The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra 1-26: Śālākyatantra
Published in 2020 by The Suśruta Project (https://sushrutaproject.github.io) in
| Siglum | NE |
|---|
Physical description
APrinted edition: Ācārya 1938: Uttaratantra 1-30
KMSS Kathmandu KL 699: Uttaratantra
KacMSS Kathmandu KL 699: Uttaratantra [ante correctionem]
KpcMSS Kathmandu KL 699: Uttaratantra [post correctionem]
HMS Kathmandu NAK 5-333, Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra, adhyāyas 1-26
HacMS Kathmandu NAK 5-333, Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra, adhyāyas 1-26 [ante correctionem]
HpcMS Kathmandu NAK 5-333, Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra, adhyāyas 1-26 [post correctionem]
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra 1-26:
Śālākyatantra
Revision history
| 2020-11-04 | Began this file. |
|---|---|
| 2025-10-08 | Added subsection names in heading. |
| 2026-01-09 | Fixed alignment issues and changed the tags of trailers. |
| 2026-01-20 | Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66). |
| 2026-01-26 | Modified the Heading of the Chapters so that they correspond to the original chapter numbers of NE and not of the vulgate |
[Adhyāya 1, Śālākyatantra 1]
Draft based on MS K.
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
saviṃśe tu śate pūrvam adhyāyānāṃ tu kīrttite |
vakṣye bahuvidhāṃ samyag uttare 'rthān ataḥ paraṃ |
vakṣye bahuvidhāṃ samyag uttare 'rthān ataḥ paraṃ |
[1938 ed. 6.1.3]
idānīn tat pravakṣyāmi tantram uttarasaṃjñitaṃ |
nikhilenopadṛṣyante yatra rogāḥ pṛthagvidhāḥ ||
nikhilenopadṛṣyante yatra rogāḥ pṛthagvidhāḥ ||
[1938 ed. 6.1.4]
śālākyaśāstrā vihitā videhādhiyakīrttitā |
ye ca vistaraśo dṛṣṭāḥ kumārābādhahetavaḥ |
ye ca vistaraśo dṛṣṭāḥ kumārābādhahetavaḥ |
[1938 ed. 6.1.5]
ṣaṭsu kāyacikitsāsu ye coktāḥ paramarṣiṇā |
upasargādayo doṣā yenāpy āgantavaḥ smṛtāḥ ||
upasargādayo doṣā yenāpy āgantavaḥ smṛtāḥ ||
[1938 ed. 6.1.6]
triṣaṣṭir asasaṃsarggāḥ svasthavṛttan tathaiva ca |
yuktārthā yuktayaś cāpi doṣabhedāś ca tatvataḥ ||
yuktārthā yuktayaś cāpi doṣabhedāś ca tatvataḥ ||
[1938 ed. 6.1.7]
yatroktā vividhāś cārthā rogasādhanahetavaḥ |
asya tantrasya mahataḥ sāgarākāravarcasaḥ |
asya tantrasya mahataḥ sāgarākāravarcasaḥ |
[1938 ed. 6.1.8]
ādāv evottamāṃgasthāṃ rogā samabhidhāsyate |
saṃkhyayā lakṣaṇaiś cāpi sādhyāsādhyakrameṇa ca |
saṃkhyayā lakṣaṇaiś cāpi sādhyāsādhyakrameṇa ca |
[1938 ed. 6.1.9]
vidyādyaṃgulabāhulyaṃ svāṃguṣṭhodaram āyataṃ |
dvyaṅgulaṃ sarvataḥ sārdhaṃ bhiṣaṅ nayanabudbudaṃ |
dvyaṅgulaṃ sarvataḥ sārdhaṃ bhiṣaṅ nayanabudbudaṃ |
[1938 ed. 6.1.10]
vṛttaṃ gostanakākāraṃ sarvabhūtaguṇodbhavaṃ |
valaṃ mṛdbhyognito raktaṃ vātātkṛṣṇaṃ sitaṃ jalāt |
valaṃ mṛdbhyognito raktaṃ vātātkṛṣṇaṃ sitaṃ jalāt |
[1938 ed. 6.1.11]
ākāśād aśrumārgas tu jāyante netra budbude |
dṛṣṭiś cātra yathā vakṣye tathā vidyād vicakṣaṇaḥ |
dṛṣṭiś cātra yathā vakṣye tathā vidyād vicakṣaṇaḥ |
[1938 ed. 6.1.12]
netrāyāmavibhāgas tu kṛṣṇammaṇḍalam ucyate |
kṛṣṇāt saptamam icchanti dṛṣṭiṃ dṛṣṭivido janāḥ |
kṛṣṇāt saptamam icchanti dṛṣṭiṃ dṛṣṭivido janāḥ |
[1938 ed. 6.1.13]
maṇḍalāni ca sandhīś ca paṭalāni ca locane |
yathākramaṃ vijānīyāt pañcaṣaṭ ca ṣaḍ eva ca |
yathākramaṃ vijānīyāt pañcaṣaṭ ca ṣaḍ eva ca |
[1938 ed. 6.1.14]
pakṣmavartmasitaśyāvadṛṣṭīnām maṇḍalāni tu |
anupūrvantu catvāro madhyāduktā yathākramaṃ |
anupūrvantu catvāro madhyāduktā yathākramaṃ |
[1938 ed. 6.1.15]
pakṣmavarmagataḥ sandhir vartmaśuklagatoparaḥ |
śuklakṛṣṇagatastvanyaḥ kṛṣṇadṛṣṭigatastathā |
tataḥ kanīnikagataḥ ṣaṣṭhaś cāpāṃgagaḥ smṛtaḥ |
śuklakṛṣṇagatastvanyaḥ kṛṣṇadṛṣṭigatastathā |
tataḥ kanīnikagataḥ ṣaṣṭhaś cāpāṃgagaḥ smṛtaḥ |
[1938 ed. 6.1.16]
pakṣmavarmagataḥK pakṣmavartmagataḥ A pakṣmavartmmagataḥ H sandhirAH sandhi K vartmaśuklagatoparaḥvartmaśuklagato paraḥem. vartmaśuklagato 'paraḥvartmaśuklagato paraḥ AK vvartmmaśuklagataḥ paraḥ H śuklakṛṣṇagatastvanyaḥem.
śuklakṛṣṇagatas tv anyaḥ AK
śukladṛṣṭigatastvanyaḥ H kṛṣṇadṛṣṭigatastathākṛṣṇadṛṣṭigatastathāH kṛṣṇadṛṣṭigato 'paraḥ A kṛṣṇadṛṣṭigatas tathā K kanīnikagataḥkanīnikagataḥKH kanīnakagataḥ A ṣaṣṭhaśAK ṣaṣṭha H cāpāṃgagaḥcāpāṅgagaḥAK ścāpāṅgagaḥ H
śuklakṛṣṇagatas tv anyaḥ AK
śukladṛṣṭigatastvanyaḥ H kṛṣṇadṛṣṭigatastathākṛṣṇadṛṣṭigatastathāH kṛṣṇadṛṣṭigato 'paraḥ A kṛṣṇadṛṣṭigatas tathā K kanīnikagataḥkanīnikagataḥKH kanīnakagataḥ A ṣaṣṭhaśAK ṣaṣṭha H cāpāṃgagaḥcāpāṅgagaḥAK ścāpāṅgagaḥ H
dve vartmapaṭale vidyāc catvāry anyāni cākṣṇi tu |
jāyate timiraṃ yeṣu vyādhiparamadāruṇaḥ |
jāyate timiraṃ yeṣu vyādhiparamadāruṇaḥ |
[1938 ed. 6.1.17]
tejo jalāśritaṃ bāhyaṃ teṣv anyapiśitāśritaṃ |
medas tṛtīyam paṭalam āśritaṃ tv asthi cāparaṃ |
medas tṛtīyam paṭalam āśritaṃ tv asthi cāparaṃ |
[1938 ed. 6.1.18]
pañcamāśaṃ samandṛṣṭes teṣāṃ bāhulyam iṣyate |
sirāṇāṃ kaṇḍarāṇāñ ca medasaḥ kṛṣṇakasya ca
sirāṇāṃ kaṇḍarāṇāñ ca medasaḥ kṛṣṇakasya ca
[1938 ed. 6.1.19]
guṇā kṛṣṇātparaṃ śleṣmā bandhanekṣṇoḥ sirāyutaḥ |
sirānusāribhir doṣair viguṇairūrdhvamāśritaiḥ |
sirānusāribhir doṣair viguṇairūrdhvamāśritaiḥ |
[1938 ed. 6.1.20]
jāyante netrabhāgeṣu vyādhayaś cāstu dāruṇāḥ |
tatrāvilaṃ sasaṃrambhamaśrukaṇḍūpadehavat |
tatrāvilaṃ sasaṃrambhamaśrukaṇḍūpadehavat |
[1938 ed. 6.1.21]
gurūṣācoparāgādyair juṣṭañcāvyaktalakṣaṇaiḥ |
saśūlaṃ vartmakośeṣu śukapūrṇṇābham eva ca |
saśūlaṃ vartmakośeṣu śukapūrṇṇābham eva ca |
[1938 ed. 6.1.22]
vihanyamānaṃ rūpeṣu kriyāsvakṣi yathāparaṃ |
dṛṣṭvaivamdhīmāñjānīyāddoṣaiṇādhiṣṭhitantu tat |
dṛṣṭvaivamdhīmāñjānīyāddoṣaiṇādhiṣṭhitantu tat |
[1938 ed. 6.1.23]
tatra saṃcayamāsādya vidadhyāttatra bheṣajaṃ |
[1938 ed. 6.1.24]
saṃkṣepataḥ kriyāyogo nidānaparivarjanaṃ |
vātādīnāṃ pratīkāraḥprokto vistarataḥ purā |
vātādīnāṃ pratīkāraḥprokto vistarataḥ purā |
[1938 ed. 6.1.25]
uṣṇābhitaptasya jalapraveśāddūrekṣaṇāt svapnaviparyayācca |
[1938 ed. 6.1.26]
uṣṇābhitaptasyaAK uṣṇā H jalapraveśāddūrekṣaṇāt svapnaviparyayāccaem. jalapraveśād dūrekṣaṇāt svapnaviparyayāc ca |
prasaktasaṃrodanakopaśokakleśābhighātād atimaithunāc ca A jalapraveśād dūrekṣaṇāt svapnaviparyayāc ca K bhighātādatimaithunāc ca vāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
svedādrajo dhūmaniṣevaṇādvā charddo'bhighātādvamanātiyogāt H
prasaktasaṃrodanakopaśokakleśābhighātād atimaithunāc ca A jalapraveśād dūrekṣaṇāt svapnaviparyayāc ca K bhighātādatimaithunāc ca vāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
svedādrajo dhūmaniṣevaṇādvā charddo'bhighātādvamanātiyogāt H
svesadrajodhūmaniṣevaṇādvā chardobhighātādvamanātiyogāt |
tathā dravānnātiniṣevaṇācca viṇmūtravātakramanigrahācca |
prasaktasaṃrodanaśokakopācchirābhighātādatimadyayogāt |
nāñca viparyayeṇa kleśābhighātādatimaithunācca |
bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca netre vikārāñjanayanti doṣāḥ |
tathā dravānnātiniṣevaṇācca viṇmūtravātakramanigrahācca |
prasaktasaṃrodanaśokakopācchirābhighātādatimadyayogāt |
nāñca viparyayeṇa kleśābhighātādatimaithunācca |
bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca netre vikārāñjanayanti doṣāḥ |
[1938 ed. 6.1.27]
svesadrajodhūmaniṣevaṇādvāem. śuktāranālāmlakulatthamāṣaniṣevaṇād ve A svesadrajodhūmaniṣevaṇād vā K om. H chardobhighātādvamanātiyogāt | tathāem. gavinigrahāc ca |
svedād atho dhū A chardobhighātād vamanātiyogā Kac chardobhighātād vamanātiyogāt |
tathā Kpc om. Hac tathā Hpc dravānnātiniṣevaṇāccaem. maniṣevaṇāc ca A om. KacHac dravānnātiniṣevaṇāc ca Kpc dravān nātimiṣevaṇāc ca Hpc viṇmūtravātakramanigrahāccaviṇmūtravātakramanigrahāc caem. charder vighātād vamanātiyogā A om. KacHac viṇmūtravātakramanigrahāc caviṇmūtravātakramanigrahāc ca KpcHpc prasaktasaṃrodanaśokakopācchirābhighātādatimadyayogāt | nāñcaem. t |
bā A t |
prasaktasaṃrodanaśokakopāc chirābhighātād atimadyayogāt |
nāñca Kac
prasaktasaṃrodanaśokakopāc chirābhighātād atimadyayogāt |
nāñca Kpc
prasaktasaṃrodanaśokakopāc chiro'bhighātād atimadyapānāt
tathāha krūrām̐ś ca H viparyayeṇaKH om. A kleśābhighātādatimaithunāccakleśābhighātād atimaithunāc caem. om. A kleśābhighātād atimaithunāc cakleśābhighātād atimaithunāc ca KH bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇāccaK ṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇāc ca A
vāṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇāc ca H vikārāñjanayantivikārāñ janayantiK vikārān janayanti AH
svedād atho dhū A chardobhighātād vamanātiyogā Kac chardobhighātād vamanātiyogāt |
tathā Kpc om. Hac tathā Hpc dravānnātiniṣevaṇāccaem. maniṣevaṇāc ca A om. KacHac dravānnātiniṣevaṇāc ca Kpc dravān nātimiṣevaṇāc ca Hpc viṇmūtravātakramanigrahāccaviṇmūtravātakramanigrahāc caem. charder vighātād vamanātiyogā A om. KacHac viṇmūtravātakramanigrahāc caviṇmūtravātakramanigrahāc ca KpcHpc prasaktasaṃrodanaśokakopācchirābhighātādatimadyayogāt | nāñcaem. t |
bā A t |
prasaktasaṃrodanaśokakopāc chirābhighātād atimadyayogāt |
nāñca Kac
prasaktasaṃrodanaśokakopāc chirābhighātād atimadyayogāt |
nāñca Kpc
prasaktasaṃrodanaśokakopāc chiro'bhighātād atimadyapānāt
tathāha krūrām̐ś ca H viparyayeṇaKH om. A kleśābhighātādatimaithunāccakleśābhighātād atimaithunāc caem. om. A kleśābhighātād atimaithunāc cakleśābhighātād atimaithunāc ca KH bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇāccaK ṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇāc ca A
vāṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇāc ca H vikārāñjanayantivikārāñ janayantiK vikārān janayanti AH
taistribhirdaśadaśa ca kaphenāpyadhikāstrayaḥ |
raktajā ṣoḍaśa jñeyāḥ sarvajāḥpañcaviṃśati |
raktajā ṣoḍaśa jñeyāḥ sarvajāḥpañcaviṃśati |
[1938 ed. 6.1.28]
taistribhirdaśadaśa caem. vātād daśa tathā pittāt kaphāc caiva trayodaśa A tais tribhir daśada ca Kac tais tribhir daśadaśa ca Kpc taistribhir ddaśa daśa ca H kaphenāpyadhikāstrayaḥem. om. A kaphenāpy adhikās trayaḥ K kaphenātyadhikāstrayaḥ H raktajā
raktajāK
raktā A
raktajāḥ H ṣoḍaśaKH t ṣoḍaśa A jñeyāḥKH vijñeyāḥ A sarvajāḥpañcaviṃśatisarvajāḥ pañcaviṃśatiK sarvajāḥ pañcaviṃśatiḥsarvvajāḥ pañcaviṃśatiḥ AH
raktajāK
raktā A
raktajāḥ H ṣoḍaśaKH t ṣoḍaśa A jñeyāḥKH vijñeyāḥ A sarvajāḥpañcaviṃśatisarvajāḥ pañcaviṃśatiK sarvajāḥ pañcaviṃśatiḥsarvvajāḥ pañcaviṃśatiḥ AH
bāhyau punardvau ca tathā rogāḥ ṣaṭsaptati smṛtāḥ |
hatādhimantho nimiśo dṛṣṭirgambhīrikā ca yā |
hatādhimantho nimiśo dṛṣṭirgambhīrikā ca yā |
[1938 ed. 6.1.29]
yac ca vātāhataṃ vartma te na sidhyanti vātajāḥ |
kācoruṇau mārutajo yāpyo bhavati jānatā |
kācoruṇau mārutajo yāpyo bhavati jānatā |
[1938 ed. 6.1.30]
śuṣkākṣipākābhiṣyando yaś ca mārutaparyayaḥ |
adhimanthānyavātaś ca sādhyā mārutajeṣu te |
hrasvajāḍyajalasrāvāvasādhyau pittasambhavau |
adhimanthānyavātaś ca sādhyā mārutajeṣu te |
hrasvajāḍyajalasrāvāvasādhyau pittasambhavau |
[1938 ed. 6.1.31]
śuṣkākṣipākābhiṣyando yaś caK śuṣkākṣipākādhīmanthasyanda A śuṣkākṣipākobhiṣyando yaś ca H mārutaparyayaḥKH mārutaparya A adhimanthānyavātaś caem. yāḥ |
a A om. KacHac
adhimanthāny avātaś ca Kpc
adhimanthonyavātaś ca Hpc sādhyāKpcHpc sādhyo A om. KacHac mārutajeṣu te mārutajeṣu te | Kpc om. AKacHac mārutajeṣu vai Hpc hrasvajāḍyajalasrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyauem. hrasvajāḍyo yo jalasrā A hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau KacKpc hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau HacHpc pittasambhavauKH vaś ca paittikaḥ A
a A om. KacHac
adhimanthāny avātaś ca Kpc
adhimanthonyavātaś ca Hpc sādhyāKpcHpc sādhyo A om. KacHac mārutajeṣu te mārutajeṣu te | Kpc om. AKacHac mārutajeṣu vai Hpc hrasvajāḍyajalasrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyauem. hrasvajāḍyo yo jalasrā A hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau KacKpc hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau HacHpc pittasambhavauKH vaś ca paittikaḥ A
parimlāyī ca nīlī ca kāco yāpyaś ca tanmayaḥ |
śuktisyandodhimanthaś ca tathāmlādhyuṣitañca yat |
śuktisyandodhimanthaś ca tathāmlādhyuṣitañca yat |
[1938 ed. 6.1.32]
dṛṣṭiḥ pittavidagdhā ca dhūmadarśī ca sidhyati |
susrāvaḥ kaphaje sādhyo yāpyaḥ kācastu tanmayaḥ |
susrāvaḥ kaphaje sādhyo yāpyaḥ kācastu tanmayaḥ |
[1938 ed. 6.1.33]
abhiṣyandodhivātaś ca balāsagrathitantathā ||
dṛṣṭiḥ śleṣmavidagdhā ca pothakyo lagaṇaś ca yat |
dṛṣṭiḥ śleṣmavidagdhā ca pothakyo lagaṇaś ca yat |
[1938 ed. 6.1.34]
krimigranthipariklinnaṃ vartmaśuklārmapiṣṭakaḥ |
śleṣmopanāhāḥ sādhyāste kathitā śleṣmajeṣu tu |
śleṣmopanāhāḥ sādhyāste kathitā śleṣmajeṣu tu |
[1938 ed. 6.1.35]
raktasrāvojakājātaṃ śoṇitārśovraṇānvitaṃ |
śukraṃ na sādhyaṃ kācantu yāpyaṃ kṛṣṇaś ca tanmayaḥ |
śukraṃ na sādhyaṃ kācantu yāpyaṃ kṛṣṇaś ca tanmayaḥ |
[1938 ed. 6.1.36]
manthasyandau kliṣṭavartma harṣotpattau tathaiva ca |
sirājātāñjanākhyā ca sirājālaś ca yatsmṛtaṃ |
sirājātāñjanākhyā ca sirājālaś ca yatsmṛtaṃ |
[1938 ed. 6.1.37]
parvvaṇy athāvraṇaṃ śukraṃ lohitārma tathārjunaḥ |
ete sādhyā vikāreṣu raktajeṣu bhavanti hi ||
ete sādhyā vikāreṣu raktajeṣu bhavanti hi ||
[1938 ed. 6.1.38]
pūyāsrāvo nākulāndhyamakṣīpākātyayojalī |
rogāasādhyāś catvāraḥ sarvajeṣu bhavanti hi |
rogāasādhyāś catvāraḥ sarvajeṣu bhavanti hi |
[1938 ed. 6.1.39]
nākulāndhyamakṣīpākātyayojalīK nākulāndhyamakṣipākātyayo 'lajī A nākulāndhyaṃ makṣipākātyayolajī H rogāasādhyāś catvāraḥ
rogāasādhyāś catvāraḥK om. A
rogā asādhyāścatvāraḥ H sarvajeṣusarvvajeṣuKH om. A bhavanti hiKHac
asādhyāḥ sarvajā yāpyaḥ kācaḥ kopaś ca pakṣmaṇaḥ A bhavanti hi |
yāpyo vartmmāvavandhas tu pakṣmakopaḥ saviplutaḥ Hpc
rogāasādhyāś catvāraḥK om. A
rogā asādhyāścatvāraḥ H sarvajeṣusarvvajeṣuKH om. A bhavanti hiKHac
asādhyāḥ sarvajā yāpyaḥ kācaḥ kopaś ca pakṣmaṇaḥ A bhavanti hi |
yāpyo vartmmāvavandhas tu pakṣmakopaḥ saviplutaḥ Hpc
yāpyā vartmāvabandhastu pakṣmakopaḥ bhaviplutaḥ |
piṇḍākṣastu yo vyādhiḥ sirāsu piṭakā ca yā |
prastāryarmādhīmāṃsārma snāyvarmotsaṅginī ca yā |
piṇḍākṣastu yo vyādhiḥ sirāsu piṭakā ca yā |
prastāryarmādhīmāṃsārma snāyvarmotsaṅginī ca yā |
[1938 ed. 6.1.40]
yāpyāK om. AH vartmāvabandhastuK vartmāvaban A om. H pakṣmakopaḥK dho A om. H bhaviplutaḥbhaviplutaḥK om. A pillākṣa H piṇḍākṣastu yo
piṇḍākṣastu yoK yo A klinna vartmāsu H vyādhiḥAK om. H piṭakā ca yāKH piḍakā ca yā A prastāryarmādhīmāṃsārma
prastāryarmādhīmāṃsārmaK prastāryarmādhimāṃsārma
prastāryarmādhimāṃsārma
prastāryarmmādhimāṃsārmma AH
piṇḍākṣastu yoK yo A klinna vartmāsu H vyādhiḥAK om. H piṭakā ca yāKH piḍakā ca yā A prastāryarmādhīmāṃsārma
prastāryarmādhīmāṃsārmaK prastāryarmādhimāṃsārma
prastāryarmādhimāṃsārma
prastāryarmmādhimāṃsārmma AH
pūyālasaś cārbudaś ca śyāvakardamavartmanī |
tathārśovartmaśuṣkārśaḥ śarkarāvartma eva ca |
tathārśovartmaśuṣkārśaḥ śarkarāvartma eva ca |
[1938 ed. 6.1.41]
pūyālasaśAK pūyālasañ H cārbudaś cacārbudaś ca K cārbudaṃ ca A cārvvudañ ca H śyāvakardamavartmanī śyāvakardamavartmanīAK śyāvakandamavartmmanī H tathārśovartmaśuṣkārśaḥ
tathārśovartma śuṣkārśaḥ
tathārśovartmaśuṣkārśaḥAK
tathārśovartmmaśuṣkārśaḥ H śarkarāvartmaAK sarkarāvartm H evaK yac ca vai A ma eva H caKH om. A
tathārśovartma śuṣkārśaḥ
tathārśovartmaśuṣkārśaḥAK
tathārśovartmmaśuṣkārśaḥ H śarkarāvartmaAK sarkarāvartm H evaK yac ca vai A ma eva H caKH om. A
aśophaśophai mahatau pākau bahalavartma ca |
kumbhikinī vartmagatā bisavartma ca sidhyati |
kumbhikinī vartmagatā bisavartma ca sidhyati |
[1938 ed. 6.1.42]
sanimitto nimittaś ca dvāvasādhyau ca bāhyataḥ |
rogāḥ ṣaṭsaptatistvete saṅgraheṇa prakīrttitāḥ |
rogāḥ ṣaṭsaptatistvete saṅgraheṇa prakīrttitāḥ |
[1938 ed. 6.1.43]
sanimitto nimittaś caK sanimitto 'nimittaś ca A sanimittonimittaś ca H dvāvasādhyau caK dvāv asādhyau tu A dvāvasādhyau Hac dvāvasādhyautu Hpc bāhyataḥbāhyataḥ |vāhyataḥKH bāhya A rogāḥ
rogāḥKH jau A ṣaṭsaptatistveteK
ṣaṭsaptatir vikārāṇām eṣā A ṣaṭsaptatisvete H saṅgraheṇasaṃgraheṇaKH saṃgraha A prakīrttitāḥKH kīrtitā A
rogāḥKH jau A ṣaṭsaptatistveteK
ṣaṭsaptatir vikārāṇām eṣā A ṣaṭsaptatisvete H saṅgraheṇasaṃgraheṇaKH saṃgraha A prakīrttitāḥKH kīrtitā A
em. nava sandhyāśrayās teṣu vartmajās tv ekaviṃśatiḥ |
śuklabhāge daśaikaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ A
śuklabhāge daśaikaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ A
bhūyas teṣāṃ pravakṣyāmi saṃkhyārūpacikitsitair iti || śālākṛ 1
||
[1938 ed. 6.1.45]
bhūyasem. sarvāśrayāḥ saptadaśa dṛṣṭijā dvādaśaiva tu |
bāhyajau dvau samākhyātau rogau paramadāruṇau |
bhūya A bhūya KH teṣāṃem. etā A steṣāṃ K stveṣām H pravakṣyāmipravakṣyāmipravakṣyāmiKH n pravakṣyāmi A saṃkhyārūpacikitsitairsaṅkhyārūpacikitsitaiḥAH saṃkhyārūpacikitsitai K itiH om. A riti K śālākṛśālākṛK om. AH
bāhyajau dvau samākhyātau rogau paramadāruṇau |
bhūya A bhūya KH teṣāṃem. etā A steṣāṃ K stveṣām H pravakṣyāmipravakṣyāmipravakṣyāmiKH n pravakṣyāmi A saṃkhyārūpacikitsitairsaṅkhyārūpacikitsitaiḥAH saṃkhyārūpacikitsitai K itiH om. A riti K śālākṛśālākṛK om. AH
[Adhyāya 2, Śālākyatantra 2]
Draft based on MS K.
athātaḥ sandhigatarogavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.2.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
navasandhyaśrayaś ca vartmajātāc eka viṃśati |
śuklabhāgaidasekaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ |
śuklabhāgaidasekaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ |
[1938 ed. 6.2.3a]
sarvāśrayāḥ sapudam adṛṣṭidvādaśaiva ttu |
dvau tu sarvāśrayā vanyāvanimittanimittajau ||
dvau tu sarvāśrayā vanyāvanimittanimittajau ||
[1938 ed. 6.2.5a]
pūyālasaḥ soponāhaḥ srāvāḥ parvaṇikālajī |
krimigranthiś ca vijñeyā rogāḥ sandhigatā nava ||
krimigranthiś ca vijñeyā rogāḥ sandhigatā nava ||
[1938 ed. 6.2.3]
pakvaḥ śophaḥ sandhijeyaḥ satodaḥ
sravet pūyaṃ sa hi pūyālasākhyaḥ |
granthir mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥ
kaṇḍusrāvonīrūjāḥ sopanāḥ |
sravet pūyaṃ sa hi pūyālasākhyaḥ |
granthir mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥ
kaṇḍusrāvonīrūjāḥ sopanāḥ |
[1938 ed. 6.2.4]
sandhijeyaḥsa ndhijeyaḥK sandhijaḥ saṃ A sandhijo yaḥ H satodaḥKH sravedyaḥ A sravet pūyaṃ sa hiK sāndraṃ pūyaṃ pūti A sravet pūyaṃ H pūyālasākhyaḥKH pūyālasaḥ saḥ A granthir
granthirK
granthi A
granthim H mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥmahāndṛṣṭisandhāvapākaḥKH rnālpo dṛṣṭisandhāvapākaḥ A kaṇḍusrāvonīrūjāḥKH kaṇḍūprāyo nīruja A sopanāḥKH stūpanāhaḥ A
granthirK
granthi A
granthim H mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥmahāndṛṣṭisandhāvapākaḥKH rnālpo dṛṣṭisandhāvapākaḥ A kaṇḍusrāvonīrūjāḥKH kaṇḍūprāyo nīruja A sopanāḥKH stūpanāhaḥ A
gatvā sandhīnaśrumārgeṇa doṣāḥ
śravantī vāsvāmimvikārāṃ kanīnāt |
tadviśrāvaṃ netranāḍīti caike
tasyāliṅgaṃ kīrtiyeṣye caturdhā ||
śravantī vāsvāmimvikārāṃ kanīnāt |
tadviśrāvaṃ netranāḍīti caike
tasyāliṅgaṃ kīrtiyeṣye caturdhā ||
[1938 ed. 6.2.5]
śravantīK kuryuḥ srā A śravantīm H vāsvāmimvikārāṃK vān rugvihīnā A vāsvāmimvikārā H kanīnāt | tadviśrāvaṃkanīnāt |
tadviśrāvaṃK n kanīnāt |
tān vai srāvān A n kanīnāt |
tadviśrāvaṃ H netranāḍītinetranāḍītiKH netranāḍīm a A caikeKH thaike A tasyāliṅgaṃtasyā liṅgaṃAK tasyāliṅgā H kīrtiyeṣyekīrti yeṣyeK kīrtayiṣye A n kīrttayiṣye H caturdhāAK catudhā H
tadviśrāvaṃK n kanīnāt |
tān vai srāvān A n kanīnāt |
tadviśrāvaṃ H netranāḍītinetranāḍītiKH netranāḍīm a A caikeKH thaike A tasyāliṅgaṃtasyā liṅgaṃAK tasyāliṅgā H kīrtiyeṣyekīrti yeṣyeK kīrtayiṣye A n kīrttayiṣye H caturdhāAK catudhā H
pākāt sandhau saṃśraved yam sa pūyaṃ
pūyāśrāvaḥ savikāro matas tu |
śvetaṃ skatraṃ picchilaṃ yaḥ śravet tu
śleṣmāśrāvaḥ savikāraḥ pradiṣṭaḥ |
pūyāśrāvaḥ savikāro matas tu |
śvetaṃ skatraṃ picchilaṃ yaḥ śravet tu
śleṣmāśrāvaḥ savikāraḥ pradiṣṭaḥ |
[1938 ed. 6.2.6]
pākāt sandhauKH pākaḥ sandhau A saṃśraved yam saem. saṃsravedyaś ca A saṃśravedyam sa K saṃśravedyaḥ sa H pūyāśrāvaḥpūyāśrāvaḥKH pūyāsrāvo A savikāroKH naikarūpaḥ A matas tuKH pradiṣṭaḥ A śvetaṃ
śvetaṃAK
śeṣaṃ H skatraṃ skatraṃ KH sāndraṃ A picchilaṃ yaḥKH picchilaṃ saṃ A śravet tuśravet tuśravet tuKH sravedyaḥ A śleṣmāśrāvaḥKH śleṣmāsrāvo A savikāraḥKH nīrujaḥ sa A
śvetaṃAK
śeṣaṃ H skatraṃ skatraṃ KH sāndraṃ A picchilaṃ yaḥKH picchilaṃ saṃ A śravet tuśravet tuśravet tuKH sravedyaḥ A śleṣmāśrāvaḥKH śleṣmāsrāvo A savikāraḥKH nīrujaḥ sa A
raktāśrāvaḥ śoṇitajovikāraḥ
śravadūṣṇa tat tu raktam prabhūtaṃ |
hāridrābhaṃ pītam uṣṇaṃ jalam vā
pittāśrāvaḥ saṃśravet sandhimadhyāt ||
śravadūṣṇa tat tu raktam prabhūtaṃ |
hāridrābhaṃ pītam uṣṇaṃ jalam vā
pittāśrāvaḥ saṃśravet sandhimadhyāt ||
[1938 ed. 6.2.7]
raktāśrāvaḥKH raktāsrāvaḥ A śoṇitajovikāraḥKH śoṇito A śravadūṣṇaKH om. A tat tutat tuKH tthaḥ sa A raktamKH rakta A prabhūtaṃK muṣṇaṃ nālpaṃ saṃsraven A prabhū H hāridrābhaṃ
hāridrābhaṃK nātisāndram |
pītābhāsaṃ A taṃ |
hāridrābhaṃ H pītamKH nīla A uṣṇaṃuṣṇañKH muṣṇaṃ A jalam vāKH jalābhaṃ A pittāśrāvaḥpittāśrāvaḥKH pittāsrāvaḥ A saṃśravet sandhimadhyātKH saṃsravet sandhimadhyāt A
hāridrābhaṃK nātisāndram |
pītābhāsaṃ A taṃ |
hāridrābhaṃ H pītamKH nīla A uṣṇaṃuṣṇañKH muṣṇaṃ A jalam vāKH jalābhaṃ A pittāśrāvaḥpittāśrāvaḥKH pittāsrāvaḥ A saṃśravet sandhimadhyātKH saṃsravet sandhimadhyāt A
tāmrāṃ tanvīn dāhaśūlopapannāṃ
brūyād vaidyaḥ piṭakāṃ parvaṇīkāṃ |
jātā sandhau kṛṣṇaśuklelajī syāt
tasminn eva prathitāḥ pūrvaliṅgaiḥ ||
brūyād vaidyaḥ piṭakāṃ parvaṇīkāṃ |
jātā sandhau kṛṣṇaśuklelajī syāt
tasminn eva prathitāḥ pūrvaliṅgaiḥ ||
[1938 ed. 6.2.8]
krimigranthaivartmataḥ pakṣmataś ca
kūryuḥ kaṇḍūṃ krimayaḥ sandhijātāḥ |
nānārūpā vartmaśuklāntasandhau
caranty antarnayanaṃ dūṣayantya iti || 0 ||
kūryuḥ kaṇḍūṃ krimayaḥ sandhijātāḥ |
nānārūpā vartmaśuklāntasandhau
caranty antarnayanaṃ dūṣayantya iti || 0 ||
[1938 ed. 6.2.9]
[Adhyāya 3, Śālākyatantra 3]
Draft based on MS K
athāto vartmagatarogaviñjānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.3.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
em. pṛthagdoṣāḥ samastā vā yadā vartmavyapāśrayāḥ |
sirā vyāpyāvatiṣṭhante vartmasvadhikamūrcchitāḥ A
sirā vyāpyāvatiṣṭhante vartmasvadhikamūrcchitāḥ A
em. vivardhya māṃsaṃ raktaṃ ca tadā vartmavyapāśrayān |
vikārāñjanayanty āśu nāmatas tān nibodhata A
vikārāñjanayanty āśu nāmatas tān nibodhata A
utsaṅnyotha kumbhīkā pothakyo vartmaśarkarāḥ |
tathārśāvarmaśuṣkārśas tathaivāñjanāmikā |
tathārśāvarmaśuṣkārśas tathaivāñjanāmikā |
[1938 ed. 6.3.5]
vahalaṃ vartmayac cāpi vyādhir vartmāvavandhakaḥ |
kliṣṭakardamavartmākhyaḥ śyāvavartmas tathaiva ca |
kliṣṭakardamavartmākhyaḥ śyāvavartmas tathaiva ca |
[1938 ed. 6.3.6]
vahalaṃKH bahalaṃ A vartmayac cāpiK vartma yaccāpi A vartmīyac cāpi H vyādhirKH vyādhi A vartmāvavandhakaḥvartmāvavandhakaḥvartmāvavandhakaḥKH rvartmāvabandhakaḥ A kliṣṭakardamavartmākhyaḥ
kliṣṭakardamavartmākhyaḥ
kliṣṭakarddamavartmākhyaḥKH
kliṣṭakardamavartmākhyau A śyāvavartmasKH śyāvavartma A
kliṣṭakardamavartmākhyaḥ
kliṣṭakarddamavartmākhyaḥKH
kliṣṭakardamavartmākhyau A śyāvavartmasKH śyāvavartma A
praklinnam apariklinna vartmavātaharañ ca yat | |
arvūda nimiṣaṃ cāpi śoṇitārśaś ca yasmṛtāḥ ||
arvūda nimiṣaṃ cāpi śoṇitārśaś ca yasmṛtāḥ ||
[1938 ed. 6.3.7]
lagaṇo visanāmā ca pakṣmakopas tathaiva ca |
ekaviṃśatir ityete vikārā vartmasambhavāḥ |
ekaviṃśatir ityete vikārā vartmasambhavāḥ |
[1938 ed. 6.3.8]
nāmabhis te samūddiṣṭāc sāṃjanaiḥ sampravacyate ||
piḍakābhyantaramūkhī vāhyādhovarmasaṃśrayā |
piḍakābhyantaramūkhī vāhyādhovarmasaṃśrayā |
[1938 ed. 6.3.9]
jñeyā sotsāṅginī nāma piḍākā kṛtiḥ |
kumbhīkavījapratimā piḍakā yasya vartmani |
kumbhīkavījapratimā piḍakā yasya vartmani |
[1938 ed. 6.3.10]
ādhmāyante bhidyamānāḥ kumbhīkinyas tu tāḥ smṛtāḥ ||
srāviṇyaḥ kaṇḍūrā gurvyo raktasarṣapasammitāḥ || rujāvantyaś ca piḍakāḥ pothakya iti saṃjñitāḥ ||
srāviṇyaḥ kaṇḍūrā gurvyo raktasarṣapasammitāḥ || rujāvantyaś ca piḍakāḥ pothakya iti saṃjñitāḥ ||
[1938 ed. 6.3.11]
piḍakā yā kharā sthūlāḥ śūkṣmābhirabhis amvṛtāḥ |
vartmasthāśarkarānāma sarogāvartmadūṣaṇāḥ |
vartmasthāśarkarānāma sarogāvartmadūṣaṇāḥ |
[1938 ed. 6.3.12]
ervācūvījapratimāpiḍakā mṛduvedanāḥ | śukṣmākharāvartmasthāḥ
arśāvartmastad ucyate |
[1938 ed. 6.3.13]
dīrghāṇkuraḥ kharaḥs tathā dārūṇaisyaktarodbhavaḥ |
vyādhireṣauti vikhyātaḥ śuṣkārśā nāśanāmataḥ ||
vyādhireṣauti vikhyātaḥ śuṣkārśā nāśanāmataḥ ||
[1938 ed. 6.3.14]
dāhatodavatī sravi piḍakāvartmasambhavāḥ |
mṛdvī mandarūjā śukṣmā jñeyā sāñjananāmikā |
mṛdvī mandarūjā śukṣmā jñeyā sāñjananāmikā |
[1938 ed. 6.3.15]
vartmopacīyate yasya piḍakābhiḥ samantataḥ |
savarṇṇābhiḥ sthirābhiś ca vidyādvahalavartmavat ||
savarṇṇābhiḥ sthirābhiś ca vidyādvahalavartmavat ||
[1938 ed. 6.3.16]
kaṇḍūrogālpatodena vartmāśophena yo naraḥ |
nabhaḥ sañchādayed akṣi bhaved vandhaḥ sa vartmanāḥ ||
nabhaḥ sañchādayed akṣi bhaved vandhaḥ sa vartmanāḥ ||
[1938 ed. 6.3.17]
mṛdvalpavedanātāmraṃ yad varṇṇasamam eva ca |
akasmāc ca bhaved raktaṃ kliṣṭavartmati tam viduḥ |
akasmāc ca bhaved raktaṃ kliṣṭavartmati tam viduḥ |
[1938 ed. 6.3.18]
kliṣṭam punaḥ pittayutaṃ śoṇitaṃ vidahed yadā |
tataḥ kliṣṭatvam āpannam ucyate vartmakardamam ||
tataḥ kliṣṭatvam āpannam ucyate vartmakardamam ||
[1938 ed. 6.3.19]
vartmavadvāhyato taś ca śyāvaṃ śūnāñ ca jāyate |
tadāhuḥ śyāvavarmeti vartmarogaviśoradāḥ ||
tadāhuḥ śyāvavarmeti vartmarogaviśoradāḥ ||
[1938 ed. 6.3.20]
arujam vāhyataḥ śūnaṃ vartmayasya naramye hi |
praklinnavartmatam vidyāt klinnam aty arthamn tataḥ ||
praklinnavartmatam vidyāt klinnam aty arthamn tataḥ ||
[1938 ed. 6.3.21]
vāhyataḥKH bāhyataḥ A śūnaṃśūnaṃKH śūna A vartmayasyaK mantaḥ klinnaṃ sravaty api |
kaṇḍūnis A vartmar yasya na hi |
pra H naramye hinaramye hiK todabhūyi A om. H praklinnavartmatam
praklinnavartmatamK ṣṭhaṃ klinnavartma ta A klinnavartmatim H vidyāt klinnamKH d ucyate A atyKH om. A arthamnKH om. A tataḥKH om. A
kaṇḍūnis A vartmar yasya na hi |
pra H naramye hinaramye hiK todabhūyi A om. H praklinnavartmatam
praklinnavartmatamK ṣṭhaṃ klinnavartma ta A klinnavartmatim H vidyāt klinnamKH d ucyate A atyKH om. A arthamnKH om. A tataḥKH om. A
yasya dhautāni dhautāni sandidyante punaḥ punaḥ |
vartmānyaparipakvāni nidyapari kinnavartma tat |
vartmānyaparipakvāni nidyapari kinnavartma tat |
[1938 ed. 6.3.22]
vidagdhasandhir niśceṣṭaṃ vartma yasya nirmīlyate |
etad vātahatan nāma jānīyād akṣicintakaḥ |
etad vātahatan nāma jānīyād akṣicintakaḥ |
[1938 ed. 6.3.23]
vartmāntarastham viṣamaṃ granthibhūtam avedanaṃ |
