A

The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra 1-26: Śālākyatantra

Published in 2020 by The Suśruta Project (https://sushrutaproject.github.io) in The University of Alberta.

Siglum NE

Physical description

APrinted edition: Ācārya 1938: Uttaratantra 1-30
KMSS Kathmandu KL 699: Uttaratantra
KacMSS Kathmandu KL 699: Uttaratantra [ante correctionem]
KpcMSS Kathmandu KL 699: Uttaratantra [post correctionem]
HMS Kathmandu NAK 5-333, Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra, adhyāyas 1-26
HacMS Kathmandu NAK 5-333, Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra, adhyāyas 1-26 [ante correctionem]
HpcMS Kathmandu NAK 5-333, Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra, adhyāyas 1-26 [post correctionem]
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra 1-26: Śālākyatantra
Revision history
2020-11-04 Began this file.
2025-10-08 Added subsection names in heading.
2026-01-09 Fixed alignment issues and changed the tags of trailers.
2026-01-20 Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).
2026-01-26 Modified the Heading of the Chapters so that they correspond to the original chapter numbers of NE and not of the vulgate


[Adhyāya 1, Śālākyatantra 1]

Draft based on MS K.
athātaḥ aupadravikam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.1.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
athātaḥ1 athātaK athāta1 athāta A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
saviṃśe tu śate pūrvam adhyāyānāṃ tu kīrttite |
vakṣye bahuvidhāṃ samyag uttare 'rthān ataḥ paraṃ |
[1938 ed. 6.1.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saviṃśe tuK​H om. A śateH om. A śata K pūrvampūrvampūrvvamK​H om. A tuK śate viṃśe yad u A om. H kīrttiteK ktam asa A tu H vakṣye
vakṣye
K
kṛn mayā |
vakṣyāmi
A
kīrttitaḥ |
vakṣye
H
bahuvidhāṃK bahudhā A vahuvidhā na H 'rthān ataḥH 'rthān i A rthān ataḥ K paraṃK​H mān iti A
idānīn tat pravakṣyāmi tantram uttarasaṃjñitaṃ |
nikhilenopadṛṣyante yatra rogāḥ pṛthagvidhāḥ ||
[1938 ed. 6.1.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tat pravakṣyāmitat pravakṣyāmiA​K sampravakṣyāmi H uttarasaṃjñitaṃK​H uttaram uttamam A nikhilenopadṛṣyante
nikhilenopadṛṣyante
K

nikhilenopadiśyante
A

nikhilenopadekṣyante
H
śālākyaśāstrā vihitā videhādhiyakīrttitā |
ye ca vistaraśo dṛṣṭāḥ kumārābādhahetavaḥ |
[1938 ed. 6.1.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śālākyaśāstrā vihitāśālākyaśāstrāvihitāK śālākyatantrābhihitā A śālākyaśāstrārbhihitā H videhādhiyakīrttitā | ye cavidehādhiyakīrttitā |
ye ca
K
videhādhipakīrtitāḥ ye cavidehādhipakīrtitāḥ |
ye ca
videhādhipakīrttitāḥ |
ye ca
A​H
vistaraśoKpc​H vistarato A virastaraśo Kac
ṣaṭsu kāyacikitsāsu ye coktāḥ paramarṣiṇā |
upasargādayo doṣā yenāpy āgantavaḥ smṛtāḥ ||
[1938 ed. 6.1.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
paramarṣiṇāK paramarṣibhiḥ A pararṣiṇā H doṣādoṣāK​H rogā A yenāpyK ye cāpy A yo cāpy H
triṣaṣṭir asasaṃsarggāḥ svasthavṛttan tathaiva ca |
yuktārthā yuktayaś cāpi doṣabhedāś ca tatvataḥ ||
[1938 ed. 6.1.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
triṣaṣṭirK triṣaṣṭī A triṣaṣṭi H asasaṃsarggāḥrasasaṃsarggāḥK rasasaṃsargāḥrasasaṃsarggāḥ A​H cāpiK​H caiva A doṣabhedāś cadoṣabhedāś caK​H doṣabhedās ta A tatvataḥK​H thaiva ca A
yatroktā vividhāś cārthā rogasādhanahetavaḥ |
asya tantrasya mahataḥ sāgarākāravarcasaḥ |
[1938 ed. 6.1.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vividhāśK​H vividhā A cārthācārthāK​H arthā A rogasādhanahetavaḥA​H rogasādhaṇahetavaḥ K asya
asya
K​H

mahatas tasya
A
mahataḥK​H durgādhasyāmbudher iva A sāgarākāravarcasaḥsāgarākā ravarccasaḥK​H om. A
ādāv evottamāṃgasthāṃ rogā samabhidhāsyate |
saṃkhyayā lakṣaṇaiś cāpi sādhyāsādhyakrameṇa ca |
[1938 ed. 6.1.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
evottamāṃgasthāṃevottamāṃgasthāṃK evottamāṅgasthā A​H rogāK n rogā A​H samabhidhāsyateK n abhidadhāmy aham A n samabhidhāsyate H lakṣaṇaiśA​Kpc​H laṇaiś Kac
vidyādyaṃgulabāhulyaṃ svāṃguṣṭhodaram āyataṃ |
dvyaṅgulaṃ sarvataḥ sārdhaṃ bhiṣaṅ nayanabudbudaṃ |
[1938 ed. 6.1.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidyādyaṃgulabāhulyaṃK vidyāddvayaṅgulabāhulyaṃ A vidyādvyaṅgulavāhulyaṃ H svāṃguṣṭhodaramsvāṅguṣṭhodaraK svāṅguṣṭhodarasvāṅguṣṭhodara A​H āyataṃāyataṃK saṃmitam A māyataṃ H
vṛttaṃ gostanakākāraṃ sarvabhūtaguṇodbhavaṃ |
valaṃ mṛdbhyognito raktaṃ vātātkṛṣṇaṃ sitaṃ jalāt |
[1938 ed. 6.1.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vṛttaṃK​H suvṛttaṃ A gostanakākāraṃK​H gostanākāraṃ A valaṃ
valaṃ

valam
K​H

palaṃ
A
mṛdbhyognitoK bhuvo 'gnito A mṛḍbhyo 'gnito H
ākāśād aśrumārgas tu jāyante netra budbude |
dṛṣṭiś cātra yathā vakṣye tathā vidyād vicakṣaṇaḥ |
[1938 ed. 6.1.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ākāśād aśrumārgas tuākāśād aśrumārgas tuākāśād aśrumārggas tuK​H ākāśād aśrumārgāś ca A dṛṣṭiś
dṛṣṭiś
K

dṛṣṭiṃ
A

dṛṣṭi
H
yathāK​H tathā A vakṣyeA​K vakṣyo H tathāK​H yathā A vidyād vicakṣaṇaḥK​H brūyād viśāradaḥ A
netrāyāmavibhāgas tu kṛṣṇammaṇḍalam ucyate |
kṛṣṇāt saptamam icchanti dṛṣṭiṃ dṛṣṭivido janāḥ |
[1938 ed. 6.1.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
netrāyāmavibhāgas tunetrāyāmavibhāgas tuK netrāyāmatribhāgaṃ tu A netrāyām avibhāgas tu H kṛṣṇammaṇḍalamkṛṣṇam maṇḍalamK​H kṛṣṇamaṇḍala A ucyateucyateK​H mucyate A kṛṣṇāt saptamam
kṛṣṇāt saptamam
A​K

kṛtsaptamam
H
dṛṣṭividoK​H dṛṣṭiviśā A janāḥK​H radāḥ A
maṇḍalāni ca sandhīś ca paṭalāni ca locane |
yathākramaṃ vijānīyāt pañcaṣaṭ ca ṣaḍ eva ca |
[1938 ed. 6.1.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
maṇḍalāni caA​K​Hac lāni ca Hpc sandhīś casandhīm̐ś caK sandhīṃś casandhīm̐ś ca A​H vijānīyāt pañcaṣaṭ cavijānīyāt pañca ṣaṭ caA​K vijānīyāt pañcaṣaṭcā H
pakṣmavartmasitaśyāvadṛṣṭīnām maṇḍalāni tu |
anupūrvantu catvāro madhyāduktā yathākramaṃ |
[1938 ed. 6.1.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pakṣmavartmasitaśyāvadṛṣṭīnāmpakṣmavartmasitaśyāvadṛṣṭīnāmK pakṣmavartmaśvetakṛṣṇadṛṣṭīnāṃ A pakṣm avartmasitaśyāvadṛṣṭīnāṃ H anupūrvantu
anupūrvan tu

anupūrvvan tu
K​H

anupūrvaṃ tu te
A
catvāroK​H madhyāś catvāro A madhyāduktāH 'ntyā A madhyād uktā K yathākramaṃyathākramaṃK​H yathottaram A
pakṣmavarmagataḥ sandhir vartmaśuklagatoparaḥ |
śuklakṛṣṇagatastvanyaḥ kṛṣṇadṛṣṭigatastathā |
tataḥ kanīnikagataḥ ṣaṣṭhaś cāpāṃgagaḥ smṛtaḥ |
[1938 ed. 6.1.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pakṣmavarmagataḥK pakṣmavartmagataḥ A pakṣmavartmmagataḥ H sandhirA​H sandhi K vartmaśuklagatoparaḥvartmaśuklagato paraḥem. vartmaśuklagato 'paraḥvartmaśuklagato paraḥ A​K vvartmmaśuklagataḥ paraḥ H śuklakṛṣṇagatastvanyaḥem.
śuklakṛṣṇagatas tv anyaḥ
A​K

śukladṛṣṭigatastvanyaḥ
H
kṛṣṇadṛṣṭigatastathākṛṣṇadṛṣṭigatastathāH kṛṣṇadṛṣṭigato 'paraḥ A kṛṣṇadṛṣṭigatas tathā K kanīnikagataḥkanīnikagataḥK​H kanīnakagataḥ A ṣaṣṭhaśA​K ṣaṣṭha H cāpāṃgagaḥcāpāṅgagaḥA​K ścāpāṅgagaḥ H
dve vartmapaṭale vidyāc catvāry anyāni cākṣṇi tu |
jāyate timiraṃ yeṣu vyādhiparamadāruṇaḥ |
[1938 ed. 6.1.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dve vartmapaṭaleA​K dve vartmmapaṭale H vidyāc catvāryA​K vidyāc catvā H anyāniA​K ryanyāni H cākṣṇi tucākṣṇi tuK cākṣiṇi A cākṣi tu H vyādhiparamadāruṇaḥK vyādhiḥ paramadāruṇaḥ A​H
tejo jalāśritaṃ bāhyaṃ teṣv anyapiśitāśritaṃ |
medas tṛtīyam paṭalam āśritaṃ tv asthi cāparaṃ |
[1938 ed. 6.1.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bāhyaṃA​K om. H teṣvA​K ? H anyapiśitāśritaṃK anyat piśitāśritam A ṣvanyat piśitāśritaṃ H medas
medas
A​K

meda
H
tṛtīyamtṛtīyaṃA​K stṛtīya H paṭalamA​K paṭala H āśritaṃāśritaṃA​K māśritaṃ H
pañcamāśaṃ samandṛṣṭes teṣāṃ bāhulyam iṣyate |
sirāṇāṃ kaṇḍarāṇāñ ca medasaḥ kṛṣṇakasya ca
[1938 ed. 6.1.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pañcamāśaṃK pañcamāṃśa A pañcamāṃsa H samandṛṣṭessamaṃ dṛṣṭesA​K samandṛṣṭe H teṣāṃA​K steṣāṃ H bāhulyamA​K vāhalyam H kṛṣṇakasyaK​H kālakasya A
guṇā kṛṣṇātparaṃ śleṣmā bandhanekṣṇoḥ sirāyutaḥ |
sirānusāribhir doṣair viguṇairūrdhvamāśritaiḥ |
[1938 ed. 6.1.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
guṇāK guṇāḥ A​H kṛṣṇātparaṃkṛṣṇātparaṃK​H kālāt paraḥ A śleṣmāA​K ślleṣmā H bandhanekṣṇoḥvandhane'kṣṇoḥK​H bandhane 'kṣṇoḥ A sirānusāribhir
sirānusāribhir
A​K

śirānusāribhir
H
viguṇairūrdhvamāśritaiḥem. viguṇair ūrdhvam āgataiḥ A viguṇair ūrdhvam āśritaiḥ K vviguṇair ūrddhvam āsthitaiḥ H
jāyante netrabhāgeṣu vyādhayaś cāstu dāruṇāḥ |
tatrāvilaṃ sasaṃrambhamaśrukaṇḍūpadehavat |
[1938 ed. 6.1.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyādhayaśvyādhayasK​H rogāḥ pa A cāstuK rama A tv āśu H tatrāvilaṃ
tatrāvilaṃ

tatrāvilaṃ
A​K

tatrāpi?
H
sasaṃrambhamaśrukaṇḍūpadehavatK sasaṃrambham aśrukaṇḍūpadehavat A masrukaṇḍūpadehavat H
gurūṣācoparāgādyair juṣṭañcāvyaktalakṣaṇaiḥ |
saśūlaṃ vartmakośeṣu śukapūrṇṇābham eva ca |
[1938 ed. 6.1.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gurūṣācoparāgādyairK gurūṣātodarāgādyair A gurūṣācoṣarāgādyai H juṣṭañcāvyaktalakṣaṇaiḥjuṣṭaṃ cāvyaktalakṣaṇaiḥjuṣṭañ cāvyaktalakṣaṇaiḥA​K rjuṣṭaṃ cāvyaktalakṣaṇaiḥ H saśūlaṃ
saśūlaṃ
A​K

saśūla
H
vartmakośeṣuK vartmakoṣeṣu A vartyakośeṣu H śukapūrṇṇābhamK śūkapūrṇābham A śūkakarṇṇābham H caA​K vā H
vihanyamānaṃ rūpeṣu kriyāsvakṣi yathāparaṃ |
dṛṣṭvaivamdhīmāñjānīyāddoṣaiṇādhiṣṭhitantu tat |
[1938 ed. 6.1.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rūpeṣurūpeṣuK​H rūpe vā A kriyāsvakṣikriyāsvakṣiH kriyāsv akṣi A​K yathāparaṃK yathā purā A yathā puraṃ H dṛṣṭvaivamdhīmāñjānīyāddoṣaiṇādhiṣṭhitantuem.
dṛṣṭvaiva dhīmān budhyeta doṣeṇādhiṣṭhitaṃ tu
A

dṛṣṭvaivam dhīmāñ jānīyād doṣaiṇādhiṣṭhitan tu
K

dṛṣṭvaiva dhīmān jānīyād doṣeṇādhiṣṭitaṃ tu
H
tatra saṃcayamāsādya vidadhyāttatra bheṣajaṃ |
[1938 ed. 6.1.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saṃcayamāsādyasaṃcayam āsādyasañcayam āsādyaem. saṃbhavam āsādya yathādoṣaṃ A saṃcayam āsādyasaṃcayam āsādyasañcayam āsādya K​H vidadhyāttatravidadhyāt tatravidadhyāt tatraK​H bhiṣagjitam |
vidadhyān netra
A
bheṣajaṃK​H jā rogā balavantaḥ syur anyathā A
saṃkṣepataḥ kriyāyogo nidānaparivarjanaṃ |
vātādīnāṃ pratīkāraḥprokto vistarataḥ purā |
[1938 ed. 6.1.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pratīkāraḥproktopratīkāraḥ proktopratīkāraḥ proktoK​H pratīghātaḥ prokto A vistarataḥA​K vistaraṇaḥ H purāK​H punaḥ A
uṣṇābhitaptasya jalapraveśāddūrekṣaṇāt svapnaviparyayācca |
[1938 ed. 6.1.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
uṣṇābhitaptasyaA​K uṣṇā H jalapraveśāddūrekṣaṇāt svapnaviparyayāccaem. jalapraveśād dūrekṣaṇāt svapnaviparyayāc ca |
prasaktasaṃrodanakopaśokakleśābhighātād atimaithunāc ca
A
jalapraveśād dūrekṣaṇāt svapnaviparyayāc ca K bhighātādatimaithunāc ca vāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
svedādrajo dhūmaniṣevaṇādvā charddo'bhighātādvamanātiyogāt
H
svesadrajodhūmaniṣevaṇādvā chardobhighātādvamanātiyogāt |
tathā dravānnātiniṣevaṇācca viṇmūtravātakramanigrahācca |
prasaktasaṃrodanaśokakopācchirābhighātādatimadyayogāt |
nāñca viparyayeṇa kleśābhighātādatimaithunācca |
bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca netre vikārāñjanayanti doṣāḥ |
[1938 ed. 6.1.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svesadrajodhūmaniṣevaṇādvāem. śuktāranālāmlakulatthamāṣaniṣevaṇād ve A svesadrajodhūmaniṣevaṇād vā K om. H chardobhighātādvamanātiyogāt | tathāem. gavinigrahāc ca |
svedād atho dhū
A
chardobhighātād vamanātiyogā Kac chardobhighātād vamanātiyogāt |
tathā
Kpc
om. Hac tathā Hpc
dravānnātiniṣevaṇāccaem. maniṣevaṇāc ca A om. Kac​Hac dravānnātiniṣevaṇāc ca Kpc dravān nātimiṣevaṇāc ca Hpc viṇmūtravātakramanigrahāccaviṇmūtravātakramanigrahāc caem. charder vighātād vamanātiyogā A om. Kac​Hac viṇmūtravātakramanigrahāc caviṇmūtravātakramanigrahāc ca Kpc​Hpc prasaktasaṃrodanaśokakopācchirābhighātādatimadyayogāt | nāñcaem. t |
bā
A
t |

prasaktasaṃrodanaśokakopāc chirābhighātād atimadyayogāt |
nāñca
Kac

prasaktasaṃrodanaśokakopāc chirābhighātād atimadyayogāt |
nāñca
Kpc

prasaktasaṃrodanaśokakopāc chiro'bhighātād atimadyapānāt
tathāha krūrām̐ś ca
H
viparyayeṇaK​H om. A kleśābhighātādatimaithunāccakleśābhighātād atimaithunāc caem. om. A kleśābhighātād atimaithunāc cakleśābhighātād atimaithunāc ca K​H bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
bāṣpagrahātsūkṣmanirīkṣaṇācca
K
ṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇāc ca A
vāṣpagrahāt sūkṣmanirīkṣaṇāc ca
H
vikārāñjanayantivikārāñ janayantiK vikārān janayanti A​H
taistribhirdaśadaśa ca kaphenāpyadhikāstrayaḥ |
raktajā ṣoḍaśa jñeyāḥ sarvajāḥpañcaviṃśati |
[1938 ed. 6.1.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
taistribhirdaśadaśa caem. vātād daśa tathā pittāt kaphāc caiva trayodaśa A tais tribhir daśada ca Kac tais tribhir daśadaśa ca Kpc taistribhir ddaśa daśa ca H kaphenāpyadhikāstrayaḥem. om. A kaphenāpy adhikās trayaḥ K kaphenātyadhikāstrayaḥ H raktajā
raktajā
K

raktā
A

raktajāḥ
H
ṣoḍaśaK​H t ṣoḍaśa A jñeyāḥK​H vijñeyāḥ A sarvajāḥpañcaviṃśatisarvajāḥ pañcaviṃśatiK sarvajāḥ pañcaviṃśatiḥsarvvajāḥ pañcaviṃśatiḥ A​H
bāhyau punardvau ca tathā rogāḥ ṣaṭsaptati smṛtāḥ |
hatādhimantho nimiśo dṛṣṭirgambhīrikā ca yā |
[1938 ed. 6.1.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bāhyauK tathā bāhyau A vāhyai H punardvau caem. punar dvau ca A​K rpunardvau ca H tathāK​H om. A ṣaṭsaptatiK ṣaṭsaptatiḥ A ṣaḍsaptatiḥ H nimiśonimiśoK nimiṣo A​H dṛṣṭirgambhīrikā caem. dṛṣṭir gambhīrikā ca A​K dṛṣṭigaṃbhīrikā H
yac ca vātāhataṃ vartma te na sidhyanti vātajāḥ |
kācoruṇau mārutajo yāpyo bhavati jānatā |
[1938 ed. 6.1.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vātāhataṃK​H vātahataṃ A vartma te navartma tenaK​H vartma na te A vātajāḥK​H vāta A kācoruṇau
kācoruṇau
K
om. A
kācoruṇo
H
mārutajoK​H jāḥ A bhavatiK 'tha tan A bhavanti H jānatāK​H mayaḥ kācaḥ sādhyāḥ syuḥ sānyamārutāḥ A
śuṣkākṣipākābhiṣyando yaś ca mārutaparyayaḥ |
adhimanthānyavātaś ca sādhyā mārutajeṣu te |
hrasvajāḍyajalasrāvāvasādhyau pittasambhavau |
[1938 ed. 6.1.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śuṣkākṣipākābhiṣyando yaś caK śuṣkākṣipākādhīmanthasyanda A śuṣkākṣipākobhiṣyando yaś ca H mārutaparyayaḥK​H mārutaparya A adhimanthānyavātaś caem. yāḥ |
a
A
om. Kac​Hac
adhimanthāny avātaś ca
Kpc

adhimanthonyavātaś ca
Hpc
sādhyāKpc​Hpc sādhyo A om. Kac​Hac mārutajeṣu te mārutajeṣu te | Kpc om. A​Kac​Hac mārutajeṣu vai Hpc hrasvajāḍyajalasrāvāvasādhyau

hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau

hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau


hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau

hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
em.
hrasvajāḍyo yo jalasrā A hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau

hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau

hrasvajāḍyajalasrāvāv asādhyau
Kac​Kpc
hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau

hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau

hrasvajāḍyajalaśrāvāvasādhyau
Hac​Hpc
pittasambhavauK​H vaś ca paittikaḥ A
parimlāyī ca nīlī ca kāco yāpyaś ca tanmayaḥ |
śuktisyandodhimanthaś ca tathāmlādhyuṣitañca yat |
[1938 ed. 6.1.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nīlī caK​H nīlaś ca A kācoK​H yāpyaḥ A yāpyaśK​H kāco A caK​H 'tha A śuktisyandodhimanthaś ca
śuktisyandodhimanthaś ca
K

abhiṣyando 'dhimantho
A

śuktiṣyandodhimanthaś ca
H
tathāmlādhyuṣitañcatathāmlādhyuṣitañ caK 'mlādhyuṣitaṃ śuktikā ca A tathāmladhyūṣitañ ca H yatK​H yā A
dṛṣṭiḥ pittavidagdhā ca dhūmadarśī ca sidhyati |
susrāvaḥ kaphaje sādhyo yāpyaḥ kācastu tanmayaḥ |
[1938 ed. 6.1.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
susrāvaḥ
susrāvaḥ
K

asādhyaḥ
A

āsrāvaḥ
H
kaphajeK kaphajaḥ A kaphajo H sādhyoK​H srāvo A kācastuem. kācaś ca A kācas tu K​H
abhiṣyandodhivātaś ca balāsagrathitantathā ||
dṛṣṭiḥ śleṣmavidagdhā ca pothakyo lagaṇaś ca yat |
[1938 ed. 6.1.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
abhiṣyandodhivātaś caK abhiṣyando 'dhimanthaś ca A abhiṣyandodhimanthaś ca H balāsagrathitantathābalāsagrathitan tathāvalāsagrathitantathāK​H balāsagrathitaṃ ca ya A dṛṣṭiḥ
dṛṣṭiḥ
K​H
t |
dṛṣṭiḥ
A
lagaṇaś calagaṇaś caA​K lagaṇañ ca H yatK​H yaḥ A
krimigranthipariklinnaṃ vartmaśuklārmapiṣṭakaḥ |
śleṣmopanāhāḥ sādhyāste kathitā śleṣmajeṣu tu |
[1938 ed. 6.1.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
krimigranthipariklinnaṃK​H krimigranthipariklinna A vartmaśuklārmapiṣṭakaḥK vartmaśuklārmapiṣṭakāḥ A vartmmaśuklārmmapiṣṭakaḥ H śleṣmopanāhāḥ
śleṣmopanāhāḥ

śleṣmopanāhāḥ
K​H

śleṣmopanāhaḥ
A
sādhyāsteH sādhyās tu A sādhyās te K kathitāK kathitāḥ A​H
raktasrāvojakājātaṃ śoṇitārśovraṇānvitaṃ |
śukraṃ na sādhyaṃ kācantu yāpyaṃ kṛṣṇaś ca tanmayaḥ |
[1938 ed. 6.1.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
raktasrāvojakājātaṃK raktasrāvo 'jakājātaṃ A raktāsrāvojakājātaṃ H śoṇitārśovraṇānvitaṃśoṇitārśovraṇānvitamA​K śoṇetāsovaṇānvitaṃ H kācantuK kācaś ca A kācas tu H yāpyaṃyāpyaṃK​H yāpya A kṛṣṇaś caK stajjaḥ pra A kṛṣṇañ ca H tanmayaḥK​H kīrtitaḥ A
manthasyandau kliṣṭavartma harṣotpattau tathaiva ca |
sirājātāñjanākhyā ca sirājālaś ca yatsmṛtaṃ |
[1938 ed. 6.1.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kliṣṭavartmaA​K kliṣṭavartmma H harṣotpattauK​H harṣotpātau A sirājātāñjanākhyā ca
sirājātāñjanākhyā ca

sirājātāñjanākhyā ca
A​K

sirāpākāñjanākhyā ca
H
sirājālaś casirājālañ caK sirājālaṃ casirājālañ ca A​H
parvvaṇy athāvraṇaṃ śukraṃ lohitārma tathārjunaḥ |
ete sādhyā vikāreṣu raktajeṣu bhavanti hi ||
[1938 ed. 6.1.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
parvvaṇyparvvaK parvaparvva A​H athāvraṇaṃK ṇyathāvraṇaṃ A​H lohitārmalohitārmmaK​H śoṇitārmā A tathārjunaḥtathārjunaḥtathārjunaḥ ||K​H rjunaś ca yaḥ A
pūyāsrāvo nākulāndhyamakṣīpākātyayojalī |
rogāasādhyāś catvāraḥ sarvajeṣu bhavanti hi |
[1938 ed. 6.1.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nākulāndhyamakṣīpākātyayojalīK nākulāndhyamakṣipākātyayo 'lajī A nākulāndhyaṃ makṣipākātyayolajī H rogāasādhyāś catvāraḥ
rogāasādhyāś catvāraḥ
K
om. A
rogā asādhyāścatvāraḥ
H
sarvajeṣusarvvajeṣuK​H om. A bhavanti hiK​Hac
asādhyāḥ sarvajā yāpyaḥ kācaḥ kopaś ca pakṣmaṇaḥ
A
bhavanti hi |
yāpyo vartmmāvavandhas tu pakṣmakopaḥ saviplutaḥ
Hpc
yāpyā vartmāvabandhastu pakṣmakopaḥ bhaviplutaḥ |
piṇḍākṣastu yo vyādhiḥ sirāsu piṭakā ca yā |
prastāryarmādhīmāṃsārma snāyvarmotsaṅginī ca yā |
[1938 ed. 6.1.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yāpyāK om. A​H vartmāvabandhastuK vartmāvaban A om. H pakṣmakopaḥK dho A om. H bhaviplutaḥbhaviplutaḥK om. A pillākṣa H piṇḍākṣastu yo
piṇḍākṣastu yo
K
yo A klinna vartmāsu H
vyādhiḥA​K om. H piṭakā ca yāK​H piḍakā ca yā A prastāryarmādhīmāṃsārma
prastāryarmādhīmāṃsārma
K
prastāryarmādhimāṃsārma
prastāryarmādhimāṃsārma

prastāryarmmādhimāṃsārmma
A​H
pūyālasaś cārbudaś ca śyāvakardamavartmanī |
tathārśovartmaśuṣkārśaḥ śarkarāvartma eva ca |
[1938 ed. 6.1.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pūyālasaśA​K pūyālasañ H cārbudaś cacārbudaś ca K cārbudaṃ ca A cārvvudañ ca H śyāvakardamavartmanī śyāvakardamavartmanīA​K śyāvakandamavartmmanī H tathārśovartmaśuṣkārśaḥ
tathārśovartma śuṣkārśaḥ

tathārśovartmaśuṣkārśaḥ
A​K

tathārśovartmmaśuṣkārśaḥ
H
śarkarāvartmaA​K sarkarāvartm H evaK yac ca vai A ma eva H caK​H om. A
aśophaśophai mahatau pākau bahalavartma ca |
kumbhikinī vartmagatā bisavartma ca sidhyati |
[1938 ed. 6.1.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
aśophaśophaiK saśophaś cāpy aśophaś A aśophaśophau H mahatauK​H ca A pākauK​H pāko A bahalavartma caA​K vahalava H kumbhikinī
kumbhikinī
K

aklinnavartma kumbhī
A
rtmma ca |
kumbhīkinī
H
vartmagatāK kā A vartmmagatā H bisavartma caA​K visavartmma ca H
sanimitto nimittaś ca dvāvasādhyau ca bāhyataḥ |
rogāḥ ṣaṭsaptatistvete saṅgraheṇa prakīrttitāḥ |
[1938 ed. 6.1.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sanimitto nimittaś caK sanimitto 'nimittaś ca A sanimittonimittaś ca H dvāvasādhyau caK dvāv asādhyau tu A dvāvasādhyau Hac dvāvasādhyautu Hpc bāhyataḥbāhyataḥ |vāhyataḥK​H bāhya A rogāḥ
rogāḥ
K​H
jau A
ṣaṭsaptatistveteK
ṣaṭsaptatir vikārāṇām eṣā
A
ṣaṭsaptatisvete H
saṅgraheṇasaṃgraheṇaK​H saṃgraha A prakīrttitāḥK​H kīrtitā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nava sandhyāśrayās teṣu vartmajās tv ekaviṃśatiḥ |
śuklabhāge daśaikaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ
A
bhūyas teṣāṃ pravakṣyāmi saṃkhyārūpacikitsitair iti || śālākṛ 1 ||
[1938 ed. 6.1.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhūyasem. sarvāśrayāḥ saptadaśa dṛṣṭijā dvādaśaiva tu |
bāhyajau dvau samākhyātau rogau paramadāruṇau |
bhūya
A
bhūya K​H
teṣāṃem. etā A steṣāṃ K stveṣām H pravakṣyāmipravakṣyāmipravakṣyāmiK​H n pravakṣyāmi A saṃkhyārūpacikitsitairsaṅkhyārūpacikitsitaiḥA​H saṃkhyārūpacikitsitai K itiH om. A riti K śālākṛśālākṛK om. A​H

[Adhyāya 2, Śālākyatantra 2]

Draft based on MS K.
athātaḥ sandhigatarogavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.2.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sandhigatarogavijñānīyamH sandhigatarogavijñānīyam adhyāyaṃ A sandhigatarogavijñānīyam vyā vyākhyāsyāmaḥ K vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
navasandhyaśrayaś ca vartmajātāc eka viṃśati |
śuklabhāgaidasekaś ca catvāraḥ kṛṣṇabhāgajāḥ |
[1938 ed. 6.2.3a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
navasandhyaśrayaś caem. om. A navasandhyaśrajaś ca K navasandhāgra s Hac nava sandhyāśrayās Hpc vartmajātāc eka viṃśativartmajātāc ekaviṃśatiK om. A vartmajāt ekaviṃśati H śuklabhāgaidasekaś ca
śuklabhāgaidasekaś ca
K
om. A
śuklabhādalaikaś ca
H
catvāraḥK​H om. A kṛṣṇabhāgajāḥK​H om. A
sarvāśrayāḥ sapudam adṛṣṭidvādaśaiva ttu |
dvau tu sarvāśrayā vanyāvanimittanimittajau ||
[1938 ed. 6.2.5a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarvāśrayāḥsarvvāśrayāḥK​H om. A sapudam adṛṣṭidvādaśaiva ttu | dvau tuem. om. A sapudama dṛṣṭidvādaśaivat tu |
dvau tu
K
sapudala dṛṣṭidvādaśaivat tu |
dvau tu
H
sarvāśrayāsarvvāśrayāK​H om. A vanyāvanimittanimittajauK​H om. A
pūyālasaḥ soponāhaḥ srāvāḥ parvaṇikālajī |
krimigranthiś ca vijñeyā rogāḥ sandhigatā nava ||
[1938 ed. 6.2.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
soponāhaḥK sopanāhaḥ A​H
pakvaḥ śophaḥ sandhijeyaḥ satodaḥ
sravet pūyaṃ sa hi pūyālasākhyaḥ |
granthir mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥ
kaṇḍusrāvonīrūjāḥ sopanāḥ |
[1938 ed. 6.2.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sandhijeyaḥsa ndhijeyaḥK sandhijaḥ saṃ A sandhijo yaḥ H satodaḥK​H sravedyaḥ A sravet pūyaṃ sa hiK sāndraṃ pūyaṃ pūti A sravet pūyaṃ H pūyālasākhyaḥK​H pūyālasaḥ saḥ A granthir
granthir
K

granthi
A

granthim
H
mahāndṛṣṭisandhāvapākaḥmahāndṛṣṭisandhāvapākaḥK​H rnālpo dṛṣṭisandhāvapākaḥ A kaṇḍusrāvonīrūjāḥK​H kaṇḍūprāyo nīruja A sopanāḥK​H stūpanāhaḥ A
gatvā sandhīnaśrumārgeṇa doṣāḥ
śravantī vāsvāmimvikārāṃ kanīnāt |
tadviśrāvaṃ netranāḍīti caike
tasyāliṅgaṃ kīrtiyeṣye caturdhā ||
[1938 ed. 6.2.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śravantīK kuryuḥ srā A śravantīm H vāsvāmimvikārāṃK vān rugvihīnā A vāsvāmimvikārā H kanīnāt | tadviśrāvaṃkanīnāt |
tadviśrāvaṃ
K
n kanīnāt |
tān vai srāvān
A
n kanīnāt |
tadviśrāvaṃ
H
netranāḍītinetranāḍītiK​H netranāḍīm a A caikeK​H thaike A tasyāliṅgaṃtasyā liṅgaṃA​K tasyāliṅgā H kīrtiyeṣyekīrti yeṣyeK kīrtayiṣye A n kīrttayiṣye H caturdhāA​K catudhā H
pākāt sandhau saṃśraved yam sa pūyaṃ
pūyāśrāvaḥ savikāro matas tu |
śvetaṃ skatraṃ picchilaṃ yaḥ śravet tu
śleṣmāśrāvaḥ savikāraḥ pradiṣṭaḥ |
[1938 ed. 6.2.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pākāt sandhauK​H pākaḥ sandhau A saṃśraved yam saem. saṃsravedyaś ca A saṃśravedyam sa K saṃśravedyaḥ sa H pūyāśrāvaḥpūyāśrāvaḥK​H pūyāsrāvo A savikāroK​H naikarūpaḥ A matas tuK​H pradiṣṭaḥ A śvetaṃ
śvetaṃ
A​K

śeṣaṃ
H
skatraṃ skatraṃ K​H sāndraṃ A picchilaṃ yaḥK​H picchilaṃ saṃ A śravet tuśravet tuśravet tuK​H sravedyaḥ A śleṣmāśrāvaḥK​H śleṣmāsrāvo A savikāraḥK​H nīrujaḥ sa A
raktāśrāvaḥ śoṇitajovikāraḥ
śravadūṣṇa tat tu raktam prabhūtaṃ |
hāridrābhaṃ pītam uṣṇaṃ jalam vā
pittāśrāvaḥ saṃśravet sandhimadhyāt ||
[1938 ed. 6.2.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
raktāśrāvaḥK​H raktāsrāvaḥ A śoṇitajovikāraḥK​H śoṇito A śravadūṣṇaK​H om. A tat tutat tuK​H tthaḥ sa A raktamK​H rakta A prabhūtaṃK muṣṇaṃ nālpaṃ saṃsraven A prabhū H hāridrābhaṃ
hāridrābhaṃ
K
nātisāndram |
pītābhāsaṃ
A
taṃ |
hāridrābhaṃ
H
pītamK​H nīla A uṣṇaṃuṣṇañK​H muṣṇaṃ A jalam vāK​H jalābhaṃ A pittāśrāvaḥpittāśrāvaḥK​H pittāsrāvaḥ A saṃśravet sandhimadhyātK​H saṃsravet sandhimadhyāt A
tāmrāṃ tanvīn dāhaśūlopapannāṃ
brūyād vaidyaḥ piṭakāṃ parvaṇīkāṃ |
jātā sandhau kṛṣṇaśuklelajī syāt
tasminn eva prathitāḥ pūrvaliṅgaiḥ ||
[1938 ed. 6.2.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tāmrāṃK tāmrā A​H tanvīnK tanvī A nanvīṃ H dāhaśūlopapannāṃdāhaśūlopapannāṃK​H dāhaśūlopapannā A brūyād vaidyaḥem. raktājjñeyā A vrūyād vaiḍyaḥ K​H piṭakāṃK​H om. A parvaṇīkāṃparvvaṇīkāṃK​H parvaṇī vṛttaśophā A kṛṣṇaśuklelajīkṛṣṇaśuklelajīK​H kṛṣṇaśukle 'lajī A prathitāḥK​H khyāpitā A
krimigranthaivartmataḥ pakṣmataś ca
kūryuḥ kaṇḍūṃ krimayaḥ sandhijātāḥ |
nānārūpā vartmaśuklāntasandhau
caranty antarnayanaṃ dūṣayantya iti || 0 ||
[1938 ed. 6.2.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
krimigranthaivartmataḥK krimigranthirvartmanaḥ A krimigranthaivartmmataḥ H pakṣmataś caK​H pakṣmaṇaś ca A kūryuḥK​H om. A krimayaḥK​H kuryuḥ krimayaḥ A vartmaśuklāntasandhauvartmaśuklāntasandhauK​H vartmaśuklasya sandhau A carantyK​H caranto A dūṣayantyadūṣayaṃtyaK​H dūṣayanti A itiK​H om. A
|| śālākye dvitīyo 'dhyāyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| śālākye|| śālākyeK​H iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre sandhigatarogavijñānīyo nāma A dvitīyoA​H om. K 'dhyāyaḥA om. K 'dhyāyaḥ || ❈ H

[Adhyāya 3, Śālākyatantra 3]

Draft based on MS K
athāto vartmagatarogaviñjānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.3.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartmagatarogaviñjānīyamH vartmagatarogavijñānīyam adhyāyaṃ A vartmagatarogaviñjānīyam vyā vyākhyāsyāmaḥ K vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pṛthagdoṣāḥ samastā vā yadā vartmavyapāśrayāḥ |
sirā vyāpyāvatiṣṭhante vartmasvadhikamūrcchitāḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vivardhya māṃsaṃ raktaṃ ca tadā vartmavyapāśrayān |
vikārāñjanayanty āśu nāmatas tān nibodhata
A
utsaṅnyotha kumbhīkā pothakyo vartmaśarkarāḥ |
tathārśāvarmaśuṣkārśas tathaivāñjanāmikā |
[1938 ed. 6.3.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
utsaṅnyothaK utsaṅginyatha A utsaṅnyo 'tha H pothakyoA​K potchakyo H vartmaśarkarāḥvartmaśarkarāḥK​H vartmaśarkarā A tathārśāvarmaśuṣkārśas
tathārśāvarmaśuṣkārśas
K​H

tathārśovartma śuṣkārśa
A
tathaivāñjanāmikāK​H stathaivāñjananāmikā A
vahalaṃ vartmayac cāpi vyādhir vartmāvavandhakaḥ |
kliṣṭakardamavartmākhyaḥ śyāvavartmas tathaiva ca |
[1938 ed. 6.3.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vahalaṃK​H bahalaṃ A vartmayac cāpiK vartma yaccāpi A vartmīyac cāpi H vyādhirK​H vyādhi A vartmāvavandhakaḥvartmāvavandhakaḥvartmāvavandhakaḥK​H rvartmāvabandhakaḥ A kliṣṭakardamavartmākhyaḥ
kliṣṭakardamavartmākhyaḥ

kliṣṭakarddamavartmākhyaḥ
K​H

kliṣṭakardamavartmākhyau
A
śyāvavartmasK​H śyāvavartma A
praklinnam apariklinna vartmavātaharañ ca yat | |
arvūda nimiṣaṃ cāpi śoṇitārśaś ca yasmṛtāḥ ||
[1938 ed. 6.3.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
praklinnampraklinnamK​H praklinna A apariklinnaapariklinnaK​H mapariklinnaṃ A vartmavātaharañ caK​H vartma vātahataṃ tu A yat | | arvūdayat | |
arvūda
K
yat |
arbudaṃ
A
yat | |
arvūdan
H
nimiṣaṃnimiṣañK​H nimiṣaś A yasmṛtāḥK yat smṛtam A yaḥ smṛtaḥ H
lagaṇo visanāmā ca pakṣmakopas tathaiva ca |
ekaviṃśatir ityete vikārā vartmasambhavāḥ |
[1938 ed. 6.3.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
visanāmā caK​H biśanāmā ca A tathaiva caA​K saputaḥ H ekaviṃśatir
ekaviṃśatir
K​H

ekaviṃśati
A
ityeteK​H rityete A vartmasambhavāḥK​H vartmasaṃśrayāḥ A
nāmabhis te samūddiṣṭāc sāṃjanaiḥ sampravacyate ||
piḍakābhyantaramūkhī vāhyādhovarmasaṃśrayā |
[1938 ed. 6.3.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samūddiṣṭāc sāṃjanaiḥsamūddiṣṭāc sāṃjanaiḥK samuddiṣṭā lakṣaṇai A samūddiṣṭāḥ sāṃjanaiḥ H sampravacyateK​H stān pracakṣmahe A piḍakābhyantaramūkhī
piḍakābhyantaramūkhī
K​H

abhyantaramukhī
A
vāhyādhovarmasaṃśrayāvāhyādhovarmasaṃśrayāK​H bāhyotsaṅge 'dho vartmanaś ca yā A
jñeyā sotsāṅginī nāma piḍākā kṛtiḥ |
kumbhīkavījapratimā piḍakā yasya vartmani |
[1938 ed. 6.3.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
jñeyājñeyāK​H vijñe A sotsāṅginīK yotsaṅginī A sotsaṅginī H piḍākāK tadrūpapiḍakā A piḍakā tu H kṛtiḥK citā A tadā kṛtiḥ H kumbhīkavījapratimā
kumbhīkavījapratimā
K​H

kumbhīkabījapratimāḥ
A
yasyaK​H yās tu A vartmaniK​H vartmajāḥ A
ādhmāyante bhidyamānāḥ kumbhīkinyas tu tāḥ smṛtāḥ ||
srāviṇyaḥ kaṇḍūrā gurvyo raktasarṣapasammitāḥ || rujāvantyaś ca piḍakāḥ pothakya iti saṃjñitāḥ ||
[1938 ed. 6.3.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ādhmāyanteK​H ādhmāpayan A bhidyamānāḥK​H ti bhinnā yāḥ A kumbhīkinyas tu tāḥK​H kumbhīkapiḍakās A smṛtāḥK​H tu tāḥ A kaṇḍūrāK​H kaṇḍurā A raktasarṣapasammitāḥK raktasarṣapasannibhāḥ |
piḍakāś ca
A
caktasarṣapasammitāḥ H
rujāvantyaś caK​H rujāvatyaḥ A piḍakāḥK​H om. A pothakyaA​K yotchakya H
piḍakā yā kharā sthūlāḥ śūkṣmābhirabhis amvṛtāḥ |
vartmasthāśarkarānāma sarogāvartmadūṣaṇāḥ |
[1938 ed. 6.3.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piḍakā yāK​H piḍakābhiḥ susūkṣmābhir ghanābhir abhisaṃvṛtā |
piḍakā yā
A
sthūlāḥK​H sthūlā A śūkṣmābhirabhisśūkṣmābhirabhisK sā jñe A śūkṣmābhir abhis H amvṛtāḥK​H yā A vartmasthāśarkarānāma
vartmasthāśarkarānāma
K
vartmaśarkarā A
vartmāsthāśarkarā nāma
H
sarogāvartmadūṣaṇāḥK​H om. A
ervācūvījapratimāpiḍakā mṛduvedanāḥ | śukṣmākharāvartmasthāḥ arśāvartmastad ucyate |
[1938 ed. 6.3.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ervācūvījapratimāpiḍakāervācūvījapratimāpiḍakāK ervārubījapratimāḥ piḍakā A ervvācūvījapratimāḥ piḍakā H mṛduvedanāḥK​H mandavedanāḥ A śukṣmākharāvartmasthāḥK
sūkṣmāḥ kharāś ca vartmasthā
A
śukṣmāḥ kharāś ca vartmasthā H
arśāvartmastad ucyateK stadarśovartma kīrtyate A arśāvartmmastaducyate H
dīrghāṇkuraḥ kharaḥs tathā dārūṇaisyaktarodbhavaḥ |
vyādhireṣauti vikhyātaḥ śuṣkārśā nāśanāmataḥ ||
[1938 ed. 6.3.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dīrghāṇkuraḥK​H dīrgho 'ṅkuraḥ A tathāK​H stabdho A dārūṇaisyaktarodbhavaḥdārūṇaisyaktarodbhavaḥK dāruṇo vartmasaṃbhavaḥ A dārūṇāsyaktarodbhavaḥ H vyādhireṣauti
vyādhireṣauti
K

vyādhireṣa sa
A

vyādhireṣāti
H
vikhyātaḥK mākhyātaḥ A vikhyātāḥ H śuṣkārśāK​H śuṣkārśa A nāśanāmataḥK​H iti saṃjñitaḥ A
dāhatodavatī sravi piḍakāvartmasambhavāḥ |
mṛdvī mandarūjā śukṣmā jñeyā sāñjananāmikā |
[1938 ed. 6.3.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sravisraviK tāmrā A srāvi H piḍakāvartmasambhavāḥpiḍakā vartmasaṃbhavāA​K piḍakāvartmmasambhavāḥ H mandarūjāK​H mandarujā A śukṣmāK​H sūkṣmā A
vartmopacīyate yasya piḍakābhiḥ samantataḥ |
savarṇṇābhiḥ sthirābhiś ca vidyādvahalavartmavat ||
[1938 ed. 6.3.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sthirābhiś caK​H samābhiś ca A vidyādvahalavartmavatK vidyādbahalavartma tat A vidyādvahalavartmmavat H
kaṇḍūrogālpatodena vartmāśophena yo naraḥ |
nabhaḥ sañchādayed akṣi bhaved vandhaḥ sa vartmanāḥ ||
[1938 ed. 6.3.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaṇḍūrogālpatodenakaṇḍūrogālpatodenaK​H kaṇḍūmatālpatodena A vartmāśophena yoK​H vartmaśophena yo A nabhaḥ
nabhaḥ
K​H

na sa
A
sañchādayed akṣiK maṃ chādayed akṣi A sañjā H bhaved vandhaḥ sabhaved vandhaḥ saK​H bhavedbandhaḥ sa A vartmanāḥK​H vartmanaḥ A
mṛdvalpavedanātāmraṃ yad varṇṇasamam eva ca |
akasmāc ca bhaved raktaṃ kliṣṭavartmati tam viduḥ |
[1938 ed. 6.3.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mṛdvalpavedanātāmraṃmṛdvalpavedanātāmraṃK mṛdvalpavedanaṃ tāmraṃmṛdvalpavedanan tāmraṃ A​H yad varṇṇasamamyad varṇṇasamamK​H yadvartma samam A bhaved raktaṃA​K bhaved ekaṃ H kliṣṭavartmati tamK​H kliṣṭavartma tad ā A viduḥK​H diśet A
kliṣṭam punaḥ pittayutaṃ śoṇitaṃ vidahed yadā |
tataḥ kliṣṭatvam āpannam ucyate vartmakardamam ||
[1938 ed. 6.3.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pittayutaṃK​H pittayu A śoṇitaṃtamK taṃtam A​H vidahed yadāK vidahec choṇitaṃ yadā A vidahe yadā H tataḥ
tataḥ
K​H

tadā
A
kliṣṭatvamK​H klinnatvam A vartmakardamamvartmakarddamamK​H vartmakardamaḥ A
vartmavadvāhyato taś ca śyāvaṃ śūnāñ ca jāyate |
tadāhuḥ śyāvavarmeti vartmarogaviśoradāḥ ||
[1938 ed. 6.3.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartmavadvāhyatovartmavadvāhyatoK​H yad vartma bāhyato A taś caK 'nyaś ca A yaś ca H śūnāñśūnāñśūnāṃK​H śūnaṃ A caK​H savedanam A jāyateK​H
dāhakaṇḍū
A
tadāhuḥ
tadāhuḥ
K​H
parikledi A
śyāvavarmetiK​H śyāvavartmeti A vartmarogaviśoradāḥK tan matam A tartmaroviśoradāḥ H
arujam vāhyataḥ śūnaṃ vartmayasya naramye hi |
praklinnavartmatam vidyāt klinnam aty arthamn tataḥ ||
[1938 ed. 6.3.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vāhyataḥK​H bāhyataḥ A śūnaṃśūnaṃK​H śūna A vartmayasyaK mantaḥ klinnaṃ sravaty api |
kaṇḍūnis
A
vartmar yasya na hi |
pra
H
naramye hinaramye hiK todabhūyi A om. H praklinnavartmatam
praklinnavartmatam
K
ṣṭhaṃ klinnavartma ta A klinnavartmatim H
vidyāt klinnamK​H d ucyate A atyK​H om. A arthamnK​H om. A tataḥK​H om. A
yasya dhautāni dhautāni sandidyante punaḥ punaḥ |
vartmānyaparipakvāni nidyapari kinnavartma tat |
[1938 ed. 6.3.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sandidyanteK​H saṃbadhyante A vartmānyaparipakvāni
vartmānyaparipakvāni
A​K

vartmāny aparipakvāni
H
nidyapariK​H vidyāda A kinnavartmakin na vartmaK​H klinnavartma A
vidagdhasandhir niśceṣṭaṃ vartma yasya nirmīlyate |
etad vātahatan nāma jānīyād akṣicintakaḥ |
[1938 ed. 6.3.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidagdhasandhirK​H vimuktasandhi A niśceṣṭaṃK​H niś ceṣṭaṃ A nirmīlyateK na mīlyate A nimīlyate H etad vātahatan
etad vātahatan
K​H

etadvātahataṃ
A
nāmaK​H om. A jānīyād akṣicintakaḥK vidyāt sarujaṃ yadi vārujam A jānīyād akṣicintakaiḥ H
vartmāntarastham viṣamaṃ granthibhūtam avedanaṃ |
tārvudam iti sarakṣam avilamvi ca ||
[1938 ed. 6.3.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
granthibhūtamK granthibhūta A​H avedanaṃK mavedanam A mave |
vilam
H
tārvudam
tārvudam
K

vijñeyamarbudaṃ
A
vi ca H
itiK puṃsāṃ A om. H sarakṣamK sarakta A om. H avilamviK mavalambi A om. H caK tam A om. H
nimeṣiṇīḥ sirā vāyuḥ saṃviṣṭaḥ sandhisaṃśrayaḥ |
cālayaty atha vartmāni nimeṣa iti tamviduḥ ||
[1938 ed. 6.3.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nimeṣiṇīḥK nimeṣaṇīḥ A nimeṣiṇyaḥ H saṃviṣṭaḥK​H praviṣṭo A sandhisaṃśrayaḥK vartmasaṃśrayāḥ A sandhisaṃśritaḥ H cālayaty
cālayaty
K​H

cālaya
A
athaK​H tyati A nimeṣaK​H nimeṣaḥ A itiK​H sa ga A tamviduḥK​H do mataḥ A
yaḥ śritau vartmavavetalo mṛduraṃkuraḥ |
tad raktajaṃ śoṇitārśaḥ chinnaś cābhipravardhate |
[1938 ed. 6.3.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yaḥ śritauK chinnāś chinā vivardhante A śoṇitārśaś cinnaṃ cābhipravaddhate H vartmavavetalovartmavavetaloK vartmasthā mṛdavo A om. H mṛduraṃkuraḥK 'ṅkurāḥ |
dā
A
om. H
tad raktajaṃ
tad raktajaṃ
K
hakaṇḍūru A om. H
śoṇitārśaḥK jopetāste A om. H chinnaśK 'rśaḥ A om. H cābhipravardhate cābhipravardhate K śoṇitasaṃbhavāḥ A om. H
apākaḥ kaṭhinaḥ sthūlogranthivartmānujorūjaḥ |
lagaṇā savyā nilamveta |
[1938 ed. 6.3.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaṭhinaḥA​K kaṭhinaṃ H sthūlogranthivartmānujorūjaḥK sthūlo granthirvartmabhavo 'rujaḥ |
sakaṇḍūḥ picchilaḥ kolapramāṇo
A
sthūlogranthirvvatmānukorūjaḥ H
lagaṇā
lagaṇā
K
lagaṇas A
lagaṇa
H
savyā savyāK tu saḥ A nāma savyā H nilamvetaK om. A​H
gastīropagataṃ yathā |
visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ
[1938 ed. 6.3.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gastīropagataṃgastīropagataṃK śūnaṃ yadvartma bahubhiḥ sūkṣmaiś chidraiḥ samanvitam |
bisamantarjala
A
ya H
yathā yathāK iva A thā H visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ
visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ

visavartmatijātīyāt visapraprakhyodakaśravāṃ
K​H
bisavartmeti tanmatam A
pracālitāni vātena pakṣmāś visaṃ ti hi |
kṣi tti ca |
[1938 ed. 6.3.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pracālitāniK​H om. A vātenaK​H om. A pakṣmāś visaṃ ti hiem. doṣāḥ pakṣmāśayagatāstīkṣṇāgrāṇi kharāṇi ca |
nirvartayanti pakṣmāṇi tairghuṣṭaṃ
A
pakṣmāṇy akṣi viśaṃti hi |
ghṛṣyanty akṣi muhus tāni saṃraṃtañ janayanti ca
K
pakṣmāś
ñnauaṃ ti ca
H
kṣi ttiem. cākṣi A om. K​H caem. dūyate A om. K​H
asite sita mūlakātpataṃ n hy api | |
pakṣmakopaḥ savijñeyāvyādhiḥ paramadāruṇa iti|| ❈ ||
[1938 ed. 6.3.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
asiteH uddhṛtair uddhṛtaiḥ śāntiḥ pakṣmabhiś copa A asita K sita mūlakātpataṃ n hyem. jāyate |
vātātapāna
A
sita? ś ca mūlakoṣāt patanty K sitavindūś ca mūlakāt patanty H
apiK​H om. A pakṣmakopaḥ
pakṣmakopaḥ
K​H
ladveṣī pakṣmakopaḥ A
savijñeyāvyādhiḥK​H sa A paramadāruṇaK​H om. A iti|| ❈K ucyate A iti H
śālākye 3 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre vartmagatarogavijñānīyo nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ A śālākye rogavijñānīyan tṛtīyo 'dhyāya |||| ❈ H

