośīrāñjanalājacūrṇaiḥ saśarkarodakair manthaṃ pāyayet, phalarasair vā saghṛtakṣaudraśarkaraiḥ śuṅgābhir vā vaṭādīnāṃ peyāṃ siddhāṃ sakṣaudrāṃ varcogrāhibhir vā, payasā jāṅgalarasena vā bhojayet , atisrutaśoṇitavidhānenopacaret; jihvāmatisarpitāṃ kaṭukalavaṇacūrṇapraghṛṣṭāṃ tiladrākṣāpraliptāṃ vā 'ntaḥ A tamativisrutaśoṇitavidhāṇenopacaret | jihvāṃ niḥsarpitāṃ trikaṭukavalavaṇacūrṇṇa praghṛṣṭāmantaḥ Kac tamativisrutaśoṇitavidhāṇenopacaret | jihvāṃ niḥsarpitāṃ trikaṭukalavaṇacūrṇṇa praghṛṣṭāmantaḥ Kpc pīḍayet praviṣṭāyāmpīḍayet praviṣṭāyāmK​H pīḍayet, antaḥ praviṣṭāyā A anyemlamasyaanyemlamasyaH mamlamanye tasya A anyemvlasya K purastāt khādeyuḥK​H purastāt khādayeyuḥ; A ghṛtābhyaktaiḥghṛtābhyaktaiḥH ghṛtābhyakte A ghṛtābhyaktai K pīḍayet | hanusaṃhananepīḍayet | hanusaṃhananeK​H pīḍaye A visaṃjñam vāvisaṃjñaṃ vāK​H visaṃjñe A veṇuvīṇāgītasv enaṃem. veṇuvīṇāgītasvanaṃ A veṇuvīṇāgītasvenaṃ K​H srāvayed itiK​H śrāvayet || A
cf. 1938 ed. 4.34.13
virecanātiyoge sacandrakaṃsalilam adhaḥ sravati tato māṃsadhāvanaprakāśamuttarakālaṃ jīvaśoṇitañ ca | tatra gudaniḥsaraṇaṃ vepathur vvamanātiyogopadravāś ca bhavanti | tam atisrutavidhānenaivopacaret | niḥsarppitaṅ gudam abhyajya parisvedyān pīḍayet | kṣudrarogacikitsite gudasraṃsacikitsitañ cāvekṣyeta | vepathau vātavyādhividhānaṅ kurvvīta | jihvāniḥsarppaṇādiṣūktaḥ pratīkāraḥ | atipravṛtte vā nyagrodhādikaṣā yakṣīrekṣurasaghṛtasaṃsṛṣṭaiś cainaṃ bastir upācaret | śoṇitaniṣṭhīvane raktātisāraraktapittakriyāś cānyasya vidadhyān nyagrodhādiñ cāsya pānabhojaneṣūpayuñjīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
virecanātiyogeK​H virecanātiyoge ca A sacandrakaṃsalilamsacandrakaṃ salilamsacandrakaṃsalilamK​H sacandrakaṃ salila A adhaḥK​H madhaḥ A tatraK​H tato A vepathurK​H vepathu A vvamanātiyogopadravāś cavama nātiyogopadravāś caK​H rvamanātiyogopadravāś cāsya A bhavanti | tambhavanti; tamA​H bhavanti | K atisrutavidhānenaivopacaret | niḥsarppitaṅatisrutavidhānenaivopacaret | niḥsarppitaṅH api niḥsrutaśoṇitavidhānenopacaret, niḥsarpita A tamatisrutavidhānenaivocaret | niḥsarpitaṃ Kac tamatisrutavidhānenaivopacaret | niḥsarpitaṃ Kpc gudam abhyajyaH gudasya gudamabhyajya A gudamabhyajya K parisvedyān pīḍayet | kṣudrarogacikitsiteparisvedyān pīḍayet | kṣudrarogacikitsiteH parisvedyāntaḥ pīḍayet kṣudraroga A parisvedyāntaḥ pīḍayet | kṣudrarogacikitsite K gudasraṃsacikitsitañK​H cikitsitaṃ A cāvekṣyetaK​H vā vīkṣeta, A vātavyādhividhānaṅvātavyādhividhānaṃA​H vātavyādhipānaṃ K jihvāniḥsarppaṇādiṣūktaḥjihvā niḥsarpaṇādiṣūktaḥK​H jihvāniḥsaraṇādiṣūktaḥ A nyagrodhādikaṣā yakṣīrekṣurasaghṛtasaṃsṛṣṭaiś cainaṃem. jīvaśoṇite kāśmarīphalabadarīdūrvośīraiḥ śṛtena payasā ghṛtamaṇḍāñjanayuktena suśītenāsthāpayet, nyagrodhādikaṣāyekṣurasaghṛtaśoṇitasaṃsṛṣṭaiś cainaṃ A nyagrodhādikaṣāyakṣīrekṣurasaghṛtaśoṇitasaṃsṛṣṭaiścainaṃ K nyagrodhādikaṣā yakṣīrekṣurasaghṛtasaṃsṛṣṭaiścainaṃ H bastir upācaret | śoṇitaniṣṭhīvanebastir upācaret |śoṇitaniṣṭhīvaneH bastibhir upācaret, śoṇitaṣṭhīvane A bastirupācaret | śoṇitaniḥṣṭhīvane K raktātisāraraktapittakriyāśK​H raktapittaraktātīsārakriyāś A cānyasyaH cāsya A​K vidadhyān nyagrodhādiñH vidhadhyāt, nyagrodhādiṃ A vidadhyāt nyagrodhādiṃ K pānabhojaneṣūpayuñjītapānabhojaneṣūpayuñjītaK​H vidadhyāt pānabhojaneṣu || A
cf. 1938 ed. 4.34.14
jīvaśoṇitaraktapittayo jijñāsārtham picu plotam vātra prakṣipet tad uṣṇodakaprakṣālitam avarajyeta taj jīvaśoṇita m ity avagantavyam amṛgbhoktum vā śune dadyāt sa yady upayuñjyāt taj jīvaśoṇitam ity avagantavyam iti | tayoś ca raktipittātīsārakriyām vidadhīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jīvaśoṇitaraktapittayojīvaśoṇitaraktapittayoH jīvaśoṇitaraktapittayoś ca A jīvaśoṇitaraktapittayor K picuK​H tasmin picuṃ A vātraK​H vā A prakṣipet tad uṣṇodakaprakṣālitamH kṣipet, yadyuṣṇodakaprakṣālitam A prakṣipet taduṣṇodakaprakṣālitam K avarajyetaK​H api vastraṃ rañjayati A taj jīvaśoṇita mtaj jīvaśoṇita mH tajjīvaśoṇi A tajjīvaśoṇitam K ityH ta A itya K avagantavyamH mavagantavyaṃ; A vagantavyam K amṛgbhoktum vāamṛgbhoktuṃ vāamṛgbhoktum vāK​H sabhaktaṃ ca A dadyāt saK​H dadyāccha A yadyH ktusaṃmiśraṃ A om. K upayuñjyāt taj jīvaśoṇitamH vā, sa yadyupabhuñjīta tajjīvaśoṇi A yadyupayuñjyāt tajjīvaśoṇitam K ityH ta A i K avagantavyamH mavagantavyam; A om. K itiH anyathā raktapittam iti || A tyavagantavyam iti || K tayoś caK​H om. A raktipittātīsārakriyāmH om. A raktapittātīsārakriyāṃ K vidadhītavidadhītaK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.34.15
sa śeṣānnenānilaprāyakoṣṭhenāsnigdhena vā pītamauṣadham ādhmāpayati | tatrānilamūtrapurīṣasaṅgaḥ | samunnaddhodaratā pārśvabhaṅgo gudabastitudanañ ca bhavati | tamādhmānam ity ācakṣate | tam upasvedyānāha varttidīpanabastikriyābhir yojyā iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sa śeṣānnenānilaprāyakoṣṭhenāsnigdhenasa śeṣānnenānilaprāyakoṣṭhenāsnigdhenaH saśeṣānnena bahudoṣeṇa rūkṣeṇānilaprāyakoṣṭhenānuṣṇama A sa śeṣānnānilaprāyakoṣṭhenāsnigdhena K vāK​H snigdhaṃ vā A pītamauṣadhamK​H pītamauṣadha A ādhmāpayatiK​H mādhmāpayati, A tatrānilamūtrapurīṣasaṅgaḥA​H tatrānilamūtrapurīśasaṃgaḥ | K pārśvabhaṅgoA​H hṛdayapārśvabhaṅgo K gudabastitudanañ cagudabasti tudanañ caK​H gudabastinistodanaṃ bhaktāruciś ca A tamādhmānamtamādhmānamK​H taṃ cādhmāna A ityK​H mity A varttidīpanabastikriyābhirvartidīpanabastikriyābhirvarttidīpanabastikriyābhirA​H varttidīpabastikriyābhir K yojyāK​H om. A itiK​H upacaret || A
cf. 1938 ed. 4.34.16
kṣāmeṇātimṛdukoṣṭhena tīkṣṇamatyuṣṇam atilavaṇ atirūkṣam vā bheṣajam upayuktam pittānilau pradūṣya nātibastigudaparikarttanam āpādayati | tām parikarttiketyācakṣate || taṃ yaṣṭīmadhukakṛṣṇatilamadhughṛtayuktaiḥ picchābastibhir āsthāpayet | śītāmbupariṣiktañcainaṃ payasā bhuktavantaṃ ghṛtam aṇḍanayaṣṭīmadhukasiddhena vā tailenānuvāsayed iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
picchābastibhir… śī om. A
tīkṣṇamatyuṣṇamH mandāgninā rūkṣeṇa vā 'titīkṣṇo A tīkṣṇam atyuṣṇam K atilavaṇ atirūkṣam vāH ṣṇātilavaṇamatirūkṣaṃ vā A atilavaṇam atirūkṣam vā K bheṣajamK​H pītamauṣadhaṃ A upayuktamupayuktaṃupayuktamK​H om. A nātibastigudaparikarttanamK​H parikartikām A tāmtāṃK​H tatra gudanābhimeḍhrebastiśiraḥsu sadāhaṃ A parikarttiketyācakṣate || taṃparikarttiketyācakṣate | taṃK​H parikartanam anilasaṅgo vāyuviṣṭambho bhaktāruciś ca bhavati; tatra picchā A yaṣṭīmadhukakṛṣṇatilamadhughṛtayuktaiḥK​H bastir yaṣṭīmadhukakṛṣṇatilakalkamadhughṛtayuktaḥ, A ghṛtamK​H ghṛta A aṇḍanayaṣṭīmadhukasiddhena vāH maṇḍena yaṣṭīmadhukasiddhena A aṇḍena yaṣṭīmadhukasiddhena vā K tailenānuvāsayed itiK​H tailena vā 'nuvāsayet || A
cf. 1938 ed. 4.34.17
krūrakoṣṭhasyātiprabhūtadoṣasya vā mṛdvalpamauṣadhamavacāritaṃ samutkleśya doṣānna niḥśeṣān apaharati | pākañcopaiti | tatra daurbbalyodaraviṣṭambhārucirggātrasadanāni bhavanti | sa vedanau cāsyapittaśleṣmāṇau sravatas tam parisrāvam iti ācakṣate | tamajakarṇṇadhavatiniśa palāsakaṣāyair mmadhuyuktair āsthāpayet | upaśāntadoṣam bhūyaḥ saṃśodhayed
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
krūrakoṣṭhasyātiprabhūtadoṣasya vākrūrakofolio 132vṣṭhasyātiprabhūtadoṣasya vākrūrakoṣṭhasyātiprabhūtadoṣasya vāK​H krūrakoṣṭhasyātiprabhūtadopasya A mṛdvalpamauṣadhamavacāritaṃK​H mṛdvauṣadhamavacāritaṃ A samutkleśyaH samutkliśya A samutkleṣya K pākañcopaitiH tataste doṣāḥ parisrāvam āpādayanti, A pākañcaupaiti | K daurbbalyodaraviṣṭambhārucirggātrasadanāniH daurbalyodaraviṣṭambhārucigātrasadanāni A daurbalyodaraviṣṭambhārucir gātrasadanāni K sravatas tamsravataḥ taṃK​H parisravataḥ, taṃ A parisrāvamK​H parisrāva A itiityK​H mity A palāsakaṣāyairH palāśabalākaṣāyair A palāśakaṣāyai r K mmadhuyuktairH madhusaṃyuktair A madhuktai K āsthāpayet | upaśāntadoṣamāsthāpayet, upaśāntadoṣaṃA​H rāsthāpayet | upaśāntadoṣaṃ K bhūyaḥbhūyaḥK​H snigdhaṃ ca bhūyaḥ A
cf. 1938 ed. 4.34.18
atirūkṣetisnigdhe vā bheṣajam avacāritam aprāptaṃ purīṣam udīrayato vigevighātena pravāhikā bhavati | tatra sadāha śūlaṃ svetaṃ kṛṣṇaṃ raktam vā bhṛśaṃ pravāhamāṇaḥ kapham upaviśati | tam pratisrāvavidhānenopacaret
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atirūkṣetisnigdhe vāatirūkṣetisnigdhe vāK​H atirūkṣe 'tisnigdhe vā A bheṣajamK​H bheṣaja A avacāritamK​H mavacārita A aprāptaṃK​H maprāptaṃ A purīṣamH vātavarca A parīṣam K udīrayatoK​H udīrayati A vigevighātenaH vegāghātena vā, A vegavighātena K pravāhikāK​H tadā pravāhikā A sadāhaHpc savātaṃ sadāhaṃ saśūlaṃ A sadāhaśū K sadā Hac śūlaṃH guru picchilaṃ A laṃ K svetaṃH śvetaṃ A​K raktam vāraktaṃ vāK​H saraktaṃ vā A bhṛśaṃA​H bhṛśāṃ K upaviśati | tamupaviśati | taṃK​H upaviśati; tāṃ A pratisrāvavidhānenopacaretpratisrāvavidhānenopacaredK​H parisrāvavidhānenopacaret || A
cf. 1938 ed. 4.34.19
yast ūrddhvam adho vā bheṣajaṃ vegapravṛttam ajñānād vinihanti tasyopasaraṇaṃ hṛdi kurvvanti doṣas tatra pradhānamarmmasantāpād vedanābhir atyartham pīḍyamādantāṃ kaṭakaṭāyatyudvṛttākṣo jihvāṃ khādati pratāmyamānacetā ca bhavati | tam abhyajya dhānasvedena svedayitvā tīkṣṇena dviśiro virecanenopacared yaṣṭīmadhukamiśreṇa cainan taṇḍulāmbunā vāmayed yathā doṣaguṇocchreyaś cainam bastibhir upācared iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yast ūrddhvamyastūrdhvamK yastūrdhva A yastūrddha H adho vāK madho vā A madhovā H bheṣajaṃK​H bheṣaja A vegapravṛttam ajñānād vinihantiem. vegaṃ pravṛttamajñatvād vinihanti A vegapravṛttamajñānād vinihanti K​H doṣasK​H doṣāḥ, A pradhānamarmmasantāpād vedanābhirpradhānamarmmasantāpād vedanābhirH pradhānamarmasantāpādvedanābhir A pradhāṇamarmasantāpād vedanābhir K pīḍyamādantāṃK​H pīḍyamāno dantā A kaṭakaṭāyatyudvṛttākṣokaṭakaṭāyatyudvṛttākṣoKpc​H n kiṭakiṭāyate udgatākṣo A kaṭakaṭāyatyudvṛkṣo Kac khādatiK​H svādati A pratāmyamānacetā capratāmyamānacetā caK​H pratāmyatyacetāś ca A bhavati | tambhavati, taṃA bhavatibhavati | K​H abhyajyaem. parivarjayanti mūrkhāḥ; tamabhyajya A tamabhyajya K​H dhānasvedenaH dhānyasvedena A​K svedayitvāsvedayitvāK​H svedayet, ya A tīkṣṇenaK​H ṣṭimadhukasiddhena ca tailenā A dviśiro virecanenopacared yaṣṭīmadhukamiśreṇadviśiro virecanenopacared yaṣṭīmadhukamiśreṇaHpc nuvāsayet, śirovirecanaṃ cāsmai tīkṣṇaṃ vidadhyāt, tato yaṣṭimadhukamiśreṇa A śirovirecanenopacared yaṣṭīmadhukamiśreṇa K śiro virecanenopacared yaṣṭīmadhukamiśreṇa Hac cainancainaṃK​H om. A taṇḍulāmbunāA​H tāṇḍulāṃbanā K vāmayed yathāK​H chardayet, yathā A doṣaguṇocchreyaśem. doṣocchrāyeṇa A doṣaguṇocchrayaṃ K doṣaguṇocchreya H cainamcainaṃcainaṃA​K ścainam H upācared itiK​H upācaret || A
cf. 1938 ed. 4.34.20
yas tūrddhvam adho vā pravṛttadoṣaḥ śītāṅgāram udakam anilam anyad vā seveta tasya doṣāḥ srotaḥsv avalīyamānā ghanībhāvam āpannā vātamūtrapurīṣagraham āpādya vibadhyante || tasyāṭopo jvaro dāho vedanā ca tīvrā bhavati | tam āśu vāmayitvā prāptayitvā prāptakālaṃ kriyāṃ yojayed iti || adho bhāge tv abhāgaharadravye saindhavāmlalavaṇa mūtrasaṃsṛṣṭaṃ pāyayed āsthāpanam anuvāsanañ ca yathādoṣam vidadhyād yathādoṣam āhārakramaś ca | ūrddhvabhāge tu upadravaviśeṣāt yathāsvaṃ pratikurvvīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yas tūrddhvamyas tūrdhvamA​K yas tūrddham H śītāṅgāramH śītāgāram A śītāgāra K udakamA​H mudaka K anilamA​H manilam K ghanībhāvamK​H ghānībhāvam A vātamūtrapurīṣagrahamH vātamūtraśakṛdgraham A vātamūtrapurīśa graham K jvaroK​H dāho A dāhoK​H jvaro A vedanā caK​H vedanāś ca A bhavati | tamem. bhavanti; tam A bhavati | ta K​H āśuA māśu K​H vāmayitvāH vāma A​K prāptayitvāH yitvā A​K prāptakālaṃprāptakālāṃH prāptakālāṃprāptakālāṃ A​K yojayed itiK​H kurvīta; A adhoK​H adho A tv abhāgaharadravyeH tv adhobhāgadoṣaharadravyaṃ A tv adhobhāgaharadravye K saindhavāmlalavaṇasaindhavāmlalavaṇaH saindhavāmla A saindhavāmvlalavaṇa K pāyayed āsthāpanamK​H virecanāya pāyayet, āsthāpanam A āhārakramaś caK​H āhārakramaṃ ca; A ūrddhvabhāge tuH ubhayato bhāge tū A ūrdhvabhāge tū K upadravaviśeṣāt yathāsvaṃH padravaviśeṣān yathāsvaṃ A padravaviśeṣād yathāsvaṃ K
cf. 1938 ed. 4.34.21
yā tu virecane gudaparikīrttitā tad vamāne kañcakaṣaṇaṃ yadadhaḥ parisravaṇaṃ sa ūrddhaṅ kaphaprasekaḥ | yā tvadhaḥ pravāhikā sa ūrddhaṅ śuṣkoṅkādgāra iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yā tuA yā tū K​Hac yā tūtu Hpc gudaparikīrttitāK​H gudaparikartikā A tad vamāneem. tad vamane A tadvamāne K​H kañcakaṣaṇaṃK​H kaṇṭhakṣaṇanaṃ, A yadadhaḥyadadhaḥK​H yad adhaḥ A ūrddhaṅH ūrdhva A​K kaphaprasekaḥ | yāK​H bhāge śleṣmaprasekaḥ, yā A tvadhaḥK​H tv adhāḥ A pravāhikā saH pravāhikā sā A pravāhikām K ūrddhaṅH tūrdhvaṃ A urdhvaṃ K śuṣkoṅkādgāraHpc śuṣkodgārā A śuṣkodgāra K śuṣkoṅkā Hac
cf. 1938 ed. 4.34.22
bhavati cātra ||
yās tv etā vyāpadaḥ proktā daśapañca ca tatvataḥ |
etā virekāti yogā duryogā yogajāḥ smṛtāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatiA om. K​H cātra || yāscātra
yās
A
bhavati cātra || yās K​H
yogāyogāK​H yoga A
|| cikitsā lahya ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| cikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsā A ci la ❈ || K lahyaH sthāne vamanavirecanavyāpaccikitsitaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ ||34 || A om. K

Adhyāya 35 (draft based on MS H)

cf. 1938 ed. 4.35.1
|| athāto neetrabastipramāṇavibhāgacikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
neetrabastipramāṇavibhāgacikitsitamneetrabastipramāṇavibhāgacikitsitamH netrabastipramāṇapravibhāgacikitsitaṃ A netrabastipramāṇavibhāgacikitsitaṃ vyā khyāsyāmaḥ || K vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.35.3
atra snehādīnāṅkarmmaṇām bastikarmmapradhānatamam ācakṣate | kasmād anekakarmmaprakāratvāt | ba stirihakhalu nānāvidhadravyasaṃyogād doṣāṇāṃ saṃśodhanaṃ saṃśamanasaṅgrahaṇāni karoti | kṣīṇam vyājīkaroti | kṛśaṃ bṛṃhayati | sthūlaṃ karṣayati | cakṣuḥ prīṇayati | balīpalitam upahanti | vayaḥ sthāpayati iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atraK​H tatra A bastikarmmapradhānatamamH bastikarma pradhānatama A bastikarmapradhāṇatamam K ācakṣateK​H māhurācāryāḥ | A kasmād anekakarmmaprakāratvāt | ba stirihakhalukasmād anekakarmaprakāratvāt | bastirihakhalukasmād anekakarmmaprakāratvāt | ba stirihakhaluK​H kasmāt anekakarmakaratvād basteḥ; iha khalu A nānāvidhadravyasaṃyogād doṣāṇāṃnānāvidha dravyasaṃyogād doṣāṇāṃK​H bastir nānāvidhadravyasaṃyogāddoṣāṇāṃ A saṃśodhanaṃsaṃśodhanaṃH saṃśodhana A saṃśodhaṇa K kṣīṇamkṣīṇaṃK​H kṣīṇa A vyājīkarotiK​H śukraṃ vājīkaroti, A karṣayatiH karśayati, A karmayati | K balīpalitamKpc​H valīpalita A palitam Kac upahantiK​H mapahanti, A itiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.35.4
śarīropacayaṃ varṇṇabalamārogyamāyuṣaḥ
parivṛddhiñ ca karoti basti samyagupāsitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varṇṇabalamārogyamāyuṣaḥvarṇṇabalamārogyamāyuṣaḥH varṇaṃ balamārogyamāyuṣaḥ | A varṇṇapalamārogyamāyuṣaḥ K parivṛddhiñ ca
parivṛddhiñ ca
H


kurute parivṛddhiṃ ca
A

parivṛddhiś ca
K
karotiK​H om. A bastiK​H bastiḥ A samyagupāsitāḥsamyagupāsitaḥ ||samyag upāsitaḥ |H samyagupāsitaḥ samyagupāsitaḥ ||samyag upāsitaḥ | A​K
cf. 1938 ed. 4.35.5
tathā jvarātīsāratimirapratiśyāyaśirorogādhimanthārdditā kṣepakāghātaikāṅgasarvvāṅgarogādhmānodaraśūlavṛddhyupadaṃśānāhamūtrakṛcchragulmavātaśoṇitavātamūtrapurīṣasaṅgaśukrodāvarttaśukrārttabas tanyanāśahṛddhanumanyāgrahaṇaśarkkarāśmarimūḍhagarbbhaprabhṛtiṣu ca vikāreṣv atyartham upayujyata iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣepakāghātaikāṅgasarvvāṅgarogādhmānodaraśūlavṛddhyupadaṃśānāhamūtrakṛcchragulmavātaśoṇitavātamūtrapurīṣasaṅgaśukrodāvarttaśukrārttabas tanyanāśahṛddhanumanyāgrahaṇaśarkkarāśmarimūḍhagarbbhaprabhṛtiṣu caem. kṣepakapakṣāghātaikāṅgasarvāṅgarogādhmānodarayoniśūlaśarkarāśūlavṛddhyupadaṃśānāhamūtrakṛcchragulmavātaśoṇitavātamūtrapurīṣodāvartaśukrārtavastanyanāśahṛddhanumanyāgrahaśarkarāśmarīmūḍhagarbhaprabhṛtiṣu A kṣepakāghātaikāṃga sarvāṅgarogādhmānodaraśūlavṛddhyupa damśānāhamūtrakṛcchragulmavātaśoṇitavātamūtrapurīśasaṃgaśukrodāvarttaśukrārttabastanyanāśahṛddhanumanyāgrahaśarkarārśmarīmūḍhagarbhaprabhṛtiṣu ca K kṣepakāghātaikāṅga sarvvāṅgarogādhmānodaraśūlavṛ ddhyupadaṃśānāhamūtrakṛcchragulmavātaśoṇitavātamūtrapurīṣasaṅgaśukrodāvarttaśukrārttabastanyanāśahṛddhanumanyāgrahaṇaśarkkarāśmarimūḍhagarbbhaprabhṛtiṣu ca H vikāreṣvK​H cā A atyarthamK​H syartham A upayujyataK​H upayujyate || A itiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.35.6
bastirvvāte ca pitte ca kaphe rakte ca pūryate |
saṃsargge sannipāte ca bastir eva sadā hitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastirvvāte cabastirvāte caK​H bhavati cātra
bastir vāte ca
A
pūryatepūryateH śasyate | A pūjyate | K bastirA basti K​H evaA reva K​H sadāK​H om. A hitaḥK​H hitaḥ sadā || A
cf. 1938 ed. 4.35.7
tatra samvatsarikāṣṭadviraṣṭavarṣāṇāṃ ṣaḍaṣṭadaśāṅgulapramāṇāni kanīnikānāmikāmadhyamāṅgulipariṇāhāni agreṅgulādhyarddhāṅguladhyarddhāṅgulatryaṅgulasanniviṣṭakarṇṇikāni śyenabarhikaṅkagṛdhrapatranāḍītulya praveśānāni mudgamāṣaka lāyamātrāsrotāṃsi vidadhyān netrāṇīti | teṣu cāsthāpanadravyapramāṇam āturahastasammitausanmiśrau prasṛtau dvau catvārāṣṭau vidheyā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
guladhyarddhāṅgulatryaṅgu om. Kac
samvatsarikāṣṭadviraṣṭavarṣāṇāṃsamvatsarikāṣṭadviraṣṭavarṣāṇāṃK​H sāṃvatsarikāṣṭadviraṣṭavarṣāṇāṃ A kanīnikānāmikāmadhyamāṅgulipariṇāhānikanīnikānāmikāmadhyamāṃgulipariṇāhānikanīnikānāmikāmadhyamāṅgulipariṇāhāniK​H kaniṣṭhikānāmikāmadhyamāṅgulipariṇāhā A agreṅgulādhyarddhāṅguladhyarddhāṅgulatryaṅgulasanniviṣṭakarṇṇikāniagreṅgulādhyarddhāṅguladhyarddhāṅgulatryaṅgulasanniviṣṭakarṇṇikāniH nyagre 'dhyardhāṅguladvyaṅgulārdhatṛtīyāṅgulasanniviṣṭakarṇikāni A agreṅgulādhyarddhāṃgulasanniviṣṭakarṇṇikāni Kac agreṅgulādhyarddhāṃguladvyaṅgulasanniviṣṭakarṇṇikāni Kpc śyenabarhikaṅkagṛdhrapatranāḍītulyaśyenabarhikaṅkapatranāḍītulyaHac kaṅkaśyenabarhiṇapakṣanāḍītulya A śyenabarhikaṃkapatranāḍītulyaśyenabarhikaṅkapatranāḍītulya K​Hpc praveśānāniH praveśāni A​K lāyamātrāsrotāṃsilāyamātrasrotāṃsiH lāyamātrasrotāṃsilāyamātrasrotāṃsi A​K netrāṇītiK​H netrāṇi | A cāsthāpanadravyapramāṇamK cāsthāpanadravyapramāṇa A​H āturahastasammitausanmiśrauem. māturahastasaṃmitena prasṛtena saṃmitau A āturahastasammitau K māturahastasammitau Hac māturahastasammitausanmiśrau Hpc catvārāṣṭauK​H catvāro 'ṣṭau ca A vidheyāK​H vidheyāḥ || A
cf. 1938 ed. 4.35.8
varṣāntareṣu netrāṇāṃ bastimānasya cāpy atha |
vayo balaśarīrāṇi samīkṣyotkarṣayed vidhiṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varṣāntareṣuA​K​Hpc varṣāntaṣu Hac cāpyK caiva A cā H athaK hi | A pyatha | H vayo
vayo
H

vayo
A​K
samīkṣyotkarṣayed vidhiṃsamīkṣyotkarṣayed vidhimA​H samīkyotkarṣayed vidhiṃ || K
cf. 1938 ed. 4.35.9
pañcaviṃśativarṣādūrddhvan dvādaśāṅgulalapramāṇam aṃguṣṭhodarapariṇāham agre tryaṅgulasanniviṣṭakarṇṇikaṃ gṛdhra patranāḍītulyapraveśaṃ kolāsthimātraṃ cchidraṃ klinnakalāyamātracchidram ity eke || āsthāpanamātrapramāṇaṃ dvādaśaprasṛtā iti | saptasaptyānyās tu ūrddhannetrapramāṇam etad eva | āsthāpanamātrāpramāṇan tu dviraṣṭavarṣavad iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gulalapramāṇam aṃguṣṭho om. K
pañcaviṃśativarṣādūrddhvanH pañcaviṃśaterūrdhvaṃ A pañcaviṃśativarṣādadūrdhvaṃ K dvādaśāṅgulalapramāṇamH dvādaśāṅgulaṃ, mūle A dvādaśāṃ K aṃguṣṭhodarapariṇāhamH 'ṅguṣṭhodaraparīṇāham, agre kaniṣṭhikodaraparīṇāham, A patranāḍītulyapraveśaṃK​H pakṣanāḍīṃtulyapraveśaṃ, A kolāsthimātraṃH kolāsthimātra A​K cchidraṃK​H chidraṃ, A klinnakalāyamātracchidramklinnakalāyamātracchidramklinnakalāyamātracchidramK​H klinnakalāyamātrachidra A ityK​H mity A āsthāpanamātrapramāṇaṃH sarvāṇi mūle bastinibandhanārthaṃ dvikarṇikāni | āsthāpanadravyapraṇāṇaṃ tu A āsthāpaṇamātrāpramā K dvādaśaprasṛtāH vihitaṃ dvādaśaprasṛtāḥ | A naṃ dvādaśaprasṛtā K itiK​H om. A saptasaptyānyās tusaptasaptyānyās tuHpc saptate A saptatyā K saptanyās tu Hac ūrddhannetrapramāṇam etad evaem. stūrdhvaṃ netrapramāṇametadeva, A stū rdhvaṃ netrapramāṇam etad eva | K ūrddhannetrapramāṇametad eva | H āsthāpanamātrāpramāṇan tuāsthāpanamātrāpramāṇaṃ tuāsthāpanamātrāpramāṇantuK​H dravyapramāṇaṃ tu A dviraṣṭavarṣavad itidviraṣṭavarṣavad itiK​H dviraṣṭavarṣavat || A
cf. 1938 ed. 4.35.10
mṛdurbbastiprayoktavyā viśeṣād bālavṛddhayoḥ |
tayostīkṣṇaḥ prayuktas tu bastihiṃsyādbalaujasī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mṛdurbbastiprayoktavyāH mṛdurbastiḥ prayoktavyo A mṛdur basti prayoktavyā K viśeṣād bālavṛddhayoḥviśeṣād bālavṛddhayoḥK​H viśeṣādbālavṛddhayoḥ | A tayostīkṣṇaḥ
tayostīkṣṇaḥ
A​H

tayostīḥkṣṇaḥ
K
bastihiṃsyādbalaujasībastihiṃsyādbalaujasīK​H bastir hiṃsyād balāyuṣī || A
cf. 1938 ed. 4.35.11
vraṇanetrāṅgulaṃ suṅgatulyasroto vā hi vraṇam avekṣya ca snehakaṣāyo vidadhīta iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vraṇanetrāṅgulaṃH (vraṇanetramaṣṭāṅgulaṃ A vraṇe netrāṃgulaṃ K suṅgatulyasroto vā hisuṅgatulyasroto vā hisuṅgatulyasroto vā hiK​H mudgavāhisrotaḥ; A vraṇamK​H vraṇa A avekṣya caK​H mavekṣya ya A snehakaṣāyoH thāsvaṃ snehakaṣāye A snehakaṣāyau K itiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.35.12
tatra netrāṇi suvarṇṇarajatatāmrāyasadantaśṛṃgamaṇisāramayāṇi ślakṣṇāni dṛḍhāni gopucchākṛtīni | guṭikāmukhāni ceti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
suvarṇṇarajatatāmrāyasadantaśṛṃgamaṇisāramayāṇisuvarṇṇarajatatāmrāyasadantaśṛṃgamaṇisāramayāṇiH suvarṇarajatatāmrāyor ītidantaśṛṅgamaṇitarusāramayāni A suvarṇṇarajatatāmrāyasadantaśṛṅgamaṇitarusāramayāṇi K gopucchākṛtīnigopucchākṛtīniH gopucchākṛtīnyṛjūni A gupucchākṛtini | K cetiK​H ca || A
cf. 1938 ed. 4.35.13
bastayaś cātrāvabandhyā mṛdavo nātibahalā dṛḍhāḥ pramāṇavanto mahiṣagovarāhāḍorabhrāṇāmanyatamam āsādyeti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cātrāvabandhyāK​H ca bandhyā A nātibahalāK​H nātivahalā A mahiṣagovarāhāḍorabhrāṇāmanyatamammahiṣagovarāhāḍorabhrāṇāmanyatamamH gomahiṣavarāhājorabhrāṇām || A mahiṣagorāhāḍorabhrāṇāmanyatamam K āsādyetiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.35.14
netrālābhe hitā nāḍī nalavelvasthisambhavā |
bastyālābhe hitaścarmma śūkṣmam vā tāntavaṃ ghanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nalavelvasthisambhavānalavelvasthifolio 133vsambhavāK​H nalavaṃśāsthisaṃbhavā | A bastyālābhe
bastyālābhe
K​H

bastyalābhe
A
hitaścarmmahitaścarmaK​H hitaṃ carma A śūkṣmam vāH sūkṣmaṃ vā A​K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bastiṃ nirupadigdhaṃ tu śuddhaṃ suparimārjitam |
mṛdvanuddhatahīnaṃ ca muhuḥ snehavimarditam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. netrāmūle pratiṣṭhāpya nyubjaṃ tu vivṛtānanam |
baddhvā lohena taptena carmasrotasi nirdahet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. parivartya tato bastiṃ baddhvā guptaṃ nidhāpayet |
āsthāpanaṃ ca tailaṃ ca yathāvattena dāpayet ||
A
cf. 1938 ed. 4.35.18
tatra dvividho bastir nnairūhikaḥ snehikaś ca || āsthāpano nirūha ityanarthāntaraṃ | tasya vikalpo mādhutailikaḥ | tasya paryāyaśabdo yuktarathaḥ siddhabastiriti | sarvvadoṣanirharaṇāccharīrarohaṇādvā nirūhaḥ sthāpanādāyuḥ sthānād vā āsthāpana iti | paś cāt mādhutailikavikalpān upadekṣyāmaḥ || tatra yathā pramāṇaguṇavihitaḥ snehabastiḥ pādāpakṛṣṭaḥ | snehabasti vikalporddhamātrāpakṛṣṭonuvāsanaḥ| anavasannapi na duṣyata ityanudivasam vā dīyata ityanuvāsanaḥ | tasyātivikalpo ' rddharthamātrāpakṛṣṭo 'pahāryo mātrābastiriti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastiḥ… snehaba om. A
nnairūhikaḥnairūhikaḥA​H nairūhika K snehikaś caH snaihikaś ca | A​K āsthāpanoK​H āsthāpanaṃ, A ityanarthāntaraṃH ity anarthāntaraṃ; A ityarthāntaraṃ | K paryāyaśabdoK​H prayāyaśabdo A yuktarathaḥK​H yāpano, yuktarathaḥ, A siddhabastiritiH siddhabastir iti | A siddhastiriti | K sarvvadoṣanirharaṇāccharīrarohaṇādvāsarvvadoṣanirharaṇāccharīrarohaṇādvāH sa doṣanirharaṇāccharīranīrohaṇādvā A sarvadoṣanirharaṇāccharīrohaṇād vā K sthāpanādāyuḥ sthānād vāsthāpanādāyuḥ sthānād vāH bayaḥsthāpanādāyuḥsthāpanādvā A vayasthāpanādāyusthāpanād vā āsthānād vā K āsthāpanaK​H āsthāpanam | A iti | paśH om. A iti | pa K cāt mādhutailikavikalpān upadekṣyāmaḥH mādhutailikavidhānaṃ ca nirūhopakramacikitsite vakṣyāmaḥ | A ścāt mādhutailikavikalpān upadekṣyāmaḥ | K tatraK​H om. A snehabastiḥK​H sneha A snehabastisnehabastiKpc​H snebasti Kac vikalporddhamātrāpakṛṣṭonuvāsanaḥvikalpordhamātrāpakṛṣṭonuvāsanaḥK​H vikalpo 'nuvāsanaḥ A anavasannapi naH pādāva(pādāpa)kṛṣṭaḥ | anuvasannapi na A anavasann api na K duṣyataK​H duṣya A ityanudivasam vāK​H tyanudivasaṃ vā A ityanuvāsanaḥityanuvāsanaḥK​H ity anuvāsanaḥ | A tasyātivikalpo 'H tasyāpi vikalpo ' A tasyāpi vikalpo K rddharthamātrāpakṛṣṭoHpc rdhārdhamātrāvakṛṣṭo A rdhamātrāpakṛṣṭo K rthamātrāpakṛṣṭo Hac 'pahāryoH 'parihāryo A pahāryo K mātrābastiritiK​H mātrābastir iti || A
cf. 1938 ed. 4.35.19
nirūhaḥ śodhano lekhaḥ snaihiko vṛṣyabṛṃhaṇaḥ |
nirūhaśodhitair mmārggaiḥ samyak sneho visarppati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lekhaḥK​H lekhī A vṛṣyabṛṃhaṇaḥvṛṣyabṛṃhaṇaḥK​H bṛṃhaṇo A nirūhaśodhitair
nirūhaśodhitair
H
mataḥ |
nirūhaśodhitān
A

nirūhaḥ śodhitair
K
mmārggaiḥmārgaiḥmmārggaiḥK​H mārgā A samyak snehoK​H n samyak sneho A visarppativisarpatiK​H 'nugacchati |
apetasarvadoṣāsu nāḍīṣv iva vahajjalam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sarvadoṣaharaś cāsau śarīrasya ca jīvanaḥ |
tasmād viśuddhadehasya snehabastir vidhīyate ||
A
cf. 1938 ed. 4.35.21
tatronmādabhayaśokapipāsārocakājīrṇṇapāṇḍurogabhramamadamūrcchāccharddikuṣṭhamehodarasthaulyakāsaśvāsaśoṣaśophopasṛṣṭakṣatakṣīṇanyūnatrimāsagarbbhiṇī durvvalāgnyasahavātarogadṛte ca kṣīṇā nānuvāsyānāsthāpyāś ca bhavanti iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatronmādabhayaśokapipāsārocakājīrṇṇapāṇḍurogabhramamadamūrcchāccharddikuṣṭhamehodarasthaulyakāsaśvāsaśoṣaśophopasṛṣṭakṣatakṣīṇanyūnatrimāsagarbbhiṇītatronmādabhayaśokapipāsārocakājīrṇṇapāṇḍurogabhramamadamūrcchācchardikuṣṭhamehodarasthaulyakāsaśvāsaśoṣaśophopasṛṣṭakṣatakṣīṇanyūnatrimāsagarbhiṇītatronmādabhayaśokapipāsārocakājīrṇṇapāṇḍurogabhramamadamūrcchāccharddikuṣṭhamehodarasthaulyakāsaśvāsaśoṣaśophopasṛṣṭakṣatakṣīṇanyūnatrimāsagarbbhiṇīK​Hpc tatronmādabhayaśokapipāsārocakājīrṇārśaḥpāṇḍurogabhramamadamūrcchācchardikuṣṭhamehodarasthaulyaśvāsakāsakaṇṭhaśoṣaśophopasṛṣṭakṣatakṣīṇacatustrimāsagarbhiṇī A tatronmādabhayaśokapipāsārocakājīrṇṇapāṇḍurogabhramadamūrcchāccharddikuṣṭhamehodarasthaulyakāsaśvāsaśoṣaśophopasṛṣṭakṣatakṣīṇanyūnatrimāsagarbbhiṇī Hac durvvalāgnyasahavātarogadṛte caH durbalāgnyasahā bālavṛddhau ca vātarogādṛte A durvalāganyasahavāt arogād ṛte ca K nānuvāsyānāsthāpyāś can ānuvāsyān āsthāpyāś caK​Hpc nānuvāsyā nāsthāpayi A nuvāsyānāsthāpyāś ca Hac bhavantiH tavyāḥ || A bhavantī K itiH om. A ti || K
cf. 1938 ed. 4.35.22
udarī ca pramehī ca kuṣṭhī sthūlaś ca mānavaḥ |
avasthāsthāpanīyāś ca stenānuvāsyāḥ kathañcana ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
avasthāsthāpanīyāś ca stenānuvāsyāḥ
avasthāsthāpanīyāste nānuvāsyāḥ

avasthāsthāpanīyāste nānuvāsyāḥ
em.

avaśyaṃ sthāpanīyāste nānuvāsyāḥ
A
avasthāsthāpanīyāste nānuvāsyāḥ
avasthāsthāpanīyāste nānuvāsyāḥ

avasthāsthāpanīyāste nānuvāsyāḥ
K​Hpc

avasthāsthāpanīyāścaste nānuvāsyāḥ
Hac
kathañcanaA​H kathañcanaḥ | K
cf. 1938 ed. 4.35.23" met="ab is hypermetrical
anuvāsanād bhavanty eṣām vikārāṇām asādhyatā |
asādhyatve pi bhūyiṣṭhaṃ gātrāṇām avasādanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
d… asādhyatā om. A
anuvāsanād bhavantyK​H asādhyatā vikārāṇāṃ syād eṣāmanuvāsanā A asādhyatve
asādhyatve
K​H
sādhyatve A
piK​H 'pi A avasādanaṃK​H sadanaṃ bhavet || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pakvāśaye tathā śroṇyāṃ nābhyadhastāc ca sarvataḥ |
samyakpraṇihito bastiḥ sthāneṣveteṣu tiṣṭhati ||
A
cf. 1938 ed. 4.35.25
pakvāsayādbastivīryaṃ khairddehamanusarppati ||
vṛkṣamūle niṣiktānām apām vīryam iva drumaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pakvāsayādbastivīryaṃH pakvāśayādbastivīryaṃ A pakvāśayād bastivīryaṃ K khairddehamanusarppatikhairddehamanusarppatiH khair deham anusarpati | A khairdeham anusarpati | K niṣiktānāmniṣiktānāṃK​H niṣiktānā A apāmapāṃK​H mapāṃ A vīryamK​H vīrya A ivaK​H miva A drumaḥK​H drumam || A
cf. 1938 ed. 4.35.26
sarvvāpi bastiḥ sahasā kevalaḥ samalo pi vā ||
pratyeti vīryantvanilair apānādyaiḥ praṇīyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvvāpisarvāpiK​H sa cāpi A bastiḥK​H saha A sahasāK​H sā bastiḥ A praṇīyateK​H vinīyate || A
cf. 1938 ed. 4.35.27
vīryeṇa bastirādatte doṣānāpādamastakān |
pakvāsayasthaḥkhastho 'rkka apo yadvat mahītalāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣānāpādamastakān | pakvāsayasthaḥkhasthodoṣānāpādamastakān |
pakvāsayasthaḥkhastho
H
doṣānāpādamastakāt(n) |
pakvāśayastho 'mbarago bhūmerarko rasā
A
doṣānāpādamastakāt |
pakvāśayasthaḥ khasthorka
K
'rkkaH niva || A om. K apoK​H om. A yadvat mahītalātK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.35.28
sa kaṭīpṛṣṭhakoṣṭhasthān vīryeṇāloḍya sañcayān |
utkhātamūlān harati doṣānvai sādhuyojitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sa kaṭīpṛṣṭhakoṣṭhasthān vīryeṇāloḍyaA​Hpc sa kaṭīpṛṣṭhakoṣṭhasthaṃ vīryeṇāloḍya K sa kaṭīpṛṣṭhakoṣṭhasthān vīryeṇāḍya Hac sañcayān | utkhātamūlān haratisaṃcayān |
utkhātamūlān harati
sañcayān |
utkhātamūlān harati
A​H
sañcayān |
utkhātamūlāṃ harati
K
doṣānvaidoṣāṃ vaiK​H doṣāṇāṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. doṣatrayasya yasmāc ca prakope vāyurīśvaraḥ |
tasmāt tasyātivṛddhasya śarīram abhinighnataḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.35.30
vāyor vviṣahate vegān nānyā bastimṛte kriyā |
pavanāviddhatoyasya velām iva mahodadheḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vegānvegānH vegaṃ A​K bastimṛteK​H basterṛte A pavanāviddhatoyasya
pavanāviddhatoyasya
A​H

pavanādviddhatoyasya
K
velāmK​H velā A ivaK​H vega A mahodadheḥK​H mivodadheḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śarīropacayaṃ varṇaṃ balamārogyamāyuṣaḥ |
kurute parivṛddhiṃ ca bastiḥ samyagupāsitaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ata ūrdhvaṃ vyāpado vakṣyāmaḥ | tatra netraṃ vicalitaṃ, vivartitaṃ, pārśvāvapīḍitam, atyutkṣiptam, avasannaṃ, tiryakprakṣiptam iti ṣaṭ praṇidhānadoṣāḥ; atisthūlaṃ, karkaśam, avanataṃ, aṇubhinnaṃ, sannikṛṣṭaviprakṛṣṭakarṇikaṃ, sūkṣmāticchidram, atidīrgham, atihrasvam, asrimadity ekādaśa netradoṣāḥ; bahalatā, alpatā, sacchidratā, prastīrṇatā, durbaddhateti pañca bastidoṣāḥ; atipīḍitatā, śithilapīḍitatā, bhūyo bhūyo 'vapīḍanaṃ, kālātikrama iti catvāraḥ pīḍanadoṣāḥ; āmatā, hīnatā, atimātratā, atiśītatā, atyuṣṇatā, atitīkṣṇatā, atimṛdutā, atisnigdhatā, atirūkṣatā, atisāndratā, atidravatā, ity ekādaśa dravyadoṣāḥ; avākśīrṣocchīrṣanyubjottānasaṅkucitadehasthitadakṣiṇapārśvaśāyinaḥ pradānam iti sapta śayyādoṣāḥ; evam etāś catuś catvāriṃśadvyāpado vaidyanimittāḥ | āturanimittāḥ pañcadaśa āturopadravacikitsite vakṣyante | snehastvaṣṭabhiḥ kāraṇaiḥ pratihato na pratyāgacchati tribhir doṣaiḥ, aśanābhibhūto, malavyāmiśro, dūrānupraviṣṭo, asvinnasya, anuṣṇo, alpambhuktavato, alpaś ceti vaidyāturanimittā bhavanti | ayogastūbhayoḥ, ādhmānaṃ, parikartikā, parisrāvaḥ, pravāhikā, hṛdayopasaraṇam, aṅgapragraho, atiyogo, jīvādānam iti nava vyāpado vaidyanimittā bhavanti || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhavati cātra ṣaṭsaptatiḥ samāsena vyāpadaḥ parikīrtitāḥ |
tāsāṃ vakṣyāmi vijñānaṃ siddhiṃ ca tadanantaram ||
A
|| cikitsā lahṛ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| cikitsā|| cikitsāH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsā A || cilahṛ || ❈ || K lahṛH sthāne netrabastipramāṇapravibhāgacikitstitaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ ||35 || A om. K

Adhyāya 36 (draft based on MS H)

cf. 1938 ed. 4.36.1
athāto netrabastivyāpaccikitsitam vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
athātoA​H athāto K netrabastivyāpaccikitsitamnetrabastivyāpaccikitsitaṃnetrabastivyāpaccikitsitamA​H om. K vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.36.2.add
tatra netrañ calitam vivarttitam pārśvāvapīḍitam atyuttkṣiptam avasannan tiryakkṣiptam iti ṣaghraṇidhānadoṣāḥ | atisthūlaṅ karkkaśāgram avanatam anubhinnasannikṛṣṭakarṇṇikaṃ śūkṣmātimajacchidram alpam atidīrgham atihrasvam ity ekādaśanetradoṣāḥ || bahalatālpatā cchidratā prastdhānatā durbbaladurbbaddheti tveti pañca bastidoṣāḥ | atipīḍitatā śithilapīḍitatā bhūyo vapīḍitatā kālātikramateti catvāraḥ pīḍanadoṣāḥ | āmaṃ hīnam atimātram atiśītam atyuṣṇam atitīkṣṇaṇ ativṛddham atisnigdham atirūkṣm atisāndram atidravam ity ekādaśadravyadoṣāḥ | avāṅcīrṣo cchīrṣony ubjauttānasaṅkucitotthitasatthitādadakṣiṇapārśvaśāyinam avanatapratānam ity aṣṭau śayyādoṣāḥ | evam etāḥ pañcacatvāriṃśad vyāpado vaidyanimattā bhavanti |āturanimittās tu pañcadaśa āturopadravīye vakṣyante | snehastvaṣṭābhiḥ kāraṇaiḥ praṇihito na pratyāgacchati | tad yathā tribhir doṣai rasanābhibhūto malavyāmiśro dūrānupraviṣṭo svinnasyānuṣṇolpaṃ bhuktavato lpāṃśaś cetyetāḥ | vaidyāturanimittā bhavanti | ubhayor bbastyor ayogaḥ | ādhmānaṃ parikarttaḥ parisrāvaḥpravāhikā hṛdayopasaraṇam aṅgapragraho tiyogo jīvādānam ity etān avavyāpado vaidyanimittā eva bhavanti || ṣaṭsaptabhiḥ samāsena vyāpadaḥ parikīrttitāḥ |tāsāṃ vakṣyāmi vijñānaṃ siddhiñ ca tadanantaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… atyuttkṣiptam om. Kac … atyuttkṣiptam om. Kpc
ṣaghraṇidhānadoṣāḥṣaghraṇidhānadoṣāḥH ṣaṭghraṇidhāṇadoṣāḥ || K avanatamH om. K anubhinnasannikṛṣṭakarṇṇikaṃH aṇubhinnasannikṛṣṭaviprakṛṣṭakarṇṇikaṃ K śūkṣmātimajacchidramH sūkṣmāticchidra K alpamH malpam K bahalatālpatāH bahalatā Kac bahalatālpa Kpc cchidratāH cchidratā K prastdhānatā prastdhānatā H prastyānatā K durbbaladurbbaddheti tvetiHpc durbaddheti K durbbala tveti Hac vapīḍitatāH bhūyovapīḍitatā K catvāraḥH catvā K atitīkṣṇaṇ ativṛddhamatitīkṣṇaṇ ativṛddhamH atitīkṣṇam atimṛ K atisnigdhamH dvati snigdham K atirūkṣmH atirūkṣam K avāṅcīrṣoavāṅcīrṣoH avāṅchīrṣo K cchīrṣonyH cchīrṣo K ubjauttānasaṅkucitotthitasatthitādadakṣiṇapārśvaśāyinamubjauttānasaṅkucitotthitasatthitādadakṣiṇapārśvaśāyinamH nyubjauttānasaṃkucitotthita satthitāda kṣiṇapārśvaśāyinam K vaidyanimattāH vaidyanimittā K āturopadravīyeH āturopadravīya K snehastvaṣṭābhiḥsnehastvaṣṭābhiḥH snehas tv aṣṭābhiḥ K ādhmānaṃH ādhmārna K aṅgapragrahoH aṅgapragraho K tiyogoH tiyogo K
cf. 1938 ed. 4.36.3
netre vicalite cāpi varttite gudaveṣṭanaṃ |
rukkṣatam vā bhavet tatra vidhiḥ pittakṣatāpahaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
netreK​H atha netre A cāpiK​H tathā caiva vi A gudaveṣṭanaṃK​H
gude
A
rukkṣatam vā
rukkṣatam vā
K​H
kṣataṃ ru A
bhavet tatraK​H jā vā syāttatra A vidhiḥK​H sadyaḥ A pittakṣatāpahaḥK​H kṣatakriyāḥ || A
cf. 1938 ed. 4.36.4
atyutkṣipte 'vasanne ca netre pāyau ca vedanā |
bhavatyatrāpi pittaghno vidhiḥ snehaiś ca sevanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atyutkṣipteatyutkṣipteA​H atyukṣipte K 'vasanne caA​H vasanne ca K pāyau caK​H pāyau bha A vedanāK​H ved rujā | A bhavatyatrāpi
bhavatyatrāpi
H

vidhir atrāpi
A

bhavaty atrāpi
K
pittaghnopittaghnaḥpittaghnoA​H pighnau Kac pittaghnau Kpc vidhiḥK​H kāryaḥ A sevanaṃK​H secanam || A
cf. 1938 ed. 4.36.5
pārśvāvapīḍe tiryak ca kṣipte netre mukhāvṛte |
bastir nna kramate rukcagude siddhiś ca pūrvvavat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pārśvāvapīḍepārśvāvapīḍeK​H tiryakpraṇihite netre tathā pārśvāvapī A tiryak caK​H ḍi A kṣipteK​H om. A netreK​H te | A mukhāvṛteK
mukhasyāvaraṇād bastir na samyak pratipadyate | ṛju netraṃ vidhe
A
mukhāvṛte |
bastir nna
H
bastirem. yaṃ syāt tatrara A
bastir na
K
om. H
nna kramateem. samyagvijānatā || A kramate K​H rukcaguderukca guderukcagudeK​H om. A siddhiś caK​H om. A pūrvvavatpūrvavatK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.36.6
atisthūle karkkaśe ca tathāśrimatigharṣaṇaṃ |
pāyau tato rukkṣatañ ca siddhis tatrāpi pūrvavat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathāśrimatigharṣaṇaṃtathāśrimatigharṣaṇaṃK​H netre 'strimati gharṣaṇā A pāyau
pāyau
K​H
t |
gude bhave
A
tatoK​H t kṣataṃ A rukkṣatañ caH ruk ca A rukkṣataś ca K siddhisK​H sādha A tatrāpiK​H naṃ tasya A
cf. 1938 ed. 4.36.7
nikṛṣṭakarṇṇike netre bhinnenau vāpyapārthakaḥ |
avaseko bhavedbastes tān doṣān parivarjjayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nikṛṣṭakarṇṇikenikṛṣṭakarṇṇikeK​H āsannakarṇike A bhinnenauH bhinne 'ṇau vā ' A bhinneṇau vā K vāpyapārthakaḥvāpyapārthakaḥH py apārthakaḥ | A pyapārthakaḥ | K bhavedbastes tānH bhaved bastes ta A bhaved bastes tān K doṣān parivarjjayetdoṣān parivarjjayetH smād doṣān vivarjayet || A doṣāṃ parivarjayet || K
cf. 1938 ed. 4.36.8
prakṛṣṭakarṇṇike raktaṃ gudamarmmaprapīḍanāt |
kṣaraty atrāpi pittaghno vidhir bbastiś ca picchilaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhirK​H vidhi A bbastiś cabastiś caK​H rbastiś ca A
cf. 1938 ed. 4.36.9
hrasve tvaṇusrotasi ca kleśo bastiś ca pūrvvaśaḥ |
pratyāgacchannataḥ kuryād ghorān rogān vighātajān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pūrvvaśaḥpūrvaśaḥK​H pūrvava A pratyāgacchannataḥ
pratyāgacchannataḥ

pratyāgacchannataḥ
K​H
t |
pratyāgacchaṃs tataḥ
A
kuryād ghorān rogān vighātajānH kuryād rogān bastivighātajān || A kuryād ghorān rogāṃ vighātajāṃ || K
cf. 1938 ed. 4.36.10
dīrghe mahāsrotasi ca jñeyam atyavapīḍavat |
prastyāne bahale cāpi bastau durvvaddhadoṣavat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jñeyamK​H jñeya A atyavapīḍavat | prastyāneatyavapīḍavat |
prastyāne
atyavapīḍavat |
prastyāne
K​H
matyavapīḍavat |
prastīrṇe
A
durvvaddhadoṣavatdurbaddhadoṣavat ||durbaddhafolio 134vdoṣavat |H durbaddhadoṣavat durbaddhadoṣavat ||durbaddhafolio 134vdoṣavat | A​K
cf. 1938 ed. 4.36.11
jñeyam alpolpatā cāpi dravyasyātmaguṇā matā |
durvvaddhe caiva cchidre ca vijñeyam bhinnanetravat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jñeyamK​H bastāv A alpolpatāK​H alpe 'lpatā A cāpiK​H vā 'pi A dravyasyātmaguṇāK​H dravyasyālpā guṇā A durvvaddhe
durvvaddhe
H

durbaddhe
A​K
caivaK​H cāṇu A cchidre caK​H bhinne ca A
cf. 1938 ed. 4.36.12
atiprapīḍito bastiḥ prayātyāmāśayaṃ tataḥ ||
vāterito nāsikābhyāṃ mukhato vā pravarttate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atiprapīḍitoA​K atiprapī H bastiḥA​K om. H prayātyāmāśayaṃA prayāty āmāśayaṃ K om. H tataḥA​K om. H vāterito
vāterito
A​K
om. H
nāsikābhyāṃA​K om. H mukhato vāA​K om. H pravarttatepravarttateK prapadyate || A om. H
  • At this point, a folio in H was not photographed. It would be ff. 305v-306r, covering 4.36.12-29ab.
cf. 1938 ed. 4.36.12ef
cchardir mūrcchā sahṛllāsa pipisā dāha śoṣakṛt
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cchardirKpc om. Kac mūrcchāKpc om. Kac sahṛllāsaKpc om. Kac pipisāKpc om. Kac dāhaKpc om. Kac śoṣakṛtKpc om. Kac
cf. 1938 ed. 4.36.13
tatra tūrṇagalāpīḍaṃ kuryāc cāpi vidhūnanaṃ |
śiraḥ kāyavirekau ca tīkṣṇau sekāṃś ca śītalāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tūrṇagalāpīḍaṃK tūrṇaṃ galāpīḍaṃ A vidhūnanaṃK avadhūnanam | A śītalāṃK śītalān || A
cf. 1938 ed. 4.36.14
mṛdunā cāvapīḍena pakvādhānaṃ ca gacchati |
bastir nārthakaraḥ prokta tasmād yuktyā prapīḍayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mṛdunāK om. A cāvapīḍenacāvapīḍenaK śanaiḥ prapīḍito bastiḥ A gacchatiK gacchati |
na
A
bastir
bastir
K
ca saṃ A
nārthakaraḥK pādayaty A proktaK arthaṃ A tasmād yuktyāK tasmād yuktaṃ A
cf. 1938 ed. 4.36.15
bhūyo bhūyovapīḍena vāyur antaḥ prapadyate |
tenādhmānaṃ rujaś cogrā yathāsvaṃ tatra bastayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhūyovapīḍenaem. bhūyo 'vapīḍena A bhūyo vapīḍena K prapadyateK prapīḍyate | A
cf. 1938 ed. 4.36.16
kālātikramaṇāt kleśo vyādhiś cābhipravarttate |
tatra vyādhi balaghnaṃ tu bhūyo bastiṃ nidhāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cābhipravarttateK cābhipravardhate | A
cf. 1938 ed. 4.36.17
gudopadehaśophau tu snehopakvaḥ karoti hi |
tatra saṃśodhano bastir hitañ cāpi virecanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gudopadehaśophau tugudopadehaśophau tuK godopadehaśophau tu A snehopakvaḥK sneho 'pakvaḥ A
cf. 1938 ed. 4.36.18
hīnamātrāv ubhau bastī hīnakāryakarau matau |
atimātrau samunnāhaklamātīsārakārakau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hīnamātrāvK hīnamātrā A ubhauK vubhau A hīnakāryakarauhīnakāryakarauK nātikāryakarau A samunnāhaklamātīsārakārakauK tathā ''ānāhaklamātīsārakārakau || A
cf. 1938 ed. 4.36.19
tīkṣṇāṣṇau pittalau mūrcchā dāhātīsārakārakau |
mṛduśītāvubhau vātavibandhādhmānakārakau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tīkṣṇāṣṇauK om. A pittalaupittalauK om. A mūrcchāK mūrcchāṃ A dāhātīsārakārakauK dāhamatīsāraṃ pittaṃ cātyuṣṇatīkṣṇakau | A
cf. 1938 ed. 4.36.20
tatrahīnādiṣu hitaḥ pratyanīka kriyāvidhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratyanīkaK pratyanīkaḥ A kriyāvidhiḥK kriyāvidhiḥ |
gudabastyupadehaṃ tu kuryāt sāndro nirūhaṇaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pravāhikāṃ vā janayet tanuralpaguṇāvahaḥ |
tatra sāndre tanuṃ bastiṃ tanau sāndraṃ ca dāpayet ||
A
cf. 1938 ed. 4.36.22
snigdhotijāḍyakṛdrukṣaḥ stambhādhmānakṛducyate ||
basti rukṣamatisnigdhe snigdhaṃ rūkṣe prayojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snigdhotijāḍyakṛdrukṣaḥK snigdho 'tijāḍyakṛd rūkṣaḥ A stambhādhmānakṛducyatestambhādhmānakṛd ucyate |stambhādhmānakṛd ucyate ||em. stambhādhmānakṛd ucyate stambhādhmānakṛd ucyate |stambhādhmānakṛd ucyate || A​K bastiem.
bastiṃ
A

bastir
K
rukṣamatisnigdheem. rūkṣamatisnigdhe A ukṣam atisnigdhe K prayojayetK ca dāpayet || A
cf. 1938 ed. 4.36.22.1
bastir gudopalepaṃ tu kuryāt sāndro nirūhaṇaḥ |
pravāhikām vā janayet tanur alpaguṇāvahaḥ |
tatra sāndre tanum bastiṃ tanau sāndraṃ ca dāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gudopalepaṃ tuem. gudo palepaṃ tu K
cf. 1938 ed. 4.36.23
atipīḍanavaddoṣāṃ viddhi cāpy avaśīrṣake |
atipīḍita siddhiñ ca yathāprāptāṃ prayojayet |
ucchīrṣakasamunnāho bastaḥ kṛcchrāc ca mehanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atipīḍita… u om. A atipīḍita… u om. Kac
atipīḍanavaddoṣāṃem. atipīḍitavaddoṣā A atipīḍanavad doṣāṃ K viddhiK n viddhi A bastaḥK bastiḥ A kṛcchrāc caK kuryāc ca A
cf. 1938 ed. 4.36.24
tatrottaro hito basti susvinnasya sukhāvahaḥ |
nyubjasya bastir nāpnoti pakvādhāṇaṃ virnirgataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastiK bastiḥ A pakvādhāṇaṃK pakvādhānaṃ A virnirgataḥK vimārgagaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.36.25
hṛdgude bādhate cātra vāyuḥ pṛṣṭham athāpi ca |
uttānasyāvṛte mārge bastiḥ prastheti dehinaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛdgudeK hṛdgudaṃ A pṛṣṭhamK koṣṭha A athāpi caK mathāpi ca | A prasthetiprasthetiK nāntaḥ prapadyate || A dehinaḥK om. A
cf. 1938 ed. 4.36.26
kuñcitaḥ sakthadehasya yat kamayam asaṃprāpya |
bastir nivartate kṛcchrād anya tatra niyojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kuñcitaḥK netrasaṃvejanabhrānto vāyuś cāntaḥ prakupyati |
dehe saṅkucite dattaḥ
A
sakthadehasyasakthadehasya K sakthnorapyu A yat kamayamyat kamayamK bhayos tathā || A asaṃprāpyaasaṃprāpyaK om. A bastir
bastir
K
om. A
nivartateK om. A kṛcchrād anyaK om. A tatraK om. A niyojayetK om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. na samyag anilāviṣṭo bastiḥ pratyeti dehinaḥ | A
cf. 1938 ed. 4.36.27cd
sthitasya bastir dattas tu kṣipram āyāty avāṅmukhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣipramkṣipramK kṣipra A āyātyK māyā A avāṅmukhaḥK tyavāṅmukhaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.36.28
na cāśayaṃ tarpayati tasmānnārthakaro mataḥ |
nāpnotibastir dattas tu kṛtsnaṃ pakvāśayaṃ punaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mataḥK hi saḥ | A
cf. 1938 ed. 4.36.29
dakṣiṇāśritapārśvasya vāmapārśvānugo hi saḥ |
nyubjādīnāṃ yathādānaṃ tadvadbastir na śasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāmapārśvānugo hi saḥK vāmapārśvānugo yataḥ | A yathādānaṃK pradānaṃ A tadvadbastir naem. ca basternaiva A tadvad bastir na K śasyateK praśasyate || A
cf. 1938 ed. 4.36.30
yaś cāpy anilakopo tra yathāsvaṃ tatra siddhayaḥ |
snehabastinimittās tu vakṣyante vyāpadaḥ purā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… siddhayaḥ om. Hac … siddhayaḥ om. Hpc
yaś cāpy anilakopoK paś cād anilakopo A siddhayaḥK kārayet |
vyāpadaḥ
A
snehabastinimittās tu
snehabastifolio 135rnimittās tu