tārvudam iti sarakṣam avilamvi ca ||
tārvudam iti sarakṣam avilamvi ca ||
[1938 ed. 6.3.24]
nimeṣiṇīḥ sirā vāyuḥ saṃviṣṭaḥ sandhisaṃśrayaḥ |
cālayaty atha vartmāni nimeṣa iti tamviduḥ ||
cālayaty atha vartmāni nimeṣa iti tamviduḥ ||
[1938 ed. 6.3.25]
yaḥ śritau vartmavavetalo mṛduraṃkuraḥ |
tad raktajaṃ śoṇitārśaḥ chinnaś cābhipravardhate |
tad raktajaṃ śoṇitārśaḥ chinnaś cābhipravardhate |
[1938 ed. 6.3.26]
yaḥ śritauK chinnāś chinā vivardhante A śoṇitārśaś cinnaṃ cābhipravaddhate H vartmavavetalovartmavavetaloK vartmasthā mṛdavo A om. H mṛduraṃkuraḥK 'ṅkurāḥ |
dā A om. H tad raktajaṃ
tad raktajaṃK hakaṇḍūru A om. H śoṇitārśaḥK jopetāste A om. H chinnaśK 'rśaḥ A om. H cābhipravardhate cābhipravardhate K śoṇitasaṃbhavāḥ A om. H
dā A om. H tad raktajaṃ
tad raktajaṃK hakaṇḍūru A om. H śoṇitārśaḥK jopetāste A om. H chinnaśK 'rśaḥ A om. H cābhipravardhate cābhipravardhate K śoṇitasaṃbhavāḥ A om. H
apākaḥ kaṭhinaḥ sthūlogranthivartmānujorūjaḥ |
lagaṇā savyā nilamveta |
lagaṇā savyā nilamveta |
[1938 ed. 6.3.27]
gastīropagataṃ yathā |
visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ
visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ
[1938 ed. 6.3.28]
pracālitāni vātena pakṣmāś visaṃ ti hi |
kṣi tti ca |
kṣi tti ca |
[1938 ed. 6.3.29]
asite sita mūlakātpataṃ n hy api | |
pakṣmakopaḥ savijñeyāvyādhiḥ paramadāruṇa iti|| ❈ ||
pakṣmakopaḥ savijñeyāvyādhiḥ paramadāruṇa iti|| ❈ ||
[1938 ed. 6.3.30]
asiteH uddhṛtair uddhṛtaiḥ śāntiḥ pakṣmabhiś copa A asita K sita mūlakātpataṃ n hyem. jāyate |
vātātapāna A sita? ś ca mūlakoṣāt patanty K sitavindūś ca mūlakāt patanty H apiKH om. A pakṣmakopaḥ
pakṣmakopaḥKH ladveṣī pakṣmakopaḥ A savijñeyāvyādhiḥKH sa A paramadāruṇaKH om. A iti|| ❈K ucyate A iti H
vātātapāna A sita? ś ca mūlakoṣāt patanty K sitavindūś ca mūlakāt patanty H apiKH om. A pakṣmakopaḥ
pakṣmakopaḥKH ladveṣī pakṣmakopaḥ A savijñeyāvyādhiḥKH sa A paramadāruṇaKH om. A iti|| ❈K ucyate A iti H
[Adhyāya 4, Śālākyatantra 4]
Draft based on MS K. From here to the end of 6.4 is the text of KL 699, awaiting critical editing
athātaḥ śuklagatarogavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.4.1]
em. athovāca bhagavān dhanvantariḥ A
prastāriśuklakṣatajādhimāṃsaḥ snāvarmasamñjñāḥ khalu pañcarogāḥ |
syāc chuktikothārjunapiṣṭakākhyaḥ jālaṃ sirāṇāṃ piḍakāñ ca yāḥ syuḥ ||
syāc chuktikothārjunapiṣṭakākhyaḥ jālaṃ sirāṇāṃ piḍakāñ ca yāḥ syuḥ ||
[1938 ed. 6.4.3]
prastāriśuklakṣatajādhimāṃsaḥKH prastāriśuklakṣatajādhimāṃsa A snāvarmasamñjñāḥem. srāyvarmasaṃjñāḥ A snāvārmasañjñāḥ K snāyvarmmasaṃjñāḥ H syāc chuktikothārjunapiṣṭakākhyaḥ
syāc chuktikothārjjunapiṣṭakākhyoH
syuḥ śuktikā cārjunapiṣṭakau ca A
syāc chuktikothārjanapiṣṭakākhyaḥ K piḍakāñ ca yāḥpiḍakāṃ ca yāḥKH piḍakāś ca yāḥ A
syāc chuktikothārjjunapiṣṭakākhyoH
syuḥ śuktikā cārjunapiṣṭakau ca A
syāc chuktikothārjanapiṣṭakākhyaḥ K piḍakāñ ca yāḥpiḍakāṃ ca yāḥKH piḍakāś ca yāḥ A
rogā balāsagrathitena sārdham ekādaśaite khalu śuklabhāge ||
prastāri prathitam athārmaśuklabhāge vistīrṇan tanu rūdhiraprabhaṃ salīlaṃ |
prastāri prathitam athārmaśuklabhāge vistīrṇan tanu rūdhiraprabhaṃ salīlaṃ |
[1938 ed. 6.4.4]
śuklākhyaṃ mṛdu kathayanti śuklabhāge sasvetaṃ samam abhivardhate
cirāntet ||
yan māṃsaṃ pracayam upaiti śuklabhāge padmābhaṃ tad uśanti lohitārma |
yan māṃsaṃ pracayam upaiti śuklabhāge padmābhaṃ tad uśanti lohitārma |
[1938 ed. 6.4.5]
vistīrṇṇaṃ mṛdu vahalaṃ yakṛtprakāśaṃ śyāvam pṛthu ca tathāpi
māṃsakārma ||
syā vā mas chiravahamāṃsavartmabhāge prastori prabhavati mārūtād viśuṣkaṃ |
syā vā mas chiravahamāṃsavartmabhāge prastori prabhavati mārūtād viśuṣkaṃ |
[1938 ed. 6.4.6]
vahalaṃKH bahalaṃ A śyāvamK śyā A śyāvā H pṛthu caK vaṃ vā ta A bhaṃ pṛthy ca H tathāpiKH d adhika A māṃsakārmamāṃsakārmmaKH māṃsajārma A syā vā masem. vidyāt |
śukle yat piśitam upaiti vṛddhim A
syā vā K om. H chiravahamāṃsavartmabhāgeem. etat snāyvarme A maschiravahamāṃsavartmabhāge K
snāyvarmmaschiravaddhamāṃsavartmmabhāge H prastoriprastoriKH ty A prabhavatiKH abhipaṭhi A mārūtād viśuṣkaṃmārūtād viśuṣkaṃKH taṃ kharaṃ prapāṇḍu A
śukle yat piśitam upaiti vṛddhim A
syā vā K om. H chiravahamāṃsavartmabhāgeem. etat snāyvarme A maschiravahamāṃsavartmabhāge K
snāyvarmmaschiravaddhamāṃsavartmmabhāge H prastoriprastoriKH ty A prabhavatiKH abhipaṭhi A mārūtād viśuṣkaṃmārūtād viśuṣkaṃKH taṃ kharaṃ prapāṇḍu A
śyāvāḥ syuḥ piśitanibhāś ca bindavo ye śuklābhāḥ sitaniyatāḥ sa
śuklisañjñaḥ ||
eko yaḥ śaśarūdhiropamaś ca binduḥ śuklastho bhavati tam arjanam vadanti |
eko yaḥ śaśarūdhiropamaś ca binduḥ śuklastho bhavati tam arjanam vadanti |
[1938 ed. 6.4.7]
utsannaḥ salilanibho tha piṣṭaśuklo bindur yaḥ sa bhavati
piṣṭakaḥ suvṛttaḥ ||
jālābhaḥ kaṭhinasiro mahāṃ saraktaḥ santānaḥ smṛta iha jālasaṃjñitas tu |
jālābhaḥ kaṭhinasiro mahāṃ saraktaḥ santānaḥ smṛta iha jālasaṃjñitas tu |
[1938 ed. 6.4.8]
śuklasthāḥ sitapiḍākāḥ śirāvṛtāyā yās tāṃ yādasiasamīpajāḥ sirājā
||
kāśābho mṛdur athavāpi vinvakalyau vijñeyo nayanasite valāsakākhya iti ||
kāśābho mṛdur athavāpi vinvakalyau vijñeyo nayanasite valāsakākhya iti ||
[1938 ed. 6.4.9]
sitapiḍākāḥK sitapiḍakāḥ AH śirāvṛtāyā yās tāṃKH sirāvṛtā yās tā vi A yādasiasamīpajāḥyādasiasamīpajāḥyādasiasamīpajāḥKH dyād asitasamīpajāḥ A sirājāKH sirājāḥ A kāśābho
kāśābhoKH
kāṃsyābho A mṛdurKH om. A athavāpiKH om. A vinvakalyau vinvakalyau K bhavati site 'mbubindutulyaḥ A vindukalpo H vijñeyoKH sa jñeyo A nayanasitenayanasiteK 'mṛdurarujo A nayansite H valāsakākhyaK balāsakākhyaḥ A valāsaupa H itiKH om. A
kāśābhoKH
kāṃsyābho A mṛdurKH om. A athavāpiKH om. A vinvakalyau vinvakalyau K bhavati site 'mbubindutulyaḥ A vindukalpo H vijñeyoKH sa jñeyo A nayanasitenayanasiteK 'mṛdurarujo A nayansite H valāsakākhyaK balāsakākhyaḥ A valāsaupa H itiKH om. A
[Adhyāya 5, Śālākyatantra 5]
Draft based on MS K.
athāto kṛṣṇagatarogaviñjānīyam vyākhyāsyāmaḥ
[1938 ed. 6.5.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
yat savraṇaṃ śuklamathāvraṇaṃañ ca pākāyayaś cāpyajā tathaiva |
catvāra ete nayanāmayāsu kṛṣṇapradeśe niyatā bhavanti ||
catvāra ete nayanāmayāsu kṛṣṇapradeśe niyatā bhavanti ||
[1938 ed. 6.5.3]
nimagnarūpaṃ hi bhavet tu kṛṣṇe sūcyaiva vidhvaś ca vibhāti
yadvai |
srāvaṃ sravedūṣṇamatīva yatra tat savraṇaṃ śukram udāharanti ||
srāvaṃ sravedūṣṇamatīva yatra tat savraṇaṃ śukram udāharanti ||
[1938 ed. 6.5.4]
em. dṛṣṭeḥ samīpe na bhavet tu yac ca na cāvagāḍhaṃ na ca saṃsraveddhi |
avedanāvan na ca yugmaśukraṃ tatsiddhimāpnoti kadācideva A
avedanāvan na ca yugmaśukraṃ tatsiddhimāpnoti kadācideva A
vaihāya sātraprabhaprakāśasalya vramāta śaṃśataṃtat
[1938 ed. 6.5.8cd]
vicchinnamadhyaṃm piśitāvṛtam vā calaṃ sirāsūkṣmam adṛṣṭikṛc ca |
dvitvaggataṃ lohitasantataś ca cirotthitaś vāci vivarjanīta |
dvitvaggataṃ lohitasantataś ca cirotthitaś vāci vivarjanīta |
[1938 ed. 6.5.6]
uṣṇāśrupātaḥ piḍakā ca netre yasmin bhaven mudganibhaṃ ś ca
śukram |
svetaḥ samākrāmati sarvato hi doṣo hi yasyāsitamaṇḍalan tu |
svetaḥ samākrāmati sarvato hi doṣo hi yasyāsitamaṇḍalan tu |
[1938 ed. 6.5.7]
netreKH kṛṣṇe A yasmin bhaven mudganibhaṃ ś cayasmin bhaven mudganibhaṃ ś caK yasmin bhaven mudganibhaṃ A yasmin bhaven mudganibha H śukramK om. A ñ śukram H svetaḥ
svetaḥKH om. A samākrāmatiKH om. A sarvato hisarvvato hiKH om. A doṣo hiKH om. A yasyāsitamaṇḍalan tuK ca śukram |
tad apy asādhyaṃ pravadanti kecidanyac ca yat tittiripakṣatulyam A yasyāsitamaśulantu H
svetaḥKH om. A samākrāmatiKH om. A sarvato hisarvvato hiKH om. A doṣo hiKH om. A yasyāsitamaṇḍalan tuK ca śukram |
tad apy asādhyaṃ pravadanti kecidanyac ca yat tittiripakṣatulyam A yasyāsitamaśulantu H
em. sitaṃ yadā bhāty asitapradeśe syandātmakaṃ nātirugaśruyuktam |
vihāyasīvāc chaghanānukāri tad avraṇaṃ sādhyatamaṃ vadanti A
vihāyasīvāc chaghanānukāri tad avraṇaṃ sādhyatamaṃ vadanti A
em. gambhīrajātaṃ bahalaṃ ca śukraṃ cirotthitaṃ cāpi vadanti kṛcchram |
saṃcchādyate śvetanibhena sarvaṃ doṣeṇa yasyāsitamaṇḍalaṃ tu A
saṃcchādyate śvetanibhena sarvaṃ doṣeṇa yasyāsitamaṇḍalaṃ tu A
tam akṣipākāt ayam akṣipākaṃ sarvātmakaṃ varjayitavyam āhuḥ |
ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ salohito lohitapicchilāsraḥ | vigṛhyaruṣṭaṃ pracayobhyupaiti tañ cājakājātam iti vyavasyet | 0 ||
ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ salohito lohitapicchilāsraḥ | vigṛhyaruṣṭaṃ pracayobhyupaiti tañ cājakājātam iti vyavasyet | 0 ||
[1938 ed. 6.5.10]
tam akṣipākāt ayamKH tamakṣipākātyaya A akṣipākaṃKH makṣikopa A sarvātmakaṃsarvvātmakaṃKH samutthitaṃ tīvrarujaṃ A varjayitavyamvarjayitavyamKH vadanti A āhuḥKH om. A ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ
ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃK
ajāpurīṣapratimo rujāvā A
ajāpūrīṣapratisorūjāvā H salohitoK n salohito AH lohitapicchilāsraḥlohitapicchilāsraḥKH lohitapicchilāśruḥ A vigṛhyaruṣṭaṃKH
vidārya kṛṣṇaṃ A pracayobhyupaiti tañpracayo 'bhyupaiti taṃK pracayo 'bhyupaiti taṃpracayo 'bhyupaiti taṃ AH vyavasyetAK vyavasyet iti || ❈ H
ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃK
ajāpurīṣapratimo rujāvā A
ajāpūrīṣapratisorūjāvā H salohitoK n salohito AH lohitapicchilāsraḥlohitapicchilāsraḥKH lohitapicchilāśruḥ A vigṛhyaruṣṭaṃKH
vidārya kṛṣṇaṃ A pracayobhyupaiti tañpracayo 'bhyupaiti taṃK pracayo 'bhyupaiti taṃpracayo 'bhyupaiti taṃ AH vyavasyetAK vyavasyet iti || ❈ H
[Adhyāya 6, Śālākyatantra 6]
Draft based on MS K.
athātaḥ sarvvagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.6.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
syandās tu catvāra ihopadiṣṭā stāvanta eva prathitādhimanthāḥ |
śophāmvitośophayutai ca pākāv ity evam etedaśa sampraṃdiṣṭāḥ |
śophāmvitośophayutai ca pākāv ity evam etedaśa sampraṃdiṣṭāḥ |
[1938 ed. 6.6.3]
hatādhimanthonilaparyayaś ca śuṣkākṣipākonyata eva vātaḥ |
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā sirāṇāṃ utpātaharṣāvapi sarvvabhāgau |
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā sirāṇāṃ utpātaharṣāvapi sarvvabhāgau |
[1938 ed. 6.6.4]
hatādhimanthonilaparyayaś cahatādhimanthonilaparyayaś caKH hatādhimantho 'nilaparyayaś ca A śuṣkākṣipākonyataKH śuṣkākṣipāko 'nyata A dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitāKH
dṛṣṭistatathāmlādhyuṣitā A sirāṇāṃKH sirāṇā A utpātaharṣāvapiKH mutpātaharṣāvapi A sarvvabhāgauKH sarvabhāgāḥ A
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitāKH
dṛṣṭistatathāmlādhyuṣitā A sirāṇāṃKH sirāṇā A utpātaharṣāvapiKH mutpātaharṣāvapi A sarvvabhāgauKH sarvabhāgāḥ A
prāyena sarva nayanāmayās tu bhavanty abhiṣyandanimittamūlāḥ |
tasmād abhiṣyandamayomānam upakuryadām etāśu hitāya dhīmān ||
tasmād abhiṣyandamayomānam upakuryadām etāśu hitāya dhīmān ||
[1938 ed. 6.6.5]
prāyenaK prāyeṇa AH sarvasarvvaKH sarve A nayanāmayās tunayanāmayās tuKH nayanāmayāstu A bhavantyK bhavan AH abhiṣyandanimittamūlāḥK tyabhiṣyandanimittamūlāḥ AH tasmād abhiṣyandamayomānam
tasmād abhiṣyandamayomānamK
tasmād abhiṣyandamudīryamā A
tasmād abhiṣyandamūyomāna m H upakuryadāmK ṇamupāca A upa H etāśuK redāśu A metāśu H
tasmād abhiṣyandamayomānamK
tasmād abhiṣyandamudīryamā A
tasmād abhiṣyandamūyomāna m H upakuryadāmK ṇamupāca A upa H etāśuK redāśu A metāśu H
nistodanastambhanaromaharṣa saṃharṣapārūṣyaśirobhighātāḥ |
viśuṣkabhāvā śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti ||
viśuṣkabhāvā śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.6]
dāhaprapākau śiśirābhinandau dhūmāyanam vāpyasamuchrayaś ca |
uṣṇāśrutāpītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti ||
uṣṇāśrutāpītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.7]
tāmrāśrutā lohitanetratā ca rājyaḥ samantād api lohitāś ca |
pittasya liṅgāni ca kīrtitāni raktābhipanne nayane bhavanti ||
pittasya liṅgāni ca kīrtitāni raktābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.9]
uṣṇābhinandā gurūtākṣiśophāḥ | kaṇḍupadehāvati śītatā ca |
śrāvāvaḥ piccila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti ||
śrāvāvaḥ piccila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.8]
vṛddhair etairabhiṣyandair narāṇāmakriyavatāṃ |
tāvantyastvadhirogāḥ syūrnayane tīvravedanāḥ ||
tāvantyastvadhirogāḥ syūrnayane tīvravedanāḥ ||
[1938 ed. 6.6.10]
utpāṭyate bhṛśaṃ ca kuryasya nirmarthyate tathā |
śirasordhañ ca tam vidyādadhimanthaḥ svalakṣaṇaiḥ ||
śirasordhañ ca tam vidyādadhimanthaḥ svalakṣaṇaiḥ ||
[1938 ed. 6.6.11]
em. netramutpāṭyata iva mathyate 'raṇivac ca yat |
saṅgharṣatodanirbhedamāṃsasaṃrabdhamāvilam A
saṅgharṣatodanirbhedamāṃsasaṃrabdhamāvilam A
em. kuñcanāsphoṭanādhmānavepathuvyathanairyutam |
śiraso 'rdhaṃ ca yena syādadhimanthaḥ sa mārutāt A
śiraso 'rdhaṃ ca yena syādadhimanthaḥ sa mārutāt A
em. raktarājicitaṃ srāvi vahninevāvadahyate |
yakṛtpiṇḍopamaṃ dāhi kṣāreṇāktamiva kṣatam A
yakṛtpiṇḍopamaṃ dāhi kṣāreṇāktamiva kṣatam A
em. prapakvocchūnavartmāntaṃ sasvedaṃ pītadarśanam |
mūrcchāśirodāhayutaṃ pittenākṣyadhimanthitam A
mūrcchāśirodāhayutaṃ pittenākṣyadhimanthitam A
em. śophavannātisaṃrabdhaṃ srāvakaṇḍūsamanvitam |
śaityagauravapaicchilyadūṣikāharṣaṇānvitam A
śaityagauravapaicchilyadūṣikāharṣaṇānvitam A
em. rūpaṃ paśyati duḥkhena pāṃśupūrṇamivāvilam |
nāsādhmānaśiroduḥkhayutaṃ śleṣmādhimanthitam A
nāsādhmānaśiroduḥkhayutaṃ śleṣmādhimanthitam A
em. bandhujīvapratīkāśaṃ tāmyati sparśanākṣamam |
raktāsrāvaṃ sanistodaṃ paśyaty agninibhā diśaḥ A
raktāsrāvaṃ sanistodaṃ paśyaty agninibhā diśaḥ A
em. raktāmagnāriṣṭavac ca kṛṣṇabhāgaś ca lakṣyate |
yad dīptaṃ raktaparyantaṃ tad raktenādhimanthitam A
yad dīptaṃ raktaparyantaṃ tad raktenādhimanthitam A
hanyādṛṣṭiśślaiṣmikaḥ saptarātrāt | tathraktajāḥ pañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvaāvātikā vai nihanyātmithyācārātpaittikaḥ sadya eva ||
ṣaḍrātrādvaāvātikā vai nihanyātmithyācārātpaittikaḥ sadya eva ||
[1938 ed. 6.6.20]
hanyādṛṣṭiśślaiṣmikaḥKH hanyādṛṣṭiṃ A saptarātrāt | tathraktajāḥsaptarātrāt | tathraktajāḥK saptarātrāt kaphottho 'dhīmantho 'sṛksaṃbhavaḥ A saptarātrāt tathā raktajā H pañcarātrāt | ṣaḍrātrādvaāvātikā vaipañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvaāvātikā vaipañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvaāvātikā vaiKH pañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvau mārutottho A nihanyātmithyācārātpaittikaḥKH nihanyān mithyācārāt paittikaḥ A
ṣaḍrātrādvaāvātikā vaipañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvaāvātikā vaiKH pañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvau mārutottho A nihanyātmithyācārātpaittikaḥKH nihanyān mithyācārāt paittikaḥ A
kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumvarasannibhaḥ |
[1938 ed. 6.6.21ab]
em. dāhasaṃharṣatāmratvaśophanistodagauravaiḥ A
saṃrambhī dadyate yas tu sokṣi pākaḥ saśophajaḥ ||
[1938 ed. 6.6.22]
śophahīnāni liṅgāni netrapāke tvaśophaje |
upekṣaṇadakṣi yadābhimantho vātātmakaḥ syandayati prasahyaḥ | rūjābhir ūgrābhir asādhya eṣa hatābhimanthaḥ kila nāma rogaḥ ||
upekṣaṇadakṣi yadābhimantho vātātmakaḥ syandayati prasahyaḥ | rūjābhir ūgrābhir asādhya eṣa hatābhimanthaḥ kila nāma rogaḥ ||
[1938 ed. 6.6.23]
em. antaḥsirāṇāṃ śvasanaḥ sthito dṛṣṭiṃ pratikṣipan |
hatādhimanthaṃ janayet tam asādhyaṃ vidur budhāḥ A
hatādhimanthaṃ janayet tam asādhyaṃ vidur budhāḥ A
pakṣmadvayekṣibhruvamāśritas tu yadānilaḥ sañcarati praduṣṭaḥ
paryāyateś cāpi rūjākaroti | taṃ paryayaṃ vātakṛtamvadanti ||
paryāyateś cāpi rūjākaroti | taṃ paryayaṃ vātakṛtamvadanti ||
[1938 ed. 6.6.25]
kūnitaṃ dārūṇarukṣmavartma sandidyate cāviladarśanaṃ yat |
sudārūṇaṃ yat pratibodhane ca śuṣkākṣipākopahaṃ tadakṣi ||
sudārūṇaṃ yat pratibodhane ca śuṣkākṣipākopahaṃ tadakṣi ||
[1938 ed. 6.6.26]
yasyāvaṭūkarṇṇaśirohanūṣu manyāgato vāpy anilo 'nyatho vā |
kuryād rujāṃ vai bhruvi locane vātamanyato tamudāharanti ||
kuryād rujāṃ vai bhruvi locane vātamanyato tamudāharanti ||
[1938 ed. 6.6.27]
amlena bhuktena vidāvā pakvāyate sarvata eva netraṃ |
śophānvitaṃ lohitakaṃ sadāhasentadamlādhyuṣitam vadanti ||
śophānvitaṃ lohitakaṃ sadāhasentadamlādhyuṣitam vadanti ||
[1938 ed. 6.6.28]
avedanā vāpi savedanā vā yasyākṣirājyobhibhavanti tāmrāḥ |
muhurvirajyanti ca tāḥ satādṛgvyādhiḥ śirotpāta iti pradiṣṭaḥ ||
muhurvirajyanti ca tāḥ satādṛgvyādhiḥ śirotpāta iti pradiṣṭaḥ ||
[1938 ed. 6.6.29]
mohāt sirotpāta upekṣitas tu jāyeta rogas tu sirāpraharṣaḥ |
tatrāśramacchaṃ sravati pragāḍhaṃ tathā na śakrotyabhivīkṣituṃ ceti || ||
tatrāśramacchaṃ sravati pragāḍhaṃ tathā na śakrotyabhivīkṣituṃ ceti || ||
[1938 ed. 6.6.30]
[Adhyāya 7, Śālākyatantra 7]
Draft based on MS K.
athāto dṛṣṭigatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.7.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
masūradalamātran tu pañcabhūtaprasādajāṃ| |
khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ tejobhir avyayaiḥ ||
khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ tejobhir avyayaiḥ ||
[1938 ed. 6.7.3]
āvṛtāmpaṭalenokṣṇorvāhyena vivarākṛtiṃ | |
śītasātmyāṃ nṛṇāṃ hanti māhurnayanacintakāḥ |
śītasātmyāṃ nṛṇāṃ hanti māhurnayanacintakāḥ |
[1938 ed. 6.7.4]
rogāṃstadāśrayāṃ ghorāṃ ṣaṭ vā pracakṣate |
paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇaṃ |
paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇaṃ |
[1938 ed. 6.7.5]
sirābhir abhisamprāpya vigulaibhyantare bhṛśaṃ |
prathame paṭale yasya rogādṛṣṭaṃ vyavasthitāḥ ||
prathame paṭale yasya rogādṛṣṭaṃ vyavasthitāḥ ||
[1938 ed. 6.7.6]
avyaktāni sa rūpāṇi kadācidatha paśyati ||
dṛṣṭir bhṛśamvihvalati dvitīyaṃ paṭalaṃ gate ||
dṛṣṭir bhṛśamvihvalati dvitīyaṃ paṭalaṃ gate ||
[1938 ed. 6.7.7]
makṣikāṃ maśakāṃś cāpi jālakāni ca paśyati |
maśulāni patākāṃś ca marīcyaḥ kuṇḍalāni ca |
maśulāni patākāṃś ca marīcyaḥ kuṇḍalāni ca |
[1938 ed. 6.7.8]
paripākāṃś ca vividhāṃ varṣamabhrāstamānsi ca |
dūrasthānyapi rūpāṇi manyate ca samīpataḥ |
dūrasthānyapi rūpāṇi manyate ca samīpataḥ |
[1938 ed. 6.7.9]
samīpasthāni dūre ca dṛṣṭerdarśanavibhramāt |
yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na paśyati |
yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na paśyati |
[1938 ed. 6.7.10]
ūrdhvam paśyati nādhastāṃ tṛtīyam patalaṃ gate ||
mahānapi ca rūpāṇi cchāditānīvacāmvaraiḥ |
mahānapi ca rūpāṇi cchāditānīvacāmvaraiḥ |
[1938 ed. 6.7.11]
karṇanāsākṣi hīnāni vikṛtānīvapaśyati |
yathādoṣañ ca rajyetardṛṣṭirdoṣe valīyasi |
yathādoṣañ ca rajyetardṛṣṭirdoṣe valīyasi |
[1938 ed. 6.7.12]
adhasthe ca samīpasthaṃ dūrasthañ coparisthitaḥ |
pārśvasthe ca tathā doṣe pārśvasthāni ca paśyati |
pārśvasthe ca tathā doṣe pārśvasthāni ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.13]
samantāt tu sthite doṣe saṃkulāni prapaśyati |
dṛṣṭimadhyesthi te doṣe saha ñ ca paśyati |
dṛṣṭimadhyesthi te doṣe saha ñ ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.14]
dvidhāśrite dvidhā paśyed vahudhā cānavasthite |
doṣe dṛṣṭāśrite tiyagekaṃ vai samyate dvidhā |
timirākhya sa vai doṣaś ca caturtha paṭalṃ gataṃḥ |
doṣe dṛṣṭāśrite tiyagekaṃ vai samyate dvidhā |
timirākhya sa vai doṣaś ca caturtha paṭalṃ gataṃḥ |
[1938 ed. 6.7.15]
dvidhāśriteKH dvidhāsthite A dvidhāKH tridhā A paśyed vahudhāK paśyed bahudhā A paśyae vahudhā H doṣe
doṣeKH om. A dṛṣṭāśriteKH om. A tiyagekaṃ vaitiyagekaṃ vaiK om. A tirya śakaṃ vai H samyateKH om. A dvidhāKH om. A timirākhya sa vai
timirākhya sa vai
timirākhya sa vaiKH
timirākhyaḥ sa vai A caturthaK turthaṃ A turtha H paṭalṃK paṭalaṃ A patalaṃ H gataṃḥK gataḥ AH
doṣeKH om. A dṛṣṭāśriteKH om. A tiyagekaṃ vaitiyagekaṃ vaiK om. A tirya śakaṃ vai H samyateKH om. A dvidhāKH om. A timirākhya sa vai
timirākhya sa vai
timirākhya sa vaiKH
timirākhyaḥ sa vai A caturthaK turthaṃ A turtha H paṭalṃK paṭalaṃ A patalaṃ H gataṃḥK gataḥ AH
ruṇaddhi sarvato dṛṣṭiliṅganāśamataḥ paraṃ |
asminnapi na te na mobhūte nātirūḍhe mahāgada |
asminnapi na te na mobhūte nātirūḍhe mahāgada |
[1938 ed. 6.7.16]
candrādityau sanakṣatrāvantarikṣe ca vidyutaḥ |
nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni ca paśyati |
nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.17]
sa eva liṃganāśas tu nīlikākācasaṃjñitaḥ |
vātena cāpi rūpāṇi bhramantīvahi paśyati |
vātena cāpi rūpāṇi bhramantīvahi paśyati |
[1938 ed. 6.7.18]
āvilānyarūṇābhāni vyāviddhānīva pārśvataḥ ||
pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra cāpataḍiḍguṇāṃ |
pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra cāpataḍiḍguṇāṃ |
[1938 ed. 6.7.19]
nṛtyantaś caiva śikhinaḥ sarvaṃ kṛṣtaś ca paśyati |
kaphenāñ bhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāḥ |
kaphenāñ bhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāḥ |
[1938 ed. 6.7.20]
em. gauracāmaragaurāṇi śvetābhrapratimāni ca A
paśyanta iva rūpāṇi sigdhāni ca himāni ca |
[1938 ed. 6.7.21cd]
paśyed raktāni raktena tamāṃsi vividhāni ca ||
[1938 ed. 6.7.22cd]
sasitāny a…kṛṣṭāni pītāny api ca mānavaḥ |
[1938 ed. 6.7.22ab]
em. haritaśyāvakṛṣṇāni dhūmadhūmrāṇi cekṣate A
sannipātena citrāṇi viplatānīva paśyati ||
[1938 ed. 6.7.23cd]
vahudhā vā dvidhā vāpi sarvāṇyeva samantataḥ |
hīnādhikāṅgānyathavā jyotīṃṣyapi ca bhūyaśaḥ |
hīnādhikāṅgānyathavā jyotīṃṣyapi ca bhūyaśaḥ |
[1938 ed. 6.7.24]
pittaṃ kuryāt parimlāyi mūrcchitaṃ sūryatejasā |
pitā diśastathānyo vā ravīniva ca paśyati |
pitā diśastathānyo vā ravīniva ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.25]
vikīryamāṇaṃ khadyotāṃ kṣāṃ teḥjāṃsi cottaraṃ |
vakṣāmi ṣaḍvidhaṃ rāgairliṅganāśamataḥ paraṃ ||
vakṣāmi ṣaḍvidhaṃ rāgairliṅganāśamataḥ paraṃ ||
[1938 ed. 6.7.26]
rāgorūṇe mārutajaḥ pradiṣṭāmlī ca nīlaś ca tathaiva pittāt |
kaphāt sitaḥ śoṇitajaḥ saraktaḥ samasta doṣaprabhavas tu citraḥ |
kaphāt sitaḥ śoṇitajaḥ saraktaḥ samasta doṣaprabhavas tu citraḥ |
[1938 ed. 6.7.27]
rāgorūṇerāgorūṇeK rāgo 'ruṇo A rogārūṇo H pradiṣṭāmlī caKH pradi A nīlaś caKH ṣṭaḥ A tathaivaKH om. A pittāt | kaphāt sitaḥpittāt |
kaphāt sitaḥKH pittāt parimlāyyathavāpi nīlaḥ |
kaphāt sitaḥ A saraktaḥKH tu raktaḥ A doṣaprabhavas tudoṣaprabhavas tuKH doṣo 'tha vi A citraḥcitraḥKH citrarūpaḥ A
kaphāt sitaḥKH pittāt parimlāyyathavāpi nīlaḥ |
kaphāt sitaḥ A saraktaḥKH tu raktaḥ A doṣaprabhavas tudoṣaprabhavas tuKH doṣo 'tha vi A citraḥcitraḥKH citrarūpaḥ A
arūṇammaṇdalaṃ dṛṣṭāsthūlakācorūṇas tu saḥ |
parimlāyini roge syāmlāyīpañcamaṇḍalaṃ |
parimlāyini roge syāmlāyīpañcamaṇḍalaṃ |
[1938 ed. 6.7.28]
doṣakṣayāt svayaṃ tatra kadācin syāt tu darśanaṃ |
arūṇaṃ maṇḍalaṃ vātāt cañcalam parūṣan tathā ||
arūṇaṃ maṇḍalaṃ vātāt cañcalam parūṣan tathā ||
[1938 ed. 6.7.29]
pittato maṇḍalaṃ nīlaṃ kāṃsyābhañ vā sapītakaṃ |
śleṣmaṇā vahulaṃ snigdhāṃ śaṃkha kṣīrendupāṇḍuraṃ |
śleṣmaṇā vahulaṃ snigdhāṃ śaṃkha kṣīrendupāṇḍuraṃ |
[1938 ed. 6.7.30]
calaḥ padmapalāśasthaḥ śuklo vindur ivāmbhasaḥ |
[1938 ed. 6.7.31ab]
em. (saṃkucaty ātape 'ty arthaṃ chāyāyāṃ vistṛto bhavet ||) A
mṛdyamāne ca nayane ca nayane maṇḍalaṃ tadvisarpati |
pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakaṃ |
pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakaṃ |
[1938 ed. 6.7.32]
dṛṣṭirāgo bhavec citro liṃganāśe tridoṣaje |
yathāsvaṃ doṣaliṃgāni sarveṣveva bhavanti hi ||
yathāsvaṃ doṣaliṃgāni sarveṣveva bhavanti hi ||
[1938 ed. 6.7.33]
tathā naraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ kaphena cānyastvatha dhūmadarśī |
[1938 ed. 6.7.34cd]
yo hrasvajātyo nakulāndhatā ca gambhīrasaṃjñā ca tathaiva dṛṣṭiḥ
|
[1938 ed. 6.7.35ab]
ṣaḍliṅganāśo viṣame ca rogā dṛṣṭyāśrayāḥ ṣaḍeva caiva ||
[1938 ed. 6.7.34ab]
pittena duṣṭena yutā tu dṛṣṭiḥ pītā bhavedyasya narasya kiñcit |
[1938 ed. 6.7.35cd]
pītāni rūpāṇi ca manyate yaḥ savai raraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ ||
prāpte tṛtīyaṃ paṭalan tu doṣe divā na paśyen niśi vekṣate saḥ ||
prāpte tṛtīyaṃ paṭalan tu doṣe divā na paśyen niśi vekṣate saḥ ||
[1938 ed. 6.7.36]
tathā naraḥ śleṣmavidagdhadṛṣṭis tāny eva śuklāni hamanyate tu |
[1938 ed. 6.7.37]
triṣu sthito yaḥ paṭaleṣu doṣo naktāndhyam āpādayati prasahyaṃ |
divā sa sūryānugṛhītadṛṣṭiḥ paśyet tu rūpāṇi kaphālpabhāvāt ||
divā sa sūryānugṛhītadṛṣṭiḥ paśyet tu rūpāṇi kaphālpabhāvāt ||
[1938 ed. 6.7.38]
śokajvarāyāsaśirobhitāpairabhyāhatā yasya narasya dṛṣṭiḥ ||
dhūmārn sa vaipaśyati sarvvabhāvāṃstan dhūmadarśīti vadanti rogaṃ ||
dhūmārn sa vaipaśyati sarvvabhāvāṃstan dhūmadarśīti vadanti rogaṃ ||
[1938 ed. 6.7.39]
yo hrasvajātyo divaseṣu kṛcchrādhhrasvāṇi rūpāṇi ca tena paśyet |
vidyotate yasya narasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat |
vidyotate yasya narasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat |
[1938 ed. 6.7.40]
citrāṇi rūpāṇi divāsu paśyet sa vai vikāro nakulāndhyasaṃjñaḥ ||
dṛṣṭirvirūpā śvasanopasṛṣṭā saṃkucyatebhyantarataś ca yāni |
dṛṣṭirvirūpā śvasanopasṛṣṭā saṃkucyatebhyantarataś ca yāni |
[1938 ed. 6.7.41]
rujavagāḍhañ ca tam akṣirogaṃ gambhīriketi pravadanti tajjñāḥ ||
vāhau punar vā vihayau pradiṣṭau nimittataś cāpy animittataś ca |
vāhau punar vā vihayau pradiṣṭau nimittataś cāpy animittataś ca |
[1938 ed. 6.7.42]
nimittajās tatra manobhitāj jñeyas tv abhiṣyantanidarśanam saḥ ||
surarṣigandharvamahoragāṇāṃ sandarśanenāpi ca bhāskarasya ||
[1938 ed. 6.7.43]
hanyeta dṛṣṭirmanujasya yasya saliṅganāśastvanimittasaṃjñaḥ |
tatrākṣi vispaṣṭaṃ mivābhi bhāti vaidūryavarṇā vimalā ca dṛṣṭiḥ ||
tatrākṣi vispaṣṭaṃ mivābhi bhāti vaidūryavarṇā vimalā ca dṛṣṭiḥ ||
[1938 ed. 6.7.44]
em. vidīryate sīdati hīyate vā nṛṇāmabhīghātahatā tu dṛṣṭiḥ A
ityete nayanagatā maye harogānirdiṣṭāḥ pṛthagiha ṣaṭ vā saptatiś
ca |
teṣāṃ ye pṛthagapṛthak va spaṣṭārthaśṛṇuta cikitsitaṃ yathāvad iti || ❈ ||
teṣāṃ ye pṛthagapṛthak va spaṣṭārthaśṛṇuta cikitsitaṃ yathāvad iti || ❈ ||
[1938 ed. 6.7.46]
mayeKH mayā A harogānirdiṣṭāḥharogānirdiṣṭāḥharogā nirddiṣṭāḥKH vikārāḥ saṃkhyātāḥ A ṣaṭ vāṣaṭ caK ṣaṭ caṣaṭ ca AH teṣāṃ ye
teṣāṃ yeK
eteṣāṃ A
teṣāṃ H pṛthagapṛthak vapṛthagapṛthak vaKH pṛthagiha vista A spaṣṭārthaśṛṇutaK reṇa sarvaṃ vakṣye 'haṃ tadanu A liṣṭaṃ spaṣṭārthaśṛṇu taṃ H yathāvad iti || ❈K yathāvat A yathāvad iti H
teṣāṃ yeK
eteṣāṃ A
teṣāṃ H pṛthagapṛthak vapṛthagapṛthak vaKH pṛthagiha vista A spaṣṭārthaśṛṇutaK reṇa sarvaṃ vakṣye 'haṃ tadanu A liṣṭaṃ spaṣṭārthaśṛṇu taṃ H yathāvad iti || ❈K yathāvat A yathāvad iti H
[Adhyāya 8, Śālākyatantra 8]
Draft based on MS K.
athātaś cikitsāpravibhāgī vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.8.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ (suśrutāya) A
ṣaṭ saptatir yebhihitā vyādhayo nāmalakṣaṇaiḥ |
teṣāñ cikirsitam idaṃ samāsādyās ataḥ śṛṇuḥ ||
teṣāñ cikirsitam idaṃ samāsādyās ataḥ śṛṇuḥ ||
[1938 ed. 6.8.3]
chedyās teṣu daśaikañ ca nava lekhyā bhavanti hi ||
bhedyāḥ pañca tu rogām syur vyadhyāḥ pañcadaśaiva tu |
bhedyāḥ pañca tu rogām syur vyadhyāḥ pañcadaśaiva tu |
[1938 ed. 6.8.4]
dvādaśāśastrakṛtyāś ca yapyāḥ sapta bhavanti ca |
rogā varjayitavyāḥ syur daśapañca ca jānatā| asādhau ca bhavetāṃ tu yāpyo vāgantu saṃjñitau ||
rogā varjayitavyāḥ syur daśapañca ca jānatā| asādhau ca bhavetāṃ tu yāpyo vāgantu saṃjñitau ||
[1938 ed. 6.8.5]
arśānvitaṃ bhavati vartma tu yasya cārśaḥ | śuklan
tathārvudamatho piḍakāḥ sirājāḥ |
jālaṃ sirājam atha pañcavidhaṃ tathārma chedyā bhavanti saha parvaṇi kāmayena ||
jālaṃ sirājam atha pañcavidhaṃ tathārma chedyā bhavanti saha parvaṇi kāmayena ||
[1938 ed. 6.8.6]
utsaṅginī vahalakardamavartmanī ca śyāvañ ca yac ca paṭhitaṃ
tviha vaddhavartma |
kliṣṭañ ca pothakiyutaṃ khalu yat tu vartma kumbhīkinī ca sahaśarkarayā ca lekhyāḥ ||
kliṣṭañ ca pothakiyutaṃ khalu yat tu vartma kumbhīkinī ca sahaśarkarayā ca lekhyāḥ ||
[1938 ed. 6.8.7]
śleṣmopanāhalagaṇau tu visañ ca nedyā granthiś ca yaḥ krimikṛto
ñjananāmikā ca ||
ādau sirā nigaditās tu prayoge pākau cayo nayanaḥ yavanonyataś ca ||
ādau sirā nigaditās tu prayoge pākau cayo nayanaḥ yavanonyataś ca ||
[1938 ed. 6.8.8]
śleṣmopanāhalagaṇau tuśleṣmopanāhalagaṇautuKH śleṣmopanāhalagaṇau ca A visañ caKH bisaṃ ca A nedyānedyāK bhedyā AH krimikṛtoK kṛmikṛto A krimikṛtoñ H ñjananāmikā ca'ñjananāmikā caAK jananāmikā ca H prayoge prayogeK yayoḥ prayoge A sirāḥ prayoge H pākauAK pākoau H cayoKH ca yau A nayanaḥK nayanayoḥ AH yavanonyataśyavanonyataśK pavano 'nyataś A 'nyataś H
pūyālasāni manthasaṃjñā syandāś ca yānty upaśamanti
sirāvyadhaiste |
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena|
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena|
[1938 ed. 6.8.9]
manthasaṃjñāK laviparyayamanthasaṃjñāḥ A laviparyayamanthasaṃjñā H syandāś casyandāś caKH syandās tu A yāntyK yan A yān H upaśamantiK tyupaśamaṃ hi A tyupaśamanti H sirāvyadhaistesirāvyadhaisteKH sirāvyadhena A śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakenaKH
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakeṣu A
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakenaKH
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakeṣu A
aklinnavartmahutabhugdhvajadarśiśukti praklinnavartmasu tathaiva
valāsasaṃjñāḥ |
āgantunāma ya ytena ca dūṣitāyāṃ dṛṣṭyāṃ na śastrapatanaṃ pravadanti vaidyāḥ ||
āgantunāma ya ytena ca dūṣitāyāṃ dṛṣṭyāṃ na śastrapatanaṃ pravadanti vaidyāḥ ||
[1938 ed. 6.8.10]
sampśyataḥ ṣaḍ api bhitās tu kāvās te pakṣmakopasayitās tu
bhaadanti yāpyāḥ ||
catvāra eva pavanaprabhavās tv asādhyā dvau pittajau kaphanimittaja eka eva | catvāra eva rūdhiraprabhavos tridoṣās tāvanta eva suruṇau ca tathāparau dvāv iti ||
catvāra eva pavanaprabhavās tv asādhyā dvau pittajau kaphanimittaja eka eva | catvāra eva rūdhiraprabhavos tridoṣās tāvanta eva suruṇau ca tathāparau dvāv iti ||
[1938 ed. 6.8.11]
sampśyataḥKH saṃpaśyataḥ A bhitās tubhitās tuK ye 'bhihitāstu A ṣebhitās tu H kāvās teKH kācāste A pakṣmakopasayitās tuKH pakṣmakopasahitās tu A bhaadantiK bhavanti A vadanti H pavanaprabhavāsKH pavanaprabhavā A tv asādhyā dvautv asādhyā dvauKH stvasādhyā dvau A catvāraKH
aṣṭārdha A evaKH kā A rūdhiraprabhavosKH rudhirajāś ca gadā A tridoṣāsKH stridoṣā A tāvantaKH stāvanta A suruṇau caKH gaditāva A tathāparau dvāvtathāparau dvāvK pi bāhyajau dvau A tathāparau dvā H itiK om. A viti H
aṣṭārdha A evaKH kā A rūdhiraprabhavosKH rudhirajāś ca gadā A tridoṣāsKH stridoṣā A tāvantaKH stāvanta A suruṇau caKH gaditāva A tathāparau dvāvtathāparau dvāvK pi bāhyajau dvau A tathāparau dvā H itiK om. A viti H
[Adhyāya 9, Śālākyatantra 9]
Draft based on MS K.
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
purāṇaṃ sarppiṣāsnigdhau syandādhīmanthapīḍitau |
svedayitvā yathānyāyaṃ sirāvyadham upācaret |
svedayitvā yathānyāyaṃ sirāvyadham upācaret |
[1938 ed. 6.9.3]
sampādayed bastibhiś ca samyak snehaviracitau |
tarpaṇaṃ puṭapākaiś ca dhūmair āścyotanais tathā |
tarpaṇaṃ puṭapākaiś ca dhūmair āścyotanais tathā |
[1938 ed. 6.9.4]
nasyaiḥ snehaparīṣekaiḥ śirobastibhir eva ca |
vātaghnānūpajalajāṃ māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥ |
vātaghnānūpajalajāṃ māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥ |
[1938 ed. 6.9.5]
catuḥ snehaiḥ sukhoṣṇaiś ca tat pītām varatāpanaiḥ |
payobhir veśavāraiś ca pāyasaiḥ sālvaṇais tathā |
payobhir veśavāraiś ca pāyasaiḥ sālvaṇais tathā |
[1938 ed. 6.9.6]
bhiṣak saṃpādayed etām upanāheś ca pūjitaiḥ |
grāmyānūpodakaiḥ snigdhaiḥ rasaiḥ phalarasāyutaiḥ |
grāmyānūpodakaiḥ snigdhaiḥ rasaiḥ phalarasāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.9.7]
susaṃskṛtaiḥ payobhiś ca tayor rahāra iṣyate |
bhuktopari piveyātāṃ ghṛtaṃ to ca pipāvanau |
bhuktopari piveyātāṃ ghṛtaṃ to ca pipāvanau |
[1938 ed. 6.9.8]
em. triphalākvāthasaṃsiddhaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā |
siddhaṃ vātaharaiḥ kṣīraṃ prathamena gaṇena vā A
siddhaṃ vātaharaiḥ kṣīraṃ prathamena gaṇena vā A
em. snehāstailādvinā siddhā vātaghnais tarpaṇe hitāḥ |
snaihikaḥ puṭapākaś ca dhūmo nasyaṃ ca tadvidham A
snaihikaḥ puṭapākaś ca dhūmo nasyaṃ ca tadvidham A
kaṇṭhakārāś ca mūlāsyāṃ sukhoṣṭaṃ sevanahitaṃ |
sendhavodīcyamadhukapippalībhir ayo pi vā |
sendhavodīcyamadhukapippalībhir ayo pi vā |
[1938 ed. 6.9.12]
kaṇṭhakārāś caK kaṇṭakāryāś ca A om. H mūlāsyāṃK mūleṣu A om. H sukhoṣṭaṃK sukhoṣṇaṃ A om. H sevanahitaṃK secane hitam A om. H sendhavodīcyamadhukapippalībhir
sendhavodīcyamadhukapippalībhirK
saindhavodīcyayaṣṭyāhvapippalībhiḥ A saindhavodīcyamadhukapippalībhir H ayo pi vāK śṛtaṃ payaḥ A ayo pi vā |
hitamandodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca H
sendhavodīcyamadhukapippalībhirK
saindhavodīcyayaṣṭyāhvapippalībhiḥ A saindhavodīcyamadhukapippalībhir H ayo pi vāK śṛtaṃ payaḥ A ayo pi vā |
hitamandodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca H
hitamardhodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca |
hrīveracakraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu sādhitaṃ |
hrīveracakraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu sādhitaṃ |
[1938 ed. 6.9.13]
sāmbhasāpayasājena śūlāścyotanam uttamaṃ ||
madhukaṃ rajanīpathyādevadārūś ca pīṣayet |
madhukaṃ rajanīpathyādevadārūś ca pīṣayet |
[1938 ed. 6.9.14]
ājenapayasā śreṣṭhamabhiṣyane tadañjanaṃ ||
gairikaḥ saindhavaṃ kṛṣṇaṃ nagaraṃ ca yathottaraṃ |
gairikaḥ saindhavaṃ kṛṣṇaṃ nagaraṃ ca yathottaraṃ |
[1938 ed. 6.9.15]
piṣṭaṃ dviraṃśatobhir vā kāñjanam iṣyate ||
snehāñjanañ cātra hitaṃ vakṣyate tadyathāvidhiḥ |
snehāñjanañ cātra hitaṃ vakṣyate tadyathāvidhiḥ |
[1938 ed. 6.9.16]
rogo yaś cānyatovāto yaś ca mārūtaparyayaḥ |
anenaiva vidhānena bhiṣak tānyapi sādhayet ||
anenaiva vidhānena bhiṣak tānyapi sādhayet ||
[1938 ed. 6.9.17]
pūrvabhaktahitaṃ sarpiḥ kṣīrañcātrātha bhojayet | vṛkṣādanyāṃ
kapittheca pañcamūle mahatyapi|
[1938 ed. 6.9.18]
sakṣīrakarkaṭarase siddhañ cā pivet ghṛtaṃ |
pānam vā hitam atrāhuḥ pakvāś cārtragalāgnikaiḥ |
pānam vā hitam atrāhuḥ pakvāś cārtragalāgnikaiḥ |
[1938 ed. 6.9.19]
sakṣīrakarkaṭaraseK sakṣīraṃ karkaṭarase A om. Hac sakṣīre karkaṭarase Hpc siddhañ cāKHpc siddhaṃ cātra A om. Hac pivet ghṛtaṃpivet ghṛtaṃKHpc ghṛtaṃ pibet |
siddhaṃ A om. Hac pānam vā
pānam vāKH vā A hitamKH hita A atrāhuḥKH matrāhuḥ A pakvāś cārtragalāgnikaiḥK pattūrārtagalāgnikaiḥ A pakvārtamalāgnikaiḥ H
siddhaṃ A om. Hac pānam vā
pānam vāKH vā A hitamKH hita A atrāhuḥKH matrāhuḥ A pakvāś cārtragalāgnikaiḥK pattūrārtagalāgnikaiḥ A pakvārtamalāgnikaiḥ H
sakṣīraṃ meṣaśṛṃgāś ca sarpirvīratarepi ca |
saindhavaṃ dārūśuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtaṃ |
saindhavaṃ dārūśuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtaṃ |
[1938 ed. 6.9.20]
stanyodakāvaṃ karttavyaṃ śuṣkapāke tadañjanaṃ |
pūjitaṃ sarpiṣaś cātra pānamakṣṇoś ca tarpaṇaṃ |
pūjitaṃ sarpiṣaś cātra pānamakṣṇoś ca tarpaṇaṃ |
[1938 ed. 6.9.21]
ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cānunā |
pariṣekohitaś cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavaṃ |
pariṣekohitaś cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavaṃ |
[1938 ed. 6.9.22]
rajanādārūsiddham vā sendhavena sāmāyutaṃ |
sarpiryutam stanya dhṛṣṭamañjane ca mahauṣadhaṃ |
sarpiryutam stanya dhṛṣṭamañjane ca mahauṣadhaṃ |
[1938 ed. 6.9.23]
vasā vānūpajalajāḥ saindhavena samāyutāḥ |
nāgaronmiśritāḥ kiñcic chuṣkapāke tadañjanaṃ |
nāgaronmiśritāḥ kiñcic chuṣkapāke tadañjanaṃ |
[1938 ed. 6.9.24]
pavanaprabhavā rogā ye kecid dṛṣṭināśanāḥ |
vījenānena matimān steṣu karmaprayojayet iti ||
vījenānena matimān steṣu karmaprayojayet iti ||
[1938 ed. 6.9.25]
[Adhyāya 10, Śālākyatantra 10]
Draft based on MS K.
athātaḥ pittābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.10.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
pittasyānde paittike cādhimanthe sirāvyadhaḥ sraṃsanañ
cādhyudāraṃ |
akṣṇo sṛ puṭapākāñjanāni ca kramaḥ sarvaḥ pittavīsarpahā ca ||
akṣṇo sṛ puṭapākāñjanāni ca kramaḥ sarvaḥ pittavīsarpahā ca ||
[1938 ed. 6.10.3]
pittasyāndeK pittasyande AH cādhimanthecādhimantheAK cādhimantha H sirāvyadhaḥKH raktāsrāvaḥ A cādhyudāraṃK cāpi kāryam A jādāraṃ H akṣṇo
akṣṇoKH
akṣṇoḥ A sṛsṛKH sekā A puṭapākāñjanāni capuṭapākāñjanāni caKH lepanasyāñjanāni A kramaḥkramaḥKH om. A sarvaḥsarvvaḥKH om. A pittavīsarpahā caK paitte ca syādyadvisarpe vidhānam A pittavīsarppahāś ca H
akṣṇoKH
akṣṇoḥ A sṛsṛKH sekā A puṭapākāñjanāni capuṭapākāñjanāni caKH lepanasyāñjanāni A kramaḥkramaḥKH om. A sarvaḥsarvvaḥKH om. A pittavīsarpahā caK paitte ca syādyadvisarpe vidhānam A pittavīsarppahāś ca H
gundraṃ śāliṃ śaivalaṃ darbhamikṣur nalaṃ lodhraṃ vetasam
padmakañ ca |
[1938 ed. 6.10.4ab]
drākṣākṣaudraṃ candanañ cotpalañ ca stiyāḥ stanyarasamikṣāḥ sitā
ca |
[1938 ed. 6.10.5ab]
padmam patraṃ yaṣṭhi sākaṃ haridrāṃ tathānantā cāpi
sambhṛtyasarpiḥ |
[1938 ed. 6.10.4cd]
siddhaṃ sekatarpaṇo cāñjane ca hitaṃ kṣīraṃ cā me te dhūmakai |
[1938 ed. 6.10.5ab]
yojyo vargo vyasta eṣo dvidhā vā ca sacāpi nasyethāvat |
kriyāḥ sarvāḥ pittaharām ca śastāḥ tryahādūrdhvaṃ kṣīrasarpiś ca nasyaṃ |
kriyāḥ sarvāḥ pittaharām ca śastāḥ tryahādūrdhvaṃ kṣīrasarpiś ca nasyaṃ |
[1938 ed. 6.10.6cd]
yojyoAK
H vargoAK om. H vyastaAK om. H eṣoeṣoAK om. H dvidhā vā cadvidhā vā caK 'nyathā vā sa A om. H sacāpi nasyethāvat | kriyāḥsacāpi nasyethāvat |
kriyāḥK myaṅnasye 'ṣṭārdhasaṃkhye 'pi nityam |
kriyāḥ A kriyāḥ H sarvāḥAK sarvvā H pittaharām caK pittaharyaḥ pra A pittaharāś ca H śastāḥKH śastā A tryahādūrdhvaṃKH stryahāccordhvaṃ A
kriyāḥK myaṅnasye 'ṣṭārdhasaṃkhye 'pi nityam |
kriyāḥ A kriyāḥ H sarvāḥAK sarvvā H pittaharām caK pittaharyaḥ pra A pittaharāś ca H śastāḥKH śastā A tryahādūrdhvaṃKH stryahāccordhvaṃ A
pālāśaṃ syācchoṇitaṃ cāñjanārtham bhavetkāryaṃ śarkarā
kṣaudrayuktaṃ |
rasakriyāṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ pālindyām vā madhuke cāpi kuryāt |
rasakriyāṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ pālindyām vā madhuke cāpi kuryāt |
[1938 ed. 6.10.7]
mustaṃ phenaḥ sāgaraṃ sotpalañ ca krimighnailādhātrivījād rasañ
ca |
[1938 ed. 6.10.8]
kāryaṃ cūrṇāñjanārthaṃ raso vā stanyopeto dhātakīsyandanābhyāṃ |
yoṣitstanya śātakumbhaṃ vighṛṣṭaṃ sitākṣaudre kiṃśukādvāpi puṣpāṃ |
yoṣitstanya śātakumbhaṃ vighṛṣṭaṃ sitākṣaudre kiṃśukādvāpi puṣpāṃ |
[1938 ed. 6.10.9]
lodhraṃ drākṣāṃ śarkarāñcotpalañ striyāḥ stanye ṣaṣṭisākaṃ kṛtañ
ca |
piṣṭvā kṣīre varṇakasya tvacaṃ ca vaijalonmiśrañ candanodūmvarañ ca |
piṣṭvā kṣīre varṇakasya tvacaṃ ca vaijalonmiśrañ candanodūmvarañ ca |
[1938 ed. 6.10.10]
em. kāryaḥ phenaḥ sāgarasyāñjanārthe nārīstanye mākṣike cāpi ghṛṣṭaḥ |
yoṣitstanye sthāpitaṃ yaṣṭikāhvaṃ rodhraṃ drākṣāṃ śarkarāmutpalaṃ ca A
yoṣitstanye sthāpitaṃ yaṣṭikāhvaṃ rodhraṃ drākṣāṃ śarkarāmutpalaṃ ca A
kṣaumāvardham pathyamāścyotane vā | ghṛtabhṛṣṭaṃ yaṣṭisāhvaṃ
salodhraṃ |
toyonmiśraṃ kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥ kaṭphalañ cāmvunaiva |
toyonmiśraṃ kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥ kaṭphalañ cāmvunaiva |
[1938 ed. 6.10.12]
kṣaumāvardhamkṣaumāvardhamkṣaumāvarddhamKH kṣaumābaddhaṃ A pathyamāścyotane vāK pathyamāś cyotane vā A pathyam āścyotane vā H ghṛtabhṛṣṭaṃKH sarpirghṛṣṭaṃ A yaṣṭisāhvaṃKH yaṣṭikāhvaṃ A salodhraṃKH sarodhram A toyonmiśraṃ
toyonmiśraṃK
toyonmiśrāḥ A
toyomiśraṃ H kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥK kāśmarīdhātripathyāstadvaccāhuḥ A śarkkarīdhātripathyāstathaivāḥ H cāmvunaivacāmvunaivaKH cāmbunaiva A
toyonmiśraṃK
toyonmiśrāḥ A
toyomiśraṃ H kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥK kāśmarīdhātripathyāstadvaccāhuḥ A śarkkarīdhātripathyāstathaivāḥ H cāmvunaivacāmvunaivaKH cāmbunaiva A
eṣā kriyāmlākhyurṣitasaśuktau kāryā sarvāvyapavarjyaḥ sirāṇāṃ |
[1938 ed. 6.10.13]
sarpiḥ peyaṃ traiphalaṃ tailvakam vā peyaṃ vā kevalaṃ yat purāṇaṃ
|
doṣe kṛtes tu krikayāmadhastāc chītair dravyair añjanān yasya kuryāt |
doṣe kṛtes tu krikayāmadhastāc chītair dravyair añjanān yasya kuryāt |
[1938 ed. 6.10.14]
vaidūryam vā sphāṭikaṃ vidrumañ ca muktāṃ śaṃkhaṃ cāñjanaṃ
cāñcanañ ca |
sa candanaṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ śuktiṃ hanyād añje naitad āśuḥ |
sa candanaṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ śuktiṃ hanyād añje naitad āśuḥ |
[1938 ed. 6.10.15]
vaidūryam vāK vaidūryaṃ A vaidūryam va H sphāṭikaṃK yat sphāṭikaṃ A rasphāṭikaṃ H vidrumañ caKH vaidrumaṃ ca A muktāṃKH mauktaṃ A śaṃkhaṃKH śāṅkhaṃ A cāñjanaṃcāṃjanaṃKH rājataṃ A cāñcanañ ca | sacāñcanañ ca |
sacāṃcanaṃ ca ||
saKH śātakumbham |
cū A candanaṃcaṃdanaṃKH rṇaṃ sūkṣmaṃ A hanyād añjehanyād aṃjeKH hanyādañjanaṃ A naitad āśuḥK caitadāśu A naitadāśu H
sacāṃcanaṃ ca ||
saKH śātakumbham |
cū A candanaṃcaṃdanaṃKH rṇaṃ sūkṣmaṃ A hanyād añjehanyād aṃjeKH hanyādañjanaṃ A naitad āśuḥK caitadāśu A naitadāśu H
ghṛtaṃ pived dhūmadarśī naras tu
vidhiṃ kuryāt pittaharañ ca sarvam iti ||
vidhiṃ kuryāt pittaharañ ca sarvam iti ||
[1938 ed. 6.10.16ab]
em. yac caivānyat pittahṛc cāpi sarvaṃ
yad vīsarpe paittike vai vidhānam A
yad vīsarpe paittike vai vidhānam A
aupadravaṃ sandhigataṃ vartmaśuklagataṃ tathā |
kṛṣṇagataṃ sarvagataṃ dṛṣṭirogam athāparaṃ ||
kṛṣṇagataṃ sarvagataṃ dṛṣṭirogam athāparaṃ ||
[1938 ed. 6.10.16.add1]
cikitsāpravibhāñ ca vātābhiṣyandapittakaiḥ |
śālākyakāśirājena proktaṃ vai prathamo daśa ||
śālākyakāśirājena proktaṃ vai prathamo daśa ||
[1938 ed. 6.10.16.add3]
[Adhyāya 11, Śālākyatantra 11]
Draft based on MS K.
athātaḥ śleṣmābhiṣyandapratiṣedham vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.11.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
syandādhimanthaikaphajau jayet śiroṇām atha mokṣaṇena |
svedāvapīḍāñjanasya dhūmaitathai tīkṣṇaiḥ kavaḍagrahaiś ca |
svedāvapīḍāñjanasya dhūmaitathai tīkṣṇaiḥ kavaḍagrahaiś ca |
[1938 ed. 6.11.3]
syandādhimanthaikaphajausyandādhimanthaikaphajausyandādhimanthai kaphajauKH syandādhimanthau kaphajau A jayet śiroṇāmjayet śiroṇāmKH pravṛddhau jayet sirāṇā A athaKH matha A svedāvapīḍāñjanasya
svedāvapīḍāñjanasyaK
svedāvapīḍāñjanadhūmase A
svedāvapīḍāñjanadhūma H dhūmaitathaidhūmaitathaiK kapralepa A om. H tīkṣṇaiḥK yogaiḥ A om. H kavaḍagrahaiś caK kavalagrahaiś ca A nasyai statthai H
svedāvapīḍāñjanasyaK
svedāvapīḍāñjanadhūmase A
svedāvapīḍāñjanadhūma H dhūmaitathaidhūmaitathaiK kapralepa A om. H tīkṣṇaiḥK yogaiḥ A om. H kavaḍagrahaiś caK kavalagrahaiś ca A nasyai statthai H
uṣṇais tathāścyotanasamvidhānais tathaiva rukṣaiḥ puṭapākayogaiḥ
|
tryahāṃ tryahā ccāpy apatarpaṇānte tau prātar annaṃ hitam āpnuyātāṃ |
tryahāṃ tryahā ccāpy apatarpaṇānte tau prātar annaṃ hitam āpnuyātāṃ |
[1938 ed. 6.11.4]
uṣṇaisK rūkṣais A om. H tathāścyotanasamvidhānaisK tathāś cyotanasaṃvidhānais A om. H tathaivaAK va H rukṣaiḥK rūksaiḥ A rtākṣaiḥ H tryahāṃ
tryahātryahāK tryahā
tryahātryahā AH tryahāK t tryahā A tryahvā H ccāpyK c cāpy A py H apatarpaṇānte tauapatarpaṇānte tauK apatarpaṇānte A avatarppaṇānte tau H prātarK prātastayostikta A prāta H annaṃK ghṛtaṃ pra A rannaṃ H hitamKH śastam A āpnuyātāṃK om. A āpnuyāṃ H
tryahātryahāK tryahā
tryahātryahā AH tryahāK t tryahā A tryahvā H ccāpyK c cāpy A py H apatarpaṇānte tauapatarpaṇānte tauK apatarpaṇānte A avatarppaṇānte tau H prātarK prātastayostikta A prāta H annaṃK ghṛtaṃ pra A rannaṃ H hitamKH śastam A āpnuyātāṃK om. A āpnuyāṃ H
phaṇijjhakosphutakapitthavilveṣa dhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥ |
svedam vidadhyād athavātralepaṃ varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥ |
svedam vidadhyād athavātralepaṃ varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥ |
[1938 ed. 6.11.5]
phaṇijjhakosphutakapitthavilveṣaK tad annapānaṃ ca samācared dhi yac chleṣmaṇo naiva karoti vṛddhim |
kuṭannaṭāsphoṭaphaṇijjñabilva A phalikosphutakapitthavilva H dhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥdhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥK pattūrapilvarkakapitthabhaṅgaiḥ A dhattūrapilūsurasārkkabhaṅgaiḥ H svedam
svedamKH om. A vidadhyād athavātralepaṃKH om. A varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥKH om. A
kuṭannaṭāsphoṭaphaṇijjñabilva A phalikosphutakapitthavilva H dhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥdhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥK pattūrapilvarkakapitthabhaṅgaiḥ A dhattūrapilūsurasārkkabhaṅgaiḥ H svedam
svedamKH om. A vidadhyād athavātralepaṃKH om. A varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥKH om. A
sindhūprasutaṃ triphalāmadhukaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥ |
[1938 ed. 6.11.6]
vartmyāñjane syur jalasamprapiṣṭhā pathyā haridrā maricāñ janair
vā
trīṇyupaṇāni triphalā haridrām viḍaṃgasārañ ca samāni ca syuḥ |
trīṇyupaṇāni triphalā haridrām viḍaṃgasārañ ca samāni ca syuḥ |
[1938 ed. 6.11.7]
varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥ śilā ca |
mūrvvāś ca jāśyā mūkulāni cāpi piṣṭhvāmvunaitāni bhiṣagvidadhyāt |
mūrvvāś ca jāśyā mūkulāni cāpi piṣṭhvāmvunaitāni bhiṣagvidadhyāt |
[1938 ed. 6.11.8]
varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥvarhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥK barhiṣṭhakuṣṭhāmarakāṣṭhaśaṅkhapāṭhāmalavyoṣamanaḥ A varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaṃ khaṃ pāṭhānakhavyoṣa H śilā caK śilāś ca A lā ca H mūrvvāś ca
mūrvvāś caK
piṣṭvāmbu A
mūrvvā ca H jāśyājāśyāK nā vā A jāñja H mūkulāniKH kusumāni A cāpiKH jāti A piṣṭhvāmvunaitānipiṣṭhvāmvunaitāniK karañjaśobhāñjanajāni A piṣṭhābunaitāni H bhiṣagvidadhyātKH yuñjyāt A
mūrvvāś caK
piṣṭvāmbu A
mūrvvā ca H jāśyājāśyāK nā vā A jāñja H mūkulāniKH kusumāni A cāpiKH jāti A piṣṭhvāmvunaitānipiṣṭhvāmvunaitāniK karañjaśobhāñjanajāni A piṣṭhābunaitāni H bhiṣagvidadhyātKH yuñjyāt A
phalaṃ prakīryātvathavāpiśigrāḥ puṣpañca tulyaṃ vṛhadarśanasya |
rasāñjanañ candanasaindhavañ ca manaḥśilāle laśunañ ca tulyaṃ |
rasāñjanañ candanasaindhavañ ca manaḥśilāle laśunañ ca tulyaṃ |
[1938 ed. 6.11.9]
piṣṭhvātha varttī vidadhīta samyag na detu dhīmāṃ
kaphajeñjanārthaṃ |
roge valāsagrathitentujānḥ tu kuryād idaṃ syāt praviśāṣyadehaḥ |
roge valāsagrathitentujānḥ tu kuryād idaṃ syāt praviśāṣyadehaḥ |
[1938 ed. 6.11.10]
piṣṭhvātha varttīpiṣṭhvāthavarttīKH piṣṭvāñjanārthe kaphajeṣu dhīmān vartī A vidadhītaKH rvidadhyānna A samyag naKH yanāma A detuKH yeṣu A dhīmāṃK om. A dhīmā H kaphajeñjanārthaṃkaphajeñjanārthaṃK om. A n kaphajeñjanārthaṃ H valāsagrathitentujānḥ tuvalāsagrathitentujānḥ tuK balāsagrathite 'ñjanaṃ jñaiḥ A valāsagrathiteñjanan tu H kuryād idaṃKH karta A syāt praviśāṣyadehaḥKH vyametat suviśuddhakāye A
nīlāṃ yavānājapayonnupītāṃ saṃśādhya saṃśoṣya tato nūdahya |
[1938 ed. 6.11.11]
takṣārakalyena ca bhasmadhīmāṃ pakvam vidadhyādathaveśūnāḍyāṃ |
etadvalāsagrathiteñjanaṃ syāt kalpas tatthaivaiṣaphaliñjakeṣu |
etadvalāsagrathiteñjanaṃ syāt kalpas tatthaivaiṣaphaliñjakeṣu |
[1938 ed. 6.11.12]
takṣārakalyena caKH tatkṣāravatsaindhava A bhasmadhīmāṃK tuttharocanaṃ A bhasmadhīmā H pakvampakvaṃAK n pakvam H vidadhyādathaveśūnāḍyāṃKH vidadhyādatha lohanāḍyām A etadvalāsagrathiteñjanaṃ
etadvalāsagrathiteñjanaṃ
etadvalāsagrathiteñjanaṃKH
etadbalāsagrathite 'ñjanaṃ A syāt kalpasK syādeṣo 'nukalpas A syātkalpasta H tatthaivaiṣaphaliñjakeṣuK tu phaṇijjñakādau A tthaivaiṣaphaliñjakeṣu H
etadvalāsagrathiteñjanaṃ
etadvalāsagrathiteñjanaṃKH
etadbalāsagrathite 'ñjanaṃ A syāt kalpasK syādeṣo 'nukalpas A syātkalpasta H tatthaivaiṣaphaliñjakeṣuK tu phaṇijjñakādau A tthaivaiṣaphaliñjakeṣu H
mahauṣadhaṃ māgadhikāś ca mukhyāṃ sasandhavaṃ yat maricañ ca
śuṣkaṃ |
tatmātuluṅgasya rasena piṣṭaṃ netrāñjanaṃ piṣṭakamāśu hanyāt |
tatmātuluṅgasya rasena piṣṭaṃ netrāñjanaṃ piṣṭakamāśu hanyāt |
[1938 ed. 6.11.13]
phaler vṛhatyā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ niravāt vāt
phalapākasīndhya
śrotojayuktaṃ tata uddhṛtaṃ syāt tadvātra pathyaṃ vidhireṣa cāpi ||
śrotojayuktaṃ tata uddhṛtaṃ syāt tadvātra pathyaṃ vidhireṣa cāpi ||
[1938 ed. 6.11.14]
phalerKH phale A vṛhatyāKH bṛhatyā A magadhodbhavānāṃK magadhodbhavānā A magadhā bhavānāṃ H kalkaṃkalkaṃKH nidhāya kalkaṃ A niravāt vāt phalapākasīndhyaKH phalapākakāle A śrotojayuktaṃ
śrotojayuktaṃK srotojayuktaṃ
srotojayuktaṃ
srotojayuktan AH tataKH ca ta A uddhṛtaṃKH d uddhṛtaṃ A syāt tadvātrasyāttadvātraKH syāt tadvat tu A pathyaṃK piṣṭe A pathyām H vidhireṣaKH vidhir eṣa A
śrotojayuktaṃK srotojayuktaṃ
srotojayuktaṃ
srotojayuktan AH tataKH ca ta A uddhṛtaṃKH d uddhṛtaṃ A syāt tadvātrasyāttadvātraKH syāt tadvat tu A pathyaṃK piṣṭe A pathyām H vidhireṣaKH vidhir eṣa A
vārtākiśigrumṛgaja paṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu ||
kāsīsasāmudrarasāñjanāni jātyās tathā kṣārakam eva cāpi |
kāsīsasāmudrarasāñjanāni jātyās tathā kṣārakam eva cāpi |
[1938 ed. 6.11.15]
vārtākiśigrumṛgajaK vārtākaśigrvindrasu A vārtākiśigrumṛgajo H paṭolakirātatiktāmalakīphaleṣuK rāpaṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu A paṭolakirāgatikāmalakīphaleṣu H kāsīsasāmudrarasāñjanāni
kāsīsasāmudrarasāñjanāni
kāsīsasāmudrarasāñjanāniAK
kāsīsasāmudrasāñjanāni H jātyāsAK jātyo H tathāAK tha Hac thavā Hpc kṣārakamAK om. Hac kṣīrikam Hpc evaKHpc (korakam)eva A kṣīrikam eva Hac
kāsīsasāmudrarasāñjanāni
kāsīsasāmudrarasāñjanāniAK
kāsīsasāmudrasāñjanāni H jātyāsAK jātyo H tathāAK tha Hac thavā Hpc kṣārakamAK om. Hac kṣīrikam Hpc evaKHpc (korakam)eva A kṣīrikam eva Hac
paklinnavartmany upadiśyet etu yogāñjanaṃ tan madhunā vighṛṣṭaṃ |
nādeyamagryalavalañ ca śuklaṃ nepālajātāñ ca samāsatas tu |
nādeyamagryalavalañ ca śuklaṃ nepālajātāñ ca samāsatas tu |
[1938 ed. 6.11.16]
paklinnavartmanyK praklinnavartma A praklinnavartmany H upadiśyet etuupadiśyet etuupadiśyete tuKH nyupadiśyate tu A tan madhunātan madhunāKH tanmadhunā A vighṛṣṭaṃK vaghṛṣṭam A vighṛṣṭā H nādeyamagryalavalañ ca
nādeyamagryalavalañ caK
nādeyamagryaṃ maricaṃ ca A
nādeyam agryalavalaṃ ca H śuklaṃAK śukla H nepālajātāñ caK nepālajātā ca A nepālajātā H samāsatasK samapramāṇā A tu samāsa tas H tuKH om. A
nādeyamagryalavalañ caK
nādeyamagryaṃ maricaṃ ca A
nādeyam agryalavalaṃ ca H śuklaṃAK śukla H nepālajātāñ caK nepālajātā ca A nepālajātā H samāsatasK samapramāṇā A tu samāsa tas H tuKH om. A
samātuluṃgādrasa eṣayogaḥ kaṇḍun nihanyāt sakṛdañjanena ||
saśṛṅgaveraṃ suradārū mukhyaṃ sindhuprasūtaṃ mukulañ ca jātyāḥ |
saśṛṅgaveraṃ suradārū mukhyaṃ sindhuprasūtaṃ mukulañ ca jātyāḥ |
[1938 ed. 6.11.17]
surāsupiṣṭaṃ svidamañjanan tu kaṇḍvāñ ca śophe ca hitaṃ vadanti |
syandādhimanthakramam ācarec ca sarveṣu caiteṣu sadā pramatta iti ||
syandādhimanthakramam ācarec ca sarveṣu caiteṣu sadā pramatta iti ||
[1938 ed. 6.11.18]
surāsupiṣṭaṃK surāprapiṣṭaṃ A surāpiṣṭa H svidamañjanan tuK tv idam añjanaṃ hi A n svidam añjanan tu H kaṇḍvāñ cakaṇḍvāṃ caAK kaṇḍvā H śophe caAK ñ śophe ca H syandādhimanthakramam
syandādhimanthakramamKH
syandādhimanthakrama A ācarec caācarec caKH mācarec ca A pramattaKH pramattaḥ A itiKH (viśeṣato nāvanam eva kāryaṃ saṃsarjanaṃ cāpi yathopadiṣṭam) A
syandādhimanthakramamKH
syandādhimanthakrama A ācarec caācarec caKH mācarec ca A pramattaKH pramattaḥ A itiKH (viśeṣato nāvanam eva kāryaṃ saṃsarjanaṃ cāpi yathopadiṣṭam) A
[Adhyāya 12, Śālākyatantra 12]
Draft based on MS K.
athāto raktābhiṣyandapratiṣeḍhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.12.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
manthasyandausirotpātaṃ sirāharṣañ ca raktajaṃ |
ekenaiva vidhānena cikitsec caturo gadāṃ |
ekenaiva vidhānena cikitsec caturo gadāṃ |
[1938 ed. 6.12.3]
vyādhyartāś caturopyatāṃ snigdhāṃ kombhena sarppiṣā |
rasairūdārair athavā sirāmokṣeṇa yojayet |
rasairūdārair athavā sirāmokṣeṇa yojayet |
[1938 ed. 6.12.4]
viriktānām pragāḍhañ ca sirānyeṣām viśodhayet |
vairecanikasiddhena sitāyuktena sarpiṣā |
vairecanikasiddhena sitāyuktena sarpiṣā |
[1938 ed. 6.12.5]
tataḥ pradehām pariṣecanāni tasyāni dhūmāni yathā svam eva |
āścyotanābhyañjana tarpaśāni svigdhāṃś ca kāryān puṭapākayogāṃ |
āścyotanābhyañjana tarpaśāni svigdhāṃś ca kāryān puṭapākayogāṃ |
[1938 ed. 6.12.6]
em. nīlotpalośīrakaṭaṅkaṭerīkālīyayaṣṭīmadhumustarodhraiḥ |
sapadmakairdhautaghṛtapradigdhairakṣṇoḥ pralepaṃ paritaḥ pra kuryāt A
sapadmakairdhautaghṛtapradigdhairakṣṇoḥ pralepaṃ paritaḥ pra kuryāt A
rujāyāñ cāpyarbhṛśaṃ svedās tu mṛdavo hitāḥ |
akṣṇor api samantāc ca pātanan tu jalaukasāṃ |
akṣṇor api samantāc ca pātanan tu jalaukasāṃ |
[1938 ed. 6.12.8]
ghṛtasya mahatī mātrā pītā cārti niyacchati |
pitābhiṣyandaśamano gaṇam cāṣpyupayāditaḥ |
pitābhiṣyandaśamano gaṇam cāṣpyupayāditaḥ |
[1938 ed. 6.12.9]
kaserumadhukānāñ ca cūrṇamamvarasamvṛtaṃ |
stanyamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanaṃ sadā |
stanyamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanaṃ sadā |
[1938 ed. 6.12.10]
śrīparṇīpāṭalīdhātrī dhātakīvilvakārjunāt |
puṣpāṇyatha vṛhatyau ca vimvīloṭāś ca tulyaśaḥ |
puṣpāṇyatha vṛhatyau ca vimvīloṭāś ca tulyaśaḥ |
[1938 ed. 6.12.11]
mañjiṣṭhā cāpi madhunā piṣṭvā cakṣurasena vā |
rudhirasyandaśāntyartham etad añjanam iṣyate |
rudhirasyandaśāntyartham etad añjanam iṣyate |
[1938 ed. 6.12.12]
mañjiṣṭhāmañjiṣṭhāKH samañjiṣṭhā A cāpiKH ni A piṣṭvāKH piṣṭā A cakṣurasena vāKH nīkṣurasena vā A rudhirasyandaśāntyartham
rudhirasyandaśāntyartha
rudhirasyandaśāntyarthaem.
raktābhiṣyandaśāntyartham A rudhirasyandaśāntyartha
rudhirasyandaśāntyartha
rudhirasyandaśāntyartha KH etad añjanamA metadañjanam KH
rudhirasyandaśāntyartha
rudhirasyandaśāntyarthaem.
raktābhiṣyandaśāntyartham A rudhirasyandaśāntyartha
rudhirasyandaśāntyartha
rudhirasyandaśāntyartha KH etad añjanamA metadañjanam KH
candanan tugaram patraṃ śilājatu sakuṅkumaṃ |
rajastāmramayaṃ tutthaṃ nimvakāśī samañjanaṃ |
rajastāmramayaṃ tutthaṃ nimvakāśī samañjanaṃ |
[1938 ed. 6.12.13]
trapu kāsaṃ malaś cāpi piṣṭvā puṣparasena tu |
vidvudāyāṃ kṛtā vartyaḥ pūjitaś cāñjane tu tāḥ |
vidvudāyāṃ kṛtā vartyaḥ pūjitaś cāñjane tu tāḥ |
[1938 ed. 6.12.14]
sarpiḥ kṣaudraṃ cāñjanaṃ syāt sirotpātasya bheṣajaṃ |
tadvat saindhavakāsīsaṃ stanyayuktaṃ tu pūjitaṃ ||
tadvat saindhavakāsīsaṃ stanyayuktaṃ tu pūjitaṃ ||
[1938 ed. 6.12.15]
madhunā śaṃkhanepālī tutthadārvyaḥ sasaindhavā |
rasaḥ śirīṣa puṣpādvā surāmaricamākṣikaiḥ |
rasaḥ śirīṣa puṣpādvā surāmaricamākṣikaiḥ |
[1938 ed. 6.12.16]
yuktātha madhunā vāpi gairiko hitasañjanaṃ ||
śirāharṣañjanaṃ kuryāt phāṇitaṃ madhusaindhavaṃ |
śirāharṣañjanaṃ kuryāt phāṇitaṃ madhusaindhavaṃ |
[1938 ed. 6.12.17]
madhunā tārkṣyajaṃ śailam vā kāsīsam vā sasaindhavaṃ |
vetamāmlaṃ stanyayuktaṃ kāsīsam vā sasaindhavaṃ |
vetamāmlaṃ stanyayuktaṃ kāsīsam vā sasaindhavaṃ |
[1938 ed. 6.12.18ab]
paittikān tu vidhiṃ kuryād kṛtsnaṃ arjunaśāntaye ||
sitekṣu madhukakṣedra dārvvīstanyaiḥ sasandhavaiḥ |
sitekṣu madhukakṣedra dārvvīstanyaiḥ sasandhavaiḥ |
[1938 ed. 6.12.19]
sekāñjanañ cātra hitamamlairāścyotanais tathā |
sitāmadhukakaṭvāṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ |
sitāmadhukakaṭvāṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ |
[1938 ed. 6.12.20]
vījapūrakako lāmladābhimāmlaiś ca yuktitaḥ |
ekaśo vā dviśo vāpi yojitam vā tribhis tribhiḥ |
ekaśo vā dviśo vāpi yojitam vā tribhis tribhiḥ |
[1938 ed. 6.12.21]
sphaṭikaṃ kuṃkumaṃ śaṃkhā madhukaṃ madhu cāpi hi |
śaṃkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmudra phena eva ca |
śaṃkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmudra phena eva ca |
[1938 ed. 6.12.22]
dvāvetau vihitau yogāvañjanārjunanāśanau ||
saindhavakṣaudrakatakaṃ sakṣaudram vā rasāñjanaṃ |
saindhavakṣaudrakatakaṃ sakṣaudram vā rasāñjanaṃ |
[1938 ed. 6.12.23]
kāsīsam madhunā cāpi yojyamatrāñjane sadā |
lohacūrṇṇāni sarvāṇi dhātavo lavaṇāni ca |
lohacūrṇṇāni sarvāṇi dhātavo lavaṇāni ca |
[1938 ed. 6.12.24]
ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi gaṇāś cāpy upapāditaḥ |
kukkuṭāśukapālāni lasunaṃ kaṭuka trikaṃ |
kukkuṭāśukapālāni lasunaṃ kaṭuka trikaṃ |
[1938 ed. 6.12.25]
karañjavījamelā ca lekhanīyāñjanaṃ smṛtaṃ ||
raktaprasādanavatā pūṭapāke na sādhitā |
raktaprasādanavatā pūṭapāke na sādhitā |
[1938 ed. 6.12.26]
sampāditasya vidhnā kṛtsnena syandaghātinā |
anenāpācarec cukramavraṇaṃ kuśalo bhiṣak |
anenāpācarec cukramavraṇaṃ kuśalo bhiṣak |
[1938 ed. 6.12.27]
uttānam vā vagāḍham vā karṣayec cāpi savraṇaṃ |
śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair api |
śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair api |
[1938 ed. 6.12.28]
śukrapragharṣaṇaṃ kārya madhunā saindhave na tu |
[1938 ed. 6.12.29]
kuryād añjanayogā vā samyak ślokārdhikāvimau |
[1938 ed. 6.12.30]
śaṃkhakolāstikanaka drākṣāmadhukamākṣikaiḥ |
sūrādantyārṇavamalaiḥ śirīṣakusumena ca |
sūrādantyārṇavamalaiḥ śirīṣakusumena ca |
[1938 ed. 6.12.31]
kṣārāñjanaṃ vā vitared valāsagrathitāpahaṃ |
mudgām vā nistuṣāṃ piṣṭvā śaṃkhakṣaudrasitāyutāṃ |
mudgām vā nistuṣāṃ piṣṭvā śaṃkhakṣaudrasitāyutāṃ |
[1938 ed. 6.12.32]
madhukasāraṃ madhunā yojayed cāñjane sadā |
vibhītakāsthimajjā vā sakṣaudrā śukraśāntaye ||
vibhītakāsthimajjā vā sakṣaudrā śukraśāntaye ||
[1938 ed. 6.12.33]
śaṃkhāsynta madhudākṣā mayūtakatakāni vā |
[1938 ed. 6.12.34ab]
vaṃśajārūṣkarau tālaṃ nālikerañ ca tad dahet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ karabhātu bhāvayet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ karabhātu bhāvayet |
[1938 ed. 6.12.35]
vaṃśajārūṣkarauKH vaṃśajāruṣkarau A nālikerañ caKH nārikelaṃ ca A tad dahet | kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃta d dahet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃKpc dāhayet |
visrāvya ksāravaccūrṇaṃ A d dahet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ Kac tad dahet ||
kṣāravan cayec cūrṇṇa H karabhātukarabhātuK om. A karabhām tu H bhāvayetKH bhāvayetkarabhāsthijam A
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃKpc dāhayet |
visrāvya ksāravaccūrṇaṃ A d dahet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ Kac tad dahet ||
kṣāravan cayec cūrṇṇa H karabhātukarabhātuK om. A karabhām tu H bhāvayetKH bhāvayetkarabhāsthijam A
vahuśoñjanayetatsyācchukravaivarṇṇanāśanaṃ |
[1938 ed. 6.12.36]
em. vraṇaṃ gomāṃsacūrṇena pūrayet sarpiṣā saha |
bahuśo 'valikhec cāpi vartmāsyopagataṃ yadi A
bahuśo 'valikhec cāpi vartmāsyopagataṃ yadi A
saśophaś cāpyaśophañ ca dvau pākau yau prakīrtitau |
śārīrā hitās tatra vida sirām bhiṣak |
śārīrā hitās tatra vida sirām bhiṣak |
[1938 ed. 6.12.38]
sekāścyotananasyāni puṭapākāñś ca yojayet |
sarvataś cāpyaśuddhasya kartavyam idamajanaṃ |
sarvataś cāpyaśuddhasya kartavyam idamajanaṃ |
[1938 ed. 6.12.39]
tāmrapātrasthitam māṃsaṃ sarpiḥ saindhavasaṃyutaṃ |
maireyam vā vidhātavyaṃdadhyuttarakam eva vā |
maireyam vā vidhātavyaṃdadhyuttarakam eva vā |
[1938 ed. 6.12.40]
ghṛtāṃ kāṃsamalopetāṃ stanyam vāpiṃ sasandhavaṃ |
madhūkasāram madhunā tulyāṃśaṃ gairikena vā |
madhūkasāram madhunā tulyāṃśaṃ gairikena vā |
[1938 ed. 6.12.41]
sarpiḥ saindhavatāmrāṇi yoṣitstanyayutāni vā |
dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ | rasakriyām vā vipacet samyak pākajighāṃsayā |
dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ | rasakriyām vā vipacet samyak pākajighāṃsayā |
[1938 ed. 6.12.42]
māsasaindhavasaṃyuktaṃ sthitaṃ sarpiṣi nāgaraṃ ||
āścyotanāñjane yojyāmavalākṣīrasaṃyutaṃ ||
āścyotanāñjane yojyāmavalākṣīrasaṃyutaṃ ||
[1938 ed. 6.12.43]
puṣpaṃ mālatyāḥ saindhavaṃ śṛṅgaveraṃ sāro vaiḍaṅgaḥḥ
pippalītaṇḍūaś ca |
etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ samya yuktaṃ nirviśaṃkaḥ pradadyāt ||
etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ samya yuktaṃ nirviśaṃkaḥ pradadyāt ||
[1938 ed. 6.12.44]
puṣpaṃKH jātyāḥ puṣpaṃ A mālatyāḥKH om. A sāroK kṛṣṇā A sā H vaiḍaṅgaḥḥK bījaṃ kī A om. H pippalītaṇḍūaś caK ṭaśatroś ca A ravairaṃ ḥ pippalītaṇḍūaś ca H etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ
etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃKH sāram |
etat piṣṭaṃ netrapāke 'ñjanārthaṃ A samyasamyaKH kṣaudro A yuktaṃKH petaṃ A nirviśaṃkaḥnirvviśaṃkaṃK nirviśaṅkaṃnirvviśaṃkaṃ AH pradadyātK prayojyam A vidadyāt H
etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃKH sāram |
etat piṣṭaṃ netrapāke 'ñjanārthaṃ A samyasamyaKH kṣaudro A yuktaṃKH petaṃ A nirviśaṃkaḥnirvviśaṃkaṃK nirviśaṅkaṃnirvviśaṃkaṃ AH pradadyātK prayojyam A vidadyāt H
pūyālase śoṇitamokṣaṇaṃ eva vidhistathaivāpyupanāhanaś ca |
kṛtsno vidhiścekṣaṇapākahantā yathābhidhānaṃ bhiṣajā prayojyāṃ |
kṛtsno vidhiścekṣaṇapākahantā yathābhidhānaṃ bhiṣajā prayojyāṃ |
[1938 ed. 6.12.45]
kāsīsasindhuprabhavājaneś ca hitaṃ bhaved añjanam eva cātra |
kṣaudrāndvitair ebhir athaiva ca syādanyatra tāmrāyasacūrṇṇayuktaiḥ |
kṣaudrāndvitair ebhir athaiva ca syādanyatra tāmrāyasacūrṇṇayuktaiḥ |
[1938 ed. 6.12.46]
snehādinā samyag upāsya doṣāṃ tṛptiṃ vidhinena yathāsvam eva |
aklinnavartmānam upakrameta sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ |
aklinnavartmānam upakrameta sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ |
[1938 ed. 6.12.47]
snehādināKH snehādibhiḥ A samyag upāsyasamyagupāsyaKH samyag apāsya A tṛptiṃKH stṛptiṃ A vidhinenaKH vidhāyātha A yathāsvamAK yathāsva H evaAK va H aklinnavartmānam
aklinnavartmānam
aklinnava¦rtmānamKH
praklinnavartmānam A upakrametaAK upalrameta H sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥKH sekāñjanāś cyotananasyadhūmaiḥ A
aklinnavartmānam
aklinnava¦rtmānamKH
praklinnavartmānam A upakrametaAK upalrameta H sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥKH sekāñjanāś cyotananasyadhūmaiḥ A
mustāharidrāmadhukapriyaṃgu siddhārthalodhrositaśārivābhiḥ |
kṣuṇṇābhir āścyotanam eva kāryam atrāñjanaṃ cāñjanamākṣika syāt ||
kṣuṇṇābhir āścyotanam eva kāryam atrāñjanaṃ cāñjanamākṣika syāt ||
[1938 ed. 6.12.48]
patraṃ phalaṃ cāmalakasya pakvā kriyām vidadhyād athavāñjanārthaṃ
|
vaṃśasya cā mūlena sakriyāṃ tu vartīkṛtāṃ tāmrakapālapakvāṃ |
vaṃśasya cā mūlena sakriyāṃ tu vartīkṛtāṃ tāmrakapālapakvāṃ |
[1938 ed. 6.12.49]
rasakriyāṃ vā viphalāvipakvāṃ palāśapuṣpaiḥ karavīrajair vā |
piṣṭvān ca jānāṃ payasāmalam vā kāṃsasya dagdhā saha tāntavena |
piṣṭvān ca jānāṃ payasāmalam vā kāṃsasya dagdhā saha tāntavena |
[1938 ed. 6.12.50]
pratyañjanatatmaricairūpetaṃ cūrṇṇatāmrasya sahābhiyuñjyāt |
[1938 ed. 6.12.51ab]
praklinnavartmāny areta eva yogāḥ prayojyāḥ prasamīkṣya doṣān iti
|| ||
[1938 ed. 6.12.52]
em. sakajjalaṃ tāmraghaṭe ca ghṛṣṭaṃ sarpiryutaṃ tulthakam añjanaṃ ca A
[Adhyāya 13, Śālākyatantra 13]
Draft based on MS K.
athāto lekhyarogapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.13.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
nava ye lekhyasādhyās tu sāmānyasteṣv asamvidhiḥ |
snigdhavāntaviriktasya nivātātapasaṃsadi |
snigdhavāntaviriktasya nivātātapasaṃsadi |
[1938 ed. 6.13.3]
āptair dṛḍhaṃ gṛhītasya veśmanyutānaśāyinaḥ | sukhodakaprataptena
vāsasā susamāhitaḥ | svedayed vartmanirbhujya
vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitaṃ |
[1938 ed. 6.13.4]
em. aṅgulyaṅguṣṭhakābhyāṃ tu nirbhugnaṃ vartma yatnataḥ |
plotāntarābhyāṃ na yathā calati sraṃsate 'pi vā A
plotāntarābhyāṃ na yathā calati sraṃsate 'pi vā A
vartvyāveś ca ta plotaṃ sasyas nnaṃ tato likhet |
[1938 ed. 6.13.5.1]
śastreṇa patrair athavā tato rakte sthite punaḥ |
[1938 ed. 6.13.6]
svedyasaindhavacūrṇṇena pratisāryasukhāmvunā |
[1938 ed. 6.13.7]
prakṣālya siktaṃ haviṣā vraṇavatnsamupācaret |
[1938 ed. 6.13.8]
vyāsatas te tad akhilaṃ vidhānaṃ lekhya vartmaṇi |
[1938 ed. 6.13.9]
nakhasnāyunibhaṃ vartma likhitaṃ samyag iṣyate |
raktamakṣi srave skannaṃ timiraṃ vyādhyanirjayaḥ |
raktamakṣi srave skannaṃ timiraṃ vyādhyanirjayaḥ |
[1938 ed. 6.13.10]
vartmañ ca guru śūnañ ca kaṇḍūharṣopadehavat |
[1938 ed. 6.13.11]
durviriktaṃ vijānīyād atat sinnaṃ punar likhet |
[1938 ed. 6.13.12]
vyāvartatevartma yadā pakṣṃ cāpi vimuñcati |
vaddhaśurūktava vaś caiva tadatisrāvitaṃ viduḥ |
vaddhaśurūktava vaś caiva tadatisrāvitaṃ viduḥ |
[1938 ed. 6.13.13]
snehasvedādiriṣṭaṃ syāt kramastatrānilāpahaḥ |
[1938 ed. 6.13.14ab]
vartmāvavaddhakliṣṭaṃ ca vahalaṃ yac ca kīrtitaṃ |
[1938 ed. 6.13.14cd]
potthakīś cāpi vilikhet pracchayitvāgrataḥ śanaiḥ |
samaṃ likheta manimāñ śyāvakardamavartmanī |
samaṃ likheta manimāñ śyāvakardamavartmanī |
[1938 ed. 6.13.15]
kubhīkinīṃśarkarāñ ca tathaivotsañginīma…
dhīmaṃ vikalpya śastreṇa nikhet paścād atandritaḥ |
dhīmaṃ vikalpya śastreṇa nikhet paścād atandritaḥ |
[1938 ed. 6.13.16]
kubhīkinīṃśarkarāñ caK kumbhīkinīṃ śarkarāṃ ca A kubhīkiṃnīśarkkarāñ ca H tathaivotsañginīmatathaivotsañginīma…K tathaivotsaṅginīm apitathaivotsañginīm api AH dhīmaṃ
dhīmaṃK om. A
dhīma H vikalpyaK
kalpa A n vikalpya H śastreṇaKH yitvā tu śastreṇa A nikhet paścād atandritaḥK likhet paścād atandritaḥ A nikhet paś cādatandritaḥ H
dhīmaṃK om. A
dhīma H vikalpyaK
kalpa A n vikalpya H śastreṇaKH yitvā tu śastreṇa A nikhet paścād atandritaḥK likhet paścād atandritaḥ A nikhet paś cādatandritaḥ H
bhaveyar vartmasu ca yāḥ piḍakāḥ kaṭhinā bhṛśaṃ |
hrasvās tāmrāś ca tāḥ pakvā bhindyād bhitvā likhed api |
hrasvās tāmrāś ca tāḥ pakvā bhindyād bhitvā likhed api |
[1938 ed. 6.13.17]
bhaveyarK bhaveyu A bheveyar H vartmasu ca yāḥK rvartmasu ca yāḥ A vartmasu ca yā H hrasvās tāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥem. hrasvāstāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥ AHK bhindyād bhitvāem. bhindyādbhinnā A bhindyādbhitvā KH likhed apiKH likhedapi A
hrasvāstāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥem. hrasvāstāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥ AHK bhindyād bhitvāem. bhindyādbhinnā A bhindyādbhitvā KH likhed apiKH likhedapi A
taruṇyo vālpasaṃrambhāḥ piḍakā vāhyavartmajāḥ |
viditvaitām praśamayet svedālepanaśodhanaiḥ |
viditvaitām praśamayet svedālepanaśodhanaiḥ |
[1938 ed. 6.13.18]
em. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre lekhyarogapratiṣedho nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ A
[Adhyāya 13 cont'd, Adhyāya 14 in the Vulgate]
Initial draft based on MS K.
em. athāto bhedyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ A
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
svedayitvā visagranthipakvaṃ tasya nirāśayaṃ |
bhitvāc chidrāṇi śastreṇa saindhavenāvacūrṇayet |
bhitvāc chidrāṇi śastreṇa saindhavenāvacūrṇayet |
[1938 ed. 6.14.3]
kāsīsamārgadhīmuścīnepālyelāyutena tu |
[1938 ed. 6.14.4]
rocanakṣāratutthāni pippalyaḥ kṣaudram eva ca |
pratisāraṇam ekaikaṃ bhinne lagaṇa iṣyate |
pratisāraṇam ekaikaṃ bhinne lagaṇa iṣyate |
[1938 ed. 6.14.5]
mahānty atha ca yuñjīta kṣārāgni vidhikovidaḥ |
[1938 ed. 6.14.6]
rasāñjanamadhubhyān tu bhinnā cāñjanenāmikāṃ |
[1938 ed. 6.14.7]
pratisāyāñjane yuñjyān kriyāṃ lavaṇavarjitāṃ ||
samyak svinne krimigranthau bhinne syāt pratisāraṇaṃ |
samyak svinne krimigranthau bhinne syāt pratisāraṇaṃ |
[1938 ed. 6.14.8]
triphalātuthakāsīsa saindhavaiḥ sarasāñjanaiḥ |
rasakriyāṃ krimigranthai bhinna syāt pratisāraṇaṃ
bhittopanāhaṃ kaphajaṃ pippalīmadhusaindhavaiḥ |
rasakriyāṃ krimigranthai bhinna syāt pratisāraṇaṃ
bhittopanāhaṃ kaphajaṃ pippalīmadhusaindhavaiḥ |
[1938 ed. 6.14.9]
vilikhelmaṃḍalāgreṇa pracchayed vā samantataḥ |
saṃsnehya patrabhaṅgaiś ca svedayitvā yathāvalaṃ |
saṃsnehya patrabhaṅgaiś ca svedayitvā yathāvalaṃ |
[1938 ed. 6.14.10]
āpākā vidhinoktena pañcabhedyān upācaret |
sarveṣv ateṣu vihitaṃ vidhānaṃ snehapūrvakam iti ||
sarveṣv ateṣu vihitaṃ vidhānaṃ snehapūrvakam iti ||
[1938 ed. 6.14.11]
[Adhyāya 14 (Śālākyatantra 14), Adhyāya 15 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athātaś chedyorogapratiṣedham vyā ||
[1938 ed. 6.15.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
snigdhaṃ bhuktavato hy annam upaviṣṭasya yatnataḥ |
saṃroṣayet tu nayanaṃ bhiṣak cūrṇṇai tu lāvaṇaiḥ |
saṃroṣayet tu nayanaṃ bhiṣak cūrṇṇai tu lāvaṇaiḥ |
[1938 ed. 6.15.3]
tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇṇaṃ susvinnaṃ parighaṭṭa |
tatra cāpi valījātaṃ tatrāsya samāhitaḥ |
tatra cāpi valījātaṃ tatrāsya samāhitaḥ |
[1938 ed. 6.15.4]
apāṅgaṃ prekṣamāṇasya lagayed vaḍiśaṃ bhiṣak |
muccudāya matimām va ḍiśaṃ samyag utkṣiyet |
muccudāya matimām va ḍiśaṃ samyag utkṣiyet |
[1938 ed. 6.15.5]
na cocthāpayet ākṣipraṃ kāryam atyāyanan tu tat |
śastrāvādhabhayāc cāsya vartmanī grāhayed dṛḍhaṃ |
śastrāvādhabhayāc cāsya vartmanī grāhayed dṛḍhaṃ |
[1938 ed. 6.15.6]
tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhir eva vilamvitaṃ |
ullikhamaṇḍalāgraṇatīkṣena pariśodhayet |
ullikhamaṇḍalāgraṇatīkṣena pariśodhayet |
[1938 ed. 6.15.7]
viviktaṃ sarvatas cāpi kṛṣṇāc chuklāc ca maṇḍalāt |
kanīnikam upānīyac chindyānnātikanīnakaṃ |
kanīnikam upānīyac chindyānnātikanīnakaṃ |
[1938 ed. 6.15.8]
caurbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpadyaten yathā |
kanīnikavavadhādasraṃndīdī cāpyupajāyate |
kanīnikavavadhādasraṃndīdī cāpyupajāyate |
[1938 ed. 6.15.9]
arma cej jālavac cāpi taddeṣyonmarjjalamvitaṃ
[1938 ed. 6.15.10]
cchidyāc vakreṇaśastreṇa vartamuklāntamāśritaṃ |
pratisāraṇam akṣṇais tu tataḥ kāryam anantaraṃ |
pratisāraṇam akṣṇais tu tataḥ kāryam anantaraṃ |
[1938 ed. 6.15.11]
yāvatā tasya cūrṇṇena vyoṣasya lavaṇasya ca |
svedayitvā tataś cāpi vandhīyān mat-māṃ bhiṣak |
svedayitvā tataś cāpi vandhīyān mat-māṃ bhiṣak |
[1938 ed. 6.15.12]
doṣartuvalakālajñaḥ snehaṃ datvā yathāhitaṃ |
vraṇavat samvidhānañ ca tasya kuryāt tataḥ paraṃ |
vraṇavat samvidhānañ ca tasya kuryāt tataḥ paraṃ |
[1938 ed. 6.15.13]
trahān muktvā ca saṃsvedya paścoc chodhanam ācaret |
[1938 ed. 6.15.14]
em. hitamāś cyotanaṃ śūle dvirahnaḥ kṣaudrasaṃyutam |
madhukotpalakiñjalkadūrvākalkaiś ca mūrdhani A
madhukotpalakiñjalkadūrvākalkaiś ca mūrdhani A
lekhyāñjanaiś copahared armaśeṣaṃ bhaved yadi |
[1938 ed. 6.15.16]
armañ cālpan dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā |
dhūmraṃ pratanūyac cācāpi śukravatsamupācaret |
dhūmraṃ pratanūyac cācāpi śukravatsamupācaret |
[1938 ed. 6.15.17]
carmābhaṃ vahalaṃ yas tu snāyumāṃsasamāvṛtaṃ |
chedyam eva tadarmasyāt kṛṣṇamaṇḍalagañ ca yat |
chedyam eva tadarmasyāt kṛṣṇamaṇḍalagañ ca yat |
[1938 ed. 6.15.18]
viśuddhavarṇam akliṣṭaṃ kriyām vakṣigataklamaṃ |
chinnermaṇi bhavet samyagyathāsvamanupadravaṃ ||
chinnermaṇi bhavet samyagyathāsvamanupadravaṃ ||
[1938 ed. 6.15.19]
viśuddhavarṇamAK viśuddhavarṇṇa H akliṣṭaṃAK makliṣṭaṃ H kriyāmK kriyā AH vakṣigataklamaṃK svakṣi gataklamam A sv akṣi gataklamaṃ H chinnermaṇi
chinnermaṇiK
chinne 'rmaṇi A
chinne rmmani H bhavet samyagyathāsvamanupadravaṃbhavet samyag yathāsvamanupadravambhavet samyagyathāsvamanupadravaṃAK bhavet samyag yathāsvam anupadravaṃ H
chinnermaṇiK
chinne 'rmaṇi A
chinne rmmani H bhavet samyagyathāsvamanupadravaṃbhavet samyag yathāsvamanupadravambhavet samyagyathāsvamanupadravaṃAK bhavet samyag yathāsvam anupadravaṃ H
sirājālaṃ sirā yās tu kaṭhinām ca ca vuddhimān |
ullikhet maṇḍalāgreṇa vaḍiśemavilamvitāṃ |
ullikhet maṇḍalāgreṇa vaḍiśemavilamvitāṃ |
[1938 ed. 6.15.20]
sirā supiḍakā jātāḥ yā na sidhyanti bheṣajaiḥ |
plavavatmaṇḍalāgreṇa tāsāṃc chedanam iṣyate |
plavavatmaṇḍalāgreṇa tāsāṃc chedanam iṣyate |
[1938 ed. 6.15.21]
rāgayoś caitayoḥ kāryamarmokaṃ pratimāraṇaṃ |
vidhiś cāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasamvṛtaḥ |
vidhiś cāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasamvṛtaḥ |
[1938 ed. 6.15.22]
sirājālavadevātra tataḥ sarvāvidhir hitaḥ |
[1938 ed. 6.15.23.1]
sandhau prasvedya śastreṇa pravaṇīkām vicakṣaṇaḥ |
uttaretha tribhāge tu vaḍisenavilamviāṃ |
uttaretha tribhāge tu vaḍisenavilamviāṃ |
[1938 ed. 6.15.23]
chidyāttāmavaśātraṃ syādarsrunāḍīn tatonyarthā |
pratisāraṇamatrāpi kṣaudrasaindhavam iṣyate |
pratisāraṇamatrāpi kṣaudrasaindhavam iṣyate |
[1938 ed. 6.15.24]
chidyāttāmavaśātraṃchidyāttāmavaśātraṃK chindyāttato 'rdhamagre A chindyāt tām arddhamātraṃ H syādarsrunāḍīnK syād aśrunāḍī hy A syād asrunāḍīn H tatonyarthāK ato 'nyathā A tato 'nyarhā H pratisāraṇamatrāpi
pratisāraṇamatrāpiK
pratisāraṇam atrāpi A
pratisārraṇamātrāpi H kṣaudrasaindhavamkṣaudrasaindhavamKH saindhava A iṣyateKH kṣaudramiṣyate A
pratisāraṇamatrāpiK
pratisāraṇam atrāpi A
pratisārraṇamātrāpi H kṣaudrasaindhavamkṣaudrasaindhavamKH saindhava A iṣyateKH kṣaudramiṣyate A
lekhanīyāni tīkṣṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajaṃ ||
saṃkhaṃ samudraphenañ ca maṇḍukañ ca samudrajaᳵ |
saṃkhaṃ samudraphenañ ca maṇḍukañ ca samudrajaᳵ |
[1938 ed. 6.15.25]
sphaṭīkaṃ kuruvindañ ca pravālāmsattu kāvṛtāḥ |
vaidūryaṃ puṭākaṃ muktāmayas tāmrarajo pi ca |
vaidūryaṃ puṭākaṃ muktāmayas tāmrarajo pi ca |
[1938 ed. 6.15.26]
samabhāgāni sampiṣya sā ca srotoñjanen tu |
cūrṇāñjanakārayitvā bhājanameṣasṛṅgaje |
cūrṇāñjanakārayitvā bhājanameṣasṛṅgaje |
[1938 ed. 6.15.27]
sampiṣya sā caK saṃpiṣya sārdhaṃ A sampiṣya sa ca H srotoñjanen tuK srotoñjanena tu A sroto 'ñjanena tu H cūrṇāñjanakārayitvā
cūrṇāñjanakārayitvāK cūrṇāñjanaṃ kārayitvā
cūrṇāñjanaṃ kārayitvā
cūrṇṇāñjanaṃ kārayitvā AH bhājanameṣasṛṅgajebhājanameṣasṛṅgajeK bhājane bheṣaśṛṅgaje A bhājanaṃ meṣaśṛṃgate H
cūrṇāñjanakārayitvāK cūrṇāñjanaṃ kārayitvā
cūrṇāñjanaṃ kārayitvā
cūrṇṇāñjanaṃ kārayitvā AH bhājanameṣasṛṅgajebhājanameṣasṛṅgajeK bhājane bheṣaśṛṅgaje A bhājanaṃ meṣaśṛṃgate H
nivāsyobhayataḥ kālam athāñje satataṃ vudhaḥ |
armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālañ ca tena vai ||
armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālañ ca tena vai ||
[1938 ed. 6.15.28]
arśastothā yac ca nāmnā śuṣkārśorvudam eva ca |
antarvarmāsrayā yet tu vidhānan tasya vakṣyate |
antarvarmāsrayā yet tu vidhānan tasya vakṣyate |
[1938 ed. 6.15.29]
vartmopascedya nirkudyokṣidya ca yatnataḥ |
maṇḍalāgreṇa tīkṣṇeṇa mūlec chidyād bhiṣak varaiḥ
maṇḍalāgreṇa tīkṣṇeṇa mūlec chidyād bhiṣak varaiḥ
[1938 ed. 6.15.30]
tataḥ pippalikāsisasaindhavaiḥ pratisārayet |
sthite ca rudhire vartma dahet samyakalākayā |
sthite ca rudhire vartma dahet samyakalākayā |
[1938 ed. 6.15.31]
kṣāreṇa vālikhec cāpi vyādhiśeṣam bhaved yādi |
tīkṣṇair ubhayato bhāgais tato doṣam upakṣiyet |
tīkṣṇair ubhayato bhāgais tato doṣam upakṣiyet |
[1938 ed. 6.15.32]
yathādoṣañ ca virared abhiṣyandakriyāvidhiḥ |
śastrakarmaṇyapagate māsañ ca syāt suyantritaḥ ||
śastrakarmaṇyapagate māsañ ca syāt suyantritaḥ ||
[1938 ed. 6.15.33]
[Adhyāya 15 (Śālākyatantra 15), Adhyāya 16 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athātaḥ pakṣmagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.16.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
yāpyas tu yo vartmabhavo viḥ pakṣmaprakopobhihitaḥ purastāt |
tatropadiṣtasya narasya carma vartmopariṣṭādanutiryageva |
tatropadiṣtasya narasya carma vartmopariṣṭādanutiryageva |
[1938 ed. 6.16.3]
vartmabhavo viḥvartmabhavo vi…ḥK vartmabhavo vi AH pakṣmaprakopobhihitaḥK kāraḥ pakṣmaprakopo 'bhihitaḥ AH purastāt | tatropadiṣtasyapurastāt |
tatropadiṣtasyapurastāt |
tatropadiṣtasyaKH purastāt |
tatropaviṣṭasya A narasyaAK nara||?||sya H carmaAK vartmma H vartmopariṣṭādanutiryagevavartmopariṣṭādanutiryagevavartmopariṣṭādanutiryagevaKH vartmopariṣṭād anutiryag eva A
tatropadiṣtasyapurastāt |
tatropadiṣtasyaKH purastāt |
tatropaviṣṭasya A narasyaAK nara||?||sya H carmaAK vartmma H vartmopariṣṭādanutiryagevavartmopariṣṭādanutiryagevavartmopariṣṭādanutiryagevaKH vartmopariṣṭād anutiryag eva A
udbhṛtyaśastreṇa yavapramāṇam vālena sīvyedbhiṣagapramattaḥ |
datvā tu sarpidhucāpiśeṣaṃ kuryāt kramaṃ yobhihito vraṇeṣu |
datvā tu sarpidhucāpiśeṣaṃ kuryāt kramaṃ yobhihito vraṇeṣu |
[1938 ed. 6.16.5]
udbhṛtyaśastreṇaKH utkṛtya śastreṇa A vālenaKH bālena A sīvyedbhiṣagapramattaḥKH sīvyodbhiṣagapramattaḥ A datvā tu
datvā tuKH
dattvā ca A sarpidhucāpiśeṣaṃsarpi…dhucāpiśeṣaṃK sarpirmadhunāvaśeṣaṃ A sarppimrmadhucāpiśeṣaṃ H kuryāt kramaṃK kuryād vidhānaṃ A kuryāt kramaṃ yo H yobhihitoK vihitaṃ A 'bhihito H vraṇeṣuKH vraṇe yat A
datvā tuKH
dattvā ca A sarpidhucāpiśeṣaṃsarpi…dhucāpiśeṣaṃK sarpirmadhunāvaśeṣaṃ A sarppimrmadhucāpiśeṣaṃ H kuryāt kramaṃK kuryād vidhānaṃ A kuryāt kramaṃ yo H yobhihitoK vihitaṃ A 'bhihito H vraṇeṣuKH vraṇe yat A
bhruvor adhastāt parimucya bhāgau pakṣmāśritaṃ caikamatas tu
cchindyāt |
[1938 ed. 6.16.4ab]
em. kanīnakāpāṅgasamaṃ samantād yavākṛti snigdhatanor narasya A
lalāṭadeśe ca nivadhya paṭṭāṃ prāksīvitan tatra parañ ca vandhet
|
sthairyaṃ gate cāpyatha śastramārge vālām vimuñcet kuśalābhikṣya |
sthairyaṃ gate cāpyatha śastramārge vālām vimuñcet kuśalābhikṣya |
[1938 ed. 6.16.6]
nivadhyaKH nibaddha A paṭṭāṃKH paṭṭaṃ A prāksīvitanprāk sīvitanKH prāk syūtam A tatraKH atrāpy A parañ caKH aparaṃ ca A vandhet | sthairyaṃvandhet |
sthairyaṃvandhet ||
sthairyaṃKH baddhvā |
sthairyaṃ A cāpyathaKH cāpy atha A vālāmvālāṃKH bālā A vimuñcet kuśalābhikṣyavimuñcet kuśalābhikṣyavimuñcet kuśalābhikṣyaKH n vimuñcet kuśalo 'bhivīkṣya A
sthairyaṃvandhet ||
sthairyaṃKH baddhvā |
sthairyaṃ A cāpyathaKH cāpy atha A vālāmvālāṃKH bālā A vimuñcet kuśalābhikṣyavimuñcet kuśalābhikṣyavimuñcet kuśalābhikṣyaKH n vimuñcet kuśalo 'bhivīkṣya A
evan na cecchāmyati tasya vartma nirbhujya doṣopacitāṃ valīntu |
tatogninā vā pratisārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥ |
tatogninā vā pratisārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥ |
[1938 ed. 6.16.7]
chittvā samaṃ cāpy upapakṣmamālāṃ samyag gṛhītvā vaḍiśais tribhis
tu |
pathyāphalena pratisārayīta ghṛṣṭena vā tauruvake na samyak |
pathyāphalena pratisārayīta ghṛṣṭena vā tauruvake na samyak |
[1938 ed. 6.16.8]
catvāra ete vidhiyo nihanti pakṣmoparodham pṛthag eva yuktāḥ |
virecanāś cyotananasya dhūmalepāṃjanasneharasākriyāś ceti ||
virecanāś cyotananasya dhūmalepāṃjanasneharasākriyāś ceti ||
[1938 ed. 6.16.9]
[Adhyāya 16 (Śālākyatantra 16), Adhyāya 17 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athāto dṛṣṭigatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.17.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
trayaḥ sādhyās trayo 'sādhyāḥ ṣaṭ ca yāpyā bhavanti ha |
rogā dṛṣṭigatā nṝṇāṃ teṣu sādhyās trayas traye ||
tatraikasya pratīkāraḥ kīrtito dhūmadarśinaḥ |
rogā dṛṣṭigatā nṝṇāṃ teṣu sādhyās trayas traye ||
tatraikasya pratīkāraḥ kīrtito dhūmadarśinaḥ |
[1938 ed. 6.17.3]
dṛṣṭyām pittavidagdhāyāṃ vidagdhāyāṃ kaphena ca |
pittaśleṣmaharaṃ kuryād vidhiṃ śastrakṣatād vinā ||
pittaśleṣmaharaṃ kuryād vidhiṃ śastrakṣatād vinā ||
[1938 ed. 6.17.4]
nasyasekāñjanālepapuṭapākaiḥ satarpaṇaiḥ |
ādye tu traiphalaṃ peyaṃ sarpis traivṛtam uttare ||
ādye tu traiphalaṃ peyaṃ sarpis traivṛtam uttare ||
[1938 ed. 6.17.5]
tailvakañ cobhayoḥ pathyaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā |
gairikaḥ saindhavaḥ kṛṣṇā godantasya maṣī tathā ||
gairikaḥ saindhavaḥ kṛṣṇā godantasya maṣī tathā ||
[1938 ed. 6.17.6]
gomāṃsaṃ maricaṃ bījaṃ śirīṣasya manaḥśilā |
vṛntaṃ kapitthān madhunā svayaṃguptāphalāni vā ||
vṛntaṃ kapitthān madhunā svayaṃguptāphalāni vā ||
[1938 ed. 6.17.7]
ete 'ñjane tu catvāro yogāḥ syur ubhayor hitāḥ |
kupyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ ||
kupyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.8]
piṣṭair hareṇvāmalakapathyāpippalisaṃyutaiḥ |
kārayed añjanaṃ vaidyaḥ sarpiḥkṣaudrasamāyutaṃ ||
kārayed añjanaṃ vaidyaḥ sarpiḥkṣaudrasamāyutaṃ ||
[1938 ed. 6.17.9]
añjayed dvāv api bhiṣak pittasleṣmavibhāvitau |
hareṇavo 'mrajambūbhyāṃ puṣpasvarasam eva ca ||
hareṇavo 'mrajambūbhyāṃ puṣpasvarasam eva ca ||
[1938 ed. 6.17.10]
añjayed dvāvA añjayed vāv KH bhiṣak pittasleṣmavibhāvitauem. bhiṣak pittaśleṣmavibhāvitau A bhiṣak pittasmeṣmavibhāvitau K bhiṣak pittaśleṣmavibhivitau H hareṇavo
hareṇavoKH
āmrajambūdbhavaṃ puṣpaṃ tadrasena hareṇukām A 'mrajambūbhyāṃ'mrajambūbhyāṃH om. A mrajambūbhyāṃ K puṣpasvarasamKH om. A evaKH om. A caKH om. A
hareṇavoKH
āmrajambūdbhavaṃ puṣpaṃ tadrasena hareṇukām A 'mrajambūbhyāṃ'mrajambūbhyāṃH om. A mrajambūbhyāṃ K puṣpasvarasamKH om. A evaKH om. A caKH om. A
ghṛtakṣaudravipakvan tu tat prayojyam athāñjanaṃ |
nalinotpalakiñjalkagairikā gośakṛdrasaḥ ||
nalinotpalakiñjalkagairikā gośakṛdrasaḥ ||
[1938 ed. 6.17.11]
ghṛtakṣaudravipakvan tughṛtakṣaudravipakvan tuK piṣṭvā kṣaudrājyasaṃyu A ghṛtakṣaudravipakvan H tat prayojyamKH ktaṃ prayojyam A athāñjanaṃathavāñjanaṃK athavāñjanamathavāñjanaṃ AH nalinotpalakiñjalkagairikā
nalinotpalakiñjalkagairikāKH
nalinotpalakiñjalkagairikair A gośakṛdrasaḥgosakṛdrasaḥ |KH gośakṛdrasaiḥ A
nalinotpalakiñjalkagairikāKH
nalinotpalakiñjalkagairikair A gośakṛdrasaḥgosakṛdrasaḥ |KH gośakṛdrasaiḥ A
guḍikāñjanam etad vā dinarātryandhayor hitam |
rasāñjanaghṛtakṣaudratālīśaṃ svarṇagairikaiḥ ||
rasāñjanaghṛtakṣaudratālīśaṃ svarṇagairikaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.12]
gośakṛdrasasaṃyuktaṃ pittopahatadṛṣṭaye |
śītasauvīrakam vāpi piṣṭvātha rasabhāvitaṃ ||
śītasauvīrakam vāpi piṣṭvātha rasabhāvitaṃ ||
[1938 ed. 6.17.13]
kūrmapittena matimān bhāvayed rauhitena vā |
cūrṇāñjanena tu sadā prayojyaḥ pittaśāntaye ||
cūrṇāñjanena tu sadā prayojyaḥ pittaśāntaye ||
[1938 ed. 6.17.14]
kārśmarī puṣpamadhukadārvīlodhrarasāñjanaiḥ |
sakṣaudram añjanaṃ tadvā hitam atrāñjane sadā ||
sakṣaudram añjanaṃ tadvā hitam atrāñjane sadā ||
[1938 ed. 6.17.15]
nadīja śaṅkha trikaṭūny athāñjanaṃ
manaḥśilā dve rajane yakṛdrasaḥ |
sacandaneyaṃ guḍikāthavāñjane
praśasyate vai divaseṣv apaśyatāṃ ||
manaḥśilā dve rajane yakṛdrasaḥ |
sacandaneyaṃ guḍikāthavāñjane
praśasyate vai divaseṣv apaśyatāṃ ||
[1938 ed. 6.17.27]
nadījaśaṅkhatrikaṭūnyem. nadījaśimbītrikaṭūny A nadījasāṃkhatrikaṭūn K nadījaśakhatrikaṭuṃ H athāñjanaṃA tathāñjanaṃ KH rajanerajaneKH ca niśe A yakṛdrasaḥem. ya(śa)kṛdgavām A cayadrasaḥ K samañjaya H sacandaneyaṃ
sacandaneyaṃAK t |
sacandaneyaṃ H guḍikāthavāñjaneK guṭikāthavāñjanaṃ A guṭikāthavāñjane H divaseṣvAK divase H apaśyatāṃapaśyatāmapasyatāṃAK ṣvapaśyatāṃ H
sacandaneyaṃAK t |
sacandaneyaṃ H guḍikāthavāñjaneK guṭikāthavāñjanaṃ A guṭikāthavāñjane H divaseṣvAK divase H apaśyatāṃapaśyatāmapasyatāṃAK ṣvapaśyatāṃ H
srotojaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ hareṇuñ cāpi peṣayet |
ajāmūtreṇa tā vartyaḥ kṣaṇadāndhāñjane hitāḥ ||
ajāmūtreṇa tā vartyaḥ kṣaṇadāndhāñjane hitāḥ ||
[1938 ed. 6.17.16]
kālānusārivāṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ madhukan tathā |
tālīśapatraṃ rajane saṅkhañ caiva yakṛdrasaḥ ||
tālīśapatraṃ rajane saṅkhañ caiva yakṛdrasaḥ ||
[1938 ed. 6.17.17]
piṣṭvā vartyo 'thavā tatra chāyāśuṣkā rujāpahā |
manaḥśilābhayāvyoṣaṃ tathā kālānusārivāṃ ||
manaḥśilābhayāvyoṣaṃ tathā kālānusārivāṃ ||
[1938 ed. 6.17.18]
piṣṭvāKH kṛtās tā vartayaḥ piṣṭāś A vartyoKH om. A 'thavāthavāKH om. A tatraKH om. A chāyāśuṣkāchāyāsuṣkāKH chāyāśuṣkāḥ A rujāpahāKH sukhāvahāḥ A manaḥśilābhayāvyoṣaṃ
manaḥśilābhayāvyoṣaṃK manaḥśilābhayāvyoṣa
manaḥśilābhayāvyoṣa
manaḥśilābhayāvyoṣa AH tathāKH balā A kālānusārivāṃkālānuśārivāṃK kālānusārivāḥ A kālānuśārivāṃ H
manaḥśilābhayāvyoṣaṃK manaḥśilābhayāvyoṣa
manaḥśilābhayāvyoṣa
manaḥśilābhayāvyoṣa AH tathāKH balā A kālānusārivāṃkālānuśārivāṃK kālānusārivāḥ A kālānuśārivāṃ H
samudraphenaś ca hitā vartyaś chāgapayonvitāḥ |
gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ pacet ||
gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ pacet ||
[1938 ed. 6.17.19]
kṣaudrāñjanaṃ rase vānyadyakṛtas traiphalena vā |
gomūtrājyārṇavamalaṃ pippalīkṣaudrakaṭphalaiḥ ||
gomūtrājyārṇavamalaṃ pippalīkṣaudrakaṭphalaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.20]
saindhavopahitaṃ yuñjyān nihitaṃ veṇugahvare |
meṣād yakṛd ghṛtañ cājaṃ pippalīsaidhavaṃ madhu ||
meṣād yakṛd ghṛtañ cājaṃ pippalīsaidhavaṃ madhu ||
[1938 ed. 6.17.21]
rasam āmalakānāñ ca pakvā samyaṅ nidhāpayet |
kośake khādire tadvā hitaṃ kṣaudrāñjanaṃ bhavet ||
kośake khādire tadvā hitaṃ kṣaudrāñjanaṃ bhavet ||
[1938 ed. 6.17.22]
māgadhyajāsthimajjailāyakṛdyuktā hareṇavaḥ ||
yakṛdrasenāñjanam vā śleṣmopahatadṛṣṭaye ||
yakṛdrasenāñjanam vā śleṣmopahatadṛṣṭaye ||
[1938 ed. 6.17.23]
paceta godhāyakṛd antrakalpitaṃ
supūritaṃ māgadhikābhir agninā |
niṣevitaṃ yad yakṛd añjanena vā
nihanti naktāndhyam asaṃśayaṃ khalu ||
supūritaṃ māgadhikābhir agninā |
niṣevitaṃ yad yakṛd añjanena vā
nihanti naktāndhyam asaṃśayaṃ khalu ||
[1938 ed. 6.17.24]
em. tathā yakṛcchāgabhavaṃ hutāśane
vipācya samyaṅmagadhāsamanvitam |
prayojitaṃ pūrvavadāśvasaṃśayaṃ
jayet kṣapāndhyaṃ sakdṛañjanānnṛṇām A
vipācya samyaṅmagadhāsamanvitam |
prayojitaṃ pūrvavadāśvasaṃśayaṃ
jayet kṣapāndhyaṃ sakdṛañjanānnṛṇām A
plīhā yakṛc cāpy upabhakṣayed ubhe
prakalpya śūlye ghṛtatailasaṃyute |
bhavanti yāpyāḥ khalu ye ṣaḍāmayā
hared dhi tatra kṣatajaṃ sirāvyadhaiḥ ||
prakalpya śūlye ghṛtatailasaṃyute |
bhavanti yāpyāḥ khalu ye ṣaḍāmayā
hared dhi tatra kṣatajaṃ sirāvyadhaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.26ab]
virecayec cāpi purāṇasarpiṣā
virecanāṅgopahitena bhūtaye ||
virecanāṅgopahitena bhūtaye ||
[1938 ed. 6.17.28cd]
bhūtayeem. sarvadā A
payovimiśraṃ pavanodbhave hitaṃ
vadanti pañcāṅgulatailam eva tu |
pibed ghṛtaṃ traiphalam eva śodhanaṃ
viśeṣataḥ śoṇitapittarogayoḥ ||
vadanti pañcāṅgulatailam eva tu |
pibed ghṛtaṃ traiphalam eva śodhanaṃ
viśeṣataḥ śoṇitapittarogayoḥ ||
[1938 ed. 6.17.29]
trivṛdvirekaḥ kaphaje praśasyate
tridoṣaje tailasugandhi tatkṛtaṃ |
purāṇasarpis timireṣu śasyate
hitaṃ bhaved āyasabhājane sthitaṃ ||
tridoṣaje tailasugandhi tatkṛtaṃ |
purāṇasarpis timireṣu śasyate
hitaṃ bhaved āyasabhājane sthitaṃ ||
[1938 ed. 6.17.30]
hitañ ca vidyāt triphalāghṛtaṃ sadā
kṛtañ ca tan meṣaviṣāṇasañjñayā |
lihet sapāṇaṃ triphalāṃ sucūrṇitāṃ
ghṛtapragāḍhān timirāturo naraḥ ||
kṛtañ ca tan meṣaviṣāṇasañjñayā |
lihet sapāṇaṃ triphalāṃ sucūrṇitāṃ
ghṛtapragāḍhān timirāturo naraḥ ||
[1938 ed. 6.17.31]
kaphābhibhūtaḥ khalu tailasaṃyutāṃ
madhupragāḍhām athavāpi yojayet |
gavāṃ śakṛtkvāthavipakvam uttamaṃ
hitan tu tailan timireṣu nasyataḥ ||
madhupragāḍhām athavāpi yojayet |
gavāṃ śakṛtkvāthavipakvam uttamaṃ
hitan tu tailan timireṣu nasyataḥ ||
[1938 ed. 6.17.32]
ghṛtaṃ hitaṃ kevalam eva paittike
tathā tu tailaṃ pavanāsṛgutthite |
tathā tu tailaṃ pavanāsṛgutthite |
[1938 ed. 6.17.33]
tathāśvagandhātibalābalāśritaṃ
nasye tu vāte trivṛtaṃ prayojayet ||
jalodbhavānūpajamāṃsa saṃskṛtād
ghṛtam vidheyaṃ payaso yad utthitaṃ ||
nasye tu vāte trivṛtaṃ prayojayet ||
jalodbhavānūpajamāṃsa saṃskṛtād
ghṛtam vidheyaṃ payaso yad utthitaṃ ||
[1938 ed. 6.17.34]
tathāśvagandhātibalābalāśritaṃtathāsvagandhātivalāvalāśritaṃK sahāśvagandhātibalāvarīśṛtaṃ
hitaṃ ca A tathāśvagandhātivalāvalaṃ śritaṃ H nasye tuKH nasye A vāteKH om. A prayojayet || jalodbhavānūpajamāṃsasaṃskṛtād ghṛtamprayojayet ||
jalodbhavānūpajamāmsa saṃskṛtād ghṛtamH yadīritam |
jalodbhavānūpajamāṃsasaṃskṛtād
ghṛtaṃ A prayojayet ||
jalodbha?ūpajamāṃsasaṃskṛtāṃ ghṛtam K
hitaṃ ca A tathāśvagandhātivalāvalaṃ śritaṃ H nasye tuKH nasye A vāteKH om. A prayojayet || jalodbhavānūpajamāṃsasaṃskṛtād ghṛtamprayojayet ||
jalodbhavānūpajamāmsa saṃskṛtād ghṛtamH yadīritam |
jalodbhavānūpajamāṃsasaṃskṛtād
ghṛtaṃ A prayojayet ||
jalodbha?ūpajamāṃsasaṃskṛtāṃ ghṛtam K
sasaindhava kravyabhugeṇamāṃsajo
yutaḥ puṭākhyo madhunā ghṛtena ca |
vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
madhūkayuktā ca hitā sadāñjane ||
yutaḥ puṭākhyo madhunā ghṛtena ca |
vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
madhūkayuktā ca hitā sadāñjane ||
[1938 ed. 6.17.35]
sasaindhavakravyabhugeṇamāṃsajoem. sasaindhavaḥ kravyabhugeṇamāṃsayor A sasaindhavakravyabhujenamāsa K sasaindhavakravyabhujenamāsajo H yutaḥ
yutaḥH
hitaḥ A om. K puṭākhyoH sasarpiḥ samadhuḥ puṭā A jā
yutaḥ puṭākhyo K madhunāKH om. A ghṛtena caKH hvayaḥ A vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
vasāsvagṛdhroragatāmracūḍajā
vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajāKH
vasātha gṛdhroragatāmracūḍajā A madhūkayuktā ca
madhūkayuktā caKH
sadā praśastā ma A hitāKH dhukān A sadāñjanesadāñjane ||KH vitāñjane A
yutaḥH
hitaḥ A om. K puṭākhyoH sasarpiḥ samadhuḥ puṭā A jā
yutaḥ puṭākhyo K madhunāKH om. A ghṛtena caKH hvayaḥ A vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
vasāsvagṛdhroragatāmracūḍajā
vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajāKH
vasātha gṛdhroragatāmracūḍajā A madhūkayuktā ca
madhūkayuktā caKH
sadā praśastā ma A hitāKH dhukān A sadāñjanesadāñjane ||KH vitāñjane A
tathāñjanaṃ srotasijan niṣevitaṃ
kramād rasakṣīraghṛteṣu yujyate |
sthitaṃ daśāhatrayam etad añjanaṃ
kṛṣṇoragāsye kuśasaṃpraveṣṭite ||
kramād rasakṣīraghṛteṣu yujyate |
sthitaṃ daśāhatrayam etad añjanaṃ
kṛṣṇoragāsye kuśasaṃpraveṣṭite ||
[1938 ed. 6.17.36]
samāgadhīkṣārakasaindhavānvitaṃ
tad añjanaṃ syāt timire 'tha rāgiṇi |
subhāvitañ cāpi payas tu yad bhavet
sarpasya kṛṣṇasya mukhena bhūriṇā ||
tad añjanaṃ syāt timire 'tha rāgiṇi |
subhāvitañ cāpi payas tu yad bhavet
sarpasya kṛṣṇasya mukhena bhūriṇā ||
[1938 ed. 6.17.37]
samāgadhīkṣārakasaindhavānvitaṃsamāgadhīkṣārakasaindhavānvitanKH tanmālatīkorakasaindhavāyutaṃ A tad añjanaṃ
tad añjanaṃH
sadāñjanaṃ A
tadāñjanaṃ K 'thaA tha KH subhāvitañ
subhāvitañ
subhāvitañKH
subhāvitaṃ vā A cāpiKH payasā dinatrayaṃ
kācāpa A payas tuKH haṃ śāstravidaḥ pra A yad bhavet sarpasyayad bhavet
sarpasyayad bhavet
sarppasyaKH cakṣate A kṛṣṇasyaKH om. A mukhenaKH om. A bhūriṇāKH om. A
tad añjanaṃH
sadāñjanaṃ A
tadāñjanaṃ K 'thaA tha KH subhāvitañ
subhāvitañ
subhāvitañKH
subhāvitaṃ vā A cāpiKH payasā dinatrayaṃ
kācāpa A payas tuKH haṃ śāstravidaḥ pra A yad bhavet sarpasyayad bhavet
sarpasyayad bhavet
sarppasyaKH cakṣate A kṛṣṇasyaKH om. A mukhenaKH om. A bhūriṇāKH om. A
ghṛtaṃ hitan tatprabhavan tu paittike
vadanti nasyaṃ madhurauṣadhaśritaṃ |
hitaṃ ca tat tarpaṇam atra samyutaḥ
puṭāhvayo jāṅgalamāṃsajaś ca yaḥ ||
vadanti nasyaṃ madhurauṣadhaśritaṃ |
hitaṃ ca tat tarpaṇam atra samyutaḥ
puṭāhvayo jāṅgalamāṃsajaś ca yaḥ ||
[1938 ed. 6.17.38]
ghṛtaṃKH havir A tatprabhavan tuKH kṣīrabhavaṃ tu A nasyaṃKH nasye A madhurauṣadhaśritaṃH madhurauṣadhaiḥ A madhurauṣadhaṃ sritaṃ K hitaṃ ca
hitaṃ ca
hitañ caKH kṛtam A tat tarpaṇamtat tarppaṇamKH
tat tarpaṇe caiva hitaṃ prayojitaṃ
sajāṅ A atraKH gala A samyutaḥKH steṣu ca yaḥ A jāṅgalamāṃsajaś cajāṅgalamāṃsajaś caK om. A jāṅgalajaumāṃsajāś ca Hac jāṅgalamāṃsajāś ca Hpc yaḥKH om. A
hitaṃ ca
hitañ caKH kṛtam A tat tarpaṇamtat tarppaṇamKH
tat tarpaṇe caiva hitaṃ prayojitaṃ
sajāṅ A atraKH gala A samyutaḥKH steṣu ca yaḥ A jāṅgalamāṃsajaś cajāṅgalamāṃsajaś caK om. A jāṅgalajaumāṃsajāś ca Hac jāṅgalamāṃsajāś ca Hpc yaḥKH om. A
rasāñjanakṣaudrayutā manaḥśilā
dravāñjanañ cātra madhūkasaṃyutam |
samāñjanaṃ vā kanakākarodbhavaṃ
supeṣitaṃ tuttham uśanti tadvidaḥ ||
dravāñjanañ cātra madhūkasaṃyutam |
samāñjanaṃ vā kanakākarodbhavaṃ
supeṣitaṃ tuttham uśanti tadvidaḥ ||
[1938 ed. 6.17.39]
sameṣaśṛṅgāñjanabhāgasammitaḥ
śaṅkho 'ñjanāt kācamalaṃ vyapohati |
śaṅkho 'ñjanāt kācamalaṃ vyapohati |
[1938 ed. 6.17.40]
palāśarohītamadhūkajā rasāḥ
prayojitā vā madirāgrapeṣitāḥ ||
uśīralodhratriphalāpriyaṅgubhiḥ
paceta nasyaṃ kapharogaśāntaye |
prayojitā vā madirāgrapeṣitāḥ ||
uśīralodhratriphalāpriyaṅgubhiḥ
paceta nasyaṃ kapharogaśāntaye |
[1938 ed. 6.17.41]
viḍaṅgapāṭhākiṇihīṅgudītvacaḥ
prayojayed dhūmam uśīram eva ca ||
vanaspatikvāthavibhāvitaṃ ghṛtaṃ
hitaṃ haridrānalade ca tarpaṇe |
prayojayed dhūmam uśīram eva ca ||
vanaspatikvāthavibhāvitaṃ ghṛtaṃ
hitaṃ haridrānalade ca tarpaṇe |
[1938 ed. 6.17.42]
samāgadhāsaindhavamākṣikāḍhya vā
sajāṅgalaḥ syāt puṭapākam eva ca ||
manaḥśilātryūṣaṇaśaṅkhamākṣikaiḥ
sasindhukāsīsarasāñjanaiḥ kriyā |
sajāṅgalaḥ syāt puṭapākam eva ca ||
manaḥśilātryūṣaṇaśaṅkhamākṣikaiḥ
sasindhukāsīsarasāñjanaiḥ kriyā |
[1938 ed. 6.17.43]
hitaṃ ca kāsīsarasāñjanāñjanaṃ
vadanti pathyāguḍanāgarair yutaṃ ||
yad añjanam vā bahuśo niṣevitaṃ
samūtravarge triphalodake śritaṃ |
vadanti pathyāguḍanāgarair yutaṃ ||
yad añjanam vā bahuśo niṣevitaṃ
samūtravarge triphalodake śritaṃ |
[1938 ed. 6.17.44]
hitaṃ caem. hite ca AKH kāsīsarasāñjanāñjanaṃkāsīsarasāñjanāñjanaṃKH kāsīsarasāñjane tathā A pathyāguḍanāgarairKH pathye guḍanāgarair A yutaṃKH yute A niṣevitaṃKH niṣecitaṃ A samūtravarge
samūtravargeAK
samūtravargne H śritaṃsritaṃKH śṛte A
The unanimous Nepalese reading hite is hard to construe but may be original.
samūtravargeAK
samūtravargne H śritaṃsritaṃKH śṛte A
The unanimous Nepalese reading hite is hard to construe but may be original.
niśācarāsye praṇidhāya cāñjanaṃ
nyased dvimāsaṃ salilotthite punaḥ ||
madhūkaśigroḥ kusumaiḥ samāyutaṃ
tad añjanaṃ sarvakṛte prayojayet |
nyased dvimāsaṃ salilotthite punaḥ ||
madhūkaśigroḥ kusumaiḥ samāyutaṃ
tad añjanaṃ sarvakṛte prayojayet |
[1938 ed. 6.17.45]
niśācarāsyenisācarāsyeKH niśācarāsthi A praṇidhāyaKH sthitam eta A cāñjanaṃcāñjanaṃKH d añjanaṃ A nyased dvimāsaṃnyased vimāsaṃem. kṣipec ca māsaṃ A nyased vimāsaṃnyased vimāsaṃ KH salilotthiteK salile 'sthire A salilotthitaṃ H madhūkaśigroḥ
madhūkasigroḥ
madhūkaśigroḥKH
meṣasya puṣpair madhu A kusumaiḥKH ke A samāyutaṃsamāyutaṃKH na saṃyutaṃ A
madhūkasigroḥ
madhūkaśigroḥKH
meṣasya puṣpair madhu A kusumaiḥKH ke A samāyutaṃsamāyutaṃKH na saṃyutaṃ A
kriyās tu sarvās tv athavāpi raktaje
hitaḥ kramo mlāyini vāpi pittahā |
doṣānvitasyāpi mukhapralepanaṃ
kuryāc ca sarveṣu vidhiṃ samīkṣya tu |
kramo hitaḥ syandaharaḥ suyojitaḥ
sarveṣv athaiteṣu yathāsvam eva ||
hitaḥ kramo mlāyini vāpi pittahā |
doṣānvitasyāpi mukhapralepanaṃ
kuryāc ca sarveṣu vidhiṃ samīkṣya tu |
kramo hitaḥ syandaharaḥ suyojitaḥ
sarveṣv athaiteṣu yathāsvam eva ||
[1938 ed. 6.17.46]
tuKH ca A tv athavāpi raktajeKH kṣatajodbhave A hitaḥAH hita K mlāyiniKH parimlāyini A vāpiKH cāpi A pittahā | doṣānvitasyāpi mukhapittahā |
doṣānvitasyāpi mukhapittahā |
doṣānvitasyāpi mukhaKH pittahṛ A pralepanaṃpralepanaṅKH om. A kuryāc caK om. A kudyāc ca H sarveṣusarvveṣuKH om. A vidhiṃKH om. A samīkṣyaKH om. A tuKH om. A kramo
kramoKH t |
kramo A syandaharaḥA syandahitaḥ KH suyojitaḥsuyojitaḥKH prayojitaḥ A sarveṣvsarvveṣvKH
samīkṣya A athaiteṣuKH doṣeṣu A evaeva ||KH eva ca A
This hemistich appears to be partly omitted and partly rearranged in the vulgate. The emendation of syandahitaḥ to syandaharaḥ is based on the vulgate reading. The Nepalese MSS may be exhibiting dittography.
doṣānvitasyāpi mukhapittahā |
doṣānvitasyāpi mukhaKH pittahṛ A pralepanaṃpralepanaṅKH om. A kuryāc caK om. A kudyāc ca H sarveṣusarvveṣuKH om. A vidhiṃKH om. A samīkṣyaKH om. A tuKH om. A kramo
kramoKH t |
kramo A syandaharaḥA syandahitaḥ KH suyojitaḥsuyojitaḥKH prayojitaḥ A sarveṣvsarvveṣvKH
samīkṣya A athaiteṣuKH doṣeṣu A evaeva ||KH eva ca A
This hemistich appears to be partly omitted and partly rearranged in the vulgate. The emendation of syandahitaḥ to syandaharaḥ is based on the vulgate reading. The Nepalese MSS may be exhibiting dittography.
doṣocchraye naiva ca viplute gade
dravyāṇi nasyādiṣu yojayed bhiṣak |
punaś ca kalpe'ñjanavistaraḥ śubhaḥ
pravakṣyate tac ca samīkṣya yojayet ||
dravyāṇi nasyādiṣu yojayed bhiṣak |
punaś ca kalpe'ñjanavistaraḥ śubhaḥ
pravakṣyate tac ca samīkṣya yojayet ||
[1938 ed. 6.17.47]
doṣocchraye doṣocchrayeKpcH doṣodaye A om. Kac naiva caAKpc om. Kac ṇaiva ca H viplutevipluteKpcH viplutiṃ A om. Kac gadeKpc gate AH om. Kac dravyāṇiAKpcH om. Kac nasyādiṣuAKpcH om. Kac yojayed bhiṣak | punaś cayojayed bhiṣak |
punaś cayojayed bhiṣak |
punaś caKpcH yojayed budhaḥ |
punaś ca A
punaś ca Kac kalpe'ñjanavistaraḥkalpe ñjanavistaraḥKH kalpe 'ñjanavistaraḥ A tac caKH 'nya A samīkṣyaK stam apīha A mahīha H
punaś cayojayed bhiṣak |
punaś caKpcH yojayed budhaḥ |
punaś ca A
punaś ca Kac kalpe'ñjanavistaraḥkalpe ñjanavistaraḥKH kalpe 'ñjanavistaraḥ A tac caKH 'nya A samīkṣyaK stam apīha A mahīha H
ghṛtam purāṇaṃ triphalāṃ śatāvarīn
tathaiva mudgāmalakaṃ yavān api |
niṣevamāṇasya hi yatnato bhayaṃ
na vidyate vai timirāt sughorataḥ ||
tathaiva mudgāmalakaṃ yavān api |
niṣevamāṇasya hi yatnato bhayaṃ
na vidyate vai timirāt sughorataḥ ||
[1938 ed. 6.17.48]
śatāvarīpāyasa eva kevalam
tathā kṛto vāmalakeṣu pāyasaḥ |
prabhūtasarpistriphalodakottaro
yavaudano vā timiram vyapohati ||
tathā kṛto vāmalakeṣu pāyasaḥ |
prabhūtasarpistriphalodakottaro
yavaudano vā timiram vyapohati ||
[1938 ed. 6.17.49]
em. jīvantiśākaṃ suniṣaṇṇakaṃ ca sataṇḍulīyaṃ varavāstukaṃ ca |
cillī tathā mūlakapotikā ca dṛṣṭerhitaṃ śākunajāṅgalaṃ ca A
cillī tathā mūlakapotikā ca dṛṣṭerhitaṃ śākunajāṅgalaṃ ca A
em. paṭolakarkoṭakakāravellavārtākutarkārikarīrajāni |
śākāni śigrvārtagalāni caiva hitāni dṛṣṭerghṛtasādhitāni A
śākāni śigrvārtagalāni caiva hitāni dṛṣṭerghṛtasādhitāni A
timire rāgiṇi sirā na vyadhyā syur vijānatā |
yantreṇotpīḍito doṣas tathā hanty āśu darśanaṃ ||
yantreṇotpīḍito doṣas tathā hanty āśu darśanaṃ ||
[1938 ed. 6.17.52]
arāgaṃ timiraṃ sādhyam ādyaṃ paṭalam āśritaṃ |
rāgi dvitīye kṛcchreṇa tṛtīye yāpyam ucyate ||
rāgi dvitīye kṛcchreṇa tṛtīye yāpyam ucyate ||
[1938 ed. 6.17.53]
em. rāgaprāpteṣv api hitāstimireṣu tathā kriyāḥ |
yāpanārthaṃ yathoddiṣṭāḥ sevyāś cāpi jalaukasaḥ A
yāpanārthaṃ yathoddiṣṭāḥ sevyāś cāpi jalaukasaḥ A
ślaiṣmike liṅganāśe tu karma vakṣyāmi siddhaye |
bhaved vṛddhendvātapatramuktāvartākṛtiḥ sitaḥ ||
bhaved vṛddhendvātapatramuktāvartākṛtiḥ sitaḥ ||
[1938 ed. 6.17.55]
viṣamo vā tanur madhye rājimān vā bahuprabhaḥ |
dṛṣṭistho lakṣyate doṣaḥ sarujo vā salohitaḥ ||
dṛṣṭistho lakṣyate doṣaḥ sarujo vā salohitaḥ ||
[1938 ed. 6.17.56]
snigdhasvinnasya tasyātha kāle nātyuṣṇaśītale |
yantritasyopaviṣṭasya svān nāsāṃ paśyataḥ samaṃ ||
yantritasyopaviṣṭasya svān nāsāṃ paśyataḥ samaṃ ||
[1938 ed. 6.17.57]
matimāñ chuklabhāgau dvau kṛṣṇān muktvā hy apāṅgataḥ |
nipīḍya nayane samyak chidre daivakṛte tataḥ ||
nipīḍya nayane samyak chidre daivakṛte tataḥ ||
[1938 ed. 6.17.58]
śalākayā tāmramayyā lauhyā vā yavavakrayā |
[1938 ed. 6.17.59]
madhyapradeśinyaṅguṣṭhasthirahastagṛhītayā ||53||
adakṣiṇaṃ dakṣiṇena hastenetaram anyathā |
adakṣiṇaṃ dakṣiṇena hastenetaram anyathā |
[1938 ed. 6.17.60]
vāribindvāgamaḥ samyak chabdaś ca vyadhane bhavet ||54||
saṃsicya viddhamātran tu yoṣitstanyena kovidaḥ |
saṃsicya viddhamātran tu yoṣitstanyena kovidaḥ |
[1938 ed. 6.17.61]
śalākāgreṇa tu tato nirlikhed dṛṣṭimaṇḍalaṃ ||55||
abādhamānaḥ śanakair nāsām prati nudaṃs tataḥ |
abādhamānaḥ śanakair nāsām prati nudaṃs tataḥ |
[1938 ed. 6.17.63]
ucchiṅghanāc cāpahared dṛṣṭimaṇḍalagaṃ kaphaṃ ||56||
[1938 ed. 6.17.64a]
styāne doṣe cale vāpi svedayed akṣi bāhyataḥ |
samyak sūcīm avasthāpya bhaṅgair anilanāśanaiḥ ||57||
samyak sūcīm avasthāpya bhaṅgair anilanāśanaiḥ ||57||
[1938 ed. 6.17.62]
evaṃ tv aśakye nirhantuṃ doṣe pratyāgate'pi vā |
[1938 ed. 6.17.65]
snehādyair upapannasya vidadhīta punar vyadhaṃ ||58||
[1938 ed. 6.17.66a]
athābhramukte ca harir yathā dṛṣṭiḥ prakāśate |
[1938 ed. 6.17.64b]
- athābhramukte is a conjecture by Andrey Klebanov based on the vulgate's reading of nirabhra iva.
sarpiṣābhyajya nayane tataḥ paṭṭena veṣṭayet |
tato gṛhe nirābādhe śayītottānam eva tu ||60||
tato gṛhe nirābādhe śayītottānam eva tu ||60||
[1938 ed. 6.17.67]
udgārakāsakṣayathuṣṭhīvanotkampanāni ca |
tatkālan nācared ūrdhvaṃ yantraṇā snehapītavat ||61||
tatkālan nācared ūrdhvaṃ yantraṇā snehapītavat ||61||
[1938 ed. 6.17.68]
tryahāt tryahāc ca dhāveta kaṣāyair anilāpahaiḥ |
vāyor bhayāt tryahād ūrdhvaṃ svedayed akṣi bāhyataḥ ||62||
vāyor bhayāt tryahād ūrdhvaṃ svedayed akṣi bāhyataḥ ||62||
[1938 ed. 6.17.69]
daśāham evaṃ saṃyamya hitaṃ dṛṣṭiprasādanaṃ |
paścāt karma ca seveta laghvannañ caiva mātrayā ||63||
paścāt karma ca seveta laghvannañ caiva mātrayā ||63||
[1938 ed. 6.17.70]
em. sirāvyadhavidhau pūrvaṃ narā ye ṛca vivarjitāḥ |
na teṣāṃ nīlikāṃ vidhyed anyatrābhihitādbhiṣak A
na teṣāṃ nīlikāṃ vidhyed anyatrābhihitādbhiṣak A
pūryate śoṇitasyākṣi sirāmokṣād vilocane |
[1938 ed. 6.17.72]
em. apāṅgāsannaviddhe tu śophaśūlāśruraktatāḥ |
tatropanāhaṃ bhrūmadhye kuryāc coṣṇājyasecanam A
tatropanāhaṃ bhrūmadhye kuryāc coṣṇājyasecanam A
em. vyadhen āsannakṛṣṇena rāgaḥ kṛṣṇaṃ ca pīḍyate |
tatrādhaḥśodhanaṃ sekaḥ sarpiṣā raktamokṣaṇam A
tatrādhaḥśodhanaṃ sekaḥ sarpiṣā raktamokṣaṇam A
em. athāpy upari viddhe tu kaṣṭā ruk saṃpravartate |
tatra koṣṇena haviṣā pariṣekaḥ praśasyate A
tatra koṣṇena haviṣā pariṣekaḥ praśasyate A
em. śūlāśrurāgās tv atyartham adhovedhena picchilaḥ |
śalākāmanu cāsrāvas tatra pūrvacikitsitam A
śalākāmanu cāsrāvas tatra pūrvacikitsitam A
em. rāgāśruvedanāstambhaharṣāś cātivighaṭṭite |
snehasvedau hitau tatra hitaṃ cāpy anuvāsanam A
snehasvedau hitau tatra hitaṃ cāpy anuvāsanam A
em. doṣastvadho 'pakṛṣṭo 'pi taruṇaḥ punarūrdhvagaḥ |
kuryāc chuklāruṇaṃ netraṃ tīvraruṅnaṣṭadarśanam A
kuryāc chuklāruṇaṃ netraṃ tīvraruṅnaṣṭadarśanam A
em. madhurais tatra siddhena ghṛtenākṣṇaḥ prasecanam |
śirobastiṃ ca tenaiva dadyānmāṃsaiś ca bhojanam A
śirobastiṃ ca tenaiva dadyānmāṃsaiś ca bhojanam A
em. doṣas tu saṃjātabalo ghanaḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ |
prāpya naśyec chalākāgraṃ tanvabhramiva mārutam A
prāpya naśyec chalākāgraṃ tanvabhramiva mārutam A
em. mūrdhābhighātavyāyāmavyavāyavamimūrcchanaiḥ |
doṣaḥ pratyeti kopāc ca viddho 'titaruṇaś ca yaḥ A
doṣaḥ pratyeti kopāc ca viddho 'titaruṇaś ca yaḥ A
śalākāt karkaśāc chūlaṃ kṛśād doṣapariplavaṃ ||64||
vraṇaṃ viśālaṃ sthūlāgrān tīkṣṇaṃ hiṃsyād anekadhā |
vraṇaṃ viśālaṃ sthūlāgrān tīkṣṇaṃ hiṃsyād anekadhā |
[1938 ed. 6.17.82]
jalāsrāvaṃ suviṣamāt kriyāsaṅgakarī sthirā ||65||
karoti varjitāṃ doṣais tasmād ebhir hitāṃ bhavet |
karoti varjitāṃ doṣais tasmād ebhir hitāṃ bhavet |
[1938 ed. 6.17.83]
aṣṭāṅgulāyatā madhye sūtreṇa pariveṣṭitā ||66||
aṅguṣṭhaparvatulyā tu vaktrayor mukulākṛtiḥ |
aṅguṣṭhaparvatulyā tu vaktrayor mukulākṛtiḥ |
[1938 ed. 6.17.84]
tārārī śātakumbhī ca śalākā syād akutsitā ||67||
rāgaśophārbudaṃ coṣo budbudaṃ s`ūkarākṣitā |
rāgaśophārbudaṃ coṣo budbudaṃ s`ūkarākṣitā |
[1938 ed. 6.17.85]
adhimanthādayaś cānye rogāḥ syur vyadhadoṣataḥ ||68||
ahitācārato vāpi yathāsvaṃ tān upācaret |
ahitācārato vāpi yathāsvaṃ tān upācaret |
[1938 ed. 6.17.86]
rujāsv akṣiṣu rāgeṣu bhūyo yogān nibodha me ||69||
gairikaḥ śārivā dūrvā yavapiṣṭaṃ ghṛtan tathā |
gairikaḥ śārivā dūrvā yavapiṣṭaṃ ghṛtan tathā |
[1938 ed. 6.17.87]
mukhālepaḥ prayojyo'yaṃ vedanārāgaśāntaye ||70||
mṛdu bhṛṣṭais tilair vāpi siddhārthakasamāyutaiḥ |
mṛdu bhṛṣṭais tilair vāpi siddhārthakasamāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.17.88]
mātuluṅgarasopetaḥ sadyaḥ śarmārthine hitaḥ ||71||
payasyāśārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair api |
payasyāśārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair api |
[1938 ed. 6.17.89]
ajākṣīrārditair lepaḥ sukhoṣṇaḥ pathya ucyate ||72||
dārupadmakaśuṇṭhībhir evam eva kṛto'thavā |
dārupadmakaśuṇṭhībhir evam eva kṛto'thavā |
[1938 ed. 6.17.90]
drākṣāmadhukalodhrair vā syād evaṃ saidhavāyutaiḥ ||73||
lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukair vāpy ajāpayaḥ |
lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukair vāpy ajāpayaḥ |
[1938 ed. 6.17.91]
drākṣāmadhukalodhrair vādrākṣāmadhukalodhrair vādrākṣāmadhukalodhrair vvāKH drākṣāmadhukakuṣṭhair vā A syād evaṃKH tadva A saidhavāyutaiḥem. t saindhavasaṃyutaiḥ A saindhavāyutaiḥ KH lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukairem.
rodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukair A
lodhraṃ saindhavamṛdvīkāmadhukair K
lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhūkair H
rodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukair A
lodhraṃ saindhavamṛdvīkāmadhukair K
lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhūkair H
śritaṃ seke prayoktavyaṃ rujārāgavināśanaṃ ||74||
madhukotpalakuṣṭhair vā drākṣālākṣāsitāyutaiḥ |
madhukotpalakuṣṭhair vā drākṣālākṣāsitāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.17.92]
śatāvarīpṛthakparṇīmustāmadhukapadmakaiḥ ||75||
sasaindhavaiḥ śritaṃ cāpi sukhoṣṇam avacārayet |
sasaindhavaiḥ śritaṃ cāpi sukhoṣṇam avacārayet |
[1938 ed. 6.17.93]
śatāvarīpṛthakparṇīmustāmadhukapadmakaiḥsatāvarīpṛthakparṇṇīmustāmadhukapadmakaiḥśatāvarīpṛthakparṇṇīmustāmadhukapadmakaiḥKH śatāvarīpṛthakparṇīmustāmalakapadmakaiḥ A sasaindhavaiḥ
sasaindhavaiḥKH
sājakṣīraiḥ śṛtaṃ sarpir dāhaśūlanibarhaṇam A śritaṃsritaṃK om. A sritaṃ H cāpiKH om. A sukhoṣṇamKH om. A avacārayetK om. A avatārayet H
sasaindhavaiḥKH
sājakṣīraiḥ śṛtaṃ sarpir dāhaśūlanibarhaṇam A śritaṃsritaṃK om. A sritaṃ H cāpiKH om. A sukhoṣṇamKH om. A avacārayetK om. A avatārayet H
vātaghnasiddhe payasi siddhaṃ sarpiś caturguṇe ||76||
kākolyādipratīvāpaṃ sarvakarmasu cādiśet ||
kākolyādipratīvāpaṃ sarvakarmasu cādiśet ||
[1938 ed. 6.17.94]
śāmyaty evaṃ na cec chūlaṃ snigdhasvinnasya mokṣayet ||77||
tataḥ sirāṃ dahec cāpi matimān kīrttitaṃ yathā |
tataḥ sirāṃ dahec cāpi matimān kīrttitaṃ yathā |
[1938 ed. 6.17.95]
dṛṣṭer ataḥ prasādārtham añjane śṛṇu me śubhe ||78||
meṣaśṛṅgyās tu puṣpāṇi śirīṣadhavayor api |
meṣaśṛṅgyās tu puṣpāṇi śirīṣadhavayor api |
[1938 ed. 6.17.96]
jātyāś caiva hi tulyāni muktāvaiḍūryam eva ca ||79||
ajākṣīreṇa sampiṣya tāmre saptāham āvapet |
ajākṣīreṇa sampiṣya tāmre saptāham āvapet |
[1938 ed. 6.17.97]
varttīs tās tu tataḥ kṛtvā yojayed añjane bhiṣak ||80||
srotojaṃ vidrumaṃ phenaḥ sāgarasya manaḥśilā |
srotojaṃ vidrumaṃ phenaḥ sāgarasya manaḥśilā |
[1938 ed. 6.17.98]
maricāni ca tā vartīḥ kārayed vāpi pūrvavat |
dṛṣṭeḥ sthairyārtham etās tu vidadhyād añjane hitāḥ ||81||
dṛṣṭeḥ sthairyārtham etās tu vidadhyād añjane hitāḥ ||81||
[1938 ed. 6.17.99]
bhūyo vakṣyāmi mukhyāni vistareṇāñjanāni tu |
kalpe nānāprakārāṇi tāny apīha prayojayet || 82 || iti ||
kalpe nānāprakārāṇi tāny apīha prayojayet || 82 || iti ||
[1938 ed. 6.17.100]
em. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre dṛṣṭigatarogavijñānīyo nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ A
[Adhyāya 17, (Śālākyatantra 17), Adhyāya 18 in the vulgate]
Draft based on MS K.
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
sarvaśāstrārthatatvajñas tapodṛṣṭir udāradhīḥ |
vaiśvāmitriṃ śaśāsātha śiṣyaṃ kāṣipatir muniḥ |
vaiśvāmitriṃ śaśāsātha śiṣyaṃ kāṣipatir muniḥ |
[1938 ed. 6.18.3]
tarpaṇam puṭapākaś ca sekā āścyotanāñjane |
tatra tatropadiṣṭāni teṣāṃ vyāsaṃ nibodha me |
tatra tatropadiṣṭāni teṣāṃ vyāsaṃ nibodha me |
[1938 ed. 6.18.4]
saṃśuddhadehaśiraso jīrṇṇānnasyecchataḥ śubhaṃ |
pūrvāhṇe cāparāhṇe vā kāryam akṣṇos tu tarpanaṃ |
pūrvāhṇe cāparāhṇe vā kāryam akṣṇos tu tarpanaṃ |
[1938 ed. 6.18.5]
vātātaparajohīne veśmany uttānaśāyinaḥ |
ādhārau māṣacūrṇṇena klinnena parimaṇḍalau |
ādhārau māṣacūrṇṇena klinnena parimaṇḍalau |
[1938 ed. 6.18.6]
netrakośasya saṃveśya tv asambādhau dṛḍhau samau |
pūrayed ghṛtamaṇḍasya niṣarṇṇasya sukhodake |
pūrayed ghṛtamaṇḍasya niṣarṇṇasya sukhodake |
[1938 ed. 6.18.7]
āpakṣmāgrāntataḥ sthāpya pañca ṣaḍvākchatāni tu |
svasthe kaphe ṣaṭ pitte ṣṭau daśa vāte tad uttamaṃ |
svasthe kaphe ṣaṭ pitte ṣṭau daśa vāte tad uttamaṃ |
[1938 ed. 6.18.8]
rogasthānaviśeṣeṇa kecit kālaṃ pravakṣate |
yathākramopadiṣṭeṣu trīṇy ekaṃ pañca sapta vā |
yathākramopadiṣṭeṣu trīṇy ekaṃ pañca sapta vā |
[1938 ed. 6.18.9]
daśādṛṣṭyām athāṣṭau vā vākchatāni viśāradāḥ |
pūrṇṇe cāpāṃgataḥ snehaṃ saṃsrāvyākṣiviśodhayet |
pūrṇṇe cāpāṃgataḥ snehaṃ saṃsrāvyākṣiviśodhayet |
[1938 ed. 6.18.10]
svinnena yavapiṣṭena snehavīryeritaṃ tataḥ |
yathāsvaṃ dhūmapānena kapham asya viśodhayet |
yathāsvaṃ dhūmapānena kapham asya viśodhayet |
[1938 ed. 6.18.11]
ekāhaṃ vā tryaham vāpi yathādoṣaṃ viśeṣataḥ |
tarpaṇe tṛptiliṅgāni netrasyemāni lakṣayet |
tarpaṇe tṛptiliṅgāni netrasyemāni lakṣayet |
[1938 ed. 6.18.12]
sukhasvapnāvabodhatvaṃ vaiśadyaṃ varṇṇapāṭavaṃ |
nirvṛttir vyādhisaṃśāntiḥ kriyālāghavam eva ca |
nirvṛttir vyādhisaṃśāntiḥ kriyālāghavam eva ca |
[1938 ed. 6.18.13]
gurvāvilam atisnigdham aśrukaṇḍūpadehavat |
jñeyan doṣasamutkliṣṭaṃ netram atyarthatarpitaṃ |
jñeyan doṣasamutkliṣṭaṃ netram atyarthatarpitaṃ |
[1938 ed. 6.18.14]
rūkṣam āvilam asrāvam asahaṃ rūpadarśane |
vyādhivṛddhiś ca tajñeyaṃ hīnatarpaṇam akṣitaḥ |
vyādhivṛddhiś ca tajñeyaṃ hīnatarpaṇam akṣitaḥ |
[1938 ed. 6.18.15]
dhūmanasyāñjanaiḥ sekair avapīḍaiś ca tañ jayet |
[1938 ed. 6.18.16]
tāmyate pariśuṣkaṃ yad rūkṣaṃ yac cāpi dāruṇaṃ |
śīrṇṇapakṣmāvilaṃ jihmaṃ rogakliṣṭañ ca yad bhṛśaṃ |
śīrṇṇapakṣmāvilaṃ jihmaṃ rogakliṣṭañ ca yad bhṛśaṃ |
[1938 ed. 6.18.17]
tad akṣi tarpaṇād eva rogair etair vimucyate |
durdinātyuṣṇaśīteṣu cintāyāsaśrameṣu ca |
durdinātyuṣṇaśīteṣu cintāyāsaśrameṣu ca |
[1938 ed. 6.18.18]
aśāntopadrave cākṣitarpanaṃ nopadiśyate |
puṭapākaś ca nasye ca pratiṣiddhās tu ye gadāḥ |
puṭapākaś ca nasye ca pratiṣiddhās tu ye gadāḥ |
[1938 ed. 6.18.19]
tasmāt praśāntadoṣeṣu puṭapākakṣameṣu ca |
[1938 ed. 6.18.20]
puṭapākaḥ prayoktavyo netreṣu bhiṣajā bhavet |
snehanolekhanaś cāpi tathā ropaṇa eva ca |
snehanolekhanaś cāpi tathā ropaṇa eva ca |
[1938 ed. 6.18.21]
trividhaḥ sahito rūkṣo snigdhaḥ snigdhe ca lekhanaḥ |
dṛṣṭer balārtham itaraḥ pittāsṛgvraṇavātahā |
dṛṣṭer balārtham itaraḥ pittāsṛgvraṇavātahā |
[1938 ed. 6.18.22]
snehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥ ||
snehārthaḥ puṭapākaḥ syād dhāryo dve vākchate tu saḥ ||
snehārthaḥ puṭapākaḥ syād dhāryo dve vākchate tu saḥ ||
[1938 ed. 6.18.23]
snehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥsnehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥ ||snehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥKH snehamāṃsavasāmajjamedaḥsvādvauṣadhaiḥ kṛtaḥ A snehārthaḥ
snehārthaḥ
snehārthaḥKH
snehataḥ A syād dhāryo dveK tu dhāryo dve A syād vāyor dvo H vākchate tuvākśate tuAK vākṣate tu H
snehārthaḥ
snehārthaḥKH
snehataḥ A syād dhāryo dveK tu dhāryo dve A syād vāyor dvo H vākchate tuvākśate tuAK vākṣate tu H
jāṃgalānāṃ yakṛtmānsai lekhanaiś cāpi sambhṛtaḥ
[1938 ed. 6.18.24]
lehano vākchataṃ tasya hitaṃ dhāraṇam iṣyate |
[1938 ed. 6.18.25]
stanyajāṅgalamadhvājyajīvanadravyavipācitaḥ |
lekhanāt triguṇaṃ dhārya puṭapākas tu ropanaḥ |
lekhanāt triguṇaṃ dhārya puṭapākas tu ropanaḥ |
[1938 ed. 6.18.26]
svedadhūmau ca vitared dvayor hitvā tu ropaṇaṃ |
[1938 ed. 6.18.27]
ekāhaṃ vā dvyaham vāpi tryaha vāpy avacāraṇaṃ |
yantraṇā tu kriyākālā dviguṇaṃ kālam iṣyate |
yantraṇā tu kriyākālā dviguṇaṃ kālam iṣyate |
[1938 ed. 6.18.28]
tejāṃsy anilam ākāśam ādarśam bhāsvarāṇi ca |
na paśyet tarpitākṣaś ca puṭapākakṛto pi vā |
na paśyet tarpitākṣaś ca puṭapākakṛto pi vā |
[1938 ed. 6.18.29]
tejāṃsyKH tejāṃ A anilamKH syanila A ākāśamākāśamākāśamKH mākāśa A ādarśamKH mādarśaṃ A bhāsvarāṇi ca | nabhāsvarāṇi ca |
nabhāsvarāṇi ca ||
naKH bhāsvarāṇi ca |
ne A paśyet tarpitākṣaś capaśyet tarppitākṣaś caKH kṣeta tarpite netre A puṭapākakṛtoK puṭapākakṛte A puṭākhyo yasya vākyataḥ H piK tathā A om. H vāK om. AH
nabhāsvarāṇi ca ||
naKH bhāsvarāṇi ca |
ne A paśyet tarpitākṣaś capaśyet tarppitākṣaś caKH kṣeta tarpite netre A puṭapākakṛtoK puṭapākakṛte A puṭākhyo yasya vākyataḥ H piK tathā A om. H vāK om. AH
mithyopacārād anayor yo doṣaḥ samudīryate |
añjanāścyotanāsvedair yathāsvaṃ tam upācaret |
añjanāścyotanāsvedair yathāsvaṃ tam upācaret |
[1938 ed. 6.18.30]
em. prasannavarṇaṃ viśadaṃ vātātapasahaṃ laghu |
sukhasvapnāvabodhyakṣi puṭapākaguṇānvitam A
sukhasvapnāvabodhyakṣi puṭapākaguṇānvitam A
em. atiyogādrujaḥ śophaḥ piḍakāstimirodgamaḥ |
pāko 'śru harṣaṇaṃ cāpi hīne doṣodgamas tathā A
pāko 'śru harṣaṇaṃ cāpi hīne doṣodgamas tathā A
atīsāreṣu vakṣyāmi puṭapākaprasādhanaṃ |
[1938 ed. 6.18.33]
vanaspatyuruvūkānāṃ pāṭalyāḥ kakubhasya vā |
kāṣṭhaiḥ syur gomayair vāpi paktir veṣṭanakarmasu |
kāṣṭhaiḥ syur gomayair vāpi paktir veṣṭanakarmasu |
[1938 ed. 6.18.34]
vanaspatyuruvūkānāṃvanaspatyuruvūkānāṃKH om. A pāṭalyāḥKH om. A kakubhasya vāKH om. A kāṣṭhaiḥ syur
kāṣṭhaiḥ syurKpc om. A
kāṣṭhai syur Kac
kāṣṭhe syāṅ H gomayairK om. A gomaye H vāpiKH om. A paktirK om. A pakta H veṣṭanakarmasuK dravyāṇāṃ bilvamātraṃ tu dravāṇāṃ kuḍavo mataḥ |
tadaikadhyaṃ samāloḍya patraiḥ supariveṣṭitam A vyeṣu na karmmasu H
kāṣṭhaiḥ syurKpc om. A
kāṣṭhai syur Kac
kāṣṭhe syāṅ H gomayairK om. A gomaye H vāpiKH om. A paktirK om. A pakta H veṣṭanakarmasuK dravyāṇāṃ bilvamātraṃ tu dravāṇāṃ kuḍavo mataḥ |
tadaikadhyaṃ samāloḍya patraiḥ supariveṣṭitam A vyeṣu na karmmasu H
kāśmarīkumudairaṇḍapadminīkadalacchadaiḥ |
[1938 ed. 6.18.35]
em. katakāśmantakairaṇḍapāṭalāvṛṣabādaraiḥ |
sakṣīradrumakāṣṭhair vā gomayair vāpi yuktitaḥ A
sakṣīradrumakāṣṭhair vā gomayair vāpi yuktitaḥ A
em. svinnamuddhṛtya niṣpīḍya rasamādāya taṃ nṛṇām |
tarpaṇoktena vidhinā yathāvadavacārayet A
tarpaṇoktena vidhinā yathāvadavacārayet A
em. kanīnake niṣecyaḥ syānnityamuttānaśāyinaḥ |
rakte pitte ca tau śītau koṣṇau vātakaphāpahau A
rakte pitte ca tau śītau koṣṇau vātakaphāpahau A
em. atyuṣṇatīkṣṇau satataṃ dāhapākakarau smṛtau |
aplutau śītalau cāśrustambharuggharṣakārakau A
aplutau śītalau cāśrustambharuggharṣakārakau A
em. atimātrau kaṣāyatvasaṅkocasphuraṇāvahau |
hīnapramāṇau doṣāṇām utkleśajananau bhṛśam A
hīnapramāṇau doṣāṇām utkleśajananau bhṛśam A
em. yuktau kṛtau dāhaśopharuggharṣasrāvanāśanau |
kaṇḍūpadehadūṣīkāraktarājivināśanau A
kaṇḍūpadehadūṣīkāraktarājivināśanau A
em. tasmāt pariharan doṣān vidadhyāttau sukhāvahau |
vyāpadaś ca yathādoṣaṃ nasyadhūmāñjanairjayet A
vyāpadaś ca yathādoṣaṃ nasyadhūmāñjanairjayet A
em. ādyantayoś cāpy anayoḥ sveda uṣṇāmbucailikaḥ |
tathā hito 'vasāne ca dhūmaḥ śleṣmasamucchritau A
tathā hito 'vasāne ca dhūmaḥ śleṣmasamucchritau A
yathādoṣopayuktan tu nātiprabalam ojasā |
rogam āścyotanaṃ hanti seko pi balavattaraṃ |
rogam āścyotanaṃ hanti seko pi balavattaraṃ |
[1938 ed. 6.18.44]
tau tu tridhā prayuñjyeta rogeṣu puṭapākavat |
lekhane sapta vāṣṭau vā bindavaḥ snaihike daśa |
lekhane sapta vāṣṭau vā bindavaḥ snaihike daśa |
[1938 ed. 6.18.45]
āścyotane prayoktavyā dvādaśaiva tu ropaṇe |
sekasya kālo dviguṇaḥ puṭapākāt paro mataḥ |
sekasya kālo dviguṇaḥ puṭapākāt paro mataḥ |
[1938 ed. 6.18.46]
atha vā kāryanirvṛtter apayogo yathākramaṃ |
pūrvāparāhṇamadhyāhnarujākāleṣu cobhayoḥ |
pūrvāparāhṇamadhyāhnarujākāleṣu cobhayoḥ |
[1938 ed. 6.18.47]
yogāyogāṃ snehaseke tarpaṇoktām pravakṣyate |
rogāṃ śirasi sambhūtāṃ hitvātiprabalāṃ guṇāṃ |
rogāṃ śirasi sambhūtāṃ hitvātiprabalāṃ guṇāṃ |
[1938 ed. 6.18.48]
yogāyogāṃ snehasekeK yogāyogāt snehaseke A yogāyogāt snehasekā H tarpaṇoktāmtarppaṇoktāmKH tarpaṇoktā A pravakṣyateKH n pracakṣate A rogāṃ
rogāñ
rogāṃAKHpc
rogā Hac śirasiśirasiK chirasi AHpc nñ chirasi Hac sambhūtāṃsaṃbhūtāṃKH saṃbhūtā A hitvātiprabalāṃ guṇāṃK n hatvātiprabalān guṇān A hatvātiprabalān guṇān H
rogāñ
rogāṃAKHpc
rogā Hac śirasiśirasiK chirasi AHpc nñ chirasi Hac sambhūtāṃsaṃbhūtāṃKH saṃbhūtā A hitvātiprabalāṃ guṇāṃK n hatvātiprabalān guṇān A hatvātiprabalān guṇān H
karoti śiraso bastir ya ukto mūrdhni tailikāḥ |
śuddhadehasyāparāhṇe yathāvyādhiśirasya tu |
śuddhadehasyāparāhṇe yathāvyādhiśirasya tu |
[1938 ed. 6.18.49]
dṛḍhaṃ keśāntam āvadhya bastiṃ datvā vicakṣaṇaḥ |
yathāvyādhiḥ śritasnehapūrṇṇaṃ saṃ yasya dhārayet |
yathāvyādhiḥ śritasnehapūrṇṇaṃ saṃ yasya dhārayet |
[1938 ed. 6.18.50]
dṛḍhaṃKH ṛjvāsīnasya badhnīyādbastikośaṃ tato dṛḍham A keśāntamKH om. A āvadhyaKH om. A bastiṃ bastinKH om. A datvāK om. A dadyā H vicakṣaṇaḥK om. A d vicakṣaṇaḥ H yathāvyādhiḥ
yathāvyādhiḥK
yathāvyādhi AH śritasnehapūrṇṇaṃ saṃśrita sneha pūrṇṇaṃ saṃKpc śṛtasnehapūrṇaṃ saṃ A śritaḥ snehaḥ pūrṇṇaṃ saṃ Kac 𑑎śritaṃ snehaṃ pūrṇṇaṃ sa H yasyaKH yamya A
yathāvyādhiḥK
yathāvyādhi AH śritasnehapūrṇṇaṃ saṃśrita sneha pūrṇṇaṃ saṃKpc śṛtasnehapūrṇaṃ saṃ A śritaḥ snehaḥ pūrṇṇaṃ saṃ Kac 𑑎śritaṃ snehaṃ pūrṇṇaṃ sa H yasyaKH yamya A
tarpaṇoktaṃ daśaguṇaṃ yathādoṣaṃ vidhāṇavit |
vyaktarūpeśu rogeṣu śuddhadehasya kevale |
vyaktarūpeśu rogeṣu śuddhadehasya kevale |
[1938 ed. 6.18.51]
netra eva sthite doṣe prāptam añjanam ācaret |
lekhanaṃ ropanam vāpi prasādanam athāpi vā |
lekhanaṃ ropanam vāpi prasādanam athāpi vā |
[1938 ed. 6.18.52]
tatra pañca rasā varjyāḥ madhuraikavivarjitāṃ |
pañcadhā lekhanaṃ yuñjyad yathādoṣam atandritaḥ |
pañcadhā lekhanaṃ yuñjyad yathādoṣam atandritaḥ |
[1938 ed. 6.18.53]
netravartmasirākośasrotaḥśṛṅgāṭakāśritaṃ |
mukhanāsākṣibhir doṣam ojasā srāvayet tu taṃ |
mukhanāsākṣibhir doṣam ojasā srāvayet tu taṃ |
[1938 ed. 6.18.54]
kaṣāyan tiktakaṃ vāpi sasnehaṃ ropaṇaṃ hitaṃ |
tatsnehaśaityād varṇṇaṃ syād dṛṣṭeś ca balavardhanaṃ |
tatsnehaśaityād varṇṇaṃ syād dṛṣṭeś ca balavardhanaṃ |
[1938 ed. 6.18.55]
madhuraṃ snehasampanam añjanan tu prasādanaṃ |
dṛṣṭer doṣaprasādārthaṃ snehanārthaṃ tu yad dhitaṃ |
dṛṣṭer doṣaprasādārthaṃ snehanārthaṃ tu yad dhitaṃ |
[1938 ed. 6.18.56]
yathādoṣaṃ prayojyāni tāni rogaviśāradaiḥ |
pūrvāparāhṇakṣaṇadā vāñjane kāla iṣyate |
pūrvāparāhṇakṣaṇadā vāñjane kāla iṣyate |
[1938 ed. 6.18.57]
tridhaivāñjanasaṃyogo guḍikārasacūrṇṇataḥ |
yathāpūrvaṃ balaṃ teṣu śreṣṭham āhur manīṣiṇaḥ |
yathāpūrvaṃ balaṃ teṣu śreṣṭham āhur manīṣiṇaḥ |
[1938 ed. 6.18.58]
hareṇumātrā varttiḥ syāl lekhanasya pramāṇataḥ |
prasādanasya cārdha tu dviguṇā ropaṇasya tu |
prasādanasya cārdha tu dviguṇā ropaṇasya tu |
[1938 ed. 6.18.59]
rasāñjanasya mātrā tu piṣṭvā varttimitā matā |
dvis triś catuḥ śalākāś ca cūrṇṇasyāpy anupūrvaśaḥ |
dvis triś catuḥ śalākāś ca cūrṇṇasyāpy anupūrvaśaḥ |
[1938 ed. 6.18.60]
teṣān tulyaguṇāny eva vidadhyād bhājanān api |
sauvarṇṇaṃ rajataṃ śārṅgaṃ vaiḍūryaṅ kāṃsam eva ca |
sauvarṇṇaṃ rajataṃ śārṅgaṃ vaiḍūryaṅ kāṃsam eva ca |
[1938 ed. 6.18.61]
āyasañ ca vidheyāni śalākāś ca yathākramāt |
vaktrayor mukulākārā kalāyaparimaṇḍalā |
vaktrayor mukulākārā kalāyaparimaṇḍalā |
[1938 ed. 6.18.62]
aṣṭāṃgulā madhye kṛśā sukṛtā sādhunigrahā |
audumbary aśmajā vāpi tārarītihitā bhavet |
audumbary aśmajā vāpi tārarītihitā bhavet |
[1938 ed. 6.18.63]
sukhāsīnasya nirbhujya netraṃ cātatapāṇinā |
adakṣiṇaṃ dakṣiṇena kṣipet kānīnam añjanaṃ |
adakṣiṇaṃ dakṣiṇena kṣipet kānīnam añjanaṃ |
[1938 ed. 6.18.64]
apāṅgam vā yathādoṣam athavāpi gatāgatāṃ |
vartmāvale pi vāsāṃ vāpy aṅgulyaiva prayojayet |
vartmāvale pi vāsāṃ vāpy aṅgulyaiva prayojayet |
[1938 ed. 6.18.65]
antyāntyayor vārnāñjyād dhi bādhamāno kṣi vā bhiṣak |
na cānirgatadoṣe kṣṇidhāvanaṃ saṃprayojayet |
na cānirgatadoṣe kṣṇidhāvanaṃ saṃprayojayet |
[1938 ed. 6.18.66]
doṣapratinivṛttas tu hanyād dṛṣṭer balan tathā |
[1938 ed. 6.18.67]
adhāvanād bahis tiṣṭhaṃ bhūyaḥ sañjanayed bhayaṃ |
śramodāvarttaruditamadyakrodhabhayajvaraiḥ |
śramodāvarttaruditamadyakrodhabhayajvaraiḥ |
[1938 ed. 6.18.68]
malavegavighātoṣṇaiś cārttānāṃ nāñjanaṃ hitaṃ |
rāgopadehau timiraṃ śūlaṃ saṃrambham eva ca |
rāgopadehau timiraṃ śūlaṃ saṃrambham eva ca |
[1938 ed. 6.18.69]
malavegavighātoṣṇaiśK vegāghātaśirodoṣaiś A malavegābhighātoṣṇaiś H cārttānāṃcārtānāṃcārttānāmAKHac cārttā Hpc nāñjanaṃK neṣyate 'ñjanam A a ñjanaṃ Hac nā nāñjanaṃ Hpc hitaṃKH om. A rāgopadehau
rāgopadehau
rāgopadehauKH
rāgaru A timiraṃKH ktimirāsrāva A śūlaṃ śūlaṃKH śūla A saṃrambhamKH saṃrambha A eva caeva caKH saṃbhavāt A
rāgopadehau
rāgopadehauKH
rāgaru A timiraṃKH ktimirāsrāva A śūlaṃ śūlaṃKH śūla A saṃrambhamKH saṃrambha A eva caeva caKH saṃbhavāt A
nidrākṣaye kriyāśaktiṃ kāleṣv eṣu karoti tat |
śirorugdhūpanaṃ tapte rāgādhīmanthasambhavaḥ ||
śirorugdhūpanaṃ tapte rāgādhīmanthasambhavaḥ ||
[1938 ed. 6.18.70]
saṃrambhaśūlaunasyānte pratiśyāyaṃ karoti ca |
śirasnāte tiśīte ca ravāv anudite pi ca |
śirasnāte tiśīte ca ravāv anudite pi ca |
[1938 ed. 6.18.71]
doṣasthairyād apārtha syād doṣotkleśaṃ karoti vā |
ajīrṇṇe py evam etat syāt srotomārganirodhanāt |
ajīrṇṇe py evam etat syāt srotomārganirodhanāt |
[1938 ed. 6.18.72]
doṣavegodaye dantaṃ kuryāt tāṃs tān upadravān |
tasmāt pariharan doṣān añjanaṃ sādhu yojayet |
tasmāt pariharan doṣān añjanaṃ sādhu yojayet |
[1938 ed. 6.18.73]
vyāpadaś ca jayed etāḥ sekāś cyotanalekhanaiḥ |
[1938 ed. 6.18.74]
yathāsvan dhūmakavaḍair nasyaiś cyāpi samucchritāḥ |
viṣadaṃ laghv anāsrāvi kriyāpaṭu sunirmalaṃ |
viṣadaṃ laghv anāsrāvi kriyāpaṭu sunirmalaṃ |
[1938 ed. 6.18.75]
praśāntadoṣan nayanaṃ viriktaṃ samyag ādiśet |
jihmaṃ dāruṇadurvarṇaṃ srastarūkṣam atīva ca |
jihmaṃ dāruṇadurvarṇaṃ srastarūkṣam atīva ca |
[1938 ed. 6.18.76]
netre virekātiyogotsyandane cātimātraśaḥ |
tatra santarpaṇaṃ kāryaṃ vidhāṇaṃ vātanāśanaṃ |
tatra santarpaṇaṃ kāryaṃ vidhāṇaṃ vātanāśanaṃ |
[1938 ed. 6.18.77]
viriktaṃ hīnam akṣi syād udagrataradoṣavat |
kaṇḍūpadehau paicchilyaṃ saṃrambhaś cārtim eva ca |
dhūmanasyāñjanais tatra hitan doṣāvasecanaṃ |
kaṇḍūpadehau paicchilyaṃ saṃrambhaś cārtim eva ca |
dhūmanasyāñjanais tatra hitan doṣāvasecanaṃ |
[1938 ed. 6.18.78]
viriktaṃKH akṣi mandaviriktaṃ A hīnamKH om. A akṣiKH om. A syād udagrataradoṣavat | kaṇḍūpadehausyād udagrataradoṣavat |
kaṇḍūpadehausyād udagrataradoṣavat ||
kaṇḍūpadehauKH syād udagrataradoṣa A paicchilyaṃKH om. A saṃrambhaśKH om. A cārtimK om. A cātram H eva caeva ca KH va A dhūmanasyāñjanais
dhūmanasyāñjanaisKH t |
dhūmanasyāñjanais A
kaṇḍūpadehausyād udagrataradoṣavat ||
kaṇḍūpadehauKH syād udagrataradoṣa A paicchilyaṃKH om. A saṃrambhaśKH om. A cārtimK om. A cātram H eva caeva ca KH va A dhūmanasyāñjanais
dhūmanasyāñjanaisKH t |
dhūmanasyāñjanais A
snehavarṇṇabalopetaṃ prasannan doṣavarjitaṃ |
jñeyaṃ prasādanaṃ samyag upayukte kṣi nirvṛtaṃ |
jñeyaṃ prasādanaṃ samyag upayukte kṣi nirvṛtaṃ |
[1938 ed. 6.18.79]
kiñcid dhīnavikāraḥ syāt tarpaṇād vikṛtād api |
tatra doṣaharaṃ rūkṣaṃ vidhānaṃ śasyate mṛdu |
tatra doṣaharaṃ rūkṣaṃ vidhānaṃ śasyate mṛdu |
[1938 ed. 6.18.80]
sādhāraṇam api jñeyam evaṃ ropaṇalakṣaṇaṃ |
[1938 ed. 6.18.81]
snehanaṃ ropaṇaṃ vāpi hīnayoge tv apārthakaṃ |
tasmān mātrāvidā kāryam añjanaṃ siddhim icchatā |
dhūmaiḥ sanasyair atha vā jayec chleṣmāṇam īritaṃ |
tasmān mātrāvidā kāryam añjanaṃ siddhim icchatā |
dhūmaiḥ sanasyair atha vā jayec chleṣmāṇam īritaṃ |
[1938 ed. 6.18.82]
hīnayoge hīnayogeKH hīnayukta A tv apārthakaṃKH mapārthakam A tasmān mātrāvidā
tasmān mātrāvidāK
kartavyaṃ mātrayā tasmā A
tasmāt mātrāvidā H kāryamkāryamKH om. A añjanaṃKH d añjanaṃ A dhūmaiḥ
dhūmaiḥK om. A
dhūmai H sanasyairsana𑑎syairKH om. A atha vāKH om. A jayec chleṣmāṇam jayec chleṣmāṇamKH om. A īritaṃīritaṃK om. A īritāṃ H
tasmān mātrāvidāK
kartavyaṃ mātrayā tasmā A
tasmāt mātrāvidā H kāryamkāryamKH om. A añjanaṃKH d añjanaṃ A dhūmaiḥ
dhūmaiḥK om. A
dhūmai H sanasyairsana𑑎syairKH om. A atha vāKH om. A jayec chleṣmāṇam jayec chleṣmāṇamKH om. A īritaṃīritaṃK om. A īritāṃ H
puṭapākakriyādyāsu kriyāsv eṣaiva kalpanā |
sahasraśo pi kurvīta bījenānena pūjitaḥ ||
añjanan nasyakavaladhūmapānam anukramāt |
yuñjyād yathārtham etāni pṛthak pṛthag athāpi vā |
sahasraśo pi kurvīta bījenānena pūjitaḥ ||
añjanan nasyakavaladhūmapānam anukramāt |
yuñjyād yathārtham etāni pṛthak pṛthag athāpi vā |
[1938 ed. 6.18.83]
eṣaivaKH eṣaiva(kriyāsvekaiva) A piK cāñja AH kurvītaK neṣu A ne ca H bījenānena bījenānenaKH bījenoktena A pūjitaḥpūjitaḥK pūjitāḥ A pūjitāḥ H añjanan
añjananKH om. A nasyakavaladhūmapānamnasyakavaladhūmapānamKH om. A anukramāt | yuñjyād yathārthamanukramāt |
yuñjyād yathārthamK om. A anukramāt |
yujyād yathārtham H etāniKH om. A pṛthak pṛthag athāpiK om. A _pṛthag athāpi H vāKH om. A
añjananKH om. A nasyakavaladhūmapānamnasyakavaladhūmapānamKH om. A anukramāt | yuñjyād yathārthamanukramāt |
yuñjyād yathārthamK om. A anukramāt |
yujyād yathārtham H etāniKH om. A pṛthak pṛthag athāpiK om. A _pṛthag athāpi H vāKH om. A
dṛṣṭer balavivṛdhyarthaṃ pāpmarogakṣayāya ca |
nṛpārhāṇy añjanāgrāṇi nibodhemānyataḥ paraṃ |
nṛpārhāṇy añjanāgrāṇi nibodhemānyataḥ paraṃ |
[1938 ed. 6.18.84]
bhāgān aṣṭāv añjana-sya nīlotpalasugandhinaḥ |
tāmraṃ suvarṇṇañ ca bhaved rajatañ ca samāṃśataḥ |
tāmraṃ suvarṇṇañ ca bhaved rajatañ ca samāṃśataḥ |
[1938 ed. 6.18.85]
ekādaśaitān aṅgāṃs tu yojayet kuśalo bhiṣak |
mūṣākṣiptan tu taddhāntam āvṛtaṃ jātavedasi |
mūṣākṣiptan tu taddhāntam āvṛtaṃ jātavedasi |
[1938 ed. 6.18.86]
khadiraṃ syandanāṅgāraiḥ gośakṛdbhir athāpi vā |
gavāṃ śakṛdrase mūtre ghṛte dadhny atha mākṣike
gavāṃ śakṛdrase mūtre ghṛte dadhny atha mākṣike
[1938 ed. 6.18.87]
tailam madyavasāmajjāsarvagandhodakeṣv api |
drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu suhimeṣu ca |
drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu suhimeṣu ca |
[1938 ed. 6.18.88]
sārivādikaṣāyeṣu utpalādau tathaiva ca |
niṣecayet pṛthak vainaṃ dhāntaṃ dhāntaṃ punaḥ punaḥ |
niṣecayet pṛthak vainaṃ dhāntaṃ dhāntaṃ punaḥ punaḥ |
[1938 ed. 6.18.89]
tato ntarikṣe saptāhaṃ plotābaddhaṃ sthitaṃ jale |
viśoṣya cūrṇṇayen muktāṃ sphāṭikaṃ vidruman tathā |
viśoṣya cūrṇṇayen muktāṃ sphāṭikaṃ vidruman tathā |
[1938 ed. 6.18.90]
kālānuśārivāñ cāpi śucir āvāpya yogataḥ |
etac cūrṇṇāñjanaṃ śreṣṭhaṃ nihitaṃ bhājane śubhe |
etac cūrṇṇāñjanaṃ śreṣṭhaṃ nihitaṃ bhājane śubhe |
[1938 ed. 6.18.91]
vaiḍūryadantasphaṭikaśaṅkhaśailāyase nave |
śātakombhe tha śārṅgo vā rājate vā susaṃvṛte |
sahasrapākavat pūjyabhūmipāya prayojayet |
śātakombhe tha śārṅgo vā rājate vā susaṃvṛte |
sahasrapākavat pūjyabhūmipāya prayojayet |
[1938 ed. 6.18.92]
vaiḍūryadantasphaṭikaśaṅkhaśailāyasevaiḍūryadantasphaṭikaśaṃkhaśailāyaseKH dantasphaṭikavaidūryaśaṅkhaśailāsano A naveKH dbhave A śātakombhe
śātakombhe
śātakombheKH
śātakumbhe A thaKH 'tha A śārṅgo vāśārṅgo vāK śārṅge vā A śāraṅgo H susaṃvṛteKH susaṃskṛte A sahasrapākavat pūjyabhūmipāya
sahasrapākavat pūjyabhūmipāyaK
sahasrapākavat pūjāṃ kṛtvā rājñaḥ A
sahasrapāvat pūjyabhūmipāya H prayojayetAK pradāpayet H
śātakombhe
śātakombheKH
śātakumbhe A thaKH 'tha A śārṅgo vāśārṅgo vāK śārṅge vā A śāraṅgo H susaṃvṛteKH susaṃskṛte A sahasrapākavat pūjyabhūmipāya
sahasrapākavat pūjyabhūmipāyaK
sahasrapākavat pūjāṃ kṛtvā rājñaḥ A
sahasrapāvat pūjyabhūmipāya H prayojayetAK pradāpayet H
tenāñjitākṣo nṛpatir bhavet sarvajanapriyaḥ |
adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ dṛṣṭirogavivarjitaḥ |
adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ dṛṣṭirogavivarjitaḥ |
[1938 ed. 6.18.93]
kuṣṭhaś candanamelā ca patraṃ madhuka𑑎𑑎𑑎m añjanaṃ |
meṣaśṛṃgyāś ca puṣpāṇi vakraṃ ratnāni sapta ca |
meṣaśṛṃgyāś ca puṣpāṇi vakraṃ ratnāni sapta ca |
[1938 ed. 6.18.94]
utpalasya bṛhatyoś ca padmasyāpi ca kesaraṃ |
nāgapuṣpam uśīrāṇi pippalyas tuttham eva ca |
nāgapuṣpam uśīrāṇi pippalyas tuttham eva ca |
[1938 ed. 6.18.95]
kukkuṭāṇḍakapālāni pathyān dārvīṃ sarocanaṃ |
maricānyakṣamajjā ca tulyā caḥ gṛhagodhikā |
maricānyakṣamajjā ca tulyā caḥ gṛhagodhikā |
[1938 ed. 6.18.96]
kṛtvā sūkṣmaṃ tataś cūrṇṇaṃ nyased abhyarcya pūrvavat |
etad bhadrodayaṃ nāma sadā vārhati bhūpatiḥ |
etad bhadrodayaṃ nāma sadā vārhati bhūpatiḥ |
[1938 ed. 6.18.97]
vakrañ ca maricañ caiva māṃsī śaileyam eva ca |
tulyāṃśāni samagrais taiḥ samā cātra manaḥśilā |
tulyāṃśāni samagrais taiḥ samā cātra manaḥśilā |
[1938 ed. 6.18.98]
patrasya bhāgāś catvāro dviguṇaṃ sarvato ñjanaṃ |
tāvac ca yaṣṭīmadhukaṃ pūrvavat tv etad añjanaṃ ||
tāvac ca yaṣṭīmadhukaṃ pūrvavat tv etad añjanaṃ ||
[1938 ed. 6.18.99]
manaḥśilā devakāṣṭhaṃ rajane triphaloṣaṇaṃ |
drākṣāmadhukamañjiṣṭhāḥ saindhavelāḥ sagairikāḥ |
drākṣāmadhukamañjiṣṭhāḥ saindhavelāḥ sagairikāḥ |
[1938 ed. 6.18.100]
lodhraṃ śāvarakaṃ cūrṇṇam āyasaṃ tāmrajan tathā |
kālānuśārivāñ cāpi kukkuṭāṇḍadalāni ca |
kālānuśārivāñ cāpi kukkuṭāṇḍadalāni ca |