[Adhyāya 4, Śālākyatantra 4]

Draft based on MS K. From here to the end of 6.4 is the text of KL 699, awaiting critical editing
athātaḥ śuklagatarogavijñānīyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.4.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
athātaḥA​K athāto H śuklagatarogavijñānīyamH śuklagatarogavijñānīyam adhyāyaṃ A śuklagatarogavijñānīyaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ K vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. athovāca bhagavān dhanvantariḥ A
prastāriśuklakṣatajādhimāṃsaḥ snāvarmasamñjñāḥ khalu pañcarogāḥ |
syāc chuktikothārjunapiṣṭakākhyaḥ jālaṃ sirāṇāṃ piḍakāñ ca yāḥ syuḥ ||
[1938 ed. 6.4.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prastāriśuklakṣatajādhimāṃsaḥK​H prastāriśuklakṣatajādhimāṃsa A snāvarmasamñjñāḥem. srāyvarmasaṃjñāḥ A snāvārmasañjñāḥ K snāyvarmmasaṃjñāḥ H syāc chuktikothārjunapiṣṭakākhyaḥ
syāc chuktikothārjjunapiṣṭakākhyo
H

syuḥ śuktikā cārjunapiṣṭakau ca
A

syāc chuktikothārjanapiṣṭakākhyaḥ
K
piḍakāñ ca yāḥpiḍakāṃ ca yāḥK​H piḍakāś ca yāḥ A
rogā balāsagrathitena sārdham ekādaśaite khalu śuklabhāge ||
prastāri prathitam athārmaśuklabhāge vistīrṇan tanu rūdhiraprabhaṃ salīlaṃ |
[1938 ed. 6.4.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ekādaśaiteekādaśaiteH ekādaśākṣṇoḥ A ekodaśaite K prastāri
prastāri
A​K

prāstāri
H
athārmaśuklabhāgeathārmmaśuklabhāgeK​H ihārma śuklabhāge A rūdhiraprabhaṃK​H rudhiraprabhaṃ A salīlaṃK​H sanīlam A
śuklākhyaṃ mṛdu kathayanti śuklabhāge sasvetaṃ samam abhivardhate cirāntet ||
yan māṃsaṃ pracayam upaiti śuklabhāge padmābhaṃ tad uśanti lohitārma |
[1938 ed. 6.4.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sasvetaṃK​H saśvetaṃ A abhivardhateabhivardhateK​H iha vardhate A cirāntet || yan māṃsaṃem. cireṇa |
yan māṃsaṃ
A
cirāntet ||
ya māṃsaṃ
K
cirān tate ||
yan mānsamam
H
padmābhaṃA​K pa Hac paddmābhaṃ Hpc tad uśantiK tad upadiśanti A d naṃ mṛdu tad uśanti Hac naṃ mṛdu tad uśanti Hpc
vistīrṇṇaṃ mṛdu vahalaṃ yakṛtprakāśaṃ śyāvam pṛthu ca tathāpi māṃsakārma ||
syā vā mas chiravahamāṃsavartmabhāge prastori prabhavati mārūtād viśuṣkaṃ |
[1938 ed. 6.4.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vahalaṃK​H bahalaṃ A śyāvamK śyā A śyāvā H pṛthu caK vaṃ vā ta A bhaṃ pṛthy ca H tathāpiK​H d adhika A māṃsakārmamāṃsakārmmaK​H māṃsajārma A syā vā masem. vidyāt |
śukle yat piśitam upaiti vṛddhim
A

syā vā
K
om. H
chiravahamāṃsavartmabhāgeem. etat snāyvarme A maschiravahamāṃsavartmabhāge K
snāyvarmmaschiravaddhamāṃsavartmmabhāge
H
prastoriprastoriK​H ty A prabhavatiK​H abhipaṭhi A mārūtād viśuṣkaṃmārūtād viśuṣkaṃK​H taṃ kharaṃ prapāṇḍu A
śyāvāḥ syuḥ piśitanibhāś ca bindavo ye śuklābhāḥ sitaniyatāḥ sa śuklisañjñaḥ ||
eko yaḥ śaśarūdhiropamaś ca binduḥ śuklastho bhavati tam arjanam vadanti |
[1938 ed. 6.4.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śuklābhāḥK​H śuktyābhāḥ A sitaniyatāḥ saK sitanayane sa A sitanimahāḥ sa H śuklisañjñaḥK śuktisaṃjñaḥ A​H śaśarūdhiropamaś caK​H śaśarudhiropamas tu A arjanamarjjunamK arjunaṃarjjunam A​H
utsannaḥ salilanibho tha piṣṭaśuklo bindur yaḥ sa bhavati piṣṭakaḥ suvṛttaḥ ||
jālābhaḥ kaṭhinasiro mahāṃ saraktaḥ santānaḥ smṛta iha jālasaṃjñitas tu |
[1938 ed. 6.4.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bindur yaḥ savindur yaḥ | savindur yaḥ saK​H bindur yo A bhavatiK​H bhavati sa A mahāṃmahāK mahāmahā A​H saraktaḥK n saraktaḥ A​H santānaḥA​K santāna H
śuklasthāḥ sitapiḍākāḥ śirāvṛtāyā yās tāṃ yādasiasamīpajāḥ sirājā ||
kāśābho mṛdur athavāpi vinvakalyau vijñeyo nayanasite valāsakākhya iti ||
[1938 ed. 6.4.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sitapiḍākāḥK sitapiḍakāḥ A​H śirāvṛtāyā yās tāṃK​H sirāvṛtā yās tā vi A yādasiasamīpajāḥyādasiasamīpajāḥyādasiasamīpajāḥK​H dyād asitasamīpajāḥ A sirājāK​H sirājāḥ A kāśābho
kāśābho
K​H

kāṃsyābho
A
mṛdurK​H om. A athavāpiK​H om. A vinvakalyau vinvakalyau K bhavati site 'mbubindutulyaḥ A vindukalpo H vijñeyoK​H sa jñeyo A nayanasitenayanasiteK 'mṛdurarujo A nayansite H valāsakākhyaK balāsakākhyaḥ A valāsaupa H itiK​H om. A
|| sālākya 4 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| sālākyaem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre śuklagatarogavijñānīyo nāma caturtho 'dhyāyaḥ A sālākya thva K śālākyasthāne caturtho'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 5, Śālākyatantra 5]

Draft based on MS K.
athāto kṛṣṇagatarogaviñjānīyam vyākhyāsyāmaḥ
[1938 ed. 6.5.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
athātoK​H athātaḥ A kṛṣṇagatarogaviñjānīyamH kṛṣṇagatarogavijñānīyam adhyāyaṃ A kṛṣṇagatarogaviñjānīyam vyā K vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
yat savraṇaṃ śuklamathāvraṇaṃañ ca pākāyayaś cāpyajā tathaiva |
catvāra ete nayanāmayāsu kṛṣṇapradeśe niyatā bhavanti ||
[1938 ed. 6.5.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śuklamathāvraṇaṃañ caK​H śukla(śukra)mathāvraṇaṃ vā A pākāyayaśK pākātyayaś A pākātyayaṃś H cāpyajāK​H cāpy ajakā A nayanāmayāsuK​H om. A kṛṣṇapradeśeK om. A kṛṣṇapradeśaṃ H niyatāK​H om. A bhavantiK​H 'bhihitā vikārāḥ kṛṣṇāśrayāḥ saṃgrahataḥ purastāt A
nimagnarūpaṃ hi bhavet tu kṛṣṇe sūcyaiva vidhvaś ca vibhāti yadvai |
srāvaṃ sravedūṣṇamatīva yatra tat savraṇaṃ śukram udāharanti ||
[1938 ed. 6.5.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sūcyaivaK​H sūcyeva A vidhvaś caK viddhaṃ pra A vidhve H vibhātiK tibhāti A om. H yadvaiA​K om. H sravedūṣṇamatīvasravedūṣṇamatīvaK​H sraveduṣṇamatīva A yatraK​H ruk ca A śukramK​H śukra A udāharantiK​H (śukla)mudāharanti A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dṛṣṭeḥ samīpe na bhavet tu yac ca na cāvagāḍhaṃ na ca saṃsraveddhi |
avedanāvan na ca yugmaśukraṃ tatsiddhimāpnoti kadācideva
A
vaihāya sātraprabhaprakāśasalya vramāta śaṃśataṃtat
[1938 ed. 6.5.8cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sātraprabhaprakāśasalyasātraprabhaprakāśasalyaK sātrapratimaprakāśa salya H vramātavramātaK vraṇaṃ sādhyata H śaṃśataṃtat śaṃśataṃtat K mam satantat H
vicchinnamadhyaṃm piśitāvṛtam vā calaṃ sirāsūkṣmam adṛṣṭikṛc ca |
dvitvaggataṃ lohitasantataś ca cirotthitaś vāci vivarjanīta |
[1938 ed. 6.5.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sirāsūkṣmamK​H sirāsakta A adṛṣṭikṛc caK​H madṛṣṭikṛc ca A lohitasantataś caK​H lohitamantataś ca A cirotthitaśK cirotthitaṃ A​H vāciK cāpi A vāpi H vivarjanītaK​H vivarjanīyam A
uṣṇāśrupātaḥ piḍakā ca netre yasmin bhaven mudganibhaṃ ś ca śukram |
svetaḥ samākrāmati sarvato hi doṣo hi yasyāsitamaṇḍalan tu |
[1938 ed. 6.5.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
netreK​H kṛṣṇe A yasmin bhaven mudganibhaṃ ś cayasmin bhaven mudganibhaṃ ś caK yasmin bhaven mudganibhaṃ A yasmin bhaven mudganibha H śukramK om. A ñ śukram H svetaḥ
svetaḥ
K​H
om. A
samākrāmatiK​H om. A sarvato hisarvvato hiK​H om. A doṣo hiK​H om. A yasyāsitamaṇḍalan tuK ca śukram |
tad apy asādhyaṃ pravadanti kecidanyac ca yat tittiripakṣatulyam
A
yasyāsitamaśulantu H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sitaṃ yadā bhāty asitapradeśe syandātmakaṃ nātirugaśruyuktam |
vihāyasīvāc chaghanānukāri tad avraṇaṃ sādhyatamaṃ vadanti
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gambhīrajātaṃ bahalaṃ ca śukraṃ cirotthitaṃ cāpi vadanti kṛcchram |
saṃcchādyate śvetanibhena sarvaṃ doṣeṇa yasyāsitamaṇḍalaṃ tu
A
tam akṣipākāt ayam akṣipākaṃ sarvātmakaṃ varjayitavyam āhuḥ |
ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ salohito lohitapicchilāsraḥ | vigṛhyaruṣṭaṃ pracayobhyupaiti tañ cājakājātam iti vyavasyet | 0 ||
[1938 ed. 6.5.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tam akṣipākāt ayamK​H tamakṣipākātyaya A akṣipākaṃK​H makṣikopa A sarvātmakaṃsarvvātmakaṃK​H samutthitaṃ tīvrarujaṃ A varjayitavyamvarjayitavyamK​H vadanti A āhuḥK​H om. A ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ
ajāpūrīṣapratisorūjāvāṃ
K

ajāpurīṣapratimo rujāvā
A

ajāpūrīṣapratisorūjāvā
H
salohitoK n salohito A​H lohitapicchilāsraḥlohitapicchilāsraḥK​H lohitapicchilāśruḥ A vigṛhyaruṣṭaṃK​H
vidārya kṛṣṇaṃ
A
pracayobhyupaiti tañpracayo 'bhyupaiti taṃK pracayo 'bhyupaiti taṃpracayo 'bhyupaiti taṃ A​H vyavasyetA​K vyavasyet iti || ❈ H
śālākye 5
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre kṛṣṇagatarogavijñānīyo nāma pañcamo 'dhyāyaḥ A śālākyasthāne pañcamo 'dhyāyaḥ || ❈ H

[Adhyāya 6, Śālākyatantra 6]

Draft based on MS K.
athātaḥ sarvvagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.6.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarvvagatarogavijñānīyaṃH sarvagatarogavijñānīyam adhyāyaṃ A sarvvagatarogavijñānīyaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ K vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
syandās tu catvāra ihopadiṣṭā stāvanta eva prathitādhimanthāḥ |
śophāmvitośophayutai ca pākāv ity evam etedaśa sampraṃdiṣṭāḥ |
[1938 ed. 6.6.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
evaK​H eve A prathitādhimanthāḥK​H ha tathādhimanthāḥ A śophāmvitośophayutai ca
śophāmvitośophayutai ca

śophānvitośophayutai ca
K​H

śophānvito 'śophayutaś ca
A
pākāvA​K pākā H sampraṃdiṣṭāḥK​H saṃpradiṣṭāḥ A
hatādhimanthonilaparyayaś ca śuṣkākṣipākonyata eva vātaḥ |
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā sirāṇāṃ utpātaharṣāvapi sarvvabhāgau |
[1938 ed. 6.6.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hatādhimanthonilaparyayaś cahatādhimanthonilaparyayaś caK​H hatādhimantho 'nilaparyayaś ca A śuṣkākṣipākonyataK​H śuṣkākṣipāko 'nyata A dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā
dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā

dṛṣṭistathāmlādhyuṣitā
K​H

dṛṣṭistatathāmlādhyuṣitā
A
sirāṇāṃK​H sirāṇā A utpātaharṣāvapiK​H mutpātaharṣāvapi A sarvvabhāgauK​H sarvabhāgāḥ A
prāyena sarva nayanāmayās tu bhavanty abhiṣyandanimittamūlāḥ |
tasmād abhiṣyandamayomānam upakuryadām etāśu hitāya dhīmān ||
[1938 ed. 6.6.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prāyenaK prāyeṇa A​H sarvasarvvaK​H sarve A nayanāmayās tunayanāmayās tuK​H nayanāmayāstu A bhavantyK bhavan A​H abhiṣyandanimittamūlāḥK tyabhiṣyandanimittamūlāḥ A​H tasmād abhiṣyandamayomānam
tasmād abhiṣyandamayomānam
K

tasmād abhiṣyandamudīryamā
A

tasmād abhiṣyandamūyomāna m
H
upakuryadāmK ṇamupāca A upa H etāśuK redāśu A metāśu H
nistodanastambhanaromaharṣa saṃharṣapārūṣyaśirobhighātāḥ |
viśuṣkabhāvā śiśirāśrutā ca vātābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nistodanastambhanaromaharṣanistodanastambhanaromaharṣanistodanastambhanaromaharṣaK​H nistodanaṃ stambhanaromaharṣa A saṃharṣapārūṣyaśirobhighātāḥK​H saṅgharṣapāruṣyaśirobhitāpāḥ A viśuṣkabhāvā
viśuṣkabhāvā
K​H

viśuṣkabhāvaḥ
A
dāhaprapākau śiśirābhinandau dhūmāyanam vāpyasamuchrayaś ca |
uṣṇāśrutāpītakanetratā ca pittābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śiśirābhinandauK​H śiśirābhinandā A vāpyasamuchrayaś cavāpyasamuchrayaś caK bāṣpasamucchrayaś ca A vāpasamuchrayaś ca H uṣṇāśrutāpītakanetratā ca
uṣṇāśrutā pītakanetratā ca

uṣṇāśrutāpītakanetratā ca
A​K

uṣṇāśrutā ṣītakanetratā ca
H
tāmrāśrutā lohitanetratā ca rājyaḥ samantād api lohitāś ca |
pittasya liṅgāni ca kīrtitāni raktābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samantād apisamantād apiK​H samantādati A kīrtitāniK​H yāni tāni A
uṣṇābhinandā gurūtākṣiśophāḥ | kaṇḍupadehāvati śītatā ca |
śrāvāvaḥ piccila eva cāpi kaphābhipanne nayane bhavanti ||
[1938 ed. 6.6.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gurūtākṣiśophāḥK gurutākṣiśophaḥ A gurūtākṣiśophaḥ H kaṇḍupadehāvatiK kaṇḍūpadehau sita A kaṇḍupadehyavati H śītatā caK tātiśaityam A śītaa ca H śrāvāvaḥ
śrāvāvaḥ
K

srāvo muhuḥ
A

śrāvaḥ muhuḥ
H
piccilaK​H picchila A kaphābhipanneA​K kaphābhpanne H
vṛddhair etairabhiṣyandair narāṇāmakriyavatāṃ |
tāvantyastvadhirogāḥ syūrnayane tīvravedanāḥ ||
[1938 ed. 6.6.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vṛddhairK vṛddhai A​H etairabhiṣyandairK retairabhiṣyandai A retairabhiṣyandair H narāṇāmakriyavatāṃK rnarāṇāmakriyāvatām A narāṇāmakriyāvatāṃ H tāvantyastvadhirogāḥ
tāvantyastvadhirogāḥ
K​H

tāvantastvadhimanthāḥ
A
syūrnayanesyūrnayaneK​H syurnayane A tīvravedanāḥtīvravedanāḥA​K tīvravedanā H
utpāṭyate bhṛśaṃ ca kuryasya nirmarthyate tathā |
śirasordhañ ca tam vidyādadhimanthaḥ svalakṣaṇaiḥ ||
[1938 ed. 6.6.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
utpāṭyateK​H utpāṭyata A bhṛśaṃ cabhṛśaṃ caK ivātya A phalañ ca H kuryasyakuryasyaK rthaṃ netraṃ A ryasya H nirmarthyatenirmmarthyateK​H nirmathyate A śirasordhañ ca tam
śirasordhañ ca tam
K​H

śiraso 'rdhaṃ ca taṃ
A
vidyādadhimanthaḥvidyādadhimanthaḥK vidyādadhimanthaṃ A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. netramutpāṭyata iva mathyate 'raṇivac ca yat |
saṅgharṣatodanirbhedamāṃsasaṃrabdhamāvilam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kuñcanāsphoṭanādhmānavepathuvyathanairyutam |
śiraso 'rdhaṃ ca yena syādadhimanthaḥ sa mārutāt
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. raktarājicitaṃ srāvi vahninevāvadahyate |
yakṛtpiṇḍopamaṃ dāhi kṣāreṇāktamiva kṣatam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prapakvocchūnavartmāntaṃ sasvedaṃ pītadarśanam |
mūrcchāśirodāhayutaṃ pittenākṣyadhimanthitam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śophavannātisaṃrabdhaṃ srāvakaṇḍūsamanvitam |
śaityagauravapaicchilyadūṣikāharṣaṇānvitam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rūpaṃ paśyati duḥkhena pāṃśupūrṇamivāvilam |
nāsādhmānaśiroduḥkhayutaṃ śleṣmādhimanthitam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bandhujīvapratīkāśaṃ tāmyati sparśanākṣamam |
raktāsrāvaṃ sanistodaṃ paśyaty agninibhā diśaḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. raktāmagnāriṣṭavac ca kṛṣṇabhāgaś ca lakṣyate |
yad dīptaṃ raktaparyantaṃ tad raktenādhimanthitam
A
hanyādṛṣṭiśślaiṣmikaḥ saptarātrāt | tathraktajāḥ pañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvaāvātikā vai nihanyātmithyācārātpaittikaḥ sadya eva ||
[1938 ed. 6.6.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hanyādṛṣṭiśślaiṣmikaḥK​H hanyādṛṣṭiṃ A saptarātrāt | tathraktajāḥsaptarātrāt | tathraktajāḥK saptarātrāt kaphottho 'dhīmantho 'sṛksaṃbhavaḥ A saptarātrāt tathā raktajā H pañcarātrāt | ṣaḍrātrādvaāvātikā vaipañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvaāvātikā vai
pañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvaāvātikā vai
K​H
pañcarātrāt |
ṣaḍrātrādvau mārutottho
A
nihanyātmithyācārātpaittikaḥK​H nihanyān mithyācārāt paittikaḥ A
kaṇḍūpadehāśruyutaḥ pakvodumvarasannibhaḥ |
[1938 ed. 6.6.21ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pakvodumvarasannibhaḥpakvodumvarasannibhaḥK​H pakvodumbarasannibhaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. dāhasaṃharṣatāmratvaśophanistodagauravaiḥ A
saṃrambhī dadyate yas tu sokṣi pākaḥ saśophajaḥ ||
[1938 ed. 6.6.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saṃrambhīK​H juṣṭo muhuḥ sravec cāsram uṣṇaśītāmbu picchilam |
saṃrambhī
A
dadyate yas tuK​H pacyate yaś ca A sokṣiK netra A so 'kṣikṣi H
śophahīnāni liṅgāni netrapāke tvaśophaje |
upekṣaṇadakṣi yadābhimantho vātātmakaḥ syandayati prasahyaḥ | rūjābhir ūgrābhir asādhya eṣa hatābhimanthaḥ kila nāma rogaḥ ||
[1938 ed. 6.6.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
upekṣaṇadakṣi
upekṣaṇadakṣi
K

upekṣaṇādakṣi
A​H
yadābhimanthoK​H yadādhimantho A syandayatiK​H sādayati A prasahyaḥprasahyaḥK prasahya A​H rūjābhirK​H
rujābhir
A
ūgrābhirK​H ugrābhir A hatābhimanthaḥK​H hatādhimanthaḥ A kilaK​H khalu A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. antaḥsirāṇāṃ śvasanaḥ sthito dṛṣṭiṃ pratikṣipan |
hatādhimanthaṃ janayet tam asādhyaṃ vidur budhāḥ
A
pakṣmadvayekṣibhruvamāśritas tu yadānilaḥ sañcarati praduṣṭaḥ
paryāyateś cāpi rūjākaroti | taṃ paryayaṃ vātakṛtamvadanti ||
[1938 ed. 6.6.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pakṣmadvayekṣibhruvamāśritas tuK pakṣmadvayākṣibhruvamāśritastu A pakṣmadvayekṣibruvamāśritas tu H yadānilaḥK​H yannānilaḥ A paryāyateś
paryāyateś
K​H

paryāyaśaś
A
rūjākaroti | taṃK rujaḥ karoti taṃ A rūjāḥ karoti taṃ H paryayaṃparyayamK​H vātapa A vātakṛtamvadantiK​H ryāyamudāharanti A
kūnitaṃ dārūṇarukṣmavartma sandidyate cāviladarśanaṃ yat |
sudārūṇaṃ yat pratibodhane ca śuṣkākṣipākopahaṃ tadakṣi ||
[1938 ed. 6.6.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kūnitaṃkūnitaṃK yat kūṇitaṃ A kukūṇitaṃ H dārūṇarukṣmavartmaK dāruṇarūkṣavartma A dārūṇapakṣmavartma H sandidyateK​H vilokane A yat | sudārūṇaṃyat |
sudārūṇaṃ
K
yat |
sudāruṇaṃ
A
tata |
sudārūṇaṃ
H
śuṣkākṣipākopahaṃśuṣkākṣipākopahanK​H śuṣkākṣipākopahataṃ A
yasyāvaṭūkarṇṇaśirohanūṣu manyāgato vāpy anilo 'nyatho vā |
kuryād rujāṃ vai bhruvi locane vātamanyato tamudāharanti ||
[1938 ed. 6.6.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yasyāvaṭūkarṇṇaśirohanūṣuK​H yasyāvaṭūkarṇaśirohanustho A vāpy aniloem. vāpyanilo A vāpyanilo K​H 'nyatho vāem. 'nyato vā A nyatho vā K nyato vā H kuryād rujāṃ
kuryād rujāṃ

kuryād rujāṃ
K​H

kuryād rujo
A
vaiK​H 'ti A tamudāharantitamudāharantiK​H vātamudāharanti A
amlena bhuktena vidāvā pakvāyate sarvata eva netraṃ |
śophānvitaṃ lohitakaṃ sadāhasentadamlādhyuṣitam vadanti ||
[1938 ed. 6.6.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidāvāvidā…vāK vidāhinā ca A vidāhinā cā H pakvāyateK​H saṃchādyate A lohitakaṃK​H lohitakaiḥ A sadāhasentadamlādhyuṣitamsadāhasentadamlādhyuṣitamsadāhasentadamlādhyuṣitamK​H sanīlairetādṛgamlādhyuṣitaṃ A
avedanā vāpi savedanā vā yasyākṣirājyobhibhavanti tāmrāḥ |
muhurvirajyanti ca tāḥ satādṛgvyādhiḥ śirotpāta iti pradiṣṭaḥ ||
[1938 ed. 6.6.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yasyākṣirājyobhibhavantiK yasyākṣirājyo hi bhavanti A yasyākṣirājyo 'bhibhavanti H satādṛgvyādhiḥK samantād vyādhiḥ A satā ś vyādhiḥ H śirotpātaK​H sirotpāta A
mohāt sirotpāta upekṣitas tu jāyeta rogas tu sirāpraharṣaḥ |
tatrāśramacchaṃ sravati pragāḍhaṃ tathā na śakrotyabhivīkṣituṃ ceti || ||
[1938 ed. 6.6.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sirāpraharṣaḥA​H sirāpra… K tatrāśramacchaṃ
tatrāśramacchaṃ

tatrāśramacchaṃ
K​H

tāmrācchamasraṃ
A
pragāḍhaṃA​K pragāḍhaṃn H śakrotyabhivīkṣituṃK​H śaknotyabhivīkṣituṃ A cetiK​H ca A
śālākye 6
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre sarvagatarogavijñānīyo nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ A śālākyasthāne ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 7, Śālākyatantra 7]

Draft based on MS K.
athāto dṛṣṭigatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.7.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ A vyāvyāvyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
masūradalamātran tu pañcabhūtaprasādajāṃ| |
khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ tejobhir avyayaiḥ ||
[1938 ed. 6.7.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
masūradalamātran tumasūradalamātraṃ tuK​H marūradalamātrāṃ tu A pañcabhūtaprasādajāṃpañcabhūtaprasādajāmA​K pañcabhūtaorasājaṃ H khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ
khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ

khadyotavisphuliṅgābhāsiddhāṃ
K​H

khadyotavisphuliṅgābhāmiddhāṃ
A
āvṛtāmpaṭalenokṣṇorvāhyena vivarākṛtiṃ | |
śītasātmyāṃ nṛṇāṃ hanti māhurnayanacintakāḥ |
[1938 ed. 6.7.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āvṛtāmpaṭalenokṣṇorvāhyenaK​H āvṛtāṃ paṭalenākṣṇorbāhyena A hantihantiK​H dṛṣṭi A
rogāṃstadāśrayāṃ ghorāṃ ṣaṭ vā pracakṣate |
paṭalānupraviṣṭasya timirasya ca lakṣaṇaṃ |
[1938 ed. 6.7.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rogāṃstadāśrayāṃK​H rogāṃstadāśrayā A ghorāṃK​H n ghorā A ṣaṭ vāK​H n ṣaṭ ca ṣaṭ ca A pracakṣateK pracakṣmahe A prajāyate H
sirābhir abhisamprāpya vigulaibhyantare bhṛśaṃ |
prathame paṭale yasya rogādṛṣṭaṃ vyavasthitāḥ ||
[1938 ed. 6.7.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vigulaibhyantarevigulaibhyantareK viguṇo 'bhyantare A vibhulabhyantare H yasyaK​H doṣo yasya A rogādṛṣṭaṃrogādṛṣṭaṃrogādṛṣṭaṃK​H dṛṣṭau A vyavasthitāḥK vyavathitaḥ A vyavasthitaḥ H
avyaktāni sa rūpāṇi kadācidatha paśyati ||
dṛṣṭir bhṛśamvihvalati dvitīyaṃ paṭalaṃ gate ||
[1938 ed. 6.7.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kadācidathaK​H sarvāṇyeva pra A dṛṣṭir
dṛṣṭir
K​H

dṛṣṭi
A
bhṛśamvihvalatiK​H rbhṛśaṃ vihvalati A dvitīyaṃdvitīyaṃA​K dvitīya H
makṣikāṃ maśakāṃś cāpi jālakāni ca paśyati |
maśulāni patākāṃś ca marīcyaḥ kuṇḍalāni ca |
[1938 ed. 6.7.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
makṣikāṃmakṣikāmK​H makṣikā A maśakāṃśK maśakā A maśakāṃ H cāpiK​H n keśāñ A maśulāni
maśulāni

maśulā ni
K​H

maṇḍalāni
A
patākāṃś capatākāṃś caA​K patākāni H marīcyaḥK​H marīcīḥ A
paripākāṃś ca vividhāṃ varṣamabhrāstamānsi ca |
dūrasthānyapi rūpāṇi manyate ca samīpataḥ |
[1938 ed. 6.7.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
paripākāṃś caK pariplavāṃś ca A paripākāś ca H vividhāṃK vividhā A​H varṣamabhrāstamānsi caK​H n varṣamabhraṃ tamāṃsi ca A dūrasthānyapi
dūrasthānyapi
K​H

dūrasthāny api
A
samīpasthāni dūre ca dṛṣṭerdarśanavibhramāt |
yatnavānapi cātyarthaṃ sūcīpāśaṃ na paśyati |
[1938 ed. 6.7.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samīpasthāniA​K samīpasthāni ca H dṛṣṭerdarśanavibhramāt | yatnavānapidṛṣṭerdarśanavibhramāt |
yatnavānapi
dṛṣṭerddarśanavibhramāt |
yatnavānapi
K​H
dṛṣṭergocaravibhramāt |
yatnavānapi
A
ūrdhvam paśyati nādhastāṃ tṛtīyam patalaṃ gate ||
mahānapi ca rūpāṇi cchāditānīvacāmvaraiḥ |
[1938 ed. 6.7.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nādhastāṃK​H gādhastā A tṛtīyamK​H ttṛtīyaṃ A patalaṃK​H paṭalaṃ A mahānapi ca
mahānapi ca
K​H

mahānty api ca
A
cchāditānīvacāmvaraiḥcchāditānīvacāmvaraiḥK​H cchāditānīva vāsasā A
karṇanāsākṣi hīnāni vikṛtānīvapaśyati |
yathādoṣañ ca rajyetardṛṣṭirdoṣe valīyasi |
[1938 ed. 6.7.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hīnāniK yuktāni A karṇṇāni H vikṛtānīvapaśyatiK​H viparītāni vīkṣate A rajyetardṛṣṭirdoṣeK rajyeta dṛṣṭirdoṣe A​H valīyasiK​H balīyasi A
adhasthe ca samīpasthaṃ dūrasthañ coparisthitaḥ |
pārśvasthe ca tathā doṣe pārśvasthāni ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
adhasthe caadhasthe caK adhaḥsthite A adhaḥ sthe ca H samīpasthaṃA​K samīpasthe H coparisthitaḥK​H coparisthite A pārśvasthe ca
pārśvasthe ca
K​H

pārśvasthite
A
pārśvasthāni caK pārśvasthāni na A​H
samantāt tu sthite doṣe saṃkulāni prapaśyati |
dṛṣṭimadhyesthi te doṣe saha ñ ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samantāt tuK​H samantataḥ A saṃkulānisaṅkulāniK​H saṅkulānī A prapaśyatiK va paśyati A na paśyati H dṛṣṭimadhyesthi te
dṛṣṭimadhyesthi te

dṛṣṭimadhyesthite
K​H

dṛṣṭimadhyagate
A
saha ñ casaha ñ caK​H sa ekaṃ A paśyatipaśyatiK​H manyate dvidhā A
dvidhāśrite dvidhā paśyed vahudhā cānavasthite |
doṣe dṛṣṭāśrite tiyagekaṃ vai samyate dvidhā |
timirākhya sa vai doṣaś ca caturtha paṭalṃ gataṃḥ |
[1938 ed. 6.7.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dvidhāśriteK​H dvidhāsthite A dvidhāK​H tridhā A paśyed vahudhāK paśyed bahudhā A paśyae vahudhā H doṣe
doṣe
K​H
om. A
dṛṣṭāśriteK​H om. A tiyagekaṃ vaitiyagekaṃ vaiK om. A tirya śakaṃ vai H samyateK​H om. A dvidhāK​H om. A timirākhya sa vai
timirākhya sa vai

timirākhya sa vai
K​H

timirākhyaḥ sa vai
A
caturthaK turthaṃ A turtha H paṭalṃK paṭalaṃ A patalaṃ H gataṃḥK gataḥ A​H
ruṇaddhi sarvato dṛṣṭiliṅganāśamataḥ paraṃ |
asminnapi na te na mobhūte nātirūḍhe mahāgada |
[1938 ed. 6.7.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dṛṣṭiliṅganāśamataḥdṛṣṭiliṅganāśamataḥK​H dṛṣṭiṃ liṅganāśaḥ sa u A paraṃK​H cyate A asminnapi na te na
asminnapi na te na
K

tasminnapi ta
A

asminnapi ta
H
mahāgadaK mahāgade A mahāgava H
candrādityau sanakṣatrāvantarikṣe ca vidyutaḥ |
nirmalāni ca tejāṃsi bhrājiṣṇūni ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sanakṣatrāvantarikṣe casanakṣatrāvantarikṣe caK​H sanakṣatrāvantarīkṣe ca A
sa eva liṃganāśas tu nīlikākācasaṃjñitaḥ |
vātena cāpi rūpāṇi bhramantīvahi paśyati |
[1938 ed. 6.7.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
liṃganāśas tuliṅganāśas tuK​H liṅganāśastu A nīlikākācasaṃjñitaḥA​K nīlakākācasaṃjñitaḥ H vātena
vātena
K​H

tatra vātena
A
cāpiK​H om. A bhramantīvahibhramantīvahibhramantīvahiK​H bhramantīva sa A
āvilānyarūṇābhāni vyāviddhānīva pārśvataḥ ||
pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra cāpataḍiḍguṇāṃ |
[1938 ed. 6.7.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āvilānyarūṇābhāniāvilānyarūṇābhāniK āvilānyaruṇābhāni A āvilāny arūṇābhāni H vyāviddhānīvaK​H vyāviddhāni ca A pārśvataḥK​H mānavaḥ A pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra
pittenādityakhadyotaśakracāpatāśakra
K​H

pittenādityakhadyotaśakra
A
cāpataḍiḍguṇāṃK cāpataḍidguṇān A cāpataḍiḍguṇān H
nṛtyantaś caiva śikhinaḥ sarvaṃ kṛṣtaś ca paśyati |
kaphenāñ bhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāḥ |
[1938 ed. 6.7.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nṛtyantaśK​H om. A caivaK​H om. A śikhinaḥK​H śikhiba A sarvaṃK rhavicitrāṇi A sa H kṛṣtaś caK nīlakṛṣṇāni A rvvaś ca H kaphenāñ bhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāḥ
kaphenāñ bhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāḥ
K

kaphena paśyed rūpāṇi snigdhāni ca sitāni ca
A

kaphenatambhojahārendraśaṃkhāmvumivatārakāṃ
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. gauracāmaragaurāṇi śvetābhrapratimāni ca A
paśyanta iva rūpāṇi sigdhāni ca himāni ca |
[1938 ed. 6.7.21cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
paśyantaK​H paśyed a A ivaK​H om. A rūpāṇiK​H om. A sigdhāni caK​H om. A himāni caK​H sūkṣmāṇy atyarthaṃ vyabhre caivābhrasaṃplavam A
paśyed raktāni raktena tamāṃsi vividhāni ca ||
[1938 ed. 6.7.22cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
paśyed raktāniK​H tathā raktena A raktenaK​H raktāni A
sasitāny a…kṛṣṭāni pītāny api ca mānavaḥ |
[1938 ed. 6.7.22ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sasitānyK salilaplāvitānī A sasitānya H akṛṣṭānia…kṛṣṭāniK va A thakṛṣṭāni H pītānyK parijā A pītā H api caK ḍyāni A nyapi ca H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. haritaśyāvakṛṣṇāni dhūmadhūmrāṇi cekṣate A
sannipātena citrāṇi viplatānīva paśyati ||
[1938 ed. 6.7.23cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viplatānīvaK viplutāni ca A viplutānīva H
vahudhā vā dvidhā vāpi sarvāṇyeva samantataḥ |
hīnādhikāṅgānyathavā jyotīṃṣyapi ca bhūyaśaḥ |
[1938 ed. 6.7.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vahudhā vāK​H bahudhā vā A jyotīṃṣyapi caK jyotīṃṣy api ca A jyotīṣyapi ca H bhūyaśaḥK​H paśyati A
pittaṃ kuryāt parimlāyi mūrcchitaṃ sūryatejasā |
pitā diśastathānyo vā ravīniva ca paśyati |
[1938 ed. 6.7.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mūrcchitaṃA​K mūrcchitataṃ H sūryatejasāK​H raktatejasā A pitā
pitā
K​H

pītā
A
diśastathānyo vāK​H diśastathodyanta A ravīniva caK​H mādityamiva A
vikīryamāṇaṃ khadyotāṃ kṣāṃ teḥjāṃsi cottaraṃ |
vakṣāmi ṣaḍvidhaṃ rāgairliṅganāśamataḥ paraṃ ||
[1938 ed. 6.7.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vikīryamāṇaṃK vikīryamāṇā A​H khadyotāṃkhadyotāṃK​H n khadyotair A kṣāṃkṣāṃK vṛkṣāṃs A dakṣān H teḥjāṃsiK tejobhir A tejāṃsi H cottaraṃK​H eva ca A vakṣāmi
vakṣāmi
K

vakṣyāmi
A

vakṣmi
H
rāgairliṅganāśamataḥrāgairlliṅganāśamataḥK​H rāgair liṅganāśam ataḥ A
rāgorūṇe mārutajaḥ pradiṣṭāmlī ca nīlaś ca tathaiva pittāt |
kaphāt sitaḥ śoṇitajaḥ saraktaḥ samasta doṣaprabhavas tu citraḥ |
[1938 ed. 6.7.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rāgorūṇerāgorūṇeK rāgo 'ruṇo A rogārūṇo H pradiṣṭāmlī caK​H pradi A nīlaś caK​H ṣṭaḥ A tathaivaK​H om. A pittāt | kaphāt sitaḥpittāt |
kaphāt sitaḥ
K​H
pittāt parimlāyyathavāpi nīlaḥ |
kaphāt sitaḥ
A
saraktaḥK​H tu raktaḥ A doṣaprabhavas tudoṣaprabhavas tuK​H doṣo 'tha vi A citraḥcitraḥK​H citrarūpaḥ A
arūṇammaṇdalaṃ dṛṣṭāsthūlakācorūṇas tu saḥ |
parimlāyini roge syāmlāyīpañcamaṇḍalaṃ |
[1938 ed. 6.7.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
arūṇammaṇdalaṃarūṇammaṇdalanK​H raktajaṃ maṇḍalaṃ A dṛṣṭāsthūlakācorūṇas tu saḥK dṛṣṭau sthūlakācānalaprabham A dṛṣṭāsthūlakācorūṇas saḥ H syāmlāyīpañcamaṇḍalaṃK syān mlāyyānīlaṃ ca maṇḍalam A syānmlāyīpañcamaṇḍalaṃ H
doṣakṣayāt svayaṃ tatra kadācin syāt tu darśanaṃ |
arūṇaṃ maṇḍalaṃ vātāt cañcalam parūṣan tathā ||
[1938 ed. 6.7.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣakṣayāt svayaṃdoṣakṣayāt svayanK​H doṣakṣayāt kadācit syāt svayaṃ A kadācin syāt tuK​H ca A arūṇaṃ
arūṇaṃ

arūṇam
K​H

aruṇaṃ
A
parūṣanK​H paruṣaṃ A
pittato maṇḍalaṃ nīlaṃ kāṃsyābhañ vā sapītakaṃ |
śleṣmaṇā vahulaṃ snigdhāṃ śaṃkha kṣīrendupāṇḍuraṃ |
[1938 ed. 6.7.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pittatoK​H pittā A maṇḍalaṃmaṇḍalanK​H n maṇḍalam A nīlaṃK​H ānīlaṃ A kāṃsyābhañ vāK kāṃsyābhaṃ pī A kāṃsyābham vā H sapītakaṃK​H tam eva vā A vahulaṃK bahalaṃ A vahaṃ H snigdhāṃK snigdhaṃ A​H śaṃkhaśaṅkhaśaṃkhaA​K śaṃkhaṃ H kṣīrendupāṇḍuraṃK​H kundendupāṇḍuram A
calaḥ padmapalāśasthaḥ śuklo vindur ivāmbhasaḥ |
[1938 ed. 6.7.31ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
calaḥK​H cala A padmapalāśasthaḥK​H tpadmapalāśasthaḥ A vindurK​H bindur A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. (saṃkucaty ātape 'ty arthaṃ chāyāyāṃ vistṛto bhavet ||) A
mṛdyamāne ca nayane ca nayane maṇḍalaṃ tadvisarpati |
pravālapadmapatrābhaṃ maṇḍalaṃ śoṇitātmakaṃ |
[1938 ed. 6.7.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mṛdyamāne caK mṛdyamā A​H nayane canayane ca K ne ca A​H tadvisarpatiK​H tad visarpati A
dṛṣṭirāgo bhavec citro liṃganāśe tridoṣaje |
yathāsvaṃ doṣaliṃgāni sarveṣveva bhavanti hi ||
[1938 ed. 6.7.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarveṣvevasarvveṣvevaK​H sarveṣv eva A
tathā naraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ kaphena cānyastvatha dhūmadarśī |
[1938 ed. 6.7.34cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cānyastvathaK​H cānyas tv atha A dhūmadarśīA​K dhūmadarśā H
yo hrasvajātyo nakulāndhatā ca gambhīrasaṃjñā ca tathaiva dṛṣṭiḥ |
[1938 ed. 6.7.35ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yoK​H yo hrasvajāḍyo A
ṣaḍliṅganāśo viṣame ca rogā dṛṣṭyāśrayāḥ ṣaḍeva caiva ||
[1938 ed. 6.7.34ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ṣaḍliṅganāśoK​H ṣaḍ liṅganāśāḥ A viṣame caK​Hpc ṣaḍime ca A viṣame Hac ṣaḍeva ṣaḍevaK ṣaṭ ca ṣaḍ eva A ṣaḍ ca ṣaḍeva H caivaK ca syuḥ A yau yi H
pittena duṣṭena yutā tu dṛṣṭiḥ pītā bhavedyasya narasya kiñcit |
[1938 ed. 6.7.35cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yutā tuK​H gatena A dṛṣṭiḥK​H dṛṣṭiṃ A bhavedyasyabhavedyasyaK​H bhaved yasya A kiñcitK​H dṛṣṭiḥ A
pītāni rūpāṇi ca manyate yaḥ savai raraḥ pittavidagdhadṛṣṭiḥ ||
prāpte tṛtīyaṃ paṭalan tu doṣe divā na paśyen niśi vekṣate saḥ ||
[1938 ed. 6.7.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
manyate yaḥA​K manyate tu H savaisa vaiK​H sa mā A raraḥK​H navaḥ A tṛtīyaṃA​K tṛtīye H vekṣateK​H vīkṣate A saḥK​H ca A
tathā naraḥ śleṣmavidagdhadṛṣṭis tāny eva śuklāni hamanyate tu |
[1938 ed. 6.7.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathāK​H (rātrau sa śītānugṛhītadṛṣṭiḥ pittālpabhāvādapi tāni paśyet) |
tathā
A
śleṣmavidagdhadṛṣṭisśleṣmavidagdhadṛṣṭisK​H śleṣmavidagdhadṛṣṭi A tānyK stā A tā H evaK nyeva A​H hamanyateha manyateK​H hi manyate A
triṣu sthito yaḥ paṭaleṣu doṣo naktāndhyam āpādayati prasahyaṃ |
divā sa sūryānugṛhītadṛṣṭiḥ paśyet tu rūpāṇi kaphālpabhāvāt ||
[1938 ed. 6.7.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sthito yaḥK​H sthitolpaḥ A naktāndhyamnaktāndhyamK​H naktāndhya A āpādayatiK​H māpādayati A prasahyaṃK​H prasahya A sūryānugṛhītadṛṣṭiḥK​H sūryānugṛhītacakṣu A paśyet tupaśyet tuK​H rīkṣeta A
śokajvarāyāsaśirobhitāpairabhyāhatā yasya narasya dṛṣṭiḥ ||
dhūmārn sa vaipaśyati sarvvabhāvāṃstan dhūmadarśīti vadanti rogaṃ ||
[1938 ed. 6.7.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śokajvarāyāsaśirobhitāpairabhyāhatāśokajvarāyāsaśirobhitāpairabhyāhatāA​K śokajvarāyāsaśiro 'bhitāpairabhyāhatā H dhūmārn sa
dhūmārn sa
K​H

sadhūma
A
vaipaśyatiK​H kān paśyati A
yo hrasvajātyo divaseṣu kṛcchrādhhrasvāṇi rūpāṇi ca tena paśyet |
vidyotate yasya narasya dṛṣṭirdoṣābhipannā nakulasya yadvat |
[1938 ed. 6.7.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yo hrasvajātyoyo hrasvajātyoK​H sa hrasvajāḍyo A kṛcchrādhhrasvāṇiK kṛcchrāddhrasvāni A kṛcchrādhhrasvāni H tenaK​H yena A yasyaK​H yena A
citrāṇi rūpāṇi divāsu paśyet sa vai vikāro nakulāndhyasaṃjñaḥ ||
dṛṣṭirvirūpā śvasanopasṛṣṭā saṃkucyatebhyantarataś ca yāni |
[1938 ed. 6.7.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
divāsuK divā sa A​H dṛṣṭirvirūpā
dṛṣṭirvirūpā

dṛṣṭirvirūpā
A​K

dṛṣṭirvvirūpāś
H
śvasanopasṛṣṭāA​K ca samāpasṛṣṭā H saṃkucyatebhyantarataś casaṃkucyate 'bhyantarataś caK saṅkucyate 'bhyantarataś casaṃkucyate 'bhyantarataś ca A​H yāniK​H yāti A
rujavagāḍhañ ca tam akṣirogaṃ gambhīriketi pravadanti tajjñāḥ ||
vāhau punar vā vihayau pradiṣṭau nimittataś cāpy animittataś ca |
[1938 ed. 6.7.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rujavagāḍhañ ca tamK rujāvagāḍhā ca ta A ruavagāḍhañ ca ta H akṣirogaṃK makṣirogaṃ A​H vāhau
vāhau
K​H

bāhyau
A
punar vāK punardvā A punarvā H vihayauviha yauK​H viha saṃ A
nimittajās tatra manobhitāj jñeyas tv abhiṣyantanidarśanam saḥ || surarṣigandharvamahoragāṇāṃ sandarśanenāpi ca bhāskarasya ||
[1938 ed. 6.7.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nimittajāsK nimittatas A nimittajā H tatraA​K statra H manobhitāj jñeyasK śirobhitāpājjñeya A manobhitājjñeyas H tv abhiṣyantanidarśanam saḥK stvabhiṣyandanidarśanaiś ca A tvabhiṣyantanidarśanaḥ saḥ H bhāskarasyabhāskarasyaK​H bhāsvarāṇām A
hanyeta dṛṣṭirmanujasya yasya saliṅganāśastvanimittasaṃjñaḥ |
tatrākṣi vispaṣṭaṃ mivābhi bhāti vaidūryavarṇā vimalā ca dṛṣṭiḥ ||
[1938 ed. 6.7.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hanyetaA​K hanyena H vispaṣṭaṃK vispaṣṭa A viṣṭasya H mivābhiK mivāva A tsibhi H dṛṣṭiḥA​K dṛṣṭi H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vidīryate sīdati hīyate vā nṛṇāmabhīghātahatā tu dṛṣṭiḥ A
ityete nayanagatā maye harogānirdiṣṭāḥ pṛthagiha ṣaṭ vā saptatiś ca |
teṣāṃ ye pṛthagapṛthak va spaṣṭārthaśṛṇuta cikitsitaṃ yathāvad iti || ❈ ||
[1938 ed. 6.7.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mayeK​H mayā A harogānirdiṣṭāḥharogānirdiṣṭāḥharogā nirddiṣṭāḥK​H vikārāḥ saṃkhyātāḥ A ṣaṭ vāṣaṭ caK ṣaṭ caṣaṭ ca A​H teṣāṃ ye
teṣāṃ ye
K

eteṣāṃ
A

teṣāṃ
H
pṛthagapṛthak vapṛthagapṛthak vaK​H pṛthagiha vista A spaṣṭārthaśṛṇutaK reṇa sarvaṃ vakṣye 'haṃ tadanu A liṣṭaṃ spaṣṭārthaśṛṇu taṃ H yathāvad iti || ❈K yathāvat A yathāvad iti H
śālākye 7 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeśālākye K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre dṛṣṭigatarogavijñānīyo nāma saptamo 'dhyāyaḥ A śālākye sthāne saptamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 8, Śālākyatantra 8]