snehabastinimittās tu
K​H
snehabastes tu A
vyāpadaḥK​H om. A purāK taccikitsite || A parāḥ | Hac parā | Hpc
cf. 1938 ed. 4.36.31
snehabastividhāv eva salakṣaṇacikitsitāḥ |
anuṣṇolpauṣadhī hīno bastir nneti prayojitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehabastividhāvK​H om. A evaK​H ayogādyās tu va A salakṣaṇacikitsitāḥsalakṣaṇacikitsitāḥ ||K​H kṣyāmi vyāpadaḥ sacikitsitāḥ | A anuṣṇolpauṣadhī
anuṣṇolpauṣadhī
Hpc

anuṣṇo 'lpauṣadho
A

anuṣṇo lpauṣadha
K

anuṣṇoṣadhī
Hac
nnetinetiK​H naiti A
cf. 1938 ed. 4.36.32
viṣṭambhādhmānaśūlaiś ca tam ayogam pracakṣate |
tatra tīkṣṇo hito bastis tīkṣṇañ cāpi virecanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viṣṭambhādhmānaśūlaiś ca tamviṣṭambhādhmānaśūlaiś ca tamA​H viṣṭaṃbhādhmānaśūlāś ca tam K bastisA​H basti K tīkṣṇañtīkṣṇaṃtīkṣṇañA​H stīkṣṇaṃ K
cf. 1938 ed. 4.36.33
hṛtadoṣapramāṇena saṃsarggaś ca vidhīyate ||
atyāsitañ cātibahur bbastir mmandoṣṇa eva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛtadoṣapramāṇenaK​H om. A saṃsarggaś casaṃsargaś caK​H saśeṣānne 'thavā bhukte bahudoṣe A vidhīyateK​H ca yojitaḥ | A atyāsitañ
atyāsitaṃ

atyāsitañ
K​H

atyāśita
A
cātibahurH syātibahu A cāti ba K bbastirbbastirH rbastir A stir K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. anuṣṇalavaṇasneho hy atimātro 'thavā punaḥ | A
cf. 1938 ed. 4.36.34cd
tathā bahupurīśañ ca kṣipram ādhmāpayen naraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bahupurīśañ caK bahupurīṣaṃ ca A kṣipramK kṣipra A ādhmāpayenK mādhmāpayen A
cf. 1938 ed. 4.36.35
hṛtkaṭīpṛṣṭhapārśveṣu śūlās tatrātidāruṇāḥ ||
tatra tīkṣṇataro bastir hitañ cāpy anuvāsanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛtkaṭīpṛṣṭhapārśveṣuhṛtkaṭīpṛṣṭhapārśveṣuK​H hṛtkaṭīpārśvapṛṣṭheṣu A śūlāsH śūlaṃ A śūlā K tatrātidāruṇāḥH tatrātidāruṇam | A statrātidāruṇāḥ | K
cf. 1938 ed. 4.36.36
atitīkṣṇoṣṇalavaṇo rūkṣo bastiḥ prayojitaḥ ||
sapittaṃ kopayed vāyuṅ kuryāt saparikarttikān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atitīkṣṇoṣṇalavaṇoK​H atitīkṣṇotilavaṇo A kuryāt saparikarttikānH kuryāc ca parikartikām || A kuryāt saparikarttikāṃ | K
cf. 1938 ed. 4.36.37
nābhibastir ggudan tatra kṛtyanta iti dehinaḥ ||
picchābastir hitas tatra snehaś ca madhuraiḥ śritaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nābhibastirH nābhibasti A​K kṛtyantakṛtyantaK​H chinattī A itiK​H vāti A tatraK​H tasya A śritaḥK​H śṛtaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.36.38
atyuṣṇatīkṣṇalavaṇaḥ parisrāvāya kalpate |
daurbbalyam aṅgasādañ ca jāyate tatra dehinaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atyuṣṇatīkṣṇalavaṇaḥatyuṣṇatīkṣṇalavaṇaḥK​H atyamlalavaṇastīkṣṇaḥ A daurbbalyam aṅgasādañ ca
daurbbalyam aṅgasādañ ca
H

daurbalyamaṅgasādaś ca
A​Kpc

daurbamaṅgasādaś ca
Kac
cf. 1938 ed. 4.36.39
parisravatyadhaḥ pittaṃ dāhaḥ sañjanayed gude ||
picchābastir hitas tatra bastiḥ kṣīraghṛtasya ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
parisravatyadhaḥK parisravettataḥ A parisravaty adhaḥ H dāhaḥdāhasdāhaḥK​H dāhaṃ A picchābastir
picchābastir
A​H

piccharbastir
K
kṣīraghṛtasyaK​H kṣīraghṛtena A
cf. 1938 ed. 4.36.40
pravāhikā bhavettīkṣṇā nirūhāt sānuvāsanāt ||
sadāhaśūlaṃṃ kṛcchreṇa kaphantatropaveśyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavettīkṣṇābhavet tīkṣṇāK​H bhavettīkṣṇān A nirūhāt sānuvāsanāt || sadāhaśūlaṃṃnirūhāt sānuvāsanāt ||
sadāhaśūlaṃṃ
H
nirūhāt sānuvāsanāt sadāhaśūlaṃnirūhāt sānuvāsanāt |
sadāhaśūlaṃ
nirūhāt sānuvāsanāt |
sadāhaśūlaṃ
A​K
kaphantatropaveśyatekaphaṃ tatropaveśyatekaphan tatropaveśyateK​H kaphāsṛgupaveśyate || A
cf. 1938 ed. 4.36.41
picchābastir hitas tatra payasā caiva bhojanaṃ ||
sarppir madhukasiddhañ ca tailam vāpy anuvāsanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
picchābastirpicchābastirA​H picchābasti K hitasA​H rhitas K sarppir
sarpir

sarppir
K​H

sarpi
A
madhukasiddhañ caK​H rmadhurakaiḥ siddhaṃ A vāpyK​H cāpy A
cf. 1938 ed. 4.36.42
atitīkṣṇo nirūho vā satatam vānuvāsanaṃ ||
hṛdayasyopasaraṇaṃ kurute 'thāṅgasādanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
satatamK​H savāte A vānuvāsanaṃvānuvāsanaṃK​H cānuvāsanaḥ | A 'thāṅgasādanaṃH vā savāte cānuvāsanaḥ || A thāṅgasādanaṃ | K
cf. 1938 ed. 4.36.43
doṣais tatra rujāstīvrā mado mūrcchāṃ sagauravaṃ ||
sarvvadoṣaharaṃ bastiṃ śodhanaṃ tatra dāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rujāstīvrārujāstīvrāK​H rujastāstā A mūrcchāṃK​H mūrcchā A sagauravaṃK​H 'ṅgagauravam | A
cf. 1938 ed. 4.36.44
rūkṣasya bahuvātasya syād duḥkhaṃ śayitasya vā ||
bastipragraham aṅgānāṃ kuryād rukṣo lpabheṣajāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣasyarūkṣasyaK​H rūksasya A syād duḥkhaṃK​H tathā duḥ A śayitasya vāK​H śāyitasya ca | A bastipragraham
bastipragraham
K​H

bastir aṅgagra
A
aṅgānāṃaṅgānāṃK​H haṃ A kuryād rukṣoH kuryād rūkso A kuryād ru K lpabheṣajāḥH mṛdvalpabheṣajaḥ || A kṣolpabheṣajāḥ | K
cf. 1938 ed. 4.36.45
tatrāṅgasādaprastambha jṛmbhodveṣṭanavepakāḥ ||
sarvvabhedaś ca tatreṣṭāḥ svedābhyañjanabastayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrāṅgasādaprastambhatatrāṅgasādaprastambhaK​H tatrāṅgasādaḥ prastambho A jṛmbhodveṣṭanavepakāḥA​H jṛmbhodveṣṭavepakāḥ | K sarvvabhedaś ca
sarvabhedaś ca

sarvvabhedaś ca
K​H

parvabhedaś ca
A
cf. 1938 ed. 4.36.46
atyuṣṇatīkṣṇo 'tibahur ddattātisveditasya vā ||
alpadoṣasya vā bastir atiyogāya kalpate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atyuṣṇatīkṣṇoA​H atyuṣṇatīkṣṇo K 'tibahurH 'tibahu A tibarhu K ddattātisveditasya vādattātisveditasya vāddattātisveditasya vāK​H rdatto 'tisveditasya ca | A
cf. 1938 ed. 4.36.47
virecanātiyogena samānan tatra lakṣaṇaṃ ||
picchābastiḥ samābhyāsas tasya śītaḥ sukhāvahaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraK​H tasya A picchābastiḥ
picchābastiḥ
K​H

picchābasti
A
samābhyāsassamābhyāsaḥsamābhyāsaḥsK​H prayogaś ca A tasyaK​H tatra A
cf. 1938 ed. 4.36.48
atiyogāt paraṃ hanti jīvādānam viriktavat ||
dehaṃ deyāṃs tatra hitānāhuḥ picchābastiṃ saśoṇitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hantiK​H yatra A viriktavat || dehaṃviriktavat ||
dehaṃ
Hpc
viriktavat |
deyas
A
viriktavat deviriktavat |
de
viriktavat ||
de
K​Hac
deyāṃsHpc om. A yāṃs K​Hac hitānāhuḥK​H hitaś cāpsu A picchābastiṃH picchābastiḥ A picchābasti K saśoṇitaṃsaśoṇitaṃsaśoṇitaṃK​H saśoṇitaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. navaitā vyāpado yās tu nirūhaṃ pratyudāhṛtāḥ |
snehabastiṣv api hi tā vijñeyāḥ kuśalair iha ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ity uktā vyāpadaḥ sarvāḥ salakṣaṇacikitsitāḥ |
bhiṣajā ca tathā kāryaṃ yathaitā na bhavanti hi ||
A
cf. 1938 ed. 4.36.51
pakṣād vireko vāntasya nirūhahyaś cānuvāsitaḥ ||
sadyo niruho 'nuvāsasya saptarātrād virecita iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pakṣād virekoH paksādvireko A pakṣādvireko K nirūhahyaśHpc tataś cāpi nirūha A nirūhyaś K nirūhaś Hac cānuvāsitaḥK​H ṇam | A niruhoH nirūḍho A nirūho K 'nuvāsasyaHpc 'nuvāsyaḥ A nuvāsya K 'nuvāsya Hac saptarātrād virecitaH saptarātrādvirecitaḥ || A saptarātrādvirecita K itiH om. A​K
|| 36 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| 36 ||em. iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne netrabastivyāpaccikitsitaṃ nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ ||36 || A iti || ci lahra|| ❈ || K o || cikitsā lamtra|| H

Adhyāya 37 (draft based on MS H)

cf. 1938 ed. 4.37.1
athāto 'nuvāsanottarabasticikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'nuvāsanottarabasticikitsitaṃ'nuvāsanottarabasticikitsitaṃA​H nuvāsanottarabasticikitsitaṃ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.3
virecanāt saptarātre gate jātabalāya vai |
kṛtāhārāya sā yāhne bastir ddeyo nuvāsanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛtāhārāya sā
kṛtāhārāya sā
K​H

kṛtānnāyānuvā
A
yāhneK​H syāya A bastirK​H samya A ddeyoH gdeyo A de K nuvāsanaḥH 'nuvāsanaḥ || A yofolio 135vnuvāsanaḥ | K
cf. 1938 ed. 4.37.4
yathāvayo nirūhāṇāṃ yā mātrāsamprakīrttitāḥ ||
pādāpakṛṣṭās tāḥ kāryāḥ snehabastiṣu dedehināṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mātrāsamprakīrttitāḥmātrā samprakīrttitāḥmātrāsamprakīrttitāḥK​H mātrāḥ parikīrtitāḥ | A pādāpakṛṣṭās tāḥ
pādāpakṛṣṭās tāḥ

pādāpakṛṣṭās tāḥ
K​H

pādāvakṛṣṭāstāḥ
A
kāryāḥA​H kāryā K dedehināṃdedehināṃH dehinām dehinām ||dehināṃ | A​K
cf. 1938 ed. 4.37.5
utsṛṣṭānilaviṇmūtre nare bastin nidhāpayet |
etair hi vihito bastir nnaiva cāntaḥ prapadyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nidhāpayet | etair hinidhāpayet ||
etair hi
nidhāpayet |
etair hi
K​H
vidhāpayet |
etair hi
A
vihitoH vihataḥ A virhito K bastirH sneho A basti K nnaivanaivaK​H nai A cāntaḥK​H vāntaḥ A prapadyateprapadyateK​H pratipadyate || A
cf. 1938 ed. 4.37.6
snehabastir vidheyaś ca nāviśuddhasya dehinaḥ |
snehavīryaṃ yathā datte dehenānuvisarppati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehabastirK​H snehavastir A vidheyaś caK​H vidheyas tu A yathāK​H tathā A dehenānuvisarppatidehenānuvisarpatiK​H dehaṃ cānuvisarpati || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi tailānīha yathākramam |
pānānvāsananasyeṣu yāni hanyurgadān bahūn ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śaṭīpuṣkarakṛpṇāhvāmadanāmaradārubhiḥ |
śatāhvākuṣṭhayaṣṭyāhvavacābilvahutāśanaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. supiṣṭair dviguṇakṣīraṃ tailaṃ toyacaturguṇam |
paktvā bastau vidhātavyaṃ mūḍhavātānulomanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. arśāṃsi grahaṇīdoṣamānāhaṃ viṣamajvaram |
kaṭhyūrupṛṣṭhakoṣṭhasthān vātarogāṃś ca nāśayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vacāpuṣkarakuṣṭhailāmadanāmarasindhujaiḥ |
kākolīdvayayaṣṭyāhvamedāyugmanarādhipaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pāṭhājīvakajīvantībhārgīcandanakaṭophalaiḥ |
saralāgurubilvāmbuvājigandhāgnivṛddhibhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. viḍaṅgāragvadhaśyāmātrivṛnmāgadhikardhibhiḥ |
piṣṭais tailaṃ pacet kṣīrapañcamūlarasānvitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gulmānāhāgniṣaṅgārśograhaṇīmūtrasaṅginām |
anvāsasnavidhau yuktaṃ śasyate 'nilarogiṇām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. citrakātiviṣāpāṭhādantībilvavacāmipaiḥ |
saralāṃśumatīrāsnānīlinīcaturaṅgulaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. cavyājamodakākolīmedāyugmasuradrumaiḥ |
jīvakarṣabhavarṣābhūvastagandhāśatāhvayaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. reṇvaśvagandhāmañjiṣṭhāśaṭīpuṣkarataskaraiḥ |
sakṣīraṃ vipacettailaṃ mārutāmayanāśanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gṛdhrasīkhañjakubjāṭhyamūtrodāvartarogiṇām |
śasyate 'lpabalāgnīnāṃ bastāvāśu niyojitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhūtikair aṇḍavarṣābhūrāsnāvṛṣakarohiṣaiḥ |
daśamūlasahābhārgīṣaḍgranthāmaradārubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. balānāgabalāmūrvāvājigandhāmṛtādvayaiḥ |
sahācaravarīviśvākākanāsāvidāribhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yavamāṣātasīkolakulatthaiḥ kvathitaiḥ śṛtam |
jīvanīyapratīvāpaṃ tailaṃ kṣīracaturguṇam |
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. jaṅghorutrikapārśvāṃsabāhumanyāśiraḥsthitān |
hanyādvātavikārāṃs tu bastiyogair niṣevitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. jīvantyatibalāmedākākolīdvayajīvakaiḥ |
ṛṣabhātiviṣākṛṣṇākākanāsāvacāmaraiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rāsnāmadanayaṣṭyāhvasaralābhīrucandanaiḥ |
svayaṅguptāśaṭīśṛṅgīkalasīsārivādvayaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. piṣṭais tailaghṛtaṃ pakvaṃ kṣīreṇāṣṭaguṇena tu |
taccānuvāsane deyaṃ śukrāgnibalavardhanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bṛṃhaṇaṃ vātapittaghnaṃ gulmānāhaharaṃ param |
nasye pāne ca saṃyuktamūrdhvajatrugadāpaham ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhukośīrakāśmaryakaṭukotpalacandanaiḥ |
śyāmāpadmakajīmūtaśakrāhvātiviṣāmbubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tailapādaṃ pacet sarpiḥ payasā 'ṣṭaguṇena ca |
nyagrodhādigaṇakvāthayuktaṃ bastiṣu yojitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dāhāsṛgdaravīsarpavātaśoṇitavidradhīn |
pittaraktajvarādyāṃś ca hanyāt pittakṛtān gadān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mṛṇālotpalaśālūkasārivādvayakeśaraiḥ |
candanadvayabhūnimbapadmabījakaserukaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. paṭolakaṭukāraktāgundrāparpaṭavāsakaiḥ |
piṣṭais tailaghṛtaṃ pakvaṃ tṛṇamūlarasena ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīradviguṇasṃyuktaṃ bastikarmaṇi yojitam |
nasye 'bhyañjanapāne vā hanyāt pittagadān bahūn ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. triphalātiviṣāmūrvātrivṛccitrakavāsakaiḥ |
nimbāragvadhaṣaṭgranthāsaptaparṇaniśādvayaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. guḍūcīndrasurākṛṣṇākuṣṭhasarṣapanāgaraiḥ |
tailamebhiḥ samaiḥ pakvaṃ surasādirasāplutam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pānābhyañjanagaṇḍūṣanasyabastiṣu yojitam |
sthūlatālasyakaṇḍvādīn jayetkaphakṛtān gadān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pāṭhājamodāśārṅgeṣṭāpippalīdvayanāgaraiḥ |
saralāgurukālīyabhārgīcavyāmaradrumaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. maricailābhayākaṭvīśaṭīgranthikakaṭphalaiḥ |
tailameraṇḍatailaṃ vā pakvamebhiḥ samāyutam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vallīkaṇṭakamūlābhyāṃ kvāthena dviguṇena ca |
hanyādanvāsanair dattaṃ sarvān kaphakṛtān gadān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. viḍaṅgodīcyasindhūtthaśaṭīpuṣkaracitrakaiḥ |
kaṭphalātiviṣābhārgīvacākuṣṭhasurāhvayaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. medāmadanayaṣṭyāhvaśyāmāniculanāgaraiḥ |
śatāhvānīlinīrāsnākalasīvṛṣareṇubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bilvājamodakṛṣṇāhvādantīcavyanarādhipaiḥ |
tailameraṇḍatailaṃ vā muṣkakādirasāplutam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. plīhodāvartavātāsṛggulmānāhakaphāmayān |
pramehaśarkarārśāṃsi hanyādāśvanuvāsanaiḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.37.43
aśuddham api vātena kevalenātipīḍitaṃ |
ahorātrasya kāleṣu sarvveṣv evānuvāsayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvveṣvH sarve A​K evānuvāsayetH ṣvevānuvāsayet || A​K
cf. 1938 ed. 4.37.44
rūkṣasya bahuvātasyadvau trīnvāpy anuvāsanāt |
datvā snigdhatanuṃ jñātvā tataḥ paścān nirūhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bahuvātasyadvaubahuvātasya dvaubahuvātasyadvauK​H bahūvātasya dvau A trīnvāpyK​H trīna A anuvāsanāt | datvāanuvāsanāt |
datvā
K​H
pyanuvāsanān |
dattvā
A
snigdhatanuṃA​H snigadhatanuṃ K paścānpaś cānH paś cānpaś cān A​K
cf. 1938 ed. 4.37.45
asnigdham api vātena kevalenātipīḍitaṃ |
snehapragāḍhair mmatimān nirūhaiḥ samupācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.37.46
atha samyaṅ nirūḍhañ ca vātādiṣv anuvāsanāt |
bilvayaṣṭyāhvamadanaphalatailair yathākramaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nirūḍhañ caH girūḍhaṃ tu A nirūḍhaś ca K vātādiṣvH vātādi A​K anuvāsanāt | bilvayaṣṭyāhvamadanaphalatailairanuvāsanāt |
bilvayaṣṭyāhvamadanaphalatailair
H
ṣvanuvāsayet |
bilvayaṣṭyāhvamadanaphalatailair
A
ṣvanuvāsanāt |
bilvayaṣṭyāhvamadanaphalatailair
K
yathākramaṃyathākramamA​H yathākramāṃ | K
cf. 1938 ed. 4.37.47
rātrau bastir nna dadyāc ca doṣotkleśo hi rātrijaḥ |
snehavīryayutaḥ kuryād ādhmānaṃ gauravaṃ jvaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastir nnabastir naK​H bastiṃ na A dadyāc caK​H dadyāt tu A rātrijaḥA​H rātritajaḥ | K
cf. 1938 ed. 4.37.48
agnisthānagate doṣe vahnau cānurasenvite |
sphuṭasrotomukhandehaṃ snehaujaḥ parisarppati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
agnisthānagateH ahni sthānasthite A ahnisthānagate K cānurasenvitecānurasenvite |H cānnarasānvite | A ccānurasenvite | K sphuṭasrotomukhandehaṃ
sphuṭasrotomukhaṃ dehaṃ

sphuṭasrotomukhandehaṃ
K​H

sphuṭasrotomukhe dehe
A
cf. 1938 ed. 4.37.49
pitte 'dhike kaphe kṣīṇe rūkṣe vātarujārdite |
rātrāv api tu dātavyaṃ kāle coṣṇe 'nuvāsanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
'dhikeA​H dhike K vātarujārditevātarujārditeK​H vātarugardite | A rātrāv
rātrāv
H

nare rātrau
A

rātrā
K
api tuH tu A vapi tu K 'nuvāsanaṃ'nuvāsanamA​H nuvāsanaṃ | K
cf. 1938 ed. 4.37.50
uṣṇe pittedhikevāpi divādāhādayo gadāḥ |
sambhavanti tadā stvenam pradoṣe yojayed bhiṣak ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittedhikevāpipittedhike vāpipittedhikevāpiK​H pittādhike vā 'pi A sambhavanti
saṃbhavanti

sambhavanti
A​H

sambhavatti
K
tadāK​H yatas A stvenamstvenaṃK​H tasmā A pradoṣepradoṣeK​H t pradoṣe A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śīte vasante ca divā grīṣmaprāvṛṅghanātyaye |
snehyo dinānte pānoktān doṣān parijihīrṣatā ||
A
cf. 1938 ed. 4.37.52
ahorātrasya kāleṣu sarvveṣv evānilocchrayāt |
tīvrāyāṃ rucijīrṇṇānnam bhojayitvānuvāsayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sarvveṣvH sarve A​K evānilocchrayāt | tīvrāyāṃevānilocchrayāt |
tīvrāyāṃ
H
ṣvevānilādhikam |
tīvrāyāṃ
A
ṣvevānilocchrayāt |
tīvrāyāṃ
K
rucijīrṇṇānnamrucijīrṇṇānnamH ruji jīrṇānnaṃrujijīrṇṇānnaṃ A​K bhojayitvānuvāsayetK​H bhojayitvā 'nuvāsayet || A
cf. 1938 ed. 4.37.53
na cābhuktavataḥ snehaḥ praṇidheyaḥ kathañcana |
sūkṣmatvāc chūnyakoṣṭhasya kṣipram ūrddham athotpatet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kathañcanaA​H kathañcanaḥ | K sūkṣmatvāc chūnyakoṣṭhasya
sūkṣmatvāc chūnyakoṣṭhasya
K​H

śuddhatvāc chūnyakoṣṭhasya
A
kṣipramH sneha A kṣipra K ūrddhamH ūrdhvaṃ A mūrdhva K athotpatetH samutpatet || A mathotpatet | K
cf. 1938 ed. 4.37.54
sadānuvāsayedbhuktam ārdrapāṇin naram bhiṣak |
jvaram vidagdhabhuktasya kuryāt snehaḥ prayojitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sadānuvāsayedbhuktamsadānuvāsayedbhuktamsadānuvāsayedbhuktamK​H sadā 'nuvāsayeccāpi bhojayitvā '' A ārdrapāṇinārdrapāṇiṃK​H ārdrapāṇi A naramnaraṃK​H nam | A bhiṣak | jvarambhiṣak |
jvaram
K​H

jvaraṃ
A
cf. 1938 ed. 4.37.55
na cātisnigdham aśanaṃ bhojayitvānuvāsayet |
madaṃ mūrcchāñ ca janayed dvidhā snehaḥ prayojitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
na cātisnigdhamH na cātisnigdha A​K aśanaṃH maśanaṃ A​K bhojayitvānuvāsayet | madaṃbhojayitvānuvāsayet |
madaṃ
K​H
bhojayitvā 'nuvāsayet |
madaṃ
A
prayojitaḥA​H prayor jitaḥ | K
cf. 1938 ed. 4.37.56
rūkṣam bhuktavato hy annam balam varṇṇañ ca hīyate |
yuktasnehavato jantum bhojayitvānuvāsayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hīyateK​H hāpaye A yuktasnehavato
yuktasnehavato
K​H
t |
yuktasnehamato
A
bhojayitvānuvāsayetK​H bhojayitvā 'nuvāsayet || A
cf. 1938 ed. 4.37.57
yūṣakṣīrarasais tasmād yathāvyādhim avekṣya hi |
yathocitāt pādahīnam bhojayitvānuvāsayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmād yathāvyādhimtasmād yathāvyādhimK​H tasmād yathāvyādhi A avekṣya hiK​H samīkṣya vā | A bhojayitvānuvāsayetbhojayitvānuvāsayetK​H bhojayitvā 'nuvāsayet || A
cf. 1938 ed. 4.37.57.1
na tu bhuktavato deyam āsthāpanam iti sthitiḥ |
viśūcikāṃ sañjanayecccharddim vāpi sudāruṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhuktavatoH bhuktavate K āsthāpanamH āsthāpaṇam K sañjanayecccharddimsañjanayecccharddimH sañjanaye cchardiṃ K
cf. 1938 ed. 4.37.57.2
niḥśeṣāḥ sukhamāyānti bhojanenā prapīḍitāḥ ||
na cāsthāpanavikṣiptam annam agniḥ pradhāvati |
tasmād āsthāpanan deyan nirāhārāya jānatā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.37.58
athānuvāsyaṃ svabhyaktaṃ snānam uṣṇāmbubhiḥ śanaiḥ |
bhojayitvā yathoddiṣṭaṃ kṛtañ caṅkramaṇan tataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svabhyaktaṃK​H svabhyakta A snānamK​H om. A uṣṇāmbubhiḥK​H muṣṇāmbusveditaṃ A yathoddiṣṭaṃK​H yathāśāstraṃ A kṛtañH kṛta A​K caṅkramaṇancaṅkramaṇanK​H caṅkramṇaṃ A
cf. 1938 ed. 4.37.59
visṛjya ca śakṛnmūtre yojayet snehabastinā |
praṇidhānavidhānantu nirūhe sampravakṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śakṛnmūtreK​H śakṛnmūtraṃ A praṇidhānavidhānantu
praṇidhānavidhānaṃ tu

praṇidhānavidhānantu
A​H

praṇidhānavidhāṇantu
K
cf. 1938 ed. 4.37.60
tataḥ praṇihitaḥ snehas tūttāno vākchatam bhavet |
prasāritaiḥ sarvvagātrais tathā vīryam visarppati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
praṇihitaḥK​H praṇihita A snehasK​H sneha A tūttānotūttānoK​H uttāno A
cf. 1938 ed. 4.37.61
tāḍayet talayor evaṃ trīm̐strīn vārām̐śchanaiḥ śanaiḥ |
sphijoś cainan tataḥ śayyān trīn vārān utkṣipet punaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
evaṃK​H enaṃ A trīm̐strīn vārām̐śchanaiḥtrīnstrīn vārāñchanaiḥH trīṃstrīn vārāñchanaiḥtrīnstrīn vārāñchanaiḥ A​K sphijoś
sphijoś
H

sphicoś
A

sphijo
K
cainancainaṃA​H ścanainaṃ K trīn vārān utkṣipet punaḥtrīn vārān utkṣipet punaḥH trīn vārānutkṣipettataḥ || A trīn vārān utṣipet punaḥ | K
cf. 1938 ed. 4.37.62
evam praṇihite bastau mandāyāmo 'tha mandavāk |
svāstīrṇṇo śayane kāmam āsītācārike tataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mandāyāmoH mandāyāso A mandāyāmo K 'thaA​Hpc tha K ' Hac mandavāk | svāstīrṇṇomandavāk |
svāstīrṇṇo
mandavāk |
svāstīrṇṇo
K​H
mandavāk |
svāstīrṇe
A
kāmamK​H kāma A āsītācārikeK​H māsītācārike A tataḥK​H rataḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.63
tatra saindhavacūrṇṇena śatāhvena ca saṃyutaḥ |
bhavet sukhoṣṇaś ca tathā nirati sahasā sukhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatraK​H sa tu A saindhavacūrṇṇenasaindhavacūrṇenaA​H sendhavacūrṇṇena K saṃyutaḥK​H yojitaḥ | A bhavet sukhoṣṇaś ca
bhavet sukhoṣṇaś ca

bhavet sukhoṣṇaś ca
K​H

deyaḥ sukhoṣṇaś ca
A
niratiK​H nireti A
cf. 1938 ed. 4.37.64
yasyānuvāsano dattaḥ sakṛd anvakṣamāvrajet |
atyauṣṇād atitaikṣṇād vā vāyunā vā prapīḍitāḥ ||' |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sakṛd anvakṣamāvrajet | atyauṣṇād atitaikṣṇād vāsakṛd anvakṣamāvrajet |
atyauṣṇād atitaikṣṇād vā
H
sakṛdanvakṣamāvrajet |
atyauṣṇyādatitaikṣṇyādvā
A
sakṛd anvakṣamā vrajet |
atyauṣṇād atitaikṣṇyād vā
K
vāyunā vāA​H vāyunā vā ' K prapīḍitāḥ ||'prapīḍitāḥ ||'H prapīḍitaḥ || A prapīḍitāḥ | K
cf. 1938 ed. 4.37.65
savātodhikamātro vā gurutvād vā'tibheṣajaḥ |
tasyātyalpataro deyo na hi snihyati tiṣṭhati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
savātodhikamātro vāsavātodhikamātro vāK​H savāto 'dhikamātro vā A gurutvād vā'tibheṣajaḥgurutvād vā'tibheṣajaḥgurutvād vā'tibheṣajaḥK​H gurutvād vā sabheṣajaḥ | A tasyātyalpataro
tasyātyalpataro
H

tasyānyo 'lpataro
A

tasyātyalpataro deyo na hi snihya tiṣṭhati | tasyātyalpataro
K
snihyatiK​H snihyatya A
cf. 1938 ed. 4.37.66
viṣṭabdhānilaviṇmūtrasnehahīnenuvāsane |
dāhaḥ klamaḥ pravāhārtti karaś cātyanuvāsane ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viṣṭabdhānilaviṇmūtrasnehahīnenuvāsaneviṣṭabdhānilavinmūtrasnehahīnenuvāsaneK​H viṣṭabdhānilaviṇmūtraḥ snehahīne 'nuvāsane | A dāhaḥ
dāhaḥ
K​H