[1938 ed. 6.18.101]
piṣṭvā cchāgena payasā guḍikāṅ kārayed bhiṣak |
kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntaye |
kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntaye |
[1938 ed. 6.18.102]
piṣṭvāKH om. A cchāgenaKH tulyāni A guḍikāṅ guḍikāṅKH piṣṭvā guṭikāṃ A kārayed bhiṣak | kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntayekārayed bhiṣak |
kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntayekārayed bhiṣak ||
kaṇḍūtimiraśukrārmmaraktarājyupaśāntaye KH kārayed budhaḥ |
kaṇḍūtimiraśuklārmaraktarājyupaśāntaye A
kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntayekārayed bhiṣak ||
kaṇḍūtimiraśukrārmmaraktarājyupaśāntaye KH kārayed budhaḥ |
kaṇḍūtimiraśuklārmaraktarājyupaśāntaye A
kāṃsāpamārjanamaṣī madhukaṃ saindhavan tathā |
eraṇḍamūlañ ca samaṃ bṛhatyoś ca dviraṃśataḥ |
eraṇḍamūlañ ca samaṃ bṛhatyoś ca dviraṃśataḥ |
[1938 ed. 6.18.103]
ājena payasā piṣṭvā tāmrapātram pralepayet |
saptakṛtvas tu tā varttyaḥ cchāyāśuṣkā rujāpahā |
saptakṛtvas tu tā varttyaḥ cchāyāśuṣkā rujāpahā |
[1938 ed. 6.18.104]
em. pathyātutthakayaṣṭyāhvaistulyairmaricaṣoḍaśā |
pathyā sarvavikāreṣu vartiḥ śītāmbupeṣitā A
pathyā sarvavikāreṣu vartiḥ śītāmbupeṣitā A
rasakriyāvidhānena yathoktavidhikovidaḥ |
piṇḍāṃjanāni matimāṃ vidadhyāt tu yathāgadam iti ||
piṇḍāṃjanāni matimāṃ vidadhyāt tu yathāgadam iti ||
[1938 ed. 6.18.106]
[Adhyāya 18, (Śālākyatantra 18), Adhyāya 19 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athāto nayanābhighātapratiṣedham adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.19.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
abhyāhate tu nayane bahudhā ṇarāṇāṃ
saṃrambharāgatumulāsu rujāsu dhīmāṃ |
saṃrambharāgatumulāsu rujāsu dhīmāṃ |
[1938 ed. 6.19.3ab]
dṛṣṭiprasādajananais tam upakrameta
nasyāsyalepapariṣevanatarpaṇādyaṃ ||
nasyāsyalepapariṣevanatarpaṇādyaṃ ||
[1938 ed. 6.19.3cd]
uktaṃ purā kṣatajapittajaśūlapathyaṃ
dṛṣṭiprasādajananaṃ vidhim āśu kuryāt |
dṛṣṭiprasādajananaṃ vidhim āśu kuryāt |
[1938 ed. 6.19.4ab]
snigdhair himaiś ca madhuraiś ca tathā prayogaiḥ
svedāgnidhūmabhayaśokarujābhitāpaiḥ |
svedāgnidhūmabhayaśokarujābhitāpaiḥ |
[1938 ed. 6.19.4cd]
abhyāhatām api tathā ca bhiṣak cikitsed
vaiśeṣikaś ca pariṣecanalepabasti |
vaiśeṣikaś ca pariṣecanalepabasti |
[1938 ed. 6.19.5ab]
mastiṣkam ūrdhapariṣecanatarpanādyaiḥ |
[1938 ed. 6.19.5cd]
em. sādhyaṃ kṣataṃ paṭalamekamubhe tu kṛcchre trīṇi kṣatāni paṭalāni vivarjayat tu A
em. syāt piccitaṃ ca nayanaṃ hy ati cāvasannaṃ srastaṃ cyutaṃ ca hatadṛk ca bhavet tu yāpyam A
em. vistīrṇadṛṣṭitanurāgamasatpradarśi sādhyaṃ yathāsthitamanāviladarśanaṃ ca A
em. prāṇoparodhavamanakṣutakaṇṭharodhair unnamyamāśu nayanaṃ yadatipraviṣṭam A
em. netre vilambini vidhirvihitaḥ purastāducchiṅghanaṃ śirasi vāryavasecanaṃ ca A
ṣaṭsaptatir nayanajā ya ime pradiṣṭāḥ |
rogā bhavanty amahatām mahatāñ ca netre |
rogā bhavanty amahatām mahatāñ ca netre |
[1938 ed. 6.19.8cd]
stanyapradoṣajanitaḥ kapharaktadoṣād |
bālākṣivartmabhaya eva kukūṇako nyas
bālākṣivartmabhaya eva kukūṇako nyas
[1938 ed. 6.19.9ab]
stanyapradoṣajanitaḥK stanyaprakopa A stanyapra_yajanitaḥ H kapharaktadoṣād | bālākṣivartmabhayakapharaktadoṣād | bālākṣivartmabhayaKpc kaphamārutapittaraktairbalākṣivartmabhava A kapharaktadoṣād | blākṣivartmabhaya Kac kapharaktadoṣād bālākṣivartmmabhava H kukūṇako nyaskukūṇako nyaḥKH kukūṇako 'nyaḥ A
tenākṣikaṇḍūr atha mardati cākṣikūṭo |
nāsālalāṭam api cātha śiśuḥ sa nityaṃ
nāsālalāṭam api cātha śiśuḥ sa nityaṃ
[1938 ed. 6.19.9cd]
sūryaprabhān na sahate muhur āśravec ca |
tasyāhate rudhiram āśu vinirlikhed vā
tasyāhate rudhiram āśu vinirlikhed vā
[1938 ed. 6.19.10ab]
kṣaudrāyutaiś ca kaṭakaiḥ pratisārayītaḥ |
mātuḥ śiśor abhihatañ ca vidhim vidadhyāt |
mātuḥ śiśor abhihatañ ca vidhim vidadhyāt |
[1938 ed. 6.19.10cd]
taṃ vāmayen madhukamākṣikasaṃyutaiś ca
pītam payaḥ saha phalaiḥ kharamañjarotthaiḥ ||
pītam payaḥ saha phalaiḥ kharamañjarotthaiḥ ||
[1938 ed. 6.19.11]
syāt pippalīlavaṇamākṣikasaṃyutair vā
toyair vameta madhumāgadhikāyutair vā |
naivaṃ vamantam atha vāmayituṃ yateta |
toyair vameta madhumāgadhikāyutair vā |
naivaṃ vamantam atha vāmayituṃ yateta |
[1938 ed. 6.19.12ab]
datvā vacāmadanadugdhabhuji prayojya pūrvan
tataḥ phalayutaṃ vamanaṃ vidhijñaiḥ |
tataḥ phalayutaṃ vamanaṃ vidhijñaiḥ |
[1938 ed. 6.19.12cd]
jambvāmradhātrīvaruṇeṣu ca dhāvanārthaṃ
kāryaṃ kaṣāyam atha sevanam eva cāpi |
kāryaṃ kaṣāyam atha sevanam eva cāpi |
[1938 ed. 6.19.13ab]
āścyotane pi ca ghṛtaṃ hy amṛtaṃ vipakvam
iṣṭaṃ tathāhur api vā triphalāvipakvaṃ |
iṣṭaṃ tathāhur api vā triphalāvipakvaṃ |
[1938 ed. 6.19.13cd]
nepāliśaṃkhamaricāni rasāñjanañ ca
sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṃyutāni |
sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṃyutāni |
[1938 ed. 6.19.14ab]
syād añjanaṃ madhurasāmadhutāmrakair vā
kṛṣṇāyasaṃ madhurase tv atha vāpi ghṛṣṭaṃ |
kṛṣṇāyasaṃ madhurase tv atha vāpi ghṛṣṭaṃ |
[1938 ed. 6.19.14cd]
vyoṣam palāṇḍu madhukaṃ lavaṇottamañ ca
lākṣāñ ca gairikayutāṃ guḍikāñjanam vā |
lākṣāñ ca gairikayutāṃ guḍikāñjanam vā |
[1938 ed. 6.19.15ab]
nimbacchadaṃ madhukadārvy atha tāmralodhram
icchanti cātra bhiṣajo 'ñjanam aṃśatulyaṃ |
icchanti cātra bhiṣajo 'ñjanam aṃśatulyaṃ |
[1938 ed. 6.19.15cd]
srotojaśaṃkhadadhisaindhavamardhapakṣam
ābhāvitaṃ tu śiśuśukratadañjanan tu |
ābhāvitaṃ tu śiśuśukratadañjanan tu |
[1938 ed. 6.19.16ab]
syande kaphād abhihitaṃ kramam ācarec ca
bālasya yogakuśalaḥ kukuṇaṃ jighāṃsuḥ ||
bālasya yogakuśalaḥ kukuṇaṃ jighāṃsuḥ ||
[1938 ed. 6.19.16cd]
samudram iva gambhīraṃ naiva śakyaṃ cikitsituṃ |
[1938 ed. 6.19.17ab]
sahasrair api vā py uktam artham alpamatir naraḥ |
[1938 ed. 6.19.18ab]
tarkagranthārtharahito naiva gṛhṇāty apaṇḍitaḥ |
[1938 ed. 6.19.18cd]
tasmān matimatā nityaṃ nānāśāstrārthadarśinā |
[1938 ed. 6.19.20ab]
sarvam ūhyam agūḍhārthaṃ śāstram āgamabuddhineti ||
[1938 ed. 6.19.20cd]
[Adhyāya 19, (Śālākyatantra 19), Adhyāya 20 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athātaḥ karṇṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.20.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
karṇṇaśūlaḥ praṇādaś ca bādhiryaṃ kṣveḍa eva ca |
karṇṇāśrāvaḥ karṇṇakaṇḍū karṇṇavarcas tathaiva ca |
karṇṇāśrāvaḥ karṇṇakaṇḍū karṇṇavarcas tathaiva ca |
[1938 ed. 6.20.3]
krimikarṇṇaḥ pratīnāhe vidradhir vividhas tathā |
karṇṇapākaḥ pūtikarṇṇas tathaivārśaś caturvidhaṃ |
karṇṇapākaḥ pūtikarṇṇas tathaivārśaś caturvidhaṃ |
[1938 ed. 6.20.4]
tathārbudaṃ saptavidhaṃ śophaś cāpi caturvidhaḥ |
ete karṇṇagatā rogā viṃśad aṣṭau ca kīrttitāḥ |
ete karṇṇagatā rogā viṃśad aṣṭau ca kīrttitāḥ |
[1938 ed. 6.20.5]
samīraṇaḥ srotagato nyathācaran samantataḥ śūlam atīva karṇṇayoḥ
|
karoti doṣaiś ca yathāsvam āvṛtaḥ sa karṇṇaśūlaḥ kathito durāsadaḥ |
karoti doṣaiś ca yathāsvam āvṛtaḥ sa karṇṇaśūlaḥ kathito durāsadaḥ |
[1938 ed. 6.20.6]
yadā ca tiṣṭhet tu vimārgam āgataḥ sametya nāḍīṃ sahaśabdavāhinīṃ
|
śṛṇoti śabdān vividhān tathā naraḥ praṇādam enaṃ kathayanti cāmayaṃ |
śṛṇoti śabdān vividhān tathā naraḥ praṇādam enaṃ kathayanti cāmayaṃ |
[1938 ed. 6.20.7]
yadā caKH yadā tu A tiṣṭhet tuKH nāḍīṣu A vimārgamvimārggamKH vimārga A āgataḥKH māgataḥ A sametyasametyaKHpc sa e A same Hac nāḍīṃKH om. A sahaśabdavāhinīṃsahaśabdavāhinīṃsahaśabdavāhinīṃKH va śabdābhivahāsu tiṣṭha A śṛṇoti
śṛṇotiKH ti |
śrṇoti A tathāKH stadā A praṇādamKH praṇāda A enaṃKH menaṃ A
śṛṇotiKH ti |
śrṇoti A tathāKH stadā A praṇādamKH praṇāda A enaṃKH menaṃ A
sa eva śabdābhivahāḥ sirā yadā kaphānuyāto vyanusṛtya tiṣṭhati |
tadā narasyāpratikārasevino bhaved dhi bādhiryam asaṃśayaṃ khaluḥ |
tadā narasyāpratikārasevino bhaved dhi bādhiryam asaṃśayaṃ khaluḥ |
[1938 ed. 6.20.8]
śramāt klamād vāpi hi rūkṣabhojinaḥ samīraṇaḥ śabdapathe
vyavasthitaḥ |
viriktamūrdhasya narasya dāruṇaṃ karoti hi kṣvelam atīva karṇṇayoḥ |
viriktamūrdhasya narasya dāruṇaṃ karoti hi kṣvelam atīva karṇṇayoḥ |
[1938 ed. 6.20.9]
śramāt klamād vāpi hiK śramāt kṣayā A śramāklamād vāpi hi H rūkṣabhojinaḥKH drūkṣakaṣāyabhojanā A samīraṇaḥsamīraṇaḥKH t samīraṇaḥ A vyavasthitaḥKH pratiṣṭhitaḥ A viriktamūrdhasya
viriktamūrdhasya
viriktamūrddhasyaKH
viriktaśīrṣasya A narasyaKH ca śīta A dāruṇaṃKH sevinaḥ A kṣvelamKH kṣveḍa A atīvaKH matīva A
viriktamūrdhasya
viriktamūrddhasyaKH
viriktaśīrṣasya A narasyaKH ca śīta A dāruṇaṃKH sevinaḥ A kṣvelamKH kṣveḍa A atīvaKH matīva A
śirobhighātād athavā nimajjato jale prapākād athavāpi vidradheḥ |
sraved dhi pūyaṃ khalu yatra karṇṇataḥ sa karṇṇasaṃsrāva iti prakīrttitaḥ
sraved dhi pūyaṃ khalu yatra karṇṇataḥ sa karṇṇasaṃsrāva iti prakīrttitaḥ
[1938 ed. 6.20.10]
kaphena kaṇḍūpacitena karṇṇayor bhṛśam bhavet srotasi
kaṇḍusaṃjñitaḥ |
viśeṣite śleṣmaṇi pittatejasā dhruvaṃ bhavet srotasi karṇṇagūthakaḥ |
viśeṣite śleṣmaṇi pittatejasā dhruvaṃ bhavet srotasi karṇṇagūthakaḥ |
[1938 ed. 6.20.11]
sa karṇṇagūtho dravatāṃ yadā gato vilāpito ghrāṇasukhaṃ
prapadyate |
tadā sa karṇṇapratināhasaṃjñito bhaved vikāraḥ śiraso nuvedakṛt |
tadā sa karṇṇapratināhasaṃjñito bhaved vikāraḥ śiraso nuvedakṛt |
[1938 ed. 6.20.12]
yadā tu mūrcchanty athavāpi jantavaḥ sṛjanty apatyāny athavāpi
makṣikā |
tadañjanatvāc chravaṇo nirudhyate bhiṣagbhir ādyaiḥ krimikarṇṇa ity atha |
tadañjanatvāc chravaṇo nirudhyate bhiṣagbhir ādyaiḥ krimikarṇṇa ity atha |
[1938 ed. 6.20.13]
kṣatābhighātaprathitas tu vidradhi bhavet tathā doṣakṛto paraḥ
punaḥ |
saraktapītāruṇam asram āsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavān |
saraktapītāruṇam asram āsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavān |
[1938 ed. 6.20.14]
bhavet prapākaḥ khalu pittakopato vikothavikledakaras tu
karṇṇayoḥ |
srotasthite śleṣmaṇi pittatejasā vilīyamāne bhṛśasaṃpratāpite |
srotasthite śleṣmaṇi pittatejasā vilīyamāne bhṛśasaṃpratāpite |
[1938 ed. 6.20.15]
avedano vāpy athavā rujānvito ghaṇaṃ sravet pūtikapūtikarṇṇataḥ |
pradiṣṭaliṅgāny arśāṃsi yatnatas tathaiva śophārbudaliṅgam īritam iti ||
pradiṣṭaliṅgāny arśāṃsi yatnatas tathaiva śophārbudaliṅgam īritam iti ||
[1938 ed. 6.20.16]
rujānvitoKH savedano A ghaṇaṃK ghanaṃ AH sravet pūtikapūtikarṇṇataḥKH sravet pūti ca pūtikarṇakaḥ A pradiṣṭaliṅgāny
pradiṣṭaliṅgānyK
pradiṣṭaliṅgānya A
pratiṣṭaliṃgāny H arśāṃsiKH raśāṃsi A yatnatasyatnataḥsKH tattvatas A śophārbudaliṅgamśophārbbudaliṃgamKH śophārbudaliṅga A īritamKH mīritam A itiK
mayā purastāt prasamīkṣya yojayed ihaiva tāvat prayato bhiṣagvaraḥ A iti || ❈ H
pradiṣṭaliṅgānyK
pradiṣṭaliṅgānya A
pratiṣṭaliṃgāny H arśāṃsiKH raśāṃsi A yatnatasyatnataḥsKH tattvatas A śophārbudaliṅgamśophārbbudaliṃgamKH śophārbudaliṅga A īritamKH mīritam A itiK
mayā purastāt prasamīkṣya yojayed ihaiva tāvat prayato bhiṣagvaraḥ A iti || ❈ H
[Adhyāya 20, (Śālākyatantra 20), Adhyāya 21 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.21.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
em. sāmānyaṃ karṇarodheṣu ghṛtapānaṃ rasāyanam |
avyāyāmo 'śiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam A
avyāyāmo 'śiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam A
karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayor api |
caturṇṇām api rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajam viduḥ |
caturṇṇām api rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajam viduḥ |
[1938 ed. 6.21.4]
snigdhaṃ vātaharaiḥ svedair upasninnaṃ virecitaṃ |
nāḍīsvedair upacaret piṇḍasvedais tathaiva ca |
nāḍīsvedair upacaret piṇḍasvedais tathaiva ca |
[1938 ed. 6.21.5]
em. bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthonmattaśigrubhiḥ |
bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ A
bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ A
em. āranālaśṛtairebhir nāḍīsvedaḥ prayojitaḥ |
kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati A
kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati A
mīnakukkuṭalāvānām māṃsajaiḥ payasātha vā |
[1938 ed. 6.21.8]
aśvatthapatravallīm vā vidhāya bahuputrikāṃ |
abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃ vidadhyāc chravaṇe sukhaṃ |
abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃ vidadhyāc chravaṇe sukhaṃ |
[1938 ed. 6.21.9]
aśvatthapatravallīm vāaśvatthapatravallīm vāKH aśvatthapatrakhallaṃ vā A vidhāyaAK vidhārya H bahuputrikāṃKH bahupatrakam A abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃ
abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃK
tadaṅgāraiḥ susaṃpūrṇaṃ A
abhyajyāgārasaṃpūrṇṇāṃ H vidadhyāc chravaṇeK nidadhyāchravaṇo A nidadhyāc chravaṇe H sukhaṃKH pari A
abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃK
tadaṅgāraiḥ susaṃpūrṇaṃ A
abhyajyāgārasaṃpūrṇṇāṃ H vidadhyāc chravaṇeK nidadhyāchravaṇo A nidadhyāc chravaṇe H sukhaṃKH pari A
em. yattailaṃ cyavate tasmāt khallādaṅgāratāpitāt |
tat prāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām A
tat prāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām A
kṣaumaguggulvagarubhiḥ saghṛtair dhūpayīta ca |
bhuktopari hitaṃ sarpir bastikarma ca pūjitaṃ |
bhuktopari hitaṃ sarpir bastikarma ca pūjitaṃ |
[1938 ed. 6.21.11]
uṣṇam payonupānam vā trirātram pāyayed ghṛtaṃ |
mūrdhabastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane |
mūrdhabastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane |
[1938 ed. 6.21.12]
śatapākaṃ balātailaṃ praśaṃsaṃti ca bhojane |
kaṇṭhakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena tu |
kaṇṭhakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena tu |
[1938 ed. 6.21.13]
vipacet kukkuṭavasāṃ karṇṇayos tatra pūraṇaṃ |
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkoṭhajaṃ tathā |
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkoṭhajaṃ tathā |
[1938 ed. 6.21.14]
ahiṃsāpecukāmūlāṃ saralan devadāru ca |
laśunaṃ śṛṅgaverañ ca tathā vaṃśāvalekhanaṃ |
laśunaṃ śṛṅgaverañ ca tathā vaṃśāvalekhanaṃ |
[1938 ed. 6.21.15]
kalkair eṣān tathaivāmblaiḥ pacet snehacaturguṇaṃ |
vedanānigrahārthan taddhitaṃ syāt karṇṇapūraṇaṃ |
vedanānigrahārthan taddhitaṃ syāt karṇṇapūraṇaṃ |
[1938 ed. 6.21.16]
laśunārdrakaśigrūṇāṃ muruṃgyā mūlakasya ca |
kadalyāś ca rasaḥ śreṣṭhaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇapūraṇe |
kadalyāś ca rasaḥ śreṣṭhaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇapūraṇe |
[1938 ed. 6.21.17]
kṣaudrañ ca śṛṅgaverarañ ca saindhavaṃ tailam eva ca |
kaṭuṣṇaḥ karṇṇayor deyam etad vā vedanāpahaṃ |
kaṭuṣṇaḥ karṇṇayor deyam etad vā vedanāpahaṃ |
[1938 ed. 6.21.18]
vaṃśāvalekhasaṃyukteṃ mūtre vājāvike bhiṣak |
sarppiḥ pacet tena karṇṇaṃ pūrayet karṇṇaśūlinaḥ |
sarppiḥ pacet tena karṇṇaṃ pūrayet karṇṇaśūlinaḥ |
[1938 ed. 6.21.19]
mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍāny aṣṭāṅgulāni vā |
kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayet tataḥ |
kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayet tataḥ |
[1938 ed. 6.21.20]
yat tailaṃ cyavate tebhyo dīptebhyo bhājanopari |
etat tu dīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanāṃ |
etat tu dīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanāṃ |
[1938 ed. 6.21.21]
kuryād evaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe vāsaralepi vā |
[1938 ed. 6.21.22]
em. arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktān lavaṇānvitān |
sannidadhyāt sruhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte A
sannidadhyāt sruhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte A
em. puṭapākakramasvinnān pīḍayed ārasāgamāt |
sukhoṣṇaṃ tadrasaṃ karṇe dāpayec chūlaśāntaye A
sukhoṣṇaṃ tadrasaṃ karṇe dāpayec chūlaśāntaye A
em. kapitthamātuluṅgāmlaśṛṅgaverarasaiḥ śubhaiḥ |
sukhoṣṇaiḥ pūrayet karṇaṃ tacchūlavinivṛttaye A
sukhoṣṇaiḥ pūrayet karṇaṃ tacchūlavinivṛttaye A
em. karṇaṃ koṣṇena cukreṇa pūrayet karṇaśūlinaḥ |
samudraphenacūrṇena yuktyā cāpy avacūrṇayet A
samudraphenacūrṇena yuktyā cāpy avacūrṇayet A
em. aṣṭānāmiha mūtrāṇāṃ mūtreṇānyatamena tu |
koṣṇena pūrayet karṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye A
koṣṇena pūrayet karṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye A
mūtreṣv ambleṣu vātaghne gaṇe ca kathite bhiṣak |
pacec caturvidhaṃ snehaṃ pūraṇārthaṃ tu karṇṇayoḥ |
pacec caturvidhaṃ snehaṃ pūraṇārthaṃ tu karṇṇayoḥ |
[1938 ed. 6.21.28]
ghṛtasnehakriyāś coktāḥ śūle syuḥ pittasaṃyute |
[1938 ed. 6.21.29]
em. kṣīravṛkṣapravāleṣu madhuke candane tathā |
kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ A
kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ A
em. iṅgudīsarṣapasnehau sakaphe pūraṇe hitau |
tiktauṣadhānāṃ yūṣāś ca svedāś ca kaphanāśanāḥ A
tiktauṣadhānāṃ yūṣāś ca svedāś ca kaphanāśanāḥ A
em. surasādau kṛtaṃ tailaṃ pañcamūle mahatyapi |
mātuluṅgarasaḥ śuktaṃ laśunārdrakayo rasaḥ A
mātuluṅgarasaḥ śuktaṃ laśunārdrakayo rasaḥ A
em. ekaikaḥ pūraṇe pathyastailaṃ teṣv api vā kṛtam |
tīkṣṇā mūrdhavirekāś ca kavalāś cātra pūjitāḥ A
tīkṣṇā mūrdhavirekāś ca kavalāś cātra pūjitāḥ A
em. karṇaśūlavidhiḥ kṛtsnaḥ pittaghnaḥ śoṇitāvṛte |
śūlapraṇādabādhiryakṣveḍānāṃ tu prakīrtitam A
śūlapraṇādabādhiryakṣveḍānāṃ tu prakīrtitam A
sarṣapeṃgudajāḥ snehaḥ sakaphe pūraṇaṃ hitaṃ |
gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet |
gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet |
[1938 ed. 6.21.35]
sakṣāraṃ tac ca vitared bādhirye karṇṇapūraṇaṃ |
sitāmadhukanimbaiś ca siddham vāje payasy atha |
sitāmadhukanimbaiś ca siddham vāje payasy atha |
[1938 ed. 6.21.36]
uṣṇaṃ mathitvā niḥkvāthe belvaśītaṃ samuddhritaṃ |
punaḥ paced daśakṣīraṃ datvā madhukacandane |
punaḥ paced daśakṣīraṃ datvā madhukacandane |
[1938 ed. 6.21.37]
bilvāmblagāḍhaṃ tat tailaṃ bādhirye karṇṇapūraṇaṃ |
vakṣyate nyat_ pratiśyāye vidhiḥ so py atra pūjitaḥ |
vakṣyate nyat_ pratiśyāye vidhiḥ so py atra pūjitaḥ |
[1938 ed. 6.21.38]
vātavyādhiṣu yaś cokto vistareṇa sukhāvahaḥ ||
karṇṇāsrāve pūtikarṇṇe tathaiva krimikarṇṇake |
karṇṇāsrāve pūtikarṇṇe tathaiva krimikarṇṇake |
[1938 ed. 6.21.39]
samānaṃ karma kurvīta yogāṃ vaiśeṣikān api |
śirovirecanaṃ caiva dhūpaṇaṃ pūraṇaṃ tathā |
śirovirecanaṃ caiva dhūpaṇaṃ pūraṇaṃ tathā |
[1938 ed. 6.21.40]
pramārjanan dhāvanañ ca vīkṣya vīkṣyāvacārayet |
rājavṛkṣāditoyena surasādijaleṇa vā |
rājavṛkṣāditoyena surasādijaleṇa vā |
[1938 ed. 6.21.41]
karṇṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇṇair etairś ca pūrayet |
cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca kapittharasam eva ca |
cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca kapittharasam eva ca |
[1938 ed. 6.21.42]
karṇṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha |
sarjatvakcūrṇṇasaṃyuktaṃḥ karppāsīphalajo rasaḥ |
sarjatvakcūrṇṇasaṃyuktaṃḥ karppāsīphalajo rasaḥ |
[1938 ed. 6.21.43]
madhunā saṃśritaḥ sādhuḥ karṇṇāsrāve praśasyate |
lākṣāsarjarasau vāpi cūrṇṇitau karṇṇapūraṇaṃ |
lākṣāsarjarasau vāpi cūrṇṇitau karṇṇapūraṇaṃ |
[1938 ed. 6.21.44]
saśaivalamahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutaiḥ |
kuliṃgakṣaudramāṇḍūkaiḥ siddhaṃ tailañ ca pūjitaṃ |
kuliṃgakṣaudramāṇḍūkaiḥ siddhaṃ tailañ ca pūjitaṃ |
[1938 ed. 6.21.45]
tindukāny abhayā lodhraṃ samaṅgāmalakaṃ tathā |
pūraṇañ cātra pathyāṃ syāt kapittharasam eva ca |
pūraṇañ cātra pathyāṃ syāt kapittharasam eva ca |
[1938 ed. 6.21.46]
kapitthāmrarasañ cāpi madhūkasya dhavasya ca |
pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vārttivināśanaṃ |
pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vārttivināśanaṃ |
[1938 ed. 6.21.47]
priyaṃgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇṇinī |
mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena ca |
mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena ca |
[1938 ed. 6.21.48]
pacet tailan tadāsrāvam abhigṛhṇāti pūraṇāt |
[1938 ed. 6.21.49]
em. tatpraśastaṃ cirotthe 'pi sāsrāve pūtikarṇake |
nirguṇḍīsvarasastailaṃ sindhurdhūmarajo guḍaḥ A
nirguṇḍīsvarasastailaṃ sindhurdhūmarajo guḍaḥ A
krimikarṇṇavidhānārthaṃ krimighnaṃ yojayed vidhiṃ |
[1938 ed. 6.21.51]
vārtākidhūmañ ca hitaḥ sarṣapasneha eva ca |
pūraṇaṃ haritālena gavām mūtrayutena tu |
pūraṇaṃ haritālena gavām mūtrayutena tu |
[1938 ed. 6.21.52]
dhūpanaṃ karṇṇadaurgandhye gugguluḥ śreṣṭha ucyate |
prarcchadanaṃ dhūmapānaṃ kavaḍasya ca dhāraṇaṃ |
prarcchadanaṃ dhūmapānaṃ kavaḍasya ca dhāraṇaṃ |
[1938 ed. 6.21.53]
karṇṇakṣveḍahitaṃ tailaṃ sārṣapam vāpi pūjitaṃ |
vidradhau vāpi kurvīta vidradhyuktaṃ vidhiṃ bhiṣak |
vidradhau vāpi kurvīta vidradhyuktaṃ vidhiṃ bhiṣak |
[1938 ed. 6.21.54]
kledayitvā tu tailena svedena pravilāyya ca |
viśodhayet karṇṇagūthaṃ bhiṣak samyak chalākayā |
viśodhayet karṇṇagūthaṃ bhiṣak samyak chalākayā |
[1938 ed. 6.21.55]
snehaḥ svedo tha vamanaṃ dhūmo mūrdhni virecanaṃ |
vidhiś ca kaphahā sarvaṃ karṇṇakaṇḍūm apohati ||
vidhiś ca kaphahā sarvaṃ karṇṇakaṇḍūm apohati ||
[1938 ed. 6.21.56]
atha karṇṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet |
tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret |
tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret |
[1938 ed. 6.21.57]
karṇṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryāt kṣatavisarpavat |
karṇṇacchidre vattamānaṃ kiṭūkledakaphādikaṃ |
karṇṇacchidre vattamānaṃ kiṭūkledakaphādikaṃ |
[1938 ed. 6.21.58]
kuryāt kṣatavisarpavat | karṇṇacchidrekuryāt kṣatavisarpavat |
karṇṇacchidrekuryāt kṣatavisarppavat ||
karṇṇacchidreKH kuryāt pittavisarpavat |
karṇacchidre A vattamānaṃvarttamānaṃK vartamānaṃvarttamānaṃ AH kiṭūkledakaphādikaṃkiṭūkledakaphādikaṃKHpc kīṭaṃ kledamalādi vā A ka ṭūkledakaphādikaṃ Hac
karṇṇacchidrekuryāt kṣatavisarppavat ||
karṇṇacchidreKH kuryāt pittavisarpavat |
karṇacchidre A vattamānaṃvarttamānaṃK vartamānaṃvarttamānaṃ AH kiṭūkledakaphādikaṃkiṭūkledakaphādikaṃKHpc kīṭaṃ kledamalādi vā A ka ṭūkledakaphādikaṃ Hac
śṛṅgeṇāpahared dvīpān athavāpi śalākayā |
śeṣāṇān tu vikārāṇā prāk cikitsitam ītitaṃ ||
śeṣāṇān tu vikārāṇā prāk cikitsitam ītitaṃ ||
[1938 ed. 6.21.59]
śālākye || 20 ||
kaphasyandaṃ raktasyandaṃ lekhyaṃ cchvedyaṃ ca pakṣmagaṃ |
dṛṣṭikriyāvidhāṇañ ca netrāghatas tathaiva ca |
karṇṇarogaṃ pratīkāraṃ proktaṃ vai dvitīyo daśa || ❈ || 0 ||
dṛṣṭikriyāvidhāṇañ ca netrāghatas tathaiva ca |
karṇṇarogaṃ pratīkāraṃ proktaṃ vai dvitīyo daśa || ❈ || 0 ||
[1938 ed. 6.21.60]
kaphasyandaṃkaphasyandaṃKH om. A raktasyandaṃraktasyandaṃKH om. A lekhyaṃKH om. A cchvedyaṃ caK om. A cchedyañ ca H pakṣmagaṃKH om. A dṛṣṭikriyāvidhāṇañ ca
dṛṣṭikriyāvidhāṇañ caK om. A
dṛṣṭikriyāvidhānañ ca H netrāghatasKH om. A tathaiva catathaiva caKH om. A karṇṇarogaṃ
karṇṇarogaṃ
karṇṇarogamKH om. A pratīkāraṃKH om. A proktaṃ vaiKH om. A dvitīyoKH om. A daśa || ❈K om. A daśa H
dṛṣṭikriyāvidhāṇañ caK om. A
dṛṣṭikriyāvidhānañ ca H netrāghatasKH om. A tathaiva catathaiva caKH om. A karṇṇarogaṃ
karṇṇarogaṃ
karṇṇarogamKH om. A pratīkāraṃKH om. A proktaṃ vaiKH om. A dvitīyoKH om. A daśa || ❈K om. A daśa H
[Adhyāya 21, (Śālākyatantra 21), Adhyāya 22 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athāto ghrāṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.22.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
apīnasaḥ pūtināsaṃ nāsāpākas tathaiva ca |
tathā śoṇitapittaṃ ca pūyaśoṇitam eva ca |
tathā śoṇitapittaṃ ca pūyaśoṇitam eva ca |
[1938 ed. 6.22.3]
kṣavathur bhraṃśathur dīptir nāsānāhaḥ parisravaḥ |
bhavec choṣeṇa sahitā daśaikaś ceritā gadāḥ |
bhavec choṣeṇa sahitā daśaikaś ceritā gadāḥ |
[1938 ed. 6.22.4]
catvāry arśāṃsi catvāraḥ śophāḥ saptārbudāni ca |
pratiśyāyāś ca ye pañca vakṣyante sacikitsitāḥ |
ekatriṃśat sahaitais tu nāsārogāḥ prakīrttitāḥ ||
pratiśyāyāś ca ye pañca vakṣyante sacikitsitāḥ |
ekatriṃśat sahaitais tu nāsārogāḥ prakīrttitāḥ ||
[1938 ed. 6.22.5]
ānāhyate śuṣyati yasya nāsāḥ prakledam āyāty atha dhūmyate ca |
na vetti yo gandharasāṃś ca jantur juṣṭaṃ vyavasyet tam apīnasena |
na vetti yo gandharasāṃś ca jantur juṣṭaṃ vyavasyet tam apīnasena |
[1938 ed. 6.22.6]
tañ cānilaṃ śleṣmabhavaṃ vikāraṃ brūyāt pratiśyāyasamānaliṅgaṃ |