Draft based on MS K.
athātaś cikitsāpravibhāgī vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.8.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cikitsāpravibhāgīem. cikitsitapravibhāgavijñānīyam adhyāyaṃ A cikitsāpravibhāgī vyā vyākhyāsyāmaḥ K cikitsāpravibhāgavijñānīyaṃ H vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ (suśrutāya) A
ṣaṭ saptatir yebhihitā vyādhayo nāmalakṣaṇaiḥ |
teṣāñ cikirsitam idaṃ samāsādyās ataḥ śṛṇuḥ ||
[1938 ed. 6.8.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ṣaṭ saptatirK​H ṣaṭsaptati A yebhihitāK rye 'bhihitā A ye 'bhihitā H teṣāñ
teṣāñ
K​H
om. A
cikirsitamcikirsitamK​H
cikitsita
A
idaṃK​H midaṃ A samāsādyāsK​H teṣāṃ samāsavyā A ataḥK​H sataḥ A śṛṇuḥK śṛṇu A​H
chedyās teṣu daśaikañ ca nava lekhyā bhavanti hi ||
bhedyāḥ pañca tu rogām syur vyadhyāḥ pañcadaśaiva tu |
[1938 ed. 6.8.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
chedyāsK​H chedyā A teṣuK​H steṣu A daśaikañ cadaśaikañ caK daśaikaś ca A daśalaiś ca H lekhyāK​H lekhyāḥ A bhavanti hiK​H prakīrtitāḥ A pañca tuK pañca vi A pañcasu H rogām syurK kārāḥ syu A rogāḥ syur H vyadhyāḥK​H rvyadhyāḥ A
dvādaśāśastrakṛtyāś ca yapyāḥ sapta bhavanti ca |
rogā varjayitavyāḥ syur daśapañca ca jānatā| asādhau ca bhavetāṃ tu yāpyo vāgantu saṃjñitau ||
[1938 ed. 6.8.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yapyāḥK​H yāpyāḥ A bhavanti caK​H bhavanti hi A varjayitavyāḥ syurK varjayitavyāḥ syu A​H daśapañca carddaśapañca caK rdaśa pañca carddaśapañca ca A​H asādhau caK
asādhyau vā
A
asādhau vā H
yāpyoyāpyoK​H yāpyau A vāgantuK​H cāgantu A
arśānvitaṃ bhavati vartma tu yasya cārśaḥ | śuklan tathārvudamatho piḍakāḥ sirājāḥ |
jālaṃ sirājam atha pañcavidhaṃ tathārma chedyā bhavanti saha parvaṇi kāmayena ||
[1938 ed. 6.8.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
arśānvitaṃarśānvitamK​H arśo 'nvitaṃ A yasyaK​H yatta A cārśaḥK​H thārśaḥ A śuklanśuklaṃK​H śuṣkaṃ A tathārvudamathotathārvudamathotathārvvudamathoK​H tathārbudamatho A athaK​H api A
utsaṅginī vahalakardamavartmanī ca śyāvañ ca yac ca paṭhitaṃ tviha vaddhavartma |
kliṣṭañ ca pothakiyutaṃ khalu yat tu vartma kumbhīkinī ca sahaśarkarayā ca lekhyāḥ ||
[1938 ed. 6.8.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vahalakardamavartmanī cavahalakarddamavartmanī caK​H bahalakardamavartmanī ca A vaddhavartmaK​H baddhavartma A yat tuK​H yac ca A lekhyāḥA​K lekhyā H
śleṣmopanāhalagaṇau tu visañ ca nedyā granthiś ca yaḥ krimikṛto ñjananāmikā ca ||
ādau sirā nigaditās tu prayoge pākau cayo nayanaḥ yavanonyataś ca ||
[1938 ed. 6.8.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śleṣmopanāhalagaṇau tuśleṣmopanāhalagaṇautuK​H śleṣmopanāhalagaṇau ca A visañ caK​H bisaṃ ca A nedyānedyāK bhedyā A​H krimikṛtoK kṛmikṛto A krimikṛtoñ H ñjananāmikā ca'ñjananāmikā caA​K jananāmikā ca H prayoge prayogeK yayoḥ prayoge A sirāḥ prayoge H pākauA​K pākoau H cayoK​H ca yau A nayanaḥK nayanayoḥ A​H yavanonyataśyavanonyataśK pavano 'nyataś A 'nyataś H
pūyālasāni manthasaṃjñā syandāś ca yānty upaśamanti sirāvyadhaiste |
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena|
[1938 ed. 6.8.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
manthasaṃjñāK laviparyayamanthasaṃjñāḥ A laviparyayamanthasaṃjñā H syandāś casyandāś caK​H syandās tu A yāntyK yan A yān H upaśamantiK tyupaśamaṃ hi A tyupaśamanti H sirāvyadhaistesirāvyadhaisteK​H sirāvyadhena A śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena
śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena

śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakena
K​H

śuṣkākṣipākakaphapittavidagdhadṛṣṭiṣvamlākhyaśukrasahitārjunapiṣṭakeṣu
A
aklinnavartmahutabhugdhvajadarśiśukti praklinnavartmasu tathaiva valāsasaṃjñāḥ |
āgantunāma ya ytena ca dūṣitāyāṃ dṛṣṭyāṃ na śastrapatanaṃ pravadanti vaidyāḥ ||
[1938 ed. 6.8.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
valāsasaṃjñāḥK​H balāsasaṃjñe A ytena caK yugena ca A mukhenaca H dṛṣṭyāṃ naK​H dṛṣṭau na A vaidyāḥK​H tajjñāḥ A
sampśyataḥ ṣaḍ api bhitās tu kāvās te pakṣmakopasayitās tu bhaadanti yāpyāḥ ||
catvāra eva pavanaprabhavās tv asādhyā dvau pittajau kaphanimittaja eka eva | catvāra eva rūdhiraprabhavos tridoṣās tāvanta eva suruṇau ca tathāparau dvāv iti ||
[1938 ed. 6.8.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sampśyataḥK​H saṃpaśyataḥ A bhitās tubhitās tuK ye 'bhihitāstu A ṣebhitās tu H kāvās teK​H kācāste A pakṣmakopasayitās tuK​H pakṣmakopasahitās tu A bhaadantiK bhavanti A vadanti H pavanaprabhavāsK​H pavanaprabhavā A tv asādhyā dvautv asādhyā dvauK​H stvasādhyā dvau A catvāraK​H
aṣṭārdha
A
evaK​H kā A rūdhiraprabhavosK​H rudhirajāś ca gadā A tridoṣāsK​H stridoṣā A tāvantaK​H stāvanta A suruṇau caK​H gaditāva A tathāparau dvāvtathāparau dvāvK pi bāhyajau dvau A tathāparau dvā H itiK om. A viti H
śālākyasthāne || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyasthāneśālākyasthāne K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre cikitsitapravibhāgavijñānīyo nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ A śālākyasthāne 'ṣṭamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 9, Śālākyatantra 9]

Draft based on MS K.
athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.9.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
purāṇaṃ sarppiṣāsnigdhau syandādhīmanthapīḍitau |
svedayitvā yathānyāyaṃ sirāvyadham upācaret |
[1938 ed. 6.9.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
purāṇaṃpurāṇaṃK purāṇa A​H sirāvyadhamsirāvyadhamK​H sirāmokṣe A upācaretupācaretK​H ṇa yojayet A
sampādayed bastibhiś ca samyak snehaviracitau |
tarpaṇaṃ puṭapākaiś ca dhūmair āścyotanais tathā |
[1938 ed. 6.9.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sampādayed bastibhiś casampādayed vastibhiś caK​H saṃpādayed bastibhis tu A samyak snehaviracitauK​H samyak snehavirecitau A tarpaṇaṃ
tarpaṇaṃ

tarppaṇaṃ
K​H

tarpaṇaiḥ
A
dhūmairK​H dhūmai A āścyotanaisK​H rāś cyotanais A
nasyaiḥ snehaparīṣekaiḥ śirobastibhir eva ca |
vātaghnānūpajalajāṃ māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥ |
[1938 ed. 6.9.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nasyaiḥK​H nasya A vātaghnānūpajalajāṃ
vātaghnānūpajalajāṃ

vātaghnānūpajalajāṃ
K​H

vātaghnanūpajalaja
A
māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥmāṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥK​H māṃsāmlakvāthasecanaiḥ A
catuḥ snehaiḥ sukhoṣṇaiś ca tat pītām varatāpanaiḥ |
payobhir veśavāraiś ca pāyasaiḥ sālvaṇais tathā |
[1938 ed. 6.9.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
catuḥK​H om. A sukhoṣṇaiś caK​H caturbhir uṣṇaiś ca A varatāpanaiḥK​H baradhāraṇaiḥ A veśavāraiś caveśavāraiś cavveśavāraiś caK​H vesavāraiś ca A pāyasaiḥK sālvaṇaiḥ A pāyaḥ H sālvaṇaisK pāyasais A śātvales H
bhiṣak saṃpādayed etām upanāheś ca pūjitaiḥ |
grāmyānūpodakaiḥ snigdhaiḥ rasaiḥ phalarasāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.9.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhiṣak saṃpādayed etāmbhiṣak sampādayed etāmK​H bhiṣak saṃpādayed etā A upanāheś caK​H vupanāhaiś ca A pūjitaiḥA​K pūjitaḥ H grāmyānūpodakaiḥ
grāmyānūpodakaiḥ
K

grāmyānūpaudakarasaiḥ
A

grāmyānūpodalaiḥ
H
rasaiḥrasaiḥK​H om. A phalarasāyutaiḥK​H phalarasānvitaiḥ A
susaṃskṛtaiḥ payobhiś ca tayor rahāra iṣyate |
bhuktopari piveyātāṃ ghṛtaṃ to ca pipāvanau |
[1938 ed. 6.9.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rahāraK āhāra A āhāram H iṣyateA​K iṣya H bhuktopari
bhuktopari
K

tathā copari bhaktasya sarpiḥpānaṃ(pāne) praśasyate
A
te H
piveyātāṃK om. A
uktopari yātāṃ
H
ghṛtaṃ to caghṛtaṃ to caK om. A ghṛtaṃ cā H pipāvanau pipāvanau pi pāvanauK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. triphalākvāthasaṃsiddhaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā |
siddhaṃ vātaharaiḥ kṣīraṃ prathamena gaṇena vā
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. snehāstailādvinā siddhā vātaghnais tarpaṇe hitāḥ |
snaihikaḥ puṭapākaś ca dhūmo nasyaṃ ca tadvidham
A
eraṇḍapallave mūle tvaci vāthaṃ payaḥ śritaṃ |
[1938 ed. 6.9.11cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaṇṭhakārāś ca mūlāsyāṃ sukhoṣṭaṃ sevanahitaṃ |
sendhavodīcyamadhukapippalībhir ayo pi vā |
[1938 ed. 6.9.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaṇṭhakārāś caK kaṇṭakāryāś ca A om. H mūlāsyāṃK mūleṣu A om. H sukhoṣṭaṃK sukhoṣṇaṃ A om. H sevanahitaṃK secane hitam A om. H sendhavodīcyamadhukapippalībhir
sendhavodīcyamadhukapippalībhir
K

saindhavodīcyayaṣṭyāhvapippalībhiḥ
A
saindhavodīcyamadhukapippalībhir H
ayo pi vāK śṛtaṃ payaḥ A ayo pi vā |
hitamandodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca
H
hitamardhodakaṃ seke tathāścyotanam eva ca |
hrīveracakraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu sādhitaṃ |
[1938 ed. 6.9.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hitamardhodakaṃA​K om. H sekesekeA​K om. H tathāścyotanamK tathāś cyotanam A om. H eva caA​K om. H hrīveracakraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu
hrīveracakraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu
K​Hpc

hrīberavakramañjiṣṭhodumbaratvakṣu
A
hrīveraśāṅgaṣṭhodumvaratvakṣu Hac
sāmbhasāpayasājena śūlāścyotanam uttamaṃ ||
madhukaṃ rajanīpathyādevadārūś ca pīṣayet |
[1938 ed. 6.9.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sāmbhasāpayasājenasāmbhasāpayasājenaK​H sāmbhaś chāgaṃ payo vāpi A śūlāścyotanamśūlāścyotanamKpc​H śūlāś cyotanam A śūlāścyotam Kac rajanīpathyādevadārūś caK​H rajanīṃ pathyāṃ devadāruṃ ca A pīṣayetK​H peṣayet A
ājenapayasā śreṣṭhamabhiṣyane tadañjanaṃ ||
gairikaḥ saindhavaṃ kṛṣṇaṃ nagaraṃ ca yathottaraṃ |
[1938 ed. 6.9.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ājenapayasāājena payasāājenapayasāA​K añjanaṃ payasā H śreṣṭhamabhiṣyaneK​H śreṣṭhamabhiṣyande A tadañjanaṃK​H tad añjanam A gairikaḥ
gairikaḥ
K​H

gairikaṃ
A
kṛṣṇaṃK​H kṛṣṇāṃ A nagaraṃ canagarañ caK​H nāgaraṃ ca A
piṣṭaṃ dviraṃśatobhir vā kāñjanam iṣyate ||
snehāñjanañ cātra hitaṃ vakṣyate tadyathāvidhiḥ |
[1938 ed. 6.9.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piṣṭaṃK​H dviguṇaṃ piṣṭa A dviraṃśatobhir vādviraṃśatobhir vvāK​H madbhis tu A kāñjanamkāñjanamK guṭikāñjana A guṭikāñjanam H iṣyateK​H miṣyate A snehāñjanañ
snehāñjanaṃ

snehāñjanañ
A​K

snehāñjana
H
cātraK hitaṃ A tra H hitaṃK​H cātra A tadyathāvidhiḥK​H tadyathāvidhi A
rogo yaś cānyatovāto yaś ca mārūtaparyayaḥ |
anenaiva vidhānena bhiṣak tānyapi sādhayet ||
[1938 ed. 6.9.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rogo yaśA​K rogāyaś H cānyatovāto yaś cacānyatovāto yaś caA​K cānyatāvāto yaś ca H mārūtaparyayaḥK​H mārutaparyayaḥ A bhiṣak tānyapiK bhiṣak tāvapi A bhiṣakānapi H
pūrvabhaktahitaṃ sarpiḥ kṣīrañcātrātha bhojayet | vṛkṣādanyāṃ kapittheca pañcamūle mahatyapi|
[1938 ed. 6.9.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pūrvabhaktahitaṃpūrvabhaktahitaṃK pūrvabhaktaṃ hitaṃ A pūrvvabhakte hitaṃ H sarpiḥA​K sarppi H kṣīrañcātrāthaK kṣīraṃ vāpyatha A kṣīrañjanātha H bhojayet | vṛkṣādanyāṃbhojayet | vṛkṣādanyāṃK bhojane |
vṛkṣādanyāṃ
A
bhojayet || vṛkṣādanyā H
kapitthecakapitthe caA​K n kapittheca H
sakṣīrakarkaṭarase siddhañ cā pivet ghṛtaṃ |
pānam vā hitam atrāhuḥ pakvāś cārtragalāgnikaiḥ |
[1938 ed. 6.9.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sakṣīrakarkaṭaraseK sakṣīraṃ karkaṭarase A om. Hac sakṣīre karkaṭarase Hpc siddhañ cāK​Hpc siddhaṃ cātra A om. Hac pivet ghṛtaṃpivet ghṛtaṃK​Hpc ghṛtaṃ pibet |
siddhaṃ
A
om. Hac
pānam vā
pānam vā
K​H
vā A
hitamK​H hita A atrāhuḥK​H matrāhuḥ A pakvāś cārtragalāgnikaiḥK pattūrārtagalāgnikaiḥ A pakvārtamalāgnikaiḥ H
sakṣīraṃ meṣaśṛṃgāś ca sarpirvīratarepi ca |
saindhavaṃ dārūśuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtaṃ |
[1938 ed. 6.9.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
meṣaśṛṃgāś caK​H meṣaśṛṅgyā vā A sarpirvīratarepi caK sarpirvīratareṇa vā A sarppirvīratare 'pi ca H dārūśuṇṭhī caK dāru śuṇṭhī ca A dārūsvarṇṇañ ca H
stanyodakāvaṃ karttavyaṃ śuṣkapāke tadañjanaṃ |
pūjitaṃ sarpiṣaś cātra pānamakṣṇoś ca tarpaṇaṃ |
[1938 ed. 6.9.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
stanyodakāvaṃstanyodakāvaṃK stanyodakābhyāṃ A​H tadañjanaṃK​H tad añjanam A
ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cānunā |
pariṣekohitaś cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavaṃ |
[1938 ed. 6.9.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cānunāK​H cāṇunā A pariṣekohitaś
pariṣekohitaś
K​H

pariṣeke hitaṃ
A
rajanādārūsiddham vā sendhavena sāmāyutaṃ |
sarpiryutam stanya dhṛṣṭamañjane ca mahauṣadhaṃ |
[1938 ed. 6.9.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rajanādārūsiddham vāK rajanīdārusiddhaṃ vā A rajanīdārūsiddham vā H sendhavenaK saindhavena A sanindhavena H sāmāyutaṃsamāyutaṃK samāyutamsamāyutaṃ A​H sarpiryutam
sarpiryutaṃ

sarpiryutam
A​K

sarppiyutaṃ
H
dhṛṣṭamañjane caK ghṛṣṭam añjanaṃ vā A ghṛṣṭamañjane ca H
vasā vānūpajalajāḥ saindhavena samāyutāḥ |
nāgaronmiśritāḥ kiñcic chuṣkapāke tadañjanaṃ |
[1938 ed. 6.9.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vānūpajalajāḥK​H vānūpajalajā A saindhavenaA​K sandhavena H nāgaronmiśritāḥ
nāgaronmiśritāḥ
K​H

nāgaronmiśritā
A
tadañjanaṃtadañjanaṃK​H tad añjanam A
pavanaprabhavā rogā ye kecid dṛṣṭināśanāḥ |
vījenānena matimān steṣu karmaprayojayet iti ||
[1938 ed. 6.9.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kecid dṛṣṭināśanāḥK​H keciddṛṣṭināśanāḥ A vījenānena
vījenānena
K

bījenānena
A

jīvenānena
H
matimān steṣumatimāṃteṣuK matimān teṣumatimāṃteṣu A​H karmaprayojayet itikarmmaprayojayet itiK​H karma prayojayet A
śālākye || || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeśālākye || K iti suśrutasaṃhitāyām uttratantrāntargate śālākyatantre vātābhiṣyandapratiṣedho nāma navamo 'dhyāyaḥ A śālākyasthāne navamo 'dhyāyaḥ || H

[Adhyāya 10, Śālākyatantra 10]

Draft based on MS K.
athātaḥ pittābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.10.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
pittasyānde paittike cādhimanthe sirāvyadhaḥ sraṃsanañ cādhyudāraṃ |
akṣṇo sṛ puṭapākāñjanāni ca kramaḥ sarvaḥ pittavīsarpahā ca ||
[1938 ed. 6.10.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pittasyāndeK pittasyande A​H cādhimanthecādhimantheA​K cādhimantha H sirāvyadhaḥK​H raktāsrāvaḥ A cādhyudāraṃK cāpi kāryam A jādāraṃ H akṣṇo
akṣṇo
K​H

akṣṇoḥ
A
sṛsṛK​H sekā A puṭapākāñjanāni capuṭapākāñjanāni caK​H lepanasyāñjanāni A kramaḥkramaḥK​H om. A sarvaḥsarvvaḥK​H om. A pittavīsarpahā caK paitte ca syādyadvisarpe vidhānam A pittavīsarppahāś ca H
gundraṃ śāliṃ śaivalaṃ darbhamikṣur nalaṃ lodhraṃ vetasam padmakañ ca |
[1938 ed. 6.10.4ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gundraṃK​H gundrāṃ A darbhamikṣurK śailabhedaṃ dārvīmelā A darbhamikṣun H nalaṃK mutpalaṃ A nanalaṃ H lodhraṃK​H rodhra A vetasamK​H mabhram A padmakañK​H om. A caK​H om. A
drākṣākṣaudraṃ candanañ cotpalañ ca stiyāḥ stanyarasamikṣāḥ sitā ca |
[1938 ed. 6.10.5ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
drākṣākṣaudraṃK drākṣāṃ kṣaudraṃ A drākṣān kṣaudrañ H cotpalañ caK yaṣṭikāhvaṃ yoṣitkṣīraṃ rātryanan A cātpalañ ca H stiyāḥK​H om. A stanyarasamikṣāḥK om. A stanyaṃ rasamikṣāḥ H sitā caK​H te ca piṣṭvā A
padmam patraṃ yaṣṭhi sākaṃ haridrāṃ tathānantā cāpi sambhṛtyasarpiḥ |
[1938 ed. 6.10.4cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
padmamK padmātpatraṃ śarkarā darbhamikṣuṃ tālaṃ rodhraṃ vetasaṃ A patraṃ H patraṃK padma A padmaṃ H yaṣṭhiK​H om. A sākaṃK​H om. A haridrāṃK​H om. A tathānantāK​H om. A cāpiK​H om. A sambhṛtyasarpiḥsambhṛtya sarpiḥK kaṃ ca A sambhṛtya sarppiḥ siddhaṃ sekaṃ tarppaṇaṃ cāñjane ca H
siddhaṃ sekatarpaṇo cāñjane ca hitaṃ kṣīraṃ cā me te dhūmakai |
[1938 ed. 6.10.5ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
siddhaṃK sarpiḥ A om. H sekatarpaṇoK siddhaṃ tarpa A om. H cāñjane caK om. A​H hitaṃK om. A​H kṣīraṃ cā me tekṣīraṃ cā me teK ṇe A om. H dhūmakaiK sekanasye śastaṃ kṣīraṃ siddhameteṣu cājam A vātaghnānūpajalajāṃ māṃsāmlaṃkvāthasevanaiḥ H
yojyo vargo vyasta eṣo dvidhā vā ca sacāpi nasyethāvat |
kriyāḥ sarvāḥ pittaharām ca śastāḥ tryahādūrdhvaṃ kṣīrasarpiś ca nasyaṃ |
[1938 ed. 6.10.6cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yojyoA​K H vargoA​K om. H vyastaA​K om. H eṣoeṣoA​K om. H dvidhā vā cadvidhā vā caK 'nyathā vā sa A om. H sacāpi nasyethāvat | kriyāḥsacāpi nasyethāvat |
kriyāḥ
K
myaṅnasye 'ṣṭārdhasaṃkhye 'pi nityam |
kriyāḥ
A
kriyāḥ H
sarvāḥA​K sarvvā H pittaharām caK pittaharyaḥ pra A pittaharāś ca H śastāḥK​H śastā A tryahādūrdhvaṃK​H stryahāccordhvaṃ A
pālāśaṃ syācchoṇitaṃ cāñjanārtham bhavetkāryaṃ śarkarā kṣaudrayuktaṃ |
rasakriyāṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ pālindyām vā madhuke cāpi kuryāt |
[1938 ed. 6.10.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cāñjanārthamK​H cāñjanārthe A bhavetkāryaṃK​H śallakyā vā A rasakriyāṃ
rasakriyāṃ
A​K

rasakriyā
H
śarkarākṣaudrayuktaṃK śarkarākṣaudrayuktāṃ A śarlarākṣaudrayuktaṃ H cāpiK​H vāpi A
mustaṃ phenaḥ sāgaraṃ sotpalañ ca krimighnailādhātrivījād rasañ ca |
[1938 ed. 6.10.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mustaṃK​H mustā A phenaḥA​K phenaṃ H sāgaraṃK​H sāgara A sotpalañ casotpalañ caK​H syotpalaṃ ca A krimighnailādhātrivījād rasañ cakrimighnailādhātrivījād rasañ caK​H kṛmighnailādhātribījādrasaś ca |
tālīśailāgairikośīraśaṅkhair eva ṃ yuñjyādañjanaṃ stanyapiṣṭaiḥ
A
kāryaṃ cūrṇāñjanārthaṃ raso vā stanyopeto dhātakīsyandanābhyāṃ |
yoṣitstanya śātakumbhaṃ vighṛṣṭaṃ sitākṣaudre kiṃśukādvāpi puṣpāṃ |
[1938 ed. 6.10.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāryaṃK​H om. A cūrṇāñjanārthaṃcūrṇṇāñjanārthaṃK​H cūrṇaṃ kuryād añjanārthe A yoṣitstanya
yoṣitstanya
K

yoṣitstanyaṃ
A

yoṣitstanyo
H
sitākṣaudreK​H kṣaudro A kiṃśukādvāpikiṃśukādvāpiK​H petaṃ kaiśukaṃ cāpi A puṣpāṃK​H puṣpam A
lodhraṃ drākṣāṃ śarkarāñcotpalañ striyāḥ stanye ṣaṣṭisākaṃ kṛtañ ca |
piṣṭvā kṣīre varṇakasya tvacaṃ ca vaijalonmiśrañ candanodūmvarañ ca |
[1938 ed. 6.10.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lodhraṃK​H rodhraṃ A drākṣāṃA​K drākṣā H śarkarāñcotpalañ striyāḥK śarkarāmutpalaṃ ca nāryāḥ A śarkkarāñtpalañ striyāḥ H stanyestanyeK​H kṣīre A ṣaṣṭisākaṃṣaṣṭisākaṃK​H yaṣṭikāhvaṃ A kṛtañ caK​H vacāṃ ca A varṇakasyaA​K varṇalasya H vaijalonmiśrañK​H toyonmiśre A candanodūmvarañK​H candanodumbare A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kāryaḥ phenaḥ sāgarasyāñjanārthe nārīstanye mākṣike cāpi ghṛṣṭaḥ |
yoṣitstanye sthāpitaṃ yaṣṭikāhvaṃ rodhraṃ drākṣāṃ śarkarāmutpalaṃ ca
A
kṣaumāvardham pathyamāścyotane vā | ghṛtabhṛṣṭaṃ yaṣṭisāhvaṃ salodhraṃ |
toyonmiśraṃ kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥ kaṭphalañ cāmvunaiva |
[1938 ed. 6.10.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣaumāvardhamkṣaumāvardhamkṣaumāvarddhamK​H kṣaumābaddhaṃ A pathyamāścyotane vāK pathyamāś cyotane vā A pathyam āścyotane vā H ghṛtabhṛṣṭaṃK​H sarpirghṛṣṭaṃ A yaṣṭisāhvaṃK​H yaṣṭikāhvaṃ A salodhraṃK​H sarodhram A toyonmiśraṃ
toyonmiśraṃ
K

toyonmiśrāḥ
A

toyomiśraṃ
H
kārśamarīdhātripathyāstathaivāḥK kāśmarīdhātripathyāstadvaccāhuḥ A śarkkarīdhātripathyāstathaivāḥ H cāmvunaivacāmvunaivaK​H cāmbunaiva A
eṣā kriyāmlākhyurṣitasaśuktau kāryā sarvāvyapavarjyaḥ sirāṇāṃ |
[1938 ed. 6.10.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
eṣāK​H eṣo A kriyāmlākhyurṣitasaśuktauK​H 'mlākhye 'nukramaś cāpi śuktau A kāryāK​H kāryaḥ A sarvāvyapavarjyaḥsarvāvyapavarjyaḥK sarvaḥ syātsirāmokṣavarjyaḥ A sarvvaḥ sthāpyamokṣaṃ H sirāṇāṃK​H om. A
sarpiḥ peyaṃ traiphalaṃ tailvakam vā peyaṃ vā kevalaṃ yat purāṇaṃ |
doṣe kṛtes tu krikayāmadhastāc chītair dravyair añjanān yasya kuryāt |
[1938 ed. 6.10.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kevalaṃ kevalaṃK​H syāt kevalaṃ A kṛtes tuK om. A teśu H krikayāmadhastāc chītairem. 'dhastācchuktikāyāmapāste śītai A krikayām adhastāc chītair K ttikāyām adhastāc chītair H dravyairK​H rdravyai A añjanān yasyaK​H rañjanaṃ kāryamā A kuryātK​H śu A
vaidūryam vā sphāṭikaṃ vidrumañ ca muktāṃ śaṃkhaṃ cāñjanaṃ cāñcanañ ca |
sa candanaṃ śarkarākṣaudrayuktaṃ śuktiṃ hanyād añje naitad āśuḥ |
[1938 ed. 6.10.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vaidūryam vāK vaidūryaṃ A vaidūryam va H sphāṭikaṃK yat sphāṭikaṃ A rasphāṭikaṃ H vidrumañ caK​H vaidrumaṃ ca A muktāṃK​H mauktaṃ A śaṃkhaṃK​H śāṅkhaṃ A cāñjanaṃcāṃjanaṃK​H rājataṃ A cāñcanañ ca | sacāñcanañ ca |
sa
cāṃcanaṃ ca ||
sa
K​H
śātakumbham |
cū
A
candanaṃcaṃdanaṃK​H rṇaṃ sūkṣmaṃ A hanyād añjehanyād aṃjeK​H hanyādañjanaṃ A naitad āśuḥK caitadāśu A naitadāśu H
ghṛtaṃ pived dhūmadarśī naras tu
vidhiṃ kuryāt pittaharañ ca sarvam iti ||
[1938 ed. 6.10.16ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghṛtaṃK​H yuñ A pived dhūmadarśīK​H jyāt sarpir dhūmadarśī A vidhiṃ
vidhiṃ
K​H

śeṣaṃ
A
kuryāt pittaharañ caK​H kuryād rakta A sarvamsarvvamK​H om. A itiK​H pitte vidhānam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yac caivānyat pittahṛc cāpi sarvaṃ
yad vīsarpe paittike vai vidhānam
A
aupadravaṃ sandhigataṃ vartmaśuklagataṃ tathā |
kṛṣṇagataṃ sarvagataṃ dṛṣṭirogam athāparaṃ ||
[1938 ed. 6.10.16.add1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṛṣṇagataṃ
kṛṣṇagataṃ
K

kṛṣṇāgataṃ
H
cikitsāpravibhāñ ca vātābhiṣyandapittakaiḥ |
śālākyakāśirājena proktaṃ vai prathamo daśa ||
[1938 ed. 6.10.16.add3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vātābhiṣyandapittakaiḥvātābhiṣyandapittakaiem. vātābhiṣyandapittakaivātābhiṣyandapittakai K​H prathamo daśaprathamodaśaem. prathamodaśaprathamodaśa K​H
śālākye || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākye || ❈K iti śrīsuśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre pittābhiṣyandapratiṣedho nāma daśamo 'dhyāyaḥ A śālākyasthāne daśamo 'dhyāyaḥ || H

[Adhyāya 11, Śālākyatantra 11]

Draft based on MS K.
athātaḥ śleṣmābhiṣyandapratiṣedham vyākhyāsyāmaḥ |
[1938 ed. 6.11.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
syandādhimanthaikaphajau jayet śiroṇām atha mokṣaṇena |
svedāvapīḍāñjanasya dhūmaitathai tīkṣṇaiḥ kavaḍagrahaiś ca |
[1938 ed. 6.11.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
syandādhimanthaikaphajausyandādhimanthaikaphajausyandādhimanthai kaphajauK​H syandādhimanthau kaphajau A jayet śiroṇāmjayet śiroṇāmK​H pravṛddhau jayet sirāṇā A athaK​H matha A svedāvapīḍāñjanasya
svedāvapīḍāñjanasya
K

svedāvapīḍāñjanadhūmase
A

svedāvapīḍāñjanadhūma
H
dhūmaitathaidhūmaitathaiK kapralepa A om. H tīkṣṇaiḥK yogaiḥ A om. H kavaḍagrahaiś caK kavalagrahaiś ca A nasyai statthai H
uṣṇais tathāścyotanasamvidhānais tathaiva rukṣaiḥ puṭapākayogaiḥ |
tryahāṃ tryahā ccāpy apatarpaṇānte tau prātar annaṃ hitam āpnuyātāṃ |
[1938 ed. 6.11.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
uṣṇaisK rūkṣais A om. H tathāścyotanasamvidhānaisK tathāś cyotanasaṃvidhānais A om. H tathaivaA​K va H rukṣaiḥK rūksaiḥ A rtākṣaiḥ H tryahāṃ
tryahā
tryahāK
tryahā
tryahā
tryahā A​H
tryahāK t tryahā A tryahvā H ccāpyK c cāpy A py H apatarpaṇānte tauapatarpaṇānte tauK apatarpaṇānte A avatarppaṇānte tau H prātarK prātastayostikta A prāta H annaṃK ghṛtaṃ pra A rannaṃ H hitamK​H śastam A āpnuyātāṃK om. A āpnuyāṃ H
phaṇijjhakosphutakapitthavilveṣa dhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥ |
svedam vidadhyād athavātralepaṃ varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥ |
[1938 ed. 6.11.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
phaṇijjhakosphutakapitthavilveṣaK tad annapānaṃ ca samācared dhi yac chleṣmaṇo naiva karoti vṛddhim |
kuṭannaṭāsphoṭaphaṇijjñabilva
A
phalikosphutakapitthavilva H
dhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥdhattūrapīlūsurasārkabhāgoḥK pattūrapilvarkakapitthabhaṅgaiḥ A dhattūrapilūsurasārkkabhaṅgaiḥ H svedam
svedam
K​H
om. A
vidadhyād athavātralepaṃK​H om. A varhiṣṭhaśuṇṭhīsuradārukuṣṭhaiḥK​H om. A
sindhūprasutaṃ triphalāmadhukaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥ |
[1938 ed. 6.11.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sindhūprasutaṃsindhūprasutaṃK svedaṃ vidadhyāt athavānulepaṃ barhiṣṭhaśuṇṭhīsurakāṣṭhakuṣṭhaiḥ |
sindhūtthahiṅgu
A
sindhūprasuta H
triphalāmadhukaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥtriphalāmadhukaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥK​H triphalāmadhūkaprapauṇḍarīkāñjanatutthatāmraiḥ A
vartmyāñjane syur jalasamprapiṣṭhā pathyā haridrā maricāñ janair vā
trīṇyupaṇāni triphalā haridrām viḍaṃgasārañ ca samāni ca syuḥ |
[1938 ed. 6.11.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartmyāñjane syurK piṣṭairjalenāñ A ñjane syur H jalasamprapiṣṭhāK​H janavartayaḥ syuḥ A maricāñK​H madhukāñ A trīṇyupaṇāni
trīṇyupaṇāni
K​H

trīṇyūṣaṇāni
A
triphalāA​K triphalāṃ H haridrāmK​H haridrā A viḍaṃgasārañ caviḍaṅgasārañ caK​H viḍaṅgasāraś ca A
varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥ śilā ca |
mūrvvāś ca jāśyā mūkulāni cāpi piṣṭhvāmvunaitāni bhiṣagvidadhyāt |
[1938 ed. 6.11.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥvarhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaśaṃkhapāṭhānakhavyoṣamanaḥK barhiṣṭhakuṣṭhāmarakāṣṭhaśaṅkhapāṭhāmalavyoṣamanaḥ A varhiṣṭhakuṣṭhesuradārūṇaṃ khaṃ pāṭhānakhavyoṣa H śilā caK śilāś ca A lā ca H mūrvvāś ca
mūrvvāś ca
K

piṣṭvāmbu
A

mūrvvā ca
H
jāśyājāśyāK nā vā A jāñja H mūkulāniK​H kusumāni A cāpiK​H jāti A piṣṭhvāmvunaitānipiṣṭhvāmvunaitāniK karañjaśobhāñjanajāni A piṣṭhābunaitāni H bhiṣagvidadhyātK​H yuñjyāt A
phalaṃ prakīryātvathavāpiśigrāḥ puṣpañca tulyaṃ vṛhadarśanasya |
rasāñjanañ candanasaindhavañ ca manaḥśilāle laśunañ ca tulyaṃ |
[1938 ed. 6.11.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prakīryātvathavāpiśigrāḥK​Hpc prakīryādathavāpi śigroḥ A prakīryātvathavāśigrāḥ Hac vṛhadarśanasyaK​H bṛhatīdvayasya A candanasaindhavañ caK saindhavacandanaṃ ca A candanasaindhave ca H
piṣṭhvātha varttī vidadhīta samyag na detu dhīmāṃ kaphajeñjanārthaṃ |
roge valāsagrathitentujānḥ tu kuryād idaṃ syāt praviśāṣyadehaḥ |
[1938 ed. 6.11.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piṣṭhvātha varttīpiṣṭhvāthavarttīK​H piṣṭvāñjanārthe kaphajeṣu dhīmān vartī A vidadhītaK​H rvidadhyānna A samyag naK​H yanāma A detuK​H yeṣu A dhīmāṃK om. A dhīmā H kaphajeñjanārthaṃkaphajeñjanārthaṃK om. A n kaphajeñjanārthaṃ H valāsagrathitentujānḥ tuvalāsagrathitentujānḥ tuK balāsagrathite 'ñjanaṃ jñaiḥ A valāsagrathiteñjanan tu H kuryād idaṃK​H karta A syāt praviśāṣyadehaḥK​H vyametat suviśuddhakāye A
nīlāṃ yavānājapayonnupītāṃ saṃśādhya saṃśoṣya tato nūdahya |
[1938 ed. 6.11.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nīlāṃK​H nīlā A yavānājapayonnupītāṃyavānājapayonnupītāṃK n yavān gavyapayo 'nupītā A yavānājapayonnapītāṃ H saṃśādhyasaṃśādhyaK​H n śalāki A saṃśoṣyaK​H naḥ śuṣka A tatoK​H ta A nūdahyaK nūn vidahya |
tathārjakāsphotakapitthabilvanirguṇḍijātīkusumāni caiva
A
'nūdahya H
takṣārakalyena ca bhasmadhīmāṃ pakvam vidadhyādathaveśūnāḍyāṃ |
etadvalāsagrathiteñjanaṃ syāt kalpas tatthaivaiṣaphaliñjakeṣu |
[1938 ed. 6.11.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
takṣārakalyena caK​H tatkṣāravatsaindhava A bhasmadhīmāṃK tuttharocanaṃ A bhasmadhīmā H pakvampakvaṃA​K n pakvam H vidadhyādathaveśūnāḍyāṃK​H vidadhyādatha lohanāḍyām A etadvalāsagrathiteñjanaṃ
etadvalāsagrathiteñjanaṃ

etadvalāsagrathiteñjanaṃ
K​H

etadbalāsagrathite 'ñjanaṃ
A
syāt kalpasK syādeṣo 'nukalpas A syātkalpasta H tatthaivaiṣaphaliñjakeṣuK tu phaṇijjñakādau A tthaivaiṣaphaliñjakeṣu H
mahauṣadhaṃ māgadhikāś ca mukhyāṃ sasandhavaṃ yat maricañ ca śuṣkaṃ |
tatmātuluṅgasya rasena piṣṭaṃ netrāñjanaṃ piṣṭakamāśu hanyāt |
[1938 ed. 6.11.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
māgadhikāś caK​H māgadhikāṃ ca A mukhyāṃK mustāṃ A mukhyā H sasandhavaṃK sasaindhavaṃ A saṃsindhavaṃ H yat maricañ caK​H yanmaricaṃ ca A śuṣkaṃK​H śuklam A tatmātuluṅgasya
tatmātuluṅgasya

tatmātuluṃgasya
K​H

tanmātuluṅgasva
A
phaler vṛhatyā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ niravāt vāt phalapākasīndhya
śrotojayuktaṃ tata uddhṛtaṃ syāt tadvātra pathyaṃ vidhireṣa cāpi ||
[1938 ed. 6.11.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
phalerK​H phale A vṛhatyāK​H bṛhatyā A magadhodbhavānāṃK magadhodbhavānā A magadhā bhavānāṃ H kalkaṃkalkaṃK​H nidhāya kalkaṃ A niravāt vāt phalapākasīndhyaK​H phalapākakāle A śrotojayuktaṃ
śrotojayuktaṃ
K
srotojayuktaṃ
srotojayuktaṃ

srotojayuktan
A​H
tataK​H ca ta A uddhṛtaṃK​H d uddhṛtaṃ A syāt tadvātrasyāttadvātraK​H syāt tadvat tu A pathyaṃK piṣṭe A pathyām H vidhireṣaK​H vidhir eṣa A
vārtākiśigrumṛgaja paṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu ||
kāsīsasāmudrarasāñjanāni jātyās tathā kṣārakam eva cāpi |
[1938 ed. 6.11.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vārtākiśigrumṛgajaK vārtākaśigrvindrasu A vārtākiśigrumṛgajo H paṭolakirātatiktāmalakīphaleṣuK rāpaṭolakirātatiktāmalakīphaleṣu A paṭolakirāgatikāmalakīphaleṣu H kāsīsasāmudrarasāñjanāni
kāsīsasāmudrarasāñjanāni

kāsīsasāmudrarasāñjanāni
A​K

kāsīsasāmudrasāñjanāni
H
jātyāsA​K jātyo H tathāA​K tha Hac thavā Hpc kṣārakamA​K om. Hac kṣīrikam Hpc evaK​Hpc (korakam)eva A kṣīrikam eva Hac
paklinnavartmany upadiśyet etu yogāñjanaṃ tan madhunā vighṛṣṭaṃ |
nādeyamagryalavalañ ca śuklaṃ nepālajātāñ ca samāsatas tu |
[1938 ed. 6.11.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
paklinnavartmanyK praklinnavartma A praklinnavartmany H upadiśyet etuupadiśyet etuupadiśyete tuK​H nyupadiśyate tu A tan madhunātan madhunāK​H tanmadhunā A vighṛṣṭaṃK vaghṛṣṭam A vighṛṣṭā H nādeyamagryalavalañ ca
nādeyamagryalavalañ ca
K

nādeyamagryaṃ maricaṃ ca
A

nādeyam agryalavalaṃ ca
H
śuklaṃA​K śukla H nepālajātāñ caK nepālajātā ca A nepālajātā H samāsatasK samapramāṇā A tu samāsa tas H tuK​H om. A
samātuluṃgādrasa eṣayogaḥ kaṇḍun nihanyāt sakṛdañjanena ||
saśṛṅgaveraṃ suradārū mukhyaṃ sindhuprasūtaṃ mukulañ ca jātyāḥ |
[1938 ed. 6.11.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samātuluṃgādrasasamātuluṅgādrasaK​H samātuluṅgadrava A kaṇḍunK​H kaṇḍūṃ A suradārūK​H suradāru A mukhyaṃK​H mustaṃ A sindhuprasūtaṃsiṃdhuprasūtaṃK​H sindhuprabhūtaṃ(prasūtaṃ) A mukulañ caK mukulāni A​H
surāsupiṣṭaṃ svidamañjanan tu kaṇḍvāñ ca śophe ca hitaṃ vadanti |
syandādhimanthakramam ācarec ca sarveṣu caiteṣu sadā pramatta iti ||
[1938 ed. 6.11.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
surāsupiṣṭaṃK surāprapiṣṭaṃ A surāpiṣṭa H svidamañjanan tuK tv idam añjanaṃ hi A n svidam añjanan tu H kaṇḍvāñ cakaṇḍvāṃ caA​K kaṇḍvā H śophe caA​K ñ śophe ca H syandādhimanthakramam
syandādhimanthakramam
K​H

syandādhimanthakrama
A
ācarec caācarec caK​H mācarec ca A pramattaK​H pramattaḥ A itiK​H (viśeṣato nāvanam eva kāryaṃ saṃsarjanaṃ cāpi yathopadiṣṭam) A
śālākye || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre kaphābhiṣyandapratiṣedho nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ A śālākye lṛ K śālākyasthāne ekādaśamodhyāyaḥ H

[Adhyāya 12, Śālākyatantra 12]

Draft based on MS K.
athāto raktābhiṣyandapratiṣeḍhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.12.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
raktābhiṣyandapratiṣeḍhaṃK​H raktābhiṣyandapratiṣedhaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
manthasyandausirotpātaṃ sirāharṣañ ca raktajaṃ |
ekenaiva vidhānena cikitsec caturo gadāṃ |
[1938 ed. 6.12.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
manthasyandausirotpātaṃmanthasyandausirotpātaṃK​H manthaṃ syandaṃ sirotpātaṃ A gadāṃK gadān A​H
vyādhyartāś caturopyatāṃ snigdhāṃ kombhena sarppiṣā |
rasairūdārair athavā sirāmokṣeṇa yojayet |
[1938 ed. 6.12.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyādhyartāśK vyādhyārtāṃś A vyādhyarttā || H caturopyatāṃK caturo 'pyetā A caturo py etāṃ H snigdhāṃK n snigdhān A snigdhā H kombhenaK​H kaumbhena A rasairūdārair
rasairūdārair
K​H

rasair udārair
A
viriktānām pragāḍhañ ca sirānyeṣām viśodhayet |
vairecanikasiddhena sitāyuktena sarpiṣā |
[1938 ed. 6.12.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pragāḍhañ caK​H prakāmaṃ ca A sirānyeṣāmK​H śirāṃsy eṣāṃ A sarpiṣāsarppiṣāK​H sarpiṣā || (majjñā vā tadvimiśreṇa medasā tacchṛtena vā |
)
A
tataḥ pradehām pariṣecanāni tasyāni dhūmāni yathā svam eva |
āścyotanābhyañjana tarpaśāni svigdhāṃś ca kāryān puṭapākayogāṃ |
[1938 ed. 6.12.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pradehāmK​H pradehāḥ A tasyānitasyāniK​H nasyāni A dhūmāniK​H dhūmāś ca A āścyotanābhyañjana
āścyotanābhyañjana

āścyotanābhyañja¦na
K​H

āś cyotanābhyañjana
A
tarpaśānitarppaśāniK​H tarpaṇāni A svigdhāṃś caK​H snigdhāś ca A kāryān puṭapākayogāṃK​H kāryāḥ puṭapākayogāḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nīlotpalośīrakaṭaṅkaṭerīkālīyayaṣṭīmadhumustarodhraiḥ |
sapadmakairdhautaghṛtapradigdhairakṣṇoḥ pralepaṃ paritaḥ pra kuryāt
A
rujāyāñ cāpyarbhṛśaṃ svedās tu mṛdavo hitāḥ |
akṣṇor api samantāc ca pātanan tu jalaukasāṃ |
[1938 ed. 6.12.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cāpyarbhṛśaṃK cāpy atibhṛśaṃ A cāpyathaphalaṃ H svedās tuK​H svedāś ca A hitāḥA​K hitaṃ H apiK​H saman A samantāc caK​H tataḥ kāryaṃ A pātanan tuK​H pātanaṃ ca A
ghṛtasya mahatī mātrā pītā cārti niyacchati |
pitābhiṣyandaśamano gaṇam cāṣpyupayāditaḥ |
[1938 ed. 6.12.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cārticā¦rtinK cārtiṃcā¦rtin A​H gaṇamgaṇañK​H vidhiś A cāṣpyupayāditaḥK​H cāpy upapāditaḥ A
kaserumadhukānāñ ca cūrṇamamvarasamvṛtaṃ |
stanyamapsvāntarikṣāsu hitamāścyotanaṃ sadā |
[1938 ed. 6.12.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaserumadhukānāñ cakaserumadhukānāñ caK​H kaśerumadhukābhyāṃ vā A cūrṇamamvarasamvṛtaṃK​H cūrṇamambarasaṃvṛtam A stanyamapsvāntarikṣāsu
stanyamapsvāntarikṣāsu
K​H

nyastamapsvāntarikṣāsu
A
hitamāścyotanaṃhitamāścyotananK​H hitamāś cyotanaṃ A sadāK bhavet A tathā H
śrīparṇīpāṭalīdhātrī dhātakīvilvakārjunāt |
puṣpāṇyatha vṛhatyau ca vimvīloṭāś ca tulyaśaḥ |
[1938 ed. 6.12.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śrīparṇīpāṭalīdhātrīśrīparṇīpāṭalīdhātrīśrīparṇīpāṭalīdhātrīK​H pāṭalyarjunaśrīparṇīdhātakīdhātri A dhātakīvilvakārjunāt | puṣpāṇyathadhātakīvilvakārjunāt |
puṣpāṇyatha
dhātakīvilvakārjjunāt |
puṣpāṇyatha
K​H
bilvataḥ |
puṣpāṇyatha
A
vṛhatyau caK​H bṛhatyoś ca A vimvīloṭāś caK​H bimbīloṭāc ca A
mañjiṣṭhā cāpi madhunā piṣṭvā cakṣurasena vā |
rudhirasyandaśāntyartham etad añjanam iṣyate |
[1938 ed. 6.12.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mañjiṣṭhāmañjiṣṭhāK​H samañjiṣṭhā A cāpiK​H ni A piṣṭvāK​H piṣṭā A cakṣurasena vāK​H nīkṣurasena vā A rudhirasyandaśāntyartham
rudhirasyandaśāntyartha

rudhirasyandaśāntyartha
em.

raktābhiṣyandaśāntyartham
A
rudhirasyandaśāntyartha
rudhirasyandaśāntyartha

rudhirasyandaśāntyartha
K​H
etad añjanamA metadañjanam K​H
candanan tugaram patraṃ śilājatu sakuṅkumaṃ |
rajastāmramayaṃ tutthaṃ nimvakāśī samañjanaṃ |
[1938 ed. 6.12.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
candanancandanaṃA​K candana H tugaramK kumudaṃ A ñ kumudadam H rajastāmramayaṃ tutthaṃ
rajastāmramayaṃ tutthaṃ
K

ayastāmrarajastutthaṃ
A

rajastāmrayatutha
Hac

rajastāmramayatutha
Hpc
nimvakāśīK​H nimbaniryā A samañjanaṃK​H sam añjanam A
trapu kāsaṃ malaś cāpi piṣṭvā puṣparasena tu |
vidvudāyāṃ kṛtā vartyaḥ pūjitaś cāñjane tu tāḥ |
[1938 ed. 6.12.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāsaṃK​H kāṃsya A malaśK malaṃ A malau H vidvudāyāṃ
vidvudāyāṃ
K​H

vipulā yāḥ
A
pūjitaśK pūjitāś A​H cāñjane tucā¦ñjane tuK​H cāñjane sa A tāḥK​H dā A
sarpiḥ kṣaudraṃ cāñjanaṃ syāt sirotpātasya bheṣajaṃ |
tadvat saindhavakāsīsaṃ stanyayuktaṃ tu pūjitaṃ ||
[1938 ed. 6.12.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarpiḥsarppiḥK​H syādañjanaṃ ghṛtaṃ A cāñjanaṃK om. A cāñjana H syāt sirotpātasyasyātsirotpātasyaK​H sirotpātasya A stanyayuktaṃ tustanyayuktaṃ tuK​H stanyaghṛṣṭaṃ ca A
madhunā śaṃkhanepālī tutthadārvyaḥ sasaindhavā |
rasaḥ śirīṣa puṣpādvā surāmaricamākṣikaiḥ |
[1938 ed. 6.12.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śaṃkhanepālīK​H śaṅkhanaipālī A puṣpādvāK​H puṣpāc ca A
yuktātha madhunā vāpi gairiko hitasañjanaṃ ||
śirāharṣañjanaṃ kuryāt phāṇitaṃ madhusaindhavaṃ |
[1938 ed. 6.12.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yuktāthaK yuktaṃ tu A yuktā 'tha H gairikoK​H gairikaṃ A hitasañjanaṃhitasañjanaṃhitasañjanaṃK​H hitamañjane A śirāharṣañjanaṃ
śirāharṣañjanaṃ
K​H

sirāharṣe 'ñjanaṃ
A
kuryāt phāṇitaṃK​H kuryāt phaṇitaṃ A madhusaindhavaṃK​H madhusaṃyutam A
madhunā tārkṣyajaṃ śailam vā kāsīsam vā sasaindhavaṃ |
vetamāmlaṃ stanyayuktaṃ kāsīsam vā sasaindhavaṃ |
[1938 ed. 6.12.18ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śailam vāK​H vāpi A kāsīsam vākāsīsam vāK​H kāsīaṃ vā A sasaindhavaṃK​H sasaidhavam A vetamāmlaṃ
vetamāmlaṃ
K

vetrāmlasta
A
om. H
stanyayuktaṃK nyasaṃyuktaṃ A om. H kāsīsam vāK phāṇitaṃ ca A om. H sasaindhavaṃsasaindhavamA​K om. H
paittikān tu vidhiṃ kuryād kṛtsnaṃ arjunaśāntaye ||
sitekṣu madhukakṣedra dārvvīstanyaiḥ sasandhavaiḥ |
[1938 ed. 6.12.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
paittikān tuK paittaṃ A paittikaṃ tu H vidhiṃK​H vidhi A kuryād kṛtsnaṃK maśeṣeṇa kuryā A kṛtsnaṃ kuryā H arjunaśāntayeK d arjunaśāntaye A​H sitekṣu
sitekṣu

sitekṣu
K​H

ikṣukṣau
A
madhukakṣedramadhukakṣe¦draK​H drasitāstanya A dārvvīstanyaiḥK​H dārvīmadhu A sasandhavaiḥK​H kasaindhavaiḥ A
sekāñjanañ cātra hitamamlairāścyotanais tathā |
sitāmadhukakaṭvāṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ |
[1938 ed. 6.12.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hitamamlairāścyotanaisK hitamamlairāś cyotanaṃ A hitamamlairāścyotanaṃ H sitāmadhukakaṭvāṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ
sitāmadhukakaṭvāṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ

sitāmadhukakaṭvāṃgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ
K​H

sitāmadhukakaṭvaṅgamastukṣaudrāmlasaindhavaiḥ
A
vījapūrakako lāmladābhimāmlaiś ca yuktitaḥ |
ekaśo vā dviśo vāpi yojitam vā tribhis tribhiḥ |
[1938 ed. 6.12.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vījapūrakako lāmladābhimāmlaiś caK bījapūrakakolāmladāḍimāmlaiś ca A vījapūrakakomladāḍimāmlaiś ca Hac vījapūrakakolāmladāḍimāmlaiś ca Hpc
sphaṭikaṃ kuṃkumaṃ śaṃkhā madhukaṃ madhu cāpi hi |
śaṃkhakṣaudrasitāyuktaḥ sāmudra phena eva ca |
[1938 ed. 6.12.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kuṃkumaṃK vidrumaṃ A kumaṃ H śaṃkhāK​H śaṅkho A madhuK​H kadhu A cāpi hiK​H caiva hi A sāmudrasāmudraK​H sāmudraḥ A caK​H vā A
dvāvetau vihitau yogāvañjanārjunanāśanau ||
saindhavakṣaudrakatakaṃ sakṣaudram vā rasāñjanaṃ |
[1938 ed. 6.12.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dvāvetauK​H dvāvimau A vihitauA​K vihi Hac vihitā Hpc yogāvañjanārjunanāśanauyogāvañjanārjunanāśanauK​H yogāvañjane 'rjunanāśanau A saindhavakṣaudrakatakaṃ
saindhavakṣaudrakatakaṃ
K

saindhavakṣaudrakatakāḥ
A

sandhaivakṣaudrakatakāḥ
H
kāsīsam madhunā cāpi yojyamatrāñjane sadā |
lohacūrṇṇāni sarvāṇi dhātavo lavaṇāni ca |
[1938 ed. 6.12.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cāpiK​H vāpi A
ratnāni dantāḥ śṛṅgāṇi gaṇāś cāpy upapāditaḥ |
kukkuṭāśukapālāni lasunaṃ kaṭuka trikaṃ |
[1938 ed. 6.12.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śṛṅgāṇiA​K śṛṅgāni H gaṇāśK gaṇaś A​H upapāditaḥK​H avasādanaḥ A kukkuṭāśukapālāni
kukkuṭāśukapālāni

kukkuṭāśukapālāni
K​H

kukkuṭāṇḍakapālāni
A
lasunaṃK laśunaṃ A lasūnaṃ H kaṭukakaṭukaA​K kaṭu H trikaṃK​H trayam A
karañjavījamelā ca lekhanīyāñjanaṃ smṛtaṃ ||
raktaprasādanavatā pūṭapāke na sādhitā |
[1938 ed. 6.12.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
karañjavījamelā caK​H karañjabījamelā ca A lekhanīyāñjanaṃK​H lekhyāñjanamidaṃ A raktaprasādanavatā
raktaprasādanavatā

raktaprasā¦danavatā
K​H
om. A
pūṭapāke napūṭapākenaKpc
puṭapākāva
A
pūṭapāke Kac pūṭapākā ca H
sādhitāsādhitāK​H sānena raktavisrāvaṇādinā A
sampāditasya vidhnā kṛtsnena syandaghātinā |
anenāpācarec cukramavraṇaṃ kuśalo bhiṣak |
[1938 ed. 6.12.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidhnāvidhnā¦K​H vidhinā A anenāpācarec cukramavraṇaṃ
anenāpācarec cukramavraṇaṃ
K

anenāpaharec chukramavraṇaṃ
A

anenāpacarec cukramavraṇaṃ
H
uttānam vā vagāḍham vā karṣayec cāpi savraṇaṃ |
śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair api |
[1938 ed. 6.12.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
uttānam vāK​H uttānama A karṣayec cāpikarṣayec cāpiK​H karkaśaṃ vāpi A śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair
śirīṣavījamaricapippalīsaindhavair
K​H

śirīṣabījamaricapippalīsaindhavair
A
śukrapragharṣaṇaṃ kārya madhunā saindhave na tu |
[1938 ed. 6.12.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śukrapragharṣaṇaṃśukrapragharṣaṇaṃK​H śukrasya gharṣaṇaṃ A madhunāK​H mathavā A saindhave na tuK​H saindhavena tu |
kuryāt tāmrarajaḥśaṅkhaśilāmaricasaindhavaiḥ
A
kuryād añjanayogā vā samyak ślokārdhikāvimau |
[1938 ed. 6.12.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kuryād añjanayogā vāK​H antyāddviguṇitairebhir añjanaṃ śukranāśanam |
kuryād añjanayogau vā
A
śaṃkhakolāstikanaka drākṣāmadhukamākṣikaiḥ |
sūrādantyārṇavamalaiḥ śirīṣakusumena ca |
[1938 ed. 6.12.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śaṃkhakolāstikanakaśaṃkhakolāstikanakaK śaṅkhakolāsthikataka A śaṃkhakānostikanaka H drākṣāmadhukamākṣikaiḥK​H drāksāmadhukamākṣikaiḥ A sūrādantyārṇavamalaiḥ
sūrādantyārṇavamalaiḥ
K​H

kṣaudradantārṇavamala
A
śirīṣakusumenaśirīṣakusumenaK​H śirīṣakusumair a A caK​H pi A
kṣārāñjanaṃ vā vitared valāsagrathitāpahaṃ |
mudgām vā nistuṣāṃ piṣṭvā śaṃkhakṣaudrasitāyutāṃ |
[1938 ed. 6.12.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣārāñjanaṃ vāA​K kṣārājanaṃ vā H vitared valāsagrathitāpahaṃK vitaredbalāsagrathitāpaham A vitaredval-asagrathitāpahaṃ H mudgām vā
mudgām vā
K​H

mudgān vā
A
nistuṣāṃK​H nistuṣā A piṣṭvāK​H n bhṛṣṭā A śaṃkhakṣaudrasitāyutāṃK​H n śaṅkhakṣaudrasitāyutān A
madhukasāraṃ madhunā yojayed cāñjane sadā |
vibhītakāsthimajjā vā sakṣaudrā śukraśāntaye ||
[1938 ed. 6.12.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhukasāraṃmadhukasāraṃmadhukasāramK​H madhūkasāraṃ A yojayed cāñjaneK​H yojayeccāñjane A vibhītakāsthimajjā vā
vibhītakāsthimajjā vā
K​H

bibhītakāsthimajjā vā
A
sakṣaudrāsakṣaudraḥK sakṣaudraḥsakṣaudraḥ A​H śukraśāntayeK​H śukranāśanaḥ A
śaṃkhāsynta madhudākṣā mayūtakatakāni vā |
[1938 ed. 6.12.34ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śaṃkhāsyntaśaṃkhāsyntaK śaṅkhaśukti A śaṃkhānta H madhudākṣāK​H madhudrākṣā A mayūtakatakāni vāK​H madhukaṃ katakāni ca |
dvitvaggate saśūle vā vātaghnaṃ tarpaṇaṃ hitam
A
vaṃśajārūṣkarau tālaṃ nālikerañ ca tad dahet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ karabhātu bhāvayet |
[1938 ed. 6.12.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vaṃśajārūṣkarauK​H vaṃśajāruṣkarau A nālikerañ caK​H nārikelaṃ ca A tad dahet | kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃta d dahet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ
Kpc
dāhayet |
visrāvya ksāravaccūrṇaṃ
A
d dahet |
kṣāravan śrāvayec cūrṇṇaṃ
Kac
tad dahet ||
kṣāravan cayec cūrṇṇa
H
karabhātukarabhātuK om. A karabhām tu H bhāvayetK​H bhāvayetkarabhāsthijam A
vahuśoñjanayetatsyācchukravaivarṇṇanāśanaṃ |
[1938 ed. 6.12.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vahuśoñjanayetatsyācchukravaivarṇṇanāśanaṃvahuśoñjanayetatsyācchukravaivarṇṇanāśanaṃK​H bahuśo 'ñjanametatsyācchukravaivarṇyanāśanam |
ajakāṃ pārśvato viddhvā sūcyā visrāvya codakam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vraṇaṃ gomāṃsacūrṇena pūrayet sarpiṣā saha |
bahuśo 'valikhec cāpi vartmāsyopagataṃ yadi
A
saśophaś cāpyaśophañ ca dvau pākau yau prakīrtitau |
śārīrā hitās tatra vida sirām bhiṣak |
[1938 ed. 6.12.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cāpyaśophañ ca dvauK​H cāpy aśophaś ca dvau A śārīrā
śārīrā
K​H

snehasve
A
hitāsK dopapannasya A hitāste H tatraA​K tra H vidavidaK​H viddhvā A
sekāścyotananasyāni puṭapākāñś ca yojayet |
sarvataś cāpyaśuddhasya kartavyam idamajanaṃ |
[1938 ed. 6.12.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sekāścyotananasyānisekāścyotananasyāniK​H sekāś cyotananasyāni A yojayet | sarvataśyojayet |
sarvataś
K​H
kārayet |
sarvataś
A
cāpyaśuddhasyaK​H cāpi śuddhasya A idamajanaṃidamajanaṃK idam añjanamidam añjanaṃ A​H
tāmrapātrasthitam māṃsaṃ sarpiḥ saindhavasaṃyutaṃ |
maireyam vā vidhātavyaṃdadhyuttarakam eva vā |
[1938 ed. 6.12.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
māṃsaṃK​H māsaṃ A vidhātavyaṃdadhyuttarakamK pi dadhyevaṃ dadhyuttarakam A vidhātavyadadhyuttarakam H
ghṛtāṃ kāṃsamalopetāṃ stanyam vāpiṃ sasandhavaṃ |
madhūkasāram madhunā tulyāṃśaṃ gairikena vā |
[1938 ed. 6.12.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghṛtāṃK ghṛtaṃ A​H kāṃsamalopetāṃkāṃsamalopetāṃK kāṃsyamalopetaṃ A kāṃsamalopetaṃ H vāpiṃK​H vāpi A sasandhavaṃK​H sasaindhavam A gairikenaK​H gairikeṇa A
sarpiḥ saindhavatāmrāṇi yoṣitstanyayutāni vā |
dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ | rasakriyām vā vipacet samyak pākajighāṃsayā |
[1938 ed. 6.12.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ
dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ

dāḍimairāvatāśmantakolāmlamadhusaindhavaiḥ
K​H

dāḍimārevatāśmantakolāmlaiś ca sasaindhavām
A
vipacet samyak pākajighāṃsayāK​H vitaretsamyakpākajighāṃsayā A
māsasaindhavasaṃyuktaṃ sthitaṃ sarpiṣi nāgaraṃ ||
āścyotanāñjane yojyāmavalākṣīrasaṃyutaṃ ||
[1938 ed. 6.12.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
māsasaindhavasaṃyuktaṃK māsaṃ saindhavasaṃyuktaṃ A māṃsaṃ saindhavasaṃyuktaṃ H āścyotanāñjane
āścyotanāñjane

āścyotanāñjane
K​H

āś cyotanāñjanaṃ
A
yojyāmavalākṣīrasaṃyutaṃK​H yojyamabalākṣīrasaṃyutam A
puṣpaṃ mālatyāḥ saindhavaṃ śṛṅgaveraṃ sāro vaiḍaṅgaḥḥ pippalītaṇḍūaś ca |
etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ samya yuktaṃ nirviśaṃkaḥ pradadyāt ||
[1938 ed. 6.12.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
puṣpaṃK​H jātyāḥ puṣpaṃ A mālatyāḥK​H om. A sāroK kṛṣṇā A sā H vaiḍaṅgaḥḥK bījaṃ kī A om. H pippalītaṇḍūaś caK ṭaśatroś ca A ravairaṃ ḥ pippalītaṇḍūaś ca H etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ
etat piṣṭvāt kṣaudrayuktyāñjanārthaṃ
K​H
sāram |
etat piṣṭaṃ netrapāke 'ñjanārthaṃ
A
samyasamyaK​H kṣaudro A yuktaṃK​H petaṃ A nirviśaṃkaḥnirvviśaṃkaṃK nirviśaṅkaṃnirvviśaṃkaṃ A​H pradadyātK prayojyam A vidadyāt H
pūyālase śoṇitamokṣaṇaṃ eva vidhistathaivāpyupanāhanaś ca |
kṛtsno vidhiścekṣaṇapākahantā yathābhidhānaṃ bhiṣajā prayojyāṃ |
[1938 ed. 6.12.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
evaK​H ca A vidhistathaivāpyupanāhanaś caK​H hitaṃ tathaivāpyupanāhanaṃ ca A vidhiścekṣaṇapākahantāK​H vidhiś cekṣaṇapākaghātī A yathābhidhānaṃyathābhidhānaṃyathābhidhānamK​H yathāvidhānaṃ A prayojyāṃK prayojyaḥ A​H
kāsīsasindhuprabhavājaneś ca hitaṃ bhaved añjanam eva cātra |
kṣaudrāndvitair ebhir athaiva ca syādanyatra tāmrāyasacūrṇṇayuktaiḥ |
[1938 ed. 6.12.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāsīsasindhuprabhavājaneś caK​H kāsīsasindhuprabhavārdrakaistu A kṣaudrāndvitair
kṣaudrāndvitair
K

kṣaudrānvitair
A

kṣaudrānvitai
H
ebhirA​K rebhir H athaiva caK athopa A atho pi H syādanyatraK yuñjyād anyat tu A yasyād anyatra H
snehādinā samyag upāsya doṣāṃ tṛptiṃ vidhinena yathāsvam eva |
aklinnavartmānam upakrameta sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥ |
[1938 ed. 6.12.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snehādināK​H snehādibhiḥ A samyag upāsyasamyagupāsyaK​H samyag apāsya A tṛptiṃK​H stṛptiṃ A vidhinenaK​H vidhāyātha A yathāsvamA​K yathāsva H evaA​K va H aklinnavartmānam
aklinnavartmānam

aklinnava¦rtmānam
K​H

praklinnavartmānam
A
upakrametaA​K upalrameta H sekāñjanāścyotananasyadhūmaiḥK​H sekāñjanāś cyotananasyadhūmaiḥ A
mustāharidrāmadhukapriyaṃgu siddhārthalodhrositaśārivābhiḥ |
kṣuṇṇābhir āścyotanam eva kāryam atrāñjanaṃ cāñjanamākṣika syāt ||
[1938 ed. 6.12.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
siddhārthalodhrositaśārivābhiḥsiddhārthalodhrositaśārivābhiḥK siddhārtharodhrotpalasārivābhiḥ A siddhārtharodhrositaśārivābhiḥ H āścyotanamK​H āś cyotanam A kāryamK​H kārya A atrāñjanaṃK​H matrāñjanaṃ A cāñjanamākṣikacāñjanamākṣikaK​H cāñjanamākṣikaṃ A
patraṃ phalaṃ cāmalakasya pakvā kriyām vidadhyād athavāñjanārthaṃ |
vaṃśasya cā mūlena sakriyāṃ tu vartīkṛtāṃ tāmrakapālapakvāṃ |
[1938 ed. 6.12.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
patraṃA​K patra H phalaṃA​K mūlañ H cāmalakasyaA​K cāmalakasua H pakvāK​H paktvā A vidadhyād athavāñjanārthaṃK vidadhyādathavāñjanārthe A vidadhyādathavāñjanārthaṃ H vaṃśasya cā
vaṃśasya cā
K​H

vaṃśasya
A
mūlenaK​H bhūlena A sakriyāṃ tusakriyāntuK​H rasakriyāṃ vā A
rasakriyāṃ vā viphalāvipakvāṃ palāśapuṣpaiḥ karavīrajair vā |
piṣṭvān ca jānāṃ payasāmalam vā kāṃsasya dagdhā saha tāntavena |
[1938 ed. 6.12.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viphalāvipakvāṃK triphalāvipakvāṃ A viphalāvipakvaṃ H karavīrajair vākaravīrajair vvāK​H svaramañjarervā A piṣṭvān ca
piṣṭvān ca
K

piṣṭvā cha
A

piṣṭvāla
H
jānāṃjānāmK​H galyāḥ A dagdhāK​H dagdhvā A
pratyañjanatatmaricairūpetaṃ cūrṇṇatāmrasya sahābhiyuñjyāt |
[1938 ed. 6.12.51ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pratyañjanatatmaricairūpetaṃK pratyañjanaṃ tan maricair upetaṃ A pratyañjanatatmaricair ūpetaṃ H cūrṇṇatāmrasyaK​H cūrṇena tāmrasya A sahābhiyuñjyātsahābhiyuñjyātsahābhiyuṃjyātK​H sahopayojyam |
samudraphenaṃ lavaṇottamaṃ ca śaṅkho 'tha mudgo maricaṃ ca śuklam
A
praklinnavartmāny areta eva yogāḥ prayojyāḥ prasamīkṣya doṣān iti || ||
[1938 ed. 6.12.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
praklinnavartmānyK cūrṇāñjanaṃ jāḍyam athāpi kaṇḍūm aklinnavartmāny upahanti śīghram |
praklinnavartmany
A
praklinnavartmā H
aretaK api caita A nyareta H prasamīkṣyaK ca samīkṣya A samīkṣya H doṣān itiK doṣam A dos̤āniti H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sakajjalaṃ tāmraghaṭe ca ghṛṣṭaṃ sarpiryutaṃ tulthakam añjanaṃ ca A
śālākye 2 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeśālākye K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre raktābhiṣyandapratiṣedho nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ A śālākyasthāne raktābhiṣyandapratiṣedho dvādaśamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 13, Śālākyatantra 13]

Draft based on MS K.
athāto lekhyarogapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.13.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
adhyāyaṃK om. A​H vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
nava ye lekhyasādhyās tu sāmānyasteṣv asamvidhiḥ |
snigdhavāntaviriktasya nivātātapasaṃsadi |
[1938 ed. 6.13.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lekhyasādhyās tuK​H 'bhihitā lekhyāḥ A asamvidhiḥasamvidhiḥasaṃ vidhiḥK​H ayaṃ vidhiḥ A nivātātapasaṃsadiK​H nivātātapasadmani A
āptair dṛḍhaṃ gṛhītasya veśmanyutānaśāyinaḥ | sukhodakaprataptena vāsasā susamāhitaḥ | svedayed vartmanirbhujya vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitaṃ |
[1938 ed. 6.13.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āptair(āptairA​K āptai H veśmanyutānaśāyinaḥveśmanyutānaśāyinaḥK veśmany uttānaśāyinaḥ |) A veśmanyuttānaśāyinaḥ H vāmāṅguṣṭhāṅgulisthitaṃK​H vāmāṅguṣṭhāṅgulishtitam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. aṅgulyaṅguṣṭhakābhyāṃ tu nirbhugnaṃ vartma yatnataḥ |
plotāntarābhyāṃ na yathā calati sraṃsate 'pi vā
A
vartvyāveś ca ta plotaṃ sasyas nnaṃ tato likhet |
[1938 ed. 6.13.5.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartvyāveś ca tavartvyāveś ca taK vartmanāveś ca taṃ H sasyas nnaṃsasyas nnaṃK sasyasthin na H tatoK lato H
śastreṇa patrair athavā tato rakte sthite punaḥ |
[1938 ed. 6.13.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śastreṇaK​H tataḥ pramṛjya plotena vartma śastrapadāṅkitam |
likhec chastreṇa
A
athavāK​H vā A
svedyasaindhavacūrṇṇena pratisāryasukhāmvunā |
[1938 ed. 6.13.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svedyasaindhavacūrṇṇenasvedyasaindhavacūrṇṇenaK​H svinnaṃ manohvākāsīsavyoṣārdrāñjanasaindhavaiḥ |
ślakṣṇapiṣṭaiḥ samākṣīkaiḥ
A
pratisāryasukhāmvunāpratisāryasukhāmvunāK​H pratisāryoṣṇavāriṇā A
prakṣālya siktaṃ haviṣā vraṇavatnsamupācaret |
[1938 ed. 6.13.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
siktaṃK​H om. A vraṇavatnsamupācaretK​H siktaṃ vraṇavat samupācaret |
svedāvapīḍaprabhṛtīṃs tryahād ūrdhvaṃ prayojayet
A
vyāsatas te tad akhilaṃ vidhānaṃ lekhya vartmaṇi |
[1938 ed. 6.13.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyāsatas tevyāsatas teK​H vyāsataste A tad akhilaṃK​H samuddiṣṭaṃ A vartmaṇiK karmaṇi |
asṛgāsrāvarahitaṃ kaṇḍūśophavivarjitam
A
vartmani H
nakhasnāyunibhaṃ vartma likhitaṃ samyag iṣyate |
raktamakṣi srave skannaṃ timiraṃ vyādhyanirjayaḥ |
[1938 ed. 6.13.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nakhasnāyunibhaṃK samaṃ nakhanibhaṃ A nakhasrāyunibhaṃ H raktamakṣi
raktamakṣi

raktamakṣi
K​H

raktam akṣi
A
skannaṃK​H t skannaṃ A timiraṃK om. A nimiraṃ H vyādhyanirjayaḥK kṣatāc chastrakṛtād dhruvam A vyādhinirjayaḥ H
vartmañ ca guru śūnañ ca kaṇḍūharṣopadehavat |
[1938 ed. 6.13.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartmañK rāgaśophaparisrāvās timiraṃ vyādhyanirjayaḥ |
vartma
A
vartma H
caK​H śyāvaṃ A śūnañ caK​H stabdhaṃ A
durviriktaṃ vijānīyād atat sinnaṃ punar likhet |
[1938 ed. 6.13.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
durviriktaṃK netrapākam udīrṇaṃ vā kurvītāpra A durvvirikta H vijānīyād atat sinnaṃvijānīyād atat sinnaṃK tikāriṇaḥ |
etad durlikhitaṃ jñeyaṃ snehayitvā
A
vijānīyād etat sinnaṃ H
vyāvartatevartma yadā pakṣṃ cāpi vimuñcati |
vaddhaśurūktava vaś caiva tadatisrāvitaṃ viduḥ |
[1938 ed. 6.13.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyāvartatevartmavyāvartate vartmaK​H vyāvartate yadā A yadāK​H vartma A pakṣṃK pakṣma A pakṣa H vimuñcatiK​H vimuhyati A vaddhaśurūktava vaś
vaddhaśurūktava vaś
K

syāt saruk srāvabahu
A

vaddhaśurūkvaṃ
H
caivaK​H laṃ A tadatisrāvitaṃtad atisrāvitaṃem. tad atisrāvitaṃtad atisrāvitaṃ A​K​H
snehasvedādiriṣṭaṃ syāt kramastatrānilāpahaḥ |
[1938 ed. 6.13.14ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snehasvedādiriṣṭaṃK snehasvedādiriṣṭaḥ A syāt kramastatrānilāpahaḥK syāt kramas tatrānilāpahaḥ A
vartmāvavaddhakliṣṭaṃ ca vahalaṃ yac ca kīrtitaṃ |
[1938 ed. 6.13.14cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartmāvavaddhakliṣṭaṃ caK​H vartmāvabandhaṃ kliṣṭaṃ ca A vahalaṃK​H bahalaṃ A
potthakīś cāpi vilikhet pracchayitvāgrataḥ śanaiḥ |
samaṃ likheta manimāñ śyāvakardamavartmanī |
[1938 ed. 6.13.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
potthakīśpothakīśA​K pautthakī H vilikhet pracchayitvāgrataḥem. avalikhet pracchayitvāgrataḥ A avilikhet pracchayitvāgrataḥ K vilikhet pracchayitvā yataḥ H likhetaK likhet tu A likhed dhi H manimāñ śyāvakardamavartmanīK medhāvī śyāvakardamavartmanī A manimāñ śyāvakarddamavartmanīṃ H
kubhīkinīṃśarkarāñ ca tathaivotsañginīma…
dhīmaṃ vikalpya śastreṇa nikhet paścād atandritaḥ |
[1938 ed. 6.13.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kubhīkinīṃśarkarāñ caK kumbhīkinīṃ śarkarāṃ ca A kubhīkiṃnīśarkkarāñ ca H tathaivotsañginīmatathaivotsañginīma…K tathaivotsaṅginīm apitathaivotsañginīm api A​H dhīmaṃ
dhīmaṃ
K
om. A
dhīma
H
vikalpyaK
kalpa
A
n vikalpya H
śastreṇaK​H yitvā tu śastreṇa A nikhet paścād atandritaḥK likhet paścād atandritaḥ A nikhet paś cādatandritaḥ H
bhaveyar vartmasu ca yāḥ piḍakāḥ kaṭhinā bhṛśaṃ |
hrasvās tāmrāś ca tāḥ pakvā bhindyād bhitvā likhed api |
[1938 ed. 6.13.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhaveyarK bhaveyu A bheveyar H vartmasu ca yāḥK rvartmasu ca yāḥ A vartmasu ca yā H hrasvās tāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥ

hrasvāstāmrāś ca tāḥ
em.
hrasvāstāmrāś ca tāḥ
hrasvāstāmrāś ca tāḥ

hrasvāstāmrāś ca tāḥ
A​H​K
bhindyād bhitvāem. bhindyādbhinnā A bhindyādbhitvā K​H likhed apiK​H likhedapi A
taruṇyo vālpasaṃrambhāḥ piḍakā vāhyavartmajāḥ |
viditvaitām praśamayet svedālepanaśodhanaiḥ |
[1938 ed. 6.13.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
taruṇyoK​H taruṇīś A vālpasaṃrambhāḥK​H cālpasaṃrambhā A vāhyavartmajāḥvāhyavartmajāḥK​H bāhyavartmajāḥ A viditvaitām
viditvaitām

viditvaitām
K​H

viditvaitāḥ
A

The Nepalese version has no chapter break here. Nepalese chapter 13 continues to snehapūrvakam, i.e., vulgate 6.14.11ab
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre lekhyarogapratiṣedho nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ A

[Adhyāya 13 cont'd, Adhyāya 14 in the Vulgate]

Initial draft based on MS K.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. athāto bhedyarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
svedayitvā visagranthipakvaṃ tasya nirāśayaṃ |
bhitvāc chidrāṇi śastreṇa saindhavenāvacūrṇayet |
[1938 ed. 6.14.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
visagranthipakvaṃK bisagranthiṃ chidrāṇy A visagranthim pakvan H tasyaK​H asya A bhitvāc chidrāṇi
bhitvāc chidrāṇi
K​H

pakvaṃ bhittvā tu
A
saindhavenāvacūrṇayetK​H sindhavenāvacūrṇayet A
kāsīsamārgadhīmuścīnepālyelāyutena tu |
[1938 ed. 6.14.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāsīsamārgadhīmuścīnepālyelāyutena tukāsīsamārgadhīmuścīnepālyelāyutena tuK kāsīsamāgadhīpuṣpanepālyelāyutena tu |
tataḥ kṣaudraghṛtaṃ dattvā samyag bandhamathācaret
A
kāsīsamāgadhācūrṇena nepālyelātathaiva ca H
rocanakṣāratutthāni pippalyaḥ kṣaudram eva ca |
pratisāraṇam ekaikaṃ bhinne lagaṇa iṣyate |
[1938 ed. 6.14.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rocanakṣāratutthānirocanakṣāratutthānirocanakṣāratutthā¦niK​H rocanākṣāratutthāni A pratisāraṇam
pratisāraṇam
K​H

pratisāraṇa
A
ekaikaṃK​H mekaikaṃ A
mahānty atha ca yuñjīta kṣārāgni vidhikovidaḥ |
[1938 ed. 6.14.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mahāntymahāntyK​H mahaty A atha caK​H api ca A kṣārāgniK​H kṣārāgnī A vidhikovidaḥK​H vidhikovidaḥ |
svinnāṃ bhinnāṃ viniṣpīḍya bhiṣagañjananāmikām
A
rasāñjanamadhubhyān tu bhinnā cāñjanenāmikāṃ |
[1938 ed. 6.14.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rasāñjanamadhubhyān tuK​H śilailānatasindhūtthaiḥ sakṣaudraiḥ pratisārayet |
rasāñjanamadhubhyāṃ tu
A
bhinnābhinnāK​H om. A cāñjanenāmikāṃcāñjanenāmikāṃK bhittvā vā śastrakarmavit A mañjanenāmikāṃ H
pratisāyāñjane yuñjyān kriyāṃ lavaṇavarjitāṃ ||
samyak svinne krimigranthau bhinne syāt pratisāraṇaṃ |
[1938 ed. 6.14.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pratisāyāñjaneK​H pratisāryāñjanair A yuñjyān kriyāṃK​H yuñjyā duṣṇair A lavaṇavarjitāṃK​H dīpaśikhodbhavaiḥ A krimigranthaukrimigranthau¦K​H kṛmigranthau A
triphalātuthakāsīsa saindhavaiḥ sarasāñjanaiḥ |
rasakriyāṃ krimigranthai bhinna syāt pratisāraṇaṃ
bhittopanāhaṃ kaphajaṃ pippalīmadhusaindhavaiḥ |
[1938 ed. 6.14.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarasāñjanaiḥK​H ca ra A rasakriyāṃ
rasakriyāṃ
Kpc​H
sa A om. Kac
krimigranthaiKpc​H kri A om. Kac bhinna syāt pratisāraṇaṃbhinnasyāt pratisāraṇaṃKpc​H yā A om. Kac bhittopanāhaṃ

bhittopanāhaṃ

bhittopanāhaṃ
K​H

bhittvopanāhaṃ
A
kaphajaṃA​K kajaṃ H
vilikhelmaṃḍalāgreṇa pracchayed vā samantataḥ |
saṃsnehya patrabhaṅgaiś ca svedayitvā yathāvalaṃ |
[1938 ed. 6.14.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vilikhelmaṃḍalāgreṇavilikhelmaṃḍalāgreṇavilikhelmaṇḍalāgreṇaK​H lekhayen maṇḍalāgreṇa A pracchayed vāK​H samantāt pracchaye A samantataḥK​H d api A yathāvalaṃK​H yathāsukham A
āpākā vidhinoktena pañcabhedyān upācaret |
sarveṣv ateṣu vihitaṃ vidhānaṃ snehapūrvakam iti ||
[1938 ed. 6.14.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āpākāāpākāāpākāK​H om. A vidhinoktenaK om. A d vidhinoktena H pañcabhedyān upācaret | sarveṣvpañcabhedyān upācaret |
sarveṣv
pañcabhedyān upācaret ||
sarvveṣv
K​H
sarveṣve A
ateṣuK​H teṣu A vihitaṃA​K ca hitaṃ H itiK​H
saṃpakve prayato bhūtvā kurvīta vraṇaropaṇam
A
śālākye 13 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākye 13 || ❈śālākye 3 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre bhedyarogapratiṣedho nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ A śālākyasthāne lehyarogapratiṣedhas trayodaśamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 14 (Śālākyatantra 14), Adhyāya 15 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athātaś chedyorogapratiṣedham vyā ||
[1938 ed. 6.15.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
chedyorogapratiṣedhamcchedyarogapratiṣedhamK chedyarogapratiṣedhaṃcchedyarogapratiṣedham A​H vyāK vyākhyāsyāmaḥ A madhyāyam vyākhyāsyāmaḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
snigdhaṃ bhuktavato hy annam upaviṣṭasya yatnataḥ |
saṃroṣayet tu nayanaṃ bhiṣak cūrṇṇai tu lāvaṇaiḥ |
[1938 ed. 6.15.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snigdhaṃA​K snigdha H bhuktavato hyA​K muktavato hy H bhiṣak cūrṇṇai tubhiṣak cūrṇṇaituKpc bhiṣak cūrṇais tubhiṣak cūrṇṇai|||s tu A​H bhiṣak cūrṇṇai Kac
tataḥ saṃroṣitaṃ tūrṇṇaṃ susvinnaṃ parighaṭṭa |
tatra cāpi valījātaṃ tatrāsya samāhitaḥ |
[1938 ed. 6.15.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tūrṇṇaṃtūrṇaṃA​K cūrṇṇaṃ H parighaṭṭaparighaṭṭaK​H paridhaṭṭi A tatra
tatra
K
tam |
arma
A
yet |
tatra
H
cāpiK​H yatra A tatrāsyaK​H tatraita A samāhitaḥK llagayed bhiṣak A susamāhitaḥ H
apāṅgaṃ prekṣamāṇasya lagayed vaḍiśaṃ bhiṣak |
muccudāya matimām va ḍiśaṃ samyag utkṣiyet |
[1938 ed. 6.15.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prekṣamāṇasyaA​K preṣyamāṇasya H lagayed vaḍiśaṃlagayed vaḍiśamK​H om. A bhiṣak | muccudāyabhiṣak |
muccudāya
bhiṣak |
muccudāya
K​H
om. A
matimām vaK baḍiśe A matimān va H ḍiśaṃK​H na A samyag utkṣiyetsamyag utkṣiyetK samāhitaḥ |
mucuṇḍyādāya medhāvī sūcīsūtreṇa vā punaḥ
A
samyagu kṣiyet H
na cocthāpayet ākṣipraṃ kāryam atyāyanan tu tat |
śastrāvādhabhayāc cāsya vartmanī grāhayed dṛḍhaṃ |
[1938 ed. 6.15.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
na cocthāpayet ākṣipraṃK na cotthāpayatā kṣipraṃ A​H kāryamK kārya A​H atyāyanan tuK mabhyunnataṃ tu A matyāyanaṃ tu H tat | śastrāvādhabhayāc cāsyatat |
śastrāvādhabhayāc cāsya
tat |
śastrāvādhabhayāc cāsya
K​H
tat |
śastrābādhabhayāccāsya
A
tataḥ praśithilībhūtaṃ tribhir eva vilamvitaṃ |
ullikhamaṇḍalāgraṇatīkṣena pariśodhayet |
[1938 ed. 6.15.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
evaA​K evam H vilamvitaṃK​H vilambitam A ullikhamaṇḍalāgraṇatīkṣena
ullikhamaṇḍalāgraṇa tīkṣena
Kpc

ullikhanmaṇḍalāgreṇa tīkṣṇena
A​H

ullikhamaṇḍalāgra tīkṣena
Kac
viviktaṃ sarvatas cāpi kṛṣṇāc chuklāc ca maṇḍalāt |
kanīnikam upānīyac chindyānnātikanīnakaṃ |
[1938 ed. 6.15.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viviktaṃK vimuktaṃ A​H maṇḍalāt | kanīnikammaṇḍalāt |
kanīnikam
K​H
maṇḍalāt |
nītvā kanīnako
A
upānīyac chindyānnātikanīnakaṃupānīyac chindyānnātikanīnakaṃK pāntaṃ chindyānnātikanīnakam A upānīya chindyān nātikanīnakāṃ H
caurbhāgasthite māṃse nākṣi vyāpadyaten yathā |
kanīnikavavadhādasraṃndīdī cāpyupajāyate |
[1938 ed. 6.15.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caurbhāgasthiteK caturbhāgasthite A caturbhāgashite H vyāpadyaten yathāK​H vyāpattimṛcchati A kanīnikavavadhādasraṃndīdī
kanīnikavavadhādasraṃndīdī
K

kanīnakavadhādasraṃ nāḍī
A

kanīnikavadhādasminnāḍī
H
cāpyupajāyatecāpyupajāyateK vāpyupajāyate A cāpy upajāyate H
arma cej jālavac cāpi taddeṣyonmarjjalamvitaṃ
[1938 ed. 6.15.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
armaarmmaK​H hīnacchedāt punarvṛddhiṃ śīgramevādhigacchati |
arma
A
cej jālavac cāpiK yajjālavadvyāpi A cejjālavac cāpi H taddeṣyonmarjjalamvitaṃK tadapyunmārjya lambitam A tadeṣyonmarjavilamvitaṃ H
cchidyāc vakreṇaśastreṇa vartamuklāntamāśritaṃ |
pratisāraṇam akṣṇais tu tataḥ kāryam anantaraṃ |
[1938 ed. 6.15.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cchidyāc vakreṇaśastreṇaK chindyādvakreṇa śastreṇa A vakreṇa chindyāc chatreṇa H vartamuklāntamāśritaṃvartamuklāntamāśritaṃK vartmaśuklāntamāthitam A vartmaśuklāntamāśritaṃ H pratisāraṇam
pratisāraṇam
K​H

pratisāraṇa
A
akṣṇais tuK​H makṣṇos tu A kāryamK​H kārya A anantaraṃK​H manantaram A
yāvatā tasya cūrṇṇena vyoṣasya lavaṇasya ca |
svedayitvā tataś cāpi vandhīyān mat-māṃ bhiṣak |
[1938 ed. 6.15.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yāvatāK​H yāvanā A tasyaK​H lasya A vyoṣasyaK​H trikaṭo A lavaṇasya caK​H rlavaṇasya ca A cāpiK​H paścā A vandhīyān mat-māṃK d badhnīyāt kuśa A vandhīyān mati H bhiṣakK lo bhiṣak A mān bhiṣak H
doṣartuvalakālajñaḥ snehaṃ datvā yathāhitaṃ |
vraṇavat samvidhānañ ca tasya kuryāt tataḥ paraṃ |
[1938 ed. 6.15.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣartuvalakālajñaḥK​H doṣartubalakālajñaḥ A vraṇavat samvidhānañ ca
vraṇavat samvidhānañ ca
K​H

vraṇavat saṃvidhānaṃ tu
A
kuryāt tataḥK​H kuryād ataḥ A
trahān muktvā ca saṃsvedya paścoc chodhanam ācaret |
[1938 ed. 6.15.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
trahān muktvā caK tryahānmuktvā ka A tryahān muktvā ca H saṃsvedyaK​H rasvedaṃ A paścoc chodhanampaścoc chodhanamK dattvā śodhana A paschoc chodhanam H ācaretK​H mācaret |
karañjabījāmalakamadhukaiḥ sādhitaṃ payaḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. hitamāś cyotanaṃ śūle dvirahnaḥ kṣaudrasaṃyutam |
madhukotpalakiñjalkadūrvākalkaiś ca mūrdhani
A
lekhyāñjanaiś copahared armaśeṣaṃ bhaved yadi |
[1938 ed. 6.15.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lekhyāñjanaiśK​H pralepaḥ saghṛtaḥ śītaḥ kṣīrapiṣṭaḥ praśasyate |
lekhyāñjanair
A
copahared armaśeṣaṃK apahared armaśeṣaṃ A cāpahared armmaśeṣam H
armañ cālpan dadhinibhaṃ nīlaṃ raktamathāpi vā |
dhūmraṃ pratanūyac cācāpi śukravatsamupācaret |
[1938 ed. 6.15.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
armañarmmaṃK​H arma A nīlaṃA​K nīnaṃ H raktamathāpi vāraktam athāpi vāK raktam athāpi vāraktam athāpi vā A​H dhūmraṃ
dhūmraṃ
K​H

dhūsa
A
pratanūyac cācāpipratanūyac cācāpiK raṃ tanu yac cāpi A pratanūyac cāpi H śukravatsamupācaretśukravat samupācaretK​H śukravattadupācaret A
carmābhaṃ vahalaṃ yas tu snāyumāṃsasamāvṛtaṃ |
chedyam eva tadarmasyāt kṛṣṇamaṇḍalagañ ca yat |
[1938 ed. 6.15.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vahalaṃ yas tuK​H bahulaṃ yattu A snāyumāṃsasamāvṛtaṃsnāyumānsasamāvṛtaṃK​H snāyumāṃsaghanāvṛtam A tadarmasyāt kṛṣṇamaṇḍalagañ catadarma syāt kṛṣṇamaṇḍalagaṃ catadarmasyāt kṛṣṇamaṇḍalagañ caA​K tarmma syāt kṛṣṇamaṇḍalañ ca Hac tad armma syāt kṛṣṇamaṇḍalañ ca Hpc
viśuddhavarṇam akliṣṭaṃ kriyām vakṣigataklamaṃ |
chinnermaṇi bhavet samyagyathāsvamanupadravaṃ ||
[1938 ed. 6.15.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viśuddhavarṇamA​K viśuddhavarṇṇa H akliṣṭaṃA​K makliṣṭaṃ H kriyāmK kriyā A​H vakṣigataklamaṃK svakṣi gataklamam A sv akṣi gataklamaṃ H chinnermaṇi
chinnermaṇi
K

chinne 'rmaṇi
A

chinne rmmani
H
bhavet samyagyathāsvamanupadravaṃbhavet samyag yathāsvamanupadravambhavet samyagyathāsvamanupadravaṃA​K bhavet samyag yathāsvam anupadravaṃ H
sirājālaṃ sirā yās tu kaṭhinām ca ca vuddhimān |
ullikhet maṇḍalāgreṇa vaḍiśemavilamvitāṃ |
[1938 ed. 6.15.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sirājālaṃK​H sirājāle A kaṭhinām ca caK kaṭhināstāś ca A kaṭhināṃs tāṃs tu H vuddhimān | ullikhet maṇḍalāgreṇavuddhimān |
ullikhet maṇḍalāgreṇa
vuddhimān ||
ullikhet maṇḍalāgreṇa
K​H
buddhimān |
ullikhenmaṇḍalāgreṇa
A
vaḍiśemavilamvitāṃK baḍiśenāvalambitāḥ A vaḍiśena vilamvitāṃ H
sirā supiḍakā jātāḥ yā na sidhyanti bheṣajaiḥ |
plavavatmaṇḍalāgreṇa tāsāṃc chedanam iṣyate |
[1938 ed. 6.15.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
plavavatmaṇḍalāgreṇa
plavavatmaṇḍalāgreṇa

plavavat maṇḍalāgreṇa
K​H

armavan maṇḍalāgreṇa
A
tāsāṃc chedanamK tāsāṃ chedana A tāsāñ chedanam H iṣyateK​H miṣyate A
rāgayoś caitayoḥ kāryamarmokaṃ pratimāraṇaṃ |
vidhiś cāpi yathādoṣaṃ lekhanadravyasamvṛtaḥ |
[1938 ed. 6.15.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rāgayośK rogayoś A​H kāryamarmokaṃkārya marmoktaṃK kāryamarmoktaṃkārya marmoktaṃ A​H pratimāraṇaṃpratisāraṇaṃK pratisāraṇampratisāraṇaṃ A​H lekhanadravyasamvṛtaḥlekhanadravyasamvṛtaḥK lekhanadravyasaṃbhṛtaḥlekhanadravyasambhṛtaḥ A​H
sirājālavadevātra tataḥ sarvāvidhir hitaḥ |
[1938 ed. 6.15.23.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sirājālavadevātraK sirājālavad eva tra H
sandhau prasvedya śastreṇa pravaṇīkām vicakṣaṇaḥ |
uttaretha tribhāge tu vaḍisenavilamviāṃ |
[1938 ed. 6.15.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prasvedyaprasvedyaK​H saṃsvedya A pravaṇīkāmK varṇīkāṃ A parvvaṇīkāṃ H uttaretha
uttaretha
K

uttare ca
A

uttare 'tha
H
tribhāge tutribhāge tuK​H tribhāge ca A vaḍisenavilamviāṃK baḍiśenāvalambitām A vaḍiśena vilamvitāṃ H
chidyāttāmavaśātraṃ syādarsrunāḍīn tatonyarthā |
pratisāraṇamatrāpi kṣaudrasaindhavam iṣyate |
[1938 ed. 6.15.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
chidyāttāmavaśātraṃchidyāttāmavaśātraṃK chindyāttato 'rdhamagre A chindyāt tām arddhamātraṃ H syādarsrunāḍīnK syād aśrunāḍī hy A syād asrunāḍīn H tatonyarthāK ato 'nyathā A tato 'nyarhā H pratisāraṇamatrāpi
pratisāraṇamatrāpi
K

pratisāraṇam atrāpi
A

pratisārraṇamātrāpi
H
kṣaudrasaindhavamkṣaudrasaindhavamK​H saindhava A iṣyateK​H kṣaudramiṣyate A
lekhanīyāni tīkṣṇāni vyādhiśeṣasya bheṣajaṃ ||
saṃkhaṃ samudraphenañ ca maṇḍukañ ca samudrajaᳵ |
[1938 ed. 6.15.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tīkṣṇāniK​H cūrṇāni A saṃkhaṃ
saṃkhaṃ
K
śaṅkhaṃ
śaṅkhaṃ

śaṃkhaṃ
A​H
samudraphenañ casamudraphenaṃ caA​K samūdraphenañ ca H maṇḍukañ caK maṇḍūkīṃ ca A maṇḍūkañ ca H samudrajaᳵK samudrajām A samudrajaṃ H
sphaṭīkaṃ kuruvindañ ca pravālāmsattu kāvṛtāḥ |
vaidūryaṃ puṭākaṃ muktāmayas tāmrarajo pi ca |
[1938 ed. 6.15.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sphaṭīkaṃK sphaṭikaṃ A​H kuruvindañ cakuruvindaṃ caA​K kurūvindañ ca H pravālāmsattupravālāmsattuK pravālāśmanta A pravāleśman ta H kāvṛtāḥkāvṛtāK​H kaṃ tathā A vaidūryaṃ
vaidūryaṃ
A​K

vaidūrya
H
puṭākaṃ puṭākaṃ K pulakaṃ A puṭaṃ H tāmrarajo pitāmrarajo piK​H tāmrarajāṃsi A
samabhāgāni sampiṣya sā ca srotoñjanen tu |
cūrṇāñjanakārayitvā bhājanameṣasṛṅgaje |
[1938 ed. 6.15.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sampiṣya sā caK saṃpiṣya sārdhaṃ A sampiṣya sa ca H srotoñjanen tuK srotoñjanena tu A sroto 'ñjanena tu H cūrṇāñjanakārayitvā
cūrṇāñjanakārayitvā
K
cūrṇāñjanaṃ kārayitvā
cūrṇāñjanaṃ kārayitvā

cūrṇṇāñjanaṃ kārayitvā
A​H
bhājanameṣasṛṅgajebhājanameṣasṛṅgajeK bhājane bheṣaśṛṅgaje A bhājanaṃ meṣaśṛṃgate H
nivāsyobhayataḥ kālam athāñje satataṃ vudhaḥ |
armāṇi piḍakāṃ hanyāt sirājālañ ca tena vai ||
[1938 ed. 6.15.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nivāsyobhayataḥnivāsyobhayataḥK​H saṃsthāpyobhayataḥ A kālamK​H kāla A athāñjeK​H mañjaye A satataṃK​H t satataṃ A vudhaḥK​H budhaḥ A hanyāt sirājālañ cahanyāt sirājālañ caK​H hanyāt sirājālāni A
arśastothā yac ca nāmnā śuṣkārśorvudam eva ca |
antarvarmāsrayā yet tu vidhānan tasya vakṣyate |
[1938 ed. 6.15.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
arśastothāarśastothāK arśas tathā A​H śuṣkārśorvudamśuṣkārśorvvudamK​H śuṣkārśo 'rbudam A antarvarmāsrayā
antarvarmāsrayā
K

abhyantaraṃ vartmaśa
A

antarvvunmāśrayā
H
yet tuK​H yā A tasya tasya K​H teṣu A
vartmopascedya nirkudyokṣidya ca yatnataḥ |
maṇḍalāgreṇa tīkṣṇeṇa mūlec chidyād bhiṣak varaiḥ
[1938 ed. 6.15.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartmopascedyaK vartmopasvedya A vartmmopaschedya H nirkudyokṣidya canirkudyokṣidya caK nirbhujya sūcyotkṣipya pra A nirvvudya sūcyotkṣipya ca H tīkṣṇeṇaK​H tīkṣṇena A mūlec chidyād bhiṣak varaiḥK mūle bhindyād bhiṣagvaraḥ A mūle bhindyād bhiṣak varaiḥ H
tataḥ pippalikāsisasaindhavaiḥ pratisārayet |
sthite ca rudhire vartma dahet samyakalākayā |
[1938 ed. 6.15.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pippalikāsisasaindhavaiḥK saindhavakāsīsakṛṣṇābhiḥ A pippalikāsīsasaindhavaiḥ H rudhireA​K rūdhire H dahet samyakalākayādahet samyakalākayāK dahet samyak śalākayā A dahet samyak lākayā H
kṣāreṇa vālikhec cāpi vyādhiśeṣam bhaved yādi |
tīkṣṇair ubhayato bhāgais tato doṣam upakṣiyet |
[1938 ed. 6.15.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣāreṇaK​H kṣāreṇā A vālikhec cāpiK​H valikhec cāpi A vyādhiśeṣamvyādhiśeṣaṃK​H vyādhiśeso A bhaved yādiK bhaved yadi A​H ubhayatoA​K ūbhayato H upakṣiyetK​H adhikṣipet A
yathādoṣañ ca virared abhiṣyandakriyāvidhiḥ |
śastrakarmaṇyapagate māsañ ca syāt suyantritaḥ ||
[1938 ed. 6.15.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yathādoṣañ cayathādoṣañ cayathādoṣañ caK​H vitarec ca yathādoṣam A virared abhiṣyandakriyāvidhiḥK abhiṣyandakriyāvidhim A vitared abhiṣyandakriyāvidhiḥ H śastrakarmaṇyapagate
śastrakarmaṇyapagate

śastrakarmmaṇyapagate
K​H

śastrakarmaṇy uparate
A
syāt suyantritaḥA​K syāt suyantrita iti H
śālākya | lādhū || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyaK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākya A śālākye H lādhū lādhū K tantre chedyarogapratiṣedho nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ A cchedyarogapratiṣedhaś caturddaśo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 15 (Śālākyatantra 15), Adhyāya 16 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athātaḥ pakṣmagatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.16.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pakṣmagatarogapratiṣedhaṃK​H pakṣmakopapratiṣedhaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
yāpyas tu yo vartmabhavo viḥ pakṣmaprakopobhihitaḥ purastāt |
tatropadiṣtasya narasya carma vartmopariṣṭādanutiryageva |
[1938 ed. 6.16.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vartmabhavo viḥvartmabhavo vi…ḥK vartmabhavo vi A​H pakṣmaprakopobhihitaḥK kāraḥ pakṣmaprakopo 'bhihitaḥ A​H purastāt | tatropadiṣtasyapurastāt |
tatropadiṣtasya
purastāt |
tatropadiṣtasya
K​H
purastāt |
tatropaviṣṭasya
A
narasyaA​K nara||?||sya H carmaA​K vartmma H vartmopariṣṭādanutiryagevavartmopariṣṭādanutiryagevavartmopariṣṭādanutiryagevaK​H vartmopariṣṭād anutiryag eva A
udbhṛtyaśastreṇa yavapramāṇam vālena sīvyedbhiṣagapramattaḥ |
datvā tu sarpidhucāpiśeṣaṃ kuryāt kramaṃ yobhihito vraṇeṣu |
[1938 ed. 6.16.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
udbhṛtyaśastreṇaK​H utkṛtya śastreṇa A vālenaK​H bālena A sīvyedbhiṣagapramattaḥK​H sīvyodbhiṣagapramattaḥ A datvā tu
datvā tu
K​H

dattvā ca
A
sarpidhucāpiśeṣaṃsarpi…dhucāpiśeṣaṃK sarpirmadhunāvaśeṣaṃ A sarppimrmadhucāpiśeṣaṃ H kuryāt kramaṃK kuryād vidhānaṃ A kuryāt kramaṃ yo H yobhihitoK vihitaṃ A 'bhihito H vraṇeṣuK​H vraṇe yat A
bhruvor adhastāt parimucya bhāgau pakṣmāśritaṃ caikamatas tu cchindyāt |
[1938 ed. 6.16.4ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caikamatascaikamatasK caikam ato A caikatamas H tuK​H 'va A cchindyātK​H kṛntet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kanīnakāpāṅgasamaṃ samantād yavākṛti snigdhatanor narasya A
lalāṭadeśe ca nivadhya paṭṭāṃ prāksīvitan tatra parañ ca vandhet |
sthairyaṃ gate cāpyatha śastramārge vālām vimuñcet kuśalābhikṣya |
[1938 ed. 6.16.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nivadhyaK​H nibaddha A paṭṭāṃK​H paṭṭaṃ A prāksīvitanprāk sīvitanK​H prāk syūtam A tatraK​H atrāpy A parañ caK​H aparaṃ ca A vandhet | sthairyaṃvandhet |
sthairyaṃ
vandhet ||
sthairyaṃ
K​H
baddhvā |
sthairyaṃ
A
cāpyathaK​H cāpy atha A vālāmvālāṃK​H bālā A vimuñcet kuśalābhikṣyavimuñcet kuśalābhikṣyavimuñcet kuśalābhikṣyaK​H n vimuñcet kuśalo 'bhivīkṣya A
evan na cecchāmyati tasya vartma nirbhujya doṣopacitāṃ valīntu |
tatogninā vā pratisārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥ |
[1938 ed. 6.16.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣopacitāṃK​H doṣopahatāṃ A valīntuK​H valiṃ ca A tatogninā vā
tatogninā vā
K

tato 'gninā vā
A​H
pratisārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥpratisārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥpratisārayītakṣāraṇavātadvimīkṣyadhīraḥK​H pratisārayettāṃ kṣāreṇa vā samyag avekṣya dhīraḥ A
chittvā samaṃ cāpy upapakṣmamālāṃ samyag gṛhītvā vaḍiśais tribhis tu |
pathyāphalena pratisārayīta ghṛṣṭena vā tauruvake na samyak |
[1938 ed. 6.16.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cāpyK​H vā A upapakṣmamālāṃK​H pyupapakṣmamālāṃ A vaḍiśaisvaḍiśaisK​H baḍiśai A tribhis tuK​H stribhis tu A pratisārayītaK​H pratisārayet tu A tauruvake naK​H tauvarakeṇa A
catvāra ete vidhiyo nihanti pakṣmoparodham pṛthag eva yuktāḥ |
virecanāś cyotananasya dhūmalepāṃjanasneharasākriyāś ceti ||
[1938 ed. 6.16.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidhiyoK vidhayo A​H nihantiK vihantuṃ A nihantuḥ H yuktāḥK​H śastāḥ A virecanāś
virecanāś
A​K

virecanā
H
cyotananasyaK cyotana A ścyotananasya H dhūmalepāṃjanasneharasākriyāśdhūmalepāñjanasneharasākriyāśK​H dhūmanasyalepāñjanasneharasakriyāś A cetiK​H ca A
śālākye 15 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeśālākye K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre pakṣmagatarogapratiṣedho nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ A śālākye pakṣmagatarogapratiṣedham pañcadaśamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 16 (Śālākyatantra 16), Adhyāya 17 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athāto dṛṣṭigatarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.17.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dṛṣṭigatarogapratiṣedhaṃdṛṣṭigatarogapratiṣedhaṃ vyāA​K dṛṣṭigatarogaviśeṣavijñānīyam H vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
trayaḥ sādhyās trayo 'sādhyāḥ ṣaṭ ca yāpyā bhavanti ha |
rogā dṛṣṭigatā nṝṇāṃ teṣu sādhyās trayas traye ||
tatraikasya pratīkāraḥ kīrtito dhūmadarśinaḥ |
[1938 ed. 6.17.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sādhyāsK​H sādhyā A trayoK​H strayo A 'sādhyāḥsādhyāḥK​H 'sādhyā yāpyāḥ A yāpyāK​H om. A bhavanti habhavanti ha |K​H bhavanti hi A rogā
rogā
H
om. A
roga
K
dṛṣṭigatāK​H om. A nṝṇāṃnṝṇānem. om. A nṝṇāṃnṝṇān K​H teṣuK​H om. A sādhyāsK om. A sārdhyas H trayasK​H om. A trayeK​H om. A
dṛṣṭyām pittavidagdhāyāṃ vidagdhāyāṃ kaphena ca |
pittaśleṣmaharaṃ kuryād vidhiṃ śastrakṣatād vinā ||
[1938 ed. 6.17.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dṛṣṭyāmH dṛṣṭau A dṛṣṭyā K śastrakṣatād vināK​H śastrakṣatād ṛte A
nasyasekāñjanālepapuṭapākaiḥ satarpaṇaiḥ |
ādye tu traiphalaṃ peyaṃ sarpis traivṛtam uttare ||
[1938 ed. 6.17.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
traiphalaṃA​K traiphalā H
tailvakañ cobhayoḥ pathyaṃ kevalaṃ jīrṇam eva vā |
gairikaḥ saindhavaḥ kṛṣṇā godantasya maṣī tathā ||
[1938 ed. 6.17.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
gairikaḥ
gairikaḥ
K​H

gairikaṃ
A
saindhavaḥK​H saindhavaṃ A maṣīA masīn K​H
gomāṃsaṃ maricaṃ bījaṃ śirīṣasya manaḥśilā |
vṛntaṃ kapitthān madhunā svayaṃguptāphalāni vā ||
[1938 ed. 6.17.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kapitthān madhunāA kapitthāt madhunā K​H vāK​H ca A
ete 'ñjane tu catvāro yogāḥ syur ubhayor hitāḥ |
kupyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
eteH om. A e K 'ñjane tuH om. A te ñjane tu K catvāroK​H catvāra A yogāḥ syurH ete yogāḥ syur A yogā syur K hitāḥK​H añjane hitāḥ A kupyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ
kupyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ
K

kubjakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ
A

? pyakāśokaśālāmrapriyaṅgunalinotpalaiḥ |
H
piṣṭair hareṇvāmalakapathyāpippalisaṃyutaiḥ |
kārayed añjanaṃ vaidyaḥ sarpiḥkṣaudrasamāyutaṃ ||
[1938 ed. 6.17.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piṣṭairK​H puṣpair A hareṇvāmalakapathyāpippalisaṃyutaiḥK​H hareṇukṛṣṇāhvāpathyāmalakasaṃyutaiḥ A kārayed añjanaṃ
kārayed añjanaṃ
K
om. A
kārayed añjana
H
vaidyaḥK​H om. A sarpiḥkṣaudrasamāyutaṃK
sarpirmadhuyutaiś cūrṇair veṇunāḍyām avasthitaiḥ
A
sarppiḥkṣaidrasamāyutaḥ H
añjayed dvāv api bhiṣak pittasleṣmavibhāvitau |
hareṇavo 'mrajambūbhyāṃ puṣpasvarasam eva ca ||
[1938 ed. 6.17.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
añjayed dvāvA añjayed vāv K​H bhiṣak pittasleṣmavibhāvitauem. bhiṣak pittaśleṣmavibhāvitau A bhiṣak pittasmeṣmavibhāvitau K bhiṣak pittaśleṣmavibhivitau H hareṇavo
hareṇavo
K​H

āmrajambūdbhavaṃ puṣpaṃ tadrasena hareṇukām
A
'mrajambūbhyāṃ'mrajambūbhyāṃH om. A mrajambūbhyāṃ K puṣpasvarasamK​H om. A evaK​H om. A caK​H om. A
ghṛtakṣaudravipakvan tu tat prayojyam athāñjanaṃ |
nalinotpalakiñjalkagairikā gośakṛdrasaḥ ||
[1938 ed. 6.17.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghṛtakṣaudravipakvan tughṛtakṣaudravipakvan tuK piṣṭvā kṣaudrājyasaṃyu A ghṛtakṣaudravipakvan H tat prayojyamK​H ktaṃ prayojyam A athāñjanaṃathavāñjanaṃK athavāñjanamathavāñjanaṃ A​H nalinotpalakiñjalkagairikā
nalinotpalakiñjalkagairikā
K​H

nalinotpalakiñjalkagairikair
A
gośakṛdrasaḥgosakṛdrasaḥ |K​H gośakṛdrasaiḥ A
guḍikāñjanam etad vā dinarātryandhayor hitam |
rasāñjanaghṛtakṣaudratālīśaṃ svarṇagairikaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rasāñjanaghṛtakṣaudratālīśaṃ
rasāñjanaghṛtakṣaudratālīsaṃ
K

rasāñjanarasakṣaudratālīśa
A

rasāñjanamadhukṣaudratālīsa
H
svarṇagairikaiḥsvarṇṇagairikaiḥK​H svarṇagairikam A
gośakṛdrasasaṃyuktaṃ pittopahatadṛṣṭaye |
śītasauvīrakam vāpi piṣṭvātha rasabhāvitaṃ ||
[1938 ed. 6.17.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śītasauvīrakam
sītasauvīrakam
K

śītaṃ sauvīrakaṃ
A

śītasauvīrakañ ca
H
vāpiA​K gapi H
kūrmapittena matimān bhāvayed rauhitena vā |
cūrṇāñjanena tu sadā prayojyaḥ pittaśāntaye ||
[1938 ed. 6.17.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
matimān bhāvayed rauhitena vāA​H matimāṃ bhāvayed rauhitena vā K cūrṇāñjanena tu
cūrṇāñjanena tu
K​H

cūrṇāñjanam idaṃ
A
sadāK​H nityaṃ A prayojyaḥK​H prayojyaṃ A
kārśmarīpuṣpamadhukadārvīlodhrarasāñjanaiḥ |
sakṣaudram añjanaṃ tadvā hitam atrāñjane sadā ||
[1938 ed. 6.17.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kārśmarīpuṣpamadhukadārvīlodhrarasāñjanaiḥkārsmarīpuṣpamadhukadārvīlodhrarasāñjanaiḥK kāśmarīpuṣpamadhukadārvīrodhrarasāñjanaiḥ A kāśmarīpuṣpamadhukadārvvīlodhrarasāñjanaiḥ H añjanaṃañjananA​H añjana K tadvāH tadva A taṃdvā K hitamK d dhitam A rhitam H atrāñjaneK​H atrāmaye A
nadījaśaṅkhatrikaṭūny athāñjanaṃ
manaḥśilā dve rajane yakṛdrasaḥ |
sacandaneyaṃ guḍikāthavāñjane
praśasyate vai divaseṣv apaśyatāṃ ||
[1938 ed. 6.17.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nadījaśaṅkhatrikaṭūnyem. nadījaśimbītrikaṭūny A nadījasāṃkhatrikaṭūn K nadījaśakhatrikaṭuṃ H athāñjanaṃA tathāñjanaṃ K​H rajanerajaneK​H ca niśe A yakṛdrasaḥem. ya(śa)kṛdgavām A cayadrasaḥ K samañjaya H sacandaneyaṃ
sacandaneyaṃ
A​K
t |
sacandaneyaṃ
H
guḍikāthavāñjaneK guṭikāthavāñjanaṃ A guṭikāthavāñjane H divaseṣvA​K divase H apaśyatāṃapaśyatāmapasyatāṃA​K ṣvapaśyatāṃ H
srotojaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ hareṇuñ cāpi peṣayet |
ajāmūtreṇa tā vartyaḥ kṣaṇadāndhāñjane hitāḥ ||
[1938 ed. 6.17.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṛṣṇāṃK​H om. A hareṇuñK​H reṇukāṃ A peṣayet | ajāmūtreṇa tāpeṣayet |
ajāmūtreṇa tā
A​K
pīṣayet |
ajāmūtreṇa tā
H
kṣaṇadāndhāñjaneK​H kṣaṇadāndhyāñjane A hitāḥA​H hitā || K
kālānusārivāṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ madhukan tathā |
tālīśapatraṃ rajane saṅkhañ caiva yakṛdrasaḥ ||
[1938 ed. 6.17.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kālānusārivāṃA​K kālānuśārivāṃ H tālīśapatraṃ
tālīśapatraṃ

tālīsapatraṃ
A​K

tālīsapatraṃ
H
rajaneK kṣaṇade A rujane H saṅkhañsaṃkhañK gāṅge A śaṅkhaṃ H caivaK​H yaṃ ca A yakṛdrasaḥem. yakṛdrase A​K śakṛdrase H
piṣṭvā vartyo 'thavā tatra chāyāśuṣkā rujāpahā |
manaḥśilābhayāvyoṣaṃ tathā kālānusārivāṃ ||
[1938 ed. 6.17.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piṣṭvāK​H kṛtās tā vartayaḥ piṣṭāś A vartyoK​H om. A 'thavāthavāK​H om. A tatraK​H om. A chāyāśuṣkāchāyāsuṣkāK​H chāyāśuṣkāḥ A rujāpahāK​H sukhāvahāḥ A manaḥśilābhayāvyoṣaṃ
manaḥśilābhayāvyoṣaṃ
K
manaḥśilābhayāvyoṣa
manaḥśilābhayāvyoṣa

manaḥśilābhayāvyoṣa
A​H
tathāK​H balā A kālānusārivāṃkālānuśārivāṃK kālānusārivāḥ A kālānuśārivāṃ H
samudraphenaś ca hitā vartyaś chāgapayonvitāḥ |
gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ pacet ||
[1938 ed. 6.17.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samudraphenaś casamudraphenas caK​H sa A hitāK​H phenā A vartyaśvartyasK​H vartayaḥ A chāgapayonvitāḥchāgapayonvitāḥK​H piṣṭāś chāgakṣīrasamanvitāḥ A gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ
gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrasaiḥ
K​H

gomūtrapittamadirāyakṛddhātrīrase
A
kṣaudrāñjanaṃ rase vānyadyakṛtas traiphalena vā |
gomūtrājyārṇavamalaṃ pippalīkṣaudrakaṭphalaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣaudrāñjanaṃK​H kṣudrāñjanaṃ A vānyadyakṛtasvānyadyakṛtasK​H nānyadyakdta A traiphalena vāK​H straiphale 'pi vā A gomūtrājyārṇavamalaṃ
gomūtrājyārṇavamalaṃ
K

gomūtrājyārṇavamala
A

gomūtrājyārṇavamalaḥ
H
saindhavopahitaṃ yuñjyān nihitaṃ veṇugahvare |
meṣād yakṛd ghṛtañ cājaṃ pippalīsaidhavaṃ madhu ||
[1938 ed. 6.17.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
meṣād yakṛd ghṛtañ
meṣād yakṛd ghṛtañ

meṣād yakṛd ghṛtaṃ
K​H

medo yakṛd ghṛtaṃ
A
pippalīsaidhavaṃK​H pippalyaḥ saindhavaṃ A madhumadhuA​H madhuḥ K
rasam āmalakānāñ ca pakvā samyaṅ nidhāpayet |
kośake khādire tadvā hitaṃ kṣaudrāñjanaṃ bhavet ||
[1938 ed. 6.17.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āmalakānāñ caK​H āmalakāc cāpi A pakvāK pakvaṃ A pakvāṃ H samyaṅA​K samya H nidhāpayet | kośakenidhāpayet |
kosake
K
nidhāpayet |
kośe
A
g nidhāpayet |
kośike
H
khādireem. khadiranirmāṇe A khādire ya K khadire H tadvāH tadva A dvā K hitaṃK​H om. A kṣaudrāñjanaṃK​H t kṣudrāñjanaṃ A bhavetK​H hitam A
māgadhyajāsthimajjailāyakṛdyuktā hareṇavaḥ ||
yakṛdrasenāñjanam vā śleṣmopahatadṛṣṭaye ||
[1938 ed. 6.17.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
māgadhyajāsthimajjailāyakṛdyuktāK hareṇumagadhājāsthimajjailāyakṛdan A māgadhyajāsthimajjelāyakṛdyuktā H hareṇavaḥhareṇavaḥK​H vitam A
paceta godhāyakṛd antrakalpitaṃ
supūritaṃ māgadhikābhir agninā |
niṣevitaṃ yad yakṛd añjanena vā
nihanti naktāndhyam asaṃśayaṃ khalu ||
[1938 ed. 6.17.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pacetaK​H vipācya A godhāyakṛd antrakalpitaṃK​H godhāyakṛdardhapāṭitaṃ A yad yakṛd añjanena vāyad yakṛd aṃjanena vāK​H tad yakṛd añjanena A naktāndhyamA​K anaktāndhyam H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tathā yakṛcchāgabhavaṃ hutāśane
vipācya samyaṅmagadhāsamanvitam |
prayojitaṃ pūrvavadāśvasaṃśayaṃ
jayet kṣapāndhyaṃ sakdṛañjanānnṛṇām
A
plīhā yakṛc cāpy upabhakṣayed ubhe
prakalpya śūlye ghṛtatailasaṃyute |
bhavanti yāpyāḥ khalu ye ṣaḍāmayā
hared dhi tatra kṣatajaṃ sirāvyadhaiḥ ||
[1938 ed. 6.17.26ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
upabhakṣayed ubheem. upabhākṣite ubhe A bhavantiem. om. A yāpyāḥem. om. A khalu yeem. om. A ṣaḍāmayāem. om. A hared dhiem. om. A tatraem. om. A kṣatajaṃem. om. A sirāvyadhaiḥem.
te sārṣapasnehasamāyute 'ñjanaṃ
naktāndhyam āśveva hataḥ prayojite
A
virecayec cāpi purāṇasarpiṣā
virecanāṅgopahitena bhūtaye ||
[1938 ed. 6.17.28cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhūtayeem. sarvadā A
payovimiśraṃ pavanodbhave hitaṃ
vadanti pañcāṅgulatailam eva tu |
pibed ghṛtaṃ traiphalam eva śodhanaṃ
viśeṣataḥ śoṇitapittarogayoḥ ||
[1938 ed. 6.17.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pibed ghṛtaṃ
pibed ghṛtaṃ
K​H

bhaved ghṛtaṃ
A
trivṛdvirekaḥ kaphaje praśasyate
tridoṣaje tailasugandhi tatkṛtaṃ |
purāṇasarpis timireṣu śasyate
hitaṃ bhaved āyasabhājane sthitaṃ ||
[1938 ed. 6.17.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tailasugandhiK​H tailam uśanti A tatkṛtaṃtatkṛtamA yatkṛtaṃ K​H śasyatesasyateK sarvaśosarvvaśo A​H bhaved āyasabhājanebhaved āyasabhājaneK​H bhaved āyasabhājana A
hitañ ca vidyāt triphalāghṛtaṃ sadā
kṛtañ ca tan meṣaviṣāṇasañjñayā |
lihet sapāṇaṃ triphalāṃ sucūrṇitāṃ
ghṛtapragāḍhān timirāturo naraḥ ||
[1938 ed. 6.17.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tan meṣaviṣāṇasañjñayātan meṣaviṣāṇasaṃjñayāK​H yan meṣaviṣāṇanāmabhiḥ |
sadāva
A
lihet sapāṇaṃ
lihet sapāṇaṃ
K
lihyā A
lihyāt sapāṇaṃ
H
triphalāṃK​H t triphalāṃ A ghṛtapragāḍhān
ghṛtapragāḍhāṃ
ghṛtapragāḍhānA​K
ghṛtam pragāḍhān H
timirāturoK​H timire A naraḥnaraḥ ||K​H 'tha pittaje A
kaphābhibhūtaḥ khalu tailasaṃyutāṃ
madhupragāḍhām athavāpi yojayet |
gavāṃ śakṛtkvāthavipakvam uttamaṃ
hitan tu tailan timireṣu nasyataḥ ||
[1938 ed. 6.17.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaphābhibhūtaḥK​H samīraje tailayutāṃ kaphā A khaluK​H om. A tailasaṃyutāṃK​H tmake A athavāpiK​H vidadhīta A yojayet | gavāṃyojayet |
gavāṃ
yojayet |
gavāṃ
K​H
yuktitaḥ |
gavāṃ
A
nasyataḥK​H nāvanam A
ghṛtaṃ hitaṃ kevalam eva paittike
tathā tu tailaṃ pavanāsṛgutthite |
[1938 ed. 6.17.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghṛtaṃK​H hitaṃ A hitaṃK​H ghṛtaṃ A kevalamK​H kevala A paittikepaittikeK​H paittike
hy
A
tathā tuK ajāvikaṃ yan madhurair vipācitam |
tailaṃ sthirādau madhure ca yadgaṇe
tathāṇu
A
tathā nu H
pavanāsṛgutthiteK​H pavanāsṛgutthayoḥ A
tathāśvagandhātibalābalāśritaṃ
nasye tu vāte trivṛtaṃ prayojayet ||
jalodbhavānūpajamāṃsasaṃskṛtād
ghṛtam vidheyaṃ payaso yad utthitaṃ ||
[1938 ed. 6.17.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathāśvagandhātibalābalāśritaṃtathāsvagandhātivalāvalāśritaṃK sahāśvagandhātibalāvarīśṛtaṃ
hitaṃ ca
A
tathāśvagandhātivalāvalaṃ śritaṃ H
nasye tuK​H nasye A vāteK​H om. A prayojayet || jalodbhavānūpajamāṃsasaṃskṛtād ghṛtamprayojayet ||
jalodbhavānūpajamāmsasaṃskṛtād ghṛtam
H
yadīritam |
jalodbhavānūpajamāṃsasaṃskṛtād
ghṛtaṃ
A
prayojayet ||
jalodbha?ūpajamāṃsasaṃskṛtāṃ ghṛtam
K
sasaindhavakravyabhugeṇamāṃsajo
yutaḥ puṭākhyo madhunā ghṛtena ca |
vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
madhūkayuktā ca hitā sadāñjane ||
[1938 ed. 6.17.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sasaindhavakravyabhugeṇamāṃsajoem. sasaindhavaḥ kravyabhugeṇamāṃsayor A sasaindhavakravyabhujenamāsa K sasaindhavakravyabhujenamāsajo H yutaḥ
yutaḥ
H

hitaḥ
A
om. K
puṭākhyoH sasarpiḥ samadhuḥ puṭā A jā
yutaḥ puṭākhyo
K
madhunāK​H om. A ghṛtena caK​H hvayaḥ A vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
vasāsvagṛdhroragatāmracūḍajā

vasāśvagṛdhroragatāmracūḍajā
K​H

vasātha gṛdhroragatāmracūḍajā
A
madhūkayuktā ca
madhūkayuktā ca
K​H

sadā praśastā ma
A
hitāK​H dhukān A sadāñjanesadāñjane ||K​H vitāñjane A
tathāñjanaṃ srotasijan niṣevitaṃ
kramād rasakṣīraghṛteṣu yujyate |
sthitaṃ daśāhatrayam etad añjanaṃ
kṛṣṇoragāsye kuśasaṃpraveṣṭite ||
[1938 ed. 6.17.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathāñjanaṃK​H pratyañjanaṃ A srotasijanK srotasi ya A sotasijaṃ H niṣevitaṃK​H t samutthitaṃ A kramād rasakṣīraghṛteṣu
kramād rasakṣīraghṛteṣu
A​K

kramād rasaḥ kṣīraghṛteṣu
H
yujyateK​H bhāvitam A etad añjanaṃA​K eva cāñjanaṃ H
samāgadhīkṣārakasaindhavānvitaṃ
tad añjanaṃ syāt timire 'tha rāgiṇi |
subhāvitañ cāpi payas tu yad bhavet
sarpasya kṛṣṇasya mukhena bhūriṇā ||
[1938 ed. 6.17.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samāgadhīkṣārakasaindhavānvitaṃsamāgadhīkṣārakasaindhavānvitanK​H tanmālatīkorakasaindhavāyutaṃ A tad añjanaṃ
tad añjanaṃ
H

sadāñjanaṃ
A

tadāñjanaṃ
K
'thaA tha K​H subhāvitañ
subhāvitañ

subhāvitañ
K​H

subhāvitaṃ vā
A
cāpiK​H payasā dinatrayaṃ
kācāpa
A
payas tuK​H haṃ śāstravidaḥ pra A yad bhavet sarpasyayad bhavet
sarpasya
yad bhavet
sarppasya
K​H
cakṣate A
kṛṣṇasyaK​H om. A mukhenaK​H om. A bhūriṇāK​H om. A
ghṛtaṃ hitan tatprabhavan tu paittike
vadanti nasyaṃ madhurauṣadhaśritaṃ |
hitaṃ ca tat tarpaṇam atra samyutaḥ
puṭāhvayo jāṅgalamāṃsajaś ca yaḥ ||
[1938 ed. 6.17.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghṛtaṃK​H havir A tatprabhavan tuK​H kṣīrabhavaṃ tu A nasyaṃK​H nasye A madhurauṣadhaśritaṃH madhurauṣadhaiḥ A madhurauṣadhaṃ sritaṃ K hitaṃ ca
hitaṃ ca

hitañ ca
K​H
kṛtam A
tat tarpaṇamtat tarppaṇamK​H
tat tarpaṇe caiva hitaṃ prayojitaṃ
sajāṅ
A
atraK​H gala A samyutaḥK​H steṣu ca yaḥ A jāṅgalamāṃsajaś cajāṅgalamāṃsajaś caK om. A jāṅgalajaumāṃsajāś ca Hac jāṅgalamāṃsajāś ca Hpc yaḥK​H om. A
rasāñjanakṣaudrayutā manaḥśilā
dravāñjanañ cātra madhūkasaṃyutam |
samāñjanaṃ vā kanakākarodbhavaṃ
supeṣitaṃ tuttham uśanti tadvidaḥ ||
[1938 ed. 6.17.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rasāñjanakṣaudrayutāK rasāñjanakṣaudrasitā A rasāñjanaṃ kṣaudrasitā H manaḥśilāmanaḥśilāK​H manaḥśilāḥ A dravāñjanañK​H kṣudrāñjanaṃ A cātraK​H tan A madhūkasaṃyutamK​H madhukena saṃyutam A supeṣitaṃH sucūrṇitaṃ A supesitaṃ K tutthamK​H śreṣṭham A
sameṣaśṛṅgāñjanabhāgasammitaḥ
śaṅkho 'ñjanāt kācamalaṃ vyapohati |
[1938 ed. 6.17.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sameṣaśṛṅgāñjanabhāgasammitaḥsameṣasṛṅgāñjanabhāgasammitaḥK​H bhilloṭagandhodakasekasecitaṃ pratyañjane cātra hitaṃ tu tutthakam |
sameṣaśṛṅgāñjanabhāgasaṃmi
A
śaṅkhosaṅkhoK​H taṃ A 'ñjanāt kācamalaṃñjanāt kācamalaṃñjanāt kācamalaṃK​H jalodbhavaṃ kācamalaṃ A
palāśarohītamadhūkajā rasāḥ
prayojitā vā madirāgrapeṣitāḥ ||
uśīralodhratriphalāpriyaṅgubhiḥ
paceta nasyaṃ kapharogaśāntaye |
[1938 ed. 6.17.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rasāḥA​K rasā H prayojitā vāK​H kṣaudreṇa yuktā A madirāgrapeṣitāḥem. madirāgramiśritāḥ A madigrapesimā Kac madirāgrapesimā Kpc madirāgrapeṣimāḥ H pacetaKpc​H pacet tu A pace Kac
viḍaṅgapāṭhākiṇihīṅgudītvacaḥ
prayojayed dhūmam uśīram eva ca ||
vanaspatikvāthavibhāvitaṃ ghṛtaṃ
hitaṃ haridrānalade ca tarpaṇe |
[1938 ed. 6.17.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
uśīramuśīramK​H uśīra A eva caK​H saṃyutāḥ A vanaspatikvāthavibhāvitaṃ
vanaspatikvāthavibhāvitaṃ
K​H

vanaspatikvāthavipācitaṃ
A
haridrānalade caA​K haridrānalade va H tarpaṇetarppaṇeK​H tarpaṇam A
samāgadhāsaindhavamākṣikāḍhya vā
sajāṅgalaḥ syāt puṭapākam eva ca ||
manaḥśilātryūṣaṇaśaṅkhamākṣikaiḥ
sasindhukāsīsarasāñjanaiḥ kriyā |
[1938 ed. 6.17.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samāgadhāsaindhavamākṣikāḍhyasamāgadhāsaindhavamākṣikāḍhyaK samāgadho mākṣikasain A samāgardhāsaindhavamākṣikāḍhya H vāK​H dhavāḍhyaḥ A sajāṅgalaḥ
sajāṅgalaḥ
A​H

sajāṅgala
K
syāt puṭapākamK​H syāt puṭapāka A kriyāK​H kriyāḥ A
hitaṃ ca kāsīsarasāñjanāñjanaṃ
vadanti pathyāguḍanāgarair yutaṃ ||
yad añjanam vā bahuśo niṣevitaṃ
samūtravarge triphalodake śritaṃ |
[1938 ed. 6.17.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hitaṃ caem. hite ca A​K​H kāsīsarasāñjanāñjanaṃkāsīsarasāñjanāñjanaṃK​H kāsīsarasāñjane tathā A pathyāguḍanāgarairK​H pathye guḍanāgarair A yutaṃK​H yute A niṣevitaṃK​H niṣecitaṃ A samūtravarge
samūtravarge
A​K

samūtravargne
H
śritaṃsritaṃK​H śṛte A
The unanimous Nepalese reading hite is hard to construe but may be original.
niśācarāsye praṇidhāya cāñjanaṃ
nyased dvimāsaṃ salilotthite punaḥ ||
madhūkaśigroḥ kusumaiḥ samāyutaṃ
tad añjanaṃ sarvakṛte prayojayet |
[1938 ed. 6.17.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
niśācarāsyenisācarāsyeK​H niśācarāsthi A praṇidhāyaK​H sthitam eta A cāñjanaṃcāñjanaṃK​H d añjanaṃ A nyased dvimāsaṃnyased vimāsaṃem. kṣipec ca māsaṃ A nyased vimāsaṃnyased vimāsaṃ K​H salilotthiteK salile 'sthire A salilotthitaṃ H madhūkaśigroḥ
madhūkasigroḥ

madhūkaśigroḥ
K​H

meṣasya puṣpair madhu
A
kusumaiḥK​H ke A samāyutaṃsamāyutaṃK​H na saṃyutaṃ A
kriyās tu sarvās tv athavāpi raktaje
hitaḥ kramo mlāyini vāpi pittahā |
doṣānvitasyāpi mukhapralepanaṃ
kuryāc ca sarveṣu vidhiṃ samīkṣya tu |
kramo hitaḥ syandaharaḥ suyojitaḥ
sarveṣv athaiteṣu yathāsvam eva ||
[1938 ed. 6.17.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tuK​H ca A tv athavāpi raktajeK​H kṣatajodbhave A hitaḥA​H hita K mlāyiniK​H parimlāyini A vāpiK​H cāpi A pittahā | doṣānvitasyāpi mukhapittahā |
doṣānvitasyāpi mukha
pittahā |
doṣānvitasyāpi mukha
K​H
pittahṛ A
pralepanaṃpralepanaṅK​H om. A kuryāc caK om. A kudyāc ca H sarveṣusarvveṣuK​H om. A vidhiṃK​H om. A samīkṣyaK​H om. A tuK​H om. A kramo
kramo
K​H
t |
kramo
A
syandaharaḥA syandahitaḥ K​H suyojitaḥsuyojitaḥK​H prayojitaḥ A sarveṣvsarvveṣvK​H
samīkṣya
A
athaiteṣuK​H doṣeṣu A evaeva ||✗K​H eva ca A
This hemistich appears to be partly omitted and partly rearranged in the vulgate. The emendation of syandahitaḥ to syandaharaḥ is based on the vulgate reading. The Nepalese MSS may be exhibiting dittography.
doṣocchraye naiva ca viplute gade
dravyāṇi nasyādiṣu yojayed bhiṣak |
punaś ca kalpe'ñjanavistaraḥ śubhaḥ
pravakṣyate tac ca samīkṣya yojayet ||
[1938 ed. 6.17.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣocchraye✗ doṣocchrayeKpc​H doṣodaye A om. Kac naiva caA​Kpc om. Kac ṇaiva ca H viplutevipluteKpc​H viplutiṃ A om. Kac gadeKpc gate A​H om. Kac dravyāṇiA​Kpc​H om. Kac nasyādiṣuA​Kpc​H om. Kac yojayed bhiṣak | punaś cayojayed bhiṣak |✗
punaś ca
yojayed bhiṣak |
punaś ca
Kpc​H
yojayed budhaḥ |
punaś ca
A

punaś ca
Kac
kalpe'ñjanavistaraḥkalpe ñjanavistaraḥK​H kalpe 'ñjanavistaraḥ A tac caK​H 'nya A samīkṣyaK stam apīha A mahīha H
ghṛtam purāṇaṃ triphalāṃ śatāvarīn
tathaiva mudgāmalakaṃ yavān api |
niṣevamāṇasya hi yatnato bhayaṃ
na vidyate vai timirāt sughorataḥ ||
[1938 ed. 6.17.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathaivaK​H paṭola A mudgāmalakaṃA​K mudgāmalakā H yavān apiA​K n yavān api H niṣevamāṇasya
niṣevamāṇasya

niṣevamāṇasya
A​K

niṣevyamāṇasya
H
hiK​H narasya A naK​H sughorarāttimirān na A vidyate vaiK​H vidyate A timirāt sughorataḥtimirātsu ghorataḥK​H om. A
śatāvarīpāyasa eva kevalam
tathā kṛto vāmalakeṣu pāyasaḥ |
prabhūtasarpistriphalodakottaro
yavaudano vā timiram vyapohati ||
[1938 ed. 6.17.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kevalamkevalaṃK​H kevalas A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. jīvantiśākaṃ suniṣaṇṇakaṃ ca sataṇḍulīyaṃ varavāstukaṃ ca |
cillī tathā mūlakapotikā ca dṛṣṭerhitaṃ śākunajāṅgalaṃ ca
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. paṭolakarkoṭakakāravellavārtākutarkārikarīrajāni |
śākāni śigrvārtagalāni caiva hitāni dṛṣṭerghṛtasādhitāni
A
timire rāgiṇi sirā na vyadhyā syur vijānatā |
yantreṇotpīḍito doṣas tathā hanty āśu darśanaṃ ||
[1938 ed. 6.17.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
timireK​H vivarjayet sirāmokṣaṃ timire A rāgiṇiK​H om. A sirā naK​H rāga A vyadhyā syurK om. A vyadhyāḥ syur H vijānatāvvijānatāK​H māgate A tathāK​H ni A hantyK​H hanyā A āśuāsuāśuK​H dāśu A
arāgaṃ timiraṃ sādhyam ādyaṃ paṭalam āśritaṃ |
rāgi dvitīye kṛcchreṇa tṛtīye yāpyam ucyate ||
[1938 ed. 6.17.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
arāgaṃarāganK​H arāgi A paṭalamH paṭala A paṭālam K āśritaṃāsritaṃK​H māśritam A rāgi
rāgi
K​H

kṛcchraṃ
A
kṛcchreṇaK​H rāgi syā A tṛtīyeK​H t tṛtīye A yāpyamA​K yāpya H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rāgaprāpteṣv api hitāstimireṣu tathā kriyāḥ |
yāpanārthaṃ yathoddiṣṭāḥ sevyāś cāpi jalaukasaḥ
A
ślaiṣmike liṅganāśe tu karma vakṣyāmi siddhaye |
bhaved vṛddhendvātapatramuktāvartākṛtiḥ sitaḥ ||
[1938 ed. 6.17.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhaved vṛddhendvātapatramuktāvartākṛtiḥ
bhaved vṛddhendvātapatramuktāvarttākṛtiḥ
K

na ced ardhendugharmāmbubindumuktākṛtiḥ
A

bhaved vṛddheddhātapatramuktāvarttākṛtiḥ
H
sitaḥK​H sthiraḥ A
viṣamo vā tanur madhye rājimān vā bahuprabhaḥ |
dṛṣṭistho lakṣyate doṣaḥ sarujo vā salohitaḥ ||
[1938 ed. 6.17.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bahuprabhaḥA​H vahupradaḥ K
snigdhasvinnasya tasyātha kāle nātyuṣṇaśītale |
yantritasyopaviṣṭasya svān nāsāṃ paśyataḥ samaṃ ||
[1938 ed. 6.17.57]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
matimāñ chuklabhāgau dvau kṛṣṇān muktvā hy apāṅgataḥ |
nipīḍya nayane samyak chidre daivakṛte tataḥ ||
[1938 ed. 6.17.58]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
matimāñK​H matimā A chuklabhāgau dvauK​H n śuklabhāgau dvau A nipīḍya
nipīḍya
K​H

unmīlya
A
samyak chidreK​H samyak sirā A daivakṛteK​H jālavivarjite A tataḥK​H om. A
śalākayā tāmramayyā lauhyā vā yavavakrayā |
[1938 ed. 6.17.59]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śalākayāK​H nādho nordhvaṃ na pārśvābhyāṃ chidre daivakṛte tataḥ |
śalākayā
A
tāmramayyātāmramayyāK​H prayatne A lauhyā vāK​H na viśvastaṃ A yavavakrayāA yavavatkrayā | K yavavaktrayā | H
madhyapradeśinyaṅguṣṭhasthirahastagṛhītayā ||53||
adakṣiṇaṃ dakṣiṇena hastenetaram anyathā |
[1938 ed. 6.17.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
adakṣiṇaṃ
adakṣiṇaṃ

adakṣiṇan
K​H
om. A
hastenetaramK​H bhiṣak savyaṃ vidhyet savyena cetara A anyathāK​H t A
vāribindvāgamaḥ samyak chabdaś ca vyadhane bhavet ||54||
saṃsicya viddhamātran tu yoṣitstanyena kovidaḥ |
[1938 ed. 6.17.61]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samyak chabdaś casamyak chabdas caK​H samyag bhavec cha A vyadhanevyadhaneK​H bdes tathā A bhavet ||54|| saṃsicyabhavet |
saṃsicya
bhavet |
saṃsicya
K​H
vyadhe |
saṃsicya
A
viddhamātran tuviddhamātraṃ tuA​K viddhamānan tu H
śalākāgreṇa tu tato nirlikhed dṛṣṭimaṇḍalaṃ ||55||
abādhamānaḥ śanakair nāsām prati nudaṃs tataḥ |
[1938 ed. 6.17.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nirlikhed dṛṣṭimaṇḍalaṃnirlikhed dṛṣṭimaṇḍalamnirlikhed dṛṣṭimaṇḍalaṃA​K nirddiśed dṛṣṭimaṇḍalaṃ H abādhamānaḥ
abādhamānaḥ
K​H
om. A
śanakairsanakairK​H om. A nāsāmnnāsāmK​H om. A pratiK​H om. A nudaṃsK​H
vi
A
tataḥK​H dhyato yo 'nyapārśve 'kṣṇastaṃ ruddhvā nāsikāpuṭam A
ucchiṅghanāc cāpahared dṛṣṭimaṇḍalagaṃ kaphaṃ ||56||
[1938 ed. 6.17.64a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ucchiṅghanāc cāpahared dṛṣṭimaṇḍalagaṃucchiṅghanāc cāpahared dṛṣṭimaṇḍalagaṃK ucchiṅghanena hartavyo dṛṣṭimaṇḍalagaḥ A ucchiṅghanāc cāye hared dṛṣṭimaṇḍalagaṅ H kaphaṃK​H kaphaḥ A
styāne doṣe cale vāpi svedayed akṣi bāhyataḥ |
samyak sūcīm avasthāpya bhaṅgair anilanāśanaiḥ ||57||
[1938 ed. 6.17.62]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
styāneK​H sthire A vāpiA​H cāpi K samyak sūcīm
samyak sūcīm
K

samyak śalā
A

samyak sacīm
H
avasthāpyaK​H kāṃ saṃsthāpya A
evaṃ tv aśakye nirhantuṃ doṣe pratyāgate'pi vā |
[1938 ed. 6.17.65]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
evaṃK​H tadāsau likhitā samyag jñeyā yā cāpi nirvyathā |
(evaṃ
A
tv aśakyetv asakyeA​K tv aśakyo H nirhantuṃK​H nirhartuṃ A pratyāgate'pipratyāgate pipratyāgate piK​H pratyāgate 'pi A
snehādyair upapannasya vidadhīta punar vyadhaṃ ||58||
[1938 ed. 6.17.66a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snehādyairK​H snehād yair A vidadhītaK​H om. A punarK​H om. A vyadhaṃvvyadhaṃK​H vyadho bhūyo vidhīyate |) A
athābhramukte ca harir yathā dṛṣṭiḥ prakāśate |
[1938 ed. 6.17.64b]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
athābhramukte caem. nirabhra iva A athāgramukte ca K athāgramuktai H harirem. gharmāṃśu A hari K va ca harir H yathāH ryadā A yadā K dṛṣṭiḥA​K dṛṣṭi H
athābhramukte is a conjecture by Andrey Klebanov based on the vulgate's reading of nirabhra iva.
tato dṛṣṭeṣu rūpeṣu śalākām āharec chanaiḥ ||59||
[1938 ed. 6.17.66b]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
1938 ed. 6.17.64b-app
  • athābhramukte is a conjecture by Andrey Klebanov based on the vulgate's reading of nirabhra iva.
sarpiṣābhyajya nayane tataḥ paṭṭena veṣṭayet |
tato gṛhe nirābādhe śayītottānam eva tu ||60||
[1938 ed. 6.17.67]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarpiṣābhyajyasarppiṣābhyajyaK​H ghṛtenābhyajya A nayaneK​H nayanaṃ A tataḥtataḥK​H vastra A śayītottānamsayītottānamK śayītottāna A​H tuK ca A​H
udgārakāsakṣayathuṣṭhīvanotkampanāni ca |
tatkālan nācared ūrdhvaṃ yantraṇā snehapītavat ||61||
[1938 ed. 6.17.68]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
udgārakāsakṣayathuṣṭhīvanotkampanāni caudgārakāsakṣayathuṣṭhīvanotkampanāni caK udgārakāsakṣavathuṣṭhīvanotkampanāni ca A​H yantraṇāA​H yantraṇa K
tryahāt tryahāc ca dhāveta kaṣāyair anilāpahaiḥ |
vāyor bhayāt tryahād ūrdhvaṃ svedayed akṣi bāhyataḥ ||62||
[1938 ed. 6.17.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bāhyataḥvāhyataḥK​H pūrvavat A
daśāham evaṃ saṃyamya hitaṃ dṛṣṭiprasādanaṃ |
paścāt karma ca seveta laghvannañ caiva mātrayā ||63||
[1938 ed. 6.17.70]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caivaK​H cāpi A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sirāvyadhavidhau pūrvaṃ narā ye ṛca vivarjitāḥ |
na teṣāṃ nīlikāṃ vidhyed anyatrābhihitādbhiṣak
A
pūryate śoṇitasyākṣi sirāmokṣād vilocane |
[1938 ed. 6.17.72]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śoṇitasyākṣiK​H śoṇitenākṣi A sirāmokṣād vilocaneH sirāvedhād visarpatā |
tatra strīstanyayaṣṭyāhvapakvaṃ seke hitaṃ ghṛtam
A
sirāmokṣād virocane K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. apāṅgāsannaviddhe tu śophaśūlāśruraktatāḥ |
tatropanāhaṃ bhrūmadhye kuryāc coṣṇājyasecanam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vyadhen āsannakṛṣṇena rāgaḥ kṛṣṇaṃ ca pīḍyate |
tatrādhaḥśodhanaṃ sekaḥ sarpiṣā raktamokṣaṇam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. athāpy upari viddhe tu kaṣṭā ruk saṃpravartate |
tatra koṣṇena haviṣā pariṣekaḥ praśasyate
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. śūlāśrurāgās tv atyartham adhovedhena picchilaḥ |
śalākāmanu cāsrāvas tatra pūrvacikitsitam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. rāgāśruvedanāstambhaharṣāś cātivighaṭṭite |
snehasvedau hitau tatra hitaṃ cāpy anuvāsanam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. doṣastvadho 'pakṛṣṭo 'pi taruṇaḥ punarūrdhvagaḥ |
kuryāc chuklāruṇaṃ netraṃ tīvraruṅnaṣṭadarśanam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. madhurais tatra siddhena ghṛtenākṣṇaḥ prasecanam |
śirobastiṃ ca tenaiva dadyānmāṃsaiś ca bhojanam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. doṣas tu saṃjātabalo ghanaḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ |
prāpya naśyec chalākāgraṃ tanvabhramiva mārutam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. mūrdhābhighātavyāyāmavyavāyavamimūrcchanaiḥ |
doṣaḥ pratyeti kopāc ca viddho 'titaruṇaś ca yaḥ
A
śalākāt karkaśāc chūlaṃ kṛśād doṣapariplavaṃ ||64||
vraṇaṃ viśālaṃ sthūlāgrān tīkṣṇaṃ hiṃsyād anekadhā |
[1938 ed. 6.17.82]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śalākāt karkaśāc chūlaṃK śalākā karkaśā śūlaṃ A śalākāt karkkaśātthūlaṃ H kṛśād doṣapariplavaṃK kharā doṣapariplutim A kṛśod doṣapariplavaṃ H sthūlāgrānK​H sthūlāgrā A tīkṣṇaṃtīkṣṇaṃK​H tīkṣṇā A
jalāsrāvaṃ suviṣamāt kriyāsaṅgakarī sthirā ||65||
karoti varjitāṃ doṣais tasmād ebhir hitāṃ bhavet |
[1938 ed. 6.17.83]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
suviṣamāt kriyāsaṅgakarīK​H tu viṣamā kriyāsaṅgam athā A varjitāṃvarjitāṃ K varjitā A varjjināṃ H hitāṃem. hitā A​K​H
aṣṭāṅgulāyatā madhye sūtreṇa pariveṣṭitā ||66||
aṅguṣṭhaparvatulyā tu vaktrayor mukulākṛtiḥ |
[1938 ed. 6.17.84]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
aṅguṣṭhaparvatulyā tu
aṅguṣṭhaparvatulyā tu
K

aṅguṣṭhaparvasamitā
A

aṅguṣṭhaparvvatu ??
H
tārārī śātakumbhī ca śalākā syād akutsitā ||67||
rāgaśophārbudaṃ coṣo budbudaṃ s`ūkarākṣitā |
[1938 ed. 6.17.85]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tārārīK​H tāmrāyasī A śātakumbhī casātakumbhī caK śātakumbhī A sātakombhī ca H syād akutsitāK syād aninditā A syād akumbhitā H rāgaśophārbudaṃ
rāgaśophārvudaṃ

rāgaśophārvvudañ
K​H

rāgaḥ śopho 'rbudaṃ
A
s`ūkarākṣitāsūkarākṣitāem. śūkarākṣitā A sūkarākṣitāsūkarākṣitā K​H
adhimanthādayaś cānye rogāḥ syur vyadhadoṣataḥ ||68||
ahitācārato vāpi yathāsvaṃ tān upācaret |
[1938 ed. 6.17.86]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rogāḥ syurrogāḥ syurA​H rogā syur K vyadhadoṣataḥvvyadhadoṣataḥK​H vyadhadoṣajāḥ A
rujāsv akṣiṣu rāgeṣu bhūyo yogān nibodha me ||69||
gairikaḥ śārivā dūrvā yavapiṣṭaṃ ghṛtan tathā |
[1938 ed. 6.17.87]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rujāsvK rujāyām A rājāsv H akṣiṣuem. akṣi A akṣi tu K​H rāgeṣuK​H rāge vā yogā A bhūyoK​H n bhūyo A yogānyogāṃK​H om. A gairikaḥ
gairikaḥ
K​H

gairikaṃ
A
śārivāK​H sārivā A tathāK​H payaḥ A
mukhālepaḥ prayojyo'yaṃ vedanārāgaśāntaye ||70||
mṛdu bhṛṣṭais tilair vāpi siddhārthakasamāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.17.88]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mukhālepaḥmukhālepaḥK​H sukhālepaḥ A prayojyo'yaṃem. prayojyo 'yaṃ A prayojyo yaṃ K​H
mātuluṅgarasopetaḥ sadyaḥ śarmārthine hitaḥ ||71||
payasyāśārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair api |
[1938 ed. 6.17.89]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mātuluṅgarasopetaḥK​H mātuluṅgarasopetaiḥ A sadyaḥK​H sukhālepa A śarmārthineśarmmārthineK​H stadartha A hitaḥK​H om. A payasyāśārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair
payasyāsārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair
K
kṛt |
payasyāśārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair
A

payasyāsārivāpatramañjiṣṭhāmadhukair
H
ajākṣīrārditair lepaḥ sukhoṣṇaḥ pathya ucyate ||72||
dārupadmakaśuṇṭhībhir evam eva kṛto'thavā |
[1938 ed. 6.17.90]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ajākṣīrārditairem. ajākṣīrānvitair A ajākṣīrāddhitair K ajakṣīrārdditair H lepaḥllepaḥA​H lepiḥ K kṛto'thavāem. kṛto 'pi vā A kṛto thavā K​H
drākṣāmadhukalodhrair vā syād evaṃ saidhavāyutaiḥ ||73||
lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukair vāpy ajāpayaḥ |
[1938 ed. 6.17.91]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
drākṣāmadhukalodhrair vādrākṣāmadhukalodhrair vādrākṣāmadhukalodhrair vvāK​H drākṣāmadhukakuṣṭhair vā A syād evaṃK​H tadva A saidhavāyutaiḥem. t saindhavasaṃyutaiḥ A saindhavāyutaiḥ K​H lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukairem.
rodhrasaindhavamṛdvīkāmadhukair
A

lodhraṃ saindhavamṛdvīkāmadhukair
K

lodhrasaindhavamṛdvīkāmadhūkair
H
śritaṃ seke prayoktavyaṃ rujārāgavināśanaṃ ||74||
madhukotpalakuṣṭhair vā drākṣālākṣāsitāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.17.92]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śritaṃsritaṃK śṛtaṃ A srite H rujārāgavināśanaṃrujārāgavināsanaṃK​H rujārāganivāraṇam A madhukotpalakuṣṭhair vā
madhukotpalakuṣṭhair vā
A​K

madhūkotpalakuṣṭhair vvā
H
drākṣālākṣāsitāyutaiḥK​H drākṣālākṣāsitāyutaiḥ |
sasaindhavaiḥ śṛtaṃ kṣīraṃ rujārāganibarhaṇam
A
śatāvarīpṛthakparṇīmustāmadhukapadmakaiḥ ||75||
sasaindhavaiḥ śritaṃ cāpi sukhoṣṇam avacārayet |
[1938 ed. 6.17.93]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śatāvarīpṛthakparṇīmustāmadhukapadmakaiḥsatāvarīpṛthakparṇṇīmustāmadhukapadmakaiḥśatāvarīpṛthakparṇṇīmustāmadhukapadmakaiḥK​H śatāvarīpṛthakparṇīmustāmalakapadmakaiḥ A sasaindhavaiḥ
sasaindhavaiḥ
K​H

sājakṣīraiḥ śṛtaṃ sarpir dāhaśūlanibarhaṇam
A
śritaṃsritaṃK om. A sritaṃ H cāpiK​H om. A sukhoṣṇamK​H om. A avacārayetK om. A avatārayet H
vātaghnasiddhe payasi siddhaṃ sarpiś caturguṇe ||76||
kākolyādipratīvāpaṃ sarvakarmasu cādiśet ||
[1938 ed. 6.17.94]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caturguṇecaturgguṇeA​H caturguṇeḥ K sarvakarmasusarvvakarmmasuK​H tad yuñjyāt sarvakarmasu A cādiśetK​H om. A
śāmyaty evaṃ na cec chūlaṃ snigdhasvinnasya mokṣayet ||77||
tataḥ sirāṃ dahec cāpi matimān kīrttitaṃ yathā |
[1938 ed. 6.17.95]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dahec cāpiK​H dahed vāpi A
dṛṣṭer ataḥ prasādārtham añjane śṛṇu me śubhe ||78||
meṣaśṛṅgyās tu puṣpāṇi śirīṣadhavayor api |
[1938 ed. 6.17.96]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dṛṣṭerdṛṣṭeḥA​K dṛṣṭair H ataḥA​H om. K prasādārthamA​H prasāde K añjaneA​H jane K meṣaśṛṅgyās tu
meṣaśṛṅgyās tu
K​H

meṣaśṛṅgasya
A
jātyāś caiva hi tulyāni muktāvaiḍūryam eva ca ||79||
ajākṣīreṇa sampiṣya tāmre saptāham āvapet |
[1938 ed. 6.17.97]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
jātyāśjātyāsK​H sumanāyāś A caiva hiK​H ca A tulyāniem. puṣpāṇi A tulyāṇi K​H muktāvaiḍūryammuktā vaiḍūryammuktā vaiḍūryamK​H muktā vaidūryam A sampiṣyasaṃpiṣyaA​Kpc​H om. Kac
varttīs tās tu tataḥ kṛtvā yojayed añjane bhiṣak ||80||
srotojaṃ vidrumaṃ phenaḥ sāgarasya manaḥśilā |
[1938 ed. 6.17.98]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
varttīs tās tuvarttīs tās tuK​H pravidhāya ca tadvartīr A tataḥK​H om. A kṛtvāK​H om. A yojayed añjaneyojayed añjaneK​H yojayec cāñjane A phenaḥK​H phenaṃ A manaḥśilāK​H manaḥśilām A
maricāni ca tā vartīḥ kārayed vāpi pūrvavat |
dṛṣṭeḥ sthairyārtham etās tu vidadhyād añjane hitāḥ ||81||
[1938 ed. 6.17.99]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
maricāni ca tāK​H maricāni ca ta A vartīḥK d vartīḥ A vartī H kārayed vāpiK​H kārayec cāpi A pūrvavat | dṛṣṭeḥpūrvvavat |
dṛṣṭeḥ
H
pūrvavat |
dṛṣṭi
A
pūrvavat |
dṛṣṭaiḥ
K
sthairyārthamA​K sthairyam H etās tuK etat tu A etāstha H hitāḥK hitam A hitā H
bhūyo vakṣyāmi mukhyāni vistareṇāñjanāni tu |
kalpe nānāprakārāṇi tāny apīha prayojayet || 82 || iti ||
[1938 ed. 6.17.100]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vistareṇāñjanāni tuvistareṇāñjanāni tuK vistareṇāñjanāni ca A​H tānyK​H tā A apīhaK​H nyapīha A prayojayet || 82 || itiprayojayed itiH prayojayet A prayojayet || d iti || sālākye K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre dṛṣṭigatarogavijñānīyo nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ A

[Adhyāya 17, (Śālākyatantra 17), Adhyāya 18 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athātaḥ kriyākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.18.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyākhyāsyāmaḥA​H vyāvyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
sarvaśāstrārthatatvajñas tapodṛṣṭir udāradhīḥ |
vaiśvāmitriṃ śaśāsātha śiṣyaṃ kāṣipatir muniḥ |
[1938 ed. 6.18.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vaiśvāmitriṃ
vaiśvāmitriṃ
K​H

vaiśvāmitraṃ
A
kāṣipatirkāṣipatirK kāśipatir A​H
tarpaṇam puṭapākaś ca sekā āścyotanāñjane |
tatra tatropadiṣṭāni teṣāṃ vyāsaṃ nibodha me |
[1938 ed. 6.18.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sekā, sekāK​H seka A āścyotanāñjaneA​K ścyotanam añjanaṃ H
saṃśuddhadehaśiraso jīrṇṇānnasyecchataḥ śubhaṃ |
pūrvāhṇe cāparāhṇe vā kāryam akṣṇos tu tarpanaṃ |
[1938 ed. 6.18.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
jīrṇṇānnasyecchataḥK jīrṇānnasya A , jīrṇṇānnasyepsataḥ H śubhaṃK​H śubhe A pūrvāhṇe
pūrvāhṇe

pūrvvāhṇe
K​H
dine |
pūrvāhṇe
A
cāparāhṇe vācāparāhṇe vāK​H vāparāhṇe vā A akṣṇos tuA​K akṣṇoś ca H tarpanaṃtarppaṇaṃK tarpaṇamtarppaṇaṃ A​H
vātātaparajohīne veśmany uttānaśāyinaḥ |
ādhārau māṣacūrṇṇena klinnena parimaṇḍalau |
[1938 ed. 6.18.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ādhārau
ādhārau
A​K

ādhāro
H
netrakośasya saṃveśya tv asambādhau dṛḍhau samau |
pūrayed ghṛtamaṇḍasya niṣarṇṇasya sukhodake |
[1938 ed. 6.18.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
netrakośasyanetrakośasyaK​H samau dṛḍhāvasaṃbādhau kartavyau netrakośa A saṃveśyaK​H om. A tv asambādhau, tv asaṃbādhauK​H yoḥ A dṛḍhauK om. A samau H samauK om. A dṛḍhau H niṣarṇṇasya, niṣarṇṇasyaK​H vilīnasya A
āpakṣmāgrāntataḥ sthāpya pañca ṣaḍvākchatāni tu |
svasthe kaphe ṣaṭ pitte ṣṭau daśa vāte tad uttamaṃ |
[1938 ed. 6.18.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āpakṣmāgrāntataḥāpakṣmāgrāntataḥK​H āpakṣmāgrāt tataḥ A sthāpyasthāpya,mK sthāpyaṃsthāpya,m A​H ṣaḍvākchatāni tuK​H tadvākśatāni tu A ṣaṭ pitteA​Kpc​H ṣa pitte Kac ṣṭauK 'ṣṭau A​H tad uttamaṃtaduttamaṃem. taduttamamtaduttamaṃ A​K​H
rogasthānaviśeṣeṇa kecit kālaṃ pravakṣate |
yathākramopadiṣṭeṣu trīṇy ekaṃ pañca sapta vā |
[1938 ed. 6.18.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pravakṣateK pracakṣate A pravakṣyate H trīṇyK​H trī A ekaṃK​H ṇyekaṃ A vāvā ,K​H ca A
daśādṛṣṭyām athāṣṭau vā vākchatāni viśāradāḥ |
pūrṇṇe cāpāṃgataḥ snehaṃ saṃsrāvyākṣiviśodhayet |
[1938 ed. 6.18.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
daśādṛṣṭyāmK daśa dṛṣṭyām A​H athāṣṭau vāathāṣṭau vāK​H athāṣṭau ca A viśāradāḥK​H vibhāvaye A pūrṇṇe
pūrṇṇe
K​H
t |
tataś
A
saṃsrāvyākṣiviśodhayetK​H srāvayitvākṣi śodhayet A
svinnena yavapiṣṭena snehavīryeritaṃ tataḥ |
yathāsvaṃ dhūmapānena kapham asya viśodhayet |
[1938 ed. 6.18.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ekāhaṃ vā tryaham vāpi yathādoṣaṃ viśeṣataḥ |
tarpaṇe tṛptiliṅgāni netrasyemāni lakṣayet |
[1938 ed. 6.18.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yathādoṣaṃ, pañcāhaṃ ceK pañcāhaṃ ce, pañcāhaṃ ce A​H viśeṣataḥṣyate paraṃK ṣyate paramṣyate paraṃ A​H netrasyemāniA​K netrasyeśani H
sukhasvapnāvabodhatvaṃ vaiśadyaṃ varṇṇapāṭavaṃ |
nirvṛttir vyādhisaṃśāntiḥ kriyālāghavam eva ca |
[1938 ed. 6.18.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vaiśadyaṃA​K , ? H vyādhisaṃśāntiḥK vyādhividhvaṃsaḥ A vvyādhiśāntiś ca H
gurvāvilam atisnigdham aśrukaṇḍūpadehavat |
jñeyan doṣasamutkliṣṭaṃ netram atyarthatarpitaṃ |
[1938 ed. 6.18.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rūkṣam āvilam asrāvam asahaṃ rūpadarśane |
vyādhivṛddhiś ca tajñeyaṃ hīnatarpaṇam akṣitaḥ |
[1938 ed. 6.18.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
asrāvamasrāvamasrāva,mK​H asrāḍhyam A tajñeyaṃK tajjñeyaṃ A tajjeyaṃ H hīnatarpaṇam, hīnatarppaṇamK​H hīnatarpita A akṣitaḥK​H makṣi ca A
dhūmanasyāñjanaiḥ sekair avapīḍaiś ca tañ jayet |
[1938 ed. 6.18.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dhūmanasyāñjanaiḥdhūmanasyāṃjanaiḥK​H ajayor doṣabāhulyāt prayateta cikitsite |
dhūmanasyāñjanaiḥ
A
sekairsekai,rK​H sekai A avapīḍaiś ca tañK​H rūkṣaiḥ snigdhaiś ca yo A jayetjayet ,K​H gavit A
tāmyate pariśuṣkaṃ yad rūkṣaṃ yac cāpi dāruṇaṃ |
śīrṇṇapakṣmāvilaṃ jihmaṃ rogakliṣṭañ ca yad bhṛśaṃ |
[1938 ed. 6.18.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tāmyateK tāmyatya A tāmyed vi H pariśuṣkaṃK​H tiviśuṣkaṃ A yad rūkṣaṃya,d rūkṣaṃK​H yadrūkṣaṃ A yac cāpiK​H yaccāti A
tad akṣi tarpaṇād eva rogair etair vimucyate |
durdinātyuṣṇaśīteṣu cintāyāsaśrameṣu ca |
[1938 ed. 6.18.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tad akṣiK​H tadakṣi A tarpaṇād evatarppaṇād evaK​H tarpaṇādeva A rogair, rogairK​H om. A etairK​H om. A vimucyatevvimucyate ,K​H labheto A durdinātyuṣṇaśīteṣu
durdinātyuṣṇaśīteṣu
K
rjāmasaṃśayam |
durdinātyuṣṇaśīteṣu
A

durddine nātyuṣṇaśīte
H
cintāyāsaśrameṣuK cintāyāsabhrameṣu A , cintāyāsasrameṣu H
aśāntopadrave cākṣitarpanaṃ nopadiśyate |
puṭapākaś ca nasye ca pratiṣiddhās tu ye gadāḥ |
[1938 ed. 6.18.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cākṣitarpanaṃK cākṣiṇa tarpaṇaṃ A cākṣi,tarppaṇaṃ H nopadiśyateK​H na praśasyate A caK​H tathaiteṣu nasyaṃ yeṣu ca A nasye caK garhitam A nasyena H pratiṣiddhās tu yeK om. A , pratiṣiddhāś ca ye H gadāḥK​H om. A
tasmāt praśāntadoṣeṣu puṭapākakṣameṣu ca |
[1938 ed. 6.18.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tasmāt praśāntadoṣeṣutasmāt praśāntadoṣeṣuK​H tarpaṇārhā na ye proktāḥ snehapānākṣamāś ca ye |
tataḥ praśāntadoṣeṣu
A
puṭapākaḥ prayoktavyo netreṣu bhiṣajā bhavet |
snehanolekhanaś cāpi tathā ropaṇa eva ca |
[1938 ed. 6.18.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
puṭapākaḥA​Kpc​H puṭapāka Kac bhavet | snehanolekhanaśbhavet |
snehanolekhanaś
K
bhavet |
snehano lekhanī
A
bhavet |
snehanollekhanaś
H
cāpiK​H yaś A tathāK​H ca A ropaṇaK ropaṇī A ropaṇam H eva caK​H yaś ca sa tridhā A
trividhaḥ sahito rūkṣo snigdhaḥ snigdhe ca lekhanaḥ |
dṛṣṭer balārtham itaraḥ pittāsṛgvraṇavātahā |
[1938 ed. 6.18.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
trividhaḥtrividhaḥK​H om. A sahitosahitoK​H hitaḥ A rūkṣoK snigdho 'tirūkṣasya A rūkṣe H snigdhaḥ, snigdhaḥK​H snigdha A snigdhe caK​H syāpi ca A balārthambbalārthaK balārthabbalārtha A​H itaraḥK maparaḥ A timiraḥ H pittāsṛgvraṇavātahāK pittāsṛgvraṇavātanut A pittāsṛggrahavātahā H
snehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥ ||
snehārthaḥ puṭapākaḥ syād dhāryo dve vākchate tu saḥ ||
[1938 ed. 6.18.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥsnehamāṃsavasāmajjāmedaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥ ||snehamāṃsavasāmajjā,medaḥsvādvauṣadhīkṛtaḥK​H snehamāṃsavasāmajjamedaḥsvādvauṣadhaiḥ kṛtaḥ A snehārthaḥ
snehārthaḥ

snehārthaḥ
K​H

snehataḥ
A
syād dhāryo dveK tu dhāryo dve A syād vāyor dvo H vākchate tuvākśate tuA​K vākṣate tu H
jāṃgalānāṃ yakṛtmānsai lekhanaiś cāpi sambhṛtaḥ
[1938 ed. 6.18.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yakṛtmānsaiyakṛtmāṃsai,K​H yakṛnmāṃsai A lekhanaiślekhanaiśK rlekhana A klekhanaiś H cāpicāpiK​Hpc dravya A cā Hac sambhṛtaḥsaṃbhṛtaḥK​H saṃbhṛtaiḥ |
kṛṣṇaloharajastāmraśaṅkhavidrumasindhujaiḥ
A
lehano vākchataṃ tasya hitaṃ dhāraṇam iṣyate |
[1938 ed. 6.18.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lehanoK​H samudraphenakāsīsasrotojadadhimastubhiḥ |
lehano
A
hitaṃhitaṃK​H paraṃ A dhāraṇamK​H dhāraṇa A iṣyateK​H mucyate A
stanyajāṅgalamadhvājyajīvanadravyavipācitaḥ |
lekhanāt triguṇaṃ dhārya puṭapākas tu ropanaḥ |
[1938 ed. 6.18.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
stanyajāṅgalamadhvājyajīvanadravyavipācitaḥK stanyajāṅgalamadhvājyatiktadravyavipācitaḥ A stanyajāṅgalamadhvājyas tiktadravyavipācitaḥ H dhāryaK dhāryaḥ A​H ropanaḥK ropaṇaḥ A​H
svedadhūmau ca vitared dvayor hitvā tu ropaṇaṃ |
[1938 ed. 6.18.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svedadhūmau caK​H om. A vitared dvayorvitare,d dvayorK​H vitarettarpaṇoktaṃ tu dhūmaṃ A ropaṇaṃK​H ropaṇam |
snehasvedau dvayoḥ kāryau kāryo naiva ca ropaṇe
A
ekāhaṃ vā dvyaham vāpi tryaha vāpy avacāraṇaṃ |
yantraṇā tu kriyākālā dviguṇaṃ kālam iṣyate |
[1938 ed. 6.18.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dvyahamdvyahaṃA​K _ahañ H vāpiA​K caiṣāṃ H tryaha, tryahamK tryahaṃ, tryaham A​H vāpyK​H vā A avacāraṇaṃK​H pyavacāraṇam A dviguṇaṃK​H d dviguṇaṃ A
tejāṃsy anilam ākāśam ādarśam bhāsvarāṇi ca |
na paśyet tarpitākṣaś ca puṭapākakṛto pi vā |
[1938 ed. 6.18.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tejāṃsyK​H tejāṃ A anilamK​H syanila A ākāśamākāśamākāśa,mK​H mākāśa A ādarśamK​H mādarśaṃ A bhāsvarāṇi ca | nabhāsvarāṇi ca |
na
bhāsvarāṇi ca ||
na
K​H
bhāsvarāṇi ca |
ne
A
paśyet tarpitākṣaś capaśyet tarppitākṣaś caK​H kṣeta tarpite netre A puṭapākakṛtoK puṭapākakṛte A puṭākhyo yasya vākyataḥ H piK tathā A om. H vāK om. A​H
mithyopacārād anayor yo doṣaḥ samudīryate |
añjanāścyotanāsvedair yathāsvaṃ tam upācaret |
[1938 ed. 6.18.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣaḥK​Hpc vyādhi A doṣa Hac samudīryatesamudīryatesamudīryate ,K​H rupajāyate A añjanāścyotanāsvedair
añjanāścyotanāsvedair
K

añjanāś cyotanasvedai
A

añjanāścyotanāś caidai,r
H
yathāsvaṃ tamyathāsvan tamK​H ryathāsvaṃ ta A upācaretK​H mupācaret A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prasannavarṇaṃ viśadaṃ vātātapasahaṃ laghu |
sukhasvapnāvabodhyakṣi puṭapākaguṇānvitam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atiyogādrujaḥ śophaḥ piḍakāstimirodgamaḥ |
pāko 'śru harṣaṇaṃ cāpi hīne doṣodgamas tathā
A
atīsāreṣu vakṣyāmi puṭapākaprasādhanaṃ |
[1938 ed. 6.18.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
atīsāreṣuK​H ata ūrdhvaṃ pra A puṭapākaprasādhanaṃpuṭapākaprasādhanaṃ, puṭapākaprasādhanaṃK​H puṭapākaprasādhanam |
dvau bilvamātrau ślakṣṇasya piṇḍau māṃsasya peṣitau
A
vanaspatyuruvūkānāṃ pāṭalyāḥ kakubhasya vā |
kāṣṭhaiḥ syur gomayair vāpi paktir veṣṭanakarmasu |
[1938 ed. 6.18.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vanaspatyuruvūkānāṃvanaspatyuruvūkānāṃK​H om. A pāṭalyāḥK​H om. A kakubhasya vāK​H om. A kāṣṭhaiḥ syur
kāṣṭhaiḥ syur
Kpc
om. A
kāṣṭhai syur
Kac

kāṣṭhe syāṅ
H
gomayairK om. A gomaye H vāpiK​H om. A paktirK om. A , pakta H veṣṭanakarmasuK dravyāṇāṃ bilvamātraṃ tu dravāṇāṃ kuḍavo mataḥ |
tadaikadhyaṃ samāloḍya patraiḥ supariveṣṭitam
A
vyeṣu na karmmasu H
kāśmarīkumudairaṇḍapadminīkadalacchadaiḥ |
[1938 ed. 6.18.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāśmarīkumudairaṇḍapadminīkadalacchadaiḥK (kāśmarīkumudairaṇḍapadminīkadalībhavaiḥ |
) mṛdāvaliptamaṅgāraiḥ khādirairavakūlayet
A
kāśmīrakumudairaṇḍa,padminakadalacchadaiḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. katakāśmantakairaṇḍapāṭalāvṛṣabādaraiḥ |
sakṣīradrumakāṣṭhair vā gomayair vāpi yuktitaḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. svinnamuddhṛtya niṣpīḍya rasamādāya taṃ nṛṇām |
tarpaṇoktena vidhinā yathāvadavacārayet
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kanīnake niṣecyaḥ syānnityamuttānaśāyinaḥ |
rakte pitte ca tau śītau koṣṇau vātakaphāpahau
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atyuṣṇatīkṣṇau satataṃ dāhapākakarau smṛtau |
aplutau śītalau cāśrustambharuggharṣakārakau
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. atimātrau kaṣāyatvasaṅkocasphuraṇāvahau |
hīnapramāṇau doṣāṇām utkleśajananau bhṛśam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yuktau kṛtau dāhaśopharuggharṣasrāvanāśanau |
kaṇḍūpadehadūṣīkāraktarājivināśanau
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tasmāt pariharan doṣān vidadhyāttau sukhāvahau |
vyāpadaś ca yathādoṣaṃ nasyadhūmāñjanairjayet
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ādyantayoś cāpy anayoḥ sveda uṣṇāmbucailikaḥ |
tathā hito 'vasāne ca dhūmaḥ śleṣmasamucchritau
A
yathādoṣopayuktan tu nātiprabalam ojasā |
rogam āścyotanaṃ hanti seko pi balavattaraṃ |
[1938 ed. 6.18.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rogam
rogam
K​H

roga
A
āścyotanaṃK​H māś cyotanaṃ A pi'piK​H tu A balavattaraṃbalavattaramA​K balavattaraḥ H
tau tu tridhā prayuñjyeta rogeṣu puṭapākavat |
lekhane sapta vāṣṭau vā bindavaḥ snaihike daśa |
[1938 ed. 6.18.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tau tuK​H tau A tridhāK​H tridhai A prayuñjyetaK vopayujyete A prayuñjīta, H rogeṣuA​K roge_ H vāṣṭau vāK​H cāṣṭau vā A
āścyotane prayoktavyā dvādaśaiva tu ropaṇe |
sekasya kālo dviguṇaḥ puṭapākāt paro mataḥ |
[1938 ed. 6.18.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āścyotaneK​H āś cyotane A kāloK​H om. A puṭapākāt paroK​H kālaḥ puṭapākāt paro A
atha vā kāryanirvṛtter apayogo yathākramaṃ |
pūrvāparāhṇamadhyāhnarujākāleṣu cobhayoḥ |
[1938 ed. 6.18.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāryanirvṛtterA​K kāryanirvvṛtte, H apayogoK upayogo A rūpayogo H pūrvāparāhṇamadhyāhnarujākāleṣu
pūrvāparāhṇamadhyāhnarujākāleṣu

pūrvvāparāhṇamadhyāhna,rujākāleṣu
K​H

pūrvāparāhṇe madhyāhne rujākāleṣu
A
yogāyogāṃ snehaseke tarpaṇoktām pravakṣyate |
rogāṃ śirasi sambhūtāṃ hitvātiprabalāṃ guṇāṃ |
[1938 ed. 6.18.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yogāyogāṃ snehasekeK yogāyogāt snehaseke A yogāyogāt snehasekā, H tarpaṇoktāmtarppaṇoktāmK​H tarpaṇoktā A pravakṣyateK​H n pracakṣate A rogāṃ
rogāñ

rogāṃ
A​K​Hpc

rogā
Hac
śirasiśirasiK chirasi A​Hpc nñ chirasi Hac sambhūtāṃsaṃbhūtāṃK​H saṃbhūtā A hitvātiprabalāṃ guṇāṃK n hatvātiprabalān guṇān A hatvātiprabalān guṇān H
karoti śiraso bastir ya ukto mūrdhni tailikāḥ |
śuddhadehasyāparāhṇe yathāvyādhiśirasya tu |
[1938 ed. 6.18.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śirasoA​K śirasā H bastir yaK​H bastiru A uktoK​H ktā ye A mūrdhnimūrddhniK​H mūrdha A śuddhadehasyāparāhṇe
śuddhadehasyāparāhṇe

śuddhadehasyā𑑎parāhṇe
K​H

śuddhadehasya sāyāhne
A
yathāvyādhiśirasya, yathāvyādhiśirasyaK​H yathāvyādhyaśitasya A
dṛḍhaṃ keśāntam āvadhya bastiṃ datvā vicakṣaṇaḥ |
yathāvyādhiḥ śritasnehapūrṇṇaṃ saṃ yasya dhārayet |
[1938 ed. 6.18.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dṛḍhaṃK​H ṛjvāsīnasya badhnīyādbastikośaṃ tato dṛḍham A keśāntamK​H om. A āvadhyaK​H om. A bastiṃ, bastinK​H om. A datvāK om. A dadyā H vicakṣaṇaḥK om. A d vicakṣaṇaḥ H yathāvyādhiḥ
yathāvyādhiḥ
K

yathāvyādhi
A​H
śritasnehapūrṇṇaṃ saṃśrita sneha pūrṇṇaṃ saṃKpc śṛtasnehapūrṇaṃ saṃ A śritaḥ snehaḥ pūrṇṇaṃ saṃ Kac 𑑎śritaṃ snehaṃ , pūrṇṇaṃ sa H yasyaK​H yamya A
tarpaṇoktaṃ daśaguṇaṃ yathādoṣaṃ vidhāṇavit |
vyaktarūpeśu rogeṣu śuddhadehasya kevale |
[1938 ed. 6.18.51]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vidhāṇavit | vyaktarūpeśuvidhāṇavit |
vyaktarūpeśu
K
vidhānavit vyaktarūpeṣuvidhānavit || vyaktarūpeṣuvidhānavit ||
vyaktarūpeṣu
A​H
rogeṣurogeṣuK​H doṣeṣu A śuddhadehasya, śuddhadehasyaK​H śuddhakāyasya A
netra eva sthite doṣe prāptam añjanam ācaret |
lekhanaṃ ropanam vāpi prasādanam athāpi vā |
[1938 ed. 6.18.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ropanamropaṇamK ropaṇaṃropaṇam A​H vāpiK​H cāpi A
tatra pañca rasā varjyāḥ madhuraikavivarjitāṃ |
pañcadhā lekhanaṃ yuñjyad yathādoṣam atandritaḥ |
[1938 ed. 6.18.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
varjyāḥK n vyastā A​H madhuraikavivarjitāṃ,n ādyaikarasavarjjitāK nādyaikarasavarjitā,n ādyaikarasavarjjitā A​H pañcadhā
pañcadhā
K
n pañcadhān |
pañcadhā
n ||
pañcadhā
A​H
yuñjyad yathādoṣamyuñjyad yathādoṣamyuṃjya,d yathādoṣamK​H yuñjyād yathādoṣam A
netravartmasirākośasrotaḥśṛṅgāṭakāśritaṃ |
mukhanāsākṣibhir doṣam ojasā srāvayet tu taṃ |
[1938 ed. 6.18.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
netravartmasirākośasrotaḥśṛṅgāṭakāśritaṃnetravartmasirākośasrotaḥśṛṅgāṭakāśritamA​K netravartmmasirākośasrotaḥśṛṅgāṭakāśritaṃ H srāvayet tu taṃK srāvayet tu tat A sāvayot tu tat H
kaṣāyan tiktakaṃ vāpi sasnehaṃ ropaṇaṃ hitaṃ |
tatsnehaśaityād varṇṇaṃ syād dṛṣṭeś ca balavardhanaṃ |
[1938 ed. 6.18.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hitaṃK​H matam A tatsnehaśaityād varṇṇaṃ
tatsnehaśaityād varṇṇaṃ
K

tatsnehaśaityādvarṇyaṃ
A

tatsnehaśaityādvarṇṇaṃ
H
madhuraṃ snehasampanam añjanan tu prasādanaṃ |
dṛṣṭer doṣaprasādārthaṃ snehanārthaṃ tu yad dhitaṃ |
[1938 ed. 6.18.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snehasampanamsnehasampana,mK​H snehasaṃpannam A dṛṣṭer
dṛṣṭer
K​H

dṛṣṭi
A
doṣaprasādārthaṃA​K ataḥ prasādārthaṃ H snehanārthaṃ tu, snehanārthaṃ tuK​H snehanārthaṃ ca A yad dhitaṃK taddhitam A tad dhitaṃ H
yathādoṣaṃ prayojyāni tāni rogaviśāradaiḥ |
pūrvāparāhṇakṣaṇadā vāñjane kāla iṣyate |
[1938 ed. 6.18.57]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pūrvāparāhṇakṣaṇadā
pūrvāparāhṇakṣaṇadā

pūrvvāparāhṇakṣaṇadā,,
K​H
om. A
vāñjanevāñjaneK​H om. A kālaK om. A kālam H iṣyateK​H
añjanāni yathoktāni prāhṇasāyāhnarātriṣu
A
tridhaivāñjanasaṃyogo guḍikārasacūrṇṇataḥ |
yathāpūrvaṃ balaṃ teṣu śreṣṭham āhur manīṣiṇaḥ |
[1938 ed. 6.18.58]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tridhaivāñjanasaṃyogotridhaivāñjanasaṃyogo,K​H om. A guḍikārasacūrṇṇataḥguḍikārasa𑑎cūrṇṇataḥK​H guṭikārasacūrṇāni trividhānyañjanāni tu A teṣuK​H teṣāṃ A manīṣiṇaḥmanīṣiṇ aḥmmanīṣiṇaḥA​Kpc​H manīṣiṇi ḥ Kac
hareṇumātrā varttiḥ syāl lekhanasya pramāṇataḥ |
prasādanasya cārdha tu dviguṇā ropaṇasya tu |
[1938 ed. 6.18.59]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prasādanasya
prasādanasya

prasādanasya3
A​K​Hpc

prasādana
Hac
cārdha tucārddha tuK​H cādhyardhā A dviguṇāA​K dviguṇe H tuK​H ca A
rasāñjanasya mātrā tu piṣṭvā varttimitā matā |
dvis triś catuḥ śalākāś ca cūrṇṇasyāpy anupūrvaśaḥ |
[1938 ed. 6.18.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piṣṭvā, piṣṭvāK​H yathā A matā | dvis triśmatā |
dvis triś
K
matā dvitrimatā |
dvitri
matā ||
dvitri
A​H
catuḥA​K ścatuḥ H cūrṇṇasyāpy, cūrṇṇasyāpyK​H cūrṇasyā A anupūrvaśaḥanupūrvvaśaḥK​H pyanupūrvaśaḥ A
teṣān tulyaguṇāny eva vidadhyād bhājanān api |
sauvarṇṇaṃ rajataṃ śārṅgaṃ vaiḍūryaṅ kāṃsam eva ca |
[1938 ed. 6.18.61]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tulyaguṇānytulyaguṇānyK​H tulyaguṇā A evaK​H nyeva A vidadhyād bhājanān apiK vidadhyādbhājanānyapi A , vidadhyād bhājanāni vā , H rajataṃK​H rājataṃ A śārṅgaṃA​K om. H vaiḍūryaṅK tāmraṃ vaidūrya A sārggaṃ , vaiḍūryaṅ H kāṃsamK​H kāṃsya A evaK​H jam A caK​H om. A
āyasañ ca vidheyāni śalākāś ca yathākramāt |
vaktrayor mukulākārā kalāyaparimaṇḍalā |
[1938 ed. 6.18.62]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āyasañ caK​H āyasāni A vidheyāniK​H ca yojyāni A yathākramāt | vaktrayoryathākramāt |
vaktrayor
yathākramāt ||
vaktrayor
K​H
yathākramam |
vaktrayor
A
kalāyaparimaṇḍalākalāyaparimaṇḍalāA​K , kalāyaparimaṇḍalaṃ H
aṣṭāṃgulā madhye kṛśā sukṛtā sādhunigrahā |
audumbary aśmajā vāpi tārarītihitā bhavet |
[1938 ed. 6.18.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhyeK tanurmadhye A yatā madhye H kṛśā, kṛśāK​H om. A sukṛtāA​K​Hac su Hpc audumbary
audumbary
K​H

audumba
A
aśmajāK ryaśmajā A asmajā H tārarītihitātārarītihitāK śārīrī vā hitā A , tārārītī hitā H
sukhāsīnasya nirbhujya netraṃ cātatapāṇinā |
adakṣiṇaṃ dakṣiṇena kṣipet kānīnam añjanaṃ |
[1938 ed. 6.18.64]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sukhāsīnasyaK​H vāmenākṣi vinirbhujya hastena su A nirbhujyaK om. A niṅgujya H netraṃ, netraṃK​H om. A cātatapāṇināK​H samāhitaḥ A adakṣiṇaṃ
adakṣiṇaṃ

adakṣiṇaṃ
K​H

śalākayā
A
kṣipet kānīnamA​K , kṣipet kānī_m H
apāṅgam vā yathādoṣam athavāpi gatāgatāṃ |
vartmāvale pi vāsāṃ vāpy aṅgulyaiva prayojayet |
[1938 ed. 6.18.65]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
apāṅgam vāapāṃgaṃ vāK​H āpāṅgyaṃ vā A yathādoṣamyathāyoga,mK yathāyogaṃyathāyoga,m A​H athavāpiK​H kuryāc cāpi A gatāgatāṃgatāgataṃK gatāgatamgatāgataṃ A​H vartmāvale pi
vartmāvale pi
K

vartmopalepi
A

vartmmāvalapi
H
vāsāṃK vā ya A ya H vāpyK tta A c cāpi H aṅgulyaivaK daṅgulyaiva A , atulyaiva H
antyāntyayor vārnāñjyād dhi bādhamāno kṣi vā bhiṣak |
na cānirgatadoṣe kṣṇidhāvanaṃ saṃprayojayet |
[1938 ed. 6.18.66]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
antyāntyayorK akṣi nāsyantayor A aḍyāntayor H vārnāñjyād dhiK añjyā A vvānāñjyād dhi H bādhamāno, bādhamānoK​H dbādhamāno A kṣi vāK​H 'pi vā A cānirgatadoṣeK cānirvāntadoṣe A bhānirggatadoṣe H kṣṇidhāvanaṃkṣṇi,dhāvanaṃK​H 'kṣṇi dhāvanaṃ A
doṣapratinivṛttas tu hanyād dṛṣṭer balan tathā |
[1938 ed. 6.18.67]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣapratinivṛttas tuK​H doṣaḥ pratinivṛttaḥ sa A hanyād dṛṣṭer, hanyād dṛṣṭerK​H n hanyād dṛṣṭe A balanbbalanK​H rbalaṃ A tathāK​H tathā |
gatadoṣamapetāśru paśyed yat samyag ambhasā
A
adhāvanād bahis tiṣṭhaṃ bhūyaḥ sañjanayed bhayaṃ |
śramodāvarttaruditamadyakrodhabhayajvaraiḥ |
[1938 ed. 6.18.68]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
adhāvanād bahisK prakṣālyākṣi yathādo A abādhamānād bahis H tiṣṭhaṃK om. A tiṣṭha H bhūyaḥK om. A n bhūyaḥ H sañjanayed bhayaṃK ṣaṃ kāryaṃ pratyañjanaṃ tataḥ A sañjāyate bhayaṃ H
malavegavighātoṣṇaiś cārttānāṃ nāñjanaṃ hitaṃ |
rāgopadehau timiraṃ śūlaṃ saṃrambham eva ca |
[1938 ed. 6.18.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
malavegavighātoṣṇaiśK vegāghātaśirodoṣaiś A malavegābhighātoṣṇaiś H cārttānāṃcārtānāṃcārttānāmA​K​Hac cārttā Hpc nāñjanaṃK neṣyate 'ñjanam A a ñjanaṃ Hac nā nā3ñjanaṃ Hpc hitaṃK​H om. A rāgopadehau
rāgopadehau

rāgopadehau
K​H

rāgaru
A
timiraṃK​H ktimirāsrāva A śūlaṃ, śūlaṃK​H śūla A saṃrambhamK​H saṃrambha A eva caeva caK​H saṃbhavāt A
nidrākṣaye kriyāśaktiṃ kāleṣv eṣu karoti tat |
śirorugdhūpanaṃ tapte rāgādhīmanthasambhavaḥ ||
[1938 ed. 6.18.70]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāleṣv eṣu karoti tat | śirorugdhūpanaṃkāleṣv eṣu karoti tat |
śirorugdhūpanaṃ
Kpc
pravāte dṛgbalakṣayam |
rajodhūmaha
A

śirorugdhūpanaṃ
Kac
, pratānte digdhalakṣaṇaṃ |
siroruddhūmasan
H
tapteK​H te rā A rāgādhīmanthasambhavaḥ, rāgādhīmanthasambhavaḥK​H gasrāvādhīmanthasaṃbhavam A
saṃrambhaśūlaunasyānte pratiśyāyaṃ karoti ca |
śirasnāte tiśīte ca ravāv anudite pi ca |
[1938 ed. 6.18.71]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saṃrambhaśūlaunasyāntesaṃrambhaśūlau nasyāntesaṃrambhaśūlaunasyānteA​K saṃrambhabhūlaunasyānte H pratiśyāyaṃK​H śiroruji A karoti cakaroti caK​H śirorujam A śirasnāte
śirasnāte
K​H

śiraḥsnāte
A
tiśīte cati𑑎śīte caK​H 'tiśīte ca A piK​H 'pi A
doṣasthairyād apārtha syād doṣotkleśaṃ karoti vā |
ajīrṇṇe py evam etat syāt srotomārganirodhanāt |
[1938 ed. 6.18.72]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣasthairyād apārthaK doṣasthairyād apārthaṃ A doṣaṃ sthairyād apārthaṃ H karoti vākaroti vā ,K​H karoti ca A pyK​H 'py A etat syāt srotomārganirodhanātetat syāt srotomārganirodhanātetat syāt srotomārgganirodhanātK​H eva syāt srotomārgāvarodhanāt A
doṣavegodaye dantaṃ kuryāt tāṃs tān upadravān |
tasmāt pariharan doṣān añjanaṃ sādhu yojayet |
[1938 ed. 6.18.73]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
doṣavegodayeA​K doṣavegodayo H dantaṃdantaṅK​H dattaṃ A tān upadravānK stānupadravān A tān udravān H
vyāpadaś ca jayed etāḥ sekāś cyotanalekhanaiḥ |
[1938 ed. 6.18.74]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vyāpadaś caK​H lekhanasya viśeṣeṇa kāla eṣa prakīrtitaḥ |
vyāpadaś ca
A
cyotanalekhanaiḥcyotanalekhanaiḥK​H cyotanalepanaiḥ A
yathāsvan dhūmakavaḍair nasyaiś cyāpi samucchritāḥ |
viṣadaṃ laghv anāsrāvi kriyāpaṭu sunirmalaṃ |
[1938 ed. 6.18.75]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dhūmakavaḍairK​H dhūmakavalair A cyāpiK cāpi A​H samucchritāḥK samutthitāḥ A samucchritāṃ H viṣadaṃ
viṣadaṃ
K
viśadaṃ
viśadaṃ

viśadaṃ
A​H
laghv anāsrāvilaghvanāsrāviA​K laghv anāmvāvi H
praśāntadoṣan nayanaṃ viriktaṃ samyag ādiśet |
jihmaṃ dāruṇadurvarṇaṃ srastarūkṣam atīva ca |
[1938 ed. 6.18.76]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
praśāntadoṣanK saṃśāntopadra A saṃśāntadoṣaṃ H nayanaṃnayanaṃK​H vaṃ netraṃ A srastarūkṣam, srastarūkṣamK​H srastaṃ rūkṣam A
netre virekātiyogotsyandane cātimātraśaḥ |
tatra santarpaṇaṃ kāryaṃ vidhāṇaṃ vātanāśanaṃ |
[1938 ed. 6.18.77]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
netreK netraṃ A netra H virekātiyogotsyandanevirekātiyogotsyandaneK virekātiyoge syandate A vikāre tiyogo,tsyandane H cātimātraśaḥA​K cātimātrasaḥ H vidhāṇaṃ, vidhānaṃK vidhānaṃ, vidhānaṃ A​H vātanāśanaṃK​H cānilāpaham A
viriktaṃ hīnam akṣi syād udagrataradoṣavat |
kaṇḍūpadehau paicchilyaṃ saṃrambhaś cārtim eva ca |
dhūmanasyāñjanais tatra hitan doṣāvasecanaṃ |
[1938 ed. 6.18.78]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viriktaṃK​H akṣi mandaviriktaṃ A hīnamK​H om. A akṣiK​H om. A syād udagrataradoṣavat | kaṇḍūpadehausyād udagrataradoṣavat |
kaṇḍūpadehau
syād udagrataradoṣavat ||
kaṇḍūpadehau
K​H
syād udagrataradoṣa A
paicchilyaṃK​H om. A saṃrambhaśK​H om. A cārtimK om. A cātram H eva caeva ca ,K​H va A dhūmanasyāñjanais
dhūmanasyāñjanais
K​H
t |
dhūmanasyāñjanais
A
snehavarṇṇabalopetaṃ prasannan doṣavarjitaṃ |
jñeyaṃ prasādanaṃ samyag upayukte kṣi nirvṛtaṃ |
[1938 ed. 6.18.79]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prasādanaṃprasādanaṃK​H prasādane A kṣiK 'kṣi A​H nirvṛtaṃnirvṛtamA​K nirvvṛtiṃ H
kiñcid dhīnavikāraḥ syāt tarpaṇād vikṛtād api |
tatra doṣaharaṃ rūkṣaṃ vidhānaṃ śasyate mṛdu |
[1938 ed. 6.18.80]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kiñcid dhīnavikāraḥK​H kiñcid dhīnavikāraṃ A syāt tarpaṇād vikṛtād apisyā,t tarppaṇād vikṛtād apiK​H syāt tarpaṇād dhi kṛtādati A doṣaharaṃA​Kpc​H doṣaāharaṃ Kac vidhānaṃK​H bheṣajaṃ A mṛduA​Kpc mṛduḥ Kac​H
sādhāraṇam api jñeyam evaṃ ropaṇalakṣaṇaṃ |
[1938 ed. 6.18.81]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ropaṇalakṣaṇaṃK​H ropaṇalakṣaṇam |
prasādanavadācaṣṭe tasmin yukte 'tibheṣajam
A
snehanaṃ ropaṇaṃ vāpi hīnayoge tv apārthakaṃ |
tasmān mātrāvidā kāryam añjanaṃ siddhim icchatā |
dhūmaiḥ sanasyair atha vā jayec chleṣmāṇam īritaṃ |
[1938 ed. 6.18.82]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hīnayoge, hīnayogeK​H hīnayukta A tv apārthakaṃK​H mapārthakam A tasmān mātrāvidā
tasmān mātrāvidā
K

kartavyaṃ mātrayā tasmā
A

tasmāt mātrāvidā
H
kāryamkārya,mK​H om. A añjanaṃK​H d añjanaṃ A dhūmaiḥ
dhūmaiḥ
K
om. A
dhūmai
H
sanasyairsana𑑎syairK​H om. A atha vāK​H om. A jayec chleṣmāṇam, jayec chleṣmāṇamK​H om. A īritaṃīritaṃK om. A īritāṃ H
puṭapākakriyādyāsu kriyāsv eṣaiva kalpanā |
sahasraśo pi kurvīta bījenānena pūjitaḥ ||
añjanan nasyakavaladhūmapānam anukramāt |
yuñjyād yathārtham etāni pṛthak pṛthag athāpi vā |
[1938 ed. 6.18.83]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
eṣaivaK​H eṣaiva(kriyāsvekaiva) A piK cāñja A​H kurvītaK neṣu A ne ca H bījenānena, bījenānenaK​H bījenoktena A pūjitaḥpūjitaḥK pūjitāḥ A pūjitāḥ H añjanan
añjanan
K​H
om. A
nasyakavaladhūmapānamnasyakavala,dhūmapānamK​H om. A anukramāt | yuñjyād yathārthamanukramāt |
yuñjyād yathārtham
K
om. A anukramāt |
yujyād yathārtham
H
etāniK​H om. A pṛthak pṛthag athāpiK om. A , _pṛthag athāpi H vāK​H om. A
dṛṣṭer balavivṛdhyarthaṃ pāpmarogakṣayāya ca |
nṛpārhāṇy añjanāgrāṇi nibodhemānyataḥ paraṃ |
[1938 ed. 6.18.84]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pāpmarogakṣayāya capāpmarogakṣayāya caK​H yāpyarogakṣayāya ca A nṛpārhāṇy
nṛpārhāṇy
K

rājārhā
A

nṛpāra
H
añjanāgrāṇiK nyañjanāgryāṇi A hāñjanāgrāṇi H
bhāgān aṣṭāv añjana-sya nīlotpalasugandhinaḥ |
tāmraṃ suvarṇṇañ ca bhaved rajatañ ca samāṃśataḥ |
[1938 ed. 6.18.85]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhāgān aṣṭāvK​H aṣṭau bhāgā A añjana-syaañjana-syaañjanasyaK​H n añjanasya A nīlotpalasugandhinaḥ, nīlotpalasugandhinaḥK​H nīlotpalasamatviṣaḥ A tāmraṃ
tāmraṃ
K​H

auḍumbaraṃ
A
suvarṇṇañ caK​H śātakumbhaṃ A bhaved rajatañ caK​H rājataṃ ca A samāṃśataḥK samāsataḥ A samāṃsataḥ H
ekādaśaitān aṅgāṃs tu yojayet kuśalo bhiṣak |
mūṣākṣiptan tu taddhāntam āvṛtaṃ jātavedasi |
[1938 ed. 6.18.86]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ekādaśaitān aṅgāṃs tuekādaśaitān aṅgāṃs tuK ekādaśaitān bhāgāṃs tu A ekādaśaitān aṃśās tu H bhiṣak | mūṣākṣiptan tubhiṣak |
mūṣākṣiptan tu
H
bhiṣak |
mūṣākṣiptaṃ ta
A
bhiṣak |
mūṣo kṣiptan tu
Kac
bhiṣak |
mūṣ ākṣiptan tu
Kpc
taddhāntamK dādhmāta A taddhā H āvṛtaṃK māvṛtaṃ A myā vṛntaṃ H
khadiraṃ syandanāṅgāraiḥ gośakṛdbhir athāpi vā |
gavāṃ śakṛdrase mūtre ghṛte dadhny atha mākṣike
[1938 ed. 6.18.87]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
khadiraṃkhadiraṃK​H khadirā A syandanāṅgāraiḥsyandanāṅgārai,rK​H śmantakāṅgarai A gośakṛdbhirggośakṛdbhirK​H rgośakṛdbhir A ghṛte, ghṛteK​H om. A athaK​H sarpiṣi A
tailam madyavasāmajjāsarvagandhodakeṣv api |
drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu suhimeṣu ca |
[1938 ed. 6.18.88]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tailamK​H taila A madyavasāmajjāsarvagandhodakeṣvmadyavasāmajjā,sarvvagandhodakeṣvK​H madyavasāmajjasarvagandhodakeṣu A apiK​H ca A drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu
drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu

drākṣāsitekṣutriphalāraseṣu
K​H

drākṣārasekṣutriphalāraseṣu
A
suhimeṣuA​K vihimeṣu H
sārivādikaṣāyeṣu utpalādau tathaiva ca |
niṣecayet pṛthak vainaṃ dhāntaṃ dhāntaṃ punaḥ punaḥ |
[1938 ed. 6.18.89]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sārivādikaṣāyeṣuK​H sārivādikaṣāye ca kaṣāye A utpalādauK cotpalādi A utpalādes H tathaiva catathaiva ca ,K​H ke A niṣecayet pṛthak vainaṃ
niṣecayet pṛthak vainaṃ
K

niṣecayet pṛthak cainaṃ
A

niṣecayet punas tv enaṃ
H
dhāntaṃ, dhāntaṃK​H dhmātaṃ A dhāntaṃK​H dhmātaṃ A
tato ntarikṣe saptāhaṃ plotābaddhaṃ sthitaṃ jale |
viśoṣya cūrṇṇayen muktāṃ sphāṭikaṃ vidruman tathā |
[1938 ed. 6.18.90]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ntarikṣeK​H 'ntarīkṣe A plotābaddhaṃ, plotābaddhaṃK​H plotabaddhaṃ A cūrṇṇayen muktāṃK cūrṇayenmuktāṃ A cūrṇṇayet muktā H sphāṭikaṃsphāṭikamK​H sphaṭikaṃ A
kālānuśārivāñ cāpi śucir āvāpya yogataḥ |
etac cūrṇṇāñjanaṃ śreṣṭhaṃ nihitaṃ bhājane śubhe |
[1938 ed. 6.18.91]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kālānuśārivāñkālānuśārivāṃK​H kālānusārivāṃ A śucirK​H śuci A āvāpyaK​H rāvāpya A
vaiḍūryadantasphaṭikaśaṅkhaśailāyase nave |
śātakombhe tha śārṅgo vā rājate vā susaṃvṛte |
sahasrapākavat pūjyabhūmipāya prayojayet |
[1938 ed. 6.18.92]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vaiḍūryadantasphaṭikaśaṅkhaśailāyasevaiḍūryadantasphaṭika,śaṃkhaśailāyaseK​H dantasphaṭikavaidūryaśaṅkhaśailāsano A naveK​H dbhave A śātakombhe
śātakombhe

śātakombhe
K​H

śātakumbhe
A
thaK​H 'tha A śārṅgo vāśārṅgo vāK śārṅge vā A śāraṅgo H susaṃvṛteK​H susaṃskṛte A sahasrapākavat pūjyabhūmipāya
sahasrapākavat pūjyabhūmipāya
K

sahasrapākavat pūjāṃ kṛtvā rājñaḥ
A

sahasrapāvat pūjya,bhūmipāya
H
prayojayetA​K pradāpayet H
tenāñjitākṣo nṛpatir bhavet sarvajanapriyaḥ |
adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ dṛṣṭirogavivarjitaḥ |
[1938 ed. 6.18.93]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kuṣṭhaś candanamelā ca patraṃ madhuka𑑎𑑎𑑎m añjanaṃ |
meṣaśṛṃgyāś ca puṣpāṇi vakraṃ ratnāni sapta ca |
[1938 ed. 6.18.94]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kuṣṭhaśK kuṣṭhaṃ A kuṣṭha H candanamelā caK​H candanamelāś ca A meṣaśṛṃgyāś ca
meṣaśṛṃgyāś ca

meṣaśṛṅgyāś ca
K​H

meṣaśṛṅgasya
A
utpalasya bṛhatyoś ca padmasyāpi ca kesaraṃ |
nāgapuṣpam uśīrāṇi pippalyas tuttham eva ca |
[1938 ed. 6.18.95]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kesaraṃK​H keśaram A nāgapuṣpam
nāgapuṣpam
K​H

nāgapuṣpa
A
uśīrāṇiK​H muśīrāṇi A pippalyas, pippalyasK​H pippalī A evaK​H utta A caK​H mam A
kukkuṭāṇḍakapālāni pathyān dārvīṃ sarocanaṃ |
maricānyakṣamajjā ca tulyā caḥ gṛhagodhikā |
[1938 ed. 6.18.96]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pathyān, pathyāṃK​H dārvīṃ A dārvīṃdārvvīṃK​H pathyāṃ A sarocanaṃsarocanaṃK​H sarocanām A maricānyakṣamajjā ca
maricānyakṣamajjā ca
K

maricānyakṣamajjānaṃ
A

maricānyakṣaramajjā ca
H
tulyā caḥK tulyāṃ ca A , tulyā ca H gṛhagodhikāgṛhagodhikā ,K​H gṛhagopikām A
kṛtvā sūkṣmaṃ tataś cūrṇṇaṃ nyased abhyarcya pūrvavat |
etad bhadrodayaṃ nāma sadā vārhati bhūpatiḥ |
[1938 ed. 6.18.97]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sadā, sadāK​H sadai A vārhatiA​K _rddati H bhūpatiḥK​H bhūmipaḥ A
vakrañ ca maricañ caiva māṃsī śaileyam eva ca |
tulyāṃśāni samagrais taiḥ samā cātra manaḥśilā |
[1938 ed. 6.18.98]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vakrañ caK​H vakraṃ sa A māṃsīmāṃsīK​H māṃsīṃ A samagrais taiḥK​H samānais taiḥ A samāK​H sama A cātraK​H graiś ca A
patrasya bhāgāś catvāro dviguṇaṃ sarvato ñjanaṃ |
tāvac ca yaṣṭīmadhukaṃ pūrvavat tv etad añjanaṃ ||
[1938 ed. 6.18.99]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarvatoA​K sarvva H ñjanaṃ'ñjanamA​K tv aṃjanaṃ || H pūrvavat tv etad añjanaṃ, pūrvvavat tv etad añjanaṃK​H pūrvavac caitad añjanam A
manaḥśilā devakāṣṭhaṃ rajane triphaloṣaṇaṃ |
drākṣāmadhukamañjiṣṭhāḥ saindhavelāḥ sagairikāḥ |
[1938 ed. 6.18.100]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
manaḥśilāmanaḥśilānK manaḥśilāṃmanaḥśilān A​H rajaneK​H rajanyau A drākṣāmadhukamañjiṣṭhāḥ
drākṣāmadhukamañjiṣṭhāḥ
K

lākṣālaśunamañjiṣṭhā
A

drākṣālaśunamañjiṣṭhā
H
saindhavelāḥ,saindhavailāḥK saindhavailāḥ,saindhavailāḥ A​H sagairikāḥK samākṣikāḥ A saśairikāḥ H
lodhraṃ śāvarakaṃ cūrṇṇam āyasaṃ tāmrajan tathā |
kālānuśārivāñ cāpi kukkuṭāṇḍadalāni ca |
[1938 ed. 6.18.101]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
lodhraṃK​H rodhraṃ A śāvarakaṃK​H sāvarakaṃ A cūrṇṇamcūrṇṇamK​H cūrṇa A āyasaṃāyasanK​H māyasaṃ A tāmrajanK​H tāmram e A tathāK​H va ca A kālānuśārivāñ
kālānuśārivāñ

kālānuśārivāñ
K​H

kālānusārivāṃ
A
cāpiK​H caiva A
piṣṭvā cchāgena payasā guḍikāṅ kārayed bhiṣak |
kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntaye |
[1938 ed. 6.18.102]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piṣṭvāK​H om. A cchāgenaK​H tulyāni A guḍikāṅ, guḍikāṅK​H piṣṭvā guṭikāṃ A kārayed bhiṣak | kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntayekārayed bhiṣak |
kaṇḍūtimiraśukrārmaraktarājyupaśāntaye
kārayed bhiṣak ,||
kaṇḍūtimiraśukrārmma,raktarājyupaśāntaye
K​H
kārayed budhaḥ |
kaṇḍūtimiraśuklārmaraktarājyupaśāntaye
A
kāṃsāpamārjanamaṣī madhukaṃ saindhavan tathā |
eraṇḍamūlañ ca samaṃ bṛhatyoś ca dviraṃśataḥ |
[1938 ed. 6.18.103]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāṃsāpamārjanamaṣīK kāṃsyāpamārjanamasī A kāṃsāpamārjjanamasī H bṛhatyoś ca, bṛhatyoś caK​H bṛhatyaṃśa A dviraṃśataḥdviraṃśataḥK​H dvayānvitam A
ājena payasā piṣṭvā tāmrapātram pralepayet |
saptakṛtvas tu tā varttyaḥ cchāyāśuṣkā rujāpahā |
[1938 ed. 6.18.104]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pralepayet | saptakṛtvas tu tāpralepayet |
saptakṛtvas tu tā
A​K
pralepayet ||
saptakṛtyas tu tā
H
cchāyāśuṣkāchāyāśuṣkāA​K śchāyāśuṣkā H rujāpahāK​H rujāpahāḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. pathyātutthakayaṣṭyāhvaistulyairmaricaṣoḍaśā |
pathyā sarvavikāreṣu vartiḥ śītāmbupeṣitā
A
rasakriyāvidhānena yathoktavidhikovidaḥ |
piṇḍāṃjanāni matimāṃ vidadhyāt tu yathāgadam iti ||
[1938 ed. 6.18.106]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
piṇḍāṃjanāni
piṇḍāñjanāni

piṇḍāṃjanāni
A​K

piṇḍājanāni
H
matimāṃK om. A matimā H vidadhyāt tuK kurvīta A n , vidadhyāt tu H yathāgadamK​H yathāyogamatan A itiK​H dritaḥ A
|| śālākye 17 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
|| śālākye 17 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre kriyākalpo nāmāṣṭadaśo 'dhyāyaḥ A || śālākye kriyākalpaḥ saptadaśamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 18, (Śālākyatantra 18), Adhyāya 19 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athāto nayanābhighātapratiṣedham adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.19.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
adhyāyamadhyāyam vyākhyāsyāmaḥK​H om. A vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
abhyāhate tu nayane bahudhā ṇarāṇāṃ
saṃrambharāgatumulāsu rujāsu dhīmāṃ |
[1938 ed. 6.19.3ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ṇarāṇāṃnarāṇāṃ,K narāṇāṃnarāṇāṃ, A​H dhīmāṃK dhīmān A​H
dṛṣṭiprasādajananais tam upakrameta
nasyāsyalepapariṣevanatarpaṇādyaṃ ||
[1938 ed. 6.19.3cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dṛṣṭiprasādajananais tamK​H om. A upakrametaupakrameta,K​H om. A nasyāsyalepapariṣevanatarpaṇādyaṃnasyāsyalepapariṣevanatarpaṇādyaṃK nasyāsyalepapariṣecanatarpaṇādyam uktaṃ punaḥ kṣatajapittajaśūlapathyam A nasyāsyalepapariṣevaṇatarppaṇādyaṃ H
uktaṃ purā kṣatajapittajaśūlapathyaṃ
dṛṣṭiprasādajananaṃ vidhim āśu kuryāt |
[1938 ed. 6.19.4ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
uktaṃK om. A uktā H purāK om. A _rā H kṣatajapittajaśūlapathyaṃK​H om. A vidhimK​H vidhi A āśuK​H māśu A kuryātK kuryāt snigdhair himaiś ca madhuraiś ca tathā prayogaiḥ A hanyāt H
snigdhair himaiś ca madhuraiś ca tathā prayogaiḥ
svedāgnidhūmabhayaśokarujābhitāpaiḥ |
[1938 ed. 6.19.4cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snigdhairK​H om. A himaiś caK​H om. A madhuraiś camadhuraiś caK​H om. A tathāK​H om. A prayogaiḥK​H om. A svedāgnidhūmabhayaśokarujābhitāpaiḥK​H svedāgnidhūmabhayaśokarujābhighātairabhyāhatām api tathaiva bhiṣak cikitset A
abhyāhatām api tathā ca bhiṣak cikitse|d
vaiśeṣikaś ca pariṣecanalepabasti |
[1938 ed. 6.19.5ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
abhyāhatāmK​H sadyo A apiapiK​H hate A tathā caK​H nayana A bhiṣak cikitsed vaiśeṣikaś cabhiṣak cikitse|d vaiśeṣikaś caK eṣa vidhistadūrdhvaṃ syanderito bha A bhiṣak cikitse,t mastiṣkam ūrddhva H pariṣecanalepabastipariṣecanalepavastiK vati doṣamavekṣya kāryaḥ A pariṣecanatarppaṇādyaiḥ H
mastiṣkam ūrdhapariṣecanatarpanādyaiḥ |
[1938 ed. 6.19.5cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mastiṣkamK abhyāhataṃ nayanamīṣadathāsyabāṣpasaṃsveditaṃ bhavati tannirujaṃ kṣaṇena A ūrdhapariṣecanatarpanādyaiḥK om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sādhyaṃ kṣataṃ paṭalamekamubhe tu kṛcchre trīṇi kṣatāni paṭalāni vivarjayat tu A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. syāt piccitaṃ ca nayanaṃ hy ati cāvasannaṃ srastaṃ cyutaṃ ca hatadṛk ca bhavet tu yāpyam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vistīrṇadṛṣṭitanurāgamasatpradarśi sādhyaṃ yathāsthitamanāviladarśanaṃ ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. prāṇoparodhavamanakṣutakaṇṭharodhair unnamyamāśu nayanaṃ yadatipraviṣṭam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. netre vilambini vidhirvihitaḥ purastāducchiṅghanaṃ śirasi vāryavasecanaṃ ca A
ṣaṭsaptatir nayanajā ya ime pradiṣṭāḥ |
rogā bhavanty amahatām mahatāñ ca netre |
[1938 ed. 6.19.8cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ṣaṭsaptatirK ṣaṭsaptati A ṣaṭsaptarir H nayanajā yannayanajā yaK​H rnayanajā ya A bhavantyK​H bhavan A amahatāmK​H tyamahatāṃ A netreK​H tebhyaḥ A
stanyapradoṣajanitaḥ kapharaktadoṣād |
bālākṣivartmabhaya eva kukūṇako nyas
[1938 ed. 6.19.9ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
stanyapradoṣajanitaḥK stanyaprakopa A stanyapra_yajanitaḥ H kapharaktadoṣād | bālākṣivartmabhayakapharaktadoṣād | bālākṣivartmabhayaKpc kaphamārutapittaraktairbalākṣivartmabhava A kapharaktadoṣād | blākṣivartmabhaya Kac kapharaktadoṣā,d bālākṣivartmmabhava H kukūṇako nyaskukūṇako nyaḥK​H kukūṇako 'nyaḥ A
tenākṣikaṇḍūr atha mardati cākṣikūṭo |
nāsālalāṭam api cātha śiśuḥ sa nityaṃ
[1938 ed. 6.19.9cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tenākṣikaṇḍūrK​H mṛdnāti ne A athaK​H om. A mardatimarddatiK​H tramati A cākṣikūṭoK​H kaṇḍumathākṣikūṭaṃ A cāthaK​H tena A
sūryaprabhān na sahate muhur āśravec ca |
tasyāhate rudhiram āśu vinirlikhed vā
[1938 ed. 6.19.10ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
muhurK​H om. A āśravec caāśravec ca,K​H sravati prabaddhaṃ A tasyāhateK​H tasyāhare A rudhiramK​H drudhira A āśuāśuK​H māśu A vinirlikhed vāvinirllikhed vāK​H vinirlikhec ca A
kṣaudrāyutaiś ca kaṭakaiḥ pratisārayītaḥ |
mātuḥ śiśor abhihatañ ca vidhim vidadhyāt |
[1938 ed. 6.19.10cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaṭakaiḥK​H kaṭubhiḥ A pratisārayītaḥK pratisārayet tu A pratisārayīta H abhihatañ caabhihatañ caK​H abhihitaṃ ca A
taṃ vāmayen madhukamākṣikasaṃyutaiś ca
pītam payaḥ saha phalaiḥ kharamañjarotthaiḥ ||
[1938 ed. 6.19.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
taṃ vāmayen madhukamākṣikasaṃyutaiś cataṃ vāmayen madhukamākṣikasaṃyutaiś catam vāmayen madhukamākṣikasaṃyutaiś ca,K​H taṃ vāmayet tu madhusaindhavasaṃprayuktaiḥ A sahaK​H khalu A kharamañjarotthaiḥK​H kharamañjarīṇām A
syāt pippalīlavaṇamākṣikasaṃyutair vā
toyair vameta madhumāgadhikāyutair vā |
naivaṃ vamantam atha vāmayituṃ yateta |
[1938 ed. 6.19.12ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
syāt pippalīlavaṇamākṣikasaṃyutair vāsyāt pippalīlavaṇamākṣikasaṃyutair vāK syāt pippalīlavaṇamākṣikasaṃ A​H toyairK om. A​H vametaK om. A​H madhumāgadhikāyutair vāyutair vvāK yutair vāyutair vvā A​H naivaṃK​H nainaṃ A athaK​H api A vāmayituṃA​Kpc​H vāyituṃ Kac
datvā vacāmadanadugdhabhuji prayojya pūrvan
tataḥ phalayutaṃ vamanaṃ vidhijñaiḥ |
[1938 ed. 6.19.12cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vacāmadanadugdhabhujivacāmadanadugdhabhujiK​H vacāmaśanadugdhabhuje A prayojyaA​K prayo𑑎jyam H pūrvanK mūrdhvaṃ A ūrddhvan H
jambvāmradhātrīvaruṇeṣu ca dhāvanārthaṃ
kāryaṃ kaṣāyam atha sevanam eva cāpi |
[1938 ed. 6.19.13ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
jambvāmradhātrīvaruṇeṣu caK jambvāmradhātryaṇudalaiḥ pari A jambvāmradhātṛtaruṇeṣu ca H kaṣāyamkaṣāyamK​H kaṣāya A athaK​H mava A sevanamK​H secanam A cāpiA​K vāpi H
āścyotane pi ca ghṛtaṃ hy amṛtaṃ vipakvam
iṣṭaṃ tathāhur api vā triphalāvipakvaṃ |
[1938 ed. 6.19.13cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āścyotane pi caK​H āścyotane ca A ghṛtaṃ hyK​H hitama A amṛtaṃK​H tra ghṛtaṃ A vipakvamK​H guḍūcī A iṣṭaṃiṣṭanK​H siddhaṃ A tathāhurK​H tathāhu A api vāapi vāK​H rapi ca A triphalāvipakvaṃtriphalāvipakvamA​K tṛphalākṛtañ ca H
nepāliśaṃkhamaricāni rasāñjanañ ca
sindhuprasūtaguḍamākṣikasaṃyutāni |
[1938 ed. 6.19.14ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nepāliśaṃkhamaricāniK​H nepālajāmaricaśaṅkha A rasāñjanañ carasāñjanañ ca,K​H rasāñjanāni A
syād añjanaṃ madhurasāmadhutāmrakair vā
kṛṣṇāyasaṃ madhurase tv atha vāpi ghṛṣṭaṃ |
[1938 ed. 6.19.14cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhurasāmadhutāmrakair vāmadhurasāmadhutāmrakair vvā,K​H madhurasāmadhukāmrakair vā A madhuraseK ghṛtapayo madhu A madhughṛte H tv athaK​H om. A ghṛṣṭaṃK​H dagdham A
vyoṣam palāṇḍu madhukaṃ lavaṇottamañ ca
lākṣāñ ca gairikayutāṃ guḍikāñjanam vā |
[1938 ed. 6.19.15ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
guḍikāñjanamK​H guṭikāñjanaṃ A
nimbacchadaṃ madhukadārvy atha tāmralodhram
icchanti cātra bhiṣajo 'ñjanam aṃśatulyaṃ |
[1938 ed. 6.19.15cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
athaK sa A si H tāmralodhramtāmralodhramA​K tā pralodhra,m H
srotojaśaṃkhadadhisaindhavamardhapakṣam
ābhāvitaṃ tu śiśuśukratadañjanan tu |
[1938 ed. 6.19.16ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ābhāvitaṃ tuK​H śu A śiśuśukratadañjananśiśuśukratadañjananK kraṃ śiśornudati bhāvitamañjane A śiśuśukrata_ñjanan tu H tuK na A om. H
syande kaphād abhihitaṃ kramam ācarec ca
bālasya yogakuśalaḥ kukuṇaṃ jighāṃsuḥ ||
[1938 ed. 6.19.16cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yogakuśalaḥK​H rogakuśalo A kukuṇaṃK 'kṣigadaṃ A kukūṇaṃ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
A bhavanti cātra ślokāḥ H
samudram iva gambhīraṃ naiva śakyaṃ cikitsituṃ |
[1938 ed. 6.19.17ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samudramK​H samudra A cikitsituṃK​H cikitsitam A
vaktun niravaśeṣeṇa ślokānāṃm ayutair api |
[1938 ed. 6.19.17cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sahasrair api vā py uktam artham alpamatir naraḥ |
[1938 ed. 6.19.18ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
api vā pyK​H api vā pro A uktamK​H ktam A
tarkagranthārtharahito naiva gṛhṇāty apaṇḍitaḥ |
[1938 ed. 6.19.18cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
naivaA​K​Hpc naivava Hac gṛhṇātyK​H gṛhṇā A apaṇḍitaḥK​H tyapaṇḍitaḥ A
yad idaṃ bahugūḍhārthaṃ cikitsābījam īritaṃ |
[1938 ed. 6.19.19ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yad idaṃK​H tad idaṃ A
kuśalenābhipannan tad bahudhābhiprarohati |
[1938 ed. 6.19.19cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tasmān matimatā nityaṃ nānāśāstrārthadarśinā |
[1938 ed. 6.19.20ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tasmān matimatāK tasmānmatimatā A tasmāt matimatā H
sarvam ūhyam agūḍhārthaṃ śāstram āgamabuddhineti ||
[1938 ed. 6.19.20cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
agūḍhārthaṃK​H agādhārthaṃ A āgamabuddhinetiK​H āgamabuddhinā A
śālākye || 18 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākye || 18 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre nayanābhighātacikitsitaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ A śālākye nayanābhighātapratiṣedho 'ṣṭādaśamo dhyāyaḥ H

[Adhyāya 19, (Śālākyatantra 19), Adhyāya 20 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athātaḥ karṇṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.20.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
karṇṇagatarogavijñānīyaṃH karṇagatarogavijñānīyam adhyāyaṃ A karṇṇagatarogavijñānīyaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ K vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
karṇṇaśūlaḥ praṇādaś ca bādhiryaṃ kṣveḍa eva ca |
karṇṇāśrāvaḥ karṇṇakaṇḍū karṇṇavarcas tathaiva ca |
[1938 ed. 6.20.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
karṇṇaśūlaḥK​H karṇaśūlaṃ A karṇṇāśrāvaḥ
karṇṇāśrāvaḥ
K​H

karṇasrāvaḥ
A
karṇṇakaṇḍūkarṇṇakaṇḍūK karṇakaṇḍūḥkarṇṇakaṇḍūḥ A​H karṇṇavarcaskarṇavarcasA​K karṇṇavaccas H
krimikarṇṇaḥ pratīnāhe vidradhir vividhas tathā |
karṇṇapākaḥ pūtikarṇṇas tathaivārśaś caturvidhaṃ |
[1938 ed. 6.20.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
krimikarṇṇaḥK​H kṛmikarṇa A pratīnāheK pratināhau A pratīnāhau H vidradhirvidradhirK​H vidradhi A vividhasvvividhasK​H rdvividhas A pūtikarṇṇasK​H pūtikarṇa A tathaivārśaśK​H stathaivārśaś A
tathārbudaṃ saptavidhaṃ śophaś cāpi caturvidhaḥ |
ete karṇṇagatā rogā viṃśad aṣṭau ca kīrttitāḥ |
[1938 ed. 6.20.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathārbudaṃK karṇārbudaṃ A om. H saptavidhaṃA​K om. H śophaśA​K om. H cāpiA​K om. H caturvidhaḥA​K om. H viṃśad aṣṭau caviṃśad aṣṭau caK​H aṣṭāviṃśati A kīrttitāḥkīrttitāḥK​H rīritāḥ A
samīraṇaḥ srotagato nyathācaran samantataḥ śūlam atīva karṇṇayoḥ |
karoti doṣaiś ca yathāsvam āvṛtaḥ sa karṇṇaśūlaḥ kathito durāsadaḥ |
[1938 ed. 6.20.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
srotagatoK śrotragato A​H nyathācaran samantataḥK 'nyathācaraḥ samantataḥ A 'nyathācaran samantataḥ H śūlamK​H śūla A atīvaK​H matīva A yathāsvamK yathāsva A yathāśvam H āvṛtaḥ saK​H māvṛtaḥ sa A durāsadaḥK​H durācaraḥ A
yadā ca tiṣṭhet tu vimārgam āgataḥ sametya nāḍīṃ sahaśabdavāhinīṃ |
śṛṇoti śabdān vividhān tathā naraḥ praṇādam enaṃ kathayanti cāmayaṃ |
[1938 ed. 6.20.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yadā caK​H yadā tu A tiṣṭhet tuK​H nāḍīṣu A vimārgamvimārggamK​H vimārga A āgataḥK​H māgataḥ A sametyasametya3K​Hpc sa e A same Hac nāḍīṃK​H om. A sahaśabdavāhinīṃsahaśabdavāhinīṃsahaśabdavāhinīṃK​H va śabdābhivahāsu tiṣṭha A śṛṇoti
śṛṇoti
K​H
ti |
śrṇoti
A
tathāK​H stadā A praṇādamK​H praṇāda A enaṃK​H menaṃ A
sa eva śabdābhivahāḥ sirā yadā kaphānuyāto vyanusṛtya tiṣṭhati |
tadā narasyāpratikārasevino bhaved dhi bādhiryam asaṃśayaṃ khaluḥ |
[1938 ed. 6.20.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śabdābhivahāḥśabdābhivahāḥśabdābhivahāḥK​H śabdānuvahā A sirāK​H yadā A yadāyadā,K​H sirāḥ A narasyāpratikārasevinoA​K narasya pratikārasevino, H bhaved dhibhaved dhiK​H bhavet tu A bādhiryamK​H bādhirya A asaṃśayaṃK​H masaṃśayaṃ A khaluḥK khalu A​H
śramāt klamād vāpi hi rūkṣabhojinaḥ samīraṇaḥ śabdapathe vyavasthitaḥ |
viriktamūrdhasya narasya dāruṇaṃ karoti hi kṣvelam atīva karṇṇayoḥ |
[1938 ed. 6.20.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śramāt klamād vāpi hiK śramāt kṣayā A śramāklamād vāpi hi H rūkṣabhojinaḥK​H drūkṣakaṣāyabhojanā A samīraṇaḥsamīraṇaḥK​H t samīraṇaḥ A vyavasthitaḥK​H pratiṣṭhitaḥ A viriktamūrdhasya
viriktamūrdhasya

viriktamūrddhasya
K​H

viriktaśīrṣasya
A
narasyaK​H ca śīta A dāruṇaṃK​H sevinaḥ A kṣvelamK​H kṣveḍa A atīvaK​H matīva A
śirobhighātād athavā nimajjato jale prapākād athavāpi vidradheḥ |
sraved dhi pūyaṃ khalu yatra karṇṇataḥ sa karṇṇasaṃsrāva iti prakīrttitaḥ
[1938 ed. 6.20.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
prapākād athavāpiprapākād athavāpiK​H prapākādayavāpi A sraved dhi
sraved dhi
K​H

sravet tu
A
khaluK​H śrava A yatraK​H ṇo ' A karṇṇataḥ saK​H nilāvṛtaḥ sa A
kaphena kaṇḍūpacitena karṇṇayor bhṛśam bhavet srotasi kaṇḍusaṃjñitaḥ |
viśeṣite śleṣmaṇi pittatejasā dhruvaṃ bhavet srotasi karṇṇagūthakaḥ |
[1938 ed. 6.20.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaṇḍūpacitenaK​H kaṇḍūḥ pracitena A kaṇḍusaṃjñitaḥkaṇḍusaṃjñitaḥK​H karṇasaṃjñite A viśeṣite
viśeṣite
K

viśoṣite
A​H
dhruvaṃdhruvamK​H nṛṇāṃ A
sa karṇṇagūtho dravatāṃ yadā gato vilāpito ghrāṇasukhaṃ prapadyate |
tadā sa karṇṇapratināhasaṃjñito bhaved vikāraḥ śiraso nuvedakṛt |
[1938 ed. 6.20.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sa karṇṇagūthoK​H sa karṇaviṭko A vilāpitoK​H vilāyito A ghrāṇasukhaṃK​H ghrāṇamukhaṃ A nuvedakṛtK 'bhitāpanaḥ A 'nuvedakṛt H
yadā tu mūrcchanty athavāpi jantavaḥ sṛjanty apatyāny athavāpi makṣikā |
tadañjanatvāc chravaṇo nirudhyate bhiṣagbhir ādyaiḥ krimikarṇṇa ity atha |
[1938 ed. 6.20.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
apatyānyapatyānyapatyānyK​H apatyā A athavāpiK​H nyathavāpi A makṣikāmakṣikā,K​H makṣikāḥ A nirudhyatenirudhya𑑎teK​H nirucyate A krimikarṇṇaK​H kṛmikarṇa A ityK​H ko ga A athaK​H daḥ A
kṣatābhighātaprathitas tu vidradhi bhavet tathā doṣakṛto paraḥ punaḥ |
saraktapītāruṇam asram āsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavān |
[1938 ed. 6.20.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣatābhighātaprathitas tuK kṣatābhighātaprabhavas tu A​H vidradhividradhi,rK vidradhirvidradhi,r A​H āsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavānāsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavānāsravet pratodadhūmāyanadāhacoṣavānK​H āsravet pratodadhūmāyanadāhacopavān A
bhavet prapākaḥ khalu pittakopato vikothavikledakaras tu karṇṇayoḥ |
srotasthite śleṣmaṇi pittatejasā vilīyamāne bhṛśasaṃpratāpite |
[1938 ed. 6.20.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vikothavikledakaras tuK​H vikothavikledakaraś ca A srotasthite
srotasthite
K

sthite kaphe
A

srotrasthite
H
śleṣmaṇiśleṣmaṇiK​H srotasi A pittatejasāK​H pittatejasaḥ A vilīyamāneK​H vilāyyamāne A bhṛśasaṃpratāpiteK bhṛśasaṃpratāpavān A bhṛśasaṃpratāpitaḥ H
avedano vāpy athavā rujānvito ghaṇaṃ sravet pūtikapūtikarṇṇataḥ |
pradiṣṭaliṅgāny arśāṃsi yatnatas tathaiva śophārbudaliṅgam īritam iti ||
[1938 ed. 6.20.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rujānvitoK​H savedano A ghaṇaṃK ghanaṃ A​H sravet pūtikapūtikarṇṇataḥK​H sravet pūti ca pūtikarṇakaḥ A pradiṣṭaliṅgāny
pradiṣṭaliṅgāny
K

pradiṣṭaliṅgānya
A

pratiṣṭaliṃgāny
H
arśāṃsiK​H raśāṃsi A yatnatasyatnataḥsK​H tattvatas A śophārbudaliṅgamśophārbbudaliṃgamK​H śophārbudaliṅga A īritamK​H mīritam A itiK
mayā purastāt prasamīkṣya yojayed ihaiva tāvat prayato bhiṣagvaraḥ
A
iti || ❈ H
śālākye 19 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākye 19 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre karṇagatarogavijñānīyo nāma viṃśatitamo 'dhyāyaḥ A śālākye karṇṇagatarogavijñānīyam ekonaviṃśatitamo dhyāyaḥ || ❈ H

[Adhyāya 20, (Śālākyatantra 20), Adhyāya 21 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athātaḥ karṇagatarogapratiṣedhaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.21.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
adhyāyaṃadhyāyaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥK​H om. A vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sāmānyaṃ karṇarodheṣu ghṛtapānaṃ rasāyanam |
avyāyāmo 'śiraḥsnānaṃ brahmacaryamakatthanam
A
karṇaśūle praṇāde ca bādhiryakṣveḍayor api |
caturṇṇām api rogāṇāṃ sāmānyaṃ bheṣajam viduḥ |
[1938 ed. 6.21.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snigdhaṃ vātaharaiḥ svedair upasninnaṃ virecitaṃ |
nāḍīsvedair upacaret piṇḍasvedais tathaiva ca |
[1938 ed. 6.21.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svedairK​H svedai A upasninnaṃK rnaraṃ sneha A ūpasninnam H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bilvairaṇḍārkavarṣābhūdadhitthonmattaśigrubhiḥ |
bastagandhāśvagandhābhyāṃ tarkārīyavaveṇubhiḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. āranālaśṛtairebhir nāḍīsvedaḥ prayojitaḥ |
kaphavātasamutthānaṃ karṇaśūlaṃ nirasyati
A
mīnakukkuṭalāvānām māṃsajaiḥ payasātha vā |
[1938 ed. 6.21.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
payasātha vāpayasātha vā,K​H payasāpi vā |
piṇḍaiḥ svedaṃ ca kurvīta karṇaśūlanivāraṇam
A
aśvatthapatravallīm vā vidhāya bahuputrikāṃ |
abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃ vidadhyāc chravaṇe sukhaṃ |
[1938 ed. 6.21.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
aśvatthapatravallīm vāaśvatthapatravallīm vā,K​H aśvatthapatrakhallaṃ vā A vidhāyaA​K vidhārya H bahuputrikāṃK​H bahupatrakam A abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃ
abhyajyāṅgārasaṃpūrṇṇaṃ
K

tadaṅgāraiḥ susaṃpūrṇaṃ
A

abhyajyāgārasaṃpūrṇṇāṃ,
H
vidadhyāc chravaṇeK nidadhyāchravaṇo A nidadhyāc chravaṇe H sukhaṃK​H pari A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yattailaṃ cyavate tasmāt khallādaṅgāratāpitāt |
tat prāptaṃ śravaṇasrotaḥ sadyo gṛhṇāti vedanām
A
kṣaumaguggulvagarubhiḥ saghṛtair dhūpayīta ca |
bhuktopari hitaṃ sarpir bastikarma ca pūjitaṃ |
[1938 ed. 6.21.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣaumaguggulvagarubhiḥkṣaumaguggulvagurubhi,ḥK kṣaumaguggulvagurubhiḥkṣaumaguggulvagurubhi,ḥ A​H dhūpayīta caddhūpayīta caK​H dhūpayec ca tam A bhuktopari
bhuktopari

bhuktopari
K​H

bhaktopari
A
uṣṇam payonupānam vā trirātram pāyayed ghṛtaṃ |
mūrdhabastiṣu nasye ca mastiṣke pariṣecane |
[1938 ed. 6.21.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
uṣṇamK​H om. A payonupānam vāpayo'nupānam vā,K​H niranno ni A trirātramK​H śi tatsarpiḥ A pāyayed ghṛtaṃpāyayed ghṛtaṃ,K​H pītvopari pibet payaḥ A mūrdhabastiṣu
mūrdhabastiṣu
K

mūrdhvastiṣu
A

mūrddhni bastiṣu
H
nasye caA​K nasye tha, H
śatapākaṃ balātailaṃ praśaṃsaṃti ca bhojane |
kaṇṭhakārīmajākṣīre paktvā kṣīreṇa tena tu |
[1938 ed. 6.21.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
praśaṃsaṃti capraśansanti caK​H praśastaṃ cāpi A kaṇṭhakārīmajākṣīre
kaṇṭhakārīmajākṣīre
K
kaṇṭakārīmajākṣīre
kaṇṭakārīmajākṣīre

kaṇṭakārīmajākṣīre,
A​H
tuK​H ca A
vipacet kukkuṭavasāṃ karṇṇayos tatra pūraṇaṃ |
taṇḍulīyakamūlāni phalamaṅkoṭhajaṃ tathā |
[1938 ed. 6.21.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
karṇṇayosK​H karṇayo A tatraK​H statpra A phalamaṅkoṭhajaṃphalamaṃkoṭhajanK​H phalamaṅkolajaṃ A
ahiṃsāpecukāmūlāṃ saralan devadāru ca |
laśunaṃ śṛṅgaverañ ca tathā vaṃśāvalekhanaṃ |
[1938 ed. 6.21.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ahiṃsāpecukāmūlāṃahiṃsāpecukāmūlāṃK ahiṃsākendukānmūlaṃ A ahiṃsāpecukāmūlaṃ, H
kalkair eṣān tathaivāmblaiḥ pacet snehacaturguṇaṃ |
vedanānigrahārthan taddhitaṃ syāt karṇṇapūraṇaṃ |
[1938 ed. 6.21.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tathaivāmblaiḥK tathāmlaiś ca A tathaivāmlaiḥ H pacet snehacaturguṇaṃpacet snehacaturgguṇaṃK​H pacet snehaṃ caturvidham A vedanānigrahārthan
vedanānigrahārthan

vedanānigrahārthan
K​H

vedanāyāḥ praśāntya
A
taddhitaṃK​H rthaṃ hitaṃ A syāt karṇṇapūraṇaṃK​H tatkarṇapūraṇam A
laśunārdrakaśigrūṇāṃ muruṃgyā mūlakasya ca |
kadalyāś ca rasaḥ śreṣṭhaḥ sukhoṣṇaḥ karṇṇapūraṇe |
[1938 ed. 6.21.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
muruṃgyāmuraṃgyāK muraṅgyāmuraṃgyā A​H mūlakasya caA​K mūlam eva ca H kadalyāś ca
kadalyāś ca
K​H

kadalyāḥ sva
A
sukhoṣṇaḥK​H kaduṣṇaḥ A
kṣaudrañ ca śṛṅgaverarañ ca saindhavaṃ tailam eva ca |
kaṭuṣṇaḥ karṇṇayor deyam etad vā vedanāpahaṃ |
[1938 ed. 6.21.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣaudrañ caK​H om. A śṛṅgaverarañ caśṛṅgaverarañ ca,K​H śṛṅgaverarasaḥ A saindhavaṃsaindhavanK​H kṣaudraṃ saindhavaṃ A kaṭuṣṇaḥ
kaṭuṣṇaḥ
K

kaduṣṇaṃ
A

kaṭūṣṇaṃ
H
vaṃśāvalekhasaṃyukteṃ mūtre vājāvike bhiṣak |
sarppiḥ pacet tena karṇṇaṃ pūrayet karṇṇaśūlinaḥ |
[1938 ed. 6.21.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vaṃśāvalekhasaṃyukteṃK vaṃśāvalekhanāyukte A varśāvalekhasaṃyukte, H vājāvikevā2jāvikeK​Hpc cājāvike A jāvike Hac
mahataḥ pañcamūlasya kāṇḍāny aṣṭāṅgulāni vā |
kṣaumeṇāveṣṭya saṃsicya tailenādīpayet tataḥ |
[1938 ed. 6.21.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kāṇḍānyK​H kāṇḍam A aṣṭāṅgulāni vāK​H aṣṭādaśāṅgulam A kṣaumeṇāveṣṭya
kṣaumeṇāveṣṭya
A​K

kṣaumeṇāveṣṭa
H
yat tailaṃ cyavate tebhyo dīptebhyo bhājanopari |
etat tu dīpikātailaṃ sadyo gṛhṇāti vedanāṃ |
[1938 ed. 6.21.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dīptebhyoK​H dhṛtebhyo A etat tu
etat tu
K​H

jñeyaṃ ta
A
dīpikātailaṃdīpikātailaṃ,K​H ddīpikātailaṃ A
kuryād evaṃ bhadrakāṣṭhe kuṣṭhe vāsaralepi vā |
[1938 ed. 6.21.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vāsaralepi vāK​H kāṣṭhe ca sārale |
matimān dīpikātailaṃ karṇaśūlanibarhaṇam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. arkāṅkurānamlapiṣṭāṃstailāktān lavaṇānvitān |
sannidadhyāt sruhīkāṇḍe korite tacchadāvṛte
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. puṭapākakramasvinnān pīḍayed ārasāgamāt |
sukhoṣṇaṃ tadrasaṃ karṇe dāpayec chūlaśāntaye
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kapitthamātuluṅgāmlaśṛṅgaverarasaiḥ śubhaiḥ |
sukhoṣṇaiḥ pūrayet karṇaṃ tacchūlavinivṛttaye
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. karṇaṃ koṣṇena cukreṇa pūrayet karṇaśūlinaḥ |
samudraphenacūrṇena yuktyā cāpy avacūrṇayet
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. aṣṭānāmiha mūtrāṇāṃ mūtreṇānyatamena tu |
koṣṇena pūrayet karṇaṃ karṇaśūlopaśāntaye
A
mūtreṣv ambleṣu vātaghne gaṇe ca kathite bhiṣak |
pacec caturvidhaṃ snehaṃ pūraṇārthaṃ tu karṇṇayoḥ |
[1938 ed. 6.21.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ambleṣuK amleṣu A​H gaṇe caA​K gaṇeṣu H kathiteK kvathite A​H pūraṇārthaṃ tuK​H pūraṇaṃ tac ca A
ghṛtasnehakriyāś coktāḥ śūle syuḥ pittasaṃyute |
[1938 ed. 6.21.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghṛtasnehakriyāśghṛtasnehakriyāśK​H etā eva kriyāḥ A coktāḥK kuryā A coktaṃ H śūle syuḥK​H t pittaghnaiḥ A pittasaṃyuteK​H pittasaṃyute |
kākolyādau daśakṣīraṃ tiktaṃ cātra hitaṃ haviḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kṣīravṛkṣapravāleṣu madhuke candane tathā |
kalkakvāthe paraṃ pakvaṃ śarkarāmadhukaiḥ saraiḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. iṅgudīsarṣapasnehau sakaphe pūraṇe hitau |
tiktauṣadhānāṃ yūṣāś ca svedāś ca kaphanāśanāḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. surasādau kṛtaṃ tailaṃ pañcamūle mahatyapi |
mātuluṅgarasaḥ śuktaṃ laśunārdrakayo rasaḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. ekaikaḥ pūraṇe pathyastailaṃ teṣv api vā kṛtam |
tīkṣṇā mūrdhavirekāś ca kavalāś cātra pūjitāḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. karṇaśūlavidhiḥ kṛtsnaḥ pittaghnaḥ śoṇitāvṛte |
śūlapraṇādabādhiryakṣveḍānāṃ tu prakīrtitam
A
sarṣapeṃgudajāḥ snehaḥ sakaphe pūraṇaṃ hitaṃ |
gavāṃ mūtreṇa bilvāni piṣṭvā tailaṃ vipācayet |
[1938 ed. 6.21.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarṣapeṃgudajāḥsarṣapeṃgudajāḥK sāmā A sarṣape gudajāḥ H snehaḥsnehaḥ,K​H nyato A sakapheK​H viśeṣeṇa bā A pūraṇaṃK​H dhirye pūraṇaṃ A hitaṃK​H śṛṇu A
sakṣāraṃ tac ca vitared bādhirye karṇṇapūraṇaṃ |
sitāmadhukanimbaiś ca siddham vāje payasy atha |
[1938 ed. 6.21.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sakṣāraṃsakṣāranK​H sajalaṃ A tac caK​H ca sa A vitared bādhiryevitare,d bādhiryeK​H dugdhaṃ ca bādhirye A sitāmadhukanimbaiś ca
sitāmadhukanimbaiś ca

sitāmadhukanimbaiś ca,
K​H

sitāmadhukabimbībhiḥ
A
payasyK​H payasya A athaatha,K​H pi A
uṣṇaṃ mathitvā niḥkvāthe belvaśītaṃ samuddhritaṃ |
punaḥ paced daśakṣīraṃ datvā madhukacandane |
[1938 ed. 6.21.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
uṣṇaṃuṣṇamK​H om. A mathitvāK​H bim A niḥkvātheK​H bīkvāthe A belvaśītaṃK vimathyoṣṇaṃ śītībhūtaṃ A bailvaśītaṃ H samuddhritaṃK taduddhṛtam A samu𑑎ddhitaṃ H datvāK​H sitā A madhukacandaneK​H madhukacandanaiḥ A
bilvāmblagāḍhaṃ tat tailaṃ bādhirye karṇṇapūraṇaṃ |
vakṣyate nyat_ pratiśyāye vidhiḥ so py atra pūjitaḥ |
[1938 ed. 6.21.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bilvāmblagāḍhaṃK bilvāmbugāḍhaṃ A bilvāmlagāḍhaṃ H nyat_ pratiśyāyenyat_ pratiśyāyeK yaḥ pratiśyāye A 'nyaḥ pratiśyāye, H
vātavyādhiṣu yaś cokto vistareṇa sukhāvahaḥ ||
karṇṇāsrāve pūtikarṇṇe tathaiva krimikarṇṇake |
[1938 ed. 6.21.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vistareṇavistareṇaK​H vidhiḥ sa ca A sukhāvahaḥK​H hito bhave A karṇṇāsrāve
karṇṇāsrāve
K​H
t |
karṇasrāve
A
krimikarṇṇakeK​H kṛmikarṇake A
samānaṃ karma kurvīta yogāṃ vaiśeṣikān api |
śirovirecanaṃ caiva dhūpaṇaṃ pūraṇaṃ tathā |
[1938 ed. 6.21.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yogāṃK yogā A​H vaiśeṣikān apiK n vaiśeṣikān api A​H dhūpaṇaṃdhūpaṇaṃK dhūpanaṃ A lepanaṃ𑑎 H
pramārjanan dhāvanañ ca vīkṣya vīkṣyāvacārayet |
rājavṛkṣāditoyena surasādijaleṇa vā |
[1938 ed. 6.21.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
surasādijaleṇasurasādijaleṇaK surasādigaṇena A surasādijalena H
karṇṇaprakṣālanaṃ kāryaṃ cūrṇṇair etairś ca pūrayet |
cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca kapittharasam eva ca |
[1938 ed. 6.21.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
etairś caK​H eṣāṃ ca A pūrayet | cūrṇṇapañjcakaṣāyañ capūrayet |
cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca
pūrayet, ||
cūrṇṇapañjcakaṣāyañ ca,
K​H
pūraṇam |
kvāthaṃ pañjcakaṣāyaṃ tu
A
kapittharasamkapittharasamK​H kapittharasayojitam A evaK​H om. A caK​H om. A
karṇṇasrāve praśaṃsanti pūraṇaṃ madhunā saha |
sarjatvakcūrṇṇasaṃyuktaṃḥ karppāsīphalajo rasaḥ |
[1938 ed. 6.21.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sarjatvakcūrṇṇasaṃyuktaṃḥ
sarjatvakcūrṇṇasaṃyuktaṃḥ
K
sarjatvakcūrṇasaṃyuktaḥ
sarjatvakcūrṇasaṃyuktaḥ

sarjjatvakcūrṇṇasaṃyuktaḥ
A​H
karppāsīphalajoK​H kārpāsīphalajo A
madhunā saṃśritaḥ sādhuḥ karṇṇāsrāve praśasyate |
lākṣāsarjarasau vāpi cūrṇṇitau karṇṇapūraṇaṃ |
[1938 ed. 6.21.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhunāK​H yojito madhunā A saṃśritaḥK​H om. A sādhuḥK​H vāpi A karṇṇāsrāveK​H karṇasrāve A lākṣāsarjarasau
lākṣāsarjarasau

lākṣāsarjjarasau
K​H

lākṣā rasāñjanaṃ
A
vāpiK sarjaś A cāpi, H cūrṇṇitaucūrṇṇitauK​H cūrṇitaṃ A
saśaivalamahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutaiḥ |
kuliṃgakṣaudramāṇḍūkaiḥ siddhaṃ tailañ ca pūjitaṃ |
[1938 ed. 6.21.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saśaivalamahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutaiḥsaśaivalamahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutaiḥsaśaivalamahāvṛkṣa,jambvāmraprasavāyutaiḥK​H saśaivalaṃ mahāvṛkṣajambvāmraprasavāyutam A kuliṃgakṣaudramāṇḍūkaiḥ
kuliṃgakṣaudramāṇḍūkaiḥ

kuliṅgakṣaudramāṇḍūkaiḥ
K​H

kulīrakṣaudramaṇḍūkī
A
tindukāny abhayā lodhraṃ samaṅgāmalakaṃ tathā |
pūraṇañ cātra pathyāṃ syāt kapittharasam eva ca |
[1938 ed. 6.21.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tindukāny abhayāem. tindukānyabhayā A​Kpc​H tindukānyatabhayā Kac lodhraṃlodhraṃlodhraṃ,K​H rodhraṃ A tathāK​H madhu A pathyāṃK pathyaṃ A​H syāt kapittharasamsyā,t kapittharasamK​H syātkapittharasayojitam A evaK​H om. A caK​H om. A
kapitthāmrarasañ cāpi madhūkasya dhavasya ca |
pūraṇārthaṃ praśaṃsanti tailaṃ vārttivināśanaṃ |
[1938 ed. 6.21.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kapitthāmrarasañkapitthāmrarasaṃK​H rasamāmrakapitthā A cāpicāpi,K​H nāṃ A madhūkasyaK​H madhūkadha A dhavasya caK​H vaśālajam A vārttivināśanaṃvārttivināśanaṃ,K​H vā tairvipācitam A
priyaṃgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇṇinī |
mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ kapitthasya rasena ca |
[1938 ed. 6.21.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
priyaṃgumadhukāmbaṣṭhādhātakyutpalaparṇṇinīpriyaṃgumadhukāmbaṣṭhā,dhātakyutpalaparṇṇinīK​H priyaṅgumadhukāmbaṣṭhādhātakīśilaparṇibhiḥ A mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ
mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ

mañjiṣṭhālodhralākṣābhiḥ,
K​H

mañjiṣṭhālobhralākṣābhiḥ
A
caca,K​H vā A
pacet tailan tadāsrāvam abhigṛhṇāti pūraṇāt |
[1938 ed. 6.21.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
abhigṛhṇātiK avagṛhṇāti A atigṛhṇāti H pūraṇātK​H pūraṇāt |
ghṛtaṃ rasāñjnaṃ nāryāḥ kṣīreṇa madhusaṃyutam
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. tatpraśastaṃ cirotthe 'pi sāsrāve pūtikarṇake |
nirguṇḍīsvarasastailaṃ sindhurdhūmarajo guḍaḥ
A
krimikarṇṇavidhānārthaṃ krimighnaṃ yojayed vidhiṃ |
[1938 ed. 6.21.51]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
krimikarṇṇavidhānārthaṃkrimikarṇṇavidhānārthaṃK pūraṇaḥ pūtikarṇasya śamano madhusaṃyutaḥ |
kṛmikarṇakanāśārthaṃ
A
krimikarṇṇavināśārthaṃ, H
krimighnaṃK​H kṛmighnaṃ A yojayed vidhiṃyojayed vidhimA​Kpc​H yojayed vidhṃ Kac
vārtākidhūmañ ca hitaḥ sarṣapasneha eva ca |
pūraṇaṃ haritālena gavām mūtrayutena tu |
[1938 ed. 6.21.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vārtākidhūmañ cavārttākidhūmañ ca𑑎K​H vārtākudhūmaś ca A sarṣapasnehaK​H sārṣapasneha A pūraṇaṃ
pūraṇaṃ
K​H

kṛmighnaṃ
A
tutu,K​H ca A
dhūpanaṃ karṇṇadaurgandhye gugguluḥ śreṣṭha ucyate |
prarcchadanaṃ dhūmapānaṃ kavaḍasya ca dhāraṇaṃ |
[1938 ed. 6.21.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dhūpanaṃK​H gugguloḥ A gugguluḥK dhūpanaṃ A guggulu H ucyateK​H mucyate A prarcchadanaṃ
prarcchadanaṃ
K

chardanaṃ
A

praccharddanan
H
dhūmapānaṃdhūmapāna,ṅK​H dhūmapānaṃ ca A kavaḍasya caK​H kavalasya ca A
karṇṇakṣveḍahitaṃ tailaṃ sārṣapam vāpi pūjitaṃ |
vidradhau vāpi kurvīta vidradhyuktaṃ vidhiṃ bhiṣak |
[1938 ed. 6.21.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
karṇṇakṣveḍahitaṃkarṇṇakṣveḍahitaṃK​H karṇakṣveḍe hitaṃ A vāpiK​H caiva A pūjitaṃpūjitaṃK​H pūraṇam A vāpiK cāpi A​H vidhiṃvidhimK​H ciki A bhiṣakK​H tsitam A
kledayitvā tu tailena svedena pravilāyya ca |
viśodhayet karṇṇagūthaṃ bhiṣak samyak chalākayā |
[1938 ed. 6.21.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kledayitvā tuK​H prakledya dhīmāṃ A tailenatailena,K​H stailena A viśodhayet karṇṇagūthaṃ
viśodhayet karṇṇagūthaṃ

viśodhayet karṇṇagūthaṃ,
K​H

śodhayet karṇaviṭkaṃ tu
A
snehaḥ svedo tha vamanaṃ dhūmo mūrdhni virecanaṃ |
vidhiś ca kaphahā sarvaṃ karṇṇakaṇḍūm apohati ||
[1938 ed. 6.21.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snehaḥK nāḍī A sneha H dhūmoA​K dhūpo H mūrdhnimūrddhniK​H mūrdha A kaphahāK​H kaphahṛ A sarvaṃsarvva,ṅK​H tsarvaḥ A apohatiA​K atīṣyate H
atha karṇṇapratīnāhe snehasvedau prayojayet |
tato viriktaśirasaḥ kriyāṃ prāptāṃ samācaret |
[1938 ed. 6.21.57]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
karṇṇapākasya bhaiṣajyaṃ kuryāt kṣatavisarpavat |
karṇṇacchidre vattamānaṃ kiṭūkledakaphādikaṃ |
[1938 ed. 6.21.58]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kuryāt kṣatavisarpavat | karṇṇacchidrekuryāt kṣatavisarpavat |
karṇṇacchidre
kuryāt kṣatavisarppavat ||
karṇṇacchidre
K​H
kuryāt pittavisarpavat |
karṇacchidre
A
vattamānaṃvarttamānaṃK vartamānaṃvarttamānaṃ A​H kiṭūkledakaphādikaṃki1ṭūkledakaphādikaṃK​Hpc kīṭaṃ kledamalādi vā A ka ṭūkledakaphādikaṃ Hac
śṛṅgeṇāpahared dvīpān athavāpi śalākayā |
śeṣāṇān tu vikārāṇā prāk cikitsitam ītitaṃ ||
[1938 ed. 6.21.59]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śṛṅgeṇāpahared dvīpān athavāpiśṛṅgeṇāpahared dvīpān athavāpiK śṛṅgeṇāpahared dhīmān athavāpi A śṛṅgeṇāpacared dhīmān athavāpi H vikārāṇāvikārāṇāṃ,K vikārāṇāṃvikārāṇāṃ, A​H prāk cikitsitamprāk cikitsitamK​H prāk cikitsita A ītitaṃK mīritam A īritam iti H
śālākye || 20 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre karṇagatarogapratiṣedho nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ A śālākye karṇṇarogapratiṣedho viṃśatitamo 'dhyāyaḥ H
kaphasyandaṃ raktasyandaṃ lekhyaṃ cchvedyaṃ ca pakṣmagaṃ |
dṛṣṭikriyāvidhāṇañ ca netrāghatas tathaiva ca |
karṇṇarogaṃ pratīkāraṃ proktaṃ vai dvitīyo daśa || ❈ || 0 ||
[1938 ed. 6.21.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaphasyandaṃkaphasyandaṃK​H om. A raktasyandaṃraktasyandaṃ,K​H om. A lekhyaṃK​H om. A cchvedyaṃ caK om. A cchedyañ ca H pakṣmagaṃK​H om. A dṛṣṭikriyāvidhāṇañ ca
dṛṣṭikriyāvidhāṇañ ca
K
om. A
dṛṣṭikriyāvidhānañ ca,
H
netrāghatasK​H om. A tathaiva catathaiva caK​H om. A karṇṇarogaṃ
karṇṇarogaṃ

karṇṇarogam
K​H
om. A
pratīkāraṃK​H om. A proktaṃ vaiK​H om. A dvitīyoK​H om. A daśa || ❈K om. A daśa H

[Adhyāya 21, (Śālākyatantra 21), Adhyāya 22 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athāto ghrāṇagatarogavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.22.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghrāṇagatarogavijñānīyaṃH nāsāgatarogavijñānīyam adhyāyaṃ A ghrāṇagatarogavijñānīyaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ K vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
apīnasaḥ pūtināsaṃ nāsāpākas tathaiva ca |
tathā śoṇitapittaṃ ca pūyaśoṇitam eva ca |
[1938 ed. 6.22.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pūtināsaṃpūtināsa,nK​H pūtinasyaṃ A pūyaśoṇitamA​K pūyaḥ śoṇitam H
kṣavathur bhraṃśathur dīptir nāsānāhaḥ parisravaḥ |
bhavec choṣeṇa sahitā daśaikaś ceritā gadāḥ |
[1938 ed. 6.22.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dīptirddīpti,rK​H dīpto A bhavec choṣeṇa
bhavec choṣeṇa
K​H

nāsāśoṣeṇa
A
daśaikaśK​H daśaikāś A
catvāry arśāṃsi catvāraḥ śophāḥ saptārbudāni ca |
pratiśyāyāś ca ye pañca vakṣyante sacikitsitāḥ |
ekatriṃśat sahaitais tu nāsārogāḥ prakīrttitāḥ ||
[1938 ed. 6.22.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ekatriṃśat sahaitais tu
ekatriṃśat sahaitais tu
K​H

ekatriṃśanmitāste tu
A
ānāhyate śuṣyati yasya nāsāḥ prakledam āyāty atha dhūmyate ca |
na vetti yo gandharasāṃś ca jantur juṣṭaṃ vyavasyet tam apīnasena |
[1938 ed. 6.22.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ānāhyateK ānahyate A​H śuṣyatiK​H om. A nāsāḥnāsāḥK om. A nāsā, H prakledamK​H om. A āyātyK​H vi A athaK​H om. A dhūmyate caK dhūpyate ca A​H na
na
K​H
praklidyate śuṣyati cāpi nāsā |
na
A

= Carakasaṃhitā 6.26.113cd-114ab.
tañ cānilaṃ śleṣmabhavaṃ vikāraṃ brūyāt pratiśyāyasamānaliṅgaṃ |
doṣair vidagdhair galatālumūle saṃdūṣito yasya samīraṇas tu |
[1938 ed. 6.22.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tañ cānilaṃtañ cānilaK taṃ cānilatañ cānila A​H brūyāt pratiśyāyasamānaliṅgaṃbrūyāt pratiśyāyasamānaliṅgambrūyāt pratiśyāyasamān aliṅgaṃbrūyāt pratiśyāyasamānaliṃgaṃ,A​Kpc​H brūyāt pratiśyāyasamāni liṅgaṃ Kac saṃdūṣitoK​H saṃvāsito A
nireti pūtir mukhanāsikābhyāṃ taṃ pūtināsaṃ pravadanti rogaṃ |
ghrāṇāśritaṃ pittam arūṃṣi kuryād yasmin vipāke balavāṃś ca pākaḥ |
[1938 ed. 6.22.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kuryād yasmin vipākeK​H kuryād yasmin vikāre A
tan nāsikāpāka iti vyavasyed vikledakothāv api yatra dṛṣṭauḥ |
caturvidhaṃ dviprabhavaṃ dvimārgaṃ vakṣye punaś copari raktapittaṃ |
[1938 ed. 6.22.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tan nāsikāpākaK​H taṃ nāsikāpākam A vyavasyed vikledakothāvvyavasyed vikledakothāv vyavasye,d vikledakothāvKac​H vyavasyed vikledako A​Kpc apithā v apiem. thāvapithā v api A​Kpc atha vāpi Kac​H dṛṣṭauḥKpc dṛṣṭau A om. Kac​H dvimārgaṃdvimārggaṃ,K​H om. A vakṣyevakṣyeK​H vakṣyā A punaśK​H mi bhū A copariK​H yaḥ khalu A
doṣair vidagdhair atha vāpi jantor lalāṭadeśe bhihatasya tais taiḥ |
nāsā sravet pūyam asṛgvimiśraṃ taṃ pūyaraktaṃ pravadanti rogaṃ |
[1938 ed. 6.22.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhihatasya tais taiḥKpc 'bhihatasya tais tu A bhihatasya tais tāḥ Kac 'bhihatasya tais taiḥ H
ghrāṇāśrito marmaṇi sampraduṣṭo yasyānilo nāsikayā nireti |
[1938 ed. 6.22.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghrāṇāśritoghrā𑑎ṇāśritoK​H ghrāṇāśrite A sampraduṣṭosampraduṣṭo,K​H saṃpraduṣṭe A
kaphānuyāto bahuśo tiśabdas taṃ rogam āhuḥ kṣavathuṃ vidhijñaḥ |
tīkṣṇopayogād atijighrato vā bhāvāt kaṭūn arkanirīkṣaṇād vā |
[1938 ed. 6.22.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tiśabdas taṃ'tiśabdas taṃK​H saśabdastaṃ A vidhijñaḥK​H vidhijñāḥ A bhāvāt kaṭūn arkanirīkṣaṇād vābhāvāt kaṭūn arkkanirīkṣaṇād vāK​H bhāvān kaṭūn arkanirīkṣaṇād vā A
sūtrādibhir vā taruṇāsthimarmaṇy udgharṣite nyat | kṣavathur nireti |
prabhraśyate nastukayor hi yasya sāndro vidagdho lavaṇaḥ kaphas tu |
[1938 ed. 6.22.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
udgharṣiteK​H udghāṭite A nyat | kṣavathurK 'nyaḥ kṣavathur A nyaḥ kṣavathur H prabhraśyate
prabhraśyate
A​K

prabhrasyate
H
nastukayor hiK nāsikayaiva A nastukābhyāṃ hi H yasyayasya,K​H yaś ca A kaphasA​K kaphās H
prāk sañcito mūrdhani samprataptas taṃ bhraṃśathuṃ rogam udāharanti |
ghrāṇaṃ bhṛśaṃ dāhi tu yasya jantvor vātaś ca dīpyann iva niścarec ca |
[1938 ed. 6.22.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samprataptas taṃK​H pittataptastaṃ A bhraṃśathuṃA​K bhraṃsathuṃ H rogamK​H vyādhim A ghrāṇaṃ
ghrāṇaṃ
K​H

ghrāṇe
A
dāhi tudāhi tuK​H dā A yasyaK​H hasa A jantvorK manvi A jantor H vātaś cavvāta𑑎ś caK​H te tu A dīpyann ivaK​H vi A niścarec caK​H niḥsared dhūma iveha vāyuḥ A
nāsā pradīpte nayanasya cāpi vyādhiṃ tu dīptiṃ tam udāharanti |
kaphāvṛto vāyur udārasaṃjño yadā svamārge viguṇas tu tiṣṭhet |
[1938 ed. 6.22.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nayanasyaK​H va ca yasya A cāpicāpi,K​H jantor A dīptiṃ tamdīptin tamK​H taṃ dīptam A udārasaṃjñoudārasaṃjñoudārasaṃjño,K​H udānasaṃjño A viguṇas tuK​H viguṇaḥ sthi A tiṣṭhetK​H taḥ syāt A
nāsāṃ vṛṇoty āsyagataḥ sarogo nāsāpratīnāha iti pradiṣṭaḥ |
ajasram acchaṃ salilaprakāśaṃ yasyāvivarṇṇaṃ śravatīha nāsā |
[1938 ed. 6.22.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nāsāṃK ghrāṇaṃ A nāsā H vṛṇotyK​H vṛṇotī A āsyagataḥā𑑎syagataḥK​H va tadā A ajasram
ajasram
A​K

ajāsram
H
yasyāvivarṇṇaṃK​H yasyāvivarṇe A śravatīhaK sravatīha A​H
rātrau viśeṣeṇa ca tat tu rogaṃ nāsāpratisrāva iti vyavasyet |
ghrāṇāśrite srotasi mārutena gāḍhaṃ pradīpte pariśoṣite ca |
[1938 ed. 6.22.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
viśeṣeṇa caviśeṣeṇa caK​H viśeṣeṇa hi A tat tuK​H taṃ vi A rogaṃrogaṃ,K​H kāraṃ A nāsāpratisrāvaK​H nāsāparisrāvam A vyavasyet | ghrāṇāśritevyavasyet |
ghrāṇāśrite
A​K
vyavasyet ||
ghrāṇāsrite
H
srotasiK​H śleṣmaṇi A mārutenamārutena,K​H mārutena pittena A pradīptepradīpteK​H om. A
kṛcchrāc chvased ūrdhvam adhaś ca jantur yasmiṃ sa nāsāpariśoṣa uktaḥ |
dośaiḥ samastaiḥ pṛthag ekaśaś ca brūyād yathārśāṃsi tathaiva śophāṃ |
[1938 ed. 6.22.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṛcchrāc chvased ūrdhvamkṛcchrāc chvased ūrdhvamkṛcchrāc chvased ūrddhvamK​H samucchvasityūrdhva A adhaś caK​H madhaś ca A janturK​H kṛcchrā A yasmiṃ saK dyastasya A yasmin sa H dośaiḥ
dośaiḥ
K
doṣais
doṣais

doṣaiḥ
A​H
samastaiḥK​H tribhis taiḥ A brūyād yathārśāṃsibrūyād yathārśāṃsiK brūyāt tathārśāṃsi A​H śophāṃK śophān A​H
svaśāstrasiddhāntam avekṣya cāpi sarvātmakaṃ saptavidhārbudaṃ syāt |
rogapratiśyāya itīha yat tu taṃ vakṣyate pañcavidhaṃ purastāt |
[1938 ed. 6.22.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svaśāstrasiddhāntamK​H śālākyasiddhāntam A saptavidhārbudaṃsaptavidhārbbudaṃK​H saptamamarbudaṃ A syāt | rogapratiśyāyasyāt |
rogapratiśyāya
K
tu |
rogaḥ pratiśyāya
A
syāt ||
rogaḥ pratiśyā𑑎ya
H
itīhaK​H ihopa A yat tu taṃyat tu, taṃK​H diṣṭaḥ sa A pañcavidhaṃpañcavidhamK​H pañcavidhaḥ A
nāsāsrotogatā rogā ekatriṃśat prakīrttitāḥ |
srotaḥpathe tu vipulaṃ śophava tv arbudaṃ hitaṃ |
[1938 ed. 6.22.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rogāK​H rogās A ekatriṃśat prakīrttitāḥK​H triṃśad ekaś ca kīrtitāḥ A srotaḥpathe tu
srotaḥpathe tu
K

srotaḥpathe ya
A​H
vipulaṃK d vipulaṃ A​H śophavaK​H kośava A tv arbudaṃtv arbudaṃK c cārbudaṃ A t tv arbbudaṃ H hitaṃK​H bhavet ||) A
śophās tu śophavijñānā nāsāsrotovyavasthitā iti ||
[1938 ed. 6.22.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śophavijñānāA​K śophavijñānān H itiK​H
nidāne 'rśāṃsi nirdiṣṭānyevaṃ tāni vibhāvayet
A
śālākye 21 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākye 21 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre nāsāgatarogavijñānīyo nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ A śālākye ghrāṇagatarogavijñānīyam ekaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 22, (Śālākyatantra 22), Adhyāya 23 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athāto ghrāṇagatapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.23.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ghrāṇagatapratiṣedhaṃK nāsāgatarogapratiṣedhaṃ A ghrāṇagatarogapratiṣedham H vyākhyāsyāmaḥA vyāvyākhyāsyāmaḥ K adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. athovāca bhagavān dhanvantariḥ A
apīnase pūtināse ca jantoḥ snehāsvedau ccharddanaṃ sraṃsanañ ca |
hitaṃ bhavel laghu tīkṣṇañ ca bhaktam uṣṇan toyaṃ dhūmapānañ ca kāryaṃ ||
[1938 ed. 6.23.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
apīnaseK​H pūrvoddiṣṭe A pūtināse caK​H pūtinasye ca A snehāsvedauK snehasvedau A​H hitaṃ
hitaṃ

hitam
K​H

yuktaṃ
A
bhavel laghuK​H bhaktaṃ A tīkṣṇañ caK​H tīkṣṇama A bhaktamK lpaṃ laghu syā A bhakṣam H uṣṇanuṣṇ anKpc​H duṣṇaṃ A uṣṇā n Kac kāryaṃK​H kāle A
kaliṃgakaṃ maricaṃ hiṃgu lākṣā śephālikā surasā kaṭphalañ ca |
vacā kuṣṭhaṃ tikṣṇagandhā viḍaṃgahitaṃ nityaṃ cāvapīḍe kaṇā ca |
[1938 ed. 6.23.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kaliṃgakaṃkaliṃgakaṃkaliṅgakaṃK​H om. A maricaṃK​H om. A lākṣālākṣā,K​H vyoṣaṃ vatsakākhyaṃ śivāṭī lākṣā A śephālikāK​H bījaṃ A surasāK​H saurabhaṃ A vacā
vacā

vacā
K​H

ugrā
A
kuṣṭhaṃA​K kuṣṭha H tikṣṇagandhāK tīkṣṇagandhā A​H viḍaṃgahitaṃK viḍaṅgaṃ śreṣṭhaṃ A viḍaṃgāṃ hitaṃ H kaṇāK​H karañ A caK​H jam A
ebhir dravyaiḥ sārṣapaṃ cāpi tailaṃ paced dhīmānn asya hetoḥ samūtraṃ |
nāsāpāke pittaharaṃ vidhāṇaṃ kāryaṃ sarvam bāhyam abhyantarañ ca |
[1938 ed. 6.23.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ebhirK​H etair A cāpiK​H mūtrayuktaṃ A paced dhīmānn asyapaced dhīmānn asyaK​H dhīmānnasya A samūtraṃsamūtraṃ,K​H paceta A pittaharaṃpittaharaṃK​H pittahṛtsaṃ A vidhāṇaṃK vidhānaṃ A​H abhyantarañK​H ābhyantaraṃ A
hared raktaṃ kṣīravṛkṣatvacañ ca yojyāḥ seke saghṛtāś ca pradehāḥ |
vakṣyāmy ūrdhvaṃ raktapittopaśāntiṃ nāḍīvatsyāt pūyaraktacikitsyaṃ |
[1938 ed. 6.23.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
hared raktaṃK​H hṛtvā raktaṃ A kṣīravṛkṣatvacañ caK kṣīravṛkṣatvacaś ca A kṣatva ca_ H yojyāḥK​H sājyāḥ A sekeK​H sekā A saghṛtāś casaghṛtāś caK​H yojanīyāś ca A pradehāḥK​H lepāḥ A vakṣyāmy
vakṣyāmy
A​Kpc​H

vakṣymy
Kac
raktapittopaśāntiṃraktapittopaśāntiṃ,K​H raktapītopaśāntiṃ A nāḍīvatsyāt pūyaraktacikitsyaṃK nāḍīvatsyāt pūyarakte cikitsā A nāḍīvatsyāt pūyaraktaṃ cikitsāṃ, H
vānte samyak cāvapīḍāś ca yojyās tīkṣṇā dhūmāḥ sodhanaṃ cātra nasyaṃ |
vairecanaṃ prathame nastatas tu nāḍyā cūrṇṇaṃ kṣavathau bhraṃśathau ca |
[1938 ed. 6.23.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
samyak cāvapīḍāś caK​H samyak cāvapīḍaṃ va A yojyāsK​H danti A tīkṣṇāK​H tīkṣṇaṃ A dhūmāḥK​H dhūmaṃ A sodhanaṃK śodhanaṃ A​H nasyaṃK​H nasyam |
kṣepyaṃ nasyaṃ
A
vairecanaṃ
vairecanaṃ

vairecanam
K​H
mūrdhavaireca A
prathameK​H om. A nastatas tunastatas tu,K​H nīyai A nāḍyāK​H rnāḍyā A bhraṃśathauA​K bhransathau H
kuryāt svedāñ chirasaś cānilaghnāṃ dadyā dhūmān anyad anyad dhitañ ca |
dīpte roge paittikañ ca vidhiṃ kuryān madhuraṃ śītalañ ca |
[1938 ed. 6.23.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kuryāt svedāñK kuryāt svedā A kuryāt svedāś H chirasaśK​H n mūrdhni vā A cānilaghnāṃK tāmayaghnā A cānilaghnaṃ H dadyāK n snigdhān A snigdhau H dhūmān anyad anyad dhitañ caK dhūmān yady anyad dhitaṃ ca A dhūmān anyad dhitañ ca H paittikañ ca_ paittikañ ca,K​H paittikaṃ saṃ A vidhiṃvidhiṃK​H vidhānaṃ A kuryān madhuraṃK​H kuryāt sarvaṃ svādu ya A śītalañK​H cchītalaṃ A
nāsānāhe snehapānaṃ pradhāṇaṃ snigdhāṃ dhūmāṃ mūrdhni bastiś ca nityaṃ |
balātailaṃ sarvathā copayojyam vātavyādhāv uktam anyac ca ya syāt |
[1938 ed. 6.23.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pradhāṇaṃK pradhānaṃ A​H snigdhāṃsnigdhāṃK​H snigdhā A dhūmāṃK​H dhūmā A mūrdhnimūrddhniK​H mūrdha A sarvathāsarvvathāK​H sarvathai A copayojyamcopayojyaṃK​H vopayojyaṃ A uktamK​H om. A anyac ca yaK anyad uktaṃ ca ya A anyac ca yaḥ H syātK​H d yat A
nāsāsrāve ghrāṇataś cūrṇṇam uktan nāḍyā deyaṃ ye vapīḍāś ca pathyā |
tīkṣṇān dhūmān devadārvyārdrakāṇāṃ māṃsañ cājaṃ hitamātrādiśanti |
[1938 ed. 6.23.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cūrṇṇamK​H cūrṇa A uktanuktaṃ,K​H muktaṃ A deyaṃ yeK​H deyaṃ yo A vapīḍāś caK 'vapīḍaś ca A 'vapīḍāś ca H pathyāK​H tīkṣṇaḥ A tīkṣṇān
tīkṣṇān

tī𑑎kṣṇāṃ
K​H

tīkṣṇaṃ
A
dhūmāndhūmāṃK​H dhūmaṃ A devadārvyārdrakāṇāṃK devadārvagnikābhyāṃ A devadārvvyā rdrakānāṃ, Hac devadā rvārdrakānāṃ, Hpc cājaṃK​H vājaṃ A hitamātrādiśantihitamātrādiśantiK yuktamatrādiśanti A hitam atrādiśanti H
nāsāśoṣe kṣīrasarpiḥ pradhānaṃ siddhaṃ tailaṃ cānukalpena nasyaṃ |
sarpiḥpānaṃ bhojanaṃ jāṅgalaiś ca snehe svedau snehikaś cātra dhūmaḥ |
[1938 ed. 6.23.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cānukalpenaK​H cāṇukalpena A sneheK snehaḥ A​H svedauK​H svedaḥ A snehikaśK snaihikaś A​H cātracātraK cāpi A​H
śeṣāṃ rogāṃ ghrāṇajāṃ sanniyacched yathā teṣāṃ kīrttitaṃ saṃvidhāṇam iti || ||
[1938 ed. 6.23.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śeṣāṃK śeṣā A​H rogāṃK n rogā A​H ghrāṇajāṃK n ghrāṇajā A​H sanniyacched yathāK n sanniyacched uktaṃ A n sanniyacchet yathā H kīrttitaṃK​H yad yathā A saṃvidhāṇamsaṃvidhānamK saṃvidhānamsaṃvidhānam A​H itiK​H om. A
śālākye 22 || 0 |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākyeK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre nāsāgatarogapratiṣedho nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ A śālākye ghrāṇagatarogapratiṣedho dvāviṃśatimaḥ H
At this point, witness K continues directly with the chapter on head diseases, śirorogavijñānīyam. In the vulgate text, the next chapter, 24, is pratiśyāyapratiṣedham. In MS K, this chapter appears as number 51, between hikkā and kāsa.

[Corresponds to 6.51 in NE, Adhyāya 24 in the Vulgate]

[Adhyāya 23, (Śālākyatantra 23), Adhyāya 25 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athātaḥ śirogatarogavijñānīyaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.25.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śirogatarogavijñānīyaṃK śirorogavijñānīyam A śirogatarogavijñānī H adhyāyaṃA​K yaṃ H vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
śiro rujāni martyānām vātapittakaphaistribhiḥ |
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhis tathā |
[1938 ed. 6.25.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rujānirujāniK​H rujati A vātapittakaphaistribhiḥvātapittakaphaistribhiḥK vātapittakaphais tribhiḥ A​H
sūryāvartāvebhedābhyāṃ śaṃkhakena tathaiva ca |
daśaprakārāvasthāsya lakṣaṇaṃ sampravakṣyate |
[1938 ed. 6.25.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sūryāvartāvebhedābhyāṃK sūryāvartānantavātārdhāvabhedaka A sūryāvartāvabhedābhyāṃ H śaṃkhakenaK​H śaṅkhakaiḥ |
e
A
tathaiva caK​H kā A daśaprakārāvasthāsya
daśaprakārāvasthāsya

daśapra¦kārāvasthāsya
K​H
daśaprakārasya A
yasyānimittaṃ śiraso rujās tu bhavanti tīvrā nivitātimātraṃ |
vandhopatāpaiś ca bhavedbhiśeṣaḥ śirobhighātaḥ sa samīraṇena |
[1938 ed. 6.25.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rujās tuK​H rujaś ca A nivitātimātraṃK​H niśi cātimātram A vandhopatāpaiś ca
vandhopatāpaiś ca
K​H

bandhopatāpaiś ca
A
bhavedbhiśeṣaḥbhavedbhiśeṣaḥK bhaved viśeṣaḥ A bhaved bhiśeṣaḥ H śirobhighātaḥ sa
śirobhighātaḥ sa
K​H

śirobhitāpaḥ sa
A
yasyoṣṇamaṅgāranibhaṃ yathaiva dahyec chiro dhūpyati mātraṃ |
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt |
[1938 ed. 6.25.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yasyoṣṇamaṅgāranibhaṃK​H yasyoṣṇam aṅgāracitaṃ A dahyec chirodahyec chiroK
dahyeta
A

dahyec chi¦chiro
H
dhūpyatiK​H dhūpyeta śi A mātraṃK​H roksināsam A bhavedviśeṣaḥK bhaved viśeṣaḥ A​H
śiro bhavet yasya kaphopadigdhaṃ guru pratistavamatho himañ ca |
śūnākṣikūṭāṃ vadanañ ca yasya śirābhighātaḥ sakaprakopāt |
[1938 ed. 6.25.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhavet yasyaK​H galaṃ yasya A pratistavamathoK pratiṣṭabdham atho A pratistavvam atho H śūnākṣikūṭāṃ
śūnākṣikūṭāṃ
K

śūnākṣikūṭaṃ
A​H
śirābhighātaḥ
śirābhighātaḥ
K​H

śirobhitāpaḥ
A
sakaprakopātem. sa kaphaprakopāt A saka…kopāt K kaphaprakopāt H
śirobhighāte tritayapravṛtta rvāṇi liṅgāni muhurbhavanti |
raktātmakaṃ pittasamānaliṅgaṃ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavec ca |
[1938 ed. 6.25.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śirobhighāteK​H śirobhitāpe A tritayapravṛttaK​H tritayapravṛtte sa A muhurbhavantiK samudbhavanti A muhur bhavanti H raktātmakaṃ
raktātmakaṃ
K​H

raktātmakaḥ
A
pittasamānaliṅgaṃpittasamānaliṅgaṃK​H pittasamānaliṅgaḥ A
asṛgvasāśleṣmasamīraṇānāṃ śirogatānāṃmihasaṃkṣayeṇa |
kṣatapravṛttiḥ śirasobhitāpaḥ kaṣṭo bhaved ugrajātimātraṃ |
[1938 ed. 6.25.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
asṛgvasāśleṣmasamīraṇānāṃK vasābalāsakṣatasaṃbhavānāṃ A asṛgvasāśleṣmasamīraṇāṃ H śirogatānāṃmihasaṃkṣayeṇaK
śirogatānām iha saṃkṣayeṇa
A​H
kṣatapravṛttiḥ
kṣatapravṛttiḥ


kṣatapravṛttiḥ
K​H

kṣayapravṛttaḥ
A
śirasobhitāpaḥśirasobhitāpaḥK​Hpc śiraso 'bhitāpaḥ A śirabhitāpaḥ Hac bhaved ugrajātimātraṃK​H bhavedugrarujo 'timātram A
saṃsvedanaś cchardanadhūmanasyai rasṛś ca vivṛddhime
nistudyate yasya śirotimātraṃ sabhakṣamāṇaṃ sphuratīva cāpi |
[1938 ed. 6.25.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saṃsvedanaśK​H saṃsvedana A cchardanadhūmanasyaiK cchardanadhūmanasyair A ccharddanadhūmanasyair H rasṛśrasṛ…śK asṛ
asṛ
A​H
caK gvimokṣaiś ca A​H vivṛddhimevivṛddhime…K vivṛddhim eti A​H śirotimātraṃK​H śiro 'timātraṃ A sabhakṣamāṇaṃ
sabhakṣamāṇaṃ
K​H
saṃbhakṣyamāṇaṃ A
sphuratīvaK sphuṭatīva A sphutatīva H cāpiK​H cāntaḥ A
grāṇāc ca gacchet salilaṃ saraktaṃ śirobhighātaḥ krimibhiḥ sa ghoraḥ |
sūryodaye yā mandam akṣibhruvaṃ vedanayātigāḍhaṃ |
[1938 ed. 6.25.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
grāṇāc caK​H ghrāṇāc ca A śirobhighātaḥ
śirobhighātaḥ
K​H
śirobhitāpaḥ A
krimibhiḥ saK​H kṛmibhiḥ sa A sūryodaye yā
sūryodaye yā

sū¦ryodaye yā
K​H

sūryodayaṃ yā
A
mandammandamK prati mandamanda A prati mandamandam H akṣibhruvaṃ
akṣibhruvaṃ
K​H
makṣibhruvaṃ A
vedanayātigāḍhaṃK ruk samupaiti gāḍham A vedanasyātigāḍhaṃ H
vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca |
śītena śāntiṃ labhate kadācid uṣṇena jantuḥ sukham āpnuyād vā |
[1938 ed. 6.25.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āpnuyād vāK​H āpnuyāc ca A
āvartasaṃjñāḥ sa tu sūryapūrvā vyādhirsmṛtaḥ pittasamīraṇābhyāṃ |
[1938 ed. 6.25.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
āvartasaṃjñāḥ sa tuāvartasaṃjñāḥ sa tuK​H taṃ bhāskarāvartam udāharanti sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāram |
doṣās tu duṣṭās traya eva manyāṃ saṃpīḍya ghāṭāsu rujāṃ sutī
A
sūryapūrvāsūryapūrvvāK​H vrām A vyādhirsmṛtaḥK om. A
vyādhir smṛtaḥ
H
pittasamīraṇābhyāṃK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karoty āśu viśeṣatas tu |
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃś ca rogān
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. anantavātaṃ tam udāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram A
yasyokta sārthāgaṃmatīva jantāḥ sambhedatodabhrumamohaśūlaiḥ |
[1938 ed. 6.25.15cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yasyoktaK​H yasyotta A sārthāgaṃmatīvaK māṅgārdham atīva A sārthāgamatīva H jantāḥK​H jantoḥ A sambhedatodabhrumamohaśūlaiḥsaṃbhedatodabhrumamohaśūlaiḥ
sambhedatodabhrumamohaśūlaiḥ
K​H
saṃbhedatodabhramaśūlajuṣṭam A
pakṣād daśāhād athavā kadācit tasyāvabhedaṃ tritayāhyavasyet |
śaṃkhāśrito vāyur udīrṇṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kapharaktapittaiḥ |
[1938 ed. 6.25.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pakṣād daśāhād athavāK pakṣāddaśāhād athavāpy A pakṣāddaśāhād api cāpy H kadācit tasyāvabhedaṃK akasmāt tasyārdham edaṃ A akasmāt
tasyārddhabhedan
H
tritayāhyavasyet | śaṃkhāśritotritayāhyavasyet |
śaṃkhāśrito
K
tritayād vyavasyet |
śaṅkhāśrito
A
tritayā hy avasyet ||
śaṃkhāśito
H
kapharaktapittaiḥkapharaktapittaiḥK​H kaphapittaraktaiḥ A
rujā sutīvrāṃ pratanātiśīrṣa viśeṣatañ cāpi hi saṃkhayās tu |
sukaṣṭametaṃ khaluśaṃkhasaṃjñāṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ |
[1938 ed. 6.25.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
rujāK​H rujaḥ A sutīvrāṃK​H sutīvrāḥ A pratanātiśīrṣaK pratanoti mūrdhni A pratasototiśīrṣa H viśeṣatañ
viśeṣatañ
K​H
viśeṣataś A
saṃkhayās tuK śaṅkhayos tu A taṃ khayos tu H sukaṣṭametaṃ
sukaṣṭametaṃ
K

sukaṣṭamenaṃ
A

sukaṣṭam eta
H
khaluśaṃkhasaṃjñāṃK khalu śaṅkhakākhyaṃ A t khaluśaṃkhasaṃjñāṃ H
vyādhiṃ vadanty udgatamṛtyukalpaṃ
bhiṣak sahasrair api durnivāram iti ||
[1938 ed. 6.25.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
itiK​H om. A
śālākye || 23|| ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākye || 23|| ❈śālākye || 3|| ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre śirorogavijñānīyo nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ A śālākye śirogatarogavijñānīyaṃ trayoviṃśatimo 'dhyāyaḥ H

[Adhyāya 24, (Śālākyatantra 24), Adhyāya 26 in the vulgate]

Draft based on MS K.
athātaḥ śirogatarogapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[1938 ed. 6.26.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śirogatarogapratiṣedhamśirogatarogapratiṣedhamK​H śirorogapratiṣedhaṃ A adhyāyaṃK​H om. A vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
vātavyādhividhiṃ kuryātc chiroroge nilātmake |
payonupānaṃ seveta ghṛtan tailam athāpi vā |
[1938 ed. 6.26.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vātavyādhividhiṃK vātavyādhividhiḥ A vātavyādhividhi H kuryātc chirorogekuryātc chirorogeK kāryaḥ śiroroge A kuryāt cchiroroge H nilātmakeK​H 'nilātmake A payonupānaṃ
payonupānaṃ
K

payo nupānaṃ
A

payo 'nupānaṃ
H
mudgān māṣāṃ kulaṃtthāmś ca khādedvāniśi kevalāṃ |
kaṭvāṣṇāṃ samasarpiṣkān uṣṇaṃ cānupivet payaḥ |
[1938 ed. 6.26.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mudgān māṣāṃK mudgā A mudgān māṣā H kulaṃtthāmś caK n kulatthānmāṣāṃś ca A n kulatthāñś ca H khādedvāniśikhādedvāniśiK khādec ca niśi A khāded vā niśi H kevalāṃK​H kevalā A kaṭvāṣṇāṃ
kaṭvāṣṇāṃ
K
n |
kaṭūṣṇāṃś
A

kaṭūṣṇā
H
samasarpiṣkān uṣṇaṃK ca sasarpiṣkānuṣṇaṃ A n samasarppiṣkān uṣṇañ H cānupivet payaḥcānupivet payaḥK​H cānu payaḥ pibet A
pived vā payasā tailaṃ tatkālaś cāpi mānavaḥ |
vātaghnasiddhaiḥ kṣīraiś ca sukhoṣṇairllepayec chiraḥ |
[1938 ed. 6.26.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pived vāK​H pibedvā A tatkālaśtatkālaśK tatkalkaṃ A tatkālam H cāpiK vāpi A​H sukhoṣṇairllepayec chiraḥK sukhoṣṇaiḥ sekamācaret A sukhoṣṇair llepayec chiraḥ H
svinnair vā matsyāpiśitaiḥ kṛśarair vā sasaindhavaiḥ |
[1938 ed. 6.26.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
svinnair vāK tatsiddhaiḥ pāyasair vāpi sukhoṣṇairlepayec chiraḥ |
svinnair vā
A
sninnair vvā H
matsyāpiśitaiḥK​H matsyapiśitaiḥ A
candanotpalakuṣṭhair vā snigdhairmmārgadhivāyutaiḥ ||
svinnasya nasya tailasyāt kulīrarasasādhitaṃ |
[1938 ed. 6.26.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snigdhairmmārgadhivāyutaiḥK​H suślakṣṇairmagadhāyutaiḥ A svinnasya
svinnasya
K

snigdhasya
A

sninnasya
H
nasyanasyaK​H tailaṃ nasyaṃ A tailasyāt kulīrarasasādhitaṃK​H syāt kulīrarasasādhitam A
varuṇādau gaṇekṣuṇṇe kṣīramevodakaṃ pacet |
kṣīrāvasiṣṭan tacchītaṃmathitvāsāramudvaret |
[1938 ed. 6.26.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣīramevodakaṃK kṣīramardhodakaṃ A​H pacet | kṣīrāvasiṣṭanpacet |
kṣīrāvasiṣṭan
K
pacet |
kṣīraśeṣaṃ
A
pacet ||
kṣīrāvaliṣṭan
H
tacchītaṃmathitvāsāramudvaretK ca tanmathyaṃ śītaṃ sāramupāharet A tacchītasmathitvāsāramudvaret H
tad vā madhurakaiḥ siddhaṃ nasyataḥ pūjitaṃ haviḥ |
asmiṃ vipakvaṃ kṣīre ca peyaṃ sarpiḥ saśarkaraṃ |
[1938 ed. 6.26.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
tad vāK​H tato A nasyataḥnasyataḥK​H nasye ta A pūjitaṃK​H t pūjitaṃ A asmiṃ
asmiṃ
K

tasmi
A

asmi
H
vipakvaṃK n vipakve A n vipakvaṃ H kṣīre caK​H kṣīre tu A
dhūmaṃ cāsya yathākālaṃ snehikaṃ yojayed bhiṣak |
pānābhyañjananasyeṣu bastikarmaṇi secane |
[1938 ed. 6.26.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
snehikaṃK snaihikaṃ A​H yojayed bhiṣak | pānābhyañjananasyeṣuyojayed bhiṣak |
pānābhyañjananasyeṣu
yojayed bhiṣak |
pānābhyañjananasyeṣu
A​K
yojayed bhiṣal ||
pānābhyañjananasyeṣu
H
bastikarmaṇivastikarmaṇivastikarmmaṇiK​H basikarmaṇi A
trivṛtaś cātra deyaṃ syād valātailam athāpi vā |
bhojayec ca rasaiḥ snigdhaiḥ payobhir vā susaṃskṛtaiḥ |
[1938 ed. 6.26.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
trivṛtaśK vidadhyāt traivṛtaṃ A trivṛttaṃ H cātraK​H om. A deyaṃK dhī A peyaṃ H syād valātailamK​H mān balātailam A
pittaraktasamutthānaṃ śirorogaṃ nivācayet |
śiraḥ pralayaiḥ saghṛtaiḥ pariṣekaiś ca śītalaiḥ |
[1938 ed. 6.26.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pittaraktasamutthānaṃK​H pittaraktasamutthānau A śirorogaṃK​H śirorogau A nivācayet | śiraḥnivācayet |
śiraḥ
K
nivārayet |
śi
A
nidhācayet ||
śiraḥ
H
pralayaiḥK​H rolepaiḥ A saghṛtaiḥsaghṛtaiḥK​H sasarpiṣkaiḥ A
kṣīrekṣurasadhānyāmlamastukṣaudrasitāyutaiḥ |
nalavaśjāmevāla candano śīrapadmakaiḥ
[1938 ed. 6.26.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣīrekṣurasadhānyāmlamastukṣaudrasitāyutaiḥK​H kṣīrekṣurasadhānyāmlamastukṣaudrasitājalaiḥ A nalavaśjāmevāla
nalavaśjāmevāla
K

nalavañjulakahlāra
A

nalavaṃjulavāla
H
śīrapadmakaiḥK​H tpalapadmakaiḥ A
śaṃkhagairikakalhāra mustāmbhoruhasaṃyutaiḥ |
śiraḥ pralepaiḥ saghṛtaiḥ sarvvair vā payasāyutaiḥ
[1938 ed. 6.26.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śaṃkhagairikakalhāraśaṃkhagairikakalhāraK vaṃśaśaivalayaṣṭyāhva A śaṃkhagairkakalhāra H saghṛtaiḥK​H saghṛtai A sarvvair vāK rvaisa A sarvva vā H payasāyutaiḥK rpaiś ca tathāvidhaiḥ A oayasāyutaiḥ H
mukhālepaiś ca madhurair nasyakarmmādibheṣajaṃ |
āsthāpanairvirekaiś ca patthaiś ca snehabastibhiḥ |
[1938 ed. 6.26.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
mukhālepaiś caK​H om. A madhurairK madhuraiś ca A madhurai H nasyakarmmādibheṣajaṃnasya karmmādibheṣajaṃK mukhālaipairnasyakarmabhir eva ca A rnnasta karmmādibheṣajaṃ H patthaiś caK​H pathyaiś ca A
kṣīrasarpirhitannasyaṃ vasā vā jāṅgalāḥ śubhāḥ |
utpalādivipakvena kṣīreṇāsthāpanaṃ tathā |
[1938 ed. 6.26.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
jāṅgalāḥK​H jāṅgalā A kṣīreṇāsthāpanaṃA​K kṣīreṇāsthāpan H tathāK​H hitam A
bhojanaṃ jāṅgalarasaiḥ sarpiṣā cānuvāsanaṃ |
madhuraṃ kṣīrasarpiś ca sakṣaudraṃ śarkarāyutaṃ |
[1938 ed. 6.26.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhuraṃ
madhuraṃ
K​H

madhuraiḥ
A
kṣīrasarpiśkṣīrasarppiśK​H kṣīrasarpis tu A caK​H snehane ca A sakṣaudraṃsakṣaudraṃK​H sa A śarkarāyutaṃśarkkarāyutaṃK​H śarkaram A
pittaraktasamuddiṣṭaṃ yaccānyad api tad vidhaṃ ||
kaphotthitaṃ śirorogañjayet kaphavināśanaḥ ||
[1938 ed. 6.26.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
pittaraktasamuddiṣṭaṃpittaraktasamuddiṣṭaṃK​H pittaraktaghnamuddiṣṭaṃ A yaccānyad apiK​H yaccānyadapi A tad vidhaṃK​H taddhitam A śirorogañjayet kaphavināśanaḥK śirorogaṃ jayet kaphanivāraṇaiḥ A śirorogañjayet kaphavināśanaiḥ H
śirovirekair vamanais tīkṣṇair gaṇḍuṣadhāraṇaiḥ |
[1938 ed. 6.26.19ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śirovirekairA​K śirovirekai H vamanaisA​K rvvamanai H tīkṣṇairA​K stīkṣṇai H gaṇḍuṣadhāraṇaiḥK gaṇḍūṣadhāraṇaiḥ A rgaṇḍuṣadhāraṇaiḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. acchaṃ ca pāyayet sarpiḥ svedayec cāpy abhīkṣṇaśaḥ A
madhukasāreṇā śiraḥ snigdhaṃ cāsya virecayet |
iṅgudasya dhavatvagni meṣaśṛṅgasya vāyunaḥ |
[1938 ed. 6.26.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhukasāreṇāK śiro madhūkasāreṇa A madhukasāreṇa H śiraḥK​H om. A cāsyaK​H cāpi A dhavatvagniK​H tvacā vāpi A vāyunaḥK vā bhiṣak A vāyunaṃ H
ebheneva kṛtāvarttidhūmapāne prayojayet |
kaphaghnāṃ vamanāñjātra jighrac cūrṇṇañ ca kaṭphalaṃ |
[1938 ed. 6.26.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
ebhenevaK ābhyām eva A ebheva H kṛtāvarttidhūmapāneK​H kṛtāṃ vartiṃ dhūmapāne A prayojayet | kaphaghnāṃprayojayet |
kaphaghnāṃ
K
prayojayet |
ghre
A
prayojayet |
kaphaghrem
H
vamanāñjātraK yaṃ kaṭpha A vamanañjātra H jighrac cūrṇṇañ caK lacūrṇaṃ ca A jighre cūrṇṇañja H kaṭphalaṃK​H kavalāś ca kaphāpahāḥ A
saralākāṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakāṣṭhaiḥ sarohiṣaiḥ |
kṣārapiṣṭaiḥ salavaṇaiḥ sukhoṣṇairllepayec chiraḥ |
[1938 ed. 6.26.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saralākāṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakāṣṭhaiḥsaralākāṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakāṣṭhaiḥsaralākāṣṭhaśārṅgaṣṭhādevakāṣṭhaiḥK​H saralākuṣṭhaśārṅgeṣṭādevakāṣṭhaiḥ A sukhoṣṇairllepayec chiraḥsukhoṣṇairlepayec chiraḥA​K sukhoṣṇair llepayec chiraḥ H
yavaṣaṣṭhikayoś cānnaṃ vyoṣakṣārasamāyutaṃ |
paṭolanimvakaulatthīmātrāvad bhojayed rasaiḥ ||
[1938 ed. 6.26.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
yavaṣaṣṭhikayośyavaṣaṣṭhikayośK​H yavaṣaṣṭikayoś A paṭolanimvakaulatthīmātrāvad bhojayed rasaiḥ
paṭolanimvakaulatthīmātrāvad bhojayed rasaiḥ
K

paṭolamudgakaulatthairmātrāvadbhojayed rasaiḥ
A

paṭolamudgakaulatthairmmātrāvad bhojayed rasaiḥ
H
śirorogatridoṣotthe tridoṣaghno vidhirhitaḥ |
sarpiḥ pānaviśeṣeṇa purāṇam vā diśanti hi ||
[1938 ed. 6.26.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śirorogatridoṣottheśirorogatridoṣottheśirorogatridoṣottheK​H śiroroge tridoṣotthe A vidhirhitaḥK​H vidhir hitaḥ A pānaviśeṣeṇaK​H pānaṃ viśeṣeṇa A
kṣayaje kṣayamāsādhya kartavyo vṛṃhaṇo vidhiḥ |
pāne nasye ca sarpiḥ syad vātaghnamadhuraiḥ śritaṃ |
[1938 ed. 6.26.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣayamāsādhyakṣayamā¦sādhyaK​H kṣayamāsādya A vṛṃhaṇoK​H bṛṃhaṇo A syad vātaghnamadhuraiḥK​H syādvātaghnamadhuraiḥ A śritaṃK​H śṛtam A
kṣayakāsāpahaṃ cātra sarpiḥ pathyatamaṃ sadā ||
krimibhir bhakṣamānasya vakṣate śirasaḥ kriyā |
[1938 ed. 6.26.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
sadāK​H viduḥ A krimibhir
krimibhir
K​H

kṛmibhir
A
bhakṣamānasyabhakṣamānasyaK bhakṣyamāṇasya A bhakṣamāṇasya H vakṣateK vakṣyate A vakṣa H kriyāA​K kriyāṃ H
śoṇitaṃ nasyato dadyāt tena mūrcchanti jantavaḥ |
mattāḥ śoṇitagandhena samayānti tatastutaḥ |
[1938 ed. 6.26.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śoṇitaṃK​H nasye hi śoṇitaṃ A nasyatonasyatoK​H om. A mattāḥ
mattāḥ
A​K

mattā
H
samayāntiK​H samāyānti A tatastutaḥK​H yatastataḥ A
teṣāṃ nirharaṇāṃ kāryaṃ tataḥ śīrṣavirecanaiḥ |
hrasvaśigrukavījaiś ca kāṃsanīlasamāyutaiḥ |
[1938 ed. 6.26.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nirharaṇāṃK nirharaṇaṃ A nihrharaṇaṃ H śīrṣavirecanaiḥK​H mūrdhavirecanaiḥ A hrasvaśigrukavījaiś ca
hrasvaśigrukavījaiś ca
K​H

hrasvaśigrukabījair vā
A
kāṃsanīlasamāyutaiḥkāṃsanīlasamāyutaiḥK​H kāṃsyanīlīsamāyutaiḥ A
kṛmighnairavapīḍaiś ca mūtrapiṣṭair upācaret |
pūtimatsyakṛtāṃ dhūmāṃ krimighnāñś ca prayojayet |
[1938 ed. 6.26.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
upācaret | pūtimatsyakṛtāṃupācaret |
pūtimatsyakṛtāṃ
K
upācaret |
pūtimatsyayutān
A
upācaret |
pūtimatsyaṃ kṛtāṃ
H
dhūmāṃK​H dhūmā A krimighnāñś caK​H n kṛmighnāṃś ca A
bhojanāni krimighnāni pānāni vividhāṇi ca ||
sūryāvartevidhātavyaṃ nasyakarmādibheṣajaṃ |
[1938 ed. 6.26.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
krimighnāniK​H kṛmighnāni A vividhāṇi caK vividhāni ca A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. bhojanaṃ jāṅgalaprāyaṃ kṣīrānnavikṛtirghṛtam A
tathā bhaved deha vyādhau prāptamanyac ca yad bhavet |
[1938 ed. 6.26.31cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
bhaved dehaK​H rdhabhedake A prāptamanyac caprāptamanyac caK prāptam anyac ca A prptamanyac ca H
śirīṣamūlakaphalair avapīḍanayor hitaḥ ||
[1938 ed. 6.26.32ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
avapīḍanayorK​H avapīḍo 'nayor A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. vaṃśamūlakaphalair avapīḍo 'nayor hitaḥ A
avabhedahito vāsyādva cā pippalisaṃyutaṃ |
[1938 ed. 6.26.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
avabhedahitoK avapīḍo hitaś A ardvabhedahitaś H vāsyādva cāK cātra vacā A casyādva cā H pippalisaṃyutaṃpippalisaṃyutaṃK​H māgadhikāyutaḥ |
madhukenāvpīḍo vā madhunā saha saṃyutaḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. manaḥśilāvapīḍo vā madhunā candanena vā |
teṣāmante hitaṃ nasyaṃ sarpirmadhurasānvitam
A
śārivotpalakuṣṭhāni madhukaṃ cāmlapeṣitaṃ |
sarpiḥ kṣaudrayuto lepo dvayor api sukhāvahaḥ |
[1938 ed. 6.26.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śārivotpalakuṣṭhāniK​H sārivotpalakuṣṭhāni A sarpiḥ
sarpiḥ

sarppiḥ
K​H

sarpi
A
kṣaudrayutoK​H stailayuto A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. eṣa eva prayoktavyaḥ śiroroge kaphātmake |
anantavāte kartavyaḥ sūryāvartaharo vidhiḥ
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sirāvyadhaś ca kartavyo 'nantavātapraśāntaye A
āhāraś ca vidhātavyo vātapittapraṇāśanaḥ |
[1938 ed. 6.26.37cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
vātapittapraṇāśanaḥvātapittapraṇāśanaḥK​H vātapittavināśanaḥ A
madhuśīrdoṣasaṃyāva haviḥ pūraiś ca yaḥ kramaḥ ||
kṣīrasarpiḥ praśaṃsanti nasyaḥ pānañ ca śaṃkhake |
[1938 ed. 6.26.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
madhuśīrdoṣasaṃyāvaK​H madhumastakasaṃyāva A haviḥK​H ghṛta A pūraiś ca yaḥK​H pūraiś ca bho A kramaḥK​H janam A nasyaḥK​H nasye A pānañ caK​H pāne ca A
udakānāṃ rasaiḥ snigdhairāhāraś cātra śasyate |
śatāvarīṃ kṛṣṇatilāṃ madhukaṃ utpalaṃ |
[1938 ed. 6.26.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
udakānāṃK​H jāṅgalānāṃ A rasaiḥA​K rasai H snigdhairāhāraśA​K snigdhair āhāraś H śatāvarīṃ
śatāvarīṃ
A​K

śatāvarī
H
kṛṣṇatilāṃkṛ¦ṣṇatilāṃK​H tilā A madhukaṃK​H n kṛṣṇān madhukaṃ A utpalaṃK​H nīlamutpalam A
dūrvāpunarnnavām vāpi lepaṃ sādhvavacārayet |
mahāsugandham athavā pālindīñ cāmlapeṣitāṃ |
[1938 ed. 6.26.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
dūrvāpunarnnavāmdūrvvāpunarnnavāmK​H dūrvāṃ punarnavāṃ A vāpiK​H caiva A lepaṃK​H lepe A sādhvavacārayet | mahāsugandhamsādhvavacārayet |
mahāsugandham
sādhvavacārayet |
mahāsugandham
K​H
sādhv avacārayet |
mahāsugandhām
A
śītāṃ śvā pi parīṣekāṃ pradehāṃś cātrāvatārayet |
sūryāvartāpahaś cāsmin navapīḍaṃ prayojayet |
[1938 ed. 6.26.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śītāṃ śvā piśītāṃ śvā piK śītāṃś cātra A śītaṃ śā pi H parīṣekāṃK​H parīṣekā A pradehāṃśpradehāñśK​H n pradehāṃś A cātrāvatārayet | sūryāvartāpahaścātrāvatārayet |
sūryāvartāpahaś
K
om. A cāvatāra¦ yet |
sūryāvartāpahaś
H
cāsminK​H om. A navapīḍaṃK​H ca A prayojayetK​H prayojayet |
avapīḍaś ca deyo 'tra sūryāvartanivāraṇaḥ
A
kṣayakrimikṛtau hitvā śirorogeṣu vuddhimān |
madhutailasamāyuktaiḥ śirāṃsyabhivirecayet |
[1938 ed. 6.26.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
kṣayakrimikṛtauK​H kṛmikṣayakṛtau A vuddhimān | madhutailasamāyuktaiḥvuddhimān |
madhutailasamāyuktaiḥ
K​H
buddhimān |
madhutailasamāyuktaiḥ
A
śirāṃsyabhivirecayetK​H śirāṃsy ativirecayet A
paścāt sarṣapatailena tato nasyaḥ praśasyate |
na cecchāntim vrajanty evaṃ snigdhasvinnan tato bhiṣak |
[1938 ed. 6.26.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
nasyaḥK​H nasyaṃ A praśasyate | napraśasyate |
na
K​H
prayojayet |
na
A
snigdhasvinnansnigdhasvinnanK​H snigdhasvinnāṃs A
etān upakramet samyak śirāṇāṃ mṛdudāraṇaiḥ ||
ṣaṭsaptatir netrarogā viṃśadaṣṭaurakarṇṇajāḥ |
[1938 ed. 6.26.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
etān upakramet samyak śirāṇāṃK​H paścād upācaret samyak sirāṇām A mṛdudāraṇaiḥK​H atha mokṣaṇaiḥ A viṃśadaṣṭaurakarṇṇajāḥviṃśadaṣṭaurakarṇṇajāḥK daśāṣṭādaśa karṇajāḥ A viṃśadaṣṭaukarṇṇajāḥ H
ekatriṃśad ghrāṇagatāḥ śirorogā daśaiva tu ||
iti ha vistaraṇaḥ proktāḥ salakṣaṇā cikitsitāḥ |
[1938 ed. 6.26.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
śirorogāem. śirasy ekā A śirorgā K​H iti ha
iti ha
K​H

iti
A
vistaraṇaḥvistaraṇaḥK​H vistarato A proktāḥK​H dṛṣṭāḥ(diṣṭāḥ) A salakṣaṇāK​H salakṣaṇa A
saṃhitāyām abhihitāḥ pañcaṣaṣṭimukhāmayāḥ |
etāvanto yathāsthūlam uttam āṅgagatā gadāḥ ||
asmiṃ chāstras tu nipatitāḥ saṃkhyārūpacikitsitair iti ||
[1938 ed. 6.26.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
saṃhitāyāmK​H om. A abhihitāḥK​H om. A pañcaṣaṣṭimukhāmayāḥK​H om. A etāvanto
etāvanto
A​K
om. H
uttamK​H utta A āṅgagatāK​H māṅgagatā A chāstras tuK​H chāstre A nipatitāḥK​H nigaditāḥ A itiK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. nāsārogasya vijñānaṃ nāsārogacikitsitaṃ ||
śirārogaparijñānaṃ śiroroganivāraṇaṃ
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
em. sampilu na hi śālākyae¦ caturvviṃśati saṃkheyā |
adhyāyānām purā proktaṃ kāśirājena dhīmatā
H
śālākye || 24 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
śālākye || 24 || ❈śālākye || 26 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre śirorogapratiṣedho nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ A śālākye śirogatarogapratiṣedhaś caturvviṃśatitamo 'dhyāyaḥ H