dāha
A
klamaḥK​H klama A cātyanuvāsaneK​H cātyanuvāsanaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.67
sānilaṃ sapurīṣañ ca snehapratyeti yasya tu |
oṣācoṣau vināśīghran na samyag anuvāsitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sānilaṃK​H sānilaḥ A sapurīṣañ caH sapurīṣaś ca A sapurīśañ ca K snehapratyetiK​H snehaḥ pratyeti A oṣācoṣau
oṣācoṣau
K​H

oṣacoṣau
A
vināśīghran navinā śīghran navināśīghran naK​H vinā śīghraṃ sa A samyag anuvāsitaṃsamyag anuvāsitaṃK​H samyaganuvāsitaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.68
jīrṇṇānnam atha sāyāṃhne snehe pratyāgate punaḥ |
laghvannam bhojayet kāman dīptāgnin tu naro yadi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jīrṇṇānnamK​H jīrṇānna A athaK​H matha A sāyāṃhneH sāyāhne A​K dīptāgnin tuH dīptāgnis tu A​K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prātar uṣṇodakaṃ deyaṃ dhānyanāgarasādhitam |
tenāsya dīpyate vahnirbhaktākāṅkṣā ca jāyate ||
A
cf. 1938 ed. 4.37.70
snehabastikraman tv etad evam āhur mmanīṣiṇaḥ |
anena vidhinā yadvā sapta vāṣṭau pareṇa vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehabastikramansnehabastikramaṃK​H snehabastikrame A tv etad evamtvetad evamK​H ṣvevaṃ vidhi A āhurK​H māhu A mmanīṣiṇaḥmanīṣiṇaḥmmanīṣiṇaḥK​H rmanīṣiṇaḥ | A yadvāK​H ṣaḍ vā A vāṣṭauK​H vā 'ṣṭau A pareṇaK​H navaiva A
cf. 1938 ed. 4.37.71
vidheyā bastayo nṛṇām antarā tu nirūhaṇāt |
dattas tu prathamo bastiḥ snehayed bastivaṃkṣaṇau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastayoK​H bastaya A nṛṇāmK​H steṣā A antarā tuK​H mantarā tu A nirūhaṇāt | dattas tunirūhaṇāt |
dattas tu
nirūhaṇāt |
dattas tu
K​H
nirūhaṇam |
dattas tu
A
bastiḥA​H ba Kac basti Kpc snehayed bastivaṃkṣaṇausnehayed bastivaṅkṣaṇauA​Kpc​H sti vaṃkṣaṇau || Kac
cf. 1938 ed. 4.37.72
samyag datte dvitīyas tu koṣṭhastham anilaṃ jayet |
balam varṇṇañ ca janayet tṛtīyas tu niṣevitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
samyag dattesamyag datteK​H samyagdatto A koṣṭhasthamK​H mūrdhastha A anilaṃK​H manilaṃ A jayet | balamjayet |
balam
jayet |
balam
K​H
jayet |
janayed bala
A
varṇṇañ caK​H varṇau ca A janayet tṛtīyas tuK​H tṛtīyas tu A niṣevitaḥK​H prayojitaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.73
caturthaḥ snehanirasaṃ raktaṃ snehati pañcamaḥ |
ṣaṣṭhas tu snehayet māṃsaṃ medaḥ snehati saptamaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
caturthaḥcaturthaḥK​H rasaṃ caturtho A snehanirasaṃH om. A snehatirasaṃ K snehatiK​H tu A ṣaṣṭhas tu
ṣaṣṭhas tu
K​H
snehayet tathā |
ṣaṣṭhas tu
A
snehayet māṃsaṃsnehayet māṃsaṃK​H snehayenmāṃsaṃ A snehatiK​H om. A saptamaḥK​H saptama eva ca || A
cf. 1938 ed. 4.37.74
aṣṭamo navamaś caiva sārammajjānam eva ca
evaṃ śukragatān doṣān dviguṇenātha sādhayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
caivaK​H om. A sārammajjānam eva casārammajjānam eva caK cāsthi majjānaṃ ca yathākramam | A sārammajjāmevame ca Hac sārammajjārasāmajjanameva ca Hpc dviguṇenāthadviguṇenāthaK​H dviguṇaḥ sādhu A sādhayetA​H śodhayet || K
cf. 1938 ed. 4.37.75
aṣṭādaśāṣṭādaśakān bastīs tu yo nisevate |
yathoktena vidhānena parihārakrameṇa ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aṣṭādaśāṣṭādaśakān bastīs tu yoH aṣṭādaśāṣṭādaśakān bastīnāṃ yo A aṣṭādaśāṣṭādaśakāṃ bastīṃs tu yo K nisevateK​H niṣevate | A yathoktena
yathoktena
K​H

yathokena
A
vidhānenaA​H vidhāṇena K
cf. 1938 ed. 4.37.76
sakuñjarabalo 'śvasya jave tulyo 'maraprabhaḥ |
vītapāpmāśrutadharaḥ sahasrāyur nnaro bhavet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sakuñjarabalosa kuñjarabaloA​H sakuñjarabalo K 'śvasyaA​H śvasya K javeK​H javais A tulyoA​H tulyo K 'maraprabhaḥ'maraprabhaḥ |A​H maraprabhaḥ | K sahasrāyurH sahasrāyu A​K nnaronaroK​H rnaro A
cf. 1938 ed. 4.37.77
snehabastin nirūham vā nābhyased eka eva tu |
snehātpittakaphotkleśo nirūhāt pavanādbhayaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nābhyased ekaK​H naika A eva tuK​H mevāti A snehātpittakaphotkleśo
snehātpittakaphotkleśo
H
śīlayet |
snehādagnivadhotkleśau
A

snehāt pittakaphotkeśo
K
cf. 1938 ed. 4.37.78
tasmānnirūḍho 'nuvāsyo nirūḍhaś cānuvāsitaḥ |
naiva pittakaphotkleśo syātān na pavanāvanādbhayaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasmānnirūḍhoA​H tasmānnirūḍho K 'nuvāsyo'nuvāsyoA​H nuvāsyo K nirūḍhaśK​H nirūhyaś A naiva
naiva
K​H

naivaṃ
A
pittakaphotkleśoH pittakaphotkleśau A​K pavanāvanādbhayaṃpavanāvanādbhayaṃH pavanādbhayam pavanādbhayam ||pavanādbhayaṃ | A​K
cf. 1938 ed. 4.37.79
rūkṣasya bahuvātasya snehabastin dine dine |
dadyādvaidyas tato 'nyeṣāṃ magnyābādhabhayātryahāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rūkṣasyaK​H rūkṣāya A bahuvātasyaK​H bahuvātāya A snehabastinsnehabastiṃK​H snehavastiṃ A dadyādvaidyas
dadyādvaidyas
A​H

dadyād vaidyas
K
tatoA​H tato K 'nyeṣāṃH 'nyeṣā A nyeṣām K magnyābādhabhayātryahātmagnyābādhabhayāttryahātmagnyābādhabhayātryahātA​H aganyābādhabhayātryahāt || K
cf. 1938 ed. 4.37.80
sneholpamātro rūkṣāṇān dīrghakālamananyayaḥ |
tathā nirūhaḥ snigdhānām alpamātraḥ praśasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sneholpamātroK​H sneho 'lpamātro A dīrghakālamananyayaḥdīrghakālamananyayaḥK​H dīrghakālamanatyayaḥ | A snigdhānāmsnigdhānāmK​H snigdhānā A alpamātraḥK​H malpamātraḥ A
cf. 1938 ed. 4.37.81
ata ūrddhvam pravakṣyāmi vyāpadaḥ snehabastijaḥ |
balavanto yadā doṣāḥ koṣṭhāḥ syuranilādayaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyāpadaḥA​H vyapadaḥ K snehabastijaḥsnehabastijaḥ |snehabastijaḥK​H snehabastijāḥ | A koṣṭhāḥH koṣṭhe A koṣṭha K syuranilādayaḥK​H syur anilādayaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.82
alpavīryan tadā snehām abhibhūya pṛthagvidhāḥ |
kurvvantyupadravān snehaḥ sa cāpi na nivarttate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehāmK​H sneham A pṛthagvidhāḥpṛthagvidhā |H pṛthagvidhāpṛthagvidhā | A​K kurvvantyupadravān snehaḥ sa
kurvvantyupadravān snehaḥ sa
H
n |
kurvantyupadravān snehaḥ sa
A

kurvantyupadravāṃ snehaḥ sa
K
nivarttatenivartatenivarttateA​H nivartte || K
cf. 1938 ed. 4.37.83
tatra vātābhibhūte tu snehavaktrakaṣāyatā |
jṛmbho vātarujastāstā vepathur vviṣamajvaraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātābhibhūte tuA​H vātāvibhūte tu K snehavaktrakaṣāyatāK​H snehe mukhakaṣāyatā | A jṛmbho
jṛmbho
H

jṛmbhā
A

jṛmbho
K
vātarujastāstāvātarujastāstāA​H vātarujastās tā K vepathurK​H vepathu A vviṣamajvaraḥviṣamajvaraḥK​H rviṣamajvaraḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.84
pittābhibhūte snehe tu mukhyasya kaṭutā bhavet |
jvaradāhaḥ s tathā svedo netramūtrāṅgapītatā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pittābhibhūteA​H pittāvibhūte K mukhyasyaH mukhasya A​K bhavet | jvaradāhaḥ sbhavet |
jvaradāhaḥ s
H
bhavet |
dāhastṛṣṇā
A
bhavet |
dāha
K
tathāH jvaraḥ A jvaras tathā K
cf. 1938 ed. 4.37.85
śleṣmābhibhūte snehe tu praseko madhurāsyatā |
gauravaccharddirucchvāsaḥ kṛcchrāc chītajvaro ruciḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
gauravaccharddirucchvāsaḥ
gauravacchardirucchvāsaḥ

gauravaccharddirucchvāsaḥ
K​H

gauravaṃ chardirucchvāsaḥ
A
ruciḥK​H 'ruciḥ || A
cf. 1938 ed. 4.37.86
tatra doṣābhibhūte tu snehabastin nidhāpayet |
yathāsvan doṣaśam anānyupayojyāni yāni ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehabastinsnehabastiṃsnehabastinK​H snehe bastiṃ A doṣaśam anānyupayojyāniH doṣaśamanānyupayojyāni A​Kpc doṣaśanānyupayojyāni Kac
cf. 1938 ed. 4.37.87
atyāsitetvānābhibhavāt sneho naiti yadā tadā |
gururāmāśayaḥ śūlo vāyoś cāpratisañcaraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atyāsitetvānābhibhavāt snehoHpc atyāśite 'nnābhibhavāt sneho A atyāsiten nābhibhavāt sneho K atyāsitetvābhibhavāt sneho Hac śūloK​H śūlaṃ A
cf. 1938 ed. 4.37.88
hṛtpīḍāmukhavairasyaṃ śvāso mūrcchājvaro 'ruciḥ |
tatrāpatarppitasyānte dīpano vidhiriṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hṛtpīḍāmukhavairasyaṃhṛtpīḍā mukhavairasyaṃK​H hṛtpīḍā mukhavair asyṃa A mūrcchājvaroH mūrcchā bhramo A mūrcchā jvaro K 'ruciḥ'ruciḥA​H ruciḥ K tatrāpatarppitasyānte
tatrāpatarpitasyānte

tatrāpatarppitasyānte
K​H

tatrāpatarpaṇasyānte
A
cf. 1938 ed. 4.37.89
aśuddhasya malonmiśraḥ sneho naiti yadā punaḥ |
tadāṅgasadanādhmāne śūlaḥ śvāśaś ca jāyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tadāṅgasadanādhmāne
tadāṅgasadanādhmāne
K​H

tadā 'ṅgasadanādhmāne
A
śūlaḥK​H śvāsaḥ A śvāśaś caH śūlaṃ ca A śvāsaś ca K
cf. 1938 ed. 4.37.90
pakvāśayagurutvañ ca tatra dadyān nirūhaṇaṃ |
tīkṣṇātīkṣṇauṣadhair eva siddhañ cāpy anuvāsanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tīkṣṇātīkṣṇauṣadhair
tīkṣṇātīkṣṇauṣadhair
H

tīkṣṇaṃ tīkṣṇauṣadhair
A

tīkṣṇatīkṣṇauṣadhair
K
cf. 1938 ed. 4.37.91
śuddhasya dūrānusṛte snehe snehonudarśanaṃ |
gātre sarvvendriyāṇāñ cāpy anulepo 'vapīḍanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dūrānusṛteA​Kpc​H dūnusṛte Kac snehonudarśanaṃsnehonudarśanaṃK​H snehasya darśanam | A gātre
gātre
K​H

gātreṣu
A
sarvvendriyāṇāñsarvendriyāṇāmA​H sarvendriyāṇaāñ K cāpyK​H upa A anulepoH lepo A anulepo K 'vapīḍanaṃH 'vasādanam || A vapīḍanaṃ | K
cf. 1938 ed. 4.37.92
snehasandhimukhañ cāpi kāsaśvāsāvarocakaḥ |
atipīḍitavat tatra siddhirāsthāpanan tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehasandhimukhañsnehagandhimukhañH snehagandhi mukhaṃsnehagandhimukhañ A​K
cf. 1938 ed. 4.37.93
asvinnasyāviśuddhasya sneho 'lpas tu prayojitaḥ |
śīto mṛduś ca nābhyeti tato mandam pravāhati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehoA​H sneho K 'lpas tuH 'lpaḥ saṃ A lpas tu K mṛduś caK​H mṛduśca A pravāhatiK​H pravāhate || A
cf. 1938 ed. 4.37.94
vibandhagauravādhmānaśūlaiḥ pakvāśayam prati |
tatrāsthāpanam evāśu prayojyaṃ sānuvāsanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vibandhagauravādhmānaśūlaiḥvibandhagauravādhmānaśūlaiḥK​H vibandhagauravādhmānaśūlāḥ A evāśuevāśuA​H evāśuḥ K
cf. 1938 ed. 4.37.95
alpam bhuktavatolpāśaḥ sneho mandaguṇas tathā |
datto naiti klamotkleśo bhṛśañ cāritam āvahet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhuktavatolpāśaḥK​H bhuktavato 'lpo hi A klamotkleśoH klamotkleśau A klamotleśo K cāritamK​H cārati A āvahetK​H māvahet || A
cf. 1938 ed. 4.37.96" met="hypermetrical
tatrāpyāsthāpanaṃ kāryaṃ śodhanīyena bastinā |
anuvāsanañ ca snehena śodhane naiva śasyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śodhanīyenaA​H śodhaṇīyena K anuvāsanañ ca
anuvāsanañ ca
K​H

(anvāsanaṃ ca
A
śodhaneśodhaneK​H śodhanī A naivaK​H yena A
cf. 1938 ed. 4.37.97
ahorātrād api snehaḥ pratyāgacchan na duṣyati |
kuryād bastiguṇām̐ś cāpi jīrṇṇasvalpaguṇo bhavet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ahorātrād apiK​H ahorātrādapi A jīrṇṇasvalpaguṇoH jīrṇastvalpaguṇo A jīrṇṇasvalpagoṇo K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yasya nopadravaṃ kuryāt snehabastir aniḥsṛtaḥ |
sarvo 'lpo vā ''āvṛto raukṣyādupekṣyaḥ sa vijānatā ||
A
cf. 1938 ed. 4.37.99
anāyāntam ahorātrāt snehāṃ śaṃśodhanair haret |
snehabastāvanāyāte nānyasneho vidhīyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ahorātrāt snehāṃK​H tvahorātrāt snehaṃ A śaṃśodhanairśaṃśodhanairH saṃśodhanair A saṃśodhanai K nānyasnehoK​H nānyaḥ sneho A
cf. 1938 ed. 4.37.100
ity ukto vyāpadaḥ sarvvāḥ salakṣaṇacikitsitāḥ || o ||
basteruttarasaṃjñasya śṛṇu vakṣyāmyataḥ paraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
uktouktaḥK​H uktā A sarvvāḥsarvāḥK​H sarvā A salakṣaṇacikitsitāḥ || osalakṣaṇacikitsitāḥ || oH salakṣaṇacikitsitāḥ | A salakṣaṇacikitsitāḥ ||❈|| K śṛṇuK​H vidhiṃ A
cf. 1938 ed. 4.37.101
caturddaśāṅgulan netraṃ kāryam vaidyena jānatā ||
mālatīpuṣpavṛntābhan taccchidrañ cchidram eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
netraṃK​H netra A kāryamkāryaṃK​H om. A vaidyenaK​H om. A jānatājānatā ||K​H māturāṅ A mālatīpuṣpavṛntābhan
mālatīpuṣpavṛntābhaṃ

mālatīpuṣpavṛntābhan
K​H
gulasaṃmitam |
mālatīpuṣpavṛntā
A
taccchidrañtacchidraṃK​H graṃ A evaK​H sarṣa A caK​H panirgamam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. snehapramāṇaṃ paramaṃ prakuñcaś cātra kīrtitaḥ |
pañcaviṃśādadho mātrāṃ vidadhyādbuddhikalpitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. niviṣṭakarṇikaṃ madhye nārīṇāṃ caturaṅgule |
mūtrasrotaḥparīṇāhaṃ mudgavāhi daśāṅgulam ||
A
cf. 1938 ed. 4.37.104
meḍhrayāmasamaṃ kecid icchanti khalu tadvidaḥ ||
snehapramāṇaṃ paramam prasṛtaś cātra kīrttitaḥ |
pañcaviṃśati varṣāṇāṃ sa vāgbuddhivikalpitaṃ
nikṛṣṭakarṇṇikāṃ madhye nārīṇāñ caturaṅgulaṃ |
mūtrasrotaparīṇāhaṃ muṅgavāhi daśāṅgulaṃ ||
tāsāmapatyamārggeṣu nidadhyāc caturaṅgulaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehapramāṇaṃ… tā om. A snehapramāṇaṃ… tā om. Hac
meḍhrayāmasamaṃK​H meḍhrāyāmasamaṃ A kecid icchantiK​H kecidicchanti A snehapramāṇaṃ
snehapramāṇaṃ
Kpc​Hpc
om. Kac
paramamparamaṃKpc​Hpc om. Kac prasṛtaśKpc​Hpc om. Kac cātraKpc​Hpc om. Kac kīrttitaḥKpc​Hpc om. Kac pañcaviṃśati varṣāṇāṃ
pañcaviṃśativarṣāṇāṃ

pañcaviṃśati varṣāṇāṃ
Kpc​Hpc
om. Kac
sa vāgbuddhivikalpitaṃsa vāgbuddhivikalpitaṃHpc om. Kac satvāgbuddhivikalpitaṃ | Kpc nikṛṣṭakarṇṇikāṃ
nikṛṣṭakarṇṇikāṃ
Hpc
om. Kac
nikṛṣṭakarṇṇikaṃ
Kpc
madhyeKpc​Hpc om. Kac nārīṇāñnārīṇāṃKpc​Hpc om. Kac caturaṅgulaṃKpc​Hpc om. Kac mūtrasrotaparīṇāhaṃ
mūtrasrotaparīṇāhaṃ
Kpc​Hpc
om. Kac
muṅgavāhiHpc om. Kac mudgavāhi Kpc daśāṅgulaṃdaśāṅgulaṃKpc​Hpc om. Kac tāsāmapatyamārggeṣu




tāsāmapatyamārggeṣu

tāsāmapatyamārggeṣu
H
tāsāmapatyamārge tu
tāsāmapatyamārge tu

tāsāmapatyamārgge tu
A​Kpc
om. Kac
nidadhyāc caturaṅgulaṃKpc​H nidadhyāccaturaṅgulam || A om. Kac
cf. 1938 ed. 4.37.105
dvyaṅgulam mūtramārgge tu kanyānāṃ karṇṇikāṅgule ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dvyaṅgulamdvyaṅgulaṃA​Kpc​H om. Kac mūtramārgge tumūtramārge tumūtramārgge tuA​Kpc​H om. Kac kanyānāṃA​Kpc​H om. Kac karṇṇikāṅguleKpc​H tvekamaṅgulam |
vidheyaṃ cāṅgulaṃ tāsāṃ vidhivadvakṣyate yathā ||
A
om. Kac
cf. 1938 ed. 4.37.106
snehasya prasṛtaś cātra svāṃgulīmūlasammitaḥ |
param pramāṇam vihitam avāgbuddhivikalpitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prasṛtaśK​H prasṛtaṃ A svāṃgulīmūlasammitaḥK​H svāṅgulīmūlasaṃmitam | A param
param
K​H

deyaṃ
A
vihitamK​H parama A avāgbuddhivikalpitaṃavāgbuddhivikalpitaṃK​H marvāg buddhivikalpitam || A
cf. 1938 ed. 4.37.107
aurabhraḥ saukarovāpi bastirājaś ca pūjatiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saukarovāpiH śaukaro vā 'pi A saukaro vāpi K pūjatiḥH pūjitaḥ |
tadalābhe prayuñjīta galacarma tu pakṣiṇām ||
A
pūjitaḥ | K
cf. 1938 ed. 4.37.108
tasyālābhe dṛteḥ pādo mṛducarmma kṛto pi vā ||
athāturam upasnigdhasvinnam praśithilāśayaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṛtokṛtoK​H tato A upasnigdhasvinnamupasnigdhasvinnaṃK​H upasnigdhaṃ svinnaṃ A
cf. 1938 ed. 4.37.109
yavāgūṃ saghṛtakṣīrām pītavantaṃ yathābalaṃ ||
niṣaṇṇamājānusame pīṭhe sāpāśraye samaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāpāśrayeK​H sopāśraye A
cf. 1938 ed. 4.37.110
svabhyaktabastiśirasaṃ tailanoṣṇena pūjitaḥ ||
tataḥ samaṃ sthāpayitvā nālamasyamasya praharṣitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
svabhyaktabastiśirasaṃK​H svabhyaktabastimūrdhānaṃ A tailanoṣṇenatailenoṣṇenaH tailenoṣṇenatailenoṣṇena A​K pūjitaḥK​H mānavam | A nālamasyamasyaHac nālamasya A​K​Hpc
cf. 1938 ed. 4.37.111
pūrvvaṃ salākayānvisya mārggannetram anantaraṃ ||
śanaiḥ śanair ghṛtābhyaktaṃ nidadhyādaṅgulāni ṣaṭ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
salākayānvisyaH śalākayā 'nviṣya A śalākayānviṣya K mārggannetrammārgaṃ netramK​H tato netra A anantaraṃanantaraṃK​H manantaram | A nidadhyādaṅgulāniH vidadhyādaṅgulāni A nidadhyād aṅgulāni K
cf. 1938 ed. 4.37.112
tato 'vapīḍayed bastiḥ śanair nnetrañ ca nirharet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatoH meḍhrayāmasamaṃ kecidicchanti praṇidhānakam |
tato
A
tato K
'vapīḍayed bastiḥH 'vapīḍayed bastiṃ A vapīḍayed basti K
cf. 1938 ed. 4.37.113
tataḥ pratyāgatasneham aparāhne vicakṣaṇaḥ |
bhojayet payasāmātrā yūṣeṇātharasena vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratyāgatasnehamK​H pratyāgatasneha A aparāhneH maparāhṇe A aparāṃhṇe K bhojayet payasāmātrā
bhojayet payasāmātrā
H

bhojayet payasā mātrāṃ
A

bhojayet payasāṃ mātrāṃ
K
cf. 1938 ed. 4.37.114
anena vidhinā dadyād bastīm̐strīn caturo 'pi vā |
anuvāsanasiddhiñ ca vīkṣya karmma prayojayet ||
uttānāyai striyai dadyād ūrdhvajātvai samāhitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
anuvāsanasiddhiñ… u om. Hac anuvāsanasiddhiñ… u om. Kac
dadyād bastīm̐strīn caturoH dadyādbastīṃstrīṃś caturo A dadhyād bastīṃstrīścaturo K anuvāsanasiddhiñ ca
anuvāsanasiddhiñ ca

anuvāsanasiddhiñ ca
Kpc​Hpc

ū
A
vīkṣyaKpc​Hpc rdhva A karmmakarmaKpc​Hpc jānvai A prayojayet || uttānāyaiprayojayet |
uttānāyai
prayojayet ||
uttānāyai
Kpc​Hpc
striyai dadyāduttānāyai A
striyaiK​H vica A dadyād ūrdhvajātvaidadyād ūrdhvajātvaiK​H kṣaṇaḥ || A samāhitaḥK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.37.115
kanyetarasyai kanyāyai dadyāt sumṛdupīḍitaṃ ||
vikarṇṇikena netreṇa dadyādyonimukham prati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kanyetarasyaiK​H samyak pra A kanyāyaikanyāyaiK​H pīḍayed yoniṃ A vikarṇṇikena
vikarṇṇikena
K​H

trikarṇikena
A
dadyādyonimukhamdadyādyonimukhaṃdadyādyonimukhamA​H dadyād yonimukhaṃ K
cf. 1938 ed. 4.37.116
garbbhāśayaviśuddhyarthaṃ snehane dviguṇena tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehaneH snehena A snehene K tuK​H tu |
kvāthapramāṇaṃ prasṛtaṃ striyā dviprasṛtaṃ bhavet ||
A
cf. 1938 ed. 4.37.117
apratyāgacchati bhiṣag bastāvuttarasaṃjñite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apratyāgacchatiK​H kanyetarasyāḥ kanyāyāstadvadbastipramāṇakam |
apratyāgacchati
A
cf. 1938 ed. 4.37.118
bhūyo bastin nidadhyāc ca saṃyutaṃ śodhanauṣadhaiḥ ||
pāyau varttiḥ nidadhyād vā proktaṅgulma cikitsite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
proktaṅgulma cikitsite | om. A
nidadhyāc caK​H nidadhyāt tu A saṃyutaṃsaṃyutaṃK​H saṃyuktaṃ A śodhanauṣadhaiḥK​H śodhanair gaṇaiḥ | A pāyau
pāyau
K​H

gude
A
varttiḥvarttiḥH vartiṃvarttiṃ A​K nidadhyād vāK​H nidadhyādvā A
cf. 1938 ed. 4.37.119
praveśayed vā matimān nābastidvārameṣaṇīṃ ||
pīḍayed vāpyadho nābher bbaster upari muṣṭinā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
matimānmatimāṃK​H mati A nābastidvārameṣaṇīṃnābastidvārameṣaṇīṃKpc​H mān bastidvāramathaiṣaṇīm | A nābastiradvārameṣaṇīṃ | Kac pīḍayed vāpyadho
pīḍayed vāpyadho
H

pīḍayed vā 'pyadho
A

pīḍayed vāpyadha
K
nābherH nābhe A rnābher K bbaster upariH rbalenottara A basterupari K
cf. 1938 ed. 4.37.120
āragvadhasya patreṣu nirgguṇḍyāḥ surasasya ca ||
kāryā gomūtrapiṣṭeṣu varttir vvā saindhavena vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
patreṣuK​H patrais tu A nirgguṇḍyāḥnirguṇḍyāḥnirgguṇḍyāḥA​H nirguṇaṇḍyā K surasasya caK​H svarasena ca | A kāryā
kāryā
K​H

kuryā
A
gomūtrapiṣṭeṣuK​H d gomūtrapiṣṭeṣu A varttir vvāvarttir vāK​H vartīrvā A saindhavenasaindhavenaK​H 'pi sasaindhavāḥ || A vāK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.37.121
mudgailāsarṣapasamā pravibhajya vayāṃsi ca ||
basternnāgamanārthāya tān nidadhyācchalākayā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mudgailāsarṣapasamāH mudgailāsarṣapasamāḥ A mudgailāsarṣapasamāṃ K vayāṃsi caK​H vayāṃsi tu | A basternnāgamanārthāya tān
basternnāgamanārthāya tān
H

basterāgamanārthāya tā
A

basterāgamanārthāya tān
K
cf. 1938 ed. 4.37.122
agāradhūmabṛhatī phalapippalīsaindhavaiḥ ||
kṛtā vā śuktagomūtrasurāpiṣṭaiḥ sanāgaraiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
agāradhūmabṛhatīK​H āgāradhūmabṛhatī A phalapippalīsaindhavaiḥH pippalīphalasaindhavaiḥ | A phalapippalisaindhavai | K
cf. 1938 ed. 4.37.123
This hemistich is given at 114cd
śarkkarāmadhumiśreṇa śītena madhukāmbunā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkkarāmadhumiśreṇa
śarkarāmadhumiśreṇa
This hemistich is given at 114cd
śarkkarāmadhumiśreṇa
K​H
anuvāsanasiddhiṃ ca vīkṣya karma prayojayet |
śarkarāmadhumiśreṇa
A
cf. 1938 ed. 4.37.124
bastau dahyati vā bāḍhaṃ pāyau bastim pradāpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hyati… pradā om. A
bastaubastauK​H dahyamāne tadā bastau A dahyati vāK​H da A
cf. 1938 ed. 4.37.125
śukran duṣṭaṃ śoṇitañcāṅganānām asṛgdarantasya nāśañ ca kaṣṭaṃ |
mūtrāghātam mūtradoṣān pravṛddhān yonau rogān aparāyāś ca saṅgāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
asṛgdarantasyaasṛgdaraṃ tasyaK​H puṣpodrekaṃ tasya A nāśañ caK​H nāṇaṃ ca A mūtrāghātam
mūtrāghātaṃ

mūtrāghātam
K​H

mūtrāghātān
A
mūtradoṣān pravṛddhān yonauH mūtradoṣān pravṛddhān yoni A mūtradoṣāṃ pravṛddhān yonau K rogān aparāyāś carogān aparāyāś carogān aparāyāś caK​H vyādhiṃ saṃsthitiṃ cāparāyāḥ || A saṅgāṃsaṃgāṃK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.37.126
śukrāghātaṃ śarkkarām aśmarīñ ca śukraṃ bastau vaṃkṣaṇe mehane ca |
ghorān anyān bastijām̐ś cāpirogān mehodṛte tūttarau hanti bastiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śukrāghātaṃK​H śukrotsekaṃ A śarkkarāmśarkarāmK​H śarkarā A aśmarīñ caH maśmarīṃ ca A arśmarīñ ca K śukraṃH śūlaṃ A​K vaṃkṣaṇevaṅkṣaṇeA​H vaṃkṣaṇo K cāpirogān mehodṛteH cāpi rogān hitvā mehā A cāpi rogāṃ mehādṛte K tūttarauH nuttaro A tūttaro K
cf. 1938 ed. 4.37.127
samyag dattasya vijñānam vyāpadaḥ krama eva ca |
baster uttarasaṃjñasya samānaṃ snehabastineti || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vijñānamvijñānaṃK​H liṅgāni A vyāpadaḥA​H vyāpada K eva caA​H eva cha | K baster
baster
A​H

baste
K
uttarasaṃjñasyaA​H rurasaṃjñasya K snehabastinetiK​H snehabastinā || A oH om. A​K
cikitsālañ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cikitsālañH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne 'nuvāsanottarabasticikitsitaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ ||37 || A cilagra || ❈ || K

Adhyāya 38 (draft based on MS H)

cf. 1938 ed. 4.38.1
athāto nirūhakramacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H om. K
SS.4.38.1.add1
dhanvantarirddharmmabhṛtām variṣṭham amṛtodbhavaṃ |
caraṇāvupasaṃṅgṛhya suśrutaḥ paripṛcchati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhanvantarirddharmmabhṛtāmem. dhanvantaridharmabhṛtāṃ K dhanvantarir ddharmmabhṛtām H caraṇāvupasaṃṅgṛhyaem.
caraṇāvupasaṃgṛhya
K

caraṇāv upasaṃṅgṛhya
H
SS.4.38.1.add2
bhagavaṃ snehavastes tu tathaivāsthāpanasya ca |
pramāṇaṅkalpanaṅ kālam mātrāñ cāpi bravīhi me ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām varaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehavastes tuH vastes tu K pramāṇaṅkalpanaṅ
pramāṇaṅkalpanaṅ
H

pramānaṃ kalpanāṃ
K
tadvacanaṃK tad vacanaṃ H
SS.4.38.1.add3
śuddhe muhūrtte karaṇe dine ca nakṣatrayoge ca tathānukūle |
viviktasaṃsṛṣṭamṛdāvalipte vicitrapuṣpāstṛtabhūpradeśe ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
SS.4.38.1.add4
suvarṇṇarūpyāya satāmrajo vā mṛdūdbhavo vā kalaśo 'mbupūrṇṇaḥ |
sadhānyaratnādi samālyagandhair vastrādibhiś cāpy atha svastikaiś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mṛdūdbhavo vāH mṛdudbhavo vā K kalaśoH kalaśom K 'mbupūrṇṇaḥH bupūrṇṇaḥ | K vastrādibhiśvastrādibhiśH vastrādibhiś ca K
SS.4.38.1.add5
taccāmṛtasthānam ato 'rccanīyaṃ pūrvvāt tatonyaddhṛṣayaḥ sadevāḥ |
saṃspṛśya ratnāni tathauṣadhīm̐ś ca devān dvijān pūjya ca dakṣiṇābhiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
taccāmṛtasthānamH taccāmṛtasthāna K atoH mato K 'rccanīyaṃ'rccanīyaṃH rcanīyaṃ K pūrvvāt tatonyaddhṛṣayaḥH pūrvattatonyeddṛṣayaḥ K dvijān pūjya caH dvijāṃn pūjya ca K
SS.4.38.1.add6
dravāṇi sarvvāṇi tu vāmapārśve cūrṇṇāni kalkān atha dakṣiṇe tu |
tanmadhya saṃsthāyabhiṣak prasanna iti pāṭhaḥ |bhiṣag apramattaḥ sunirmmale syāt sudṛḍho viśāle ||
suvarṇṇalohādi mṛdūdbhavo vā pragṛhyakāṃse 'py atha rājate vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yabhiṣak… |bhi om. K yabhiṣak… |bhi om. Hac
saṃsthāyabhiṣak prasannaHpc saṃsthā K​Hac syāt sudṛḍhoH syāt sudṛḍhe K mṛdūdbhavo vāH mṛdudbhavo vā K 'py athaem. pyatha K 'pyatha H
SS.4.38.1.add7
datvād au saindhavasyākṣaṃ madhunaḥ prasṛtam mitaṃ |
pātre talena mathnīyāt tadvat snehaṃ śanaiḥ śanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
saindhavasyākṣaṃH sendhasyākṣaṃ K
SS.4.38.1.add8
gūḍhasneham viditvā tu vinītaḥ kalkamāvapet |
datvā samyak sumathite phalakalkamataḥ paraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
SS.4.38.1.add9
tato yathocitāñ ceṣān kārṣikān ślakṣṇapeṣimān |
gambhīre bhojane nyasya khajenābhimathet tataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ceṣān kārṣikān ślakṣṇapeṣimān | gambhīreceṣān kārṣikān ślakṣṇapeṣimān |
gambhīre
H
keṣāṃ kārṣikān ślakṣṇapeṣimāṃ |
gambhīre
K
SS.4.38.1.add10
yathā ca sādhu manyeta na sāndro na tanuḥ samaḥ |
kaṣāyaḥ prasṛtāt pañca supūrṇṇāt tatra dāpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
SS.4.38.1.add11
rasakṣīrāmlamūtrāṇān doṣāvasthām avekṣya ca |
evam añjalayaḥ ṣaḍtaiḥ kuryād vyādhitapāṇinā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
doṣāvasthāmH doṣavasthā K avekṣya caH n avekṣya ca | K ṣaḍtaiḥṣaḍtaiḥH ṣaḍvai K
SS.4.38.1.add12
dvādaśaprasṛtaṃ kecid viṅśatiḥ palikan tathā |
dvātriṅśat palikāṃś caiva triṃśad aṣṭau tathaiva ca ||
evam bhinneṣu śāstreṣu saṃśayaḥ sumahān abhūt || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dvātriṅśat palikāṃśem.
dvātriṃśat palikañ
K

dvātriṅśat palikām̐
H
caivaK ścaiva H sumahān abhūt || osumahānabhūt || oH sumahānabhūt || ❈ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.38.3
āturam anuvāsitam āsthāpayet | svabhyaktaṃ svinnaśarīram utsṛṣṭa bahirbbhāgamapravāte śucau deśe samavinyastāyāṃ śayyāyām adhaḥ | sapratigrahāyām āśroṇīpradeśe suvyūhāyāṃ śayānam vāmapārśve neti || bhavati cātra ślokaḥ || savyam prasārayet sakthi dakṣiṇaṃ cāpasaṃharet | madhyāhne sumanājīrṇṇe niranno vāgyatonaraḥyataḥ || tato vāmapādopari netraṃ kṛtvetarapādāṅguṣṭhāṅgulībhyāṅ karṇṇikopari nipīḍya bastāv auṣadhamāsicyocchrāsyauṣadhānte cāvavadhya mūtreṇa samyag baddhañ cāturā ya ghṛtābhyaktanetrāgraṃ ghṛtābhyakta gudāya praṇayed anutsṛjannanupṛṣṭhavaṃśam anusukham ākarṇṇikam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dakṣiṇaṃ… su om. A pari… auṣa om. K
āturamH athā A athātura K anuvāsitamH nuvāsitam A manuvāsitam K āsthāpayet | svabhyaktaṃāsthāpayet || svabhyaktaṃK​H āsthāpayet; svabhyakta A svinnaśarīramsvinnaśarīramK​H svinnaśarīra A utsṛṣṭaK​H mutsṛṣṭa A bahirbbhāgamapravātebahirbhāgamapravātebahirbbhāgamapravāteK​H bahirvegamavāte A deśeK​H veśma A samavinyastāyāṃK​H ni madhyāhne pratatāyāṃ A śayyāyāmK​H śayyāyā A adhaḥK​H madhaḥ A sapratigrahāyāmK​H suparigrahāyāṃ A āśroṇīpradeśeK​H śroṇipradeśa A suvyūhāyāṃK​H prativyūḍhāyā A śayānamśayānaṃK​H manupadhānāyāṃ A vāmapārśveK​H vāmapārśva A netiH śāyi A om. K bhavatiH namākuñcitadakṣi A neti || K cātraH ṇasa A bha || K ślokaḥH kthimi A om. K savyamsavyaṃK​H tara A prasārayet sakthiprasārayet sakthiH prasāritasakthiṃ A prasārayet sakthiṃ K sumanājīrṇṇeK​H sumanasaṃ jī A nirannoK​H rṇānnaṃ A vāgyatonaraḥyataḥvāgyatonaraḥyataḥHpc vāgyataṃ suniṣaṇṇadehaṃ viditvā, A vāgyato yataḥ || K vāgyatoyataḥ || Hac vāmapādoparivāmapādopariK​H vāmapādasyopari A kṛtvetarapādāṅguṣṭhāṅgulībhyāṅkṛtvetarapādāṅguṣṭhāṅgulībhyāṃK​H kṛtvetarapādāṅguṣṭhāṅgulibhyāṃ A karṇṇikopariHpc karṇikām upari niṣpīḍya, savyapāṇikaniṣṭhikānāmikābhyāṃ bastermukhārdhaṃ saṅkocya, madhyamāpradeśinyaṅguṣṭhair ardhaṃ tu vivṛtāsyaṃ kṛtvā, bastāvauṣadhaṃ prakṣipya, dakṣiṇahastāṅguṣṭhena pradeśinīmadhyamābhyāṃ cānusiktamanāyatamabudbudamasaṅkucitamavātamauṣadhāsannam upasaṃgṛhya, punarupari A karṇṇikoparipīḍya bastāvauṣa K karṇṇikopari nipīḍya Hac nipīḍya bastāvHpc taditareṇa gṛhītvā dakṣi A bastāv Hac auṣadhamāsicyocchrāsyauṣadhānteauṣadhamāsicyocchrāsyauṣadhānteH ṇenāvasiñcet, tataḥ sūtreṇaivauṣadhānte A cāvavadhya mūtreṇaK​H dvistrirvā ''āveṣṭya badhnīyāt, atha dakṣiṇenottānena pāṇinā bastiṃ gṛhītvā vāmahastamadhyamāṅgulipradeśinībhyāṃ netram upasaṃgṛhyāṅguṣṭena A samyag baddhañK​H netradvāraṃ A cāturā yacāturāyacāturā yaK​H pidhāya, A ghṛtābhyaktanetrāgraṃH ghṛtābhyaktāgranetraṃ A ghṛtābhyaktaṃ netrāgraṃ K ghṛtābhyaktaghṛtābhyaktaK​H ghṛtāktamu A gudāyaK​H pādāya A praṇayed anutsṛjannanupṛṣṭhavaṃśamK​H prayacched anupṛṣṭhavaṃśaṃ A anusukhamK​H samamunmukha A ākarṇṇikamK​H mākarṇikaṃ A itiitiK​H netraṃ praṇidhatsveti brūyāt || A
cf. 1938 ed. 4.38.4
bastiṃ savye kare kṛtvā dakṣiṇena avapīḍayet |
ekenaiva ca pīḍena na drutan na vilambitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
savyeA​H savya K dakṣiṇenaH dakṣiṇenā A​K avapīḍayet | ekenaiva caavapīḍayet |
ekenaiva ca
H
vapīḍayet |
ekenaivāva
A
vapīḍayet |
ekenaiva ca
K
cf. 1938 ed. 4.38.5
tato netram apanīya triṃśan mātrāpīḍanakālād upetyottiṣṭhetyāturam brūyāt | utkuṭukobhavatasterāgamanāyeti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
netramK​H netra A apanīyaK​H mapanīya A triṃśan mātrāpīḍanakālād upetyottiṣṭhetyāturamtriṃśan mātrāpīḍanakālād upetyottiṣṭhetyāturamtriṃśan mātrāpīḍanakālād upetyottiṣṭhetyāturamK​H triṃśanmātrāḥ pīḍanakālād upekṣyottiṣṭhetyāturaṃ A brūyāt | utkuṭukobhavatasterāgamanāyetibrūyād utkuṭukobhavatasterāgamanāyetiK​H brūyāt | athāturam upaveśayed utkuṭukaṃ bastyāgamanārtham | nirūhapratyāgamanakālas tu muhūrto bhavati || A
cf. 1938 ed. 4.38.6
anena vidhinā dadyād bastiṃ bastiviśāradaḥ ||
dvitīyam vā tṛtīyam vā caturtham vā yathārthataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dadyād bastiṃK​H bastiṃ dadyādba A bastiviśāradaḥK​H stiviśāradaḥ | A
cf. 1938 ed. 4.38.7
samyaṅ nirūḍhaliṅge tu prāptabastin nivārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prāptabastinprāptabastiṃK​H prāote bastiṃ A nivārayetK​H nivārayet |
viśeṣāt sukumārāṇāṃ hīna eva kramo hitaḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.38.8
api hīnaṃ kramaṅ kuryān na ca kuryād atikramaṃ ||
viśeṣāt sukumārāṇāṃ hīna eva kramo hitaḥ
alpālpavego vinvāta hīnohīno nirūhaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viśeṣāt… eva om. A viśeṣāt… a om. Hac viśeṣāt… a om. Kac
hīnaṃK​H hīna A kuryān na cakuryān na caK​H kuryānna tu A kramoKpc​Hpc sya syā A hitaḥKpc​Hpc dbastir A alpālpavego

alpālpavego

alpālpavego
K​H
alpo 'lpavego A
vinvātavinvātaK​H om. A hīnohīnohīnohīnoK​H hīna A nirūhaṇaḥH malānilaḥ || A nirūhanaḥ | K
cf. 1938 ed. 4.38.8.1
mūrcchāśūlakaphaprāyo mahāvegātiśabditaḥ |
yasya mūtrapurīṣañ ca kaphavāyuś ca gacchati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… ya om. Hac
mūrcchāśūlakaphaprāyoKpc​Hpc om. Kac mahāvegātiśabditaḥKpc​Hpc om. Kac yasya
yasya
Kpc​H
om. Kac
mūtrapurīṣañ caKpc​H om. Kac kaphavāyuś caKpc​H om. Kac gacchatiKpc​H om. Kac
cf. 1938 ed. 4.38.8.2
krameṇa laghutā caiva sunirūhaḥ samānavaḥ |
sunirūḍhantato jantuṃ snātaṃ bhuktarasodanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… su om. Kac … su om. Hac
sunirūhaḥHpc suniraḍhaḥ Kpc
cf. 1938 ed. 4.38.8.3
yathoktena vidhānena yojayet snehabastinā |
tadahas tasya pavanād bhayam balavad iṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… ta om. Kac … ta om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.8.4
rasodanastena śastas tadahaś cānuvāsanaṃ |
paś cādagnibalam matvā pavanasya ca veṣṭitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
rasodanastenaH rasodanaṃstena K veṣṭitaṃH ceṣṭitaṃ | K
cf. 1938 ed. 4.38.8.5
annopastambhite kāṣṭhe snehabastirvvidhīyate || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehabastirvvidhīyateH snehabastir vidhīyate || ❈ || K oH om. K
cf. 1938 ed. 4.38.8.6
viviktatāmanastuṣṭi snigdhatā vyādhinigrahaḥ ||
āsthāpanasnehabastyoḥ samyagdāne tu lakṣaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
viviktatāmanastuṣṭiH viviktāmanastuṣṭi K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. durnirūḍhaḥ sa vijñeyo mūtrārtyarucijāḍyavān
| yānyeva prāṅmayoktāni liṅgānyativirecite ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tānyevātinirūḍhe 'pi vijñeyāni vipaścitā |
yasya krameṇa gacchanti viṭpittakaphavāyavaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. lāghavaṃ copajāyeta sunirūḍhaṃ tam ādiśet |
sunirūḍhaṃ tato jantuṃ snātavantaṃ tu bhojayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pittaśleṣmānilāviṣṭaṃ kṣīrayūṣarasaiḥ kramāt ||
sarvaṃ vā jāṅgalarasair bhojayed avikāribhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tribhāgahīnam ardhaṃ vā hīnamātram athāpi vā ||
yathāgnidoṣaṃ mātreyaṃ bhojanasya vidhīyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. anantaraṃ tato yuñjyād yathāsvaṃ snehabastinā ||
viviktatā manastuṣṭiḥ snigdhatā vyādhinigrahaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āsthāpanasnehabastyoḥ samyag dāne tu lakṣaṇam ||
tadahas tasya pavanād bhayaṃ balavad iṣyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rasaudanastena śastas tadahaś cānuvāsanam ||
paś cād agnibalaṃ matvā pavanasya ca ceṣṭitam ||
A
cf. 1938 ed. 4.38.17
anāyāntam muhūrttāt tu nirūhaṃ śodhanair haret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
anāyāntamanāyāntaṃanāyāntamK​H annopastambhite koṣṭhe snehabastir vidhīyate ||
anāyāntaṃ
A
cf. 1938 ed. 4.38.18
nirūhair eva matimān kṣāramūtrāmlasaṃyutaiḥ ||
viguṇānilaviṣṭabdhaś ciran tiṣṭhan nirūhaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nirūhairK​H tīkṣṇair nirūhair A evaK​H om. A matimān kṣāramūtrāmlasaṃyutaiḥA​H matimāṃ kṣāramūtrāṃmlasaṃyutaiḥ | K viguṇānilaviṣṭabdhaś
viguṇānilaviṣṭabdhaś

viguṇānilaviṣṭabdhaś
K​H

viguṇānilaviṣṭabdhaṃ
A
nirūhaṇaḥK​H nirūhaṇam || A
cf. 1938 ed. 4.38.19
śūlāratijvarāṭopāt maraṇam vā pravarttayet ||
na tu bhuktavate deyam āsthāpanam iti sthitiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śūlāratijvarāṭopāt maraṇam vāśūlāratijvarāṭopāt maraṇam vāH śūlāratijvarānāhān maraṇaṃ vā A śūlāratirjvarāṭopāt maraṇam vā K bhuktavateK​H bhuktavato A
cf. 1938 ed. 4.38.20
āmaṃ hi tad haredbhuktaṃ ccharddim vā janayed bhṛśaṃ ||
kopayet sarvvadoṣān vā tasmād dadyād anāsite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āmaṃ hiK​H om. A tad haredbhuktaṃtad haredbhuktaṃH vi A taddhared bhuktaṃ K ccharddim vācchardim vāK​H sūcikāṃ vā A janayed bhṛśaṃH janayecchardiṃ vā 'pi sudāruṇām || A janayed bhṛṣaṃ | K kopayet sarvvadoṣān vā
kopayet sarvadoṣān vā

kopayet sarvvadoṣān vā
A​H

kopayed sarvadoṣān vā
K
tasmād dadyād anāsitetasmād dadyād anāsiteK​H tasmād dadyād abhojine || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. jīrṇānnasyāśaye doṣāḥ puṃsaḥ pravyaktim āgatāḥ |.
niḥśeṣāḥ sukhamāyānti bhojanenāprapīḍitāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. navā''sthāpanavikṣiptam annam agniḥ pradhāvati |.
tasmād āsthāpanaṃ deyaṃ nirāhārāya jānatā ||
A
cf. 1938 ed. 4.38.23
āvasthikān kramān vāpi matvā kāryan nirūhaṇaṃ ||
malepahṛtadoṣāṇām balavattvanna vidyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āvasthikān kramān vāpiH āvasthikaṃ kramaṃ cāpi A āvasthikaṃ kramāṃ vāpi K matvāK​H buddhvā A malepahṛtadoṣāṇām
malepahṛtadoṣāṇām
H

male 'pakṛṣṭe doṣāṇāṃ
A

malepahṛte doṣāṇāṃ
K
balavattvannabalavattvaṃ nabalavattvannaA​H balavatva na K
cf. 1938 ed. 4.38.24
kṣīrāṇyamlāni mūtrāṇi snehāḥ kvāthā rasās tathā ||
lavaṇāni tathā kṣaudraṃ śatāhvā sarṣapā vacā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathāK​H phalaṃ A sarṣapāK​H sarṣapaṃ A
cf. 1938 ed. 4.38.25
kuṣṭan trikaṭakaṃ rāsnā saralā suradāru ca ||
rajane madhukaṃ hiṅgu elā saṃśodhanāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kuṣṭanH elā A kuṣṭhaṃ K trikaṭakaṃH trikaṭukaṃ A​K saralāK​H saralo A suradāru caK​H devadāru ca || A rajane
rajane

rajane
K​H

rajanī
A
elāK​H kuṣṭhaṃ A saṃśodhanāniA​H saṃśodhāṇāni K
cf. 1938 ed. 4.38.26
kaṭukāṃ śarkkarāṃ mustām uśīrañ candanaṃ śaṭhīṃ ||
mañjiṣṭhām madanañ caṇḍāṃ trāyamāṇāṃ rasāñjanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭukāṃK​H kaṭukā A śarkkarāṃśarkarāṃK​H śarkarā A mustāmmustāṃK​H mustam A śaṭhīṃK​H śaṭī || A mañjiṣṭhām
mañjiṣṭhāṃ

mañjiṣṭhām
K​H

mañjiṣṭhā
A
caṇḍāṃK​H caṇḍā A trāyamāṇāṃtrāyamāṇāṃK​H trāyamāṇā A
cf. 1938 ed. 4.38.27
bilvamadhyaṃ yavānīñ caphalinī śakrajā yavān ||
kākolī kṣīrakākolī jīvakarṣabhakau tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bilvamadhyaṃA​H bilvamadhya K yavānīñK​H yavānī A caphalinīca phalinīcaphalinīA​H ca phalinīṃ K yavān || kākolīyavān |
kākolī
yavān ||
kākolī
K​H
yavāḥ ||
kākolī
A
jīvakarṣabhakaujīvakarṣabhakauK​H jīvakarṣabhakā A tathāK​H vubhau || A
cf. 1938 ed. 4.38.28
medā caiva mahāmedā ṛddhi vṛddhir madhūlikā ||
nirūheṣu yathālābham eṣa varggo vidhīyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
medāK​H tathā bhedā A caivaH om. A jaiva K mahāmedāK​H mahābhedā A ṛddhiK​H ṛddhir A
cf. 1938 ed. 4.38.29
kvāthasya bhāgāś catvāraḥ snehabhāgaś ca pañcamaḥ ||
svasthe 'nile caturthas tu kupitenyataroṣṭamaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kvāthasyaK​H svasthe kvāthasya A bhāgāśK​H om. A snehabhāgaś caK​H bhāgāḥ snehasya A svasthe
svasthe
K​H

kruddhe
A
'nileA​H nile K caturthas tuA​H caturthastu K kupitenyataroṣṭamaḥK​H ṣaṣṭhaḥ pitte kaphe 'ṣṭamaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.38.30
sarvveṣu cāṣṭamo bhāgaḥ kalkānāṃlavaṇam punaḥ ||
kṣaudramūlaghṛtakṣīram amlamāṃsarasastathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣaudramūlaghṛtakṣīram
kṣaudramūlaghṛtakṣīram
H

kṣaudraṃ mūtraṃ phalaṃ kṣīra
A

kṣaudramūtraghṛtakṣīra
K
amlamāṃsarasastathāamlamāṃsarasastathāH mamlaṃ māṃsarasaṃ tathā || A mamvlamāṃsarasantathā | K
cf. 1938 ed. 4.38.31
yuktyā pradāpayed dhīmān nirūhe kalpanātviyaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pradāpayed dhīmānpradāpayed dhīmāṃK​H prakalpayed dhīmān A nirūheK​H nirū A kalpanātviyaṃK​H h kalpanā tviyam || A
cf. 1938 ed. 4.38.32
klakasnehakaṣāyāṇāṃ mavivekād bhiṣagvaraiḥ |
bastis tu kalpitaḥ proktas tasya dānaṃ yathārthavakṛt
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
klakasnehakaṣāyāṇāṃH kalkasnehakaṣāyāṇā A kalkasnehakaṣāyāṇām K mavivekād bhiṣagvaraiḥmavivekād bhiṣagvaraiḥH mavivekādbhiṣagvaraiḥ | A avivekād bhiṣagvaraiḥ | K bastis tu
bastis tu
K​H

basteḥ su
A
kalpitaḥK​H kalpanā A proktasK​H proktā A yathārthavakṛtyathārthavakṛtHpc yathārthakṛt yathārthakṛt ||yathārthakṛt |yathārthakṛt A​K​Hac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dattvā ''ādau saindhavasyākṣaṃ madhunaḥ prasṛtadvayam |
pātre talena mathnīyāttadvat snehaṃ śanaiḥ śanaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. samyak sumathite dadyāt phalakalkamataḥ param |
tato yathocitān kalkān bhāgaiḥ svaiḥ ślakṣṇapeṣitān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gambhīre bhājane 'nyasminmaśnīyāttaṃ khajena ca |
yathā vā sādhu manyeta na sāndro na tanuḥ samaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rasakṣīrāmlamūtrāṇāṃ doṣāvasthāmavekṣya tu |
kaṣāyaprasṛtān pañca supūtāṃs tatra dāpayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ata ūrdhvaṃ dvādaśaprasṛtān vakṣyāmaḥ | dattvā ''ādau saindhavasyākṣaṃ madhunaḥ prasṛtidvayam |
vinirmathya tato dadyāt snehasya prasṛtitrayam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ekībhūte tataḥ snehe kalkasya prasṛtiṃ kṣipet |
saṃmūrcchite kaṣāyaṃ tu catuḥprasṛtisaṃmitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vitarec ca tadāvāpamante dviprasṛtonmitam |
evaṃ prakalpito bastir dvādaśaprasṛto bhavet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. jyeṣṭhāyāḥ khalu mātrāyāḥ pramāṇamidamīritam |
apahrāse bhiṣak kuryāt tadvat prasṛtihāpanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathāvayo nirūhāṇāṃ kalpaneyamudāhṛtā |
saindhavādidravāntānāṃ siddhikāmair bhiṣagvaraiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ata ūrdhvaṃ pravakṣyante bastayo 'tra vibhāgaśaḥ |
yathādoṣaṃ prayuktā ye hanyurnānāvidhān gadān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śampākorubuvarṣābhūvājigandhāniśācchadaiḥ |
pañcamūlībalārāsnāguḍūcīsuradārubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kvathitaiḥ pālikair ebhir madanāṣṭakasaṃyutaiḥ |
kalkair māgadhikāmbhodahapuṣāmisisaindhavaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vatsāhvayapriyaṅgūgrāyaṣṭyāhvayarasāñjanaiḥ |
dadyādāsthāpanaṃ koṣṇaṃ kṣaudrādyair abhisaṃskṛtam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pṛṣṭhorutrikaśūlāśmaviṇmūtrānilasaṅginām |
grahaṇīmārutārśoghnaṃ raktamāṃsabalapradam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. guḍūcītriphalārāsnādaśamūlabalāpalaiḥ |
kvathitaiḥ ślakṣṇapiṣṭas tu priyaṅgughanasaindhavaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śatapuṣpāvacākṛṣṇāyavānīkuṣṭhabilvajaiḥ |
saguḍair akṣamātrais tu madanārdhapalānvitaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣaudratailaghṛtakṣīraśuktakāñjikamastubhiḥ |
samāloḍya ca mūtreṇa dadyādāsthāpanaṃ param ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tejovarṇabalotsāhavīryāgniprāṇavardhanam |
sarvamārutarogaghnaṃ vayaḥsthāpanam uttamam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kuśādipañcamūlābdatriphalotpalavāsakaiḥ |
sārivośīramañjiṣṭhārāsnāreṇuparūṣakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pālikaiḥ kvathitaiḥ samyag dravyair ebhiś ca peṣitaiḥ |
śṛṅgāṭakātmaguptebhakesarāgurucandanaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vidārīmisimañjiṣṭhāśyāmendrayavasindhujaiḥ |
phalapadmakayaṣṭyāhvaiḥ kṣaudrakṣīraghṛtāplutaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dattamāsthāpanaṃ śītamamlahīnais tathā dravaiḥ |
dāhāsṛgdarapittāsṛkpittagulmajvarāñjayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rodhracandanamañjiṣṭhārāsnānantābalardhibhiḥ |
sārivāvṛṣakāśmaryamedāmadhukapadmakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sthirāditṛṇamūlaiś ca kvāthaḥ karṣatrayonmitaiḥ |
piṣṭair jīvakakākolīyugardhimadhukotpalaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prapauṇḍarīkajīvantīmedāreṇuparūṣakaiḥ |
abhīrumisisindhūtthavatsakośīrapadmakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaseruśarkarāyuktaiḥ sarpirmadhupayaḥplutaiḥ |
dravais tīkṣṇāmlavarjyaiś ca datto bastiḥ suśītalaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gulmāsṛgdarahṛtpāṇḍurogān saviṣamajvarān |
asṛkpittātisārau ca hanyātpittakṛtān gadān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhadrānimbakulatthārkakośātakyamṛtāmaraiḥ |
sārivābṛhatīpāṭhāmūrvāragvadhavatsakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kvāthaḥ kalkas tu kartavyo vacāmadanasarṣapaiḥ |
saindhavāmarakuṣṭhailāpippalībilvanāgaraiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaṭutailamadhukṣāramūtratailāmlasaṃyutaiḥ |
kāryamāsthāpanaṃ tūrṇaṃ kāmalāpāṇḍumehinām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. medasvināmanagnīnāṃ kapharogāśanadviṣām |
galagaṇḍagaraglāniślīpadodararogiṇām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. daśamūlīniśābilvapaṭolatriphalāmaraiḥ |
kvathitaiḥ kalkapiṣṭais tu mustasaindhavadārubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pāṭhāmāgadhikendrāhvais tailakṣāramadhuplutaiḥ |
kuryād āsthāpanaṃ samyaṅmūtrāmlaphalayojitaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaphapāṇḍugadālasyamūtramārutasaṃginām |
āmāṭopāpacīśleṣmagulmakrimivikāriṇām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vṛṣāśmabhedavarṣābhūdhānyagandharvahastakaiḥ |
daśamūlabalāmūrvāyavakolaniśācchadaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kulatthabilvabhūnimbaiḥ kvāthitaiḥ palasaṃmitaiḥ |
kalkair madanayaṣṭyāhvaṣaḍgranthāmarasarṣapaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pippalīmūlasindhūtthayavānīmisivatsakaiḥ |
kṣaudrekṣukṣīragomūtrasarpistailarasāplutaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tūrṇamāsthāpanaṃ kāryaṃ saṃsṛṣṭabahurogiṇām |
gṛdhrasīśarkarāṣṭhīlātūnīgulmagadāpaham ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rāsnāragvadhavarṣābhūkaṭukośīravāridaiḥ |
trāyamāṇāmṛtāraktāpañcamūlībibhītakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sabalaiḥ pālikaiḥ kvāthaḥ kalkas tu madanānvitaiḥ |
yaṣṭyāhvamisisindhūtthaphalinīndrayavāhvayaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rasāñjanarasakṣaudradrākṣāsauvīrasaṃyutaiḥ |
yukto bastiḥ sukhoṣṇo 'yaṃ māṃsaśukrabalaujasām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āyuṣo 'gneś ca saṃskartā hanti cāśu gadānimān |
gulmāsṛgdaravīsarpamūtrakṛcchrakṣatakṣayān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. viṣamajvaramarśāsi grahaṇīṃ vātakuṇḍalīm |
jānujaṅghāśirobastigrahodāvartamārutān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātāsṛkśarkarāṣṭhīlākukṣiśūlodarārucīḥ |
raktapittakaphonmādapramehādhmānahṛdgrahān ||
A
cf. 1938 ed. 4.38.77
vātaghnauṣadhaniḥkvāthāḥ saindhavatrivṛtā yutāḥ |
sāmlāḥ sukhoṣṇā deyāḥ syur bbastayaḥ kupitenile ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātaghnauṣadhaniḥkvāthāḥvātaghnauṣadhaniḥkvāthāḥK​H vātaghnauṣadhaniṣkvāthāḥ A sāmlāḥ
sāmlāḥ
A​H

sāmvlāḥ
K
deyāḥ syurH yojyāḥ syur A deyā syur K kupitenilekupitenilekupitenileK​H kupite 'nile || A
cf. 1938 ed. 4.38.78
nyagrodhādigaṇaḥ kvāthāḥ kākolyādi samāyutā |
vidheyā bastayaḥ pitte sakṣaudraghṛtaśarkkarāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nyagrodhādigaṇaḥK​H nyagrodhādigaṇa A sakṣaudraghṛtaśarkkarāḥsakṣaudraghṛtaśarkarāḥK​H sasarpiṣkāḥ saśarkarāḥ || A
cf. 1938 ed. 4.38.79
āragvadhagaṇakvāthāḥ pippalyādi samāyutāḥ |
sakṣaudramūtrā deyāḥ syur bbastayaḥ kupite kaphe ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āragvadhagaṇakvāthāḥK​H āragvadhādiniṣkvāthāḥ A sakṣaudramūtrā
sakṣaudramūtrā
A​H

sakṣaudramūtra
K
deyāḥ syurA​H deyā syu K
cf. 1938 ed. 4.38.80
śarkkarekṣurasakṣīraghṛtayuktāḥ suśītalāḥ |
kṣīravṛkṣakaṣāyādyāḥ bastayaḥ śoṇite hitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīravṛkṣakaṣāyādyāḥ
kṣīravṛkṣakaṣāyādyāḥ
H

kṣīravṛkṣakaṣāyāḍhyā
A

kṣāravṛkṣakaṣāyādyā
K
cf. 1938 ed. 4.38.81
śodhanadravyaniḥkvāthās tatkalkasnehasaṃyutāḥ |
khajena mathitā deyā bastayaḥ śodhane matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śodhanadravyaniḥkvāthāsśodhanadravyaniḥkvāthāsK​H śodhanadravyaniṣkvāthā A tatkalkasnehasaṃyutāḥtatkalkasnehasaṃyutāḥK​H statkalkasnehasaindhavaiḥ |
yuktāḥ
A
mathitāK​H mathita A deyāK​H om. A śodhaneK​H śodhanāḥ A matāḥK​H smṛtāḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. triphalākvāthagomūtrakṣaudrakṣārasamāyutāḥ |
ūṣakādipratīvāpā bastayo lekhanāḥ smṛtāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bṛṃhaṇadravyaniṣkvāthāḥ kalkair madhurakair yutāḥ |
sarpirmāṃsarasopetā bastayo bṛṃhaṇāḥ smṛtāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. caṭakāṇḍoccaṭākvāthāḥ sakṣīraghṛtaśarkarāḥ |
ātmaguptāphalāvāpāḥ smṛtā vājīkarā nṛṇām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. badaryairāvatīśeluśālmalīdhanvanāṅkurāḥ |
kṣīrasiddhāḥ kṣaudrayutāḥ sāsrāḥ picchilasaṃjñitāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vārāhamāhiṣaurabhrabaiḍālaiṇeyakaukkuṭam |
sadyaskamasṛgājaṃ vā deyaṃ picchilabastiṣu ||
A
cf. 1938 ed. 4.38.87
priyaṃgvādigaṇakvāthāḥ piṣṭāmbasṣṭādisaṃyutāḥ |
sakṣaudrāḥ saghṛtāś cāpi bastayo grāhiṇo matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
priyaṃgvādigaṇakvāthāḥK​H priyaṅgvādigaṇakvāthā A piṣṭāmbasṣṭādisaṃyutāḥH ambaṣṭhādyena saṃyutāḥ | A piṣṭām baṣṭādi saṃyutāḥ | K cāpiK​H cai A bastayoK​H va A matāḥK​H bastayaḥ smṛtāḥ || A
cf. 1938 ed. 4.38.87.1
triphalākalkagomūtrakṣaudrakṣārasamanvitāḥ |
ūṣakādisamāvāpā bastayo lekhanā matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.38.87.2
bṛṃhaṇadravyaniḥkvāthāḥkalkair mmadhurasaṃyutāḥ |
sarppir mmāṃsarasopetā bastayo bṛṃhaṇā matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bṛṃhaṇadravyaniḥkvāthāḥkalkairbṛṃhaṇadravyaniḥkvāthāḥkalkairH bṛṅhaṇadravyaniḥkvāthāḥ kalkair K
cf. 1938 ed. 4.38.87.3
caṭakāṇḍoccaṭakvāthāḥ sakṣīraghṛtaśarkkarāḥ |
ātmaguptaphalāvāpāḥ smṛtā vyājīkarā nṛṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.38.87.4
badaryairāvatīśelū śālmalī dhanvanāṅkurāḥ |
kṣīrasiddhās tu śītāsṛk saṃyuktaḥ picchilā matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.38.88
eteṣveva ca yogeṣu snehaḥ siddhāḥ pṛthak pṛthak |
tatkarmmasādhanā vaidyair vvidheyā snehabastiṣu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
eteṣveva caK​H eteṣv eva ca A snehaḥK​H snehāḥ A pṛthak pṛthak | tatkarmmasādhanāpṛthak pṛthak |
tatkarmasādhanā
pṛthak pṛthak |
tatkarmmasādhanā
K​H
pṛthak pṛthak |
samasteṣv athavā
A
vaidyairK​H samya A vvidheyāvidheyāK​H gvidheyāḥ A snehabastiṣuK​H snehabastayaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.38.89
vandhyānāṃ śatapākeśo śodhitānāṃ yathākramaṃ |
balātelaina deyāḥ syur bbastayas traivṛtena vā || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śatapākeśoK​H śatapākena A balātelaina
balātelaina
H

balātailena
A​K
deyāḥ syurA​H deyā syur K bbastayasbastayasK​H bastaya A traivṛtena vāK​H straivṛtena ca || A oH om. A​K
cf. 1938 ed. 4.38.89.1
siddhān ataḥ pravakṣyāmi bastīn nānāgadāpahān |
daśamūlājamāṃsasya kvāthamaṣṭāṃśaśeṣitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siddhān ataḥHpc om. Hac pravakṣyāmiHpc om. Hac bastīnHpc om. Hac nānāgadāpahānHpc om. Hac daśamūlājamāṃsasya
daśamūlājamāṃsasya
Hpc
om. Hac
kvāthamaṣṭāṃśaśeṣitaṃHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.2
siddhān ataḥ pravakṣyāmi bastīn nānāgadāpahān |
daśamūlājamāṃsasya kvāthamaṣṭāṃśaśeṣitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siddhān ataḥHpc om. Hac pravakṣyāmiHpc om. Hac bastīnHpc om. Hac nānāgadāpahānHpc om. Hac daśamūlājamāṃsasya
daśamūlājamāṃsasya
Hpc
om. Hac
kvāthamaṣṭāṃśaśeṣitaṃHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.3
phalaṃ saindhavam amlañ ca saṃyojya khajamūrcchitaṃ |
sukhoṣṇam vātarogaghnam balavarṇṇakaramparaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalaṃHpc om. Hac saindhavamHpc om. Hac amlañ caHpc om. Hac saṃyojyaHpc om. Hac khajamūrcchitaṃkhajamūrcchitaṃHpc om. Hac sukhoṣṇam
sukhoṣṇam
Hpc
om. Hac
vātarogaghnamHpc om. Hac balavarṇṇakaramparaṃHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.4
bastirnniratyayamimaṃ vidadhyād daśamūlikaṃ |
trāyamāṇāpaṭolañ ca pañcamūlatrikaṇṭake ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastirnniratyayamimaṃHpc om. Hac vidadhyād daśamūlikaṃvidadhyād daśamūlikaṃHpc om. Hac trāyamāṇāpaṭolañ ca
trāyamāṇāpaṭolañ ca
Hpc
om. Hac
pañcamūlatrikaṇṭakeHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.5
balāyavaiś ca niḥkvāthya pādaśeṣañjalāḍhakaṃ |
chāgamāṃsarasārddhena yojitam vipacet punaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
balāyavaiś cabalāyavaiś caHpc om. Hac niḥkvāthyaHpc om. Hac pādaśeṣañjalāḍhakaṃHpc om. Hac chāgamāṃsarasārddhena
chāgamāṃsarasārddhena
Hpc
om. Hac
yojitamHpc om. Hac vipacet punaḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.6
prasthaśeṣan tataḥ piṣṭaiḥ kāntākṛṣṇādyanair yutaṃ |
sarppistailasamākṣīrasaindhavair mmadanena ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
prasthaśeṣanprasthaśeṣanHpc om. Hac tataḥHpc om. Hac piṣṭaiḥHpc om. Hac kāntākṛṣṇādyanairHpc om. Hac yutaṃHpc om. Hac sarppistailasamākṣīrasaindhavair
sarppistailasamākṣīrasaindhavair
Hpc
om. Hac
mmadanenaHpc om. Hac caHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.7
cakṣuṣyan dīpanam bastin dadyāt māṃsabalapradaṃ |
eraṇḍan triphalāṃmūlād bṛhatyau pragrahaṃ sthire ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cakṣuṣyanHpc om. Hac dīpanamHpc om. Hac bastinHpc om. Hac dadyāt māṃsabalapradaṃHpc om. Hac eraṇḍan
eraṇḍan
Hpc
om. Hac
triphalāṃmūlād bṛhatyautriphalāṃmūlād bṛhatyauHpc om. Hac pragrahaṃHpc om. Hac sthireHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.8
aśvagandhāmṛtā gandhā palāśāsuradāru ca |
rāsnā punarnnavabalāśvadaṃṣṭrā capalonmitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aśvagandhāmṛtāHpc om. Hac gandhāHpc om. Hac palāśāsuradāru capalāśāsuradāru caHpc om. Hac rāsnā
rāsnā
Hpc
om. Hac
punarnnavabalāśvadaṃṣṭrāHpc om. Hac capalonmitāḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.9
paktvā jalāḍhakaṃ cāmladvyāḍhake pādaśoṣite |
piṣṭaiḥ śatāhvāhapuṣā kāntā kṛṣṇā rasāñjanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
paktvāHpc om. Hac jalāḍhakaṃHpc om. Hac cāmladvyāḍhakeHpc om. Hac pādaśoṣitepādaśoṣiteHpc om. Hac piṣṭaiḥ
piṣṭaiḥ
Hpc
om. Hac
śatāhvāhapuṣāHpc om. Hac kāntāHpc om. Hac kṛṣṇāHpc om. Hac rasāñjanaiḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.10
mustendrayavaṣaḍgranthā madhukaiś cākṣabhāgikaiḥ |
sasaindhavaghṛtakṣaudratailamūtraiś ca yojitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mustendrayavaṣaḍgranthāHpc om. Hac madhukaiśHpc om. Hac cākṣabhāgikaiḥHpc om. Hac sasaindhavaghṛtakṣaudratailamūtraiś ca
sasaindhavaghṛtakṣaudratailamūtraiś ca
Hpc
om. Hac
yojitaḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.11
sandhyasthipārśvajaṃghoru pādapṛṣṭhatrikāśritaṃ |
śūlaṃ kaphāvṛtam vātaviṇmūtragrahaṇaṃ saruk ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sandhyasthipārśvajaṃghorusandhyasthipārśvajaṃghoruHpc om. Hac pādapṛṣṭhatrikāśritaṃHpc om. Hac śūlaṃ
śūlaṃ
Hpc
om. Hac
kaphāvṛtamHpc om. Hac vātaviṇmūtragrahaṇaṃHpc om. Hac sarukHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.12
aśmarīśarkkarādhmānagrahaṇyarśogadān api |
eraṇḍādirayaṃ hanyād bastilekhanadīpanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
aśmarīśarkkarādhmānagrahaṇyarśogadān apiHpc om. Hac eraṇḍādirayaṃ
eraṇḍādirayaṃ
Hpc
om. Hac
hanyād bastilekhanadīpanaḥhanyād bastilekhanadīpanaḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.13
mustā pāṭhāmṛtātiktā balā rāsnā punarnnavā |
mañjiṣṭhāragvadhośīra trāyamāṇākṣagokṣurān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mustāHpc om. Hac pāṭhāmṛtātiktāHpc om. Hac balāHpc om. Hac rāsnāHpc om. Hac punarnnavāpunarnnavā |Hpc om. Hac mañjiṣṭhāragvadhośīra
mañjiṣṭhāragvadhośīra
Hpc
om. Hac
trāyamāṇākṣagokṣurānHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.14
sahālpapañcamūlena palikāṃ madanāṣṭakāṃ |
jaladroṇe pacet kvātham pādaśeṣam punaḥ pacet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sahālpapañcamūlenaHpc om. Hac palikāṃHpc om. Hac madanāṣṭakāṃmadanāṣṭakāṃHpc om. Hac jaladroṇe
jaladroṇe
Hpc
om. Hac
pacet kvāthamHpc om. Hac pādaśeṣamHpc om. Hac punaḥHpc om. Hac pacetHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.15
kṣīraprasthena saṃyuktaṃ kṣīrapiṣṭam pariśrutaṃ |
jaṅgalānurasotpādaḥ sarppiṣo madanas tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kṣīraprasthenakṣīraprasthenaHpc om. Hac saṃyuktaṃHpc om. Hac kṣīrapiṣṭamHpc om. Hac pariśrutaṃHpc om. Hac jaṅgalānurasotpādaḥ
jaṅgalānurasotpādaḥ
Hpc
om. Hac
sarppiṣoHpc om. Hac madanasHpc om. Hac tathāHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.16
śatāhvāphalinīyaṣṭīvatsakaiḥ sarasāñjanaiḥ |
kārṣikaiḥ saindhavayutaiḥ kalkair bbastiḥ suyojitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śatāhvāphalinīyaṣṭīvatsakaiḥśatāhvāphalinīyaṣṭīvatsakaiḥHpc om. Hac sarasāñjanaiḥHpc om. Hac kārṣikaiḥ
kārṣikaiḥ
Hpc
om. Hac
saindhavayutaiḥsaindhavayutaiḥHpc om. Hac kalkairHpc om. Hac bbastiḥHpc om. Hac suyojitaḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.17
vātāsṛkmohaśophārśo gulmamūtravibandhanut |
visarppajvaraviḍbhaṅga raktapittavināśanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vātāsṛkmohaśophārśoHpc om. Hac gulmamūtravibandhanut | visarppajvaraviḍbhaṅgagulmamūtravibandhanut |
visarppajvaraviḍbhaṅga
Hpc
om. Hac
raktapittavināśanaḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.89.20
valyaḥ sandīpanovṛṣyaś cakṣuṣyaḥ śūlanāśanaḥ |
yāyanānānayaṃ rājā bastimustādiko mataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valyaḥHpc om. Hac sandīpanovṛṣyaśsandīpanovṛṣyaśHpc om. Hac cakṣuṣyaḥcakṣuṣyaḥHpc om. Hac śūlanāśanaḥHpc om. Hac yāyanānānayaṃ
yāyanānānayaṃ
Hpc
om. Hac
rājāHpc om. Hac bastimustādikoHpc om. Hac mataḥHpc om. Hac
cf. 1938 ed. 4.38.90
narasyottamasatvasya tīkṣṇaṃ bastīn pradāpayet |
madhyam madhyamasatvasya hīnasatvasya vā mṛduṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastīn pradāpayet | madhyambastīn pradāpayet |
madhyam
H
bastiṃ nidhāpayet |
madhya
A
bastīṃ pradāpayet |
madhyaṃ
K
madhyamasatvasyaK​H maṃ madhyasattvasya A hīnasatvasya vāhīnasatvasya vāK​H viparītasya vai A
cf. 1938 ed. 4.38.91
evaṅ kālam balandoṣam vikārañ ca vikāravit |
bastidravyabalañ caiva vīkṣya bastim prayojayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastimbastiṃK​H bastī A prayojayetK​H n prayojayet || A
cf. 1938 ed. 4.38.92
dadyādutkleśanaṃ pūrvvam madhye doṣaharaṃ punaḥ |
paś cāt saṃśamanīyañ ca bastiṃ bastiviśāradaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dadyādutkleśanaṃA​H dadyād utkleśanaṃ K bastiṃK​H dadyā A bastiviśāradaḥK​H dbastiṃ vicakṣaṇaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. eraṇḍabījaṃ madhukaṃ pippalī saindhavaṃ vacā |
hapuṣāphalakalkaś ca bastir utkleśanaḥ smṛtaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śatāhvā madhukaṃ bījaṃ kauṭajaṃ phalam eva ca |
sakāñjikaḥ sagomūtro bastir doṣaharaḥ smṛtaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. priyaṅgurmadhukaṃ mustā tathaiva ca rasāñjanam |
sakṣīraḥ śasyate bastir doṣāṇāṃ śamanaḥ paraḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.38.96
|| nṛpāṇāṃ tat samānānāṃ tathā vasumatām api |
nārīṇāṃ sukumārāṇān tathaiva śiśuvṛddhayoḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tat samānānāṃtatsamānānāṃA​H tatsamāṇānāṃ K vasumatāmH sumahatām A vasumatā K apiA​H mapiḥ | K tathaivaK​H om. A śiśuvṛddhayoḥśiśuvṛddhayoḥK​H śiśusthavirayor api || A
cf. 1938 ed. 4.38.97
doṣanirharaṇārthāya balavarṇṇodayāya ca |
samāsenopadekṣyāmi vidhānam mādhutailikaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhānamvidhānaṃA​H vidhāṇaṃ K
cf. 1938 ed. 4.38.98
yānastrīpānabhojyeṣu parihāro na rocyate |
phalañ ca vipulan dṛṣṭaṃ vyāpadañ cāpy asambhavaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yānastrīpānabhojyeṣuH yānastrībhojyapāneṣu A yānastrīpāṇabhojyeṣu K parihāro naparihāro naK​H niyamaś cātra A rocyateK​H nocyate | A vyāpadañK​H vyāpadāṃ A
cf. 1938 ed. 4.38.99
yadicchati tadaiveṣa nirūhakramam arhati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yadicchatiK​H yojyastvataḥ sukhenaiva nirūhakramamicchatā |
yadecchati
A
tadaiveṣaK​H tadaivaiṣa A nirūhakramamK​H prayo A arhatiK​H ktavyo vipaścitā || A
cf. 1938 ed. 4.38.100
madhutaile same syātāṃ kvāthaścairaṇḍamūlajaḥ ||
karṣaś ca śatapuṣpāṇān tato 'rddhaṃ saindhavasya ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kvāthaścairaṇḍamūlajaḥH kvāthaś cair aṇḍamūlajaḥ | A kvāthaś cairaṇḍamūlajaḥ | K karṣaś ca
karṣaś ca

karṣaś ca
K​H

palārdhaṃ
A
śatapuṣpāṇānśatapuṣpāṇāṃK​H śatapuṣpāyā A tatoH stato A tato K 'rddhaṃ'rdhaṃA​H rdhaṃ K
cf. 1938 ed. 4.38.101
phalanaikena saṃyuktaḥ khajena suviloḍitaḥ ||
deyaḥ sukhoṣṇo bhiṣajā mādhutailikasaṃyutaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
phalanaikenaphalanaikenaH phalenaikena A​K saṃyuktaḥA​H saṃyuktaṛ K suviloḍitaḥsuviloḍitaḥK​H ca viloḍitaḥ | A mādhutailikasaṃyutaḥK​H mādhutailikasaṃjñitaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.38.102
vacā madhu ca tailañ ca kvāthaḥ sacasasaindhavaḥ ||
phalapippalisaṃyukte vastir yuktarathaḥ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhu camadhu caK​H madhuka A sacasasaindhavaḥsacasasaindhavaḥK​H sarasasaindhavaḥ | A phalapippalisaṃyukte
phalapippalisaṃyukte

phalapippalisaṃyukte
K​H
pippalīphalasaṃyukto A
vastirH bastir A​K
cf. 1938 ed. 4.38.103
suradāru vacā rāsnā śatapuṣpā tathaiva ca ||
hiṃgusaindhavasaṃyuktobastirddoṣaharaḥ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vacāK​H varā A tathaiva caK​H vacā madhu | A hiṃgusaindhavasaṃyuktobastirddoṣaharaḥ
hiṃgusaindhavasaṃyuktobastirddoṣaharaḥ
H
hiṅgusaindhavasaṃyukto bastir doṣaharaḥ
hiṅgusaindhavasaṃyukto bastir doṣaharaḥ

hiṃgusaindhavasaṃyukto bastir doṣaharaḥ
A​K
cf. 1938 ed. 4.38.104
pañcamūlīkaṣāyantu tailam māgadhikā madhuḥ ||
bastireṣa vidhātavyaḥ saśatāhvaḥ sasaindhavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pañcamūlīkaṣāyantuH pañcamūlīkaṣāyaṃ ca A pañcamūlīkaṣāyāntu K madhuḥK​H madhu | A bastireṣa
bastireṣa
K​H

bastir eṣa
A
cf. 1938 ed. 4.38.105
yavakolakulatthānāṃ kvātho māgadhikāyutaḥ ||
sasaindhavaḥ samadhukaḥ siddhabastir iti smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
māgadhikāyutaḥmāgadhikāyutaḥK​H māgadhikā madhu | A samadhukaḥK​H sayaṣṭyāhvaḥ A siddhabastirA​H siddhabasti K itiA​H riti K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mustāpāṭhāmṛtātiktābalārāsnāpunarnavāḥ |
mañjiṣṭhāragvadhośīratrāyamāṇākhyagokṣurān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pālikān pañcamūlālpasahitānmadanāṣṭakam |
jalāḍhake pacet kvāthaṃ pādaśeṣaṃ punaḥ pacet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīrārdhāḍhakasaṃyuktamākṣīrāt suparisrutam |
apadena jāṅgalarasastatahā madhughṛtaṃ samam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śatāhvāphalinīyaṣṭīvatsakaiḥ sarasāñjanaiḥ |
kārṣikaiḥ saindhavonmiśraiḥ kalkair bastiḥ prayojitaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vātāsṛṅmehaśophārśogulmamūtravibandhanut |
visarpajvaraviḍbhaṅgaraktapittavināśanaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. balyaḥ saṃjīvano vṛṣyaś cakṣuṣyaḥ śūlanāśanaḥ |
yāpanānāmayaṃ rājā bastir mustādiko mataḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.38.112
avekṣya bheṣajam buddhyā vikārañ ca vikāravit ||
bījenānena matimān kuryād bastiśatānyapi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
matimān kuryād bastiśatānyapiH śāstrajñaḥ kuryād bastiśatāny api || A matimāṃ kuryād bastiśatānyapi | K
cf. 1938 ed. 4.38.113
ajīrṇṇena prayuñjīta divāsvapnañ ca varjjayet ||
āhārañ cārikaṃ śeṣam anyat kāmaṃ samācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
varjjayet || āhārañvarjayet |
āhārañ
varjjayet ||
āhārañ
K​H
varjayet |
āhārā
A
śeṣamK​H śeṣa A anyat kāmaṃK​H manyat kāmaṃ A
cf. 1938 ed. 4.38.114
yasmāt madhu ca tailañ ca prādhānyenātra varttate ||
mādhutailika ity eṣa saṃjñito basticintakaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
yasmāt madhu caK​H yasmānmadhu ca A prādhānyenātraK​H prādhānyena pra A varttateK​H dīyate | A ityA​K i H eṣaK evaṃ bhiṣagbhir bastir ucyate || A tyeṣa H saṃjñitoK​H om. A basticintakaiḥK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.38.115
ratheṣv api ca yukteṣu hastyaśve vāpi kalpite ||
yasmānna pratiṣiddheyamato yuktarathaḥ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāpiH cāpi A​K pratiṣiddheyamatopratiṣiddheyamatoK​H pratiṣiddho 'yamato A
cf. 1938 ed. 4.38.116
bastau yuktarathe yasmād dhruvāsiddhiḥ prakīrttitāḥ ||
siddhabastiriti proktā munibhir nnaigamaiṣibhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
riti… nnaigamaiṣibhiḥ om. A
bastauK​H balopaca A yuktaratheH yavarṇānāṃ A yuktarathai K yasmād dhruvāsiddhiḥK yasmād vyādhiśatasya ca |
bhavaty etena siddhis
A
yasmāddhruvāsiddhiḥ H
prakīrttitāḥK​H tu A siddhabastiriti
siddhabafolio 139vstiriti

siddhabastiriti
K​H
siddhabastir A
cf. 1938 ed. 4.38.117
sukhinām alpadoṣāṇān nityasnigdhāś ca ye narāḥ ||
mṛdukoṣṭhāś ca ye teṣāṃ vidheyā mādhutailikaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhināmK​H sukhinā A alpadoṣāṇānalpadoṣāṇāṃK​H malpadoṣāṇāṃ A nityasnigdhāś ca yeH nityaṃ snigdhāś ca ye A nity asnigdhāś ca ye K mādhutailikaḥK​H mādhutailikāḥ || A
cf. 1938 ed. 4.38.118
mṛdutvāt pādahīnatvād akṛtsnavidhisevanāt ||
ekabastipradānāc ca siddhabastiṣv ayantra ṇeti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
siddhabastiṣvK​H siddhabasti A ayantraK​H ṣvayantra A ṇetiK​H ṇā || A
|| cikitsāsthānam aṣṭatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| cikitsāsthānamH iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne nirūhakramacikitsitaṃ nā A cilahrā || ❈ || K aṣṭatriṃśattamoH māṣṭatriṃśo A om. K 'dhyāyaḥA​H om. K

[Adhyāya 39]

cf. 1938 ed. 4.39.1
athāta āturopadravakitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
āturopadravakitsitaṃāturopadravacikitsitaṃāturopadravacikitsitamem. āturopadravacikitsitaṃāturopadravacikitsitaṃāturopadravacikitsitam A​K​H vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.39.3
snehapīsya vāntasya viriktasyāśrutāsṛjaḥ |
nirūḍhasya ca kāyāgnir mando bhavati dehinaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehapīsyasnehapīḍasyasnehapīḍasyaem. snehapītasya A snehapīḍasyasnehapīḍasyasnehapīḍasya K​H viriktasyāśrutāsṛjaḥK​H viriktasya srutāsṛjaḥ | A kāyāgnirA​K kāyāgniṃ H
cf. 1938 ed. 4.39.4
so nnair atyarthagurubhir upayuktaiḥ praśāmyati |
alpo mahadbhir bahudhā chādite gnir ivendhanaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
so nnairK​H so 'gnair A bahudhāK bahubhiś A vvasudhā H chāditeK chādito A cchādite H gnirK 'gnir A​H
cf. 1938 ed. 4.39.5
sa cālpair laghubhiś cānnair upayuktair vivardhate |
kāṣṭhair aṇubhir alpaiś ca sandhukṣita ivānalaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.39.6
hṛtadoṣapramāṇena sa cāhāravidhiḥ smṛtaḥ |
trīṇi cātra pramāṇāni prastho rdhāḍhakam āḍhakam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cāhāravidhiḥK​H dāhāravidhiḥ A rdhāḍhakam'rddhāḍhakamK 'rdhāḍhakam'rddhāḍhakam A​H
cf. 1938 ed. 4.39.7
tatrāvaraṃ prasthamātraṃ dve śeṣe madhyamottame |
prasthe tv eke gate deyā yavāgūsvalpatāṇḍulā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tv eketv ek etv ekeKpc​H pari A tv eko Kac gateK​H srute A yavāgūsvalpatāṇḍulāK yavāgūḥ khalpataṇḍulā || A yavāgūsvalpataṇḍulā || H
cf. 1938 ed. 4.39.8
dve caivārdhāḍhake deye tisraś cāpy āḍhake gate |
vilepīmucitādbhaktāc caturthāṃśakṛtām bhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vilepīmucitādbhaktāc caturthāṃśakṛtām
vilepīmucitādbhaktāc caturthāṃśakṛtāṃ

vilepīmucitādbhaktāc caturthāṃśakṛtām

vilepīmuci tā3dbha𑑎ktāc caturthāṃśakṛtām
A​K​Hpc

vilepīmucirā dbha𑑎ktāc caturthāṃśakṛtām
Hac
bhiṣakK​H tataḥ || A
dadyāt klinnan tataḥ paścāt mudgayūṣeṇa bhojanaṃ |
tribhāgakalitaṃ samyag akṛtenārddhasammitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dadyāt klinnanK​H dadyād ukte A tataḥK​H na vi A paścāt mudgayūṣeṇaem. dhinā klinnasikthāma A paścāt mudgayūṣeto K paś cāt mudgayūṣeṇa H bhojanaṃK​H picchilām | A tribhāgakalitaṃ
tribhāgakalitaṃ
Kpc​H

agnigdhalavaṇaṃ svacchamudgayūṣayutaṃ
A

arddhāṃśam ucitād bhaktā
Kac
samyag akṛtenārddhasammitaṃsamyag akṛtenārddhasammitamKpc​H tataḥ || A d akṛtākhyena buddhimāṃ | Kac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. aṃśadvayapramāṇena dadyāt susvinnam odanam | A arddhāṃśam ucitād bhaktād akṛtākhyena buddhimān || H
cf. 1938 ed. 4.39.10b
tatas tu kṛtasaṃjñena hṛdyenendriyabodhinā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.39.11
trīn aṅśād vitare bhoktum āturāyonaṃ prati |
tato yathocitaṃ bhaktaṃ bhoktum asmai vicakṣaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trīn aṅśād vitare bhoktumtrīn aṅśād vitare bhoktumK trīn aṃśān vitared bhoktum A trīn aṃśād vitared bhoktuṃmtrīn aṃśād vitared bhoktum Hac​Hpc āturāyonaṃāturāyodanaṃāturāyodanamem. āturāyaudanaṃ A āturāyodanaṃāturāyodanaṃāturāyodanam K​H pratiK​H mṛdu | A
cf. 1938 ed. 4.39.12
lāvainahariṇādīnāṃ rasair dadyāt susaṃskṛtaiḥ |
hīnamadhyottameṣv eṣu virekeṣu prakīrttitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
lāvainahariṇādīnāṃK lāvaiṇahariṇādīnāṃ A​H
cf. 1938 ed. 4.39.13a
ekadvitriguṇaḥ samyag āhārasya kramo hitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
hitaḥK​H tv ayam | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kaphapittādhikān madyanity ān hīnaviśodhitān || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. peyā 'bhiṣyandayet teṣāṃ tarpaṇādikramo hitaḥ | A
cf. 1938 ed. 4.39.14b
vedanālābhaniyam aśokavaicityahetubhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vedanālābhaniyam aśokavaicityahetubhiḥvedanālābhaniyamaśokavaicittyahetubhiḥ ||vedanālābhaniyamaśokavaicityahetubhiḥ |vedanālābhaniyamaśokavaicityahetubhiḥ |em. vedanālābhaniyamaśokavaicittyahetubhiḥ vedanālābhaniyamaśokavaicittyahetubhiḥ ||vedanālābhaniyamaśokavaicityahetubhiḥ |vedanālābhaniyamaśokavaicityahetubhiḥ | A​K​H
cf. 1938 ed. 4.39.15
narān upoṣitaṃś cāpi viriktavad upācaret |
āḍhakārdhāḍhakaprasthasaṃkhyā hy eṣā virecane |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
narān upoṣitaṃśnarān upoṣitām̐śK narān upoṣitāṃśnarān upoṣitām̐ś A​H
cf. 1938 ed. 4.39.16
śleṣmānto hi virekaḥ syād etad icchanti kecanaḥ |
eko virekaḥ śleṣmānto na dvitīyaḥ kadācanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śleṣmānto hiK​H śleṣmāntatvā A virekaḥK​H d vireka A syād etad icchantiK​H sya na tām icchati A kecanaḥkecanaḥkecanaK​H tadvidaḥ | A kadācanaḥkadācanaḥK 'sti kaś cana || A kadācana || H
cf. 1938 ed. 4.39.17
balaṃ yat trividhaṃ proktam atas tatra kramas tridhā |
tatrānukramam ekan tu balasthe sakṛd ācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atasA​K matas H tatrānukramam
tatrānukramam
K​H

tatrānukrama
A
ekan tuK​H mekaṃ tu A balastheK​H balasthaḥ A sakṛd ācaretK​H sakṛdācaret || A
cf. 1938 ed. 4.39.18
madhyame dvau kramau kuryāt trīn vārān durbale tathā |
kecid evaṃ kramaṃ prāhur mandamadhyottamāgniṣu
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
madhyame dvauK​H dvirācarenmadhya A kramaukra𑑎mauK​H om. A kuryāt trīn vārānK​H balastrīn vārān A durbaledurbbaleK​H durbalas A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. saṃsargeṇa vivṛddhe 'gnau doṣakopabhayādbhajet |
prāk svādutiktau snigdhāmlalavaṇān kaṭukaṃ tataḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. svādvamlalavaṇān bhūyaḥ svādutiktāvataḥ param |
snigdharūkṣān rasāṃś caiva vyatyāsāt svasthavattataḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.39.21
kevalaṃ snehapītto vā vānto yaś cāpi kevalaṃ |
sa saptarātraṃ manujo bhuñjīta laghu bhojanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehapītto vāK snehapīto vā A​H
cf. 1938 ed. 4.39.22
sirāvedhakṛto yaś ca virikto yaś ca mānavaḥ |
māsam parihared agnir yāvan na balavāṃ bhavet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sirāvedhakṛto yaś caK kṛtaḥ sirāvyadho yasya kṛtaṃ yasya A śirāvedhakṛto yaś ca H virikto yaś caK ca A vivikto yaś ca𑑎 H mānavaḥK​H śodhanam | A māsam
māsam
K​H

sa nā
A
parihared agnirparihared agnirK​H pariharenmāsaṃ A yāvan naK​H yāvadvā A balavāṃK balavā A​H bhavetK n bhavet || A​H
cf. 1938 ed. 4.39.23
tryahaṃ tryahaṃ parihared ekaikam bastim āturaḥ |
tṛtīye parihāre tu yathāyogaṃ samācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tṛtīye
tṛtīye
K​H
tṛtīye tu A
parihāre tuparihāre tuK​H parīhāre A
cf. 1938 ed. 4.39.24
tailapātrāmamṛdbhāṇḍasadharmāṇo vraṇāturāḥ |
snigdhaśuddhāgnirogārttā jvarātīsāriṇaś ca ye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tailapātrāmamṛdbhāṇḍasadharmāṇotailapātrāmamṛdbhāṇḍasadharmmāṇoK​H tailapūrṇāmṛdbhāṇḍasadharmāṇo A snigdhaśuddhāgnirogārttā
snigdhaśuddhāgnirogārttā
K​H
snigdhaśuddhākṣirogārtā A
cf. 1938 ed. 4.39.25
krudhyataḥ kupitaḥ pittaṃ kuryāns tāns tān upadravān |
āyāsyataḥ śocato vā cittaṃ vibhramam arcchati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kupitaḥK​H kupitaṃ A kuryāns tānskuryāt tām̐sK kuryāt tāṃskuryāt tām̐s A​H arcchatiK​H ṛcchati || A
cf. 1938 ed. 4.39.26
maithunopagamād ghorāṃ vyādhīn arcchati durmatiḥ |
ākṣepakaṃ pakṣāghātam aṅgapragraham eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
maithunopagamād ghorāṃK maithunopagamād ghorā A​H vyādhīn arcchatiK n vyādhīn āpnoti A n vyādhīn arcchati H pakṣāghātamK pakṣaghātam A​H
cf. 1938 ed. 4.39.27
guhyapradeśe śvayathuṃ kāśaśvāsau ca dāruṇau |
śukravac cāsya rudhiraṃ sarujaṃ sampravarttate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāśaśvāsau caK kāsaśvāsau ca A​H śukravac cāsya
śukravac cāsya

śukravac cāsya
K​H

rudhiraṃ śukravac cā
A
rudhiraṃK pi A rudhirāṃ H sarujaṃK​H saraja A sampravarttateK​H skaṃ pravartate || A
cf. 1938 ed. 4.39.28
divāsvapnāt tu labhate tāṃs tā vyādhīn kaphātmakāṃ |
pratiśyāyaṃ jvaraṃ śophaṃ pāṇḍurogaṃ plihodaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
divāsvapnāt tuK​H labhate ca divāsvapnā A labhate tāṃs tālabhate tām̐s tāK​H ttāṃstā A vyādhīn kaphātmakāṃK n vyādhīn kaphātmakān |
plīhodaraṃ
A
n vyādhīn kaphātmakān |
pra
H
pratiśyāyaṃ
pratiśyāyaṃ
A​K
om. H
jvaraṃK pāṇḍutāṃ śvayathuṃ jvaram || A tiśyāyañ jvaraṃ H śophaṃśophamK​H om. A pāṇḍurogaṃpāṇḍurogaṃK​H om. A plihodaraṃK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.39.29
mohaṃ sadanam aṅgānāṃ sāvipākam arocakaṃ |
tamasā cābhibhūtaś ca svapnam evābhinandati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sāvipākamK​H avipākaṃ A arocakaṃK​H tathā 'rucim | A cābhibhūtaś cacābhibhūtaś caK cābhibhūtas tu A cābhibhūtām̐ś ca H
cf. 1938 ed. 4.39.30
uccaiḥ sambhāṣaṇād vāyuḥ śirasy āpādayed rujaṃ |
āndhyam vādhiryamaghratvaṃ mūkatā jaḍatām api |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vādhiryamaghratvaṃK​H jāḍyamajighratvaṃ A mūkatāK​H bādhiryaṃ mūkatāṃ A jaḍatāmK​H tathā || A apiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.39.31a
arditaṃ sahanum mokṣam adhīmantha dāruṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
arditaṃardditaṃK​H om. A sahanumK hanu A sahanu H mokṣamK mokṣa A rmmokṣam H adhīmantha dāruṇaṃadhīmanthañ ca dāruṇaṃ |adhīmanthañ ca dāruṇaṃ |em. madhīmanthamarditaṃ ca sudāruṇam | A adhīmanthañ ca dāruṇaṃ adhīmanthañ ca dāruṇaṃ |adhīmanthañ ca dāruṇaṃ | K​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. netrastambhaṃ nimeṣaṃ vā tṛṣṇāṃ kāsaṃ prajāgaram || A
cf. 1938 ed. 4.39.32
labhate dantacālañ ca tāṃs tāṃś cānyān upadravān |
yānayānāt tu labhate cchardiṃ mūrcchā bhramaṃ klamaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cānyān upadravān | yānayānāt tucānyān upadravān |
yānayānāt tu
cānyān upadravān ||
yānayānāt tu
K​H
cānyān upadravān |
yānayānena
A
cchardiṃcchardimK​H chardi A mūrcchāA​K mūrcchām H bhramaṃK​H bhrama A klamaṃK​H klamān || A
cf. 1938 ed. 4.39.33
tathāṅgapragrahaṃ ghoram indriyāṇāñ ca vibhramaṃ |
cirāsanāt tathā sthānāc chroṇyāṃ bhavati vedanā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tathāṅgapragrahaṃK​H tathaivāṅgagrahaṃ A cirāsanāt tathā
cirāsanāt tathā
A​K

cirāsanān tathā
H
cf. 1938 ed. 4.39.34
aticaṅkramaṇād vāyur jaṃghorvvoḥ kurute rujaḥ |
sakthnoḥ praśoṣaṃ śopham vā pādaharṣam athāpi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
jaṃghorvvoḥjjaṃghorvvoḥK​H jaṅghayoḥ A rujaḥA​K rujāḥ || H sakthnoḥ
sakthnoḥ
K​H

sakthi
A
cf. 1938 ed. 4.39.35a
śītasambhogatoyānāṃ sevā mārutavṛddhaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tato 'ṅgamardaviṣṭambhaśūlādhmānapravepakāḥ || A
cf. 1938 ed. 4.39.36
vātātapābhyām vaivarṇyaṃ jvaraṃ vāpi nigacchati ||
viruddhādhyaśanān mṛtyuṃ vyādhiṃ vā ghoram arcchati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vāpiK​H cāpi A nigacchatiK samāpnuyā A niga cchati | Hac ni yacchati | Hpc viruddhādhyaśanān mṛtyuṃ
viruddhādhyaśanān mṛtyuṃ
K
t |
viruddhādhyaśanān mṛtyuṃ
A

niruddhādhyaśanāt mṛtyum
H
arcchatiK​H ṛcchati || A
cf. 1938 ed. 4.39.37
asātmyabhojanād dhanyād balavarṇṇāvasaṃśayaṃ |
anātmavantaḥ paśuvad bhuñjate ye pramāṇataḥ |
rogānīkasya te mūlam ajīrṇṇāt prāpnuvanti haḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
asātmyabhojanād dhanyād balavarṇṇāvasaṃśayaṃasātmyabhojanād dhanyād balavarṇṇāvasaṃśayaṃasātmyabhojanād dhanyād balavarṇṇāvasaṃśayaṃK​H asātmyabhojanaṃ hanyād balavarṇam asaṃśayam | A anātmavantaḥ
anātmavantaḥ
A​K

anātmavantam
H
pramāṇataḥK​H 'pramāṇataḥ | A ajīrṇṇāt prāpnuvantiK​H ajīrṇaṃ prāpnuvanti A haḥK hi || A ha || H
cf. 1938 ed. 4.39.38
vyāpadāṃ kāraṇaṃ vīkṣya vyāpatsv eteṣu buddhimān |
prayatetāturārogyai pratyanīkena hetunā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyāpadāṃA​K vyāpadā H kāraṇaṃA​K t kāraṇam H eteṣuK​H etāsu A buddhimān | prayatetāturārogyaibuddhimān |
prayatetāturārogyai
buddhimān |
prayatetāturārogyai
K​H
buddhimān |
prayatetāturārogye
A
cf. 1938 ed. 4.39.39
viriktavāntair hariṇaiṇalāvakāḥ śaśāś ca sevyāḥ samayūratittirāḥ |
saṣaṣṭikāś cāpi purāṇaśālayas tathaiva mudgā laghu yac ca kīrttitam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śaśāś caK​H śaśaś ca A sevyāḥK​H sevyaḥ A samayūratittirāḥsamayūratittirāḥK​H samayūratittiriḥ | A cāpiK​H caiva A itiK​H om. A
|| ci 39 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| ci 39 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne āturopadravacikitsitaṃ nāmaikonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||39 || A || cikitsāsthāne ekonacatvāriṃśattamo dhyāyaḥ || H

[Adhyāya 40]

cf. 1938 ed. 4.40.1
athāto dhūmanastaḥ kavalacikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhūmanastaḥK dhūmanasya A dhūmanasta H kavalacikitsitaṃkavalacikitsitamK​H kavalagrahacikitsitaṃ A vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
cf. 1938 ed. 4.40.3
pañcavidho dhūmo bhavati | tad yathā | prāyogikaḥ snaihiko vairecanikaḥ kāsaghno vāmanīya iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pañcavidhoK​H dhūmaḥ pañcavidho A dhūmoK​H om. A vairecanikaḥK​H vair enikaḥ, A vāmanīyaK​H vāmanīyaś A itiK​H ceti || A
cf. 1938 ed. 4.40.4
tatrailādinā kuṣṭhatagaravarjyena ślakṣṇapiṣṭena dvādaśāṅgulaṃ śarakāṇḍaṃ daśāṅgulagarbham aṅgula m aṅguṣṭhodara pariṇāhaṃ kṣaumeṇāṣṭāṅgulam pariveṣṭyālepayed eṣā varttiḥ prāyogikaḥ || snehaphalasāramadhūcchiṣṭasarjarasagugguluprabhṛtibhiś ca snehamiśraiḥ snaihikaiḥ || śirovirecanadravyair vairecanikaiḥ || bṛhatīkaṇṭakārikātrikaṭukakāsamardahiṃgviṅgudītvaṅmanaḥśilācchinnaruhākarkaṭakasṛṅgīprabhṛtibhiḥ kāsaharaiḥ kāsaghnaiḥ | snāyucarmakhuraśṛṅgakarkaṭāsthiśuṣkamatsyavallūrakrimibhir vāmanīyaiś ca vāmanīya iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
daśāṅgulagarbham… aṅ om. Kpc
śarakāṇḍaṃśarakāṇḍaṃ śarakāṇḍa mK​H śarakāṇ A daśāṅgulagarbhamdaśāṅgulagarbbhamKac​H ḍa A aṅgula m aṅguṣṭhodara pariṇāhaṃem. maṅgulipariṇāhaṃ A aṅgula pariṇāhaṃ Kac aṃguṣṭhodarapari𑑎ṇāhaṃ H pariveṣṭyālepayed eṣāpariveṣṭyālepayed eṣāK​H veṣṭayitvā lepayed eṣā A prāyogikaḥK​H prāyogike, A snehaphalasāramadhūcchiṣṭasarjarasagugguluprabhṛtibhiś casnehaphalasāramadhūcchiṣṭasarjarasagugguluprafolio 110vbhṛtibhiś casnehaphalasāramadhūcchi𑑎ṣṭasarjjarasagugguluprabhṛtibhiś caK​H snehaphalasāramadhūcchiṣṭasarjarasagugguluprabhṛtibhiḥ A snaihikaiḥK​H snaihike, A vairecanikaiḥvvairecanikaiḥK​H vair ecane, A bṛhatīkaṇṭakārikātrikaṭukakāsamardahiṃgviṅgudītvaṅmanaḥśilācchinnaruhākarkaṭakasṛṅgīprabhṛtibhiḥbṛhatīkaṇṭakārikātrikaṭukakāsamardahiṃgviṅgudītvaṅmanaḥśilācchinnaruhākarkaṭakasṛṅgīprabhṛtibhiḥK bṛhatīkaṇṭakārikātrikaṭukāsamardahiṅgviṅgudītvaṅmanaḥśilācchinnaruhākarkaṭaśṛṅgīprabhṛtibhiḥ A bṛhatīkaṇṭakārikātrikaṭukakāsamarddahiṃgviṅgudītvaṅmanaḥśilāchinnaruhākarkkaṭakaśṛṅgīprabhṛtibhiḥ H kāsaharaiḥK kāsaharaiś ca A​H kāsaghnaiḥK​H kāsaghne, A snāyucarmakhuraśṛṅgakarkaṭāsthiśuṣkamatsyavallūrakrimibhirK snāyucarmakhuraśṛṅgakarkaṭakāsthiśuṣkamatsyavallūrakṛmiprabhṛtibhir A snāyucarmmakhuraśṛṅgakarkkaṭakāsthiśuṣkamatsyavallūrakrimibhir H vāmanīyaK​H vāmanīye || A itiK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.40.5
tatra bastinetravyavyair dūmanetradravyāni vyākhyātāni bhavanti || dhūmanetraṃ tu kanīnikāpariṇāham agre kalāyamātrasroto mūle ṅguṣṭhapariṇāhaṃ dhūmavarttipraveśasroto ṅgulāni catuścatvāriṃśat prāyogike | dvātriṃśat snaihike | caturviṃśati vairecanike | ṣoḍaśakāsaghne | daśa vāmanīya iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bastinetravyavyairbasti𑑎netradravyairK bastinetradravyairbasti𑑎netradravyair A​H dūmanetradravyāniddhūmanetradravyāṇiK dhūmanetradravyāṇiddhūmanetradravyāṇi A​H kanīnikāpariṇāhamkanīnikāpariṇāhamK​H kaniṣṭhikāpariṇāha A agreK​H magre A mūle ṅguṣṭhapariṇāhaṃK​H mūle 'ṅguṣṭhapariṇāhaṃ A ṅgulāniK​H 'ṅgulānya A catuścatvāriṃśat prāyogikecatuścatvāriṃśat prāyogikeK​H ṣṭacatvāriṃśat prāyogike, A dvātriṃśat snaihikeK​H dvātriṃśat snehane, A vairecanikeK​H rvair ecane, A ṣoḍaśakāsaghneṣoḍaśa kāsaghneKpc​H ṣoḍaśāṅgulaṃ kāsaghne A ṣoḍaśa saghne | Kac daśaK​H om. A vāmanīyaK vāmanīye ca | ete 'pi kolāsthimātracchidre bhavataḥ | vraṇanetramaṣṭāṅgulaṃ vraṇadhūpanārthaṃ kalāyaparimaṇḍalaṃ kulatthavāhisrota A vāmanīya iti | H itiA​K om. H
cf. 1938 ed. 4.40.6
atha sukhopaviṣṭaḥ sumanā ṛjvadhodṛṣṭir atandritaḥ | snehapradīptāgrām varttinetrasrotasi praṇidhāya dhūmam pibed iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ṛjvadhodṛṣṭirK​H ṛjvadhodṛṣṭi A atandritaḥK​H ratandritaḥ A snehapradīptāgrāmK​H sthire samāhite śarāve prakṣipya A varttinetrasrotasiK vartiṃ mūlacchidreṇānyena śarāveṇa A varttinetrasrotrasi H praṇidhāyaK​H pidhāya A dhūmamK​H tasmin chidre netramūlaṃ saṃyojya dhūmamāseveta, praśānte dhūme vartimavaśiṣṭāṃ prakṣipya punarapi dhūmaṃ A pibed itiK​H pāyayed ādoṣaviśuddheḥ; eṣa dhūmapānopāyavidhiḥ || A
cf. 1938 ed. 4.40.7
mukhena tam pibet pūrvaṃ nāsikābhyān tataḥ pibet |
mukhapītaṃ mukhenaiva vamet pītañ ca nas tataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pibet pūrvaṃA​K pibem pūrvvan H nas tataḥnastataḥ |nastataḥ ||em. nāsayā|| A nastataḥ nastataḥ |nastataḥ || K​H
cf. 1938 ed. 4.40.8
yo vamen nastato dhūman nastapītaṃ mukhena vā |
sa netrakarṇṇanāsāsyasaṃśrayāl labhate gadān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… mu om. A vā… gadān om. A
mukhena vā | samukhena vā |
sa
K​H
mukhena A
cf. 1938 ed. 4.40.9
viśeṣatas tu prāyogikaṃ ghrāṇenādadyāt | snaihikaṃ mukhanāsābhyāṃ | nāsikābhyāṃ vairecanikaṃ | mukhenaivetarāv iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ghrāṇenādadyāt | snaihikaṃghrāṇenādadyāt | snaihikaṃK​H ghrāṇenādadīta, snaihikaṃ A nāsikābhyāṃK​H nāsikayā A itiK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tatra prāyogike vartiṃ vyapagataśarakāṇḍāṃ nivātātapaśuṣkāmaṅgāreṣv avadīpya netramūlasrotasi prayujyadhūmam āhareti brūyāt; evaṃ snehanaṃ vairecanikaṃ ca kuryād iti| itarayor vyapetadhūmāṅgāre sthire samāhite śarāve prakṣipya vartiṃ mūlacchidreṇānyena śarāveṇa pidhāya tasmin chidre netramūlaṃ saṃyojya dhūmam āseveta, praśānte dhūme vartim avaśiṣṭāṃ prakṣipya punar api dhūmaṃ pāyayed ādoṣaviśuddheḥ; eṣa dhūmapānopāyavidhiḥ|| A
cf. 1938 ed. 4.40.11
tatra śramabhayāmarṣoṣṇaviṣaraktapittamadamūrcchāpipāsātāluśoṣamūrdhābhighātodgāratimiramehodarādhmānordhvavātontravṛddhibālavṛddhadurbalaviraktāsthāpitajāgaritagarbhiṇīrūkṣakṣatakṣīṇoraskāḥ madhughṛtadadhidugdhamadyayavāgūpītāḥ svalpakaphāś ca dhūman na severann iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatra śramabhayāmarṣoṣṇaviṣaraktapittamadamūrcchāpipāsātāluśoṣamūrdhābhighātodgāratimiramehodarādhmānordhvavātontravṛddhibālavṛddhadurbalaviraktāsthāpitajāgaritagarbhiṇīrūkṣakṣatakṣīṇoraskāḥtatra śramabhayāmarṣoṣṇaviṣaraktapittamadamūrcchāpipāsātāluśoṣamūrdhābhighātodgāra timiramehodarādhmānordhvavātontravṛddhibālavṛddhadurbalaviraktāsthāpitajāgaritagarbhiṇīrūkṣakṣatakṣīṇoraskāḥKpc tatra śokaśramabhayāmarṣauṣṇyaviṣaraktapittamadamūrcchādāhapipāsāpāṇḍurogatāluśoṣacchardiśiro 'bhighātodgārāpatarpitatimirapramehodarādhmānordhvavātārtā bālavṛddhadurbalaviriktāsthāpitajāgaritagarbhiṇīrūkṣakṣīṇakṣatoraska A tatra śramabhayāmarṣoṣṇaviṣaraktapittamadamūrcchāpipāsātāluśoṣamūrdhābhighātodgāra ramehodarādhmānordhvavātontravṛddhibālavṛddhadurbalaviraktāsthāpitajāgaritagarbhiṇīrūkṣakṣatakṣīṇoraskāḥ Kac tatra śramabhayāmarṣoṣṇaviṣaraktapittamadamūrcchāpipāsātāluśoṣamūrddhābhighātodgāratimiramehodarādhmānorddhavātontravṛddhibālavṛddhadurbbalaviraktāsthāpitajāgaritagarbbhiṇīrūkṣakṣatakṣīṇoraskāḥtatra śramabhayāmarṣoṣṇaviṣaraktapittamadamūrcchāpipāsā𑑎tāluśoṣamūrddhābhighātodgāratimiramehodarādhmānorddhavātontravṛddhibālavṛddhadurbbalaviraktāsthāpitajāgaritagarbbhiṇīrūkṣakṣatakṣīṇoraskāḥtatra śramabhayāmarṣoṣṇaviṣaraktapittamadamūrcchāpipāsā𑑎tāluśoṣamūrddhābhighātodgāratimiramehodarādhmānorddhavātontravṛddhibālavṛddhadurbbalaviraktāsthāpitajāgaritagarbbhiṇīrūkṣakṣatakṣīṇoraskā Hac​Hpc madhughṛtadadhidugdhamadyayavāgūpītāḥmadhughṛtadadhidugdhamadyayavāgūpītāḥK madhughṛtad adhidugdhamatsyamadyayavāgūpītā A madhughṛtad adhidugdhamadyayavāgūpītāḥ H svalpakaphāś caK​H lpakaphāś ca na A dhūman naK​H dhūmamā A severann itiK​H severan || A
cf. 1938 ed. 4.40.12
akālapīto bhramarī śirorogaṃ karoti ca |
nāsāsrotokṣijihvānāṃm upaghātañ ca dāruṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhramarīK​H kurute bhramaṃ mūrcchāṃ A śirorogaṃśirorogaṅK​H śirorujam | A karoti cakaroti caK om. A karoti hi | H nāsāsrotokṣijihvānāṃm
nāsāsrotokṣijihvānāṃm
K

ghrāṇaśrotrākṣijihvānām
A

nāsāsrotro 'kṣijihvānām
H
upaghātañ caupaghātaṃ caup aghātañ caA​Kpc​H upā ghātañ ca Kac
cf. 1938 ed. 4.40.13
dhūmaḥ snaihiko vairecanikaḥ prāyogiko dvādaśasu kāleṣūpayogo bhavati || tad yathā kṣutadantaprakṣālananasyasnānabhojanādivāsvapnamaithunacchardanamūtroccārābhir uṣitaśastrakarmānteṣv iti || tasya vibhāgo mūtroccārakṣavathuruṣitamaithunānteṣu snaihikaḥ | divāsvapnacchardanāntayor vairecanikaḥ | dantaprakṣālanasya snānabhojanaśastrakarmānteṣu prāyogika iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
maḥ… prā om. A
dhūmaḥK​H ādyās tu trayo dhū A prāyogikoK​H mā A kāleṣūpayogokāleṣūpayogoK​H kāleṣūpādeyāḥ | A bhavatiK​H om. A kṣutadantaprakṣālananasyasnānabhojanādivāsvapnamaithunacchardanamūtroccārābhirem. kṣutadantaprakṣālananasyasnānabhojanadivāsvapnamaithunacchardimūtroccāraha A kṣutadantaprakṣālananasyasnānabhojanādivāsvapnamaithunacchardanamūtroccārā K kṣutadantaprakṣālananasyasnānabhojanadivāsvapnamaithunaccharddanamūtroccārābhir H uṣitaśastrakarmānteṣvuṣitaśastrakarmmānteṣvH sitaruṣitaśastrakarmānteṣv A bhiruṣitaśastrakarmānteṣv K tasyaK​H tatra A mūtroccārakṣavathuruṣitamaithunānteṣumūtroccārakṣavathuruṣitamaithunānteṣuK​H mūtroccārakṣavathuhasitaruṣitamaithunānteṣu A divāsvapnacchardanāntayordivāsvapnaccharddanāntayorK​H snānacchardivāsvapnānteṣu A vairecanikaḥvvairecanikaḥK​H vair ecanikaḥ, A
cf. 1938 ed. 4.40.14
tatra snaihiko vātaṃ śamayati | snehād upalepitvāc ca | vairecanikaḥ śleṣmāṇam utkliśyāpakarṣati raukṣyāt taikṣṇyād auṣṇyād vaiṣadyāc ca | prāyogikaḥ śleṣmāṇam utkleśayaty utkliṣṭaṃ cāpakarṣayati śamayati vā sādhāraṇatvāt pūrvābhyām iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehād upalepitvāc caK snehād upalepāc ca; A snehād upalepayitvāc ca | H vairecanikaḥK​H vair ecanaḥ A śleṣmāṇamK​H śleṣmāṇa A utkliśyāpakarṣatiutkli𑑎śyāpakarṣatiK​H mutkleśyāpakarṣati, A raukṣyāt taikṣṇyād auṣṇyād vaiṣadyāc caraukṣyāt taikṣṇyād auṣṇyād vaiṣadyāc caK​H raukṣyāttaikṣṇyādauṣṇyādvaiśadyācca; A śleṣmāṇamK​H śleṣmāṇa A utkleśayatyutkleśayatyK​H mutkleśaya A utkliṣṭaṃutkliṣṭaṃutkliṣṭañK​H tyutkliṣṭaṃ A cāpakarṣayaticāpakarṣati |K cāpakarṣaticāpakarṣati | A​H śamayati vāK​H śamayati vātaṃ A
cf. 1938 ed. 4.40.15
dhūmaprayogāt puruṣaḥ prasannendriyavāṅmanā |
dṛḍhakeśadvijaḥ śmaśrusugandhiviśadānanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dhūmaprayogāt puruṣaḥdhūmaprayogāt puruṣaḥK​H bhavati cātra naro dhūmopayogācca A dṛḍhakeśadvijaḥ
dṛḍhakeśadvijaḥ
K

dṛḍhakeśadvija
A​H
śmaśrusugandhiviśadānanaḥK​H śmaśruḥ sugandhiviśadānanaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.40.16
tathā kāsaśvāsārocakāsyapralepasvarabhedamukhāsrāvakṣavathuvamathukrāthatandrīhanumanyāstambhapīnasaśirorogalocanaśūlāvātakaphanimittāś cāsya mukharogā na bhavanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāsaśvāsārocakāsyapralepasvarabhedamukhāsrāvakṣavathuvamathukrāthatandrīhanumanyāstambhapīnasaśirorogalocanaśūlāvātakaphanimittāśem. kāsaśvāsārocakāsyopalepasvarabhedamukhāsrāvakṣavathuvamathukrathatandrānidrāhanumanyāstambhāḥ pīnasaśirorogakarṇākṣiśūlā vātakaphanimittāś A kāsaśvāsārocakāsyapralepasvarabhedamukhāsrāvakṣavathuvamathukrāthatandrīhanumā nyāstambhapīnasaśirorogalocanaśūlāvātakaphanimittāś Kac kāsaśvāsārocakāsyapralepasvarabhedamukhāsrāvakṣavathuvamathukrāthatandrīhanum anyāstambhapīnasaśirorogalocanaśūlāvātakaphanimittāś Kpc kāsaśvāsārocakāsyapralepasvarabhedamukhā𑑎srāvakṣavathuvamathukrathatandrīhanumanyāstambhapīnasaśirorogalocanaśūlāvātakaphanimittāś H bhavantiA​Kpc​Hpc pahanti | Kac​Hac
cf. 1938 ed. 4.40.17
tasya yogāyogātiyogā vijñātavyā bhavanti | yogas tu dṛṣṭaphalārthaḥ | ayogo rogānirjayaḥ | atiyogas tāluśoṣaparidāhapipāsābhramamadamūrcchākarṇṇakṣveladṛṣṭirogādaurbalyayutam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vijñātavyāK​H vijñātavyāḥ | A bhavantiK​H
tatra
A
yogas tuK​H yogo ro A dṛṣṭaphalārthaḥK​H gapraśamanaḥ, A rogānirjayaḥK rogā A yogānirjjayaḥ | H atiyogasK​H praśamanaḥ, A tāluśoṣaparidāhapipāsābhramamadamūrcchākarṇṇakṣveladṛṣṭirogādaurbalyayutamtāluśoṣaparidāhapipāsābhramamadamūrcchākarṇṇakṣveladṛṣṭirogādaurbalyayutamtāluśoṣaparidāhapipāsābhramamadamūrcchākarṇṇakṣveladṛṣṭirogādaurbbalyayuta mK​Hpc tālugalaśoṣaparidāhapipāsāmūrcchābhramamadakarṇakṣveḍadṛṣṭināsārogadaurbalyānya A tāluśoṣaparidāhapipāsābhramamadamūrcchākarṇṇakṣveladṛṣṭirogādaurbbalyayuta Hac itii tiK​H tiyogo janayati || A
cf. 1938 ed. 4.40.18
tatra prāyogikas trīṃs trīn ucchvāsān ādadyāt paryāgatāns trīns trīṃś caturo veti || snaihikaṃ yāvad asrupravṛttiḥ || vairecanikam ādoṣadarśanāt || grāsāntareṣu kāsaharaṃ || vairecanikavat tilataṇḍulayavāgūpīto vāmanīyaṃ yathāyoga iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
t… ti om. A
tatraK​H om. A prāyogikas trīṃsprāyogikaṃ trīm̐sK prāyogikaṃ trīṃprāyogikaṃ trīm̐s A​H trīn ucchvāsān ādadyāt paryāgatāns trīns trīṃśtrīn ucchvāsān ādadyāt paryāgatāns trīns trīṃśK strīnucchvāsānādadīta mukhanāsikābhyāṃ ca paryāyāṃstrīṃś A trīn u𑑎cchvāsān ādadyāt paryāgatām̐s trīm̐s trīm̐ś H yāvad asrupravṛttiḥK​H yāvadaśrupravṛttiḥ, A vairecanikamK​H vair ecanika A ādoṣadarśanāt || grāsāntareṣuādoṣadarśanāt || grāsāntareṣuādoṣadarśanāt | grāsāntareṣuK​H mādoṣadarśanā A vāmanīyaṃK​H vāmanīyaḥ, A yathāyogaK​H grāsāntareṣu kāsaghna A
cf. 1938 ed. 4.40.19
tatra vraṇabastinetreṇa vraṇadhūmanetraṃ vyākhyātam bhavati ||
śarāvasampuṭayutaṃ vraṇadhūman nayed vraṇaṃ |
dhūmanetreṇa matimān vedanāsrāvaśāntaye ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… vra om. A
vraṇabastinetreṇaK vraṇanetrabastinetreṇa H vraṇadhūmanetraṃK​H vraṇadhū A vyākhyātamK​H maṃ A bhavatiK​H om. A śarāvasampuṭayutaṃ
śarāvasampuṭayutaṃ
K​H
śarāvasaṃpuṭo A
vraṇadhūmanvraṇadhūmanK​H om. A nayed vraṇaṃK​H panīte A dhūmanetreṇa
dhūmanetreṇa
K​H
na netreṇa A
matimān vedanāsrāvaśāntayeK​H vraṇam ānayet, dhūmapānādvedanopaśamo vraṇavaiśadyam āsrāvopaśamaś ca bhavati || A
cf. 1938 ed. 4.40.20
vidhir eṣa samāsena dhūmasyābhihito mayā ||
nasyasyātaḥ pravakṣyāmi vidhiṃ kuśalasammitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhirK​H vidhi A eṣaK​H reṣa A dhūmasyābhihitodhū masyābhihitoA​K​Hpc dhūpa syābhihito Hac kuśalasammitaṃK​H niravaśeṣataḥ || A
cf. 1938 ed. 4.40.21
auṣadhapakvo vā sneho nāsikābhyāṃ pradīyate | nasyan tatpañcavikalpam bhavati | tad yathā | nasyaṃ śirovirecanaṃ pratimarśo vapīḍaḥ pradhamanam iti | teṣān nasyam pradhāṇaṃ śirovirecanaṃ yena nasya vikalpaḥ pratimarśaḥ | śirovirecanavikalpo vapīḍaḥ pradhamanañ ceti | tato nastaśabdaḥ pañcavidhā ṇipatati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nasyaṃ… na om. Hac pradhāṇaṃ… śi om. Hac
auṣadhapakvo vāauṣadha pakvo vāKac auṣadhamauṣadhasiddho vā A auṣadha auṣadhapakvo vā Kpc auṣadham auṣadhapakvo vā H pradīyateK dīyata iti nasyam | tad dvividhaṃ śirovire A pradīyate | nasyan ta H nasyanK canaṃ, sne A om. H tatpañcavikalpamK hanaṃ ca | tad dvividham api A tpañcavikalpam H bhavatiK​H pañcadhā | A pratimarśopratimarśoK​Hpc pratimarśo, A vapīḍaḥK​Hpc avapīḍaḥ, A itiK​Hpc ca | A teṣānK​Hpc teṣu A pradhāṇaṃK pradhānaṃ A​Hpc yenaK​Hpc ca; A nasyaK​Hpc na A vikalpaḥK syavikalpaḥ A x iti x vikalpaḥ Hpc vapīḍaḥvapīḍaḥK​H 'vapīḍaḥ A cetiK​H ca; A nastaśabdaḥK​H nasyaśabdaḥ A pañcavidhāK​H pañcadhā A ṇipatatiṇipatatiK niyamitaḥ || A nipatati | H
cf. 1938 ed. 4.40.22
tatra yaḥ snehārthaṃ śūnyaśirasāṃ grīvāskandhorasāṃ balajananārthaṃ dṛṣṭiprasādajananārtham vā sneha upādīyate tasmin vaiśeṣike nastaśabdaḥ | tat tu deyam vātābhipanne śirasi tathā dantakeśaśmasruṇātadāruṇakarṇṇakṣvelatimirasvaropaghātanāsārogamukharogaśoṣāvabāhukākālajavalīpalitaprabodheṣu vātapaittikeṣu ca mukharogeṣu vātapittaharadravyasiddhena sneheneti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehārthaṃK​H snehanārthaṃ A grīvāskandhorasāṃgrīvāskandhorasāmK​H grīvāskandhorasāṃ ca A snehaK​H sneho A upādīyateK vidhīyate A upādīryate | H tasmin vaiśeṣikeK​H tasmin vaiśeṣiko A nastaśabdaḥK​H nasyaśabdaḥ | A vātābhipanneK​H vātābhibhūte A tathāK om. A tad yathā | tathā H dantakeśaśmasruṇātadāruṇakarṇṇakṣvelatimirasvaropaghātanāsārogamukharogaśoṣāvabāhukākālajavalīpalitaprabodheṣudantakeśaśmasruṇātadāruṇakarṇṇakṣvelatimirasvaropaghātanāsārogamukharogaśoṣāvabāhukākālajavalīpalitaprabodheṣudantakeśaśmasruṇātadāruṇakarṇṇakṣvelatimirasvaropa𑑎ghātanāsārogamukharogaśoṣāvabāhukākālajavalī𑑎palitaprabodheṣuK​H dantakeśaśmaśruprapātadāruṇakarṇaśūlakarṇakṣveḍatimirasvaropaghātanāsārogāsyaśoṣāvabāhukākālajavalīpalitaprādurbhāvadāruṇaprabodheṣu A vātapaittikeṣu caK​H vātapaittikeṣu A mukharogeṣumukharogeṣuK​H mukharogeṣv anyeṣu ca A
cf. 1938 ed. 4.40.23
śirovirecanam api śleṣmaṇābhivyāptatālugataśirasāṃ tathā rocakaśirogauravaśūlapīnasāvabhedakakrimipratiśyāyāpasmāraghrāṇājñāneṣv anyeṣu cordhvajatrugateṣu vikāreṣu śirovirecanadravyasiddhena sneheneti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apiK​H om. A śleṣmaṇābhivyāptatālugataśirasāṃśleṣmaṇābhifolio 141vvyāptatālugataśirasāṃśleṣmaṇābhivyāptatālugataśirasānK​H śleṣmaṇā 'bhivyāptatālukaṇṭhaśirasā A tathāK​H ma A rocakaśirogauravaśūlapīnasāvabhedakakrimipratiśyāyāpasmāraghrāṇājñāneṣvrocakaśirogauravaśūlapīnasāvabhedakakrimipratiśyāyāpasmāraghrāṇājñāneṣv𑑎rocakaśirogauravaśūlapīnasāvabhedakakrimipratiśyāyāpasmāraghrāṇājñāneṣvK​H rocakaśirogauravaśūlapīnasārdhāvabhedakakṛmipratiśyāyāpasmāragandhājñāneṣv A cordhvajatrugateṣucorddhvajatrugateṣuK​H cordhvajatrugateṣu kaphajeṣu A śirovirecanadravyasiddhenaK​H śirovirecanadravyais tatsiddhena A snehenetisnehenetiK vā sneheneti || A snehenaiveti || H
cf. 1938 ed. 4.40.24
tat tv etad dvividham apy uktaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tat tv etad dvividhamtat tv etad dvividhamK​H tatraitaddvividha A apyK​H mapya A uktaṃK​H bhuktavato 'nnakāle pūrvāhṇe śleṣmarogiṇāṃ, madhyāhne pittarogiṇāṃ, aparāhṇe vātarogiṇām || A
cf. 1938 ed. 4.40.25
tatroccāritavātamūtrapurīṣāya bhuktavate vyabhre kāle pāṇitāpopasveditagalakapolalalāṭapradeśāya vātātaparajohīne veśmany uttānaśāyine kiñcit pravilambitaśirase vastrāvacchāditanetrāya vāmahastapradeśinyagronnāmitanāsāgrāya viśuddhasrotase dakṣiṇahastena śuktyā picunā vā sukhoṣṇam adrutam avicchinnadhārām āsiñced iti | yathā ca netreṇa prāpnoti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatroccāritavātamūtrapurīṣāyaK atha puruṣāya śirovirecanīyāya tyaktamūtrapurīṣāya A tatroccārita tamūtrapurīṣāyā Hac tatroccārita vātamūtrapurīṣāyā Hpc vyabhreA​K om. H kāleA​K om. H pāṇitāpopasveditagalakapolalalāṭapradeśāyaK dantakāṣṭhadhūmapānābhyāṃ viśuddhavaktrasrotase pāṇitāpaparisvinnamṛditagalakapolalalāṭapradeśāya A dravyatre kāle pāṇitāpopasveditamṛditagalakapolalalāṭapradeśāya H veśmanyveśmaniK​H veśma A uttānaśāyineuttānaśāyineK​H nyuttānaśāyine A kiñcit pravilambitaśiraseK​H prasāritakaracaraṇāya kiñcit pravilambitaśirase A vastrāvacchāditanetrāyaK​H vastrācchāditanetrāya A viśuddhasrotaseviśuddhasrotaseviśuddhasrotaseK​H viśuddhasrotasi A śuktyāK​H sneham uṣṇāmbunā prataptaṃ rajatasuvarṇatāmramaṇimṛtpātraśuktīnām anyatamasthaṃ śuktyā A adrutamK snehamadrutam A om. H avicchinnadhārāmK āsiñced avyavacchinnadhāraṃ A adrutam ava cchinnadhārā Hac adrutam a vi2cchinnadhārā Hpc āsiñced itiāsiñced itiK om. A sā siñced iti | H yathā caK​H yathā A netreṇaK​H netre na A
cf. 1938 ed. 4.40.26
snehe vasicyati śiro na kathañ cana kampayet |
na bhāṣen na ca kupyec ca na kṣuyān na hased api |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vasicyatiK 'vasicyamāne tu A 'vasicyati H śiro naK​H śiro nai A kathañK va A kañ H canaK​H pra A bhāṣen na caK​H kupyen na pra A kupyec ca naK​H bhāṣec ca na A kṣuyān naA​K kṣudhān na H hased apiK haset tathā || A sahed api || H
cf. 1938 ed. 4.40.27
etair hi vihataḥ sneho na samyak pratipadyate |
tataḥ kāsaḥ pratiśyāyaḥ śirokṣigadasambhavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāsaḥK kāsa A​H pratiśyāyaḥpratiśyāyaḥpratiśyāyaḥK​H pratiśyāya A śirokṣigadasambhavaḥśirokṣigadasambhavaḥK​H śiro 'kṣigadasaṃbhavaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.40.28
tasya pramāṇan tv aṣṭau bindavaḥ pradeśinīparvadvayaniḥsrutāḥ | eṣā mātrā prathamā | dvitīyā śuktiḥ tṛtīyā pāṇiśuktir ity etās tisro mānāḥ yathābalam prayojyā bhavantīti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pramāṇanK​H pramāṇa A tv aṣṭauK​H maṣtau A pradeśinīparvadvayaniḥsrutāḥpradeśinīparvadvayaniḥsrutāḥpradeśinīparvvadvayaniḥsrutāḥK​H pradeśinīparvadvayaniḥsṛtāḥ A eṣāK​H om. A mātrāK​H om. A prathamāK​H prathamā mātrā, A etāsetāsK​H etā A tisroK​H stisro A mānāḥK​H mātrā A prayojyāK​H prayojyāḥ || A bhavantītiK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. snehanasyaṃ nopagilet kathaṃ cid api buddhimān || A
cf. 1938 ed. 4.40.30
śṛṅgāṭakam abhiplāvya nireti vadanād yathā |
kaphotkleśabhayāccainan niṣṭhīved avidhārayan ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
niṣṭhīved avidhārayanK niṣṭhīvedavidhārayan || A niṣṭhīved abhidhārayan || H
cf. 1938 ed. 4.40.31
dante punar api saṃsvedya galakapolādīn dhūmam āseveta | bhojayec cainam anabhiṣyanti | athāsyācārikam upadiśet | krodhādim pariharec ca | rajodhūmamanastāpadravapānaśirasnānādīni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
t… ra om. A
danteK​H datte ca A punarK​H puna A apiK​H rapi A dhūmamK​H dhūma A āsevetaK​H māseveta, A bhojayec cainamK​H bhojayeccainam A anabhiṣyantiK​Hac abhiṣyandi, A anabhiṣyan di | Hpc athāsyācārikamathāsyācārikamK​Hpc tato 'syācārikam A ya thāsyācārikam Hac upadiśet | krodhādimK​H ādiśe A rajodhūmamanastāpadravapānaśirasnānādīniK​H t; rajodhūmasnehātapamadyadravapānaśiraḥsnānātiyānakrodhādīni ca pariharet || A
cf. 1938 ed. 4.40.32
tasya yogāyogātiyogavijñānaṃ bhavati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasya yogāyogātiyogavijñānaṃK​H tasya yogātiyogāyogānāmidaṃ vijñānaṃ A
cf. 1938 ed. 4.40.33
lāghavaṃ śiraso yoge sukhasvapnaprabodhaṇaṃ |
vikāropaśamaḥ śuddhir indriyāṇām paraṃ sukhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
sukhasvapnaprabodhaṇaṃsukhasvapnaprabodhanam |sukhasvapnaprabodhanaṃ |K sukhasvapnaprabodhanam sukhasvapnaprabodhanam |sukhasvapnaprabodhanaṃ | A​H śuddhirśuddhirK​H śuddhi A indriyāṇāmK​H rindiryāṇāṃ A paraṃK​H manaḥ A
cf. 1938 ed. 4.40.34
ayoge rogānirjayaḥ kaphaprasekaḥ śiraso gurutendriyavibhramaḥ | k> atiyoge tāluśoṣapipāsābhramamadamūrcchā ceti lakṣaṇam mūrdhny atisnigdhe rūkṣaṃ tatrāvacārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
k>… la om. A k>… la om. Kac
ayogeK​H om. A rogānirjayaḥrogānirjjayaḥK​H om. A gurutendriyavibhramaḥ | k>gurutendriyavibhramaḥ |gurutendriyavibhramaḥ |em. gurutendriyavibhramaḥ gurutendriyavibhramaḥ |gurutendriyavibhramaḥ | A​K​H mūrdhnymūrddhnyK​H mūrdhna A atisnigdheK​H yatisnigdhe A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ayoge vātavaiguṇyamindriyāṇāṃ ca rūkṣatā | rogāśāntiś ca tatreṣṭaṃ bhūyo nasyaṃ prayojayet || A
cf. 1938 ed. 4.40.36
śirovirecanasyāpi catvāro bindavaḥ ṣaḍ vā tathāṣṭau vā yathābalam śirovicakasnehasya pramāṇam abhinirdiśet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śirovirecanasyāpiK​H om. A tathāṣṭau vāK​H tathā 'ṣṭau vā A śirovicakasnehasyaK
śirovirekasnehasya
A
śirovirecakasnehasya H
cf. 1938 ed. 4.40.37
tasya trīṇy abhivarṇṇyante lakṣaṇāni prayogataḥ |
śuddhihīnātisañjñāni viśeṣāc chāstracintakaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasyaK​H nasye A trīṇyK​H trīṇyu A abhivarṇṇyanteK​H padiṣṭāni A śuddhihīnātisañjñāni
śuddhihīnātisañjñāni

śuddhihīnātisaṃjñāni
K​H

śuddha(śuddhi)hīnātisaṃjñāni
A
cf. 1938 ed. 4.40.38
lāghavaṃ śirasaḥ śuddhiḥ srotasāṃ vyādhinirjayaḥ | cittendriyaprasādaś ca śirasaḥ śuddhilakṣaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śuddhiḥK​H suddhiḥ A srotasāṃA​K srotrasāṃ H śirasaḥA​K​Hac manasaḥ Hpc
cf. 1938 ed. 4.40.39
kaṇḍūpade gurutā srotasāṃ kaphasambhavaḥ |
hīnāviśuddhe śirasi lakṣaṇam parikīrttitam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṇḍūpade gurutāem. kaṇḍūpadehau gurutā A kaṇḍūpade/unclear>gurutā K kaṇḍūpradehagurutā H srotasāṃA​K , srotrasāṅ H kaphasambhavaḥK​H kaphasaṃsravaḥ | A hīnāviśuddhe
hīnāviśuddhe
K​H

mūrdhni hīnaviśuddhe
A
śirasiK​H tu A
cf. 1938 ed. 4.40.40
mastuluṅgāgamo vā tad dṛṣṭir indriyavibhramaḥ |
śūnyatā śirasaś cāpi mūrdhni gāḍhavirecite ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tad dṛṣṭirta,d dṛṣṭirK​H tavṛddhi A indriyavibhramaḥK​H rindriyavibhramaḥ | A
cf. 1938 ed. 4.40.41
hīnātiśuddhe śirasi kaphavātaghnam ācaret |
samyag virecite cāpi sarpir naste nuṣecayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
ācaret | samyag vireciteācaret |
samyag virecite
K
ācaret |
samyagviśuddhe śi
A
ācaret ||
samyak virecite
H
cāpiK​H rasi A sarpir, sarppirK​H sarpi A nastennasteK​H rna A nuṣecayetnuṣecayetK syaṃ niṣecayet || A 'nuṣecayet || H
cf. 1938 ed. 4.40.42
nasye tu parirharttavyā bhavanti | tad yathā
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nasye tuK​H (ekāntaraṃ dvyanataraṃ vā saptāhaṃ vā punaḥ punaḥ |
ekaviṃśatirātraṃ vā yāvadvā sādhu manyate ||)
A
parirharttavyāK om. A pariharttavyā H bhavantiK​H om. A tad yathāK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mārutenābhibhūtasya vā 'tyantaṃ yasya dehinaḥ |
dvikālaṃ cāpi dātavyaṃ nasyaṃ tasya vijānatā ||)
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṛśadurbalabhīrūṇāṃ sukumārasya yoṣitām |
śṛtāḥ snehāḥ śiraḥśuddhyai kalkastebhyo yathā hitaḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.40.47
bhuktavān apatarpitotyarthaṃ taruṇapratiśyāyī garbhinī madyadravapīḍito jīrṇṇīvastidantaḥ kruddho rāgārttaḥ tṛṣṇābhibhūto bālo vṛddhaḥ śrānto vegāvarodharataḥ śirasnātukāmaś ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhuktavān apatarpitotyarthaṃbhuktavān apatarppitotyarthanK​H nasyena parihartavyo bhutavānapatarpito 'tyartha A garbhinī madyadravapīḍitoK garbhiṇī pītasnehodakamadyadravo ' A garbbhiṇī madyadravapīḍito H jīrṇṇīvastidantaḥK​H jīrṇī dattabastiḥ A rāgārttaḥK​H garārta A tṛṣṇābhibhūtoK​H stṛṣitaḥ śokābhibhūtaḥ ānto A śrāntoK​H om. A vegāvarodharataḥK​H vegāvarodhitaḥ A śirasnātukāmaśK​H śiraḥsnātukāmaś A cetiK​H ceti; anārtave cābhre nasyadhūmau pariharet || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tatra hīnātimātrātiśītoṣṇasahasāpradānādatipravilambitaśirasa ucchiṅghato vicalato 'bhyavaharato vā pratiṣiddhapradānāc ca vyāpado bhavanti tṛṣṇodgārādayo doṣanimittāḥ kṣayajāś ca || A
cf. 1938 ed. 4.40.49
nasye śirovireke ca vyāpado dvividhāḥ smṛtāḥ |
doṣotkleśakṣayāc caiva vijñeyā ca yathākramaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nasyeK​H bhavataś cātra nasye A doṣotkleśakṣayāc caiva
doṣotkleśakṣayāc caiva
K​H

doṣotkleśāt kṣayāccaiva
A
vijñeyā caK​H vijñeyāstā A
cf. 1938 ed. 4.40.50
tatrotkleśanimittāsu yuñjyāc chamanaśodhaṇe |
atha kṣayanimittāsu yathāsvaṃ bṛṃhaṇaṃ hitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tatrotkleśanimittāsutatrotkleśanimittāsuK​H doṣokleśanimittās tu A yuñjyāc chamanaśodhaṇeK jayecchamanaśodhanaiḥ | A yuñjyāc chāmanaśodhane | Hac yuñjyā c chamanakopane 3 | Hpc bṛṃhaṇaṃA​K bṛṃhanaṃ H
cf. 1938 ed. 4.40.51
pratimarśes tu caturdaśasu kāleṣūpadeyo bhavati | tad yathā | kālyotthitena | prakṣālitadantena | gṛhān nirgacchatā | vyāyāmavyavāyapariśrātena | mūtroccārakavalāñjanān te bhuktavatā | charditavatā | divāsvapnotthitena sāyañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
pratimarśes tuK pratimarśaś A pratimarśas tu H kāleṣūpadeyokāleṣūpadeyoK​H kāleṣūpādeyaḥ; A bhavatiK​H om. A kālyotthitenaK​H talpotthitena, A gṛhānA​K gṛhā H vyāyāmavyavāyapariśrātenavyāyāmavyavāyapariśrātenaK​H vyāyāmavyavāyādhvapariśrāntena, A mūtroccārakavalāñjanān temūtroccārakavalāñjanāntemūtroccārakavalāṃjanānteA​K mūtroccārakavalāñjanānānte H
cf. 1938 ed. 4.40.52
tatra kālyotthitenāsevitaḥ pratimarśo rātrāv upacitaṃ nāsāsrotogataṃ malam apahanti | prakṣālitadantena dantānāṃ dṛḍhatā vadanasaugandhyañ cāpādayati | gṛhān nirgacchatā nāsāsrotaso snehaklinnatayā | rajodhūmo vā na prabādhate | vyāyāmavyavāyapariśrāntena śramam apahanti | mūtroccārānte dṛṣṭigurutvam apanayati | kavalāñjanānte dṛṣṭiṃ prasādayati | bhuktavatā sroto viśuddhiṃ laghutvaṃ cāpādayati | charditavatā srotovilagnaṃ śleṣmāṇam apohya bhaktacchaṃdaṃ kurute | divāsvapnotthitena nidrāśeṣaṃ gauravañ cāpahatya cittaikāgryaṃ janayati | sāyaṃ sukhanidrāprabodham āpādayatīti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kālyotthitenāsevitaḥK​H talpotthitenāsevitaḥ A rātrāvK​H rātrā A upacitaṃK​H vupacitaṃ A nāsāsrotogataṃA​K nāsāsrotrogatam H apahantiapahantiK upahanti manaḥprasādaṃ ca karoti, A upahanti | H prakṣālitadantenaK​H prakṣālitadantenā A dantānāṃdantānānK​H sevito dantānāṃ A dṛḍhatāK​H dṛḍhatāṃ A nāsāsrotasoK sevito nāsāseotasaḥ A nāsāsrotrasāṃ H snehaklinnatayāK​H klinnatayā A prabādhateK​H bādhate, A vyāyāmavyavāyapariśrāntenavyāyāmavyavāyapariśrāntenaK​H vyāyāmamaithunādhvapariśrāntenā A śramamK​H sevitaḥ śramam A apahantiK​H upahanti, A dṛṣṭigurutvamK​H sevito dṛṣṭergurutvam A dṛṣṭiṃdṛṣṭimK​H sevito dṛṣṭiṃ A srotoK sevitaḥ srotasāṃ A srotro H laghutvaṃK​H laghutāṃ A charditavatāchardditavatāK​H vāntenāsevitaḥ A srotovilagnaṃsrotovilagnaṃA​K srotrovilagnaṃ H śleṣmāṇamK​H śleṣmāṇa A apohyaK​H mapohya A bhaktacchaṃdaṃbhaktacchandaṃK​H bhaktākāṅkṣām A kuruteK​H āpādayati, A divāsvapnotthitenaK​H divāsvapnotthitenā A nidrāśeṣaṃK​H sevito nidrāśeṣaṃ A gauravañgauravañK​H gurutvaṃ malaṃ A cāpahatyaK cāpohya A cāpahṛtya H sukhanidrāprabodhamK​H cāsevitaḥ sukhanidrāprabodhaṃ A āpādayatītiK​H ceti || A
cf. 1938 ed. 4.40.53
īṣad ucchiṃghaṇāt sneho yadā vaktum prapadyate |
naste niśiktaṃ taṃ vidyāt pratimarśaṃ pramāṇataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
īṣad ucchiṃghaṇāt snehoK īṣaducchiṅghataḥ sneho A īṣad ucchiṅghanāt sneho H yadāK​H yāva A vaktumvaktumK​H dvaktraṃ A naste
naste
K​H

nasye
A
niśiktaṃ taṃniṣiktan tamK niṣiktaṃ taṃniṣiktan tam A​H vidyāt pratimarśaṃA​K vidyāt pratimarṣam H
cf. 1938 ed. 4.40.54
tena rogāḥ praśāmyanti narāṇām ūrdhvajatrujāḥ |
indriyāṇāñ ca vaimalyaṃ kuryād āsyasugandhi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tenaK​H nasyena A praśāmyantipraśāmyantiK​H śāmyanti A narāṇām, narāṇāmK​H narāṇā A ūrdhvajatrujāḥūrddhvajatrujāḥK​H mūrdhvajatrujāḥ | A kuryād āsyasugandhiK​H kuryād āsyaṃ sugandhi A
cf. 1938 ed. 4.40.55
hanudantaśirogrīvātrikabāhūrasāṃ balaṃ |
valīpalitakhālityavyaṃgānāñ cāpy asambhavaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
valīpalitakhālityavyaṃgānāñ
valīpalitakhālityavyaṃgānāñ

valīpalitakhālityavyaṅgānāñ
K​H

valīpalitakhālity avyaṅgānāṃ
A
asambhavaḥK​H asaṃbhavam || A
cf. 1938 ed. 4.40.56
tailaṃ kaphe ca vāte ca kevalaṃ pavane vasāṃ |
dadyān nastaḥ sadā pitte sarpirmajjāsamārute ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaphe caK​H kaphe sa A vāte cavāte cavāte ca,,K​H vāte syā A kevalaṃkevalamK​H t kevale A dadyān
dadyān
K​H

dadyā
A
nastaḥK​H t sarpiḥ A sarpirmajjāsamārutesarpirmajjāsamārute, sarppirmajjāsamārute ,,K​H majjānaṃ ca samārute || A
cf. 1938 ed. 4.40.57
caturvidhasya snehasya vidhir eṣa prakīrttitaḥ |
śleṣmasthānāvirodhitvāt teṣu tailaṃ viśiṣyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vidhir,, vidhirK​H vidhi A eṣaK​H revaṃ A viśiṣyateviśiṣyateK​H vidhīyate || A
cf. 1938 ed. 4.40.44
avapīḍan tu śirovirecanavad abhiṣyaṇṇasarpadaṣṭamūrcchitavisaṃjñebhyo dadyāc chirovirecanadravyāṇām anyatamam āsādyāvapīḍam iṣyateti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
avapīḍan tuK​H avapīḍastu A śirovirecanavad abhiṣyaṇṇasarpadaṣṭamūrcchitavisaṃjñebhyośirovirecanavad abhiṣyaṇṇasarppadaṣṭamūrcchitavisaṃjñebhyoK​H śirovirecanavadabhiṣyaṇṇasarpadaṣṭavisaṃjñebhyo A dadyāc chirovirecanadravyāṇāmdadyāc chirovirecanadravyāṇāmK​H dadyāc chirocirecanadravyāṇām A āsādyāvapīḍamK​H avapiṣyāvapīḍya A iṣyatetiK​H ca, A
cf. 1938 ed. 4.40.46
cetovikārakrimiviṣād iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cetovikārakrimiviṣād itiem. cetovikārakṛmiviṣābhipannānāṃ cūrṇaṃ pradhamet || A cetovikārakrimiviṣā?d iti || K cetovikārakrimiviṣābhipannānāñ cūrṇṇaṃ pradhamed iti || H
cf. 1938 ed. 4.40.44a
śarkarekṣurasakṣīrā ghṛtamāṃsarasāṃ pṛthak kṣīṇānāṃ nastato dadyādd raktapittagadeṣu ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śarkarekṣurasakṣīrāK​H śarkarekṣurasakṣīra A ghṛtamāṃsarasāṃK ghṛtamāṃsarasānām A , ghṛtamāṃsarasam H pṛthak kṣīṇānāṃpṛthak |
kṣīṇānān
K​H
anyatamaṃ kṣīṇānāṃ A
nastatoK​H śoṇita A dadyādd raktapittagadeṣudadyādd raktapittagadeṣuK pitte ca vidadhyāt || A dadyād raktapittagadeṣu H caK​H om. A
cf. 1938 ed. 4.40.58
ataḥ param pravakṣyāmi kavaḍagrahaṇe vidhiṃ |
caturdhā kavaḍasnehī prasādī śodhiropaṇau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kavaḍagrahaṇe, kavaḍagrahaṇeK​H kavalagrahaṇe A kavaḍasnehīK​H kavalaḥ snehī A
cf. 1938 ed. 4.40.59
sngidhoṣṇaiḥ snaihiko vāte svāduśītaiḥ prasādanaḥ pitte kaṭvamblalavaṇai rūkṣaiḥ saṃśodhaṇaḥ kaphe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭvamblalavaṇaiK kaṭvamlalavaṇai A​H rūkṣaiḥ, rūkṣaiḥK​H rūkṣo A saṃśodhaṇaḥsaṃśodhaṇaḥK ṣṇaiḥ śodhanaḥ A saṃśo𑑎dhanaḥ H
cf. 1938 ed. 4.40.60
kaṣāyatiktamadhuraiḥ kaṭūṣṇo ropaṇo vraṇe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kaṭūṣṇoK​H kaṭūṣṇai A vraṇevraṇe ,
K​H
vraṇe |
caturvidhasya caivāsya viśeṣo 'yaṃ prakīrtitaḥ ||
A
cf. 1938 ed. 4.40.61
tatra trikaṭukāśitasarṣapasiddhārthakakalkam āloḍya tailamūtrakṣārasurāśuktamadhūnām anyatamena salavaṇam abhiprataptam upasvinnamṛditagalakapolalalāṭapradeśe dhārayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trikaṭukāśitasarṣapasiddhārthakakalkamtrikaṭukāśitasarṣapasiddhārthakakalkamtrikaṭukāśitasarṣapasiddhārthakakalkamK​H trikaṭukavacāsarṣapaharītakīkalka A āloḍyaK​H māloḍya A tailamūtrakṣārasurāśuktamadhūnāmK tailaśuktasurāmūtrakṣāramadhūnā A tailamūtrakṣārasurāśukramadhūnām H anyatamenaK​H manyatamena A upasvinnamṛditagalakapolalalāṭapradeśeK​H upasvinnamṛditagalakapolalalāṭapradeśo A
cf. 1938 ed. 4.40.62
sukhaṃ sañcāryate yā tu mātrā sā kavalaḥ smṛtāḥ |
asañcāryā tu yā mātrā gaṇḍūṣaḥ sā prakīrttitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
mātrā sāmātrā sāK mātrā sa (sā) A sā mātrā sā H kavalaḥA​K kavalāḥ H smṛtāḥK​H smṛtaḥ | A gaṇḍūṣaḥ sā,gaṇḍūṣaḥ sāK​H gaṇḍūṣaḥ sa A prakīrttitāḥK​H prakīrtitaḥ || A
cf. 1938 ed. 4.40.63
tāvac ca dhārayitavyo nanyamanasānunnatadehena yāvad doṣapratipūrṇṇagalakapolatvaṃ nāsāsrotonayanapariplavaś ca bhavati tadā vimoktavyaḥ | punaś cānyo grahītavyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
nanyamanasānunnatadehenaK​H 'nanyamanasonnatadehena A yāvad doṣapratipūrṇṇagalakapolatvaṃyāvad doṣapratipūrṇṇagalakapolatvanK​H yāvaddoṣaparipūrṇakapolatvaṃ A nāsāsrotonayanapariplavaś canāsāsrotonayanapariplavaś caK nāsāsrotonayanapariplāvaś ca A nāsāsrotronayanapariplavaś ca H grahītavyaḥK​H grahītavya iti || A
cf. 1938 ed. 4.40.64
evaṃ snehapayaḥkṣaudrarasamūtrāmblasambhṛtāḥ |
kasāyoṣṇodakābhyāñ ca kavaḍā doṣato hitāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehapayaḥkṣaudrarasamūtrāmblasambhṛtāḥsnehapayaḥkṣaudrarasamūtrāmblasambhṛtāḥK snehapayaḥkṣaudrarasamūtrāmlasaṃbhṛtāḥ snehapayaḥkṣaudrarasamūtrāmlasaṃbhṛtāḥ |snehapayaḥkṣaudrarasamūtrāmlasambhṛtāḥ | A​H kavaḍāK​H kavalā A
cf. 1938 ed. 4.40.65
vyādher apacayas tuṣṭir viṣadaṃ vaktralāghavaṃ |
indriyāṇām prasādaś ca kavaḍe śuddhilakṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
apacayasK​H apacaya A tuṣṭirtuṣṭi,rK​H stuṣṭi A viṣadaṃvviṣadaṃK​H rvaiśadyaṃ A indriyāṇām
indriyāṇām
K​H

indiryāṇāṃ
A
kavaḍe, kavaḍeK​H kavale A
cf. 1938 ed. 4.40.66
hīne jāḍyakaphotkleśā varasajñānam eva ca |
atiyogāt mukhe pākaḥ śoṣas tṛṣṇāruciklamaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
atiyogāt mukhe
atiyogāt mukhe
K​H

atiyogān mukhe
A
śoṣasK​H śoṣa A tṛṣṇāruciklamaḥK tṛṣṇāruciklamāḥ || A​H
cf. 1938 ed. 4.40.67
śodhanīye viśeṣeṇa bhavaty etat tu lakṣaṇaṃ ||
tilāṃ nīlotpalaṃ sarpiḥ śarkarā kṣīram eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhavatyK​H bhavanty A etat tuK​H eva na A lakṣaṇaṃK​H saṃśayaḥ | A tilāṃ
tilāṃ

tilān
K​H

tilā
A
nīlotpalaṃA​K nīlotpalāṃ H
cf. 1938 ed. 4.40.68
sakṣaudro dagdhavarktrasya gaṇḍūṣo dāhanāśanaḥ |
kavalasya samāsena vidhir eṣaḥ prakīrttitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
dagdhavarktrasyaK dagdhavaktrasya A​H samāsenaKpc​H vidhirhyeṣa samāsena A om. Kac vidhirKpc​H om. A​Kac eṣaḥKpc om. A​Kac eṣa H
cf. 1938 ed. 4.40.69
vibhajya bheṣajaṃ budhyā kurvīta pratisāraṇaṃ ||
kalko rasakriyā kṣaudraṃ cūrṇṇañ ceti caturvidhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.40.70
aṅgulyagrapraṇītan tu yathāsvam mukharogiṇāṃ ||
tasya yogam ayogañ ca kavaloktaṃ vibhāvayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
tasya
tasya
K​H

tasmi
A
yogamyogamK​H n yoga A ayogañ caK​H mayogaṃ ca A
cf. 1938 ed. 4.40.71
bhojayet cānabhiṣyandi doṣaghnam aśanaṃ naram iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
bhojayet cānabhiṣyandibhojayec cānabhiṣyandibhojayec cānabhiṣyandiKpc​H tān eva śamayed vyādhīn kavalo yān apohati |
doṣaghnam anabhiṣyandi
A
bhojayetac cānabhiṣyandi Kac
doṣaghnam, doṣaghnamK​H bhojaye A aśanaṃaśananK​H c ca tathā A itiK​H om. A
|| ci 40 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
cf. 1938 ed. 4.40.72
snehaḥ svedo vamanaṃ virekaṃ vyāpadaṃ tathā |
netre pramāṇa vyāpac cānuvāsanasahottaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
snehaḥem. sneha K​H svedoK​Hac svedotha Hpc pramāṇaK pramāṇam H
cf. 1938 ed. 4.40.73
nirūhottarapīḍā ca dhūmanastena vai daśa || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
daśa || ❈K daśa || 0 || H
cf. 1938 ed. 4.40.74
yad uktañ catvāriṃśac cikitsitānīti tat sarvaṃ samāptam iti || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
… i om. A
iti || ❈K​H iti suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthāne dhūmanasyakavalagrahacikitsitaṃ nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. iti bhagavatā śrīdhanvantariṇopadiṣṭāyāṃ tacchiṣyeṇa maharṣiṇā suśrutena viracitāyāṃ suśrutasaṃhitāyāṃ cikitsāsthānaṃ samāptam || A