doṣair vidagdhair galatālumūle saṃdūṣito yasya samīraṇas tu |
doṣair vidagdhair galatālumūle saṃdūṣito yasya samīraṇas tu |
[1938 ed. 6.22.7]
nireti pūtir mukhanāsikābhyāṃ taṃ pūtināsaṃ pravadanti rogaṃ |
ghrāṇāśritaṃ pittam arūṃṣi kuryād yasmin vipāke balavāṃś ca pākaḥ |
ghrāṇāśritaṃ pittam arūṃṣi kuryād yasmin vipāke balavāṃś ca pākaḥ |
[1938 ed. 6.22.8]
tan nāsikāpāka iti vyavasyed vikledakothāv api yatra dṛṣṭauḥ |
caturvidhaṃ dviprabhavaṃ dvimārgaṃ vakṣye punaś copari raktapittaṃ |
caturvidhaṃ dviprabhavaṃ dvimārgaṃ vakṣye punaś copari raktapittaṃ |
[1938 ed. 6.22.9]
tan nāsikāpākaKH taṃ nāsikāpākam A vyavasyed vikledakothāvvyavasyed vikledakothāv vyavasyed vikledakothāvKacH vyavasyed vikledako AKpc apithā v apiem. thāvapithā v api AKpc atha vāpi KacH dṛṣṭauḥKpc dṛṣṭau A om. KacH dvimārgaṃdvimārggaṃKH om. A vakṣyevakṣyeKH vakṣyā A punaśKH mi bhū A copariKH yaḥ khalu A
doṣair vidagdhair atha vāpi jantor lalāṭadeśe bhihatasya tais
taiḥ |
nāsā sravet pūyam asṛgvimiśraṃ taṃ pūyaraktaṃ pravadanti rogaṃ |
nāsā sravet pūyam asṛgvimiśraṃ taṃ pūyaraktaṃ pravadanti rogaṃ |
[1938 ed. 6.22.10]
ghrāṇāśrito marmaṇi sampraduṣṭo yasyānilo nāsikayā nireti |
[1938 ed. 6.22.11]
kaphānuyāto bahuśo tiśabdas taṃ rogam āhuḥ kṣavathuṃ vidhijñaḥ |
tīkṣṇopayogād atijighrato vā bhāvāt kaṭūn arkanirīkṣaṇād vā |
tīkṣṇopayogād atijighrato vā bhāvāt kaṭūn arkanirīkṣaṇād vā |
[1938 ed. 6.22.12]
sūtrādibhir vā taruṇāsthimarmaṇy udgharṣite nyat | kṣavathur
nireti |
prabhraśyate nastukayor hi yasya sāndro vidagdho lavaṇaḥ kaphas tu |
prabhraśyate nastukayor hi yasya sāndro vidagdho lavaṇaḥ kaphas tu |
[1938 ed. 6.22.13]
prāk sañcito mūrdhani samprataptas taṃ bhraṃśathuṃ rogam
udāharanti |
ghrāṇaṃ bhṛśaṃ dāhi tu yasya jantvor vātaś ca dīpyann iva niścarec ca |
ghrāṇaṃ bhṛśaṃ dāhi tu yasya jantvor vātaś ca dīpyann iva niścarec ca |
[1938 ed. 6.22.14]
nāsā pradīpte nayanasya cāpi vyādhiṃ tu dīptiṃ tam udāharanti |
kaphāvṛto vāyur udārasaṃjño yadā svamārge viguṇas tu tiṣṭhet |
kaphāvṛto vāyur udārasaṃjño yadā svamārge viguṇas tu tiṣṭhet |
[1938 ed. 6.22.15]
nāsāṃ vṛṇoty āsyagataḥ sarogo nāsāpratīnāha iti pradiṣṭaḥ |
ajasram acchaṃ salilaprakāśaṃ yasyāvivarṇṇaṃ śravatīha nāsā |
ajasram acchaṃ salilaprakāśaṃ yasyāvivarṇṇaṃ śravatīha nāsā |
[1938 ed. 6.22.16]
rātrau viśeṣeṇa ca tat tu rogaṃ nāsāpratisrāva iti vyavasyet |
ghrāṇāśrite srotasi mārutena gāḍhaṃ pradīpte pariśoṣite ca |
ghrāṇāśrite srotasi mārutena gāḍhaṃ pradīpte pariśoṣite ca |
[1938 ed. 6.22.17]
kṛcchrāc chvased ūrdhvam adhaś ca jantur yasmiṃ sa nāsāpariśoṣa
uktaḥ |
dośaiḥ samastaiḥ pṛthag ekaśaś ca brūyād yathārśāṃsi tathaiva śophāṃ |
dośaiḥ samastaiḥ pṛthag ekaśaś ca brūyād yathārśāṃsi tathaiva śophāṃ |
[1938 ed. 6.22.18]
kṛcchrāc chvased ūrdhvamkṛcchrāc chvased ūrdhvamkṛcchrāc chvased ūrddhvamKH samucchvasityūrdhva A adhaś caKH madhaś ca A janturKH kṛcchrā A yasmiṃ saK dyastasya A yasmin sa H dośaiḥ
dośaiḥK doṣais
doṣais
doṣaiḥ AH samastaiḥKH tribhis taiḥ A brūyād yathārśāṃsibrūyād yathārśāṃsiK brūyāt tathārśāṃsi AH śophāṃK śophān AH
dośaiḥK doṣais
doṣais
doṣaiḥ AH samastaiḥKH tribhis taiḥ A brūyād yathārśāṃsibrūyād yathārśāṃsiK brūyāt tathārśāṃsi AH śophāṃK śophān AH
svaśāstrasiddhāntam avekṣya cāpi sarvātmakaṃ saptavidhārbudaṃ
syāt |
rogapratiśyāya itīha yat tu taṃ vakṣyate pañcavidhaṃ purastāt |
rogapratiśyāya itīha yat tu taṃ vakṣyate pañcavidhaṃ purastāt |
[1938 ed. 6.22.19]
nāsāsrotogatā rogā ekatriṃśat prakīrttitāḥ |
srotaḥpathe tu vipulaṃ śophava tv arbudaṃ hitaṃ |
srotaḥpathe tu vipulaṃ śophava tv arbudaṃ hitaṃ |
[1938 ed. 6.22.20]
śophās tu śophavijñānā nāsāsrotovyavasthitā iti ||
[1938 ed. 6.22.21]
[Adhyāya 22, (Śālākyatantra 22), Adhyāya 23 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athāto ghrāṇagatapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.23.1]
em. athovāca bhagavān dhanvantariḥ A
apīnase pūtināse ca jantoḥ snehāsvedau ccharddanaṃ sraṃsanañ ca |
hitaṃ bhavel laghu tīkṣṇañ ca bhaktam uṣṇan toyaṃ dhūmapānañ ca kāryaṃ ||
hitaṃ bhavel laghu tīkṣṇañ ca bhaktam uṣṇan toyaṃ dhūmapānañ ca kāryaṃ ||
[1938 ed. 6.23.3]
kaliṃgakaṃ maricaṃ hiṃgu lākṣā śephālikā surasā kaṭphalañ ca |
vacā kuṣṭhaṃ tikṣṇagandhā viḍaṃgahitaṃ nityaṃ cāvapīḍe kaṇā ca |
vacā kuṣṭhaṃ tikṣṇagandhā viḍaṃgahitaṃ nityaṃ cāvapīḍe kaṇā ca |
[1938 ed. 6.23.4]
kaliṃgakaṃkaliṃgakaṃkaliṅgakaṃKH om. A maricaṃKH om. A lākṣālākṣāKH vyoṣaṃ vatsakākhyaṃ śivāṭī lākṣā A śephālikāKH bījaṃ A surasāKH saurabhaṃ A vacā
vacā
vacāKH
ugrā A kuṣṭhaṃAK kuṣṭha H tikṣṇagandhāK tīkṣṇagandhā AH viḍaṃgahitaṃK viḍaṅgaṃ śreṣṭhaṃ A viḍaṃgāṃ hitaṃ H kaṇāKH karañ A caKH jam A
vacā
vacāKH
ugrā A kuṣṭhaṃAK kuṣṭha H tikṣṇagandhāK tīkṣṇagandhā AH viḍaṃgahitaṃK viḍaṅgaṃ śreṣṭhaṃ A viḍaṃgāṃ hitaṃ H kaṇāKH karañ A caKH jam A
ebhir dravyaiḥ sārṣapaṃ cāpi tailaṃ paced dhīmānn asya hetoḥ
samūtraṃ |
nāsāpāke pittaharaṃ vidhāṇaṃ kāryaṃ sarvam bāhyam abhyantarañ ca |
nāsāpāke pittaharaṃ vidhāṇaṃ kāryaṃ sarvam bāhyam abhyantarañ ca |
[1938 ed. 6.23.5]
hared raktaṃ kṣīravṛkṣatvacañ ca yojyāḥ seke saghṛtāś ca pradehāḥ
|
vakṣyāmy ūrdhvaṃ raktapittopaśāntiṃ nāḍīvatsyāt pūyaraktacikitsyaṃ |
vakṣyāmy ūrdhvaṃ raktapittopaśāntiṃ nāḍīvatsyāt pūyaraktacikitsyaṃ |
[1938 ed. 6.23.6]
hared raktaṃKH hṛtvā raktaṃ A kṣīravṛkṣatvacañ caK kṣīravṛkṣatvacaś ca A kṣatva ca_ H yojyāḥKH sājyāḥ A sekeKH sekā A saghṛtāś casaghṛtāś caKH yojanīyāś ca A pradehāḥKH lepāḥ A vakṣyāmy
vakṣyāmyAKpcH
vakṣymy Kac raktapittopaśāntiṃraktapittopaśāntiṃKH raktapītopaśāntiṃ A nāḍīvatsyāt pūyaraktacikitsyaṃK nāḍīvatsyāt pūyarakte cikitsā A nāḍīvatsyāt pūyaraktaṃ cikitsāṃ H
vakṣyāmyAKpcH
vakṣymy Kac raktapittopaśāntiṃraktapittopaśāntiṃKH raktapītopaśāntiṃ A nāḍīvatsyāt pūyaraktacikitsyaṃK nāḍīvatsyāt pūyarakte cikitsā A nāḍīvatsyāt pūyaraktaṃ cikitsāṃ H
vānte samyak cāvapīḍāś ca yojyās tīkṣṇā dhūmāḥ sodhanaṃ cātra
nasyaṃ |
vairecanaṃ prathame nastatas tu nāḍyā cūrṇṇaṃ kṣavathau bhraṃśathau ca |
vairecanaṃ prathame nastatas tu nāḍyā cūrṇṇaṃ kṣavathau bhraṃśathau ca |
[1938 ed. 6.23.7]
samyak cāvapīḍāś caKH samyak cāvapīḍaṃ va A yojyāsKH danti A tīkṣṇāKH tīkṣṇaṃ A dhūmāḥKH dhūmaṃ A sodhanaṃK śodhanaṃ AH nasyaṃKH nasyam |
kṣepyaṃ nasyaṃ A vairecanaṃ
vairecanaṃ
vairecanamKH mūrdhavaireca A prathameKH om. A nastatas tunastatas tuKH nīyai A nāḍyāKH rnāḍyā A bhraṃśathauAK bhransathau H
kṣepyaṃ nasyaṃ A vairecanaṃ
vairecanaṃ
vairecanamKH mūrdhavaireca A prathameKH om. A nastatas tunastatas tuKH nīyai A nāḍyāKH rnāḍyā A bhraṃśathauAK bhransathau H
kuryāt svedāñ chirasaś cānilaghnāṃ dadyā dhūmān anyad anyad
dhitañ ca |
dīpte roge paittikañ ca vidhiṃ kuryān madhuraṃ śītalañ ca |
dīpte roge paittikañ ca vidhiṃ kuryān madhuraṃ śītalañ ca |
[1938 ed. 6.23.8]
kuryāt svedāñK kuryāt svedā A kuryāt svedāś H chirasaśKH n mūrdhni vā A cānilaghnāṃK tāmayaghnā A cānilaghnaṃ H dadyāK n snigdhān A snigdhau H dhūmān anyad anyad dhitañ caK dhūmān yady anyad dhitaṃ ca A dhūmān anyad dhitañ ca H paittikañ ca_ paittikañ caKH paittikaṃ saṃ A vidhiṃvidhiṃKH vidhānaṃ A kuryān madhuraṃKH kuryāt sarvaṃ svādu ya A śītalañKH cchītalaṃ A
nāsānāhe snehapānaṃ pradhāṇaṃ snigdhāṃ dhūmāṃ mūrdhni bastiś ca
nityaṃ |
balātailaṃ sarvathā copayojyam vātavyādhāv uktam anyac ca ya syāt |
balātailaṃ sarvathā copayojyam vātavyādhāv uktam anyac ca ya syāt |
[1938 ed. 6.23.9]
nāsāsrāve ghrāṇataś cūrṇṇam uktan nāḍyā deyaṃ ye vapīḍāś ca
pathyā |
tīkṣṇān dhūmān devadārvyārdrakāṇāṃ māṃsañ cājaṃ hitamātrādiśanti |
tīkṣṇān dhūmān devadārvyārdrakāṇāṃ māṃsañ cājaṃ hitamātrādiśanti |
[1938 ed. 6.23.10]
cūrṇṇamKH cūrṇa A uktanuktaṃKH muktaṃ A deyaṃ yeKH deyaṃ yo A vapīḍāś caK 'vapīḍaś ca A 'vapīḍāś ca H pathyāKH tīkṣṇaḥ A tīkṣṇān
tīkṣṇān
tī𑑎kṣṇāṃKH
tīkṣṇaṃ A dhūmāndhūmāṃKH dhūmaṃ A devadārvyārdrakāṇāṃK devadārvagnikābhyāṃ A devadārvvyā rdrakānāṃ Hac devadā rvārdrakānāṃ Hpc cājaṃKH vājaṃ A hitamātrādiśantihitamātrādiśantiK yuktamatrādiśanti A hitam atrādiśanti H
tīkṣṇān
tī𑑎kṣṇāṃKH
tīkṣṇaṃ A dhūmāndhūmāṃKH dhūmaṃ A devadārvyārdrakāṇāṃK devadārvagnikābhyāṃ A devadārvvyā rdrakānāṃ Hac devadā rvārdrakānāṃ Hpc cājaṃKH vājaṃ A hitamātrādiśantihitamātrādiśantiK yuktamatrādiśanti A hitam atrādiśanti H
nāsāśoṣe kṣīrasarpiḥ pradhānaṃ siddhaṃ tailaṃ cānukalpena nasyaṃ
|
sarpiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṅgalaiś ca snehe svedau snehikaś cātra dhūmaḥ |
sarpiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṅgalaiś ca snehe svedau snehikaś cātra dhūmaḥ |
[1938 ed. 6.23.11]
śeṣāṃ rogāṃ ghrāṇajāṃ sanniyacched yathā teṣāṃ kīrttitaṃ
saṃvidhāṇam iti || ||
[1938 ed. 6.23.12]
śālākye 22 || 0 |
śālākyeK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre nāsāgatarogapratiṣedho nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ A śālākye ghrāṇagatarogapratiṣedho dvāviṃśatimaḥ H
At this point, witness K continues directly with the chapter on head diseases, śirorogavijñānīyam. In the vulgate text, the next chapter, 24, is pratiśyāyapratiṣedham. In MS K, this chapter appears as number 51, between hikkā and kāsa.
At this point, witness K continues directly with the chapter on head diseases, śirorogavijñānīyam. In the vulgate text, the next chapter, 24, is pratiśyāyapratiṣedham. In MS K, this chapter appears as number 51, between hikkā and kāsa.
[Corresponds to 6.51 in NE, Adhyāya 24 in the Vulgate]
[Adhyāya 23, (Śālākyatantra 23), Adhyāya 25 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athātaḥ śirogatarogavijñānīyaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.25.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
śiro rujāni martyānām vātapittakaphaistribhiḥ |
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhis tathā |
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhis tathā |
[1938 ed. 6.25.3]
sūryāvartāvebhedābhyāṃ śaṃkhakena tathaiva ca |
daśaprakārāvasthāsya lakṣaṇaṃ sampravakṣyate |
daśaprakārāvasthāsya lakṣaṇaṃ sampravakṣyate |
[1938 ed. 6.25.4]
yasyānimittaṃ śiraso rujās tu bhavanti tīvrā nivitātimātraṃ |
vandhopatāpaiś ca bhavedbhiśeṣaḥ śirobhighātaḥ sa samīraṇena |
vandhopatāpaiś ca bhavedbhiśeṣaḥ śirobhighātaḥ sa samīraṇena |
[1938 ed. 6.25.5]
yasyoṣṇamaṅgāranibhaṃ yathaiva dahyec chiro dhūpyati mātraṃ |
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt |
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt |
[1938 ed. 6.25.6]
śiro bhavet yasya kaphopadigdhaṃ guru pratistavamatho himañ ca |
śūnākṣikūṭāṃ vadanañ ca yasya śirābhighātaḥ sakaprakopāt |
śūnākṣikūṭāṃ vadanañ ca yasya śirābhighātaḥ sakaprakopāt |
[1938 ed. 6.25.7]
śirobhighāte tritayapravṛtta rvāṇi liṅgāni muhurbhavanti |
raktātmakaṃ pittasamānaliṅgaṃ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavec ca |
raktātmakaṃ pittasamānaliṅgaṃ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavec ca |
[1938 ed. 6.25.8]
asṛgvasāśleṣmasamīraṇānāṃ śirogatānāṃmihasaṃkṣayeṇa |
kṣatapravṛttiḥ śirasobhitāpaḥ kaṣṭo bhaved ugrajātimātraṃ |
kṣatapravṛttiḥ śirasobhitāpaḥ kaṣṭo bhaved ugrajātimātraṃ |
[1938 ed. 6.25.9]
asṛgvasāśleṣmasamīraṇānāṃK vasābalāsakṣatasaṃbhavānāṃ A asṛgvasāśleṣmasamīraṇāṃ H śirogatānāṃmihasaṃkṣayeṇaK
śirogatānām iha saṃkṣayeṇa AH kṣatapravṛttiḥ
kṣatapravṛttiḥ
kṣatapravṛttiḥKH
kṣayapravṛttaḥ A śirasobhitāpaḥśirasobhitāpaḥKHpc śiraso 'bhitāpaḥ A śirabhitāpaḥ Hac bhaved ugrajātimātraṃKH bhavedugrarujo 'timātram A
śirogatānām iha saṃkṣayeṇa AH kṣatapravṛttiḥ
kṣatapravṛttiḥ
kṣatapravṛttiḥKH
kṣayapravṛttaḥ A śirasobhitāpaḥśirasobhitāpaḥKHpc śiraso 'bhitāpaḥ A śirabhitāpaḥ Hac bhaved ugrajātimātraṃKH bhavedugrarujo 'timātram A
saṃsvedanaś cchardanadhūmanasyai rasṛś ca vivṛddhime
nistudyate yasya śirotimātraṃ sabhakṣamāṇaṃ sphuratīva cāpi |
nistudyate yasya śirotimātraṃ sabhakṣamāṇaṃ sphuratīva cāpi |
[1938 ed. 6.25.10]
saṃsvedanaśKH saṃsvedana A cchardanadhūmanasyaiK cchardanadhūmanasyair A ccharddanadhūmanasyair H rasṛśrasṛ…śK asṛ
asṛ AH caK gvimokṣaiś ca AH vivṛddhimevivṛddhime…K vivṛddhim eti AH śirotimātraṃKH śiro 'timātraṃ A sabhakṣamāṇaṃ
sabhakṣamāṇaṃKH saṃbhakṣyamāṇaṃ A sphuratīvaK sphuṭatīva A sphutatīva H cāpiKH cāntaḥ A
asṛ AH caK gvimokṣaiś ca AH vivṛddhimevivṛddhime…K vivṛddhim eti AH śirotimātraṃKH śiro 'timātraṃ A sabhakṣamāṇaṃ
sabhakṣamāṇaṃKH saṃbhakṣyamāṇaṃ A sphuratīvaK sphuṭatīva A sphutatīva H cāpiKH cāntaḥ A
grāṇāc ca gacchet salilaṃ saraktaṃ śirobhighātaḥ krimibhiḥ sa
ghoraḥ |
sūryodaye yā mandam akṣibhruvaṃ vedanayātigāḍhaṃ |
sūryodaye yā mandam akṣibhruvaṃ vedanayātigāḍhaṃ |
[1938 ed. 6.25.11]
grāṇāc caKH ghrāṇāc ca A śirobhighātaḥ
śirobhighātaḥKH śirobhitāpaḥ A krimibhiḥ saKH kṛmibhiḥ sa A sūryodaye yā
sūryodaye yā
sū¦ryodaye yāKH
sūryodayaṃ yā A mandammandamK prati mandamanda A prati mandamandam H akṣibhruvaṃ
akṣibhruvaṃKH makṣibhruvaṃ A vedanayātigāḍhaṃK ruk samupaiti gāḍham A vedanasyātigāḍhaṃ H
śirobhighātaḥKH śirobhitāpaḥ A krimibhiḥ saKH kṛmibhiḥ sa A sūryodaye yā
sūryodaye yā
sū¦ryodaye yāKH
sūryodayaṃ yā A mandammandamK prati mandamanda A prati mandamandam H akṣibhruvaṃ
akṣibhruvaṃKH makṣibhruvaṃ A vedanayātigāḍhaṃK ruk samupaiti gāḍham A vedanasyātigāḍhaṃ H
vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca |
śītena śāntiṃ labhate kadācid uṣṇena jantuḥ sukham āpnuyād vā |
śītena śāntiṃ labhate kadācid uṣṇena jantuḥ sukham āpnuyād vā |
[1938 ed. 6.25.12]
āvartasaṃjñāḥ sa tu sūryapūrvā vyādhirsmṛtaḥ pittasamīraṇābhyāṃ |
[1938 ed. 6.25.13]
em. kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karoty āśu viśeṣatas tu |
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃś ca rogān A
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃś ca rogān A
em. anantavātaṃ tam udāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram A
yasyokta sārthāgaṃmatīva jantāḥ sambhedatodabhrumamohaśūlaiḥ
|
[1938 ed. 6.25.15cd]
pakṣād daśāhād athavā kadācit tasyāvabhedaṃ tritayāhyavasyet |
śaṃkhāśrito vāyur udīrṇṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kapharaktapittaiḥ |
śaṃkhāśrito vāyur udīrṇṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kapharaktapittaiḥ |
[1938 ed. 6.25.16]
pakṣād daśāhād athavāK pakṣāddaśāhād athavāpy A pakṣāddaśāhād api cāpy H kadācit tasyāvabhedaṃK akasmāt tasyārdham edaṃ A akasmāt
tasyārddhabhedan H tritayāhyavasyet | śaṃkhāśritotritayāhyavasyet |
śaṃkhāśritoK tritayād vyavasyet |
śaṅkhāśrito A tritayā hy avasyet ||
śaṃkhāśito H kapharaktapittaiḥkapharaktapittaiḥKH kaphapittaraktaiḥ A
tasyārddhabhedan H tritayāhyavasyet | śaṃkhāśritotritayāhyavasyet |
śaṃkhāśritoK tritayād vyavasyet |
śaṅkhāśrito A tritayā hy avasyet ||
śaṃkhāśito H kapharaktapittaiḥkapharaktapittaiḥKH kaphapittaraktaiḥ A
rujā sutīvrāṃ pratanātiśīrṣa viśeṣatañ cāpi hi saṃkhayās tu |
sukaṣṭametaṃ khaluśaṃkhasaṃjñāṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ |
sukaṣṭametaṃ khaluśaṃkhasaṃjñāṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ |
[1938 ed. 6.25.17]
vyādhiṃ vadanty udgatamṛtyukalpaṃ
bhiṣak sahasrair api durnivāram iti ||
bhiṣak sahasrair api durnivāram iti ||
[1938 ed. 6.25.18]
[Adhyāya 24, (Śālākyatantra 24), Adhyāya 26 in the vulgate]
Draft based on MS K.
athātaḥ śirogatarogapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.26.1]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
vātavyādhividhiṃ kuryātc chiroroge nilātmake |
payonupānaṃ seveta ghṛtan tailam athāpi vā |
payonupānaṃ seveta ghṛtan tailam athāpi vā |
[1938 ed. 6.26.3]
mudgān māṣāṃ kulaṃtthāmś ca khādedvāniśi kevalāṃ |
kaṭvāṣṇāṃ samasarpiṣkān uṣṇaṃ cānupivet payaḥ |
kaṭvāṣṇāṃ samasarpiṣkān uṣṇaṃ cānupivet payaḥ |
[1938 ed. 6.26.4]
mudgān māṣāṃK mudgā A mudgān māṣā H kulaṃtthāmś caK n kulatthānmāṣāṃś ca A n kulatthāñś ca H khādedvāniśikhādedvāniśiK khādec ca niśi A khāded vā niśi H kevalāṃKH kevalā A kaṭvāṣṇāṃ
kaṭvāṣṇāṃK n |
kaṭūṣṇāṃś A
kaṭūṣṇā H samasarpiṣkān uṣṇaṃK ca sasarpiṣkānuṣṇaṃ A n samasarppiṣkān uṣṇañ H cānupivet payaḥcānupivet payaḥKH cānu payaḥ pibet A
kaṭvāṣṇāṃK n |
kaṭūṣṇāṃś A
kaṭūṣṇā H samasarpiṣkān uṣṇaṃK ca sasarpiṣkānuṣṇaṃ A n samasarppiṣkān uṣṇañ H cānupivet payaḥcānupivet payaḥKH cānu payaḥ pibet A
pived vā payasā tailaṃ tatkālaś cāpi mānavaḥ |
vātaghnasiddhaiḥ kṣīraiś ca sukhoṣṇairllepayec chiraḥ |
vātaghnasiddhaiḥ kṣīraiś ca sukhoṣṇairllepayec chiraḥ |
[1938 ed. 6.26.5]
svinnair vā matsyāpiśitaiḥ kṛśarair vā sasaindhavaiḥ |
[1938 ed. 6.26.6]
candanotpalakuṣṭhair vā snigdhairmmārgadhivāyutaiḥ ||
svinnasya nasya tailasyāt kulīrarasasādhitaṃ |
svinnasya nasya tailasyāt kulīrarasasādhitaṃ |
[1938 ed. 6.26.7]
varuṇādau gaṇekṣuṇṇe kṣīramevodakaṃ pacet |
kṣīrāvasiṣṭan tacchītaṃmathitvāsāramudvaret |
kṣīrāvasiṣṭan tacchītaṃmathitvāsāramudvaret |
[1938 ed. 6.26.8]
tad vā madhurakaiḥ siddhaṃ nasyataḥ pūjitaṃ haviḥ |
asmiṃ vipakvaṃ kṣīre ca peyaṃ sarpiḥ saśarkaraṃ |
asmiṃ vipakvaṃ kṣīre ca peyaṃ sarpiḥ saśarkaraṃ |
[1938 ed. 6.26.9]
dhūmaṃ cāsya yathākālaṃ snehikaṃ yojayed bhiṣak |
pānābhyañjananasyeṣu bastikarmaṇi secane |
pānābhyañjananasyeṣu bastikarmaṇi secane |
[1938 ed. 6.26.10]
trivṛtaś cātra deyaṃ syād valātailam athāpi vā |
bhojayec ca rasaiḥ snigdhaiḥ payobhir vā susaṃskṛtaiḥ |
bhojayec ca rasaiḥ snigdhaiḥ payobhir vā susaṃskṛtaiḥ |
[1938 ed. 6.26.11]
pittaraktasamutthānaṃ śirorogaṃ nivācayet |
śiraḥ pralayaiḥ saghṛtaiḥ pariṣekaiś ca śītalaiḥ |
śiraḥ pralayaiḥ saghṛtaiḥ pariṣekaiś ca śītalaiḥ |
[1938 ed. 6.26.12]
kṣīrekṣurasadhānyāmlamastukṣaudrasitāyutaiḥ |
nalavaśjāmevāla candano śīrapadmakaiḥ
nalavaśjāmevāla candano śīrapadmakaiḥ
[1938 ed. 6.26.13]
śaṃkhagairikakalhāra mustāmbhoruhasaṃyutaiḥ |
śiraḥ pralepaiḥ saghṛtaiḥ sarvvair vā payasāyutaiḥ
śiraḥ pralepaiḥ saghṛtaiḥ sarvvair vā payasāyutaiḥ
[1938 ed. 6.26.14]
mukhālepaiś ca madhurair nasyakarmmādibheṣajaṃ |
āsthāpanairvirekaiś ca patthaiś ca snehabastibhiḥ |
āsthāpanairvirekaiś ca patthaiś ca snehabastibhiḥ |
[1938 ed. 6.26.15]
kṣīrasarpirhitannasyaṃ vasā vā jāṅgalāḥ śubhāḥ |
utpalādivipakvena kṣīreṇāsthāpanaṃ tathā |
utpalādivipakvena kṣīreṇāsthāpanaṃ tathā |
[1938 ed. 6.26.16]
bhojanaṃ jāṅgalarasaiḥ sarpiṣā cānuvāsanaṃ |
madhuraṃ kṣīrasarpiś ca sakṣaudraṃ śarkarāyutaṃ |
madhuraṃ kṣīrasarpiś ca sakṣaudraṃ śarkarāyutaṃ |
[1938 ed. 6.26.17]
pittaraktasamuddiṣṭaṃ yaccānyad api tad vidhaṃ ||
kaphotthitaṃ śirorogañjayet kaphavināśanaḥ ||
kaphotthitaṃ śirorogañjayet kaphavināśanaḥ ||
[1938 ed. 6.26.18]
śirovirekair vamanais tīkṣṇair gaṇḍuṣadhāraṇaiḥ |
[1938 ed. 6.26.19ab]
em. acchaṃ ca pāyayet sarpiḥ svedayec cāpy abhīkṣṇaśaḥ A
madhukasāreṇā śiraḥ snigdhaṃ cāsya virecayet |
iṅgudasya dhavatvagni meṣaśṛṅgasya vāyunaḥ |
iṅgudasya dhavatvagni meṣaśṛṅgasya vāyunaḥ |
[1938 ed. 6.26.20]
ebheneva kṛtāvarttidhūmapāne prayojayet |
kaphaghnāṃ vamanāñjātra jighrac cūrṇṇañ ca kaṭphalaṃ |
kaphaghnāṃ vamanāñjātra jighrac cūrṇṇañ ca kaṭphalaṃ |
[1938 ed. 6.26.21]
ebhenevaK ābhyām eva A ebheva H kṛtāvarttidhūmapāneKH kṛtāṃ vartiṃ dhūmapāne A prayojayet | kaphaghnāṃprayojayet |
kaphaghnāṃK prayojayet |
ghre A prayojayet |
kaphaghrem H vamanāñjātraK yaṃ kaṭpha A vamanañjātra H jighrac cūrṇṇañ caK lacūrṇaṃ ca A jighre cūrṇṇañja H kaṭphalaṃKH kavalāś ca kaphāpahāḥ A
kaphaghnāṃK prayojayet |
ghre A prayojayet |
kaphaghrem H vamanāñjātraK yaṃ kaṭpha A vamanañjātra H jighrac cūrṇṇañ caK lacūrṇaṃ ca A jighre cūrṇṇañja H kaṭphalaṃKH kavalāś ca kaphāpahāḥ A
saralākāṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakāṣṭhaiḥ sarohiṣaiḥ |
kṣārapiṣṭaiḥ salavaṇaiḥ sukhoṣṇairllepayec chiraḥ |
kṣārapiṣṭaiḥ salavaṇaiḥ sukhoṣṇairllepayec chiraḥ |
[1938 ed. 6.26.22]
yavaṣaṣṭhikayoś cānnaṃ vyoṣakṣārasamāyutaṃ |
paṭolanimvakaulatthīmātrāvad bhojayed rasaiḥ ||
paṭolanimvakaulatthīmātrāvad bhojayed rasaiḥ ||
[1938 ed. 6.26.23]
śirorogatridoṣotthe tridoṣaghno vidhirhitaḥ |
sarpiḥ pānaviśeṣeṇa purāṇam vā diśanti hi ||
sarpiḥ pānaviśeṣeṇa purāṇam vā diśanti hi ||
[1938 ed. 6.26.24]
kṣayaje kṣayamāsādhya kartavyo vṛṃhaṇo vidhiḥ |
pāne nasye ca sarpiḥ syad vātaghnamadhuraiḥ śritaṃ |
pāne nasye ca sarpiḥ syad vātaghnamadhuraiḥ śritaṃ |
[1938 ed. 6.26.25]
kṣayakāsāpahaṃ cātra sarpiḥ pathyatamaṃ sadā ||
krimibhir bhakṣamānasya vakṣate śirasaḥ kriyā |
krimibhir bhakṣamānasya vakṣate śirasaḥ kriyā |
[1938 ed. 6.26.26]
śoṇitaṃ nasyato dadyāt tena mūrcchanti jantavaḥ |
mattāḥ śoṇitagandhena samayānti tatastutaḥ |
mattāḥ śoṇitagandhena samayānti tatastutaḥ |
[1938 ed. 6.26.27]
teṣāṃ nirharaṇāṃ kāryaṃ tataḥ śīrṣavirecanaiḥ |
hrasvaśigrukavījaiś ca kāṃsanīlasamāyutaiḥ |
hrasvaśigrukavījaiś ca kāṃsanīlasamāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.26.28]
kṛmighnairavapīḍaiś ca mūtrapiṣṭair upācaret |
pūtimatsyakṛtāṃ dhūmāṃ krimighnāñś ca prayojayet |
pūtimatsyakṛtāṃ dhūmāṃ krimighnāñś ca prayojayet |
[1938 ed. 6.26.29]
bhojanāni krimighnāni pānāni vividhāṇi ca ||
sūryāvartevidhātavyaṃ nasyakarmādibheṣajaṃ |
sūryāvartevidhātavyaṃ nasyakarmādibheṣajaṃ |
[1938 ed. 6.26.30]
em. bhojanaṃ jāṅgalaprāyaṃ kṣīrānnavikṛtirghṛtam A
tathā bhaved deha vyādhau prāptamanyac ca yad bhavet |
[1938 ed. 6.26.31cd]
em. vaṃśamūlakaphalair avapīḍo 'nayor hitaḥ A
avabhedahito vāsyādva cā pippalisaṃyutaṃ |
[1938 ed. 6.26.33]
em. manaḥśilāvapīḍo vā madhunā candanena vā |
teṣāmante hitaṃ nasyaṃ sarpirmadhurasānvitam A
teṣāmante hitaṃ nasyaṃ sarpirmadhurasānvitam A
śārivotpalakuṣṭhāni madhukaṃ cāmlapeṣitaṃ |
sarpiḥ kṣaudrayuto lepo dvayor api sukhāvahaḥ |
sarpiḥ kṣaudrayuto lepo dvayor api sukhāvahaḥ |
[1938 ed. 6.26.35]
em. eṣa eva prayoktavyaḥ śiroroge kaphātmake |
anantavāte kartavyaḥ sūryāvartaharo vidhiḥ A
anantavāte kartavyaḥ sūryāvartaharo vidhiḥ A
em. sirāvyadhaś ca kartavyo 'nantavātapraśāntaye A
āhāraś ca vidhātavyo vātapittapraṇāśanaḥ |
[1938 ed. 6.26.37cd]
madhuśīrdoṣasaṃyāva haviḥ pūraiś ca yaḥ kramaḥ ||
kṣīrasarpiḥ praśaṃsanti nasyaḥ pānañ ca śaṃkhake |
kṣīrasarpiḥ praśaṃsanti nasyaḥ pānañ ca śaṃkhake |
[1938 ed. 6.26.38]
udakānāṃ rasaiḥ snigdhairāhāraś cātra śasyate |
śatāvarīṃ kṛṣṇatilāṃ madhukaṃ utpalaṃ |
śatāvarīṃ kṛṣṇatilāṃ madhukaṃ utpalaṃ |
[1938 ed. 6.26.39]
dūrvāpunarnnavām vāpi lepaṃ sādhvavacārayet |
mahāsugandham athavā pālindīñ cāmlapeṣitāṃ |
mahāsugandham athavā pālindīñ cāmlapeṣitāṃ |
[1938 ed. 6.26.40]
śītāṃ śvā pi parīṣekāṃ pradehāṃś cātrāvatārayet |
sūryāvartāpahaś cāsmin navapīḍaṃ prayojayet |
sūryāvartāpahaś cāsmin navapīḍaṃ prayojayet |
[1938 ed. 6.26.41]
śītāṃ śvā piśītāṃ śvā piK śītāṃś cātra A śītaṃ śā pi H parīṣekāṃKH parīṣekā A pradehāṃśpradehāñśKH n pradehāṃś A cātrāvatārayet | sūryāvartāpahaścātrāvatārayet |
sūryāvartāpahaśK om. A cāvatāra¦ yet |
sūryāvartāpahaś H cāsminKH om. A navapīḍaṃKH ca A prayojayetKH prayojayet |
avapīḍaś ca deyo 'tra sūryāvartanivāraṇaḥ A
sūryāvartāpahaśK om. A cāvatāra¦ yet |
sūryāvartāpahaś H cāsminKH om. A navapīḍaṃKH ca A prayojayetKH prayojayet |
avapīḍaś ca deyo 'tra sūryāvartanivāraṇaḥ A
kṣayakrimikṛtau hitvā śirorogeṣu vuddhimān |
madhutailasamāyuktaiḥ śirāṃsyabhivirecayet |
madhutailasamāyuktaiḥ śirāṃsyabhivirecayet |
[1938 ed. 6.26.42]
paścāt sarṣapatailena tato nasyaḥ praśasyate |
na cecchāntim vrajanty evaṃ snigdhasvinnan tato bhiṣak |
na cecchāntim vrajanty evaṃ snigdhasvinnan tato bhiṣak |
[1938 ed. 6.26.43]
etān upakramet samyak śirāṇāṃ mṛdudāraṇaiḥ ||
ṣaṭsaptatir netrarogā viṃśadaṣṭaurakarṇṇajāḥ |
ṣaṭsaptatir netrarogā viṃśadaṣṭaurakarṇṇajāḥ |
[1938 ed. 6.26.44]
ekatriṃśad ghrāṇagatāḥ śirorogā daśaiva tu ||
iti ha vistaraṇaḥ proktāḥ salakṣaṇā cikitsitāḥ |
iti ha vistaraṇaḥ proktāḥ salakṣaṇā cikitsitāḥ |
[1938 ed. 6.26.45]
saṃhitāyām abhihitāḥ pañcaṣaṣṭimukhāmayāḥ |
etāvanto yathāsthūlam uttam āṅgagatā gadāḥ ||
asmiṃ chāstras tu nipatitāḥ saṃkhyārūpacikitsitair iti ||
etāvanto yathāsthūlam uttam āṅgagatā gadāḥ ||
asmiṃ chāstras tu nipatitāḥ saṃkhyārūpacikitsitair iti ||
[1938 ed. 6.26.46]
em. nāsārogasya vijñānaṃ nāsārogacikitsitaṃ ||
śirārogaparijñānaṃ śiroroganivāraṇaṃ H
śirārogaparijñānaṃ śiroroganivāraṇaṃ H
em. sampilu na hi śālākyae¦ caturvviṃśati saṃkheyā |
adhyāyānām purā proktaṃ kāśirājena dhīmatā H
adhyāyānām purā proktaṃ kāśirājena dhīmatā H