Printed edition: Ācārya 1938: Uttaratantra, 27-37
The Suśrutasaṃhitā of Suśruta, with the Nibandhsangraha Commentary of Śrī
Ḍalhaṇācārya|
Suśrutasamhitā of Suśruta with the Nibandhasaṅgraha Commentary of Śrī Ḍalhanāchārya
and the Nyāyacandrikā Pañjikā of Śrī Gayadāsāchārya on Nidānasthāna, edited from the
begining to the 9th ādhyāya of Cikitsāsthāna by Vaidya Jādavji Trikamji Āchārya and the
rest by Nārāyaṇ Rām Āchārya
Nirṇaya Sāgar Press
| Siglum | A |
|---|
Revision history
| 2021-04-04 | Separated lots of sandyakṣaras; commented out the adhyāyas other than 6.17 to lighten Saktumiva's collation load| |
|---|---|
| 2021-05-29 | Fixed some more sandyakṣaras| |
| 2021-08-23 | Fixed some more sandyakṣaras and word breaks| |
| 2022-02-12 | Made some corrections in chapter 19 and divided one verse into two xml ids |
| 2024-11-27 | Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly. |
| 2026-01-20 | Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66). |
Text transcription
| A |
[uttaratantram]
saptaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ |
utpattiṃ kāraṇaṃ caiva suśrutaikamanāḥ śṛṇu ||
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā ||
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgrahasaṃjñitaḥ ||
trastān hṛṣṭāṃ tarjitān tāḍitān vā pūjāhetor hiṃsyur ete kumārān ||
āptaṃ vākyaṃ tatsamīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni dehe bhavanti ||
udvigraḥ sululitacakṣuralparodī skandārto bhavati ca gāḍhamuṣṭivarcāḥ ||
viṇmūtre sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaḥ phenaṃ ca prasṛjati tat sakhābhipannaḥ ||
sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair vijñeyo bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā ||
revatyā viyathitatanuś ca karṇanāsaṃ mṛdgāti dhruvam abhipīḍitaḥ kumāraḥ ||
chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
durvarṇaḥ satatam adhaḥśayo 'mlagandhistaṃ brūyur bhiṣaja ihāndhapūtanārtam ||
visrāṅgo bhṛśam atisāryate ca yastaṃ jānīyād bhiṣag iha śītapūtanārtam ||
sodvego bhavati ca mūtratulyagandhiḥ sa jñeyaḥ śiśur iha vaktramaṇḍikārtaḥ ||
jvaryeta pratatamatho vasāsagandhir niḥsaṃjño bhavati hi naigameṣajuṣṭaḥ ||
taṃ bālamacirāddhanti grahaḥ saṃpūrṇalakṣaṇaḥ ||
gṛhe purāṇahaviṣābhyajya bālaṃ śucau śuciḥ ||
sadā sannihitaṃ cāpi juhuyāddhavyavāhanam ||
agnye kṛttikābhyaś ca svāhā svāheti saṃtatam ||
śirasā tvābhivande 'haṃ pratigṛhṇīṣva me balim |
nīrujo nirvikāraś ca śiśurme jāyatāṃ drutam ||
aṣṭāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ |
vātaghnadrumapatrāṇāṃ niṣkvāthaḥ pariṣecane ||
sarvagandhasurāmaṇḍakaiḍaryāvāpamiṣyate ||
siddhaṃ sarpiś ca sakṣīraṃ pānamasmai prayojayet ||
uṣṭrājāvigavāṃ caiva romāṇyuddhūpanaṃ śiśoḥ ||
mṛgādanyāś ca mūlāni grathitānyeva dhārayet ||
ghaṇṭā ca devāya balirnivedyaḥ sukukkuṭaḥ skandagrahe hitāya ||
adbhiś ca gāyatryabhimantritābhiḥ prajvālanaṃ vyāhṛtibhiś ca vahneḥ ||
ahanyahani kartavyā yā bhiṣagbhir atandritaiḥ ||
nidhānaṃ yo 'vyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu ||
devasenātipuharaḥ pātu tvāṃ bhagavān guhaḥ ||
gaṅgomākṛttikānāṃ ca sa te śarma prayacchatu ||
raktadivyavapurdevaḥ pātu tvāṃ krauñcasūdanaḥ ||
ekonatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
pariṣeke prayoktavyaḥ skandāpasmāraśāntaye ||
kṣīravṛkṣakaṣāye ca kākolyādau gaṇe tathā ||
vṛkṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane 'pi ca ||
pakvāpakvāni māṃsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ ||
catuṣpathe ca kartavyaṃ snānamasya yatātmanā ||
viśākhasaṃjñaś ca śiśoḥ śivo 's tu vikṛtānanaḥ ||
triṃśattamo 'dhyāyaḥ |
vetasāmrakapitthānāṃ niṣkvāthaḥ pariṣecane ||
niṣkuṭe ca prayoktavyaṃ snānamasya yathāvidhi ||
kuryāc ca vividhāṃ pūjāṃ śakunyāḥ kusumaiḥ śubhaiḥ ||
ayomukhī tīkṣṇatuṇḍā śakunī te prasīdatu ||
lambodarī śaṅkukarṇī śakunī te prasīdatu ||
ekatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
sahe tathā vidārī ca kaṣāyāḥ secane hitāḥ ||
palaṅkaṣāyāṃ nalade tathā girikadambake ||
kākolyādigaṇe caiva pānīyaṃ sarpiriṣyate ||
varuṇāriṣṭakamayaṃ rucakaṃ saindukaṃ tathā ||
śuklāḥ sumanaso lājāḥ payaḥ śālyodanaṃ tathā ||
saṅgame ca bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ ||
calatkuṇḍalinī śyāmā revatī te prasīdatu ||
lambā karālā vinatā tathaiva bahuputrikā |
revatī śuṣkanāmā yā sā te devī prasīdatu ||
iti suśurtasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre revatīpratiṣedho nāma (pañcamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekatriṃśo 'dhyāyaḥ ||31 ||
dvātriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
āsphotā caiva yojyāḥ syur bālānāṃ pariṣecane ||
kuṣṭhaṃ sarjarasaś caiva tailārthe varga iṣyate ||
kuṣṭhatālīśakhadiracandanasyandane tathā ||
elā hareṇavaś cāpi yojyā uddhūpane sadā ||
karkaṭāsthi ghṛtaṃ cāpi dhūpanaṃ sarṣapaiḥ saha ||
matsyaudanaṃ ca kurvīta kṛśarāṃ palalaṃ tathā |
śarāvasaṃpuṭe kṛtvā baliṃ śūnyagṛhe haret ||
śūnyāgārāśritā devī dārakaṃ pātu pūtanā ||
bhinnagārāśrayā devī dārakaṃ pātu pūtanā ||
trayastriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
surā sauvīrakaṃ kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā ||
pippalyaḥ pippalīmūlaṃ vargo madhurako madhu ||
jīrṇāṃ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūmanāyopakalpayet ||
māṃsamāmaṃ tathā pakvaṃ śoṇitaṃ ca catuṣpathe ||
śiśoś ca snapanaṃ kuryāt sarvagandhodakaiḥ śubhaiḥ ||
devī bālam imaṃ prītā saṃrakṣatv andhapūtanā ||
catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
nandīṃ bhallātakaṃ cāpi pariṣeke prayojayet ||
kuṣṭhaṃ ca sarvagandhāṃś ca tailārthamavacārayet ||
niṣkvāthya tasminniṣkvāthe sakṣīraṃ vipacedghṛtam ||
nimbapatrāṇi madhukaṃ dhūpanārthaṃ prayojayet ||
nadyāṃ mudgakṛtaiś cānnais tarpayec chītapūtanām ||
jalāśayālayā devī pātu tvāṃ śītapūtanā ||
pañcatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
kuberākṣī ca yojyāḥ syur bālānāṃ pariṣecane ||
tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya pacedabhyañjane śiśoḥ ||
madhure pañcamūle ca kanīyasi ghṛtaṃ pacet ||
dhārayed api jihvāś ca cāṣacīrallisarpajāḥ ||
manaḥśilāṃ copaharedgoṣṭhamadhye baliṃ tathā ||
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snapanaṃ hitam ||
goṣṭhamadhyālayaratā pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā ||
ṣaṭtriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
surā sabījaṃ dhānyāmlaṃ pariṣeke ca śasyate ||
pacettailaṃ sagomūtrairdadhimastvamlakāñjikaiḥ ||
pacedghṛtaṃ ca medhāvī kharjūrīmastake 'pi vā ||
bhallātakājamodāś ca hitamuddhūpanaṃ śiśoḥ ||
dhūpaḥ supte jane kāryo bālasya hitamicchatā ||
kumārapitṛmeṣāya vṛkṣamūle nivedayet ||
bālaṃ bālapitā devo naigameṣo 'bhir akṣatu ||
saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāḥ ||
sṛṣṭāḥ śaravaṇasthasya rakṣitasyātmatejasā ||
gaṅgomākṛttikānāṃ te bhāgā rājasatāmasāḥ ||
kumāradhārī devasya guhasyātmasamaḥ sakhā ||
sa ca skandasakhā nāma viśākha iti cocyate ||
bibharti cāparāṃ saṃjñāṃ kumāra iti sa grahaḥ ||
mithyācāreṣu bhagavān svayaṃ naiṣa pravartate ||
gṛhṇātītyalpavijñānā bruvate dehacintakāḥ ||
upatasthurgrahāḥ sarve dīptaśaktidharaṃ guham ||
teṣāmarthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devamacodayat ||
tiryagyoniṃ mānuṣaṃ ca tritayaṃ jagat ||
devā manuṣyān prīṇanti tairyagyonīṃs tathaiva ca ||
ijyāñjalinamaskārajapahomavratādibhiḥ ||
bhāgadheyaṃ vibhaktaṃ ca śeṣaṃ kiñcin na vidyate ||
kuleṣu yeṣu nejyante devāḥ pitara eva ca ||
nivṛttācāraśauceṣu parapākopajīviṣu ||
gṛheṣu teṣu ye bālāstān gṛhṇīdhvamaśaṅkitāḥ ||
evaṃ grahāḥ samutpannā bālān gṛhṇanti cāpy ataḥ ||
vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi dhruvaṃ skandagrahe matam ||
anyo vā sarvarūpas tu na sādhyo graha ucyate ||