The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)
Published in 2020 by The Suśruta Project (https://sushrutaproject.org) in
| Siglum | NE |
|---|
JKT
APrinted edition: Ācārya 1938: Uttaratantra, adhyāyas 39-24-57
KMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)
KacMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [ante correctionem]
KpcMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [post correctionem]
HMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)
HacMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [ante correctionem]
HpcMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [post correctionem]
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas
39-24-57)
Physical description
Revision history
| 2020-11-04 | Began this file. |
|---|---|
| 2023-07-24 | Added 6.65 |
| 2023-10-23 | Added draft chapters of all remaining adhyāyas based on K. Cleaned up the files, removing transcription codes. |
| 2024-11-27 | Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly. |
| 2025-08-03 | Put caesuras after each lable, for clarity when reading on screen. |
| 2026-01-20 | Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66). |
| 2026-02-24 | Fixed alignment problems and updated the trailers |
| 2026-02-25 | Fixed alignment problems |
[Uttaratantra 39-24-57 Kāyacikitsātantra]
The Nepalese MSS do not follow the sequence of the vulgate here. The Nepalese edition should follow the Nepalese MSS, i.e., vulgate 6.38 is followed by 6.60[Adhyāya 39, Kāyacikitsā 1 : draft edition based on MS K]
[This adhyāya is currently a rough version based on MSS NAK 5-333 and 699, being edited (2023-10-04).]
1938 ed. 6.39.1
athāto jvarapratiṣedhaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athāto jvarapratiṣedhaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
- In reading -utpatti, the scribe of H may have been influenced by the title grahotpatti of the immediately preceding adhyāya in his manuscript (he omits the yonivyāpat adhyāya).
1938 ed. 6.39.2
atha khalu vatsasuśruta
atha khalu vatsasuśruta
1938 ed. 6.39.3
yenāmṛtam apāṃ madhyād uddhṛtaṃ pūrvvajanmani |
yato 'maratvaṃ saṃprāptās tridaśās tridiveśvarāḥ ||
yenāmṛtam apāṃ madhyād uddhṛtaṃ pūrvvajanmani |
yato 'maratvaṃ saṃprāptās tridaśās tridiveśvarāḥ ||
- Dalhaṇa (p. 671) reported Jejjaṭa's reading tridaśās tridaśeśvarāḥ, which is a mixture of the readings of witnesses K and H.
1938 ed. 6.39.4
śiṣyās taṃ devam āsīnaṃ papracchuḥ suśrutādayaḥ |
vraṇasyopadravāḥ proktā vraṇinām apy ataḥ paraṃ ||
śiṣyās taṃ devam āsīnaṃ papracchuḥ suśrutādayaḥ |
vraṇasyopadravāḥ proktā vraṇinām apy ataḥ paraṃ ||
1938 ed. 6.39.5
samāsato vyāsataś ca brūhi no bhiṣajām vara |
upadraveṇa juṣṭasya vraṇaḥ kṛcchreṇa sidhyati ||
samāsato vyāsataś ca brūhi no bhiṣajām vara |
upadraveṇa juṣṭasya vraṇaḥ kṛcchreṇa sidhyati ||
1938 ed. 6.39.6
upadravāś ca vraṇinaḥ kṛcchrasādhytamo mataḥ |
prakṣīṇabalamāṃsasya śeṣadhātuparikṣayāt ||
upadravāś ca vraṇinaḥ kṛcchrasādhytamo mataḥ |
prakṣīṇabalamāṃsasya śeṣadhātuparikṣayāt ||
1938 ed. 6.39.7ab
tasmād upadravān kṛtsnān vadasva vadatām vara ||
tasmād upadravān kṛtsnān vadasva vadatām vara ||
em. sarvakāyacikitsāsu ye dṛṣṭāḥ paramarṣiṇā || A
1938 ed. 6.39.8
teṣān tad vacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām varaḥ ||
jvaram ādau pravakṣyāmi sa rogānīkarāṭ smṛtaḥ |
teṣān tad vacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām varaḥ ||
jvaram ādau pravakṣyāmi sa rogānīkarāṭ smṛtaḥ |
1938 ed. 6.39.9
rudrakopāgnisaṃbhūtaḥ sarvvabhūtapratāpanaḥ ||
tais tair nnāmabhir anyeṣāṃ sattvānām parikīrttyate |
rudrakopāgnisaṃbhūtaḥ sarvvabhūtapratāpanaḥ ||
tais tair nnāmabhir anyeṣāṃ sattvānām parikīrttyate |
1938 ed. 6.39.10
janmādau nidhane caiva bhavatīha na saṃśayaḥ ||
ataḥ sarvavikārāṇāṃ jvaro rājā prakīrttitaḥ |
janmādau nidhane caiva bhavatīha na saṃśayaḥ ||
ataḥ sarvavikārāṇāṃ jvaro rājā prakīrttitaḥ |
1938 ed. 6.39.11
ṛte devamanuṣyebhyo nānyo viṣahate tu taṃ ||
ṛte devamanuṣyebhyo nānyo viṣahate tu taṃ ||
em. punaś caiva cyutaḥ svargān mānuṣyam anuvartate |
tasmāt te devabhāvena sahante mānuṣā jvaram || A
tasmāt te devabhāvena sahante mānuṣā jvaram || A
1938 ed. 6.39.13
svedāvarodhaḥ santāpaḥ sarvvāṅgagrahaṇam tathā |
svedāvarodhaḥ santāpaḥ sarvvāṅgagrahaṇam tathā |
1938 ed. 6.39.14
yugapad yatra roge tu jvara ity upadiśyate ||
doṣaiḥ pṛthak samastaiś ca dvandvair āgantur eva ca |
yugapad yatra roge tu jvara ity upadiśyate ||
doṣaiḥ pṛthak samastaiś ca dvandvair āgantur eva ca |
1938 ed. 6.39.15
anekakāraṇotpannaḥ smṛtas tv aṣṭavidho jvaraḥ ||
doṣāḥ prakupitā gāḍham apathyāhārasevinaḥ |
anekakāraṇotpannaḥ smṛtas tv aṣṭavidho jvaraḥ ||
doṣāḥ prakupitā gāḍham apathyāhārasevinaḥ |
1938 ed. 6.39.16
vyāpya deham aśeṣeṇa jvaram āpādayanti ha ||
vyāpya deham aśeṣeṇa jvaram āpādayanti ha ||
em. sahitā rasam āgatya rasasvedapravāhiṇām |
srotasāṃ mārgam āvṛtya mandīkṛtya hutāśanam || A
srotasāṃ mārgam āvṛtya mandīkṛtya hutāśanam || A
em. nirasya bahir ūṣmāṇaṃ paktisthānāc ca kevalam |
śarīraṃ samabhivyāpya svakāleṣu jvarāgamam || A
śarīraṃ samabhivyāpya svakāleṣu jvarāgamam || A
em. janayaty atha vṛddhiṃ vā svavarṇaṃ ca tvagādiṣu | A
1938 ed. 6.39.19cd
adhimithyā prayuktaiś ca snehādyaiḥ karmmabhir nnṛṇāṃ |
adhimithyā prayuktaiś ca snehādyaiḥ karmmabhir nnṛṇāṃ |
- Witnesses N and H read api- for the emended reading adhi-. While both MSS seem to have read pa, it should be noted that in the script of MS K, pa and dha are somewhat similarly written. This suggests a reading dha that was misread early in the transmission.
1938 ed. 6.39.20
vividhād abhighātāc ca rogotthānāt prapākataḥ ||
śramāt kṣayād ajīrṇṇāc ca viṣāt sātmyartuparyayāt |
vividhād abhighātāc ca rogotthānāt prapākataḥ ||
śramāt kṣayād ajīrṇṇāc ca viṣāt sātmyartuparyayāt |
1938 ed. 6.39.21
oṣadhīpuṣpagandhāc ca kokānnakṣatrapīḍayā ||
abhiśāpābhicārābhyāṃ manobhūtābhiśaṅkayā |
oṣadhīpuṣpagandhāc ca kokānnakṣatrapīḍayā ||
abhiśāpābhicārābhyāṃ manobhūtābhiśaṅkayā |
1938 ed. 6.39.22
strīṇām avaprajātānāṃ prajātānān tathāhitaiḥ ||
stanyāvataṇe jvaro doṣaiḥ prakupyati |
strīṇām avaprajātānāṃ prajātānān tathāhitaiḥ ||
stanyāvataṇe jvaro doṣaiḥ prakupyati |
1938 ed. 6.39.23
tair vvegavadbhir bbahudhā samudbhrāntai rvvimārggagaiḥ ||
vikṣipyamāṇo 'ntaragnirbhbhavatyāśu bahiś caraḥ |
tair vvegavadbhir bbahudhā samudbhrāntai rvvimārggagaiḥ ||
vikṣipyamāṇo 'ntaragnirbhbhavatyāśu bahiś caraḥ |
bbahudhābahudhāAH vahudhā K samudbhrāntaisamudbhrāntai𑑍 rem. samudbhrāntairsamudbhrāntai𑑍 r AH samubhrādbhantair Kac samudbhantair Kpc rvvimārggagaiḥvimārgagaiḥ |vvimārggagaiḥ ||em. vimārgagaiḥ vimārgagaiḥ |vvimārggagaiḥ || AKH vikṣipyamāṇo
vikṣipyamāṇoAH
vikṣipyamāṇon K 'ntaragnirbhbhavatyāśuem. 'ntaragnir bhavaty āśu A taragnir bhavaty āśur K 'ntar agni𑑍 r bhbhavaty āśu H bahiśAH vahi K caraḥAH ścaraḥ | K
vikṣipyamāṇoAH
vikṣipyamāṇon K 'ntaragnirbhbhavatyāśuem. 'ntaragnir bhavaty āśu A taragnir bhavaty āśur K 'ntar agni𑑍 r bhbhavaty āśu H bahiśAH vahi K caraḥAH ścaraḥ | K
1938 ed. 6.39.24
ruṇaddhi cāpy apān dhātuṃ yasmāt tasmāj jvarāturaḥ ||
bhavaty atyuṣṇagātraś ca svidyatena ca sarvvaśaḥ ||
ruṇaddhi cāpy apān dhātuṃ yasmāt tasmāj jvarāturaḥ ||
bhavaty atyuṣṇagātraś ca svidyatena ca sarvvaśaḥ ||
1938 ed. 6.39.25
śramor atirvivarṇṇatvaṃ vairasyaṃ nayanaplavaḥ |
icchādveṣau muhuś cāpi śītavātātapādiṣu ||
śramor atirvivarṇṇatvaṃ vairasyaṃ nayanaplavaḥ |
icchādveṣau muhuś cāpi śītavātātapādiṣu ||
1938 ed. 6.39.26
jṛmbhāṅgamarddo gurutā romaharṣo 'rucis tamaḥ |
apraharṣaś ca śīta ca bhavaty utpatsyati jvare ||
jṛmbhāṅgamarddo gurutā romaharṣo 'rucis tamaḥ |
apraharṣaś ca śīta ca bhavaty utpatsyati jvare ||
1938 ed. 6.39.27
sāmānyato viśeṣāt tu jṛmbhāty arthan samīraṇāt |
pittān nayanarddāhaḥ kaphād annārucis tathā ||
sāmānyato viśeṣāt tu jṛmbhāty arthan samīraṇāt |
pittān nayanarddāhaḥ kaphād annārucis tathā ||
viśeṣāt tuA viśeṣas tu K viśeṣastu H jṛmbhātyH jṛmbhā A jṛṃbhoty K arthan samīraṇāt | pittānarthan samīraṇāt |
pittānH tyarthaṃ samīraṇāt |
pittān A arthaṃ samīraṇāt |
pittān K nayanarddāhaḥnayana rddāhaḥH nayanayor dāhaḥ A nayanayo dāhaḥ | K kaphād annāruciskaphād aṃnārucisK kaphānnannābhinan A kaphādannārucis H tathāKH danam || A
pittānH tyarthaṃ samīraṇāt |
pittān A arthaṃ samīraṇāt |
pittān K nayanarddāhaḥnayana rddāhaḥH nayanayor dāhaḥ A nayanayo dāhaḥ | K kaphād annāruciskaphād aṃnārucisK kaphānnannābhinan A kaphādannārucis H tathāKH danam || A
1938 ed. 6.39.28
sarvvaliṅgasamavāyaḥ sarvvadoṣaprakopaje |
rūpair anyatarābhyān tu saṃsṛṣṭe dvandvajaṃ viduḥ ||
sarvvaliṅgasamavāyaḥ sarvvadoṣaprakopaje |
rūpair anyatarābhyān tu saṃsṛṣṭe dvandvajaṃ viduḥ ||
1938 ed. 6.39.29
vepathurvviṣamo vegaḥ kaṇṭhauṣṭhapariśoṣaṇaṃ |
nidrānāśaḥ kṣayastaṃbho gātrāṇāṃ raukṣyam eva ca ||
vepathurvviṣamo vegaḥ kaṇṭhauṣṭhapariśoṣaṇaṃ |
nidrānāśaḥ kṣayastaṃbho gātrāṇāṃ raukṣyam eva ca ||
1938 ed. 6.39.30
śiroruggātra rugvaktraṃ vairasyaṃ gāḍhaviṭkatā |
śūlādhmānau jṛmbhaṇañ ca bhavaty anilaje jvare ||
śiroruggātra rugvaktraṃ vairasyaṃ gāḍhaviṭkatā |
śūlādhmānau jṛmbhaṇañ ca bhavaty anilaje jvare ||
1938 ed. 6.39.31
vegastīkṣṇomatisāraś ca mahādāho nidrālpaś ca tathā vamiḥ |
kaṇṭhauṣṭham pākaḥ svedaś ca jāyate ||
vegastīkṣṇomatisāraś ca mahādāho nidrālpaś ca tathā vamiḥ |
kaṇṭhauṣṭham pākaḥ svedaś ca jāyate ||
vegastīkṣṇomatisāraś caem. vegastīkṣṇo 'tisāraś ca A vegatīkṣau K vegastīkṣṇom a Hac vegastīkṣṇom atisāraś ca Hpc mahādāhomahādāho𑑍H om. A mahādāhā K nidrālpaś caKH nidrālpatvaṃ A vamiḥAH vamī || K kaṇṭhauṣṭham pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānām pākaḥem. kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānām pākaḥ AH
digital-image 168_vkaṇṭhoṣṭhamukhanāsānāṃ svedaḥ K svedaś caAH pākaś ca K
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānām pākaḥem. kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānām pākaḥ AH
digital-image 168_vkaṇṭhoṣṭhamukhanāsānāṃ svedaḥ K svedaś caAH pākaś ca K
1938 ed. 6.39.32
pralāpo vaktra kaṭukā mūrcchā dāho madastṛṣā |
pītaviṇmūtranetratvam paittike bhrama eva ca ||
pralāpo vaktra kaṭukā mūrcchā dāho madastṛṣā |
pītaviṇmūtranetratvam paittike bhrama eva ca ||
1938 ed. 6.39.32a
staimityaṃ stimito vega ālasyam ma dhurāsyatā |
śuklamūtrapurīṣatvaṃ stambhastṛptirathāpi ca ||
staimityaṃ stimito vega ālasyam ma dhurāsyatā |
śuklamūtrapurīṣatvaṃ stambhastṛptirathāpi ca ||
1938 ed. 6.39.33
gauravaṃ śītamutkledo romaharṣo 'tinidratā |
gauravaṃ śītamutkledo romaharṣo 'tinidratā |
1938 ed. 6.39.34
pratiśyāyo 'ruciḥ kāsaḥ kaphaje 'kṣṇoś ca śuklatā |
pratiśyāyo 'ruciḥ kāsaḥ kaphaje 'kṣṇoś ca śuklatā |
em. nidrānāśo bhramaḥ śvāsastandrā suptāṅgatāruciḥ |
tṛṣṇā moho madaḥ stambho dāhaḥ śītaṃ hṛdi vyathā || A
tṛṣṇā moho madaḥ stambho dāhaḥ śītaṃ hṛdi vyathā || A
em. paktiś cireṇa doṣāṇāmunmādaḥ śyāvadantatā |
rasanā paruṣā kṛṣṇā sandhimūrdhāsthijā rujaḥ || A
rasanā paruṣā kṛṣṇā sandhimūrdhāsthijā rujaḥ || A
em. nirbhugne kaluṣe netre karṇau śabdaruganvitau |
pralāpaḥ srotasāṃ pākaḥ kūjanaṃ cetanācyutiḥ || A
pralāpaḥ srotasāṃ pākaḥ kūjanaṃ cetanācyutiḥ || A
1938 ed. 6.39.38
sarvvajaḥ sarvvaliṅgs tu viśeṣañ cātra me śṛṇu |
sarvvajaḥ sarvvaliṅgs tu viśeṣañ cātra me śṛṇu |
1938 ed. 6.39.39
nātyuṣṇaśīto 'lpasaṃjñā bhrāntaprekṣī hatasvaraḥ ||
nātyuṣṇaśīto 'lpasaṃjñā bhrāntaprekṣī hatasvaraḥ ||
1938 ed. 6.39.40
śvasannipatitaḥ śete pralāpopadravāyutaḥ |
śvasannipatitaḥ śete pralāpopadravāyutaḥ |
1938 ed. 6.39.41
tam abhinyāsam ity āhur hataujasam athāpare ||
sannipātajvaraḥ kṛcchram asādhyam apare viduḥ |
tam abhinyāsam ity āhur hataujasam athāpare ||
sannipātajvaraḥ kṛcchram asādhyam apare viduḥ |
em. nidropetam abhinyāsaṃ kṣīṇamenaṃ hataujasam |
saṃnyastagātraṃ saṃnyāsaṃ vidyāt sarvātmake jvare || A
saṃnyastagātraṃ saṃnyāsaṃ vidyāt sarvātmake jvare || A
em. ojo visraṃsate yasya pittānilasamucchrayāt |
sa gātrastambhaśītābhyāṃ śayanepsuracetanaḥ || A
sa gātrastambhaśītābhyāṃ śayanepsuracetanaḥ || A
em. api jāgrat svapan jantustandrāluś ca pralāpavān |
saṃhṛṣṭaromā srastāṅgo mandasantāpavedanaḥ || A
saṃhṛṣṭaromā srastāṅgo mandasantāpavedanaḥ || A
1938 ed. 6.39.45
saptame divase prāpte daśame dvādaśe pi vā ||
saptame divase prāpte daśame dvādaśe pi vā ||
1938 ed. 6.39.46
punar ghorataro bhūtvā praśamaṃ yānti hanti vā ||
dvidoṣocchrayaliṅgas tu dvandvajās trividhaḥ smṛtaḥ |
punar ghorataro bhūtvā praśamaṃ yānti hanti vā ||
dvidoṣocchrayaliṅgas tu dvandvajās trividhaḥ smṛtaḥ |
1938 ed. 6.39.47
tṛṣṇā mūrcchā bhramo dāhaḥ svapnanāśaḥ śi rorujā ||
kaṇṭhāsyaśoṣo vamathur llomaharṣo rucis tamaḥ |
tṛṣṇā mūrcchā bhramo dāhaḥ svapnanāśaḥ śi rorujā ||
kaṇṭhāsyaśoṣo vamathur llomaharṣo rucis tamaḥ |
1938 ed. 6.39.48
parvvabhedaś ca jṛmbhā ca vātapittajvarākṛtiḥ ||
staimityam parvvaṇāṃ bhedo nidrā gaurava eva ca |
parvvabhedaś ca jṛmbhā ca vātapittajvarākṛtiḥ ||
staimityam parvvaṇāṃ bhedo nidrā gaurava eva ca |
1938 ed. 6.39.49
śirograhaḥ pratiśyāyaḥ kāsaḥ svedaḥ pravarttate ||
tandrā mohaḥ pralāpaś ca śleṣmavātajvarākṛtiḥ ||
śirograhaḥ pratiśyāyaḥ kāsaḥ svedaḥ pravarttate ||
tandrā mohaḥ pralāpaś ca śleṣmavātajvarākṛtiḥ ||
1938 ed. 6.39.50
liptatiktāsyatā tandrā mohaḥ kāso 'rucis tṛṣā |
muhurddāho muhuḥ śītaṃ śleṣmapittajvarākṛtiḥ ||
liptatiktāsyatā tandrā mohaḥ kāso 'rucis tṛṣā |
muhurddāho muhuḥ śītaṃ śleṣmapittajvarākṛtiḥ ||
em. ( |
jṛmbhādhmānamadotkampaparvabhedaparikṣayāḥ |
tṛṭpralāpābhitāpāḥ syurjvare mārutapaittike || A
jṛmbhādhmānamadotkampaparvabhedaparikṣayāḥ |
tṛṭpralāpābhitāpāḥ syurjvare mārutapaittike || A
em. śūlakāsakakotkleśaśītavepathupīnasāḥ |
gauravāruciviṣṭambhā vātaśleṣmasamudbhave || A
gauravāruciviṣṭambhā vātaśleṣmasamudbhave || A
em. śītadāhārucistambhasvedamohamadabhramāḥ |
kāsāṅgasādahṛllāsā bhavanti kaphapaittike ||) A
kāsāṅgasādahṛllāsā bhavanti kaphapaittike ||) A
em. kṛśānāṃ jvaramuktānāṃ mithyāhāravihāriṇām |
doṣaḥ svalpo 'pi saṃvṛddho dehinām anileritaḥ || A
doṣaḥ svalpo 'pi saṃvṛddho dehinām anileritaḥ || A
em. satatānyed yuṣkatryākhyacāturthān sapralepakān |
kaphasthānavibhāgena yathāsaṃkhyaṃ karoti hi || A
kaphasthānavibhāgena yathāsaṃkhyaṃ karoti hi || A
em. ahorātrādahorātrāt sthānāt sthānaṃ prapadyate |
tataś cāmāśayaṃ prāpya doṣaḥ kuryājjvaraṃ nṛṇām || A
tataś cāmāśayaṃ prāpya doṣaḥ kuryājjvaraṃ nṛṇām || A
em. tathā pralepako jñeyaḥ śoṣiṇāṃ prāṇanāśanaḥ |
duścikitsyatamo mandaḥ sukaṣṭo dhātuśoṣakṛt || A
duścikitsyatamo mandaḥ sukaṣṭo dhātuśoṣakṛt || A
em. kaphasthāneṣu vā doṣastiṣṭan dvitricaturṣu vā |
viparyayākhyān kurute viṣamān kṛcchrasādhanān || A
viparyayākhyān kurute viṣamān kṛcchrasādhanān || A
em. paro hetuḥ svabhāvo vā viṣame kaiś cidīritaḥ |
āgantuś canubandho hi prāyaśo viṣamajvare || A
āgantuś canubandho hi prāyaśo viṣamajvare || A
1938 ed. 6.39.57
vātādhikatvāt pravadanti tajjñās tṛtīyakam cāpi caturthakam vā |
vātādhikatvāt pravadanti tajjñās tṛtīyakam cāpi caturthakam vā |
1938 ed. 6.39.57.add
santāpapānābhyasambhavañ ca pittādhikatvāt pravadanti tajjñāḥ ||
santāpapānābhyasambhavañ ca pittādhikatvāt pravadanti tajjñāḥ ||
1938 ed. 6.39.58
pralepakañ cāpi balāsakañ ca kaphādhikatvena vadanti tajjñāḥ |
muktānubandham viṣamajvarā ye prāyena te dvandvasamutthitās tu ||
pralepakañ cāpi balāsakañ ca kaphādhikatvena vadanti tajjñāḥ |
muktānubandham viṣamajvarā ye prāyena te dvandvasamutthitās tu ||
1938 ed. 6.39.59
tvaksthau śleṣmānilau śītamādau janayato jvare |
tayoḥ praśāntayoḥ pittam ante dāhaṅ karoti ca ||
tvaksthau śleṣmānilau śītamādau janayato jvare |
tayoḥ praśāntayoḥ pittam ante dāhaṅ karoti ca ||
1938 ed. 6.39.60
karoty ādau tathā pittaṃ tvaksthaṃ dāham itī sthitiḥ |
tasmin praśānte śītam ante ca kurvvataḥ ||
karoty ādau tathā pittaṃ tvaksthaṃ dāham itī sthitiḥ |
tasmin praśānte śītam ante ca kurvvataḥ ||
1938 ed. 6.39.61
tāvetau dāhaśītādī jvarau saṃsarggajau smṛtau |
dāhapūrvvastayoḥ kaṣṭaḥ kṛcchrasādhyatamo mataḥ ||
tāvetau dāhaśītādī jvarau saṃsarggajau smṛtau |
dāhapūrvvastayoḥ kaṣṭaḥ kṛcchrasādhyatamo mataḥ ||
1938 ed. 6.39.62
rātryahnoḥ ṣaṭsu kāleṣu kīrttiteṣu yathā purā |
rātryahnoḥ ṣaṭsu kāleṣu kīrttiteṣu yathā purā |
1938 ed. 6.39.63
svaṃ kālam viṣamo 'bhyeti prasahyaṃ māruto jvaraḥ ||
sa cāpi viṣamo dehan na kadācid vimuñcati |
svaṃ kālam viṣamo 'bhyeti prasahyaṃ māruto jvaraḥ ||
sa cāpi viṣamo dehan na kadācid vimuñcati |
1938 ed. 6.39.64
yasmād gauravavaivarṇṇyaṃ kārśyebhyo na vimucyate ||
vege tu samatikrānte gato yam iti lakṣyate |
yasmād gauravavaivarṇṇyaṃ kārśyebhyo na vimucyate ||
vege tu samatikrānte gato yam iti lakṣyate |
1938 ed. 6.39.65
dhātvantarastho līnatvān na saukṣmyād upalabhyate ||
alpadoṣe tvana kṣīṇa kṣīṇetvana ipānalaḥ ||
dhātvantarastho līnatvān na saukṣmyād upalabhyate ||
alpadoṣe tvana kṣīṇa kṣīṇetvana ipānalaḥ ||
dhātvantarasthodhātv antarasthoAH dhātv antarasthau K līnatvān naAK līnatvā?n na H saukṣmyād upalabhyatesaukṣmyād upalabhyateH saukṣmyādupalabhyate | A saukṣmyād upabhyate | K tvanatv anaH ndhanaḥ A ndhana K kṣīṇaem. kṣīṇaḥ A n kṣīṇāṃ K kṣīṇa? H kṣīṇetvanaH kṣīṇendhana A kṣīṇondhana K ipānalaḥivānalaḥ ||ivānalaḥ |H ivānalaḥ ivānalaḥ ||ivānalaḥ | AK
1938 ed. 6.39.66
doṣo 'lpo 'hitasaṃbhūto jvarotsṛṣṭasya vā punaḥ |
dhātum uttaranyatamaṃ prāpya karoti viṣamajvaraṃ ||
doṣo 'lpo 'hitasaṃbhūto jvarotsṛṣṭasya vā punaḥ |
dhātum uttaranyatamaṃ prāpya karoti viṣamajvaraṃ ||
1938 ed. 6.39.67
satataṃ rasaraktastham anyedyuḥ piśitāśritaḥ |
medogatas tṛtīye 'hni so 'sthimajjagataḥ punaḥ ||
satataṃ rasaraktastham anyedyuḥ piśitāśritaḥ |
medogatas tṛtīye 'hni so 'sthimajjagataḥ punaḥ ||
1938 ed. 6.39.69
saptāham vā daśāham vā dvādaśāham athāpi vā ||
santatyā yo visargī syāt santataḥ sa nigadyate |
saptāham vā daśāham vā dvādaśāham athāpi vā ||
santatyā yo visargī syāt santataḥ sa nigadyate |
1938 ed. 6.39.70
ahorātre santatakau dvau kālāv anuvarttate ||
anyedyuṣkas tv ahorātram ekakālaṃ pravarttate |
ahorātre santatakau dvau kālāv anuvarttate ||
anyedyuṣkas tv ahorātram ekakālaṃ pravarttate |
1938 ed. 6.39.71
tṛtīyakas tṛtīye 'hni caturthe 'hni caturthakaḥ ||
tṛtīyakas tṛtīye 'hni caturthe 'hni caturthakaḥ ||
1938 ed. 6.68.cd
kecid bhūtābhiṣaṅgo tthaṃ bruvate viṣamajvaraṃ |
kecid bhūtābhiṣaṅgo tthaṃ bruvate viṣamajvaraṃ |
1938 ed. 6.39.75cd
vividhenābhighātena jvaro yas tu pravarttate ||
vividhenābhighātena jvaro yas tu pravarttate ||
em. velāṃ tām eva kurvanti jvaravege muhurmuhuḥ |
(vātenoddhūyamānas tu yathā pūryeta sāgaraḥ || A
(vātenoddhūyamānas tu yathā pūryeta sāgaraḥ || A
em. vātenodīritāstadvaddoṣāḥ kurvanti vai jvarān |
yathā vegāgame velāṃ chādayitvā mahodadheḥ || A
yathā vegāgame velāṃ chādayitvā mahodadheḥ || A
em. vegahānau tad evāmbhas tatraivāntar nilīyate |
doṣavegodaye tadvad udīryeta jvaro 'sya vai || A
doṣavegodaye tadvad udīryeta jvaro 'sya vai || A
1938 ed. 6.39.76
yathā doṣaprakopas tu tathā manyeta taṃ jvaraṃ |
śyāvāsyatā viṣakṛte tathātīsāra eva ca ||
yathā doṣaprakopas tu tathā manyeta taṃ jvaraṃ |
śyāvāsyatā viṣakṛte tathātīsāra eva ca ||
1938 ed. 6.39.77
abhaktaruk pipāsā ca todaś ca sahamūrcchyā |
oṣadhīgandhaje mūrcchā śiroruk kvayathus tathā ||
abhaktaruk pipāsā ca todaś ca sahamūrcchyā |
oṣadhīgandhaje mūrcchā śiroruk kvayathus tathā ||
1938 ed. 6.39.78
kāmaje cittavibhraṃsas tandrālasyam abhaktaruk |
kāmaje cittavibhraṃsas tandrālasyam abhaktaruk |
1938 ed. 6.39.79
bhayāt pralāpaḥ śokāc ca bhavet kopāc ca vepathuḥ ||
abhiśāpābhicārābhyāṃ mohas tṛṣṇā ca jāyate ||
bhayāt pralāpaḥ śokāc ca bhavet kopāc ca vepathuḥ ||
abhiśāpābhicārābhyāṃ mohas tṛṣṇā ca jāyate ||
1938 ed. 6.39.80
bhūtābhiṣaṅgād udvegahāsyarodanakampanaṃ ||
śramakṣayābhighātotthe dehināṃ kupitonilaḥ |
bhūtābhiṣaṅgād udvegahāsyarodanakampanaṃ ||
śramakṣayābhighātotthe dehināṃ kupitonilaḥ |
bhūtābhiṣaṅgād udvegahāsyarodanakampanaṃbhūtābhiṣaṅgād udvegahāsyarodanakampanaṃH bhūtābhiṣaṅgādudvegahāsyakampanarodanam | A bhūtābhisaṅgād udvegaḥ hāsyarodanakaṃpanaᳵ | K śramakṣayābhighātotthe
śramakṣayābhighātotthe
śramakṣayābhighātotthe𑑍KH
śramakṣayābhighātebhyo A kupitonilaḥkupitonilaḥ |KH kupito 'nilaḥ || A
śramakṣayābhighātotthe
śramakṣayābhighātotthe𑑍KH
śramakṣayābhighātebhyo A kupitonilaḥkupitonilaḥ |KH kupito 'nilaḥ || A
1938 ed. 6.39.81
pūrayitvākhilan dehaṃ jvaram āpādayed bhṛśaṃ ||
rogāṇān tu samutthānād vidāhājīrṇṇatas tathā |
pūrayitvākhilan dehaṃ jvaram āpādayed bhṛśaṃ ||
rogāṇān tu samutthānād vidāhājīrṇṇatas tathā |
1938 ed. 6.39.82
jvaro paraḥ saṃbhavati tais tair anyaiś ca hetubhiḥ ||
tasya rūpāṇi vakṣyāmi yathāvad anupūrvvaśaḥ |
jvaro paraḥ saṃbhavati tais tair anyaiś ca hetubhiḥ ||
tasya rūpāṇi vakṣyāmi yathāvad anupūrvvaśaḥ |
1938 ed. 6.39.83
gurutā hṛdayotkleśaḥ sadanaś chardyarocakau ||
rasasthetu jvare liṅgaṃ dainyaṃ cāsyopajāyate |
gurutā hṛdayotkleśaḥ sadanaś chardyarocakau ||
rasasthetu jvare liṅgaṃ dainyaṃ cāsyopajāyate |
1938 ed. 6.39.84
raktoniṣṭhīvanaṃ dāho mohaś charddanavibhramau ||
pralāpaḥ piṭakās tṛṣṇā raktaprāpte jvare nṛṇāṃ ||
raktoniṣṭhīvanaṃ dāho mohaś charddanavibhramau ||
pralāpaḥ piṭakās tṛṣṇā raktaprāpte jvare nṛṇāṃ ||
1938 ed. 6.39.85
piṇḍikodveṣṭanaṃ tṛṣṇā sṛṣṭamūtrapurīṣatā |
ūṣmāntarddāhavikṣepau glāniḥ syātmāṃsage jvare ||
piṇḍikodveṣṭanaṃ tṛṣṇā sṛṣṭamūtrapurīṣatā |
ūṣmāntarddāhavikṣepau glāniḥ syātmāṃsage jvare ||
1938 ed. 6.39.86
bhṛśaṃ svedastṛṣā mūrcchā pralāpaś charddir eva ca |
daurggandhyārocakau glānir mmedaḥsthe cāsahiṣṇutā ||
bhṛśaṃ svedastṛṣā mūrcchā pralāpaś charddir eva ca |
daurggandhyārocakau glānir mmedaḥsthe cāsahiṣṇutā ||
1938 ed. 6.39.87
bhedo 'ntra kūjanaṃ śvāso virekaś charddir eva ca |
vikṣepaṇañ ca gātrā m etad asthigate jvare ||
bhedo 'ntra kūjanaṃ śvāso virekaś charddir eva ca |
vikṣepaṇañ ca gātrā m etad asthigate jvare ||
bhedoA om. KH 'ntrabhedontraem. 'sthnāṃ kuñcanaṃ(kuñ A bhedontrabhedontra KH kūjanaṃKH cajanaṃ) A charddirchardirKH chardi A eva caKH reva ca | A gātrā m etad asthigategātrāṇāṃ etad asthigategātrā𑑎ṇā𑑍 m etad asthigateem. gātrāṇāmetadasthigate A gātrāṇāṃ etad asthigategātrāṇāṃ etad asthigategātrā𑑎ṇā𑑍 m etad asthigate KH
1938 ed. 6.39.88
tamaḥ praveśanaṃ hikkā kāsaḥ śaityam vamiss tṛṣā tathā |
antarddāho mahāśvāso marmmacchedaś ca majjage ||
maraṇaṃ prāpnuyāt tatra śukrasthānagate jvareparaṃ |
tamaḥ praveśanaṃ hikkā kāsaḥ śaityam vamiss tṛṣā tathā |
antarddāho mahāśvāso marmmacchedaś ca majjage ||
maraṇaṃ prāpnuyāt tatra śukrasthānagate jvareparaṃ |
1938 ed. 6.39.89
śephasaḥ stabdhatā mokṣaḥ śuklasya tu viśeṣataḥ ||
dagdhe 'ndhano yathā vahnir ddhātuṃ hatvā yathā viṣaṃ |
śephasaḥ stabdhatā mokṣaḥ śuklasya tu viśeṣataḥ ||
dagdhe 'ndhano yathā vahnir ddhātuṃ hatvā yathā viṣaṃ |
1938 ed. 6.39.90
kṛtakṛtyo vrajec chāntin dehaṃ hatvā tathā jvaraḥ ||
vātapittakapho tthānāṃ jvarāṇāṃ lakṣaṇaṃ yathā |
kṛtakṛtyo vrajec chāntin dehaṃ hatvā tathā jvaraḥ ||
vātapittakapho tthānāṃ jvarāṇāṃ lakṣaṇaṃ yathā |
1938 ed. 6.39.91
tathā teṣām bhiṣag brūyād rasādiṣv api buddhimān ||
samastaiḥ sannipātasya dhātusthasya vinirddiśet |
tathā teṣām bhiṣag brūyād rasādiṣv api buddhimān ||
samastaiḥ sannipātasya dhātusthasya vinirddiśet |
bhiṣag brūyād rasādiṣvbhiṣag brūyād rasā𑑎 diṣvAH bhiṣag vrūyād rasādiṣv K buddhimān || samastaiḥbuddhimān |
samastaiḥbuddhimān ||
samastaiḥAH vuddhimāṃ |
samastais K sannipātasyasaṃnipātasyasannipātasya𑑍KH sannipātena A dhātusthasyaKH dhātustham a A vinirddiśetH pi nirdiśet || A virnirdiśeta | K
samastaiḥbuddhimān ||
samastaiḥAH vuddhimāṃ |
samastais K sannipātasyasaṃnipātasyasannipātasya𑑍KH sannipātena A dhātusthasyaKH dhātustham a A vinirddiśetH pi nirdiśet || A virnirdiśeta | K
1938 ed. 6.39.92
dvandvajaṃ dvandvajair eva doṣaiś cāpi vadet tu taṃ ||
gambhīras tu jvaro jñeyo hy antarddāhena tṛṣṇayā |
dvandvajaṃ dvandvajair eva doṣaiś cāpi vadet tu taṃ ||
gambhīras tu jvaro jñeyo hy antarddāhena tṛṣṇayā |
1938 ed. 6.39.93
ānaddhatvena cātyarthaṃ śvāsakāsodbhavena ca ||
hataprabhendriyaṃ kṣāma marocakanipīḍitaṃ |
ānaddhatvena cātyarthaṃ śvāsakāsodbhavena ca ||
hataprabhendriyaṃ kṣāma marocakanipīḍitaṃ |
1938 ed. 6.39.94
gambhīras tīkṣṇavegārttā jvaritaṃ parivarjjayet ||
hīnamadhyādhikair ddoṣais trisaptadvādaśādikaḥ |
gambhīras tīkṣṇavegārttā jvaritaṃ parivarjjayet ||
hīnamadhyādhikair ddoṣais trisaptadvādaśādikaḥ |
1938 ed. 6.39.95
jvaravego bhavet tīkṣṇo yathāpūrvvaṃ sukhakriyaḥ ||
jvaravego bhavet tīkṣṇo yathāpūrvvaṃ sukhakriyaḥ ||
1938 ed. 6.39.96
iti jvarāḥ samākhyātāḥ karmmedānīṃ pravakṣyate || 0 ||
iti jvarāḥ samākhyātāḥ karmmedānīṃ pravakṣyate || 0 ||
1938 ed. 6.39.97
jvarasya pūrvvarūpeṣu varttamānasya buddhimān |
pāyayeta sarppir evācchan tataḥ sampadyate sukhaṃ ||
jvarasya pūrvvarūpeṣu varttamānasya buddhimān |
pāyayeta sarppir evācchan tataḥ sampadyate sukhaṃ ||
1938 ed. 6.39.98
vidhir mmārutajeṣv eṣa paittikeṣu virecanam |
mṛdu praccharddanaṃ dvandvan kaphajeṣu vidhīyate |
vidhir mmārutajeṣv eṣa paittikeṣu virecanam |
mṛdu praccharddanaṃ dvandvan kaphajeṣu vidhīyate |
em. sarvadvidoṣajeṣūktaṃ yathādoṣaṃ vikalpayet |
asnehanīyo 'śodhyaś ca saṃyojyo laṅghanādinā || A
asnehanīyo 'śodhyaś ca saṃyojyo laṅghanādinā || A
1938 ed. 6.39.100
dhūmāgnyor iva nānātvaṃ vidyāt prākrūpirūpayoḥ ||
pravyaktarūpeṣu hitam ekāntenāpatarppaṇam |
dhūmāgnyor iva nānātvaṃ vidyāt prākrūpirūpayoḥ ||
pravyaktarūpeṣu hitam ekāntenāpatarppaṇam |
1938 ed. 6.39.101
ānaddha stimitair ddoṣair yāvantaṃ kāla hṛ māturaḥ ||
ānaddha stimitair ddoṣair yāvantaṃ kāla hṛ māturaḥ ||
1938 ed. 6.39.102
tāvat kālantu laghvannam aśnīyāt tu viriktavat |
na laṃghayen mārutaje kṣayaje mānase tathā ||
tāvat kālantu laghvannam aśnīyāt tu viriktavat |
na laṃghayen mārutaje kṣayaje mānase tathā ||
1938 ed. 6.39.103
alaṃghyāś caiva ye pūrvvan dvivraṇīye prakīrttitāḥ ||
tad dhi mārutakṣttṛṣṇā mukhaśoṣabhramānvite ||
kāryān na bā lena vṛddhe na garbhbhiṇyon na durbbale |
śopheṣūtthitamātreṣu vraṇeṣūgrarujeṣu ca ||
anavasthi r llaghannan doṣapācanam |
alaṃghyāś caiva ye pūrvvan dvivraṇīye prakīrttitāḥ ||
tad dhi mārutakṣttṛṣṇā mukhaśoṣabhramānvite ||
kāryān na bā lena vṛddhe na garbhbhiṇyon na durbbale |
śopheṣūtthitamātreṣu vraṇeṣūgrarujeṣu ca ||
anavasthi r llaghannan doṣapācanam |
alaṃghyāśKH alaṅghyāś A caiva yeH cāpi ye AK prakīrttitāḥ || tad dhiprakīrttiem. prakīrtiprakīrtti AK prakīrttitāḥ? ||
tad dhi H mārutakṣttṛṣṇāmārutakṣttṛṣṇā𑑍H om. AK mukhaśoṣabhramānviteH om. AK kāryān na bā
kāryān na bā𑑍H om. AK lenaH om. AK vṛddhe navṛddhe 𑑍 naH om. AK garbhbhiṇyon naH om. AK durbbaleH om. AK śopheṣūtthitamātreṣu
śopheṣūtthitamātreṣu𑑍H tāḥ | AK vraṇeṣūgrarujeṣu caH om. AK anavasthi r
anavasthi
anavasthi𑑎em. anavasthi
anavasthi
anavasthi𑑎 AKH llaghannanem. tadoṣāgner laṅghanaṃ A tadoṣāgner langhanaṃ K tadoṣāgne𑑍 r llaghannan H
tad dhi H mārutakṣttṛṣṇāmārutakṣttṛṣṇā𑑍H om. AK mukhaśoṣabhramānviteH om. AK kāryān na bā
kāryān na bā𑑍H om. AK lenaH om. AK vṛddhe navṛddhe 𑑍 naH om. AK garbhbhiṇyon naH om. AK durbbaleH om. AK śopheṣūtthitamātreṣu
śopheṣūtthitamātreṣu𑑍H tāḥ | AK vraṇeṣūgrarujeṣu caH om. AK anavasthi r
anavasthi
anavasthi𑑎em. anavasthi
anavasthi
anavasthi𑑎 AKH llaghannanem. tadoṣāgner laṅghanaṃ A tadoṣāgner langhanaṃ K tadoṣāgne𑑍 r llaghannan H
1938 ed. 6.39.104
jvaraghnan dīpanaṃ kāṅkṣārucilāghavakārakam ||
sṛṣṭamārutaviṇmūtraṃ kṣutpipāsāsahaṃ lagham |
jvaraghnan dīpanaṃ kāṅkṣārucilāghavakārakam ||
sṛṣṭamārutaviṇmūtraṃ kṣutpipāsāsahaṃ lagham |
1938 ed. 6.39.105
prasannātmendriyaṃ kṣāman nara dyāt sulaṃghitam ||
balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ |
prasannātmendriyaṃ kṣāman nara dyāt sulaṃghitam ||
balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ |
nara dyāt sulaṃghitamem. naraṃ vidyāt sulaṅghitam | A naraṃ vidyāt sulaṃghitaᳵ | K naram vi ?dyāt sulaṃghitam || H balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ
balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥH
balakṣayastṛṣā śoṣastandrānidrābhramaklamāḥ || A
valakṣayastṛṣā mūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ | K
balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥH
balakṣayastṛṣā śoṣastandrānidrābhramaklamāḥ || A
valakṣayastṛṣā mūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ | K
1938 ed. 6.39.106
upadravāś ca śvāsādyāḥ sambhavantyatilaṃghanāt ||
dīpanaṃ kaphavicchedi varcchovātānulomanaṃ |
upadravāś ca śvāsādyāḥ sambhavantyatilaṃghanāt ||
dīpanaṃ kaphavicchedi varcchovātānulomanaṃ |
1938 ed. 6.39.107
kaphavātajvarārttānāṃ hitam uṣṇāmbu tṛṣyatam ||
taddhi mārddavakṛddoṣa srotasāṃ śītam anyathā |
kaphavātajvarārttānāṃ hitam uṣṇāmbu tṛṣyatam ||
taddhi mārddavakṛddoṣa srotasāṃ śītam anyathā |
1938 ed. 6.39.108
sevyamāneta toyena jvaraḥ śītena vardhate ||
pittam adyaviṣo tiktakaiḥ śṛta śītalaṃ |
sevyamāneta toyena jvaraḥ śītena vardhate ||
pittam adyaviṣo tiktakaiḥ śṛta śītalaṃ |
1938 ed. 6.39.109
dīpanī pācanī laghvī jvarārntānāṃ jvarāpahā ||
dīpanī pācanī laghvī jvarārntānāṃ jvarāpahā ||
1938 ed. 6.39.110
annakāle hitā peyā yathāsvaṃ pācanaiḥ kṛtā |
annakāle hitā peyā yathāsvaṃ pācanaiḥ kṛtā |
1938 ed. 6.39.111
laṃghanāmboyavāgūbhir yadā doṣo na pacyate ||
tadā tat mukhavair asya tṛṣṇārocakanāśanaiḥ |
laṃghanāmboyavāgūbhir yadā doṣo na pacyate ||
tadā tat mukhavair asya tṛṣṇārocakanāśanaiḥ |
1938 ed. 6.39.112
kaṣāyaiḥ pācanair hṛdyair jvaraghnaiḥ samupācaret ||
pañcamūlīkaṣāyan tu pācanam pavanajvare |
kaṣāyaiḥ pācanair hṛdyair jvaraghnaiḥ samupācaret ||
pañcamūlīkaṣāyan tu pācanam pavanajvare |
1938 ed. 6.39.113
sakṣaudram paittike mustakaṭukendrayavaiḥ kṛtam ||
pippalyādikaṣāyan tu pācanaṃ kaphaje jvare |
sakṣaudram paittike mustakaṭukendrayavaiḥ kṛtam ||
pippalyādikaṣāyan tu pācanaṃ kaphaje jvare |
1938 ed. 6.39.114
saṃṣṛṣṭadoṣeṣuhitaṃ saṃsṛṣṭamatha pācanam ||
saṃṣṛṣṭadoṣeṣuhitaṃ saṃsṛṣṭamatha pācanam ||
1938 ed. 6.39.115
mṛdau jvare laghau dehe pracaleṣu maleṣu ca |
pakva doṣam vijānīyāt tadā deyan tad auṣadhaṃ ||
mṛdau jvare laghau dehe pracaleṣu maleṣu ca |
pakva doṣam vijānīyāt tadā deyan tad auṣadhaṃ ||
1938 ed. 6.39.116
doṣaprakṛtivaikṛtyād ekeṣām pakvalakṣaṇam |
doṣaprakṛtivaikṛtyād ekeṣām pakvalakṣaṇam |
em. doṣāpravṛttir ālasyaṃ vibandho bahumūtratā |
gurūdaratvamasvedo na paktiḥ śakṛto 'ratiḥ || A
gurūdaratvamasvedo na paktiḥ śakṛto 'ratiḥ || A
em. svāpaḥ stambho gurutvaṃ ca gātrāṇāṃ vahnimārdavam |
mukhasyāśuddhir aglāniḥ prasaṅgī balavāñ jvaraḥ || A
mukhasyāśuddhir aglāniḥ prasaṅgī balavāñ jvaraḥ || A
1938 ed. 6.39.119
saptarātparaṃ kecinmanyante deyam auṣadham ||
saptarātparaṃ kecinmanyante deyam auṣadham ||
1938 ed. 6.39.120
daśarātrāt paraṃ kecid dātavyam iti niścitāḥ |
paittike vā jvare deyam alpakālasamutthite ||
daśarātrāt paraṃ kecid dātavyam iti niścitāḥ |
paittike vā jvare deyam alpakālasamutthite ||
1938 ed. 6.39.121ab
sucir ajvaritasyāpi deyaṃ syād doṣapākataḥ |
sucir ajvaritasyāpi deyaṃ syād doṣapākataḥ |
1938 ed. 6.39.123cd
yasya doṣānugāḥ pakvāviśuddhasrotasomalāḥ ||
yasya doṣānugāḥ pakvāviśuddhasrotasomalāḥ ||
1938 ed. 6.39.124
uttara acirajvaritasyāpi tasya dadyād virecanam |
uttara acirajvaritasyāpi tasya dadyād virecanam |
1938 ed. 6.39.121.add1
lālāprasekahṛllāsatamakāṣuddhyarocakāḥ ||
lālāprasekahṛllāsatamakāṣuddhyarocakāḥ ||
1938 ed. 6.39.121c
tandrālasyāvipākasya vairasyaṃ gurugātratā |
mūtratvaṃ stabdhatā balavān jvaraḥ ||
tandrālasyāvipākasya vairasyaṃ gurugātratā |
mūtratvaṃ stabdhatā balavān jvaraḥ ||
1938 ed. 6.39.121d
āmajvarasya liṅgāni na dadhyāt tatra bheṣajaṃ |
āmajvarasya liṅgāni na dadhyāt tatra bheṣajaṃ |
1938 ed. 6.39.121cd
bheṣajaṃ hy āmadoṣasya bhūyo jvalayati jvaram ||
bheṣajaṃ hy āmadoṣasya bhūyo jvalayati jvaram ||
1938 ed. 6.39.122
śamanīyañ ca karoti viṣamajvaram |
śamanīyañ ca karoti viṣamajvaram |
em. atipravartamānaṃ ca sādhayed atisāravat | A
1938 ed. 6.39.124cd
pakvo vyatihṛto doṣo dehe tiṣṭhan ma dātyayaḥ || pta bhra
pakvo vyatihṛto doṣo dehe tiṣṭhan ma dātyayaḥ || pta bhra
1938 ed. 6.39.125
viṣamaṃ vā jvaraṃ kuryāt malavyapadam eva vā |
viṣamaṃ vā jvaraṃ kuryāt malavyapadam eva vā |
1938 ed. 6.39.126
prākkarmma vamanañ cāsya kāryam āsthāpanan tathā ||
virecanan tataś cāpi śirasaś ca virecanam |
prākkarmma vamanañ cāsya kāryam āsthāpanan tathā ||
virecanan tataś cāpi śirasaś ca virecanam |
1938 ed. 6.39.127ab
kramaśo baline deyaṃ vamanaṃ śleṣmike jvare ||
kramaśo baline deyaṃ vamanaṃ śleṣmike jvare ||
1938 ed. 6.39.128ab
sarujo nilaje kāryaṃ sodāvartte nirūhanam |
sarujo nilaje kāryaṃ sodāvartte nirūhanam |
1938 ed. 6.39.127cd
pittaprāye virekaḥ syāt kāryaṃ śīrṣavirecanam ||
pittaprāye virekaḥ syāt kāryaṃ śīrṣavirecanam ||
1938 ed. 6.39.128cd
kaṭīpṛṣṭhagrahārttasya dīptāgner anuvāsanam |
kaṭīpṛṣṭhagrahārttasya dīptāgner anuvāsanam |
1938 ed. 6.39.129cd
kaphābhipanne śirasi kāryaṃ śīrṣavirecanam |
kaphābhipanne śirasi kāryaṃ śīrṣavirecanam |
1938 ed. 6.39.129ab
śirogauravaśūlaghnamindriyapratibodhanam ||
śirogauravaśūlaghnamindriyapratibodhanam ||
em. durbalasya samādhmātamudaraṃ sarujaṃ dihet |
dāruhaimavatīkuṣṭhaśatāhvāhiṅgusaindhavaiḥ || A
dāruhaimavatīkuṣṭhaśatāhvāhiṅgusaindhavaiḥ || A
em. amlapiṣṭaiḥ sukhoṣṇaiś ca pavane tūrdhvam āgate |
ruddhamūtrapurīṣāya gude vartiṃ nidhāpayet || A
ruddhamūtrapurīṣāya gude vartiṃ nidhāpayet || A
em. pippālīpippalīmūlayavānīcavyasādhitām |
pāyayeta yavāgūṃ vā mārutādyanulominīm || A
pāyayeta yavāgūṃ vā mārutādyanulominīm || A
em. śuddhasyobhayato yasya jvaraḥ śāntiṃ na gacchati |
saśeṣadoṣarūkṣasya tasya taṃ sarpiṣā jayet || A
saśeṣadoṣarūkṣasya tasya taṃ sarpiṣā jayet || A
em. kaṭīpṛṣṭhagrahārttasya dīptāgneranuvānam | H
1938 ed. 6.39.134cd
upavāsair bbalasthan tu jvare santarppaṇānthite ||
upavāsair bbalasthan tu jvare santarppaṇānthite ||
1938 ed. 6.39.135
klinnāṃ yavāgūṃ mandāgniṃ pipāsārttañ ca pāyayet |
klinnāṃ yavāgūṃ mandāgniṃ pipāsārttañ ca pāyayet |
em. sakṣaudramambhasā paś cājjīrṇe yūṣarasaudanam |
upavāsaśramakṛte kṣīṇaṃ(kṣīṇe) vātādhike jvare || A
upavāsaśramakṛte kṣīṇaṃ(kṣīṇe) vātādhike jvare || A
1938 ed. 6.39.136a
śramopavāsānilaje hitonityaṃ rasodanaḥ ||
śramopavāsānilaje hitonityaṃ rasodanaḥ ||
hitonityaṃem. hito nityaṃ H
1938 ed. 6.39.137ab
mudgayūṣodanañ cāpi deyaḥ kaphasamutthite |
mudgayūṣodanañ cāpi deyaḥ kaphasamutthite |
1938 ed. 6.39.138
sa eva sitayā yuktaḥ śītaḥ pittajvare hitaḥ ||
sa eva sitayā yuktaḥ śītaḥ pittajvare hitaḥ ||
1938 ed. 6.39.137cd
mudgāmalakayūṣas tu vātapittātmake jvare |
mudgāmalakayūṣas tu vātapittātmake jvare |
1938 ed. 6.39.139
hrasvamūlakayūṣas tu vātaśleṣmātake jvare ||
nimbakolakayūṣas tu hitaḥ pittakaphātmake |
hrasvamūlakayūṣas tu vātaśleṣmātake jvare ||
nimbakolakayūṣas tu hitaḥ pittakaphātmake |
1938 ed. 6.39.140
dāhavamyardditaṃ kṣāmaṃ nirannaṃ tṛṣṇaāyānvitam ||
śarkkarāmadhusaṃyuktaṃ pāyayel lājatarpaṇaṃ ||
dāhavamyardditaṃ kṣāmaṃ nirannaṃ tṛṣṇaāyānvitam ||
śarkkarāmadhusaṃyuktaṃ pāyayel lājatarpaṇaṃ ||
dāhavamyardditaṃdāhavamyardditaṃH dāhacchardiyutaṃ A dāhavarmmyarditaṃ K tṛṣṇaāyānvitamtṛṣṇaāyānvitamHac tṛṣṇayārditam | A tṛṣṇayānvitaᳵ | K tṛṣṇayānvitam || Hpc śarkkarāmadhusaṃyuktaṃ
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ
śarkkarāmadhusaṃyuktaṃKH
sitākṣaudrayutaṃ A pāyayel lājatarpaṇaṃH lājatarpaṇaṃ pāyayeta ca || A pāyayel lājatrarpaṇaṃ | K
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ
śarkkarāmadhusaṃyuktaṃKH
sitākṣaudrayutaṃ A pāyayel lājatarpaṇaṃH lājatarpaṇaṃ pāyayeta ca || A pāyayel lājatrarpaṇaṃ | K
1938 ed. 6.39.141
kaphapittaparītasya grīṣme 'sṛkpitta ūrddhage ||
madyanityasya na hitā yavāgūbhir upācaret |
kaphapittaparītasya grīṣme 'sṛkpitta ūrddhage ||
madyanityasya na hitā yavāgūbhir upācaret |
1938 ed. 6.39.142
madyaṃ vā madyasātmyāya sāmāhāya pradāpayet |
madyaṃ vā madyasātmyāya sāmāhāya pradāpayet |
madyaṃ vāem. yūṣairamlairanamlair vā jāṅgalaiś ca rasairhitaiḥ |
madyaṃ A yūṣair amlair anamlair vā jāṅgalair vā rasair hitaṃ |
madyaṃ vā K yūṣair amlair anamlair vvā jāṅgalair vvā rasair hitaiḥ ||
madyaṃ vā H madyasātmyāyamadyasātmyāya𑑍KH om. A sāmāhāyasāmāhāyaH om. A sānāhāya K pradāpayetKH purāṇaṃ mandāgneryavānnopahitaṃ hitam || A
madyaṃ A yūṣair amlair anamlair vā jāṅgalair vā rasair hitaṃ |
madyaṃ vā K yūṣair amlair anamlair vvā jāṅgalair vvā rasair hitaiḥ ||
madyaṃ vā H madyasātmyāyamadyasātmyāya𑑍KH om. A sāmāhāyasāmāhāyaH om. A sānāhāya K pradāpayetKH purāṇaṃ mandāgneryavānnopahitaṃ hitam || A
1938 ed. 6.39.143
savyoṣam vitaret tātra kaphārocakapīḍite ||
savyoṣam vitaret tātra kaphārocakapīḍite ||
1938 ed. 6.39.144
vaddhapradyutadoṣas tu naro jīrṇṇajvarānvitaḥ |
pipāsārtaḥ sadāho vā payasā sa sukhī bhavet ||
vaddhapradyutadoṣas tu naro jīrṇṇajvarānvitaḥ |
pipāsārtaḥ sadāho vā payasā sa sukhī bhavet ||
1938 ed. 6.39.145
pipāva tu payaḥ pītan taruṇe hanti mānavam |
sarvvajvareṣu sulaghur mmātrāvad bhojanaṃ hi tam ||
pipāva tu payaḥ pītan taruṇe hanti mānavam |
sarvvajvareṣu sulaghur mmātrāvad bhojanaṃ hi tam ||
pipāvaH ta A tad eva K tutuKH d e A payaḥKH va A pītanpītanKH om. A taruṇeAH taruṇer K hantiH pītaṃ viṣavaddhanti A hanti māṇavaᳵ |
jva Kac hanti māṇavaᳵ |
|| Kpc mānavamAH re|| Kac om. Kpc sulaghurKH sulaghu A mmātrāvad bhojanaṃmātrāvad bhojanaṃK mātrāvadbhojanaṃmmātrāvadbhojanaṃ AH hi tamhitamhi 𑑎 tamAH hitaᳵ | K
jva Kac hanti māṇavaᳵ |
|| Kpc mānavamAH re|| Kac om. Kpc sulaghurKH sulaghu A mmātrāvad bhojanaṃmātrāvad bhojanaṃK mātrāvadbhojanaṃmmātrāvadbhojanaṃ AH hi tamhitamhi 𑑎 tamAH hitaᳵ | K
1938 ed. 6.39.146
vegāpāye nyathā taddhi jvaravegābhivarddhanam |
jvarito hitam aśnīyād yady apy asyārucir bhbhavet ||
vegāpāye nyathā taddhi jvaravegābhivarddhanam |
jvarito hitam aśnīyād yady apy asyārucir bhbhavet ||
vegāpāye nyathāvegāpāyenyathāvegāpāyen yathāKH vegāpāye 'nyathā A taddhitad dhiK tad dhitad dhi AH jvaravegābhivarddhanamjvaravegābhivardhanamjvaravegābhivarddhanaṃAH jvaravegābhivardhanaᳵ | K aśnīyād yadyAK aśnīyāt ya H apyAK d api H asyārucirAKpcH arucir Kac bhbhavetbhavet ||bhaved ||em. bhavet bhavet ||bhaved || AH bhaveta | K
1938 ed. 6.39.147
annakā le hy abhuñjānaḥ kṣīyate mriyate 'pi vā |
annakā le hy abhuñjānaḥ kṣīyate mriyate 'pi vā |
1938 ed. 6.39.148
gurvabhiṣyandikāle ca jvarī nādyāt kathañcana ||
gurvabhiṣyandikāle ca jvarī nādyāt kathañcana ||
1938 ed. 6.39.149
na tu tasyāhitaṃ bhuktam āyuṣe vā sukhāya vā |
santatam viṣamañ cāpi kṣīṇasya suci rotthitam ||
na tu tasyāhitaṃ bhuktam āyuṣe vā sukhāya vā |
santatam viṣamañ cāpi kṣīṇasya suci rotthitam ||
1938 ed. 6.39.150
jvaro sabhojanam pathyaṃ laghubhiḥ sam upakramaiḥ |
mudgān masūrānś caṇakān kulatthān samakuṣṭhakān |
jvaro sabhojanam pathyaṃ laghubhiḥ sam upakramaiḥ |
mudgān masūrānś caṇakān kulatthān samakuṣṭhakān |
jvaroH jvaraṃ A jvare K sabhojanamH saṃbhojanaiḥ A saṃbhojanaṃ K pathyaṃKH pathyai A laghubhiḥlaghubhisKH rlaghubhiḥ A sam upakramaiḥem. samupācare A samupakramaiḥ | KH mudgān masūrānś
mudgān masūrāñśH t |
mudgānmasūrāṃś A
mudgān masūrāś K caṇakān kulatthān samakuṣṭhakānAH caṇakāṃ kulatthāṃ samakuṣṭakāṃ || K
mudgān masūrāñśH t |
mudgānmasūrāṃś A
mudgān masūrāś K caṇakān kulatthān samakuṣṭhakānAH caṇakāṃ kulatthāṃ samakuṣṭakāṃ || K
- = Carakasaṃhitā 6.3.188cd.
1938 ed. 6.39.151
āhārakāle yūṣārthaṃ jvaritāya pradāpayet ||
paṭolapatraṃ vārttāku kukkulaṃ pāpacelakaṃ ||
āhārakāle yūṣārthaṃ jvaritāya pradāpayet ||
paṭolapatraṃ vārttāku kukkulaṃ pāpacelakaṃ ||
1938 ed. 6.39.152
karkāṭakam parppaṭakaṃ gojihvā bālamūlakam |
patraṃ guḍūcyāḥ śākārthe jvaritāya pradāpayet ||
karkāṭakam parppaṭakaṃ gojihvā bālamūlakam |
patraṃ guḍūcyāḥ śākārthe jvaritāya pradāpayet ||
1938 ed. 6.39.153
lāvān kapiñjalān eṇān pṛṣatān karabhāñ chaśān |
uttarakālapucchān kuraṅgā tathaiva mṛgamātṛkān ||
lāvān kapiñjalān eṇān pṛṣatān karabhāñ chaśān |
uttarakālapucchān kuraṅgā tathaiva mṛgamātṛkān ||
1938 ed. 6.39.154
māṃsārthe māṃsasātmyāya jvaritāya pradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinas tathā kukkuṭatittirāḥ ||
māṃsārthe māṃsasātmyāya jvaritāya pradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinas tathā kukkuṭatittirāḥ ||
māṃsasātmyāyamāṃsasātmyāyaKH māṃsasātmyānāṃ A jvaritāyaKH jvaritānāṃ A pradāpayet | sārasakrauñcaśikhinaspradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinaḥpradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinasAH pradāpayet |
sārasakroñcaśikhinas K tathāKH om. A kukkuṭatittirāḥkukkuṭatittirāḥKH kukkuṭāṃstittirāṃs(tittirīṃ)tathā || A
sārasakrauñcaśikhinaḥpradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinasAH pradāpayet |
sārasakroñcaśikhinas K tathāKH om. A kukkuṭatittirāḥkukkuṭatittirāḥKH kukkuṭāṃstittirāṃs(tittirīṃ)tathā || A
1938 ed. 6.39.155
gurūṣṇatvān na śasyanta iti kecidvyavasthitāḥ |
jvaritānāṃ prakopan tu yadā yāti samīraṇaḥ ||
gurūṣṇatvān na śasyanta iti kecidvyavasthitāḥ |
jvaritānāṃ prakopan tu yadā yāti samīraṇaḥ ||
1938 ed. 6.39.156
tadā tepi hi śasyante mātrākālopapāditā |
parīṣekān pradehā snehān saṃśodhanāni ca ||
tadā tepi hi śasyante mātrākālopapāditā |
parīṣekān pradehā snehān saṃśodhanāni ca ||
1938 ed. 6.39.156a
divāsvapnaṃ vyavā pta ñyañ ca vyāyāmaṃ śiśirañ jalam |
divāsvapnaṃ vyavā pta ñyañ ca vyāyāmaṃ śiśirañ jalam |
vyavā pta ñyañ caem. vyavā yañ ca H
1938 ed. 6.39.158
sāravanti ca bhojyāni varjjayet taruṇajvarī ||
īhādi navadhānyāni krodhādīṃś ca vivarjjayet ||
sāravanti ca bhojyāni varjjayet taruṇajvarī ||
īhādi navadhānyāni krodhādīṃś ca vivarjjayet ||
1938 ed. 6.39.158.add
śoṣaś charddirmmadomūrcchāmohastṛṣṇāhyarocakaḥ |
prāpnoty upadravāne tān pariṣekādisevanāt ||
śoṣaś charddirmmadomūrcchāmohastṛṣṇāhyarocakaḥ |
prāpnoty upadravāne tān pariṣekādisevanāt ||
śoṣaśH om. Kac śoṣa Kpc charddirmmadomūrcchāmohastṛṣṇāhyarocakaḥem. om. Kac rcchardirmado mūrcchā śophastṛṣṇā hy arocakaḥ | Kpc charddirmmadomūrcchāmohastṛṣṇā hy arocakaḥ | H prāpnoty
prāpnotyKpcH om. Kac upadravāneupadravān eKpcH om. Kac tān pariṣekādisevanāttān pariṣekādi sevanātH om. Kac tāṃ pariṣekādisevanāt | Kpc
prāpnotyKpcH om. Kac upadravāneupadravān eKpcH om. Kac tān pariṣekādisevanāttān pariṣekādi sevanātH om. Kac tāṃ pariṣekādisevanāt | Kpc
1938 ed. 6.39.159
anavasthitadoṣāgner ebhiḥ sandhukṣito jvaraḥ |
gambhīratīkṣṇavegatvaṃ yāty asādhyatvam eva vā ||
anavasthitadoṣāgner ebhiḥ sandhukṣito jvaraḥ |
gambhīratīkṣṇavegatvaṃ yāty asādhyatvam eva vā ||
em. śītatoyadivāsvapnakrodhavyāyāmayoṣitaḥ |
na seveta jvarotsṛṣṭo yāvan na balavān bhavet || A
na seveta jvarotsṛṣṭo yāvan na balavān bhavet || A
1938 ed. 6.39.161
mukta durbbalasyāhitair jjvaraḥ |
pratyāsanne dahed dehaṃ śuṣkakakṣam ivānalaḥ ||
mukta durbbalasyāhitair jjvaraḥ |
pratyāsanne dahed dehaṃ śuṣkakakṣam ivānalaḥ ||
durbbalasyāhitairem. syāpi jvareṇāśu durbalasyāhitai A syāpi jvareṇāha durbalasyāhitair K syāpi jvareṇeha𑑍 durbbalasyāhitair H jjvaraḥjvaraḥKH rjvaraḥ | A pratyāsanneem.
pratyāpanno A
pratyāsano K
praty āsanne H dahed dehaṃdahed dehaṃKH daheddehaṃ A śuṣkakakṣamKH śuṣkaṃ vṛkṣa A ivānalaḥH mivānalaḥ || A ivānataḥ | K
pratyāpanno A
pratyāsano K
praty āsanne H dahed dehaṃdahed dehaṃKH daheddehaṃ A śuṣkakakṣamKH śuṣkaṃ vṛkṣa A ivānalaḥH mivānalaḥ || A ivānataḥ | K
1938 ed. 6.39.162
na syāt kāryaḥ parīhāro jvaramukte na dehinā |
yāvan na prakṛtisthaḥ syād doṣataḥ prāṇatas tathā ||
na syāt kāryaḥ parīhāro jvaramukte na dehinā |
yāvan na prakṛtisthaḥ syād doṣataḥ prāṇatas tathā ||
1938 ed. 6.39.163
jvare pramoho bhavati svalpair apy avaceṣṭitaiḥ |
niṣaṇṇaṃ bhojayet tasmān mūtroccārau ca kārayet ||
jvare pramoho bhavati svalpair apy avaceṣṭitaiḥ |
niṣaṇṇaṃ bhojayet tasmān mūtroccārau ca kārayet ||
1938 ed. 6.39.164
arocake gātrasāde vaivarṇṇāyā ṅgamalādiṣu |
śāntajvaro viśodhyaḥ syād anubandbhayānaraḥ ||
arocake gātrasāde vaivarṇṇāyā ṅgamalādiṣu |
śāntajvaro viśodhyaḥ syād anubandbhayānaraḥ ||
arocakeAH ārocake K gātrasādeAK gātrasāde? H vaivarṇṇāyā ṅgamalādiṣuvaivarṇṇāyā ṅgamalādiṣuH vaivarṇye 'ṅgamalādiṣu | A vaivarṇāṅgamalādiṣu | K śāntajvaro
śāntajvaroAH
śāntajva K viśodhyaḥH 'pi śodhyaḥ A re viśodhyaḥ K syād anubandbhayānaraḥem. syād anubandhabhayān naraḥ || A syād anuvandhabhayā naraḥ | K syādanuba? || ?|| || H
śāntajvaroAH
śāntajva K viśodhyaḥH 'pi śodhyaḥ A re viśodhyaḥ K syād anubandbhayānaraḥem. syād anubandhabhayān naraḥ || A syād anuvandhabhayā naraḥ | K syādanuba? || ?|| || H
- MS H breaks off at this point.
1938 ed. 6.39.165
na jātu snapayet prājñaḥ sahasā jvarakarṣitaḥ |
tasya saṃśamito hyasya punar eva bhavej jvaraḥ |
na jātu snapayet prājñaḥ sahasā jvarakarṣitaḥ |
tasya saṃśamito hyasya punar eva bhavej jvaraḥ |
1938 ed. 6.39.166
cikitsec ca jvarāṃ sarvānnimittāya viparyayaiḥ |
śramakṣayābhighātotthe mūlavyādhimupācaret ||
cikitsec ca jvarāṃ sarvānnimittāya viparyayaiḥ |
śramakṣayābhighātotthe mūlavyādhimupācaret ||
em. strīṇām apaprajātānāṃ stanyāvataraṇe ca yaḥ |
tatra saṃśamanaṃ kuryād yathādoṣaṃ vidhānavit || A
tatra saṃśamanaṃ kuryād yathādoṣaṃ vidhānavit || A
1938 ed. 6.39.168
ataḥ saṃśamanīyāni kaṣāyāni nivodha me ||
sarvajvareṣu deyāni yāni vaidyena jānatā
ataḥ saṃśamanīyāni kaṣāyāni nivodha me ||
sarvajvareṣu deyāni yāni vaidyena jānatā
1938 ed. 6.39.169
pippalīsārivādrākṣāśatapuṣpāhareṇubhiḥ |
kṛtaṅkaṣāya saguḍaṅhanyācchvasanajañjvaraṃ |
pippalīsārivādrākṣāśatapuṣpāhareṇubhiḥ |
kṛtaṅkaṣāya saguḍaṅhanyācchvasanajañjvaraṃ |
1938 ed. 6.39.170
śritaṃ śītakaṣāyamvā guḍūcyāḥ peyameva ca |
darbhamvalāṅgokṣarakāmyacenyādāvaśeṣitaṃ |
śritaṃ śītakaṣāyamvā guḍūcyāḥ peyameva ca |
darbhamvalāṅgokṣarakāmyacenyādāvaśeṣitaṃ |
1938 ed. 6.39.171
śarkarāghṛtasaṃyuktam pibed vātajvarāpahaṃ |
śarkarāghṛtasaṃyuktam pibed vātajvarāpahaṃ |
em. kustumburūṇi naladaṃ mustaṃ caivāpsu sādhayet |
kṣaudreṇa sitayā cāpi yuktaḥ kvātho 'nilādhike || A
kṣaudreṇa sitayā cāpi yuktaḥ kvātho 'nilādhike || A
em. drākṣāguḍūcīkāśmaryatrāyamāṇāḥ sasārivāḥ |
niṣkvāthya saguḍaṃ kvāthaṃ pibedvātakṛte jvare || A
niṣkvāthya saguḍaṃ kvāthaṃ pibedvātakṛte jvare || A
em. guḍūcyāḥ svaraso grāhyaḥ śatāvaryāś ca tatsamaḥ |
nihanyātsaguḍaḥ pītaḥ sadyo 'nilakṛtaṃ jvaram || A
nihanyātsaguḍaḥ pītaḥ sadyo 'nilakṛtaṃ jvaram || A
1938 ed. 6.39.175ab
svedālepaḥ ghṛtābhyaṅgonavasthāsu ca yojayet ||
svedālepaḥ ghṛtābhyaṅgonavasthāsu ca yojayet ||
candanośīraśrīparṇṇīparūṣakamadhūkajaḥ |
pīttampittajvaraṃ hanyātsārivādyaṃ saśarkaraṃ |
1938 ed. 6.39.177
hanyātsayaṣṭīmadhukaṃ tathaivotpalapūrvakaṃ |
pākyaṃ śītakaṣāyāsotpalaṃ śarkarāyutaṃ |
hanyātsayaṣṭīmadhukaṃ tathaivotpalapūrvakaṃ |
pākyaṃ śītakaṣāyāsotpalaṃ śarkarāyutaṃ |
1938 ed. 6.39.178
guñḍūcīpadmalodhrāṇāṃ sārivotpalayos tathā |
śarkarāmadhuraḥ kvāthaḥ śītaḥ pittajvarāpahaḥ |
guñḍūcīpadmalodhrāṇāṃ sārivotpalayos tathā |
śarkarāmadhuraḥ kvāthaḥ śītaḥ pittajvarāpahaḥ |
1938 ed. 6.39.179
drākṣāragvadhayoś cāpikāśmaryasyāthavā punaḥ |
svādutiktakaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ śarkarāyutaiḥ |
drākṣāragvadhayoś cāpikāśmaryasyāthavā punaḥ |
svādutiktakaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ śarkarāyutaiḥ |
1938 ed. 6.39.180
suśītaissamayettṛṣṇāṃ pravṛddhāṃ dāhameva ca |
vāriśītaṃ madhuyutamākaṃṭhādvā pipāsitaṃ |
suśītaissamayettṛṣṇāṃ pravṛddhāṃ dāhameva ca |
vāriśītaṃ madhuyutamākaṃṭhādvā pipāsitaṃ |
1938 ed. 6.39.181
pāyayedvāmayedvāpi tatastṛṣṇā praśāmyati |
kṣīraiḥ śītakaṣāyaiś ca surśīteścaṃdanāyutaiḥ |
pāyayedvāmayedvāpi tatastṛṣṇā praśāmyati |
kṣīraiḥ śītakaṣāyaiś ca surśīteścaṃdanāyutaiḥ |
pāyayedvāmayedvāpiem. vāmayetpāyayitvā tu A pāyayed vāmayed vāpi K tatastṛṣṇāem. tena tṛṣṇā A tatas tṛṣṇā K śītakaṣāyaiś caśītakaṣāyaiś caK kṣīrikaṣāyaiś ca A surśīteścaṃdanāyutaiḥsuśītaiś candanāyutaiḥ ||suśītaiś caṃdanāyutaiḥ |em. suśītaiś candanāyutaiḥ suśītaiś candanāyutaiḥ ||suśītaiś caṃdanāyutaiḥ | AK
1938 ed. 6.39.182
antardāhampraśamayedetairanyaiś ca śītalaiḥ |
padmakaṃ madhukaṃ drākṣā puṇḍarīkamathotpalaṃ |
antardāhampraśamayedetairanyaiś ca śītalaiḥ |
padmakaṃ madhukaṃ drākṣā puṇḍarīkamathotpalaṃ |
1938 ed. 6.39.183
yavāṃ bhṛṣṭānuśīrāṇi samaṃgā kāśmarīphalaṃ |
nidadhyādapsuthāloḍya niśāpayasitantu tat |
yavāṃ bhṛṣṭānuśīrāṇi samaṃgā kāśmarīphalaṃ |
nidadhyādapsuthāloḍya niśāpayasitantu tat |
1938 ed. 6.39.184
kṣaudreṇa yuktampivato jvaradāhau praśāmyataḥ |
jihvātālugalaklomaśoṣe mūrdhani dāpayet |
kṣaudreṇa yuktampivato jvaradāhau praśāmyataḥ |
jihvātālugalaklomaśoṣe mūrdhani dāpayet |
1938 ed. 6.39.185
keśarammātuluṅgasya ghṛtasaindhavasaṃyutaṃ |
śarkarādāḍimābhyāntu drākṣādāḍimayos tathā |
keśarammātuluṅgasya ghṛtasaindhavasaṃyutaṃ |
śarkarādāḍimābhyāntu drākṣādāḍimayos tathā |
1938 ed. 6.39.186
vairasyāddhārayetkalkaṅagaṇḍūṣañ ca yathāhitaṃ |
saptacchadaṅguñḍūcīñ ca nimva sphūrjakameva ca ||
vairasyāddhārayetkalkaṅagaṇḍūṣañ ca yathāhitaṃ |
saptacchadaṅguñḍūcīñ ca nimva sphūrjakameva ca ||
1938 ed. 6.39.187
kvāthayitvā pibetkvāthaṃ sakṣaudraṃ kaphaje jvaraṃ |
trikaṭunnāgapuṣpañca haridre kaṭurohiṇīṃ |
kvāthayitvā pibetkvāthaṃ sakṣaudraṃ kaphaje jvaraṃ |
trikaṭunnāgapuṣpañca haridre kaṭurohiṇīṃ |
1938 ed. 6.39.188
kauṭajañ ca phalaṃ hanyātsevyamānaṃ kaphajvare |
kaṭukañcitrakaṃ nimvaṃ haridrātiviṣobhayāṃ |
kauṭajañ ca phalaṃ hanyātsevyamānaṃ kaphajvare |
kaṭukañcitrakaṃ nimvaṃ haridrātiviṣobhayāṃ |
1938 ed. 6.39.189
kuṣṭhammindrayavāmmūrvā paṭolañcāpi sādhitaṃ |
pivenmaricasaṃyuktaṃ saguḍaṅkaphaje jvare ||
kuṣṭhammindrayavāmmūrvā paṭolañcāpi sādhitaṃ |
pivenmaricasaṃyuktaṃ saguḍaṅkaphaje jvare ||
em. sārivātiviṣākuṣṭhapurākhyaiḥ sadurālabhaiḥ |
mustena ca kṛtaḥ kvāthaḥ pīto hanyāt kaphajvaram || A
mustena ca kṛtaḥ kvāthaḥ pīto hanyāt kaphajvaram || A
em. mustaṃ vṛkṣakabījāni triphalā kaṭurohiṇī |
parūṣakāṇi ca kvāthaḥ kaphajvaravināśanaḥ || A
parūṣakāṇi ca kvāthaḥ kaphajvaravināśanaḥ || A
1938 ed. 6.39.192
rājavṛkṣādivargasya kaṣāyammadhusaṃyutaṃ |
kaphavātajvaraṃ hanyācchīghraṃ kāle ca cāritaṃ |
rājavṛkṣādivargasya kaṣāyammadhusaṃyutaṃ |
kaphavātajvaraṃ hanyācchīghraṃ kāle ca cāritaṃ |
1938 ed. 6.39.193
devadārvyabhayābhārgīvacāparpaṭanāgaraiḥ |
pānyāṃ kaṭphalabhūtīkamustābhāgaissamāsikaiḥ |
devadārvyabhayābhārgīvacāparpaṭanāgaraiḥ |
pānyāṃ kaṭphalabhūtīkamustābhāgaissamāsikaiḥ |
1938 ed. 6.39.194
siddhametaḥkaṣāyāṃ tu hiṅgumākṣikaṃ saṃyutaṃ ||
pāyayejvaritaṃ yuktā vātaśleṣmakṛte jvare |
kaphaprasekakāse ca hikkāśvāsagalagrahe |
kaṇṭhe vivaddhe vimukhe jvaritānāṃ sadāhitaṃ |
siddhametaḥkaṣāyāṃ tu hiṅgumākṣikaṃ saṃyutaṃ ||
pāyayejvaritaṃ yuktā vātaśleṣmakṛte jvare |
kaphaprasekakāse ca hikkāśvāsagalagrahe |
kaṇṭhe vivaddhe vimukhe jvaritānāṃ sadāhitaṃ |
siddhametaḥkaṣāyāṃ tuem. om. A siddham etaḥkaṣāyāṃ tu K hiṅgumākṣikaṃem. om. A hiṅgum ākṣikaṃ K saṃyutaṃK om. A pāyayejvaritaṃ
pāyayejvaritaṃK om. A yuktāK ni A vātaśleṣmakṛteK ṣkvā A jvareK thya A kaphaprasekakāse ca
kaphaprasekakāse caK kaphavātotthe kṣaudrahiṅgusamanvitam |
dātavyaṃ(apātavyaṃ) A hikkāśvāsagalagraheK śvāsakāsaghnaṃ śleṣmotseke galagrahe || A kaṇṭhe
kaṇṭheK om. A vivaddheK om. A vimukheK om. A jvaritānāṃK om. A sadāhitaṃK om. A
pāyayejvaritaṃK om. A yuktāK ni A vātaśleṣmakṛteK ṣkvā A jvareK thya A kaphaprasekakāse ca
kaphaprasekakāse caK kaphavātotthe kṣaudrahiṅgusamanvitam |
dātavyaṃ(apātavyaṃ) A hikkāśvāsagalagraheK śvāsakāsaghnaṃ śleṣmotseke galagrahe || A kaṇṭhe
kaṇṭheK om. A vivaddheK om. A vimukheK om. A jvaritānāṃK om. A sadāhitaṃK om. A
em. hikkāsu kaṇṭhaśvayathau śūle hṛdayapārśvaje |
balāpaṭolatriphalāyaṣṭyāhvānāṃ vṛṣasya ca || A
balāpaṭolatriphalāyaṣṭyāhvānāṃ vṛṣasya ca || A
em. kvātho madhuyutaḥ pīto hanti pittakaphajvaram |
kaṭukāvijayādrākṣāmustaparpaṭakaiḥ kṛtaḥ || A
kaṭukāvijayādrākṣāmustaparpaṭakaiḥ kṛtaḥ || A
em. kaṣāyo nāśayet pītaḥ śleṣmapittabhavaṃ jvaram |
bhārgīvacāparpaṭakadhānyahiṅgvabhayāghanaiḥ || A
bhārgīvacāparpaṭakadhānyahiṅgvabhayāghanaiḥ || A
1938 ed. 6.39.198
saśarkarām akṣamātrāṅkaṭukāmuṣṇavāriṇā |
saśarkarām akṣamātrāṅkaṭukāmuṣṇavāriṇā |
1938 ed. 6.39.199
pītvā jvarajayej jantu kaphapittasamudbhavaṃ |
kirātatiktam amṛtāṃ drākṣāmāmalakaṃ śaṭīṃ |
pītvā jvarajayej jantu kaphapittasamudbhavaṃ |
kirātatiktam amṛtāṃ drākṣāmāmalakaṃ śaṭīṃ |
1938 ed. 6.39.200
nitkvāthyapittānilaje tatkvāthaṃ saguḍaṃ pibet |
nitkvāthyapittānilaje tatkvāthaṃ saguḍaṃ pibet |
1938 ed. 6.39.201
sarvadoṣasamutthe tu saṃsṛṣṭānn avacārayet |
sarvadoṣasamutthe tu saṃsṛṣṭānn avacārayet |
1938 ed. 6.39.201.add1
vardhanair vāpi hīnasya hānai dharmavūcchritasya vā
kaphasnānānupūrvyāca saṃnipātajvarakriyā |
vardhanair vāpi hīnasya hānai dharmavūcchritasya vā
kaphasnānānupūrvyāca saṃnipātajvarakriyā |
1938 ed. 6.39.201b
hīnasya vardhanaṃ hānirvṛddhayor iti niścayaḥ |
hāpanādativṛddhasya hīnayor vṛddhi sambhavaḥ |
hīnasya vardhanaṃ hānirvṛddhayor iti niścayaḥ |
hāpanādativṛddhasya hīnayor vṛddhi sambhavaḥ |
1938 ed. 6.39.201c
tatassamatvaṃ doṣāṇāmāyaṃ sthānakaphasya ca |
tadvatsthānāṃ kriyāttadvatijvaravinirjayaḥ |
tatassamatvaṃ doṣāṇāmāyaṃ sthānakaphasya ca |
tadvatsthānāṃ kriyāttadvatijvaravinirjayaḥ |
1938 ed. 6.39.202
vṛścīvavilvavarṣābhva payaścodakam eva ca |
vṛścīvavilvavarṣābhva payaścodakam eva ca |
1938 ed. 6.39.203
pacetkṣīrāvaśiṣṭantaddhanti sarvajvarātapi |
udakaṃ triguṇaṃ kṣīraṃ śiṃśapāsārameva ca |
pacetkṣīrāvaśiṣṭantaddhanti sarvajvarātapi |
udakaṃ triguṇaṃ kṣīraṃ śiṃśapāsārameva ca |
1938 ed. 6.39.204ab
tatkṣīraśeṣāṅkathitam peyaṃ sarvajvarāpahaṃ |
tatkṣīraśeṣāṅkathitam peyaṃ sarvajvarāpahaṃ |
1938 ed. 6.39.208
anantāṃ vālakammustannāgaraṃ kaṭurohiṇīṃ |
sukhāmbunā pāyayīta piṣṭvā karṣasamannaraḥ |
anantāṃ vālakammustannāgaraṃ kaṭurohiṇīṃ |
sukhāmbunā pāyayīta piṣṭvā karṣasamannaraḥ |
1938 ed. 6.39.209
eṣa sarvajvarāṃ hanti dīpayet sa hutāśanaṃ |
dravyāṇi dīpanīyāni tathā vairecanāni ca |
eṣa sarvajvarāṃ hanti dīpayet sa hutāśanaṃ |
dravyāṇi dīpanīyāni tathā vairecanāni ca |
1938 ed. 6.39.210ab
ekaikaśo dvandvatyo vā jvaraghnāni vibhāvayet |
ekaikaśo dvandvatyo vā jvaraghnāni vibhāvayet |
1938 ed. 6.39.204cd
nalavetasayor mūlaṃ mūrvayā suradārubhiḥ |
nalavetasayor mūlaṃ mūrvayā suradārubhiḥ |
1938 ed. 6.39.210.add
tṛṣṇāṅgāpi valadrākṣācandanair vāmayaṣṭibhiḥ |
śvāsakāsāṅgaśūlārttampañcamūlena vā śritaḥ |
tṛṣṇāṅgāpi valadrākṣācandanair vāmayaṣṭibhiḥ |
śvāsakāsāṅgaśūlārttampañcamūlena vā śritaḥ |
1938 ed. 6.39.205
haridrābhadramustā ca triphalā kaṭurohiṇīṃ |
haridrābhadramustā ca triphalā kaṭurohiṇīṃ |
1938 ed. 6.39.206
picumardapaṭolau ca devadārunididvikā |
eṣāṅkaṣāyaḥ pītas tu saṃnipātajvaraṃ jayet |
picumardapaṭolau ca devadārunididvikā |
eṣāṅkaṣāyaḥ pītas tu saṃnipātajvaraṃ jayet |
1938 ed. 6.39.207
avipaktiprasekañ ca śopham paktimarocakaḥ |
traiphalo vā samarppiṣṭaḥ kvātharmyayantridoṣaje |
avipaktiprasekañ ca śopham paktimarocakaḥ |
traiphalo vā samarppiṣṭaḥ kvātharmyayantridoṣaje |
1938 ed. 6.39.210cd
sarpimadhvabhayātailaṃ lehoyaṃ sarvajaṃ jvaraṃ |
sarpimadhvabhayātailaṃ lehoyaṃ sarvajaṃ jvaraṃ |
1938 ed. 6.39.211
śāntinnayettṛvadvāpi sakṣaudrāviṣamajvaraṃ |
śāntinnayettṛvadvāpi sakṣaudrāviṣamajvaraṃ |
1938 ed. 6.39.212
ghṛtaplīhodaroktan tu hanyāa viṣamajvarāṃ ||
guḍapragāḍhantriphalā pibed vā viṣamārditaḥ |
ghṛtaplīhodaroktan tu hanyāa viṣamajvarāṃ ||
guḍapragāḍhantriphalā pibed vā viṣamārditaḥ |
1938 ed. 6.39.213
guḍūcīmustadhātrīṇāṅkaṣāyamvā samākṣikaṃ |
prātaḥ prātaḥsasarpir vā rasonam upayojayet |
guḍūcīmustadhātrīṇāṅkaṣāyamvā samākṣikaṃ |
prātaḥ prātaḥsasarpir vā rasonam upayojayet |
1938 ed. 6.39.215
sarpikṣīrasitākṣaudramāgadhīrvā yathābalaṃ
sarpikṣīrasitākṣaudramāgadhīrvā yathābalaṃ
1938 ed. 6.39.216
pippalīvarddhamānaṃ vā pibetkṣīrarasāsanaḥ |
pippalīvarddhamānaṃ vā pibetkṣīrarasāsanaḥ |
1938 ed. 6.39.217
tāmracūḍasya māṃsena pibed vā madyamuttamaṃ |
tṛphalāgnimanthakolakvāthe dadhnā ghṛtampacet |
tāmracūḍasya māṃsena pibed vā madyamuttamaṃ |
tṛphalāgnimanthakolakvāthe dadhnā ghṛtampacet |
1938 ed. 6.39.218
tilvakāvāpam etad dhi viṣamajvaranāśanaṃ |
tribhiś caturbhiḥ pibet kvāthaṃ pañcabhir vā samanvitaḥ |
madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya ca |
harītakyāś ca tat sarvan trividho yoga iṣyate |
tilvakāvāpam etad dhi viṣamajvaranāśanaṃ |
tribhiś caturbhiḥ pibet kvāthaṃ pañcabhir vā samanvitaḥ |
madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya ca |
harītakyāś ca tat sarvan trividho yoga iṣyate |
em. kaṭukendrayavośīrasiṃhītāmalakīghanaiḥ |
trāyamāṇāsthirādhātrīviśvabheṣajacitrakaiḥ || A
trāyamāṇāsthirādhātrīviśvabheṣajacitrakaiḥ || A
em. pakvametairghṛtaṃ pītaṃ vijity a visamāgnitām |
jīrṇajvaraśiraḥśūlagulmodarahalīmakān || A
jīrṇajvaraśiraḥśūlagulmodarahalīmakān || A
em. kṣayakāsaṃ sasaṃtāpaṃ pārśvaśūlānapāsyati |
guḍūcītriphalāvāsātrāyamāṇāyavāsakaiḥ || A
guḍūcītriphalāvāsātrāyamāṇāyavāsakaiḥ || A
em. kvathitairvidhivatpakvametaiḥ kalkīkṛtaiḥ samaiḥ |
drākṣāmāgadhikāmbhodanāgarotpalacandanaiḥ || A
drākṣāmāgadhikāmbhodanāgarotpalacandanaiḥ || A
em. pītaṃ sarpiḥ kṣayaśvāsakāsajīrṇajvarān jayet |
kalaśībṛhatīdrākṣātrāyantīnimbagokṣuraiḥ || A
kalaśībṛhatīdrākṣātrāyantīnimbagokṣuraiḥ || A
em. balāparpaṭakāmbhodaśālaparṇīyavāsakaiḥ |
pakvamutkvathitaiḥ sarpiḥ kalkairebhiḥ samanvitam || A
pakvamutkvathitaiḥ sarpiḥ kalkairebhiḥ samanvitam || A
em. śaṭītāmalakībhārgīmedāmalakapauṣkaraiḥ |
kṣīradviguṇasaṃyuktaṃ jīrṇajvaramapohati || A
kṣīradviguṇasaṃyuktaṃ jīrṇajvaramapohati || A
em. śiraḥpārśvarujākāsakṣayapraśamanaṃ param |
paṭolīparpaṭāriṣṭaguḍūcītriphalāvṛṣaiḥ || A
paṭolīparpaṭāriṣṭaguḍūcītriphalāvṛṣaiḥ || A
em. kaṭukāmbudabhūnimbayāsayaṣṭyāhvacandanaiḥ |
dārvīśakrayavośīratrāyamāṇākaṇotpalaiḥ || A
dārvīśakrayavośīratrāyamāṇākaṇotpalaiḥ || A
em. dhātrībhṛṅgarajobhīrukākamācīrasairghṛtam |
siddham āśvapacīkuṣṭhajvaraśukrārjunavraṇān || A
siddham āśvapacīkuṣṭhajvaraśukrārjunavraṇān || A
1938 ed. 6.39.229
viḍiṅgamustatriphalāmañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥ |
viḍiṅgamustatriphalāmañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥ |
1938 ed. 6.39.230
syāmailavālukailābhiś candanā maradāru ca ||
barhiṣṭhakuṣṭharajanī parṇṇinī sārivādvaye |
syāmailavālukailābhiś candanā maradāru ca ||
barhiṣṭhakuṣṭharajanī parṇṇinī sārivādvaye |
1938 ed. 6.39.231
hareṇukātrivṛddantīvacātālīśakesaraiḥ |
dviḥkṣīraṃ vipacet sarpir mālatīkusumais saha |
hareṇukātrivṛddantīvacātālīśakesaraiḥ |
dviḥkṣīraṃ vipacet sarpir mālatīkusumais saha |
1938 ed. 6.39.232ab
viṣamajvaraśvāsakāsagulmonmādajvarāpahaṃ |
viṣamajvaraśvāsakāsagulmonmādajvarāpahaṃ |
em. etat kalyāṇakaṃ nāma sarpir māṅgalyam uttamam || A
1938 ed. 6.39.232.add1
etad eva haviḥ pakvāñ jīvanīyopasaṃsṛtaḥ |
caturguṇena payasā mahākalpośam ucyate |
etad eva haviḥ pakvāñ jīvanīyopasaṃsṛtaḥ |
caturguṇena payasā mahākalpośam ucyate |
1938 ed. 6.39.232.add2
apasmāragṛhāśoṣaṃ klaivyakārśyamakīṅgītāḥ |
ghṛtam etan nihanyāśu ye cāpi viṣamajvarāḥ |
apasmāragṛhāśoṣaṃ klaivyakārśyamakīṅgītāḥ |
ghṛtam etan nihanyāśu ye cāpi viṣamajvarāḥ |
em. alakṣmīgraharakṣognimāndyāpasmārapāpanut |
śasyate naṣṭaśukrāṇāṃ vandhyānāṃ garbhadaṃ param || A
śasyate naṣṭaśukrāṇāṃ vandhyānāṃ garbhadaṃ param || A
em. madhyaṃ cakṣuṣyamāyuṣyaṃ retomārgaviśodhanam |
etair eva tathā dravyaiḥ sarvagandhaiś ca sādhitam || A
etair eva tathā dravyaiḥ sarvagandhaiś ca sādhitam || A
em. kapilāyā ghṛtaprasthaṃ suvarṇamaṇisaṃyutam |
tatkṣīreṇa sahaikadhyaṃ prasādhya kusumairimaiḥ || A
tatkṣīreṇa sahaikadhyaṃ prasādhya kusumairimaiḥ || A
em. sumanaś campakāśokaśirīṣakusumairvṛtam |
tathā naladapadmānāṃ keśarairdāḍimasya ca || A
tathā naladapadmānāṃ keśarairdāḍimasya ca || A
em. tithau praśaste nakṣatre sādhakasyāturasya ca |
kṛtaṃ manuṣyadevāya brāhmaṇairabhimantritam || A
kṛtaṃ manuṣyadevāya brāhmaṇairabhimantritam || A
em. dattaṃ sarvajvarān hanti mahākalyāṇakaṃ tvidam || A
em. darśanasparśanābhyāṃ ca sarvarogaharaṃ śivam |
adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ valīpalitavarjitaḥ || A
adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ valīpalitavarjitaḥ || A
em. asyābhyāsād ghṛtasyeha jīvedvarṣaśatatrayam |
gavyaṃ dadhi ca mūtraṃ ca kṣīraṃ sarpiḥ śakṛdrasaḥ || A
gavyaṃ dadhi ca mūtraṃ ca kṣīraṃ sarpiḥ śakṛdrasaḥ || A
em. samabhāgāni pācyāni kalkāṃś caitān samāvapet |
triphalāṃ citrakaṃ mustaṃ haridrātiviṣe vacām || A
triphalāṃ citrakaṃ mustaṃ haridrātiviṣe vacām || A
em. viḍaṅgaṃ tryūṣaṇaṃ cavyaṃ suradāru tathaiva ca |
pañcagavyam idaṃ pānād viṣamajvaranāśanam || A
pañcagavyam idaṃ pānād viṣamajvaranāśanam || A
em. pañcagavyam ṛte garbhāt pācyam anyad vṛṣeṇa ca |
balayātha paraṃ pācyaṃ guḍūcyā tadvad eva tu || A
balayātha paraṃ pācyaṃ guḍūcyā tadvad eva tu || A
em. jīrṇajvare ca śophe ca pāṇḍuroge ca pūjitam |
etenaiva tu kalpena ghṛtaṃ pañcāvikaṃ pacet |
pañcājaṃ pañcamahiṣaṃ caturuṣṭram athāpi ca || A
etenaiva tu kalpena ghṛtaṃ pañcāvikaṃ pacet |
pañcājaṃ pañcamahiṣaṃ caturuṣṭram athāpi ca || A
1938 ed. 6.39.245
triphalāśīrasampākakaṭukātiviṣāghanaiḥ |
śatāvarīsaptaparṇīguḍūcīrajanīdvayaiḥ |
triphalāśīrasampākakaṭukātiviṣāghanaiḥ |
śatāvarīsaptaparṇīguḍūcīrajanīdvayaiḥ |
1938 ed. 6.39.246
citrakatrivṛtāmūrvāpaṭolāriṣṭavālakaiḥ |
kirātatiktakavacāviśālāpadmakotpalaiḥ |
citrakatrivṛtāmūrvāpaṭolāriṣṭavālakaiḥ |
kirātatiktakavacāviśālāpadmakotpalaiḥ |
1938 ed. 6.39.247
sārivādvayayaṣṭyāhvacavikāraktacandanaiḥ |
durālabhāparparṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ ||
sārivādvayayaṣṭyāhvacavikāraktacandanaiḥ |
durālabhāparparṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ ||
1938 ed. 6.39.248
rāsnākuṭajamañjiṣṭhāmāgadhīnāgarais tathā |
dhātrīphalarase samyag dviguṇe sādhitaṃ haviḥ |
rāsnākuṭajamañjiṣṭhāmāgadhīnāgarais tathā |
dhātrīphalarase samyag dviguṇe sādhitaṃ haviḥ |
1938 ed. 6.39.249
parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaṃ |
pāṇḍuplīhāgnisādebhya etad eva hitaṃ paraṃ |
parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaṃ |
pāṇḍuplīhāgnisādebhya etad eva hitaṃ paraṃ |
parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaṃem. parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhanivāraṇam | A parivāsarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaᳵ | Kac parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaᳵ | Kpc pāṇḍuplīhāgnisādebhya
pāṇḍuplīhāgnisādebhyaKpc
pāṇḍuplīhāgnisādibhya A
pāṇḍuplīhāgnisādesvabhya Kac hitaṃK paraṃ hitam || A paraṃem. om. A paraᳵ | K
pāṇḍuplīhāgnisādebhyaKpc
pāṇḍuplīhāgnisādibhya A
pāṇḍuplīhāgnisādesvabhya Kac hitaṃK paraṃ hitam || A paraṃem. om. A paraᳵ | K
1938 ed. 6.39.250
dārvīpaṭolaṅkaṭukānnimvamvāsāphalatrikaṃ |
durālabhāṃ parpaṭakāṃ trāyatīñ ca palonmitāṃ |
dārvīpaṭolaṅkaṭukānnimvamvāsāphalatrikaṃ |
durālabhāṃ parpaṭakāṃ trāyatīñ ca palonmitāṃ |
1938 ed. 6.39.251
prasthamāmalakānāṃ ca kvāthayed dhi malastami |
tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtaprastham vipācayet ||
prasthamāmalakānāṃ ca kvāthayed dhi malastami |
tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtaprastham vipācayet ||
1938 ed. 6.39.252
kalkair bhūnimvakuṭajamustayaṣṭyāhvacandanaiḥ |
sapippalīkais tat siddhañ cakṣuṣyaṃ śuklayor hitaṃ ||
kalkair bhūnimvakuṭajamustayaṣṭyāhvacandanaiḥ |
sapippalīkais tat siddhañ cakṣuṣyaṃ śuklayor hitaṃ ||
1938 ed. 6.39.253
ghrāṇakarṇṇāṣṭhavartmatṛdmusverogavraṇāpahaṃ |
ghrāṇakarṇṇāṣṭhavartmatṛdmusverogavraṇāpahaṃ |
1938 ed. 6.39.254ab
kāmalājvaravaisarpagaṇḍamāpippalīsārivāmustamuśīraṃ kaṭurohiṇī |
kāmalājvaravaisarpagaṇḍamāpippalīsārivāmustamuśīraṃ kaṭurohiṇī |
em. śṛtaṃ payaḥ śarkarā ca pippalyo madhusarpiṣī || A
pippalīsārivāmustamuśīraṃ kaṭurohiṇī |
kaliṅgakāmstyāmalakī candanātiviṣai sthirā |
kaliṅgakāmstyāmalakī candanātiviṣai sthirā |
1938 ed. 6.39.254.add2
viṇṭhamāmalakendrākṣā opamālānidigṭhakā |
sādhitaṃ havir etais tu jīrṇṇajvaram apohati ||
viṇṭhamāmalakendrākṣā opamālānidigṭhakā |
sādhitaṃ havir etais tu jīrṇṇajvaram apohati ||
1938 ed. 6.39.254.add3
kṣayakāsaśir aśūlapārśvaśūlaphaṇīśakāṃ|
aṃśābhighātam agnīñ ca viṣamaṃ saṃniyacchati |
kṣayakāsaśir aśūlapārśvaśūlaphaṇīśakāṃ|
aṃśābhighātam agnīñ ca viṣamaṃ saṃniyacchati |
em. pañcasāram idaṃpeyaṃ mathitaṃ viṣamajvare |
kṣatakṣīṇe kṣaye śvāse hṛdroge caitadiṣyate || A
kṣatakṣīṇe kṣaye śvāse hṛdroge caitadiṣyate || A
em. lākṣāviśvaniśāmūrvāmañjiṣṭhāsvarjikāmayaiḥ |
ṣaḍguṇena ca takreṇa siddhaṃ tailaṃ jvarāntakṛt || A
ṣaḍguṇena ca takreṇa siddhaṃ tailaṃ jvarāntakṛt || A
em. kṣīrivṛkṣāsanāriṣṭajambūsaptacchadārjunaiḥ |
śirīṣakhadirāsphoṭāmṛtavallyāṭarūṣakaiḥ || A
śirīṣakhadirāsphoṭāmṛtavallyāṭarūṣakaiḥ || A
em. kaṭukāparpaṭośīravacātejovatīghanaiḥ |
sādhitaṃ tailamabhyaṅgādāśu jīrṇajvarāpaham || A
sādhitaṃ tailamabhyaṅgādāśu jīrṇajvarāpaham || A
1938 ed. 6.39.259
nirviṣairbhujagairnāgairvinītairnṛpataskaraiḥ |
trāsayed āgame cainantadahar bhojayen na ca |
nirviṣairbhujagairnāgairvinītairnṛpataskaraiḥ |
trāsayed āgame cainantadahar bhojayen na ca |
1938 ed. 6.39.260
atyabhiṣyandigurubhir vāmayed vā punaḥ punaḥ |
madyam vā pāyayet tīkṣṇaṃ ghṛtam vā jvaranāśanaḥ |
atyabhiṣyandigurubhir vāmayed vā punaḥ punaḥ |
madyam vā pāyayet tīkṣṇaṃ ghṛtam vā jvaranāśanaḥ |
1938 ed. 6.39.261
purāṇamvā ghṛtaṅkāmamudāramvā virecanaṃ |
nirūhayedvā matimāṃ susvinnantadahannaraḥ |
purāṇamvā ghṛtaṅkāmamudāramvā virecanaṃ |
nirūhayedvā matimāṃ susvinnantadahannaraḥ |
1938 ed. 6.39.262
ajāvyoścarmaromāṇi vacā kuṣṭham palaṅkaṣā | jāthapīgandha
nimvapatrāṇi madhukadhūpanārthe pradāpayet |
ajāvyoścarmaromāṇi vacā kuṣṭham palaṅkaṣā | jāthapīgandha
nimvapatrāṇi madhukadhūpanārthe pradāpayet |
1938 ed. 6.39.263
baiḍālamvā sakṛdyojya vepamānasya dhūpane |
pippalī saindhavan tailaṃ maināhvācekṣaṇañjanaṃ ||
baiḍālamvā sakṛdyojya vepamānasya dhūpane |
pippalī saindhavan tailaṃ maināhvācekṣaṇañjanaṃ ||
em. udaroktāni sarpīṣi yānyuktāni purā mayā |
kalpoktaṃ cājitaṃ sarpiḥ sevyamānaṃ jvaraṃ jayet || A
kalpoktaṃ cājitaṃ sarpiḥ sevyamānaṃ jvaraṃ jayet || A
1938 ed. 6.39.265
bhūtavidyāsamudiṣṭairvandhāveśanapūjanaiḥ |
jayed bhūtābhiśaṅkottham vijñānād yaiś ca mānasaṃ |
bhūtavidyāsamudiṣṭairvandhāveśanapūjanaiḥ |
jayed bhūtābhiśaṅkottham vijñānād yaiś ca mānasaṃ |
1938 ed. 6.39.266
abhiśāpābhicārotthau jvarau homādinā jayet |
abhiśāpābhicārotthau jvarau homādinā jayet |
1938 ed. 6.39.267
dānasvastyayanātithyaiṃrutpātagrahapīḍitaṃ ||
dānasvastyayanātithyaiṃrutpātagrahapīḍitaṃ ||
1938 ed. 6.39.268
oṣadhīgandhaviṣajau viṣapītaprasādhanaiḥ |
oṣadhīgandhaviṣajau viṣapītaprasādhanaiḥ |
1938 ed. 6.39.269
jayetkaṣāyañ ca hitaṃ sarvagandhakṛtan tathā |
nimvadārukaṣāyamvā hitaṃ saumanasantathā |
jayetkaṣāyañ ca hitaṃ sarvagandhakṛtan tathā |
nimvadārukaṣāyamvā hitaṃ saumanasantathā |
1938 ed. 6.39.270
yavānnavikṛtī sarparmadyañ ca viṣame hitaṃ |
sampūjayeddvijāṅgāś ca devamīśānamamvikāṃ |
yavānnavikṛtī sarparmadyañ ca viṣame hitaṃ |
sampūjayeddvijāṅgāś ca devamīśānamamvikāṃ |
1938 ed. 6.39.271
kaphavātotthayor enañjvarayoḥ śītapīḍite |
diheduṣṇeṇa vargeṇa pariścoṣṇo vidhirhitaḥ |
kaphavātotthayor enañjvarayoḥ śītapīḍite |
diheduṣṇeṇa vargeṇa pariścoṣṇo vidhirhitaḥ |
1938 ed. 6.39.272
siñcet susyoṣṇair athavā śuktagomūtramastubhiḥ |
dihyāt palāśais taruṇais surasārjakaśigrujaiḥ ||
siñcet susyoṣṇair athavā śuktagomūtramastubhiḥ |
dihyāt palāśais taruṇais surasārjakaśigrujaiḥ ||
1938 ed. 6.39.273
kṣāratailena vābhyaṅgassaśuktena vidhīyate|
pānam āragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |
kṣāratailena vābhyaṅgassaśuktena vidhīyate|
pānam āragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |
1938 ed. 6.39.273a
nditaṣṇasakṛcchra gudhitānilatvāt |
nditaṣṇasakṛcchra gudhitānilatvāt |
1938 ed. 6.39.273b
jīrṇṇāsane kupyati vātagulmavidāhakāle śvasanasya pittāt |
gulmaḥ kaphāmūrcchati bhuktamātre sacvāsuvelāsu ca sannipāte ||
jīrṇṇāsane kupyati vātagulmavidāhakāle śvasanasya pittāt |
gulmaḥ kaphāmūrcchati bhuktamātre sacvāsuvelāsu ca sannipāte ||
1938 ed. 6.39.273c
strīṇān tu yaḥ śoṣitakopagulmaḥ sa yonimūlaṃ tu mūlaṃ karoti ||
yonyā parisrāvamaniṣṭagaṃndhaṃ viśeṣaliṅgāni bhavanti caiṣāṃ ||
strīṇān tu yaḥ śoṣitakopagulmaḥ sa yonimūlaṃ tu mūlaṃ karoti ||
yonyā parisrāvamaniṣṭagaṃndhaṃ viśeṣaliṅgāni bhavanti caiṣāṃ ||
1938 ed. 6.39.273d
vātagulmārditaṃ snigdhaṃ yuktāṃ snehavirecanaiḥ |
upācared yathā kaṃlāṃ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ ||
vātagulmārditaṃ snigdhaṃ yuktāṃ snehavirecanaiḥ |
upācared yathā kaṃlāṃ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ ||
1938 ed. 6.39.273e
pittagulmāditaṃ pītaṃ kākolyādi kṛtaṃ ghṛtaṃ
viriktamapuraiyogairnirūhaissamupācaret ||
pittagulmāditaṃ pītaṃ kākolyādi kṛtaṃ ghṛtaṃ
viriktamapuraiyogairnirūhaissamupācaret ||
1938 ed. 6.39.273f
śleṣmagurlmārditaṃ pippalyādi ghṛtena tu |
tīkṣṇairviriktaṃ tadbhāvairnirūhaiḥ sam upakramet ||
śleṣmagurlmārditaṃ pippalyādi ghṛtena tu |
tīkṣṇairviriktaṃ tadbhāvairnirūhaiḥ sam upakramet ||
1938 ed. 6.39.273g
sannipātotthite gulme tridoṣaghnā vidhihitaḥ |
pittavadraktagulminyāḥ
sannipātotthite gulme tridoṣaghnā vidhihitaḥ |
pittavadraktagulminyāḥ
1938 ed. 6.39.273h
bhyaṅgassaśuktena vidhīyate |
pānamāragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |
bhyaṅgassaśuktena vidhīyate |
pānamāragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |
1938 ed. 6.39.274
avagāhasukhoṣṇaś ca vātaghnaṃ kvāthayojite |
jitvā śītaṃ kramairevaṃ sukhoṣṇajalasecitaṃ |
avagāhasukhoṣṇaś ca vātaghnaṃ kvāthayojite |
jitvā śītaṃ kramairevaṃ sukhoṣṇajalasecitaṃ |
1938 ed. 6.39.275
prācāraurṇṇikakārpāsakauṣeyāṃvarasaṃbhṛtaṃ |
śāyayeṅglānadeham vā kālāguruvibhūṣitaṃ |
prācāraurṇṇikakārpāsakauṣeyāṃvarasaṃbhṛtaṃ |
śāyayeṅglānadeham vā kālāguruvibhūṣitaṃ |
1938 ed. 6.39.276
payodharākuśalā navayauvanāḥ |
gātrair bhajeran pramadāḥ śītadainyāpahāḥ śubhāḥ |
payodharākuśalā navayauvanāḥ |
gātrair bhajeran pramadāḥ śītadainyāpahāḥ śubhāḥ |
em. śaracchaśāṅkavadanā nīlotpalavilocanāḥ |
sphuritabhrūlatābhaṅgalalāṭataṭakampanāḥ || A
sphuritabhrūlatābhaṅgalalāṭataṭakampanāḥ || A
em. pralambabimbapracaladbimbīphalanibhādharāḥ |
kṛśodaryo 'tivistīrṇajaghanodvahanālasāḥ || A
kṛśodaryo 'tivistīrṇajaghanodvahanālasāḥ || A
em. kuṅkumāgurudigdhāṅgyo ghanatuṅgapayodharāḥ |
sugandhidhūpitaślakṣṇasrastāṃśukavibhūṣaṇāḥ || A
sugandhidhūpitaślakṣṇasrastāṃśukavibhūṣaṇāḥ || A
1938 ed. 6.39.280
prahlādenañ cāsya vijñāya tās trīr apanayet punaḥ |
prahlādenañ cāsya vijñāya tās trīr apanayet punaḥ |
1938 ed. 6.39.281
bhojayed dhitamannañ ca tathā sukhamavāpnuyāt |
bhojayed dhitamannañ ca tathā sukhamavāpnuyāt |
1938 ed. 6.39.282
dāhābhibhūte tu vidhiṅkuryāddāhavināśanīṃ |
madhuphānitamiśreṇa nimvapatrāmbhasāpi vā |
dāhābhibhūte tu vidhiṅkuryāddāhavināśanīṃ |
madhuphānitamiśreṇa nimvapatrāmbhasāpi vā |
1938 ed. 6.39.283
dāhajvarārttammatimāṃ vāmayetkṣiprameva tu |
śatadhautaghṛtābhyaktandihedvāyavasaktubhiḥ |
dāhajvarārttammatimāṃ vāmayetkṣiprameva tu |
śatadhautaghṛtābhyaktandihedvāyavasaktubhiḥ |
1938 ed. 6.39.284
kolāmalakasaṃyuktairdhānyāmlena ca vuddhimāṃ |
kolāmalakasaṃyuktairdhānyāmlena ca vuddhimāṃ |
1938 ed. 6.39.285
amlapiṣṭaissuśītair vā palāśatarujair dihet |
vadarīpallavotthena phenenāriṣṭakasya vā |
amlapiṣṭaissuśītair vā palāśatarujair dihet |
vadarīpallavotthena phenenāriṣṭakasya vā |
1938 ed. 6.39.286
yavārdhakuḍavaṃ piṣṭvā maṃjiṣṭhārdhapalantathā |
yavārdhakuḍavaṃ piṣṭvā maṃjiṣṭhārdhapalantathā |
1938 ed. 6.39.287
aṃvlaprasthaśatonmiśraṃ tailaprastham vipācayet |
etat prahlādanan tailaṃ jvaradāhavināśanaṃ |
aṃvlaprasthaśatonmiśraṃ tailaprastham vipācayet |
etat prahlādanan tailaṃ jvaradāhavināśanaṃ |
1938 ed. 6.39.288
nyagrodhādir gaṇo yaś ca kākolyādiś ca yaḥ smṛtaḥ |
utpalādirgaṇo yaś ca piṣṭair vātaiḥ pralepayet |
nyagrodhādir gaṇo yaś ca kākolyādiś ca yaḥ smṛtaḥ |
utpalādirgaṇo yaś ca piṣṭair vātaiḥ pralepayet |
1938 ed. 6.39.289
tatkaṣāyāmlasaṃyuktā snehāś cābhyañjane hitāḥ |
teṣāṃ śītakaṣāye vā dāhāntam avagāhayet |
tatkaṣāyāmlasaṃyuktā snehāś cābhyañjane hitāḥ |
teṣāṃ śītakaṣāye vā dāhāntam avagāhayet |
1938 ed. 6.39.290
dāhavege tvatikrānte tasmāduddhṛtyamānavaṃ |
pradihyātchatadhautena sarpiṣā candanena vā |
dāhavege tvatikrānte tasmāduddhṛtyamānavaṃ |
pradihyātchatadhautena sarpiṣā candanena vā |
1938 ed. 6.39.291
glānamvā dīnamanasamāśliṣeyurvarāṅganāḥ |
dukūlakṣaumasamvītāścandanārdrapayodharāḥ |
glānamvā dīnamanasamāśliṣeyurvarāṅganāḥ |
dukūlakṣaumasamvītāścandanārdrapayodharāḥ |
1938 ed. 6.39.292
vibhratyaḥ sragvicitrās tu maṇihāravibhūṣitāḥ |
bhajeyus taṃ tanaiḥ śītaiḥspṛśaṃtyāṃvuruhaissukhaiḥ |
vibhratyaḥ sragvicitrās tu maṇihāravibhūṣitāḥ |
bhajeyus taṃ tanaiḥ śītaiḥspṛśaṃtyāṃvuruhaissukhaiḥ |
1938 ed. 6.39.293
prahlādanañca vijñāya tā strīrapanayetpunaḥ |
bhojayeddhitamaṃnañ ca tathā sukhamavāpnuyāt ||
prahlādanañca vijñāya tā strīrapanayetpunaḥ |
bhojayeddhitamaṃnañ ca tathā sukhamavāpnuyāt ||
prahlādanañcaprahlādanañ caK prahlādaṃ cāsya A vijñāya tāK vijñāya tāḥ A strīrapanayetpunaḥstrīr apanayet punaḥ |strīr apanayetpunaḥ |em. strīr apanayet punaḥ strīr apanayet punaḥ |strīr apanayetpunaḥ | AK bhojayeddhitamaṃnañ caem.
hitaṃ ca bhojayed annaṃ A
bhojayed dhitam aṃnañ ca K sukhamavāpnuyātem. pnoti sukhaṃ mahat || A sukham avāpnuyāt || K
hitaṃ ca bhojayed annaṃ A
bhojayed dhitam aṃnañ ca K sukhamavāpnuyātem. pnoti sukhaṃ mahat || A sukham avāpnuyāt || K
1938 ed. 6.39.294
gamayet pittam evādau jvareṣu samavāyiṣu ||
dirnimvārataran tad dhi jva
gamayet pittam evādau jvareṣu samavāyiṣu ||
dirnimvārataran tad dhi jva
1938 ed. 6.39.294a
bhārgīśārivādvayacitrakaiḥ |
dantī ca śreyasī pāṭhā etaḥ prasthaghṛtam pacet ||
bhārgīśārivādvayacitrakaiḥ |
dantī ca śreyasī pāṭhā etaḥ prasthaghṛtam pacet ||
1938 ed. 6.39.294b
mūtrāśakṛdrase tulye dadhimūtra yathāyutaṃ |
pañcagavyam iti khyātam etat sarpiś caturthakam |
mūtrāśakṛdrase tulye dadhimūtra yathāyutaṃ |
pañcagavyam iti khyātam etat sarpiś caturthakam |
1938 ed. 6.39.294c
gulmapāṃḍāmayekāsaṃ kāmalām udarāṇi ca |
arśāṃsi śoṣam unmādam apasmārabhagandaram |
gulmapāṃḍāmayekāsaṃ kāmalām udarāṇi ca |
arśāṃsi śoṣam unmādam apasmārabhagandaram |
1938 ed. 6.39.294d
grahā na lakṣmīpādhmānaṃ pītaṃ caitad vyapohati |
vinā vātkvāthakalkābhyāṃ pañcagāvyaṃ ghṛtaṃ śritaḥ |
grahā na lakṣmīpādhmānaṃ pītaṃ caitad vyapohati |
vinā vātkvāthakalkābhyāṃ pañcagāvyaṃ ghṛtaṃ śritaḥ |
1938 ed. 6.39.294e
tad api jvarapāṇḍutvaśoṣāpasmārajighṛtaṃ |
triphalā saptalānimbapaṭolīvṛṣaśārivā |
tad api jvarapāṇḍutvaśoṣāpasmārajighṛtaṃ |
triphalā saptalānimbapaṭolīvṛṣaśārivā |
1938 ed. 6.39.294f
kuṭajatvaḍphalāmpāṭhā saptāhasumanāvṛtā |
vetasaś candanaṃ mūrvā karaṇḍakaṭurohiṇī |
kuṭajatvaḍphalāmpāṭhā saptāhasumanāvṛtā |
vetasaś candanaṃ mūrvā karaṇḍakaṭurohiṇī |
1938 ed. 6.39.294g
haridrāpippalaṃ tv aiva piṣṭaiḥ karṣasamaiḥ pacet
jaladroṇe ghṛtaprasthaṃ viṣamajvaranāśanaṃ |
haridrāpippalaṃ tv aiva piṣṭaiḥ karṣasamaiḥ pacet
jaladroṇe ghṛtaprasthaṃ viṣamajvaranāśanaṃ |
1938 ed. 6.39.294h
kāse śvāse pratiśyāye raktapitte bhagandare |
pāṇḍutvamehakuṣṭeṣu hṛdrauge vātaśoṇite |
kāse śvāse pratiśyāye raktapitte bhagandare |
pāṇḍutvamehakuṣṭeṣu hṛdrauge vātaśoṇite |
1938 ed. 6.39.294i
pittagulmaikacauraiva kāmalāyāñ ca pūjitaṃ |
śīlayet maguḍāṃ śuñṭhīm abhayāñ cāpi pūjitaḥ |
pittagulmaikacauraiva kāmalāyāñ ca pūjitaṃ |
śīlayet maguḍāṃ śuñṭhīm abhayāñ cāpi pūjitaḥ |
1938 ed. 6.39.294j
hy atapradhānapittan tu svastho janayati jvaraṃ |
pibed ikṣurasān tatra śītamvā śarkarodakaṃ |
hy atapradhānapittan tu svastho janayati jvaraṃ |
pibed ikṣurasān tatra śītamvā śarkarodakaṃ |
em. durnivārataraṃ tad dhi jvarārtānāṃ viśeṣataḥ |
chardimūrcchāpipāsādīn avirodhāji jvarasya ca || A
chardimūrcchāpipāsādīn avirodhāji jvarasya ca || A
em. upadravāñ jayec cāpi pratyanīkena hetunā |
viśeṣamaparaṃ cātra śṛṇūpadravanāśanam || A
viśeṣamaparaṃ cātra śṛṇūpadravanāśanam || A
em. madhukaṃ rajanī mustaṃ dāḍimaṃ sāmlavetasam |
añjanaṃ tintiḍīkaṃ ca naladaṃ patram utpalam || A
añjanaṃ tintiḍīkaṃ ca naladaṃ patram utpalam || A
em. tvacaṃ vyāghranakhaṃ caiva mātuluṅgaraso madhu |
dihyād ebhir jvarārtasya madhuśuktayutaiḥ śiraḥ || A
dihyād ebhir jvarārtasya madhuśuktayutaiḥ śiraḥ || A
em. śirobhitāpasaṃmohavamihikkāpravepathūn |
pradeho nāśayatyeṣa jvaritānām upadravān || A
pradeho nāśayatyeṣa jvaritānām upadravān || A
em. madhūkam atha hrīberam utpalāni madhūlikām || A
em. līḍvā cūrṇāni madhunā sarpiṣā ca jayed vamim |
kaphaprasekāsṛkpittahikkāśvāsāṃś ca dāruṇān || A
kaphaprasekāsṛkpittahikkāśvāsāṃś ca dāruṇān || A
em. lihan jvarārtastriphalāṃ pippalīṃ ca samākṣikām |
kāse śvāse ca madhunā sarpiṣā ca sukhī bhavet || A
kāse śvāse ca madhunā sarpiṣā ca sukhī bhavet || A
em. vidārī dāḍimaṃ lodhraṃ dadhitthaṃ bījapūrakam |
ebhiḥ pradihyānmūrdhānaṃ tṛḍdāhārtasya dehinaḥ || A
ebhiḥ pradihyānmūrdhānaṃ tṛḍdāhārtasya dehinaḥ || A
em. dāḍimasya sitāyāś ca drākṣāmalakayos tathā |
vairasye dhārayet kalkaṃ gaṇḍūṣaṃ ca yathāhitam || A
vairasye dhārayet kalkaṃ gaṇḍūṣaṃ ca yathāhitam || A
em. kṣīrekṣurasamākṣīkasarpistailoṣṇavāribhiḥ |
śūnye mūrdhni hitaṃ nasyaṃ jīvanīyaśṛtaṃ ghṛtam || A
śūnye mūrdhni hitaṃ nasyaṃ jīvanīyaśṛtaṃ ghṛtam || A
em. cūrṇitaistriphalāśyāmātrivṛtpippalisaṃyutaiḥ |
sakṣaudraḥ śarkarāyukto virekas tu praśasyate || A
sakṣaudraḥ śarkarāyukto virekas tu praśasyate || A
em. pakve pittajvare rakte cordhvage vepathau tathā |
kaphavātotthayor evaṃ snehābhyaṅgairviśodhayet || A
kaphavātotthayor evaṃ snehābhyaṅgairviśodhayet || A
em. hṛtadoṣo bhramārtas tu lihyāt kṣaudrasitābhayāḥ |
vātaghnamadhurairyojyā nirūhā vātaje jvare || A
vātaghnamadhurairyojyā nirūhā vātaje jvare || A
em. avekṣya doṣaṃ prāṇaṃ ca yathāsvaṃ cānuvāsanāḥ |
utpalādikaṣāyādyāś(kaṣāyāḍhyāś)candanośīrasaṃyutāḥ || A
utpalādikaṣāyādyāś(kaṣāyāḍhyāś)candanośīrasaṃyutāḥ || A
em. śarkarāmadhurāḥ śītāḥ pittajvaraharā matāḥ |
āmrādīnāṃ tvacaṃ śaṅkhaṃ candanaṃ madhukotpale || A
āmrādīnāṃ tvacaṃ śaṅkhaṃ candanaṃ madhukotpale || A
em. gairikāñjanamañjiṣṭhāmṛṇālānyatha padmakam |
ślakṣṇapiṣṭaṃ tu payasā śarkarāmadhusaṃyutam || A
ślakṣṇapiṣṭaṃ tu payasā śarkarāmadhusaṃyutam || A
em. supūtaṃ śītalaṃ bastiṃ dahyamānāya dāpayet |
jvaradāhāpahaṃ teṣu siddhaṃ caivānuvāsanam || A
jvaradāhāpahaṃ teṣu siddhaṃ caivānuvāsanam || A
em. āragvadhagaṇakvāthāḥ pippalyādisamāyutāḥ |
sakṣaudramūtrā deyāḥ syuḥ kaphajvaravināśanāḥ || A
sakṣaudramūtrā deyāḥ syuḥ kaphajvaravināśanāḥ || A
em. kaphaghnair eva saṃsiddhā dravyaiś cāpy anuvāsanāḥ |
saṃsarge sannipāte ca saṃsṛṣṭā bastayo hitāḥ || A
saṃsarge sannipāte ca saṃsṛṣṭā bastayo hitāḥ || A
em. saṃsṛṣṭair eva saṃsṛṣṭā dravyaiś cāpy anuvāsanāḥ |
vātarogāpahāḥ sarve snehā ye samyag īritāḥ || A
vātarogāpahāḥ sarve snehā ye samyag īritāḥ || A
em. vinā tailaṃ ta eva syuryojyā mārutaje jvare |
nikhilenopayojyāś ca ta evābhyañjanādiṣu || A
nikhilenopayojyāś ca ta evābhyañjanādiṣu || A
em. paittike madhurais tiktaiḥ siddhaṃ sarpiś ca pūjyate |
ślaiṣmike kaṭutiktaiś ca saṃsṛṣṭānītareṣu ca || A
ślaiṣmike kaṭutiktaiś ca saṃsṛṣṭānītareṣu ca || A
em. hṛtāvaśeṣaṃ pittaṃ tu tvaksthaṃ janayati jvaram |
pibed ikṣurasaṃ tatra śītaṃ vā śarkarodakam || A
pibed ikṣurasaṃ tatra śītaṃ vā śarkarodakam || A
1938 ed. 6.39.319
śāliṣaṣṭikayoś cānnaṃ kṣīreṇāplutam aśnuyāt |
śāliṣaṣṭikayoś cānnaṃ kṣīreṇāplutam aśnuyāt |
1938 ed. 6.39.320
ghṛta dvādaśarātrāt tu deyaṃ sarvajvareṣu vai |
tenāntarenāśaya sva gatā doṣā bhavanti hi |
ghṛta dvādaśarātrāt tu deyaṃ sarvajvareṣu vai |
tenāntarenāśaya sva gatā doṣā bhavanti hi |
1938 ed. 6.39.320.add1
tadeva śūnyaśirasāṃ sarpir nnastam prayojayet |
śleṣmeṇas tu samutktreśe dhūmāṃ vrāyośikam pibet |
tadeva śūnyaśirasāṃ sarpir nnastam prayojayet |
śleṣmeṇas tu samutktreśe dhūmāṃ vrāyośikam pibet |
1938 ed. 6.39.321
dhātūṃ saṃkṣobhayeddoṣo mokṣakāle valīyasi |
tena vyākulacittasya visaṃjña iva lakṣyate |
dhātūṃ saṃkṣobhayeddoṣo mokṣakāle valīyasi |
tena vyākulacittasya visaṃjña iva lakṣyate |
1938 ed. 6.39.322
svedo laghutvaṃ śirasaḥ kaṇḍūpāko mukhasya ca |
kṣvavathuś cānna lipsā ca jvaramuktasya lakṣaṇaṃ |
svedo laghutvaṃ śirasaḥ kaṇḍūpāko mukhasya ca |
kṣvavathuś cānna lipsā ca jvaramuktasya lakṣaṇaṃ |
em. śambhukrodhodbhavo ghoro balavarṇāgnisādakaḥ |
rogarāṭ roghasaṃghāto jvara ity upadiśyate || A
rogarāṭ roghasaṃghāto jvara ity upadiśyate || A
1938 ed. 6.39.324
vyāpitvāt sarvasaṃsparśāt kṛcchratvād antasambhavā |
dantako hy eṣa manyānā jvara ity upadiśyate iti ||
vyāpitvāt sarvasaṃsparśāt kṛcchratvād antasambhavā |
dantako hy eṣa manyānā jvara ity upadiśyate iti ||
[Adhyāya 40: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.40.1
athāto 'tīsārapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athāto 'tīsārapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.40.3
gurvanti ṣyandirukṣṇoṣṇadravasthūlātiśītalaiḥ |
viruddhādhyaśanājīrṇair viṣamaiś cāpi bhojanaiḥ |
gurvanti ṣyandirukṣṇoṣṇadravasthūlātiśītalaiḥ |
viruddhādhyaśanājīrṇair viṣamaiś cāpi bhojanaiḥ |
1938 ed. 6.40.4
yuktai |
śokāduṣṭāmvupānair vā tathā ca turvipayayuyaiḥ |
yuktai |
śokāduṣṭāmvupānair vā tathā ca turvipayayuyaiḥ |
1938 ed. 6.40.5
jalābhiramaṇair vegavighātaiḥ krimikopataḥ |
nṛṇāṃ bhavaty atīsāro lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate |
jalābhiramaṇair vegavighātaiḥ krimikopataḥ |
nṛṇāṃ bhavaty atīsāro lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate |
1938 ed. 6.40.6
saṃśamyāpātvātur agnipravaddhaḥ śakṛbhigro vāyunādhaḥ praṇunnaḥ |
saratvatīdātisāratum āhur vyādhiṃ ghoraṃ datti
saṃśamyāpātvātur agnipravaddhaḥ śakṛbhigro vāyunādhaḥ praṇunnaḥ |
saratvatīdātisāratum āhur vyādhiṃ ghoraṃ datti
1938 ed. 6.40.7
ekaikaśaḥ sarvaśaś cāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ |
kecid āhustve kaviśan prakāraṃ netve tasmin kāśirājastvavocat |
ekaikaśaḥ sarvaśaś cāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ |
kecid āhustve kaviśan prakāraṃ netve tasmin kāśirājastvavocat |
1938 ed. 6.40.8
doṣāvasthā tasya naikaprakārāḥ | kāle kāle vyādhitānāṃ bhavanti ||
hṛnnābhipāyūdaravastitodagātrāvasādānilavegarodhaḥ |
doṣāvasthā tasya naikaprakārāḥ | kāle kāle vyādhitānāṃ bhavanti ||
hṛnnābhipāyūdaravastitodagātrāvasādānilavegarodhaḥ |
1938 ed. 6.40.9
viṭsaṅgam ādhmānam athāvipāko bhaviṣyatasya puras sarāṇi |
śūlārditolpam vadgaśam saphena te sānilamārutena |
viṭsaṅgam ādhmānam athāvipāko bhaviṣyatasya puras sarāṇi |
śūlārditolpam vadgaśam saphena te sānilamārutena |
1938 ed. 6.40.10
māṃsādakāraśavedān vikṛṣṇam uṣṇan dravāśya nīlopamam vā |
māṃsādakāraśavedān vikṛṣṇam uṣṇan dravāśya nīlopamam vā |
1938 ed. 6.40.11ab
pittāt pītaharitaṃ lohitaṃ vā tṛṣṇāṃ mūrcchādāhapākopapannaḥ |
pittāt pītaharitaṃ lohitaṃ vā tṛṣṇāṃ mūrcchādāhapākopapannaḥ |
em. tandrānidrāgauravotkleśasadīvegāśaṅkī sṛṣṭaviṭko 'pi bhūyaḥ || A
1938 ed. 6.40.12ab
śuklaṃ sāndraṃ sakaphaṃ śleṣmaṇā tu viśrāṃ go hṛṣṭarobhā manuṣyaḥ |
śuklaṃ sāndraṃ sakaphaṃ śleṣmaṇā tu viśrāṃ go hṛṣṭarobhā manuṣyaḥ |
em. tandrāyukto mohasādāsyaśoṣī varcaḥ kuryānnaikavarṇaṃ tṛṣārtaḥ || A
1938 ed. 6.40.13
sarvātmaka sarvaliṅgopapattiḥ kṛcchām caiṣo vālavṛddheṣ evasādhyaḥ |
tais tair bhāvaiśocatolpāsanasya śuṣkaṃ śuktaṃ teje ūṣmo gṛhīta¦ |
sarvātmaka sarvaliṅgopapattiḥ kṛcchām caiṣo vālavṛddheṣ evasādhyaḥ |
tais tair bhāvaiśocatolpāsanasya śuṣkaṃ śuktaṃ teje ūṣmo gṛhīta¦ |
sarvātmakaK sarvodbhūte A kṛcchāmK kṛcchraś A caiṣoK cāyaṃ A vālavṛddheṣK bālavṛddhe A evasādhyaḥ | taisevasādhyaḥ |
taisK ṣv asādhyaḥ |
tais A tairK tai A bhāvaiśocatolpāsanasyabhāvaiśocatolpāsanasyaK rbhāvaiḥ A śuṣkaṃK om. A śuktaṃK om. A tejeK om. A ūṣmoK om. A gṛhīta¦K paktimāvidhya(āviśya)jantoḥ || A
taisK ṣv asādhyaḥ |
tais A tairK tai A bhāvaiśocatolpāsanasyabhāvaiśocatolpāsanasyaK rbhāvaiḥ A śuṣkaṃK om. A śuktaṃK om. A tejeK om. A ūṣmoK om. A gṛhīta¦K paktimāvidhya(āviśya)jantoḥ || A
1938 ed. 6.40.14
koṣṭhaṃ gatvā vipram uṣṇa praṇadyas tās taṃ raktāt kākaṇanti prakāśa¦ |
mayurīśaṃ niḥpurīgaś ca sagandham āgantaś ca sāryate yotisāraḥ |
koṣṭhaṃ gatvā vipram uṣṇa praṇadyas tās taṃ raktāt kākaṇanti prakāśa¦ |
mayurīśaṃ niḥpurīgaś ca sagandham āgantaś ca sāryate yotisāraḥ |
1938 ed. 6.40.15
śokotpanno duścikitsyotisāmātraṃ rogo vaidyaiḥ kaṣṭa eṣa pradiṣṭaḥ |
āmājīrṇotpradrutā kṣaibhayantu | koṣṭhaṃ jantār pātramālāḥ sadoṣāḥ |
śokotpanno duścikitsyotisāmātraṃ rogo vaidyaiḥ kaṣṭa eṣa pradiṣṭaḥ |
āmājīrṇotpradrutā kṣaibhayantu | koṣṭhaṃ jantār pātramālāḥ sadoṣāḥ |
1938 ed. 6.40.16
nānāvarṇaś cātimātraṃ su ṣaṣṭham etad vadanti |
nānāvarṇaś cātimātraṃ su ṣaṣṭham etad vadanti |
1938 ed. 6.40.17
mayicchamebhidoṣair vānyastamayni ga ti |
purīṣaṃ bhṛgadurgandhi vicchinnaś cāmasaṃjñitam ¦ |
mayicchamebhidoṣair vānyastamayni ga ti |
purīṣaṃ bhṛgadurgandhi vicchinnaś cāmasaṃjñitam ¦ |
1938 ed. 6.40.18
etānye va tu liṅgāni viparītāni yasya vaiḥ |
lāghavaś ca manuṣyasya tan pakkvam iti nidrirśate |
etānye va tu liṅgāni viparītāni yasya vaiḥ |
lāghavaś ca manuṣyasya tan pakkvam iti nidrirśate |
1938 ed. 6.40.19
|| mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃ sarpiḥ kṣaudraṃ kṣīrarūpaṃ snavet¦ |
mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vā visraṃ śītaṃ sarvagandhyañjanābha¦ |
|| mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃ sarpiḥ kṣaudraṃ kṣīrarūpaṃ snavet¦ |
mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vā visraṃ śītaṃ sarvagandhyañjanābha¦ |
|| mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃ || mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃK sarpirbhedovesavārāmbutaila A sarpiḥK majjā A kṣaudraṃK kṣīra A kṣīrarūpaṃK kṣaudrarūpaṃ A snavet¦ | mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vāsnavet¦ |
mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vāK sravedyat |
mañjiṣṭhābhaṃ mastuluṅgopamaṃ vā A sarvagandhyañjanābha¦K pretagandhyañjanābham || A
mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vāK sravedyat |
mañjiṣṭhābhaṃ mastuluṅgopamaṃ vā A sarvagandhyañjanābha¦K pretagandhyañjanābham || A
1938 ed. 6.40.20
rājīmadvā candrikaiḥ santatam vā pūyadrakaś cāś ca
hanyādetad viparītaś ca yaḥ kṣīṇaṃ hanyur vahava pasargāḥ |
rājīmadvā candrikaiḥ santatam vā pūyadrakaś cāś ca
hanyādetad viparītaś ca yaḥ kṣīṇaṃ hanyur vahava pasargāḥ |
1938 ed. 6.40.21
asaṃvṛtagudaṃ kṣīṇaṃ durādhmātam upadrutaṃ |
gude pakve gatoṣmāṇamatīsārakiṇaṃ tyajet |
asaṃvṛtagudaṃ kṣīṇaṃ durādhmātam upadrutaṃ |
gude pakve gatoṣmāṇamatīsārakiṇaṃ tyajet |
em. śarīriṇāmatīsāraḥ saṃbhūto yena kenacit |
doṣāṇām eva liṅgāni kadācinnātivartate || A
doṣāṇām eva liṅgāni kadācinnātivartate || A
em. snehājīrṇanimittas tu bahuśūlapravāhikaḥ |
visūcikānimittas tu cānyo 'jīrṇanimittajaḥ |
viṣārśaḥkṛmisaṃmūto yathāsvaṃ doṣalakṣaṇaḥ || A
visūcikānimittas tu cānyo 'jīrṇanimittajaḥ |
viṣārśaḥkṛmisaṃmūto yathāsvaṃ doṣalakṣaṇaḥ || A
1938 ed. 6.40.24
āmapakvakramaṃ hitvā nātīsāre kriyā mataḥ |
ataḥ sarvātisāreṣu jñeyaṃ pakvāmalakṣaṇaiḥ |
āmapakvakramaṃ hitvā nātīsāre kriyā mataḥ |
ataḥ sarvātisāreṣu jñeyaṃ pakvāmalakṣaṇaiḥ |
1938 ed. 6.40.25
hitaṃ laṅghānamevādau rsarūpeṣu dehin⦠|
tatrāsacchardanad kāryaṃ pippalīlavaṇām ca nā |
hitaṃ laṅghānamevādau rsarūpeṣu dehin⦠|
tatrāsacchardanad kāryaṃ pippalīlavaṇām ca nā |
em. athavā vāmayitvāme śūlādhmānanipīḍitam |
pippalīsaindhavāmbhobhir laṅghanādyair upācaret || A
pippalīsaindhavāmbhobhir laṅghanādyair upācaret || A
1938 ed. 6.40.27ab
kāryaś cānaśanaṃ syānte dravaṃ laghu ca bhojana¦ |
kāryaś cānaśanaṃ syānte dravaṃ laghu ca bhojana¦ |
em. anena vidhinā cāmaṃ yasya vai nopaśāmyati |
haridrādiṃ vacādiṃ vā pibet prātaḥ sa mānavaḥ || A
haridrādiṃ vacādiṃ vā pibet prātaḥ sa mānavaḥ || A
1938 ed. 6.40.29
doṣastambhanam agre tu na kartavyam vijānatā |
tadau vadhyamāṇās tu vahuṃ kurvaty upadravān
doṣastambhanam agre tu na kartavyam vijānatā |
tadau vadhyamāṇās tu vahuṃ kurvaty upadravān
1938 ed. 6.40.30.add
nāme saṅguruṇaṃ dadyād atisāra keṣañcanaḥ |
akāla sa hīto hi vikārāṃ kurute vanaṃ |
nāme saṅguruṇaṃ dadyād atisāra keṣañcanaḥ |
akāla sa hīto hi vikārāṃ kurute vanaṃ |
1938 ed. 6.40.30
daṇḍakālasakātmānaśophodarabhagandarāḥ |
kuṣṭhayāṃ maya plīhagulmāyākarādikān |
daṇḍakālasakātmānaśophodarabhagandarāḥ |
kuṣṭhayāṃ maya plīhagulmāyākarādikān |
em. saśūlaṃ bahuśaḥ kṛcchrādvibaddhaṃ yo 'tisāryate |
doṣān sannicitān tasya pathyābhiḥ saṃpravartayet || A
doṣān sannicitān tasya pathyābhiḥ saṃpravartayet || A
em. yo 'tidravaṃ prabhūtaṃ ca purīṣamatisāryate |
tasyādau vamanaṃ kuryāt paś cāllaṅghanapācanam || A
tasyādau vamanaṃ kuryāt paś cāllaṅghanapācanam || A
1938 ed. 6.40.33
stokastokaṃ vivaddham vā saśūlaṃ yotisāryate |
abhayāpippalīkalkaissukhoṣṇais tam virecayet |
stokastokaṃ vivaddham vā saśūlaṃ yotisāryate |
abhayāpippalīkalkaissukhoṣṇais tam virecayet |
1938 ed. 6.40.27cd
galayuṣayayavāgūbhiḥ pippalyādiś ca yo jayeta |
galayuṣayayavāgūbhiḥ pippalyādiś ca yo jayeta |
em. āme ca laṅghanaṃ śastamādau pācanam eva vā |
yogāś cātra pravakṣyante tvāmātīsāranāśanāḥ || A
yogāś cātra pravakṣyante tvāmātīsāranāśanāḥ || A
em. kaliṅgātiviṣāhiṅgusauvarcalavacābhayāḥ | A
1938 ed. 6.40.35cd
devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayā ||
devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayā ||
1938 ed. 6.40.36
abhayā dhānyakam mustām pippalī nāgarām vacā |
pipalī dhānyakaṃ mustaṃ vālakavilvam eva ca |
abhayā dhānyakam mustām pippalī nāgarām vacā |
pipalī dhānyakaṃ mustaṃ vālakavilvam eva ca |
1938 ed. 6.40.37
mustaṃ parpakaṃ śuṇṭhī vacā sātiviṣābhayā |
vati viṣā hiṅgu vacā sauvarcalā bhayā |
mustaṃ parpakaṃ śuṇṭhī vacā sātiviṣābhayā |
vati viṣā hiṅgu vacā sauvarcalā bhayā |
em. citrakaḥ pippalīmūlaṃ vacā kaṭukarohiṇī |
pāṭhā vatsakabījāni harītakyo mahauṣadham || A
pāṭhā vatsakabījāni harītakyo mahauṣadham || A
1938 ed. 6.40.45
mahauṣadham ativiṣā mustā cetyāma pācanāḥ |
ete yogāsmasāratāḥ ślokārdhavihitās tu me |
mahauṣadham ativiṣā mustā cetyāma pācanāḥ |
ete yogāsmasāratāḥ ślokārdhavihitās tu me |
1938 ed. 6.40.46
dhānyāmloṣṇāmbumadhyānāṃ pibeda anyatamena vā |
niṣkvāthāṃ vā pibed eṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu yojit⦠|
dhānyāmloṣṇāmbumadhyānāṃ pibeda anyatamena vā |
niṣkvāthāṃ vā pibed eṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu yojit⦠|
1938 ed. 6.40.63
mustaṃ kuṭajavījāni bhūnim ca sadurālabha¦ |
mustaṃ kuṭajavījāni bhūnim ca sadurālabha¦ |
1938 ed. 6.40.64
uśīraṃ candanaṃ lodhrāṃ nāgaraṃ nīlam utpala¦ |
uśīraṃ candanaṃ lodhrāṃ nāgaraṃ nīlam utpala¦ |
1938 ed. 6.40.65
pāṭhā mustaṃ haridre dve pippalī kauṭajaṃ phala¦ |
phalaṃ tvacam vatsakasya śṛṅvare gho vacā |
pāṭhā mustaṃ haridre dve pippalī kauṭajaṃ phala¦ |
phalaṃ tvacam vatsakasya śṛṅvare gho vacā |
1938 ed. 6.40.71A
catvāra ete yogās syuḥ pakvātīsāranāśanāme ||
uktāmayopayojyās te sakṣaudrās taṇḍulāṃbunā |
catvāra ete yogās syuḥ pakvātīsāranāśanāme ||
uktāmayopayojyās te sakṣaudrās taṇḍulāṃbunā |
1938 ed. 6.40.39
mūrvā nirdahanī pāṭhā trikaṭu gajapippalī |
kaṭurāhiṇo rudradāru śatāhvā gaurasarṣapā |
mūrvā nirdahanī pāṭhā trikaṭu gajapippalī |
kaṭurāhiṇo rudradāru śatāhvā gaurasarṣapā |
1938 ed. 6.40.40
elā śārivakaṃ kuṣṭhaṃ haridre śukraja yavā |
meṣaśṛṇga tva kṛmighnaṃ vṛkṣakāṇi ca |
elā śārivakaṃ kuṣṭhaṃ haridre śukraja yavā |
meṣaśṛṇga tva kṛmighnaṃ vṛkṣakāṇi ca |
1938 ed. 6.40.41
vṛkṣādanī vīratarāṃ vṛhatyau dve sahe tathā ||
aralutvataindukī ca dāḍimantar va |
vṛkṣādanī vīratarāṃ vṛhatyau dve sahe tathā ||
aralutvataindukī ca dāḍimantar va |
1938 ed. 6.40.42ab
pāṭhā tejavatī musto pippalīkauṭajaṃ phalaṃ ||
pāṭhā tejavatī musto pippalīkauṭajaṃ phalaṃ ||
em. paṭolaṃ(paṭolī) dīpyako bilvaṃ haridre devadāru ca || A
em. viḍaṅgamabhayā pāṭhā śṛṅgaveraṃ ghanaṃ vacā |
vacā vatsakabījāni saindhavaṃ kaṭurohiṇī || A
vacā vatsakabījāni saindhavaṃ kaṭurohiṇī || A
em. hiṅgurvatsakabījāni vacā bilvaśalāṭu ca |
nāgarātiviṣe mustaṃ pippalyo vātsakaṃ phalam || A
nāgarātiviṣe mustaṃ pippalyo vātsakaṃ phalam || A
1938 ed. 6.40.46.add
surāpānyamla sīnāṃ pibed anyatareṇa tu |
niskvāthaṃ vāpi pibed eṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu jojitāṃ |
surāpānyamla sīnāṃ pibed anyatareṇa tu |
niskvāthaṃ vāpi pibed eṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu jojitāṃ |
em. payasyutkvāthya mustānāṃ viṃśatiṃ triguṇāmbhasi |
kṣīrāvaśiṣṭaṃ tatpītaṃ hantyāmaṃ śūlam eva ca || A
kṣīrāvaśiṣṭaṃ tatpītaṃ hantyāmaṃ śūlam eva ca || A
em. nikhilenopadiṣṭo 'yaṃ vidhirāmopaśāntaye | A
1938 ed. 6.40.48cd
harītakīm ativiṣāṃ hiṅgu sauvarcālaṃ vac⦠|
harītakīm ativiṣāṃ hiṅgu sauvarcālaṃ vac⦠|
1938 ed. 6.40.49
pibet sukhāṃvunā janturāmātīsārapīḍitaḥ |
paṭolaṃ dīpyakaṃ nimva vacāpippalināgarāṃ |
pibet sukhāṃvunā janturāmātīsārapīḍitaḥ |
paṭolaṃ dīpyakaṃ nimva vacāpippalināgarāṃ |
1938 ed. 6.40.50
viḍaṅganātha kuṣṭhaś ca pibed vāpi sukhāmvunā ||
śṛṅgaveraṃ guḍucīś ca pive uṣṇena cāṃbhasā |
viḍaṅganātha kuṣṭhaś ca pibed vāpi sukhāmvunā ||
śṛṅgaveraṃ guḍucīś ca pive uṣṇena cāṃbhasā |
1938 ed. 6.40.51
lavaṇānyatha pippalyo viḍaṅgāni harītakī ||
citrakaṃ śiṃśapā pāṭhā śārṃgeṣṭhā lavanāni ca |
lavaṇānyatha pippalyo viḍaṅgāni harītakī ||
citrakaṃ śiṃśapā pāṭhā śārṃgeṣṭhā lavanāni ca |
1938 ed. 6.40.52
hiṅguvṛkṣakavījāni lavaṇāni ca bhāgaśaḥ |
paṭolaṃ || hanti daṃtyatha pippalyaḥ kalkāvakṣa samau smṛtau ||
hiṅguvṛkṣakavījāni lavaṇāni ca bhāgaśaḥ |
paṭolaṃ || hanti daṃtyatha pippalyaḥ kalkāvakṣa samau smṛtau ||
1938 ed. 6.40.53
vacā kuṭakavījāni yor othaṃ pañcamo mataḥ |
ete sukhāmvu peyā yogāḥ pañcāmanā manāḥ |
vacā kuṭakavījāni yor othaṃ pañcamo mataḥ |
ete sukhāmvu peyā yogāḥ pañcāmanā manāḥ |
1938 ed. 6.40.54.add
payasyāṃn kāṣmamustām cāviṃ matibhadrasāhvay⦠|
kṣīrāvagiṣṭaṃ pītvā hanyāmaṃ śūlam eva ca |
payasyāṃn kāṣmamustām cāviṃ matibhadrasāhvay⦠|
kṣīrāvagiṣṭaṃ pītvā hanyāmaṃ śūlam eva ca |
1938 ed. 6.40.54
nivṛtteṣvāsaśūleṣu yasyā na praguṇonilaḥ |
stokastokaṃ saśūlam vā rujāvānyātisāryate |
nivṛtteṣvāsaśūleṣu yasyā na praguṇonilaḥ |
stokastokaṃ saśūlam vā rujāvānyātisāryate |
1938 ed. 6.40.55
sakṣāralavaṇaiyuktm mandāgni prapibed ghṛta¦ |
kṣāranāgaracāṅgerīkoladadhyamlasādhita¦ |
sakṣāralavaṇaiyuktm mandāgni prapibed ghṛta¦ |
kṣāranāgaracāṅgerīkoladadhyamlasādhita¦ |
1938 ed. 6.40.56
sarpiracchaṃ pibed vāpi śūlātusāraśāntaye |
dadhnāmlaghṛtaṃ pakvaṃ savyoṣājāticitraka¦ |
sarpiracchaṃ pibed vāpi śūlātusāraśāntaye |
dadhnāmlaghṛtaṃ pakvaṃ savyoṣājāticitraka¦ |
1938 ed. 6.40.57
secavya pippalīmūlaṃ dāḍimair vā jagarditaḥ |
nikhile nopadiṣṭāyaṃ vidhirāmāyaśāntaye |
secavya pippalīmūlaṃ dāḍimair vā jagarditaḥ |
nikhile nopadiṣṭāyaṃ vidhirāmāyaśāntaye |
1938 ed. 6.40.58
tūkṣṇoṣṇa varjyametan tu vidadhyāt pittaje vidhi¦ |
yathoktam upavāsānte yavāgūś cāsyapraddate |
tūkṣṇoṣṇa varjyametan tu vidadhyāt pittaje vidhi¦ |
yathoktam upavāsānte yavāgūś cāsyapraddate |
1938 ed. 6.40.59
valayor aṃ śumatyām ca śvadraṃṣṭāvṛhatīṣu ca |
śatāvaryāś ca saṃsiddhā suśītā madhusaṃyutāḥ |
valayor aṃ śumatyām ca śvadraṃṣṭāvṛhatīṣu ca |
śatāvaryāś ca saṃsiddhā suśītā madhusaṃyutāḥ |
1938 ed. 6.40.60
mudgādiṣu ca yuṣāṃ syurdravyairetiḥ susaṃskṛtāḥ |
mṛdubhir dīpanaistiktairdravyaisyādhyāmapācana¦ |
mudgādiṣu ca yuṣāṃ syurdravyairetiḥ susaṃskṛtāḥ |
mṛdubhir dīpanaistiktairdravyaisyādhyāmapācana¦ |
em. haridrātiviṣāpāṭhāvatsabījarasāñjanam |
rasāñjanaṃ haridre dve bījāni kuṭajasya ca || A
rasāñjanaṃ haridre dve bījāni kuṭajasya ca || A
em. pāṭhā guḍūcī bhūnimbas tathaiva kaṭurohiṇī |
etaiḥ ślokārdhanirdiṣṭaiḥ kvāthāḥ syuḥ pittapācanāḥ || A
etaiḥ ślokārdhanirdiṣṭaiḥ kvāthāḥ syuḥ pittapācanāḥ || A
em. ṣaḍete 'bhihitā yogāḥ pittātīsāranāśanāḥ |
bilvaśakrayavāmbhodabālakātiviṣākṛtaḥ |
kaṣāyo hantyatīsāraṃ sāmaṃ pittasamudbhavam || A
bilvaśakrayavāmbhodabālakātiviṣākṛtaḥ |
kaṣāyo hantyatīsāraṃ sāmaṃ pittasamudbhavam || A
em. madhukotpalabilvābdahrīberośīranāgaraiḥ |
kṛtaḥ kvātho madhuyutaḥ pittātīsāranāśanaḥ || A
kṛtaḥ kvātho madhuyutaḥ pittātīsāranāśanaḥ || A
1938 ed. 6.40.68
yadā pakvopyatīsāra saraty evaṃ murhumurhuḥ |
grahaṇyā mārdavātajantos tatra sastambhano hitaḥ |
yadā pakvopyatīsāra saraty evaṃ murhumurhuḥ |
grahaṇyā mārdavātajantos tatra sastambhano hitaḥ |
1938 ed. 6.40.69
samaṅgā dhātakīpuṣpaṃsamvaṣṭhālodhram eva ca |
śālmalīveṣṭakaṃ vāpi vidadhyādhyogam uttama¦ |
samaṅgā dhātakīpuṣpaṃsamvaṣṭhālodhram eva ca |
śālmalīveṣṭakaṃ vāpi vidadhyādhyogam uttama¦ |
1938 ed. 6.40.70
āmrāsthimadhyalodhrañ ca vilvamadhyapriyaṅgavaḥ |
madhukam meṣaśṛṅgāsya dīrghavṛntatvageva ca |
āmrāsthimadhyalodhrañ ca vilvamadhyapriyaṅgavaḥ |
madhukam meṣaśṛṅgāsya dīrghavṛntatvageva ca |
1938 ed. 6.40.71
catvāra ete yogā syuḥ pakvātīsāranāśanāḥ |
uktā mayopayojyāste kṣaurdrātāṇḍalāṃvunā |
catvāra ete yogā syuḥ pakvātīsāranāśanāḥ |
uktā mayopayojyāste kṣaurdrātāṇḍalāṃvunā |
1938 ed. 6.40.72
mustākaṣāyam ekaṃ vā peyam madhusamāyutaṃ |
lodhrāṃ vaṣṭhāpriyaṅggvādīṅ gaṇānevaṃ prayojayet ||
mustākaṣāyam ekaṃ vā peyam madhusamāyutaṃ |
lodhrāṃ vaṣṭhāpriyaṅggvādīṅ gaṇānevaṃ prayojayet ||
1938 ed. 6.40.73
padhmāṃ samāṅgāṃ madhukaṃ vilvajaṃvuśalāṭubhiḥ |
pibet taṇḍulatoyena sakṣaudramagadaṃ para¦ |
padhmāṃ samāṅgāṃ madhukaṃ vilvajaṃvuśalāṭubhiḥ |
pibet taṇḍulatoyena sakṣaudramagadaṃ para¦ |
1938 ed. 6.40.74
kacchagamūlakalkaṃ vāpyudumvaraphalopama¦ |
payasyā candanaṃ padmaṃ śarkarā nāgakeśara¦ |
kacchagamūlakalkaṃ vāpyudumvaraphalopama¦ |
payasyā candanaṃ padmaṃ śarkarā nāgakeśara¦ |
1938 ed. 6.40.75
pakvātīsāra yogoyaṃ japet pītaṃ saśoṇita¦ |
nirāmarūpaṃ śūlārttalaṅghanādhyais ca karṣita¦ |
pakvātīsāra yogoyaṃ japet pītaṃ saśoṇita¦ |
nirāmarūpaṃ śūlārttalaṅghanādhyais ca karṣita¦ |
1938 ed. 6.40.76ab
naraṃ rūkṣam evekṣāgniṃ sakṣāraṃ pācayed dhṛta¦ |
naraṃ rūkṣam evekṣāgniṃ sakṣāraṃ pācayed dhṛta¦ |
em. balābṛhatyaṃśumatīkacchurāmūlasādhitam || A
em. madhūkṣitaṃ samadhukaṃ pibec chūlairabhidrutaḥ |
dārvībilvakaṇādrākṣākaṭukendrayavairghṛtam || A
dārvībilvakaṇādrākṣākaṭukendrayavairghṛtam || A
em. sādhitaṃ hantyatīsāraṃ vātapittakaphātmakam |
dadhnā cāmlena saṃpakvaṃ savyoṣājājicitrakam || A
dadhnā cāmlena saṃpakvaṃ savyoṣājājicitrakam || A
em. sacavyapippalīmūlaṃ dāḍimair vā rugarditaḥ | A
1938 ed. 6.40.79cd
payastailaś ca madhu ca kamvilvajaṃvu pivec chūlairūpadrutaḥ |
payastailaś ca madhu ca kamvilvajaṃvu pivec chūlairūpadrutaḥ |
1938 ed. 6.40.80
sitājamodakaṭvāṅgamadhukairavacūrṇṇitaḥ |
avedanaṃ susaṃpakvaṃ dīptāgne racirotthita¦ ||
sitājamodakaṭvāṅgamadhukairavacūrṇṇitaḥ |
avedanaṃ susaṃpakvaṃ dīptāgne racirotthita¦ ||
1938 ed. 6.40.81
nānāvarṇam atīsāraṃ puṭapākair upācareta |
tvakiṇḍadīrghavṛntasya kāśmarīcchadanāvṛtaṃ |
nānāvarṇam atīsāraṃ puṭapākair upācareta |
tvakiṇḍadīrghavṛntasya kāśmarīcchadanāvṛtaṃ |
em. kāśmarīpadmapatraiś cāveṣṭya sūtreṇa saṃdṛḍham | A
1938 ed. 6.40.82cd
mṛdāvaliptaṃ sukṛtam aṅgāreṣv avakulayeta |
mṛdāvaliptaṃ sukṛtam aṅgāreṣv avakulayeta |
1938 ed. 6.40.83
svinnam udhṛtya niṣpīḍya rasam ādāya tan tataḥ |
śītīkṛtvā madhuyutaṃ pāyayed udarāmaye |
svinnam udhṛtya niṣpīḍya rasam ādāya tan tataḥ |
śītīkṛtvā madhuyutaṃ pāyayed udarāmaye |
1938 ed. 6.40.84
jīvantīmeṣaśṛṅgyādiṣvevaṃ vṛtteṣu kārayet |
tittiriṃ luñcitaṃ godhṛniḥkṛṣyāntran tu pūrayeta |
jīvantīmeṣaśṛṅgyādiṣvevaṃ vṛtteṣu kārayet |
tittiriṃ luñcitaṃ godhṛniḥkṛṣyāntran tu pūrayeta |
1938 ed. 6.40.85
nyagrodhādhitvacākalkaiḥ pūrvavaccāvakulayeta |
rasam ādāya tasyātha susvinnasya samākṣika¦ |
nyagrodhādhitvacākalkaiḥ pūrvavaccāvakulayeta |
rasam ādāya tasyātha susvinnasya samākṣika¦ |
1938 ed. 6.40.86ab
śarkaropahitaṃ śītaṃ pāyayed udarāmaye |
śarkaropahitaṃ śītaṃ pāyayed udarāmaye |
em. lodhracandanayaṣṭyāhvadārvīpāṭhāsitotpalān || A
em. taṇḍulodakasṃpiṣṭān dīrghavṛntatvaganvitān |
pūrvavat kūlitāt tasmād rasamādāya śītalam || A
pūrvavat kūlitāt tasmād rasamādāya śītalam || A
em. madhvāktaṃ pāyayec caitat kaphapittodarāmaye | A
1938 ed. 6.40.88cd
evaṃ praroha kurvītanya yopādhyair vicakṣaṇaḥ |
evaṃ praroha kurvītanya yopādhyair vicakṣaṇaḥ |
1938 ed. 6.40.89ab
puṭapākān yathāyogāṃ jāṅgalopahitāṃ śubh⦠|
puṭapākān yathāyogāṃ jāṅgalopahitāṃ śubh⦠|
em. bahuśleṣma saraktaṃ ca mandavātaṃ cirotthitam || A
1938 ed. 6.40.90
kauṭajaṃ phāṇitaś cāpi haṃntyatīsāramojasā |
amvaṣṭhādimadhuyutaṃ pi aralutvak priyaṅgu ca madhukadāḍimāṅkurāṃ |
āvāpya piṣṭhvā vipaced yavāgūn dadhnitām pibet |
kauṭajaṃ phāṇitaś cāpi haṃntyatīsāramojasā |
amvaṣṭhādimadhuyutaṃ pi aralutvak priyaṅgu ca madhukadāḍimāṅkurāṃ |
āvāpya piṣṭhvā vipaced yavāgūn dadhnitām pibet |
em. pṛśniparṇībalābilvavālakotpaladhānyakaiḥ |
sanāgaraiḥ pibet peyāṃ sādhitāmudarāmayī || A
sanāgaraiḥ pibet peyāṃ sādhitāmudarāmayī || A
1938 ed. 6.40.93ab
sarvātīsārān tāṃ hi hanti pakvānaśaṃśayaḥ |
sarvātīsārān tāṃ hi hanti pakvānaśaṃśayaḥ |
em. rasāñjanaṃ sātiviṣaṃ tvagbījaṃ kauṭajaṃ tathā || A
em. dhātakī nāgaraṃ caiva pāyayettaṇḍulāmbunā |
saśūlaṃ raktajaṃ ghnanti ete madhusamāyutāḥ || A
saśūlaṃ raktajaṃ ghnanti ete madhusamāyutāḥ || A
em. madhukaṃ bilvapeśī ca śarkarāmadhusaṃyutā |
atīsāraṃ nihanyuś ca śāliṣaṣṭikayoḥ kaṇāḥ || A
atīsāraṃ nihanyuś ca śāliṣaṣṭikayoḥ kaṇāḥ || A
em. tad vallīḍhaṃ madhuyutaṃ badarīmūlam eva tu |
badaryarjunajambvāmraśallakīvetasatvacaḥ || A
badaryarjunajambvāmraśallakīvetasatvacaḥ || A
em. śarkarākṣaudrasaṃyuktāḥ pītā ghnantyudarāmayam |
etair eva yavāgūṃś ca ṣaḍān yūṣāṃś ca kārayet || A
etair eva yavāgūṃś ca ṣaḍān yūṣāṃś ca kārayet || A
em. pānīyāni ca tṛṣṇāsu dravyeṣveteṣu buddhimān | A
1938 ed. 6.40.99
niśāparyuṣitam peyam sākṣikeśasamāyuta¦ |
vivadhavātaviṭ śūlaparītaḥ saṃpravāhikaḥ |
niśāparyuṣitam peyam sākṣikeśasamāyuta¦ |
vivadhavātaviṭ śūlaparītaḥ saṃpravāhikaḥ |
1938 ed. 6.40.100
saraktapittaś ca payaḥ pibet tṛṣṇā samānvitaḥ |
yathāmṛtan tathā kṣīramatīsāreṣu ta¦ |
saraktapittaś ca payaḥ pibet tṛṣṇā samānvitaḥ |
yathāmṛtan tathā kṣīramatīsāreṣu ta¦ |
1938 ed. 6.40.101
cirotthiteṣu tat peyamapāṃ bhārāna sādhita¦ |
doṣaśeṣaṃ haret taddhi tasmāt pathyatamaṃ smṛta¦ ||
cirotthiteṣu tat peyamapāṃ bhārāna sādhita¦ |
doṣaśeṣaṃ haret taddhi tasmāt pathyatamaṃ smṛta¦ ||
1938 ed. 6.40.102ab
hitaṃ snehavireko vā vastayaḥ picchilāś ca ye |
hitaṃ snehavireko vā vastayaḥ picchilāś ca ye |
em. picchilasvarase siddhaṃ hitaṃ ca ghṛtam ucyate || A
1938 ed. 6.40.103
śakṛtā yas tu saṃsṛṣṭamatisāryeta śoṇita¦ |
prāk paś cād vā purīṣasya sarukṣaḥ parikīrttikaṃ |
śakṛtā yas tu saṃsṛṣṭamatisāryeta śoṇita¦ |
prāk paś cād vā purīṣasya sarukṣaḥ parikīrttikaṃ |
1938 ed. 6.40.104
kṣīraśuklāśritaṃ sarpiḥ pibet sakṣaudraśarkara¦ |
dārvītvakpippalīśuṇṭhīlākṣāśakuryarvaighṛta¦ |
kṣīraśuklāśritaṃ sarpiḥ pibet sakṣaudraśarkara¦ |
dārvītvakpippalīśuṇṭhīlākṣāśakuryarvaighṛta¦ |
1938 ed. 6.40.105
saṃyuktam bhadrarohiṇyā pakvam peyāvimiśrita¦ |
tridoṣamapyatīsāraṃ pītaṃ hanti sudāraṇa¦ |
saṃyuktam bhadrarohiṇyā pakvam peyāvimiśrita¦ |
tridoṣamapyatīsāraṃ pītaṃ hanti sudāraṇa¦ |
1938 ed. 6.40.106
gaurave vamanam pathyaṃ yasya syāt pravalaḥ kaphaḥ |
jvare dāghathaviḍvandha mārūtādraktapittavat |
gaurave vamanam pathyaṃ yasya syāt pravalaḥ kaphaḥ |
jvare dāghathaviḍvandha mārūtādraktapittavat |
em. saṃpakve bahudoṣe ca vibandhe mūtraśodhanaiḥ | A
1938 ed. 6.40.107cd
kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sadā cāpy ānuvāmana¦ |
kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sadā cāpy ānuvāmana¦ |
em. pravāhaṇe gudabhraṃśe mūtrāghāte kaṭigrahe |
madhurāmlaiḥ śṛtaṃ tailaṃ sarpir vāpy anuvāsanam || A
madhurāmlaiḥ śṛtaṃ tailaṃ sarpir vāpy anuvāsanam || A
1938 ed. 6.40.109
gudapākas tu pittena yasya syādahitāśinaḥ |
tasya pittaharāḥ sekāstatsiddhāś cānuvāsanāḥ |
gudapākas tu pittena yasya syādahitāśinaḥ |
tasya pittaharāḥ sekāstatsiddhāś cānuvāsanāḥ |
1938 ed. 6.40.110
dadhimaṇḍasurāvilvasiddhaṃ tailaṃ samārute |
bhojane ca hitaṃ kṣīraṃ kacchurāmūlasādhira¦ |
dadhimaṇḍasurāvilvasiddhaṃ tailaṃ samārute |
bhojane ca hitaṃ kṣīraṃ kacchurāmūlasādhira¦ |
em. alpālpaṃ bahuśo raktaṃ sarugya upaveśyate | A
1938 ed. 6.40.111cd
rujayāś cāpy aśāmyāṃ tvāpicchāvastidhīyate |
rujayāś cāpy aśāmyāṃ tvāpicchāvastidhīyate |
1938 ed. 6.40.112
prāyena gudadaurvalyaṃ dīrghakālātisāriṇ⦠|
bhavet tasyādhitaṃ teṣāṅ gude tailāvacāraṇa¦ |
prāyena gudadaurvalyaṃ dīrghakālātisāriṇ⦠|
bhavet tasyādhitaṃ teṣāṅ gude tailāvacāraṇa¦ |
1938 ed. 6.40.113
kapitthaśālmalīphañjīvaṭākārpāsidāḍimā |
yūthikā kacchurā śelū saṇāmūrvā ca dādhikāḥ |
kapitthaśālmalīphañjīvaṭākārpāsidāḍimā |
yūthikā kacchurā śelū saṇāmūrvā ca dādhikāḥ |
em. śālaparṇī pṛśniparṇī bṛhatī kaṇṭakārikā |
balāśvadaṃṣṭrābilvāni pāṭhānāgaradhānyakam || A
balāśvadaṃṣṭrābilvāni pāṭhānāgaradhānyakam || A
em. eṣa āhārasaṃyoge hitaḥ sarvātisāriṇām |
tilakalko hitaś cātra maudgo mudgarasas tathā || A
tilakalko hitaś cātra maudgo mudgarasas tathā || A
em. pittātisārī yo martyaḥ pittalāny atiṣevate |
pittaṃ praduṣṭaṃ tasyāśu raktātīsārabhāvahet || A
pittaṃ praduṣṭaṃ tasyāśu raktātīsārabhāvahet || A
em. jvaraṃ śūlaṃ tṛṣāṃ dāhaṃ gudapākaṃ ca dāruṇam | A
1938 ed. 6.40.117cd
yo raktaṃ śakṛtaḥ pūrvāṃ paś cādvā pratisāryate ||
yo raktaṃ śakṛtaḥ pūrvāṃ paś cādvā pratisāryate ||
1938 ed. 6.40.118
sa pallavairvaṭādīnāṃ sasarpis sādhitam payaḥ pibet saśarkarākṣaudramathavāpyabhimathya tat |
sa pallavairvaṭādīnāṃ sasarpis sādhitam payaḥ pibet saśarkarākṣaudramathavāpyabhimathya tat |
1938 ed. 6.40.119ab
navanītam ato lihyāt cakraṃ yena piven naraḥ |
navanītam ato lihyāt cakraṃ yena piven naraḥ |
1938 ed. 6.40.119cd
piyālaśallakījamvuśālmalītiniśatvacaḥ |
piyālaśallakījamvuśālmalītiniśatvacaḥ |
1938 ed. 6.40.120
kṣīre śamṛditā pītās sakṣaurdrā raktanāśanāḥ |
madhukaṃ śarkarālodhraṃ payasyām atha śāriv⦠|
kṣīre śamṛditā pītās sakṣaurdrā raktanāśanāḥ |
madhukaṃ śarkarālodhraṃ payasyām atha śāriv⦠|
em. pibec chāgena payasā sakṣaudraṃ raktanāśanam | A
1938 ed. 6.40.122
pibet padmāś ca dugdhenac chāronāsṛk praśāntaye ||
śarkarotpalalodhrāni samaṅgā madhukan tilāḥ |
pibet padmāś ca dugdhenac chāronāsṛk praśāntaye ||
śarkarotpalalodhrāni samaṅgā madhukan tilāḥ |
1938 ed. 6.40.123ab
tilāḥ kṛṣṇās samapraṣṭyāhvā samaṅgā cotpalāni ca |
tilāḥ kṛṣṇās samapraṣṭyāhvā samaṅgā cotpalāni ca |
1938 ed. 6.40.121cd
maṃjiṣṭhāśarkarā lodhraṃ padmakaṃ kumudotpalaiḥ |
maṃjiṣṭhāśarkarā lodhraṃ padmakaṃ kumudotpalaiḥ |
1938 ed. 6.40.122.add
pibed padmāś ca dugdhenac chāgenāsṛkpraśāntaye |
pibed padmāś ca dugdhenac chāgenāsṛkpraśāntaye |
pibed padmāś caem. pived padmāś ca K
1938 ed. 6.40.123cd
lodhran tilātamo ca rasān tathaiva madhukāryaṇaiḥ |
lodhran tilātamo ca rasān tathaiva madhukāryaṇaiḥ |
1938 ed. 6.40.124
kacchurā tilakalkaś ca yogām catvāra eva ca |
ājena payasā peyā sarakto madhusaṃyutā |
kacchurā tilakalkaś ca yogām catvāra eva ca |
ājena payasā peyā sarakto madhusaṃyutā |
1938 ed. 6.40.126
vasavānāṃ ghṛtalājacūrṇasitāmadhu |
saśūlaraktapittaṃ tu līḍhaṃ hantyudarāmaya¦ ||
vasavānāṃ ghṛtalājacūrṇasitāmadhu |
saśūlaraktapittaṃ tu līḍhaṃ hantyudarāmaya¦ ||
1938 ed. 6.40.125
drave sarakto sarati vālavilvaṃ saphāṇitaṃ |
sakṣaudratailaṃ prāgeva lihyādāśu muditaṃ kara¦ |
drave sarakto sarati vālavilvaṃ saphāṇitaṃ |
sakṣaudratailaṃ prāgeva lihyādāśu muditaṃ kara¦ |
em. gudāpāke ca ye uktāste 'trāpi vidhayaḥ smṛtāḥ |
rujāyāṃ cāpraśāmyantyāṃ picchāvastirhito bhavet || A
rujāyāṃ cāpraśāmyantyāṃ picchāvastirhito bhavet || A
1938 ed. 6.40.130
dīptāgnimcāṣyatīsāre vardhamāna valāmvite |
kṛṣṇāviḍāṅgatṛphalākaṣāyeṇa virecayeta |
dīptāgnimcāṣyatīsāre vardhamāna valāmvite |
kṛṣṇāviḍāṅgatṛphalākaṣāyeṇa virecayeta |
1938 ed. 6.40.131
atha vairaṇḍasiddhena payasā kevalena vā |
yavāgūm cāsya vitared vātaghnair dīpanaiḥ kṛtāṃ |
atha vairaṇḍasiddhena payasā kevalena vā |
yavāgūm cāsya vitared vātaghnair dīpanaiḥ kṛtāṃ |
1938 ed. 6.40.132
dīptāgnirḥ purīṣā yaḥ sūvecchanasavedana¦ |
pibet phāṇitaṃ śuṇṭhīdadhitailaṃ ghṛtapayaḥ |
dīptāgnirḥ purīṣā yaḥ sūvecchanasavedana¦ |
pibet phāṇitaṃ śuṇṭhīdadhitailaṃ ghṛtapayaḥ |
1938 ed. 6.40.133
svinnām vā guḍatailanabhakṣayed vadarāṇi vā |
sasvinnāṃ piṣṭavadvāpi samā vilvaśalādubhiḥ |
svinnām vā guḍatailanabhakṣayed vadarāṇi vā |
sasvinnāṃ piṣṭavadvāpi samā vilvaśalādubhiḥ |
1938 ed. 6.40.134
dadhnopayujya kulmāṣām śvetām anupibet sur⦠|
śaśamāṃsaṃ sarudhiradhira¦ samāṃśaṃ saghṛtaṃ dadhi |
dadhnopayujya kulmāṣām śvetām anupibet sur⦠|
śaśamāṃsaṃ sarudhiradhira¦ samāṃśaṃ saghṛtaṃ dadhi |
1938 ed. 6.40.135
vipācya śodako vec ca mṛdvannaṃ śakṛtaḥ kṣaye ||
saṃskṛto yamake māṣāyavakolaḥ rasaḥ śubhaḥ |
vipācya śodako vec ca mṛdvannaṃ śakṛtaḥ kṣaye ||
saṃskṛto yamake māṣāyavakolaḥ rasaḥ śubhaḥ |
1938 ed. 6.40.136
bhojanārthe pradātavyo dadhiḍādāmasārivaḥ |
guḍāvilvaśalādūni dāḍimaś cāpi peśima¦ |
bhojanārthe pradātavyo dadhiḍādāmasārivaḥ |
guḍāvilvaśalādūni dāḍimaś cāpi peśima¦ |
em. saśūlaṃ kṣīṇavarcā yo dīptāgniratisāryate | A
em. sa pibeddīpanairyuktaṃ sarpiḥ saṃgrāhakaiḥ saha || A
1938 ed. 6.40.138
vāyuḥ pravṛddho nicitaṃ valāsaṃ nudatyadhastādahitāśanasya |
pravāhamāṇasya muhurmālāktam pravāhikām tām pravadanti tajjñāḥ |
vāyuḥ pravṛddho nicitaṃ valāsaṃ nudatyadhastādahitāśanasya |
pravāhamāṇasya muhurmālāktam pravāhikām tām pravadanti tajjñāḥ |
1938 ed. 6.40.139ab
pravāhikā vātakṛtās saśūlāḥ pittāt sadāhā sakaphā kaphāc ca |
pravāhikā vātakṛtās saśūlāḥ pittāt sadāhā sakaphā kaphāc ca |
1938 ed. 6.40.127
vilvamadhyo samadhukaṃ śarkarācūrṇṇasaṃyuta¦ |
taṇḍulāmbuyuto yogaspittaṃ raktotthitāṃ jayet |
vilvamadhyo samadhukaṃ śarkarācūrṇṇasaṃyuta¦ |
taṇḍulāmbuyuto yogaspittaṃ raktotthitāṃ jayet |
1938 ed. 6.40.128
yogān varāṃ grāhikam cāyin kuryāt kṣaudraśarkarāṃ |
nyagrādhādiṣu kurv-ita puṭapākānyaṇaritāṃ ||
yogān varāṃ grāhikam cāyin kuryāt kṣaudraśarkarāṃ |
nyagrādhādiṣu kurv-ita puṭapākānyaṇaritāṃ ||
1938 ed. 6.40.130.add
dīptāśauvāṣpatīsāra vivardhati valāgnite |
triphalāviṣaṅgakṛṣṇākaṣāyeṇa virecayeta |
dīptāśauvāṣpatīsāra vivardhati valāgnite |
triphalāviṣaṅgakṛṣṇākaṣāyeṇa virecayeta |
1938 ed. 6.40.139cd
saśoṇitā śoṇitasambhavā yā rūkṣaprabhavā matā tu |
saśoṇitā śoṇitasambhavā yā rūkṣaprabhavā matā tu |
1938 ed. 6.40.140
tāsām atīsāravadādiśec ca liṅgaṃ krame ś cā samudbhavānāṃ ||
na siddhmāṃ yānti vilaṃghna nādhyaur yogair udīrṇā yadi pācanair yā |
tāsām atīsāravadādiśec ca liṅgaṃ krame ś cā samudbhavānāṃ ||
na siddhmāṃ yānti vilaṃghna nādhyaur yogair udīrṇā yadi pācanair yā |
1938 ed. 6.40.141
tāḥ kṣīrasamevāśu śṛtaṃ nihanti tailan tilāḥ picchilavastastayam ca |
tāḥ kṣīrasamevāśu śṛtaṃ nihanti tailan tilāḥ picchilavastastayam ca |
em. pkvāni samyak puṭapākayogenāpothya tebhyo rasamādadīta |
kṣīraṃ śṛtaṃ tailahavirvimiśraṃ kalkena yaṣṭīmadhukasya vāpi || A
kṣīraṃ śṛtaṃ tailahavirvimiśraṃ kalkena yaṣṭīmadhukasya vāpi || A
1938 ed. 6.40.143-144
kṣīreṇa cāsthāpanam agryam ukta dvipañcamūlīkvathitena śūle ||
pravāhikāyāś ca samākṣikena tailena yuṃjyād anuvāsanañ ca |
vātaghnavargamadhureṣu caiva tailaś ca siddhaṃ hitamannapāne |
kṣīreṇa cāsthāpanam agryam ukta dvipañcamūlīkvathitena śūle ||
pravāhikāyāś ca samākṣikena tailena yuṃjyād anuvāsanañ ca |
vātaghnavargamadhureṣu caiva tailaś ca siddhaṃ hitamannapāne |
kṣīreṇaem. bastiṃ vidadhyādbhiṣagapramattaḥ pravāhikāmūtra A cāsthāpanamem. purīṣasaṅ A agryamem. ge | A uktaem. om. A dvipañcamūlīkvathitenaem.
dvipañjcamūlīkvathitena A pravāhikāyāś caem. pravāhamāṇasya A samākṣikenaem. samākṣikeṇa ||
kṣīreṇa cāsthāpanama A tailenaem. gryamuktaṃ tailena A yuṃjyād anuvāsanañ caem. yuñjyādanuvāsanaṃ ca | A vātaghnavargamadhureṣuem.
vātaghnavarge lavaṇeṣu A tailaś caem. tailaṃ ca A
dvipañjcamūlīkvathitena A pravāhikāyāś caem. pravāhamāṇasya A samākṣikenaem. samākṣikeṇa ||
kṣīreṇa cāsthāpanama A tailenaem. gryamuktaṃ tailena A yuṃjyād anuvāsanañ caem. yuñjyādanuvāsanaṃ ca | A vātaghnavargamadhureṣuem.
vātaghnavarge lavaṇeṣu A tailaś caem. tailaṃ ca A
1938 ed. 6.40.145
lodhraṃ viḍaṃ vilvaśalāṭu caiva lihyac ca taina kaṭutrikāḍhyaṃ |
dadhnā sasāreṇa sasāreṇa samākṣikeṇa bhuñjīta niś cārakapīḍitas tu |
lodhraṃ viḍaṃ vilvaśalāṭu caiva lihyac ca taina kaṭutrikāḍhyaṃ |
dadhnā sasāreṇa sasāreṇa samākṣikeṇa bhuñjīta niś cārakapīḍitas tu |
1938 ed. 6.40.146
sutaptakupyan kvathitena vāpi kṣīreṇa śītena madhuplutenaṃ |
kṣīrāplutau vyoṣavidārigandhāsiddhena dugdhena hitāya bhojyaḥ |
sutaptakupyan kvathitena vāpi kṣīreṇa śītena madhuplutenaṃ |
kṣīrāplutau vyoṣavidārigandhāsiddhena dugdhena hitāya bhojyaḥ |
1938 ed. 6.40.147
vātaghnasaṅgrāhikadīpanīyaiḥ kṛtān ṣaḍām cāpy upayojayīt |
khādec ca matyāṃsa rasas tu yāc ca vātaghnasiddhāṃ saghṛtaṃ | satailāṃ |
vātaghnasaṅgrāhikadīpanīyaiḥ kṛtān ṣaḍām cāpy upayojayīt |
khādec ca matyāṃsa rasas tu yāc ca vātaghnasiddhāṃ saghṛtaṃ | satailāṃ |
1938 ed. 6.40.148
eṇāvyajanāś ca vaṭapravālaiḥ siddhāni sārdham piśitāni khādeta |
medhyaṃ susiddhaṃ tvatha vāpi raktaṃ vas tasya dadhnā ghṛtatailayuktaḥ |
eṇāvyajanāś ca vaṭapravālaiḥ siddhāni sārdham piśitāni khādeta |
medhyaṃ susiddhaṃ tvatha vāpi raktaṃ vas tasya dadhnā ghṛtatailayuktaḥ |
1938 ed. 6.40.149
khādeta pradehaiḥ śikhilāvarjarvā yūṣaiś ca mukhyair dadhibhiś ca bhuṃjeta |
māṣāṃ suddhiṃ ghṛtamaṇḍayuktāṃ khādec ca dadhnā maricopadaṃśāṃ |
khādeta pradehaiḥ śikhilāvarjarvā yūṣaiś ca mukhyair dadhibhiś ca bhuṃjeta |
māṣāṃ suddhiṃ ghṛtamaṇḍayuktāṃ khādec ca dadhnā maricopadaṃśāṃ |
khādetaK khāde A pradehaiḥK t pradehaiḥ A śikhilāvarjarvāśikhilāvarjarvāK śikhilāvajair vā A yūṣaiś caK bhuñjīta yūṣai A mukhyairK om. A dadhibhiś caK rdadhibhiś ca A bhuṃjetaK mukhyaiḥ |
mā A māṣāṃ
māṣāṃK ṣān su A suddhiṃK siddhā A ghṛtamaṇḍayuktāṃK n ghṛtamaṇḍayuktā A khādec cakhādec caK n khādec ca A maricopadaṃśāṃK maricopadaṃśān || A
mā A māṣāṃ
māṣāṃK ṣān su A suddhiṃK siddhā A ghṛtamaṇḍayuktāṃK n ghṛtamaṇḍayuktā A khādec cakhādec caK n khādec ca A maricopadaṃśāṃK maricopadaṃśān || A
em. mahāruje mūtrakṛcchre bhiṣag bastiṃ pradāpayet |
payomadhughṛtonmiśraṃ madhukotpalasādhitam || A
payomadhughṛtonmiśraṃ madhukotpalasādhitam || A
1938 ed. 6.40.150.add1
viḍaṃ duḍaṃ vilvasalāṭu caiva lihyāc ca taila na kaṭutrikādya |
rājasenātka dāḍimānāṃ raseṣu siddhāṃrūghṛtās sa tailāḥ |
viḍaṃ duḍaṃ vilvasalāṭu caiva lihyāc ca taila na kaṭutrikādya |
rājasenātka dāḍimānāṃ raseṣu siddhāṃrūghṛtās sa tailāḥ |
em. sa bastiḥ śamayettasya raktaṃ dāhamatho jvaram |
madhurauṣadhasiddhaṃ ca hitaṃ tasyānuvāsanam || A
madhurauṣadhasiddhaṃ ca hitaṃ tasyānuvāsanam || A
1938 ed. 6.40.151.add2
pravāham ānāya hitā yavāgūrāpnuyānaṃ payasā hitam vā |
ruphātimūtrakṛcchakṣīreṇa sakṣaudraghṛtotpalan |
pravāham ānāya hitā yavāgūrāpnuyānaṃ payasā hitam vā |
ruphātimūtrakṛcchakṣīreṇa sakṣaudraghṛtotpalan |
1938 ed. 6.40.152cd
yathā yathā tailaṃ syāt tatrahā śāmyati mārutaḥ |
yathā yathā tailaṃ syāt tatrahā śāmyati mārutaḥ |
1938 ed. 6.40.153ab
praśānte mārute cāsya śānti yāti pravāhikā |
praśānte mārute cāsya śānti yāti pravāhikā |
em. tasmāt pravāhikāroge mārutaṃ śamayed bhiṣak || A
1938 ed. 6.40.154
pāṭhājamodaukuṭajasya vījaṃ śuṇṭhī samā māgadhikāś ca piṣṭāḥ |
sukhāmvupītāḥ śamayanti rogaṃ meṣāṇḍasiddham payaso hitam vā |
pāṭhājamodaukuṭajasya vījaṃ śuṇṭhī samā māgadhikāś ca piṣṭāḥ |
sukhāmvupītāḥ śamayanti rogaṃ meṣāṇḍasiddham payaso hitam vā |
1938 ed. 6.40.155
līḍhvātha sakṣaudrasamam pibed vā jamvurādāmalakāc ca kalka¦ |
līḍhvātha sakṣaudrasamam pibed vā jamvurādāmalakāc ca kalka¦ |
1938 ed. 6.40.160.add
deyā ghṛtakṣaudrayutonuvāsaghṛtena cānte madhukaśritena |
deyā ghṛtakṣaudrayutonuvāsaghṛtena cānte madhukaśritena |
em. yasyoccāraṃ vinā mūtraṃ samyag vāyuś ca gacchati |
dīptāgnerlaghukoṣṭhasya sthitastasyodarāmayaḥ || A
dīptāgnerlaghukoṣṭhasya sthitastasyodarāmayaḥ || A
em. naśyanti tvakriyābhis te kriyābhiḥ karmasaṃkṣaye |
śāmyanti doṣasaṃbhūtā doṣasaṃkṣayahetubhiḥ || A
śāmyanti doṣasaṃbhūtā doṣasaṃkṣayahetubhiḥ || A
em. teṣāmalpanidānā ye pratikaṣṭā bhavanti ca |
mṛdavo bahudoṣā vā karmadoṣodbhavās tu te || A
mṛdavo bahudoṣā vā karmadoṣodbhavās tu te || A
em. karmadoṣakṣayakṛtā teṣāṃ siddhirvidhīyate |
duṣyati grahaṇī jantoragnisādanahetubhiḥ || A
duṣyati grahaṇī jantoragnisādanahetubhiḥ || A
em. bilvānvitā pathyatamā yavāgūrdhāroṣṇadugdhasya tathā ca pānam | A
1938 ed. 6.40.156cd
laghūni pathyānyatha dīpanāni snigdhāni bhojyānyudarāmayueṣu ||
laghūni pathyānyatha dīpanāni snigdhāni bhojyānyudarāmayueṣu ||
1938 ed. 6.40.157
hitāya nityaṃ vitaredvibhokṣaṃ yogāṃs ca tāṃ stāṃ bhiṣapramattaḥ |
hitāya nityaṃ vitaredvibhokṣaṃ yogāṃs ca tāṃ stāṃ bhiṣapramattaḥ |
1938 ed. 6.40.158
tṛṣṇāpanayanī ladhvī dīpanī vastiśodhanī |
jvare caivātisāre ca yaccādvisratraṃ samyagvāyum ca cchati |
tṛṣṇāpanayanī ladhvī dīpanī vastiśodhanī |
jvare caivātisāre ca yaccādvisratraṃ samyagvāyum ca cchati |
em. rūkṣājjāte kriyā snigdhā rūkṣā snehanimittaje | A
1938 ed. 6.40.159cd
raukṣān grahanimitte ca śokaje śoka nāśanī |
raukṣān grahanimitte ca śokaje śoka nāśanī |
em. chardimūrcchātṛḍādyāṃś ca sādhayed avirodhataḥ || A
1938 ed. 6.40.161
samavāye tu doṣāṇāṃ pūrvvam pittam upācaret |
jvare caivātisāre ca sarvvatrānyatra māruta¦ |
samavāye tu doṣāṇāṃ pūrvvam pittam upācaret |
jvare caivātisāre ca sarvvatrānyatra māruta¦ |
em. karmajā vyādhayaḥ keciddoṣajāḥ santi cāpare |
karmadoṣodbhavāś cānye karmajāsteṣv ahetukāḥ || A
karmadoṣodbhavāś cānye karmajāsteṣv ahetukāḥ || A
1938 ed. 6.40.172A
yasyoccārād vinā mūtraṃ samyag vāyuś ca gacchati |
dīptāgner laghukoṣṭhasyasthitas tasyodaro mayaḥ |
yasyoccārād vinā mūtraṃ samyag vāyuś ca gacchati |
dīptāgner laghukoṣṭhasyasthitas tasyodaro mayaḥ |
1938 ed. 6.40.167
atisāre nivṛtte pi mandāgner ahitāśinaḥ |
bhūyaḥ saṃdūṣito vanhir grahaṇīmayi dūṣayet |
atisāre nivṛtte pi mandāgner ahitāśinaḥ |
bhūyaḥ saṃdūṣito vanhir grahaṇīmayi dūṣayet |
1938 ed. 6.40.168
tasmāt kāryaḥ parīhārasmātīsāre viriktavat | yāvan na prakṛtisthassyoddoṣataḥ prāṇatas tathā ||
tasmāt kāryaḥ parīhārasmātīsāre viriktavat | yāvan na prakṛtisthassyoddoṣataḥ prāṇatas tathā ||
1938 ed. 6.40.169
ṣaṣṭhī kalā pittadharā yā pūrvam parikīrttitā |
pakkvāmāśayamadhyasthā grahaṇī sā prakīrttitā |
ṣaṣṭhī kalā pittadharā yā pūrvam parikīrttitā |
pakkvāmāśayamadhyasthā grahaṇī sā prakīrttitā |
1938 ed. 6.40.170
grahaṇyā valam agnir hi sa cāpi grahaṇī śritaḥ |
tasmāt sadūṣite vanhau grahaṇī sampraduṣyati |
grahaṇyā valam agnir hi sa cāpi grahaṇī śritaḥ |
tasmāt sadūṣite vanhau grahaṇī sampraduṣyati |
1938 ed. 6.40.171
ekaikaśas sarvam ca caithair atyartham ucchritaiḥ |
sā duṣṭā vahuśo bhuktāmāmam eva vimuñcati |
ekaikaśas sarvam ca caithair atyartham ucchritaiḥ |
sā duṣṭā vahuśo bhuktāmāmam eva vimuñcati |
1938 ed. 6.40.172
pakvam vā sarūjapūtirmurhurvaddhaṃ murhurdrava¦ |
grahaṇīrogamāhustaṃ māyurvedaviśāradāḥ |
pakvam vā sarūjapūtirmurhurvaddhaṃ murhurdrava¦ |
grahaṇīrogamāhustaṃ māyurvedaviśāradāḥ |
1938 ed. 6.40.173
tasyotpattau sadāhonna sadānālasya tṛṭklamāḥ |
valakṣayor uciḥ kāsaḥ karṇnakṣveḍo tu kūjanaṃ |
tasyotpattau sadāhonna sadānālasya tṛṭklamāḥ |
valakṣayor uciḥ kāsaḥ karṇnakṣveḍo tu kūjanaṃ |
1938 ed. 6.40.174
athā jāte bhavej jantoḥ ḥ |
nichardijvarārocakadāhavān |
athā jāte bhavej jantoḥ ḥ |
nichardijvarārocakadāhavān |
1938 ed. 6.40.175
udgirec chuktatiktāmlatasya dhūmāmagandhimāṃ |
prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitāḥ |
udgirec chuktatiktāmlatasya dhūmāmagandhimāṃ |
prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitāḥ |
1938 ed. 6.40.176
vātācchūlādhikaiḥ pāyuhṛtpārśodaramastakaiḥ |
pittāt sadāhair gurubhiḥ kaphā tribhyas trilakṣaṇaiḥ |
vātācchūlādhikaiḥ pāyuhṛtpārśodaramastakaiḥ |
pittāt sadāhair gurubhiḥ kaphā tribhyas trilakṣaṇaiḥ |
em. doṣavarṇair nakhais tadvad viṇmūtranayanānanaiḥ |
hṛtpāṇḍūdaragulmārśaḥplīhāśaṅkhī ca mānavaḥ || A
hṛtpāṇḍūdaragulmārśaḥplīhāśaṅkhī ca mānavaḥ || A
em. yathā doṣocchrayaṃ tasya viśuddhasya yathākramam |
peyādiṃ vitaret samyag dīpanīyopasaṃbhṛtam || A
peyādiṃ vitaret samyag dīpanīyopasaṃbhṛtam || A
em. tataḥ pācanasaṃgrāhidīpanīyagaṇatrayam |
pibet prātaḥ surāriṣṭasnehamūtrasukhāmbubhiḥ || A
pibet prātaḥ surāriṣṭasnehamūtrasukhāmbubhiḥ || A
em. takreṇa vātha takraṃ vā kevalaṃ hitam ucyate |
kṛmigulmodarārśoghnīḥ kriyāś cātrāvacārayet || A
kṛmigulmodarārśoghnīḥ kriyāś cātrāvacārayet || A
em. cūrṇaṃ hiṅgvādikaṃ cātra ghṛtaṃ vā plīhanāśanam |
kalkena magadhādeś ca cāṅgerīsvarasena ca || A
kalkena magadhādeś ca cāṅgerīsvarasena ca || A
[Adhyāya 41: draft edition based on MS K and the portion missing in K is based on H]
1938 ed. 6.41.1
athātaḥ śoṣapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaḥ śoṣapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.41.3
anekadoṣānugato vahurogāgamaḥ |
durvijñeyo durnivāraḥ śoṣo vyādhir mahāvalaḥ ||
anekadoṣānugato vahurogāgamaḥ |
durvijñeyo durnivāraḥ śoṣo vyādhir mahāvalaḥ ||
1938 ed. 6.41.4
saṃśoṣaṇādrasādīnāṃ śoṣa ity abhidhīyate |
kriyākṣayakaratvāc ca kṣaya ity ucyate punaḥ |
saṃśoṣaṇādrasādīnāṃ śoṣa ity abhidhīyate |
kriyākṣayakaratvāc ca kṣaya ity ucyate punaḥ |
1938 ed. 6.41.5
rājñas caṃdramaso yasmād abhūdeṣa kilāmayaḥ |
tasmāt ta rājayakṣmeti kecid āhuḥ punar janāḥ |
rājñas caṃdramaso yasmād abhūdeṣa kilāmayaḥ |
tasmāt ta rājayakṣmeti kecid āhuḥ punar janāḥ |
1938 ed. 6.41.6
sa vyastair jayate doṣair iti kecid vadanti hi ||
ekādaśānām ekasmiṃ sāṃnidhyāt tantrayuktiḥ |
sa vyastair jayate doṣair iti kecid vadanti hi ||
ekādaśānām ekasmiṃ sāṃnidhyāt tantrayuktiḥ |
1938 ed. 6.41.7
kriyāṇāś cāvibhāgena prāgevotpādanena ca |
eka eva mataḥ śoṣa sannipātātmako hyataḥ |
kriyāṇāś cāvibhāgena prāgevotpādanena ca |
eka eva mataḥ śoṣa sannipātātmako hyataḥ |
1938 ed. 6.41.8
udre kāntasya liṅgāni doṣāṇāṃ tu bhavanti ha |
kṣayād vegapratīghātādāghātādviṣamāśanāt |
udre kāntasya liṅgāni doṣāṇāṃ tu bhavanti ha |
kṣayād vegapratīghātādāghātādviṣamāśanāt |
1938 ed. 6.41.9
jayate kupitair doṣair vyāptadehasya dehinaḥ |
kaphapradhānair doṣais tu ruddheṣu rasavartmasu |
jayate kupitair doṣair vyāptadehasya dehinaḥ |
kaphapradhānair doṣais tu ruddheṣu rasavartmasu |
1938 ed. 6.41.10
ativyavāyino vāpi kṣīṇaretasyanāntaraṃ ||
kṣīyante dhātavassarve tataḥ śuṣyati mānavaḥ |
ativyavāyino vāpi kṣīṇaretasyanāntaraṃ ||
kṣīyante dhātavassarve tataḥ śuṣyati mānavaḥ |
em. bhaktadveṣo jvaraḥ śvāsaḥ kāsaḥ śoṇitadarśanam |
svarabhedaś ca jāyeta ṣaḍrūpe rājayakṣmaṇi || A
svarabhedaś ca jāyeta ṣaḍrūpe rājayakṣmaṇi || A
1938 ed. 6.41.12
svarabhedonilācchūlasaṃkāca svāṃsapārśva yāḥ |
jvarāṃ dāhotisāraś ca pittādraktasya cāgāmaḥ |
svarabhedonilācchūlasaṃkāca svāṃsapārśva yāḥ |
jvarāṃ dāhotisāraś ca pittādraktasya cāgāmaḥ |
svarabhedonilācchūlasaṃkācasvarabhedonilācchūlasaṃkācaK svarabhedo 'nilāñchūlaṃ saṃlocaś A svarabhedo'nilācchūlaṃ saṃkācaṃ H svāṃsapārśva yāḥK cāṃsapārśvayoḥ | A śvāṃsapārśva ḥ || H jvarāṃ
jvarāṃK
jvaro AH dāhotisāraś cadāho'tisāraś caKH dāho 'tisāraś ca A pittādraktasyaAK pittād raktasya H cāgāmaḥK cāgamaḥ || AH
jvarāṃK
jvaro AH dāhotisāraś cadāho'tisāraś caKH dāho 'tisāraś ca A pittādraktasyaAK pittād raktasya H cāgāmaḥK cāgamaḥ || AH
1938 ed. 6.41.13
śirasaḥ paripūrṇatvaṃmabhaktacchanda eva ca |
kāsaḥ kaṇṭhasya codhvaṃso vijñeyaḥ kaphakopataḥ |
śirasaḥ paripūrṇatvaṃmabhaktacchanda eva ca |
kāsaḥ kaṇṭhasya codhvaṃso vijñeyaḥ kaphakopataḥ |
1938 ed. 6.41.14ab
ekādasabhiḥ ṣaḍbhir vā pañcabhir vā samanvitaḥ |
ekādasabhiḥ ṣaḍbhir vā pañcabhir vā samanvitaḥ |
em. (kāsātīsārapārśvārtisvarabhedārucijvaraiḥ || A
em. tribhir vā pīḍitaṃ liṅgairjvarakāsāsṛgāmayaiḥ | A
1938 ed. 6.41.15cd
jahyāc choṣārditajantumicchaṃ suvipulaṃ yaśaḥ |
jahyāc choṣārditajantumicchaṃ suvipulaṃ yaśaḥ |
1938 ed. 6.41.16
vyavāyaśokasthāviryā vyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃ |
kṣarati yadvāguṃśoṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu ||
vyavāyaśokasthāviryā vyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃ |
kṣarati yadvāguṃśoṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu ||
vyavāyaśokasthāviryāK vyāyaśokasthāvirya A vyavāyaśokasthāvirya H vyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃvyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃKH vyāyāmadhvopavāsataḥ | A kṣarati
kṣaratiK
vraṇoraḥkṣata A
vraṇakṣarati H yadvāguṃśoṣāṇāṃyadvāguṃśoṣāṇāṃK pīḍābhyāṃ śoṣā A yandhātuṃ śoṣāṇāṃ H lakṣaṇaṃKH om. A śṛṇuKH nanye vadanti hi || A
vraṇoraḥkṣata A
vraṇakṣarati H yadvāguṃśoṣāṇāṃyadvāguṃśoṣāṇāṃK pīḍābhyāṃ śoṣā A yandhātuṃ śoṣāṇāṃ H lakṣaṇaṃKH om. A śṛṇuKH nanye vadanti hi || A
1938 ed. 6.41.17
vyavāyaśoṣīśukrasya kṣayaliṅgairūpadrutaḥ
pāṇḍudeho yathāpūrvaṃ kṣīyante cāsya dhātavaḥ |
vyavāyaśoṣīśukrasya kṣayaliṅgairūpadrutaḥ
pāṇḍudeho yathāpūrvaṃ kṣīyante cāsya dhātavaḥ |
1938 ed. 6.41.18ab
pradhānaśīlaḥ śratāṃgaḥ śokaśoṣyati tādṛśaḥ |
pradhānaśīlaḥ śratāṃgaḥ śokaśoṣyati tādṛśaḥ |
em. vinā śukraksayakṛtairvikārairabhilakṣitaḥ || A
1938 ed. 6.41.19
jarāśoṣī kṛśo mando hatavuddhivalendriyaḥ |
kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ |
jarāśoṣī kṛśo mando hatavuddhivalendriyaḥ |
kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ |
mandoKH manda A hatavuddhivalendriyaḥK vīryabuddhibalendiryaḥ | A hata¦vuddhi balendriyaḥ || Hac hata¦vuddhiś balendriyaḥ || Hpc kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ
kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥK
kampano 'rucimān bhinnakāṃsyapātrahatasvaraḥ(naḥ) || A
kampanorūcimān bhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ | H
kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥK
kampano 'rucimān bhinnakāṃsyapātrahatasvaraḥ(naḥ) || A
kampanorūcimān bhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ | H
1938 ed. 6.41.20cd
saprasrutāsyanāsākṣi suptarūkṣamalacchaviḥ |
saprasrutāsyanāsākṣi suptarūkṣamalacchaviḥ |
1938 ed. 6.41.21
adhvapraśoṣī śrastāṃgaṃ sambhṛṣṭaparuṣacchaviḥ
prasuptagātrāvayavaḥ śuṣkaklomagalānanaḥ |
adhvapraśoṣī śrastāṃgaṃ sambhṛṣṭaparuṣacchaviḥ
prasuptagātrāvayavaḥ śuṣkaklomagalānanaḥ |
1938 ed. 6.41.20ab
ṣṭhīvati śleṣmaṇā hīna gaurvārūcipīḍitaḥ |
ṣṭhīvati śleṣmaṇā hīna gaurvārūcipīḍitaḥ |
1938 ed. 6.41.22
vyāyāmaśoṣīsbhūyiṣṭhametireva samanvitaḥ |
liṅgarurakṣatakṛtaḥ saṃyuktaś ca kṣatādvinā |
vyāyāmaśoṣīsbhūyiṣṭhametireva samanvitaḥ |
liṅgarurakṣatakṛtaḥ saṃyuktaś ca kṣatādvinā |
1938 ed. 6.41.23
raktakṣayādvedanābhis tathaivāhārayantraṇāt |
vraṇitasya bhavec choṣo doṣaḥ sāmaśmaḥ |
raktakṣayādvedanābhis tathaivāhārayantraṇāt |
vraṇitasya bhavec choṣo doṣaḥ sāmaśmaḥ |
1938 ed. 6.41.24
vyāyāmabhāṣyādhyayaneraibhighātātimaithunaiḥ |
karmaṇā vāpyurasyena vakṣyo yasya vidāritaṃ |
vyāyāmabhāṣyādhyayaneraibhighātātimaithunaiḥ |
karmaṇā vāpyurasyena vakṣyo yasya vidāritaṃ |
em. tasyor asi kṣate raktaṃ pūyaḥ śleṣmā ca gacchati || A
1938 ed. 6.41.25
kāśaṃprarcchardayec cāpi pītaraktāsitārūṇaṃ |
santaptavakṣaśotyarthaṃ dūyamānena tā |
kāśaṃprarcchardayec cāpi pītaraktāsitārūṇaṃ |
santaptavakṣaśotyarthaṃ dūyamānena tā |
kāśaṃprarcchardayec cāpikāśaṃprarcchardayec cāpiK kāsamānaś chardayec ca A kāṃsapracchadayec cāpi H pītaraktāsitārūṇaṃKH pītaraktāsitāruṇam | A santaptavakṣaśotyarthaṃ
santaptavakṣaśotyarthaṃK
saṃtaptavakṣāḥ so 'tyarthaṃ A
santaptavakṣaso'tyarthaṃ H dūyamānenaKH dūyanātpari A tātāK tāmyati tāmyati ||tāmyati || AH
santaptavakṣaśotyarthaṃK
saṃtaptavakṣāḥ so 'tyarthaṃ A
santaptavakṣaso'tyarthaṃ H dūyamānenaKH dūyanātpari A tātāK tāmyati tāmyati ||tāmyati || AH
1938 ed. 6.41.26
vadano bhinnavarṇasvaro naraḥ |
keṣāñcidevaśoṣohi kāraṇaibhedam āgataḥ |
vadano bhinnavarṇasvaro naraḥ |
keṣāñcidevaśoṣohi kāraṇaibhedam āgataḥ |
1938 ed. 6.41.27
na tatra doṣaliṅgānāsamastānāṃ nipātanaṃ |
kṣayā eva hi vijñeyā pratyekadhātusañjñitāḥ |
na tatra doṣaliṅgānāsamastānāṃ nipātanaṃ |
kṣayā eva hi vijñeyā pratyekadhātusañjñitāḥ |
śvāsāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥ |
śoṣe bhaviṣyati bhavanti sa cāpi jaṃtuḥ śuklakṣaṇo bhavati māṃsaparo riraṃsuḥ |
śoṣe bhaviṣyati bhavanti sa cāpi jaṃtuḥ śuklakṣaṇo bhavati māṃsaparo riraṃsuḥ |
śvāsāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥśvādigital-image 191vsāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥK śvāsāṅgasādakaphasaṃsravatāluśoṣacchardyagnisādamadapīnasapāṇḍunidrāḥ | A śvāsāṅgasādaka¦phasaṃśrayatāluśoachardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrā | H śuklakṣaṇoK śuklekṣaṇe A śuklakṣaṇa H riraṃsuḥKH ririṃsuḥ || A
1938 ed. 6.41.30
svapneṣu kākaśukaśalyakanīlakaṇṭhāgṛdhrān tathaiva ca kapīṃ kṛkalāsakāṃś ca |
paśyet sarāṃsi sa nadīm vimalāṃls ca vāpīṃ śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāś ca ||
svapneṣu kākaśukaśalyakanīlakaṇṭhāgṛdhrān tathaiva ca kapīṃ kṛkalāsakāṃś ca |
paśyet sarāṃsi sa nadīm vimalāṃls ca vāpīṃ śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāś ca ||
kākaśukaśalyakanīlakaṇṭhāgṛdhrānkākaśukaśalyakanīlakaṇṭhāgṛdhrānK kākaśukaśallakinīlakaṇṭhagṛdhrās A kākaśukaśalyakanīlakaṇṭhān gṛdhrās H caKH ka A kapīṃK payaḥ A kapī H kṛkalāsakāṃś caK kṛkalāsakāś ca | A skṛkalāsekāṃś ca | H paśyet sarāṃsi
paśyet sarāṃsiK
taṃ A
paścet sarāṃsi H saK vāhayanti sa A vimalaāḥ sa H nadīmK nadī A nadīś H vimalāṃls caK rvijalāś ca A ca H vāpīṃK paśye A vāiḥ H śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāśK c chuṣkāṃstarūn pavanadhūmadavārditāṃś A śuṣkāṃstarūnarūṇadhūmadavārdditāṃś H
paśyet sarāṃsiK
taṃ A
paścet sarāṃsi H saK vāhayanti sa A vimalaāḥ sa H nadīmK nadī A nadīś H vimalāṃls caK rvijalāś ca A ca H vāpīṃK paśye A vāiḥ H śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāśK c chuṣkāṃstarūn pavanadhūmadavārditāṃś A śuṣkāṃstarūnarūṇadhūmadavārdditāṃś H
1938 ed. 6.41.31
mahāsanaṃ kṣīyamāṇāṃ soṣotisārapīḍitaṃ |
śūnamūskodaraś cāpi yakṣmiṇam parivarjayet |
mahāsanaṃ kṣīyamāṇāṃ soṣotisārapīḍitaṃ |
śūnamūskodaraś cāpi yakṣmiṇam parivarjayet |
1938 ed. 6.41.32
upācared ātmavantaṃ dīptāgnim akṛśan nara¦ |
sthirādivargasiddhena ghṛtenā jāvikena vā |
upācared ātmavantaṃ dīptāgnim akṛśan nara¦ |
sthirādivargasiddhena ghṛtenā jāvikena vā |
1938 ed. 6.41.33
snigdhasya mṛdu kartavyamūrdhvaś cādhaś ca śodhanaṃ |
āsthāpanan tataḥ paścāc chirasa virecana¦ |
snigdhasya mṛdu kartavyamūrdhvaś cādhaś ca śodhanaṃ |
āsthāpanan tataḥ paścāc chirasa virecana¦ |
1938 ed. 6.41.34ab
rasair bhuñjīta śuddhaś ca yavagodhūmaśālayaḥ |
rasair bhuñjīta śuddhaś ca yavagodhūmaśālayaḥ |
em. dṛḍhe 'gnau bṛṃhayec cāpi nivṛttopadravaṃ naram || A
1938 ed. 6.41.35
vyavāyaśoṣiṇaṃ prāyo bhajante vātajā gadāḥ |
vṛṃhanīlo hitas tasya hitasnigdhānilāpahaḥ |
vyavāyaśoṣiṇaṃ prāyo bhajante vātajā gadāḥ |
vṛṃhanīlo hitas tasya hitasnigdhānilāpahaḥ |
1938 ed. 6.41.36
gṛdhrātulūkāṃ sakunāmtathāgaṇdapadāṃ vyālavileśayāś ca |
dadyāt prakārai dvividhair vidhijñaḥ |sarsatṛvāṃ śarṣapatailabhṛṣṭāṃ |
gṛdhrātulūkāṃ sakunāmtathāgaṇdapadāṃ vyālavileśayāś ca |
dadyāt prakārai dvividhair vidhijñaḥ |sarsatṛvāṃ śarṣapatailabhṛṣṭāṃ |
gṛdhrātulūkāṃgṛdhrātulūkāṃK kākānulūkān A gṛdhrānulūkā H sakunāmtathāgaṇdapadāṃsakunāmtathāgaṇdapadāṃK nakulān biḍālān gaṇḍūpadā A n śakunāṃstathākhūn gaṇḍapadā H vyālavileśayāśK n vyālabileśayā A n vyālavileśa H caK khūn |
gṛdhrāṃś ca A yāñś ca || H dadyāt prakārai
dadyāt prakāraiK dadyā A
dadyātprakārair H vidhijñaḥ |sarsatṛvāṃvidhijñaḥ |sarsatṛvāṃK pravādaiḥ sasaindhavā A vvidhijñaḥ sasaindhavā H śarṣapatailabhṛṣṭāṃK n sarṣapatailabhṛṣṭān || AH
gṛdhrāṃś ca A yāñś ca || H dadyāt prakārai
dadyāt prakāraiK dadyā A
dadyātprakārair H vidhijñaḥ |sarsatṛvāṃvidhijñaḥ |sarsatṛvāṃK pravādaiḥ sasaindhavā A vvidhijñaḥ sasaindhavā H śarṣapatailabhṛṣṭāṃK n sarṣapatailabhṛṣṭān || AH
1938 ed. 6.41.37
deyāni māṃsāni vajāṅgalāni mudgāḍhakīyūṣarāś ca pathyāḥ |
kharoṣṭranāgāś ca tarāśi caiva khādet mubhṛṣṭhāni sukalpitāni |
deyāni māṃsāni vajāṅgalāni mudgāḍhakīyūṣarāś ca pathyāḥ |
kharoṣṭranāgāś ca tarāśi caiva khādet mubhṛṣṭhāni sukalpitāni |
1938 ed. 6.41.38
māṃsopadaṃśāñś ca pivedariṣṭān mādhvīkasevī ca bhavet manuṣyaḥ |
arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ kṛtvā yavebhyo vividhāñś ca bhakṣyān ||
māṃsopadaṃśāñś ca pivedariṣṭān mādhvīkasevī ca bhavet manuṣyaḥ |
arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ kṛtvā yavebhyo vividhāñś ca bhakṣyān ||
māṃsopadaṃśāñś camāṃsopadaṃśāṃś caAH māṃsopadaṃśāṃ K pivedariṣṭān mādhvīkasevīH pibedariṣṭān mārdvīkayuktā A om. K ca bhavet manuṣyaḥca¦bhavet manuṣyaḥH n madirāś ca sevyāḥ | A om. K arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ
arkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ
arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥAH om. K kṛtvāAH om. K yavebhyoAH om. K vividhāñś cavividhāṃś caAH om. K bhakṣyānAH om. K
arkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ
arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥAH om. K kṛtvāAH om. K yavebhyoAH om. K vividhāñś cavividhāṃś caAH om. K bhakṣyānAH om. K
1938 ed. 6.41.39
khādet pivet cāpi ajāvikaṃ vā kṛśo yavāgvā saha bhaktakāle |
vyoṣaṃ ghṛtakṣaudrayutañca lihyācca vyāviḍaṅgopahitaṃ kṣayārttaḥ ||
khādet pivet cāpi ajāvikaṃ vā kṛśo yavāgvā saha bhaktakāle |
vyoṣaṃ ghṛtakṣaudrayutañca lihyācca vyāviḍaṅgopahitaṃ kṣayārttaḥ ||
1938 ed. 6.41.40
māṃsādamāṃseṣu ghṛtañ ca siddhaṃ śoṣāpahaṃ kṣaudrayutaṃ vadanti |
drākṣāsitāmāgadhikāś ca lehāḥ sakṣaudratailaṃ kṣayakāsahantā ||
māṃsādamāṃseṣu ghṛtañ ca siddhaṃ śoṣāpahaṃ kṣaudrayutaṃ vadanti |
drākṣāsitāmāgadhikāś ca lehāḥ sakṣaudratailaṃ kṣayakāsahantā ||
1938 ed. 6.41.41
ghṛtena cājena samākṣikena turaṅgagandhātilamāṣacūrṇṇaṃ |
sitāśvagandhāmagadhodbhavānāṃ cūrṇaghṛtakṣaudrayutaṃ ca lihyā ||
ghṛtena cājena samākṣikena turaṅgagandhātilamāṣacūrṇṇaṃ |
sitāśvagandhāmagadhodbhavānāṃ cūrṇaghṛtakṣaudrayutaṃ ca lihyā ||
1938 ed. 6.41.42
kṣīraṃ pived vāpyatha vājigandhāvipakvam evaṃ labhateṅgamuṣṭhiṃ |
tad utthitaṃ kṣīraghṛtaṃ sitāḍhyaṃ prātaḥ pived vāpi payonupānam ||
kṣīraṃ pived vāpyatha vājigandhāvipakvam evaṃ labhateṅgamuṣṭhiṃ |
tad utthitaṃ kṣīraghṛtaṃ sitāḍhyaṃ prātaḥ pived vāpi payonupānam ||
1938 ed. 6.41.43
sevate cājena samākṣikeṇa turaṅgagandhātilamāṣacūrṇaṃ |
utsādane cāpi turaṃgagandhā yojyā yavāś caiva punarnavo ca ||
kṛtsne vṛṣe tatkusumaiś ca siddhaṃ sarppiḥ pivetkṣaudrahitaṃ hitāśī |
sevate cājena samākṣikeṇa turaṅgagandhātilamāṣacūrṇaṃ |
utsādane cāpi turaṃgagandhā yojyā yavāś caiva punarnavo ca ||
kṛtsne vṛṣe tatkusumaiś ca siddhaṃ sarppiḥ pivetkṣaudrahitaṃ hitāśī |
1938 ed. 6.41.44 yakṣmāṇametat pravalañ ca kāsaṃ śvāsan
nihanyād api pāṇḍutāñ ca ||
śakṛdrasāś cāśvagavājamāvyāḥ kvāthā mitāś caiva tatthaiva bhāgaiḥ |
śakṛdrasāś cāśvagavājamāvyāḥ kvāthā mitāś caiva tatthaiva bhāgaiḥ |
1938 ed. 6.41.45 mūrvvāharidrākhadiradrumāṇāṃ kṣīrasya
bhāgas tv aparo ghṛtasya ||
bhāgān navaitā vipaced vidijño datvā trivargammadhurañ ca kṛtsnaṃ |
bhāgān navaitā vipaced vidijño datvā trivargammadhurañ ca kṛtsnaṃ |
1938 ed. 6.41.46 kaṭutrikañ caiva sabhadradārūghṛtotamaṃ
yakṣmaniv-araṇīyaṃ ||
dve pañcamūle varuṇaḥ karañja bhallātakāvilvapunarnavo ca ||
dve pañcamūle varuṇaḥ karañja bhallātakāvilvapunarnavo ca ||
1938 ed. 6.41.47 yavān kulatthāñś ca varāṇi caiva sa
cittakañ cāpi mahīkadamvaṃ ||
kṛtvā kaṣāyam vipacedhi tasya ṣaḍbhirhi pātre ghṛtapātram ekaṃ |
kṛtvā kaṣāyam vipacedhi tasya ṣaḍbhirhi pātre ghṛtapātram ekaṃ |
1938 ed. 6.41.48
mahāvṛkṣapayobhayāñca vyāṃśukā.lavaṇottamañ ca ||
tad dhi śoṣaṃ jaṭharāṇi caiva hanyāt pramehāṃś ca sahānilena |
mahāvṛkṣapayobhayāñca vyāṃśukā.lavaṇottamañ ca ||
tad dhi śoṣaṃ jaṭharāṇi caiva hanyāt pramehāṃś ca sahānilena |
em. gośvāvyajebhaiṇakharoṣṭrajātaiḥ śakṛdrasakṣīrarasakṣatotthaiḥ |
drākṣāśvagandhāmagadhāsitābhiḥ siddhaṃ ghṛtaṃ yakṣmavikārahāri || A
drākṣāśvagandhāmagadhāsitābhiḥ siddhaṃ ghṛtaṃ yakṣmavikārahāri || A
1938 ed. 6.41.55
plīhodaroktaṃ tu hitaśca sarpistrīṇyeva cānyāni hitāni cātra |
upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilena śāṃtaṃ |
plīhodaroktaṃ tu hitaśca sarpistrīṇyeva cānyāni hitāni cātra |
upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilena śāṃtaṃ |
tuKH vi A hitaścahitañ caK hitaṃ cahitañ ca AH sarpistrīṇyevaAK sarppis trīṇy eva H upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilena
upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilenaK
upadravāṃś ca svaravaikṛtādīn jayed yathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram || A
upadravāñś ca svaravaikṛtādīn |yedava|nikhilena H śāṃtaṃK om. A śāntāṃ | H
upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilenaK
upadravāṃś ca svaravaikṛtādīn jayed yathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram || A
upadravāñś ca svaravaikṛtādīn |yedava|nikhilena H śāṃtaṃK om. A śāntāṃ | H
1938 ed. 6.41.50
elājamodāmalekābhayoś ca gāyatrinimvāsanasālasārā ||
viḍaṅgabhallātakacitrakāś ca kaṭutrikaś cāpi surāṣṭrajāś ca |
elājamodāmalekābhayoś ca gāyatrinimvāsanasālasārā ||
viḍaṅgabhallātakacitrakāś ca kaṭutrikaś cāpi surāṣṭrajāś ca |
elājamodāmalekābhayośelājamodāmalekābhayośK elājamodāmalakābhayā A elājamodāmalakābhayāś H caKH kṣa A gāyatrinimvāsanasālasārāK gāyatryariṣṭāsanaśālasārā A gāyatrinimvāsanasālasārāṃ || H viḍaṅgabhallātakacitrakāś
viḍaṅgabhallātakacitrakāśK n |
viḍaṅgabhallātakacitrako A
viḍaṅgabhallātakacitrakāñś H caKH grā A kaṭutrikaśK kaṭutrikā A kaṭutrika.. H cāpiK mbhoda A om. H surāṣṭrajāśK surāṣṭrajāṃś A surāṣṭrajañś | H caAK om. H
viḍaṅgabhallātakacitrakāśK n |
viḍaṅgabhallātakacitrako A
viḍaṅgabhallātakacitrakāñś H caKH grā A kaṭutrikaśK kaṭutrikā A kaṭutrika.. H cāpiK mbhoda A om. H surāṣṭrajāśK surāṣṭrajāṃś A surāṣṭrajañś | H caAK om. H
1938 ed. 6.41.51
pakvā jale tena pacet sarpis tasmiṃ susiddhe tv avatārite ca |
triṃśatpalānyatra sitopalāyā dadyān tugākṣīripalāni ṣaṭvā ||
pakvā jale tena pacet sarpis tasmiṃ susiddhe tv avatārite ca |
triṃśatpalānyatra sitopalāyā dadyān tugākṣīripalāni ṣaṭvā ||
1938 ed. 6.41.52
prasthe ghr̥tasya dviguṇaś ca dadyāt kṣaudraṃ tato manthahṛtaṃ vidadyāt |
palaṃ palaṃ prātarato lihec ca līhvā pibet kṣīramatandritas tu |
prasthe ghr̥tasya dviguṇaś ca dadyāt kṣaudraṃ tato manthahṛtaṃ vidadyāt |
palaṃ palaṃ prātarato lihec ca līhvā pibet kṣīramatandritas tu |
ghr̥tasyaghr̥tasyaK ghṛtasya AH dviguṇaś cadviguṇañ caK dviguṇaṃ cadviguṇañ ca AH dadyāt kṣaudraṃAK dadyā H tatoAK om. H manthahṛtaṃK manthahataṃ A om. H vidadyāt | palaṃvidadyāt |
palaṃK vidadhyāt |
palaṃ A t palam H palaṃAK ya H prātaratoprātarataḥAK prātar eto¦ H lihec calihec caKH pralihya A līhvā
līhvāKH paścā A pibet kṣīramatandritasem. t pibet kṣīramatandritaś A pivet kṣīramatandritas K piven kṣīram atandritas H tuKH ca || A
palaṃK vidadhyāt |
palaṃ A t palam H palaṃAK ya H prātaratoprātarataḥAK prātar eto¦ H lihec calihec caKH pralihya A līhvā
līhvāKH paścā A pibet kṣīramatandritasem. t pibet kṣīramatandritaś A pivet kṣīramatandritas K piven kṣīram atandritas H tuKH ca || A
1938 ed. 6.41.53
etad dhi medhyam paramam pavitraṃ cakṣusyamāyutaman tathaiva |
yakṣāṇamāśu vyavahanti caiva pāṇḍvāmayaś cāpi bhagandaraś ca |
etad dhi medhyam paramam pavitraṃ cakṣusyamāyutaman tathaiva |
yakṣāṇamāśu vyavahanti caiva pāṇḍvāmayaś cāpi bhagandaraś ca |
cakṣusyamāyutamancakṣusyamāyu tamanK cakṣuṣyamāyuṣyamatho A cakṣuṣyam āyuṣataman H tathaivaK yaśasyam | A tathaiava | H yakṣāṇamāśu
yakṣāṇamāśuK
yakṣmāṇamāśu A
yakṣmāṇam āyur H vyavahantiK vyapahanti AH caivaKH caita A pāṇḍvāmayaśK t pāṇḍvāmayaṃ A pāṇḍvāmayañ H cāpiKH caiva A bhagandaraśbhagandarañK bhagandaraṃbhagandarañ AH
yakṣāṇamāśuK
yakṣmāṇamāśu A
yakṣmāṇam āyur H vyavahantiK vyapahanti AH caivaKH caita A pāṇḍvāmayaśK t pāṇḍvāmayaṃ A pāṇḍvāmayañ H cāpiKH caiva A bhagandaraśbhagandarañK bhagandaraṃbhagandarañ AH
em. śvāsaṃ ca hanti svarabhedakāsahṛtplīhagulmagrahaṇīgadāṃś ca | A
1938 ed. 6.41.54cd
na cātra kiñcitparivarjanīyaṃ rasāyanaṃ caitad upāsyamāṇaṃ |
na cātra kiñcitparivarjanīyaṃ rasāyanaṃ caitad upāsyamāṇaṃ |
em. ajāśakṛnmūtrapayoghṛtāsṛṅmāṃsālayāni pratisevamānaḥ |
snānādinānāvidhinā jahāti māsādaśeṣaṃ niyamena śoṣam || A
snānādinānāvidhinā jahāti māsādaśeṣaṃ niyamena śoṣam || A
em. rasonayogaṃ vidhivat kṣayārtaḥ kṣīreṇa vā nāgabalāprayogam |
seveta vā māgadhikāvidhānaṃ tathopayogaṃ jatuno 'śmajasya || A
seveta vā māgadhikāvidhānaṃ tathopayogaṃ jatuno 'śmajasya || A
1938 ed. 6.41.58
striyo ratikrodhamasūyanoś ca tyajed udārāṃ viṣayaṃ bhajet |
dvijāgurūṃ tāns tridaśāṃś ca pūjed vācaś ca puṇyāḥ śṛṇuyād dvijebhya iti ||
striyo ratikrodhamasūyanoś ca tyajed udārāṃ viṣayaṃ bhajet |
dvijāgurūṃ tāns tridaśāṃś ca pūjed vācaś ca puṇyāḥ śṛṇuyād dvijebhya iti ||
striyoKH śokaṃ striyaṃ A ratikrodhamasūyanoś caratikrodhamasūyanoś caK krodhamasūyanaṃ ca A ratikrodhamasūyatāñ ca H tyajed udārāṃtyajed udārāṃK tyajedudārā A tyahetddurāṃ H viṣayaṃK n viṣayā A viṣayā H bhajet | dvijāgurūṃbhajet |
dvijāgurūṃK n bhajeta |
vaidyān dvijā A n bhajet |
dvijān gurūñs H tānsK tīṃ A tā H tridaśāṃśK stridaśā A ñ strīdaśāñś H caKH n gu A pūjed vācaś capūjed vācaś caKH rūś ca vācaś ca A śṛṇuyād dvijebhyaśṛṇuyād dvijebhyaKH śṛṇuyādbijebhyaḥ || A itiKH om. A
dvijāgurūṃK n bhajeta |
vaidyān dvijā A n bhajet |
dvijān gurūñs H tānsK tīṃ A tā H tridaśāṃśK stridaśā A ñ strīdaśāñś H caKH n gu A pūjed vācaś capūjed vācaś caKH rūś ca vācaś ca A śṛṇuyād dvijebhyaśṛṇuyād dvijebhyaKH śṛṇuyādbijebhyaḥ || A itiKH om. A
[Adhyāya 42: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.42.1
athāto gulmarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athāto gulmarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.42.3
yathoktaiḥ kopanaidoṣaḥ kupitāḥ koṣṭhamāgatāḥ |
janayanti nṛṇāṅgulmaṃ sa pañcavidha ucyate |
yathoktaiḥ kopanaidoṣaḥ kupitāḥ koṣṭhamāgatāḥ |
janayanti nṛṇāṅgulmaṃ sa pañcavidha ucyate |
1938 ed. 6.42.4
hṛnnāsyor antare granthiḥ sāñcārī yadu vācalaḥ |
vṛttaś ca cayaḥ sañcaya vāṃ sa gulma iti sañjitaḥ ||
hṛnnāsyor antare granthiḥ sāñcārī yadu vācalaḥ |
vṛttaś ca cayaḥ sañcaya vāṃ sa gulma iti sañjitaḥ ||
em. pañca gulmāśrayā nṝṇāṃ pārśve hṛnnābhibastayaḥ | A
1938 ed. 6.42.5cd
gupitānilamūlatvād guḍhagulmodayād api ||
gupitānilamūlatvād guḍhagulmodayād api ||
1938 ed. 6.42.6
gulmavaddhā viśālatvād gulma ity abhidhīyate ||
sa yasmād ātmani cayaṃ gacchaty apsv avuddhudaḥ ||
gulmavaddhā viśālatvād gulma ity abhidhīyate ||
sa yasmād ātmani cayaṃ gacchaty apsv avuddhudaḥ ||
1938 ed. 6.42.7
antaś carati yasmāc ca pākam upayāty ataḥ |
sa vyastair jāyate doṣaiḥ samastair api cocchritaiḥ |
antaś carati yasmāc ca pākam upayāty ataḥ |
sa vyastair jāyate doṣaiḥ samastair api cocchritaiḥ |
1938 ed. 6.42.8
puruṣāṇān tathā strīṇāṃ jñeyo raktena cāparaḥ |
kṛcchraviṇmūtravātatvamānā hotranikūjanaṃ /
puruṣāṇān tathā strīṇāṃ jñeyo raktena cāparaḥ |
kṛcchraviṇmūtravātatvamānā hotranikūjanaṃ /
em. viṇmūtrānilasaṅgaś ca sauhityās ahatā tathā | A
1938 ed. 6.42.9cd
dvesonne ca vāyurūrdhvaś ca pūrvarūpeṣu gulmināṃ |
dvesonne ca vāyurūrdhvaś ca pūrvarūpeṣu gulmināṃ |
1938 ed. 6.42.10
hṛtkukṣiśulaṃ mukhakaṇṭhaśoṣo vāyorniroṇāviṣamāgnitā ca |
te te vikārāḥ pavanātmikāś ca bhavanti gulme nilasaṃbhave tu |
hṛtkukṣiśulaṃ mukhakaṇṭhaśoṣo vāyorniroṇāviṣamāgnitā ca |
te te vikārāḥ pavanātmikāś ca bhavanti gulme nilasaṃbhave tu |
hṛtkukṣiśulaṃK hṛtkukṣiśūlaṃ A hṛtkūkṣiśūlaṃ H mukhakaṇṭhaśoṣoAK mūkhakha ṇṭhaśoṣo H vāyorniroṇāviṣamāgnitā ca | te tevāyorniroṇāviṣamāgnitā ca |
te teK vāyor nirodho viṣamāgnitā ca |
te te A vāyornnirodho viṣamāgnitā ca |
te te H pavanātmikāś capavanātmikāś caKH pavanātmakāś ca A nilasaṃbhaveK 'nilasaṃbhave A nilasambhave H
te teK vāyor nirodho viṣamāgnitā ca |
te te A vāyornnirodho viṣamāgnitā ca |
te te H pavanātmikāś capavanātmikāś caKH pavanātmakāś ca A nilasaṃbhaveK 'nilasaṃbhave A nilasambhave H
1938 ed. 6.42.11
svedajvarāhāravidāhadāhāstṛṣṇāṅgarāgaḥ kaṭuvakratā ca |
pittasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti pittaprabhave tu gulme ||
svedajvarāhāravidāhadāhāstṛṣṇāṅgarāgaḥ kaṭuvakratā ca |
pittasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti pittaprabhave tu gulme ||
1938 ed. 6.42.12
anne na lipsā gurūgātratā ca chardipraseko madhurāsya tā ca |
kaphasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti gulme kaphasambhave ca |
anne na lipsā gurūgātratā ca chardipraseko madhurāsya tā ca |
kaphasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti gulme kaphasambhave ca |
1938 ed. 6.42.13
sarvātmākaḥ sarvarūjopapannas taś cāpya sadhyam pravadanti tajjñāḥ |
navaprasutātāhitabhojanā yā yā cāmagarbham visṛjodṛtai vā ||
sarvātmākaḥ sarvarūjopapannas taś cāpya sadhyam pravadanti tajjñāḥ |
navaprasutātāhitabhojanā yā yā cāmagarbham visṛjodṛtai vā ||
sarvātmākaḥsarvvātmakaḥK sarvātmakaḥsarvvātmakaḥ AH sarvarūjopapannas taśsarvarūjopapannas taśK sarvavikārayuktaḥ so A sarvvarūjopapannas taṃ H cāpyaK 'sādhya A yāpya H sadhyamK uktaḥ A sādhyām H pravadantiKH kṣatajaṃ pra A tajjñāḥKH vakṣye | A navaprasutātāhitabhojanā yā yā
navaprasutātāhitabhojanā yā yāK
navaprasūtāhitabhojanā yā yā AH cāmagarbhamcāmagarbhaṃcāmagarbhamAK cāma li rbham H visṛjodṛtaiK visṛjedṛtau AH
navaprasutātāhitabhojanā yā yāK
navaprasūtāhitabhojanā yā yā AH cāmagarbhamcāmagarbhaṃcāmagarbhamAK cāma li rbham H visṛjodṛtaiK visṛjedṛtau AH
1938 ed. 6.42.14
vāyur hitasyo vigṛhya raktāṃ karoti gulmaṃ sarūjāṃ sadāhaṃ |
pittasya liṅgena samānaliṅgaṃ viśeṣaṇaṃ cāpyaparan nivodhaḥ |
vāyur hitasyo vigṛhya raktāṃ karoti gulmaṃ sarūjāṃ sadāhaṃ |
pittasya liṅgena samānaliṅgaṃ viśeṣaṇaṃ cāpyaparan nivodhaḥ |
1938 ed. 6.42.15
na spandate nodarameti vṛddhim bhavanti liṅgāni ca garbhinīnāṃ |
taṃ raktagulmaṃ pravadanti tajjñāḥ sa cāpya sādhyā tu pitānilatvāt |
na spandate nodarameti vