A

MS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, 31-44

https://www.klib.gov.np/
Kaiser Library
699
NCC [NCC identifier]
Siglum K

Vulgate ch. 42 = Nepalese MS 39.

Physical description

Format Pothi
Material Palm leaf

Contents

(incomplete)
Title Suśrutasaṃhitā
Title [title of commentary]
Author Suśruta
Language
Manuscript filiation N

History

Date of production 0301. M Saṃvat 301 (878 CE).
Place of origin [place of production]

Editorial conventions

𑑍 𑑚 𑑎 𑑛 𑑊 𑑈 Older form of the Newa gap filler, as written in this manuscript. 𑑎 Broken form of the daṇḍa, written as a daṇḍa with a gap in it. 𑑋 The Sanskrit upadhmaniya character in Newa script ᳶ
Revision history
2021-05-01 Transcription of of 6.17
2021-05-26 Transcription of of 6.43
2021-05-26 Transcription of of 6.44
2021-05-30 Transcription of of 6.45
2021-06-17 Transcription of of 6.41
2021-06-17 Transcription of of 6.01
2021-07-19 Transcription of of 6.42
2021-06-17 Transcription of 6.04
2021-06-21 Transcription of 6.15
2021-08-23 Transcription of 6.38
2021-09-15 Transcription of 6.39
2021-09-22 Transcription of 6.47
2022-01-20 Transcription of 6.03
2022-01-20 Transcription of 6.05
2022-01-27 Transcription of 6.07
2022-01-31 Transcription of 6.08
2022-02-16 Transcription of 6.60
2022-02-22 Transcription of 6.09
2022-02-23 Transcription of 6.10
2022-02-27 Transcription of 6.11
2022-03-03 Transcription of 6.18
2022-03-05 Transcription of 6.61
2022-03-05 Transcription of 6.16
2022-03-09 Transcription of 6.30
2022-03-12 Transcription of 6.19
2022-03-24 Transcription of 6.62
2022-03-22 Transcription of 6.25
2022-03-22 Transcription of 6.26
2022-03-24 Transcription of 6.27
2022-03-28 Transcription of 6.28
2022-04-01 Transcription of 6.20
2022-04-04 Transcription of 6.29
2022-04-04 Transcription of 6.63
2022-04-04 Transcription of 6.31
2022-04-19 Transcription of 6.34
2022-04-21 Transcription of 6.35
2022-04-27 Transcription of 6.36
2022-05-26 Transcription of 6.37
2022-05-29 Transcription of 6.64
2022-06-25 Transcription of 6.65
2022-06-29 Transcription of 6.66
2022-07-02 Transcription of 6.46
2022-07-04 Transcription of 6.53
2022-07-06 Transcription of 6.48
2022-07-10 Transcription of 6.49
2022-07-13 Transcription of 6.50
2022-07-15 Transcription of 6.51
2022-07-11 Transcription of 6.63
2022-07-19 Transcription of 6.55 (6.53 in K and H)
2022-07-21 Transcription of 6.54
2022-07-22 Transcription of 6.56 (6.54 in K and H)
2022-07-31 Transcription of 6.57 (6.55 in K and H)
2022-08-02 Transcription of 6.40
2022-08-12 Transcription of 6.58 (6.56 in K and H)
2022-08-31 Transcription of 6.59 (6.57 in K and H)
2022-11-25 Transcription of the colophon from f. 209r
2023-07-24 Correction of 6.65 (6.64 in Nepalese mss)
2023-08-28 Transcription of 6.39.1-100 from folios 167_v, 168_r, 1689_v, 169_r, 169v.
2024-01-31 Rechecked 6.39 against
2024-10-25 Added Zenodo links and corrections in milestone and pb tags
2024-11-27 Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly.
2025-03-31 Removed the empty passage tags so that these passages do not show up in the edition as being present but empty.
2025-05-20 Updated facs in pb tags
2026-01-20 Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).
2026-01-26 Moved vulgate 6.38 to the Kāyacikitsā
2026-04-25 Completed adding and checking page-begin pb elements with @facs attributes that match the IIIF image numbers delivered from archive.org.

Text transcription


K
athāto navagrahavijñānīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
vālagrahānām vijñānaṃ sādhaṇāṃ cāpy anantaraṃ |
utpattiṃ kāraṇāṃ caiva saśrutaikamanā śṛṇu |
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā |
pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgrahasaṃjñinaḥ ||
dhātrīmātroś caupacārāparadvāñ
chaucabhraṣṭaṃ maṅgalācārahīnāṃ |
trastāṃ bhītāṃ tritāñs tarjitān vā pūjāhetor hi syur ete kumārāṃ |
aiśvaryasthāste na śakyam viśanto deaṃ draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpā |
āptaṃ vākyaṃ samyagīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni deheṣu tāni |
stabdhākṣaḥ kṣatavasagandhikaḥ stanadviḍ vakrāsyo hatacaraṇekapatranetraḥ |
udvignaḥ salulitacakṣuralparogī skandārtto bhavati ca gāḍhamuṣṭivardhā |
niḥsaṃjña bhavati punarlabhet ca sañjñaṃ saṃrabdhaḥ karacaraṇaiś ca nṛtyatīva |
viṇmūtrasṛjati vinadya jṛmbhamāṇaṃ phenāñś ca sṛjati ca tatsakhābhipannaḥ ||
srastāṃgo bhayacakito vihaṃgagandhā sā srāvavraṇaparipīḍitaḥ samantāt |
sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā ||
raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ śyāvo vā jvaramukhapākavedanārttaḥ |
mṛdrīte vyāthitatanuś ca karṇanāsāṃ revatyā bhṛśamatipīḍitaḥ kumāraḥ ||
srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ di na rātrau vinnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc charddirvā jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
durvarṇāḥ satatam athāpi cāmlagandhītaṃ yād upahatamandhapūtanāyāḥ |
ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ saṃlīnaḥ svapiti ca yasya cāntra kūjāḥ |
srastāṅgo bhuśamatisāryate yaḥ syāttaṃ kuryād bhiṣagathaśītapūtanārtaḥ |
mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavakro vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
saṃsṛṣṭaḥ śiśurathavakrumaṇḍikāyāḥ sodvego bhavati ca vastumūtragandhaḥ ||
yaḥ phenām vamati vināmyate ca madhye sodvego vihasati cordhvamīkṣamānaḥ |
jvaryec ca pratatamatho digital-image 175rvasāśragandhī sajñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ ||
dhātrīstanadvidviṣṭava āviṣṭo muhyate muhuḥ |
taṃ vālaṃ na cirādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ ||
viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditaṃ |
gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ |
sarṣapā prakiret tatra tailadīpañ ca kārayet |
sadā sannihitañ cātra juhuyāddhvyavāhanaṃ |
sarvaranauṣadhīn vījāgandhapuṣpair alaṅkṛtāṃ |
agnaye kṛttikābhyaś ca svāhā svāheti saṃtataṃ |
namas skandāya devāya grahādhipataye namaḥ | śirasā tv ābhivande haṃ pratigṛṇhīṣva me valiṃ | nīrujānirvvikāraś ca śiśurvāś ca jayatām iti ||
kumāre || 1 || 0 ||
folio 175r
athātaḥ skandagrahapratiṣedham adhyāyaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate |
vātaghnadrumapatrāṇāṃ …ḥ kvāthaḥ pariṣecane |
teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailamabhyañjane hitaṃ |
aśvagandhasurāmustākotaryām api ceṣyate |
siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānamasyopakalpayet |
devadāruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca |
sarṣapā sarpanirmokaṃ vacāṃ kākādanī ghṛtaṃ |
uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇyuddhūpanaṃ bhavet |
somavallīmindravallīṃ śamīvilvāc ca vandakaṃ |
mṛgādanyāś ca mūlāni grathikānyapi dhārayet |
raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāṃś ca gandhāṃ vividhāṃś ca bhakṣyāṃ |
ghaṇṭā ca devāya valinnivedya sakukkuṭāḥ skandahate hitāya |
snānas trirātran niśi catvare ca kuryāt paraṃśāliyavair nivedya |
gāyatri pūtānibhir ayobhir agnim prajvālayed āhrtibhiś ca dhīmān |
rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī |
ahanyahani karttavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ |
tapasān tejasāñ caiva vapuṣāṃ yaśasān tathā |
nidhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu |
grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ |
devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavāṃ guhaḥ |
devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ |
gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te śarma prayacchatu |
raktamālyām varadharo raktacandanabhūṣitaḥ |
raktadivyavapuḥ śrīmāṃ pātutvāṃ krauñcasūdana iti ||
kumāre || 2 || 0 ||
folio 175r
athātaḥ skandopasmārapratiṣedham adhyāyaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
vilvaṃ śirīṣaṃ golomī surasādirgaṇaś ca yaḥ |
pariṣeke prayoktavyaḥ skandāpasmāraśāntaye |
vastumūtravipakvam tu tailam abhyañjane hitaṃ |
kṣīravṛkṣakaṣāye ca kākolyādau gaṇe tathā |
vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pāṇīyam payasā saha |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśāhaste nakhaṃ ghṛtaṃ |
vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi ca |
anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet |
pakvāpakvāni māṃsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ |
bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāraṇo vato |
catuṣpathe ca kartavyāḥ digital-image 175vsnānam asya yatātmanā
skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā |
viśākhasaṃjñaḥ saśiṣāḥ śivos tu vitānena iti ||
kumāre || 3 || 0 ||
folio 175v
athātaḥ śakunīpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
śakuny ābhiparītasya kāryaṃ vaidhyena dhīmatā |
vetasāmrakapitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane |
kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ |
vraṇeṣūktāni cūr…pathyāni vidhadhīta ca |
skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca |
skandāpasmāraṇamanaṃ ghṛtañ cāpīha pūjitaṃ |
tilataṇḍulakaṃ malyāṃ haritālam manaḥśīlā |
valir eṣa karañjais tu nivedyo niyatātmanā |
niḥkuṭo ca prayoktavyam snānam asya yathāvidhiṃ ||
antarikṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā |
ayomukhī tīkṣṇamukhī devatā te prasīdatu |
durdarśanā mahākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā |
laṃvodarīśaṅkukarṇī śakunī te prasīdatām iti ||
kumāra || 3 || ❈ ||
folio 175v3
athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
aśvagandhā ja śṛṅgī ca śārivātha purnarnnavā |
sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane |
tailam abhyaṅgane kāyaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā |
palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃbake |
vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakītindūkeṣu ca |
kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalāghṛtaṃ |
saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā |
varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā |
dhāraye dyāpi satataṃ vacā putrakajīvake |
śuklāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā |
valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā |
saṃgame ca bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ |
nānāvastradharādevī citramālyānulepanā |
calatkuṇḍalinī śyāmā revatīte prasīdatu |
yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā |
raivatī śuṣkanāsā ca sā ca devī prasīdatām iti ||
kumāra || 3 || ❈ ||
folio 175v
athātaḥ pūtanāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
kapotavaṃkāharalaḥ varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
āsphotā caiva yojyāḥ syur vālasya pariṣecane |
vacā vayaḥ sthā golomī haritālaṃ manaḥ śilā |
kuṣṭhaṃ sarjarasaṃ caiva tailārthe vargam iṣyate |
hitaṃ ghṛtan tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu ca |
kuṣthatālīsakhadirāḥ rṣapajñane tathā |
śaṇanākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca |
karkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sarṣapaiḥ |
kākādanīñ citraphalāṃ vimvīṃ guñjāñ ca dhārayet |
matsyodanañ ca kurvīta kṛśaram palalaṃ tathā |
śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhe haret |
utsṛṣṭān nābhiṣekaś ca śiśoḥ snapanam iṣyate ||
malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā |
śūnyāgāśrayādevī dārakaṃ pātu pūtanā iti ||
kumāra || 3 || ❈ ||
folio 175v
athātāndhapūtanāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
digital-image 176rtiktakadrumāṇāṃ patraiś ca kvāthaḥ kāryo vasecane |
surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā |
tathā sarjarasaṃ cāpi tailārtham apasaṃharet ||
pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurakam madhuḥ |
sālaparṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api vuddhimāṃ |
purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu ca |
jīrṇṇāñ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūpanāyopakalpayet |
kukkuṭīṃ markaṭīvimvīm anantāś cāpi dhārayet ||
māṃsamāmaṃ tathā pakvaśoṇitañ ca catuḥ pathe|
nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥ snapanam iṣyate ||
karālapiṃgalā muṇḍā kaṣāyam varadhāriṇī |
devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti ||
kumāra || || ❈ ||
folio 176r
athātaḥ śītapūtanāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
viṃvīkāpitthaṃ sūrasaṃ tathā vilvapracīvalau |
nandībhallātakañ cāpi pariṣeke vacārayet |
vastamūtraṃ gavaṃ mūtramūstañ cāmaradārū ca |
kuṣṭhañ ca sarvagandhañ ca tailārtham avacārayet |
rohiṇīsarjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
niḥkvāthya tasminniḥ kvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ|
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāṃ vacāṃ |
nivasya patrāṇi tathā dhūpanārthaṃ prayojayet |
dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā |
nadhyāṃ mudgadanaiś cāpi tarpayec chītapūtanāṃ |
jalāyaśānte vālasya spanaṃñ copadiśyate |
mugdodanāśinī devī surāśoṇitapāyinī |
jalāśayaratādevī pātu tvāṃ śītapūtanā iti ||
kumāra || || 0 ||
folio 176r
athāto muṇḍikāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
kapitthavilvau tarkārīvaṃśagandharvahastaka |
kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane |
svarasair bhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathaiva hayagandhayā | tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ |
madhūlikā payasyā ca tugākṣīdyo gaṇau na ca |
madhuraiḥ pañcamūlyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet |
yavāḥ sarjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarpiścoddhūpanahitaṃ |
dhārayed api jihvāś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ |
varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālyamañjanām pārataṃ tathā |
manaḥ śilāṃ copaharet goṣṭhamadhye valiṃ śuciḥ |
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snapanam bhavet ||
alaṃkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
goṣṭhamadhyālayā devī pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti ||
kumāra || || 0 ||
folio 176r
athāto naigameṣapratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāśmaryāḥ pariṣecane |
savījañ cāpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate |
priyaṅgu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ ||
pacet tailaṃ surātakradadhimastvāmlakāñjikaiḥ |
pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu ca |
paced ghṛtañ ca matimāṃ kharjūryā mastakena ca |
vacā vayasthā ¦ ¦ ¦ ¦ sahitāṃ jaṭilāṃ cāpi dhārayet |
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ bhakṣāṃś ca vividhāni ca | kumārapitṛmeṣāya vṛdigital-image 176vkṣamūle nivedayet |
adhastān kṣīravṛkṣasya snapanañ copadiśyate |
ajānanañ calākṣibhrū kāmarūpī mahāyaśāḥ |
vālaṃ vālapitā devo naigameṣo bhirakṣatām iti ||
kumāra || || ❈ ||
folio 176v
athāto grahotpattiṃ vyākhyāsyāmaḥ |
atha khalu vatsa suśruta ||
navaskandādayaḥ proktā vālānāṃ ya ime grahāḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāṃ ||
ete guhasya ra… kṛttikomāgniśūlibhiḥ | sṛṣṭāḥ śaravanasthāsya rakṣitasatmatejasā |
strīvigrahāgrahā ye tu nānārūpā mayeritāḥ |
devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmatāḥ |
naigameṣas tu pārvatyāḥ sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
kumāradhāro devasya guhasyātmodbhavasya vai |
skandāpasmāraṃ sañjayaḥ sognināgnisamadyutiḥ |
saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate |
skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā |
vibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti saṃgrahaḥ |
vālalīlādharo yoyaṃ devo rudrāgnisambhavaḥ |
mithyā vāleṣu bhavavāṃ na khalveṣu pravarttate |
kumāraskandasāmānyād atra kecid paṇḍitāḥ |
gṛṇhātītya parijñānād vruvate dehacintakāḥ |
tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte |
upatasthur grahāsdyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ ||
ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin no vidhdhaatsviti |
teṣām arthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devam acodayat |
tato grahāṃ tān uvāca bhagavāṃ bhaganetrahā |
tairyagyonim mānuṣañ ca devañ ca tritayaṃ jagat |
parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā |
devamanuṣyāṃ prīṇanti tairyagyonin tathaiva ca |
yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ |
ijyāvalinamaskārair japya homais tathaiva caḥ |
samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayaṃty atu devatāḥ |
bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidyate |
tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva bhaviṣyati |
kuleṣu yeṣu nejyaṃte devatāpitaras tathā |
vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi guravotithayas tathā
nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu |
utsannabhikṣavaliṣu tathā bhinnagṛheṣu ca |
gṛheṣu yeṣu te vālām stān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkitāḥ |
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
evaṃ grahāḥ samutpannā vālā hiṃ santi cāpy ataḥ |
grahopasṛṣṭā vālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ |
vaikalyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti ||
kumārabhṛtye || || 0 ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca ||
śakunī revatī caiva pūtanā cāndha pūtanā |
pūtanāśītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ |
prathamagrahaliṅgaṃ ca anta ca grahasambhavaḥ |
sampiṇḍe na hi vālānām adhyā yādamacaiva ca ||
samāptaṃ kumārabhṛtyam iti || 0 || 0 || 0 || 0 ||
>
↺
<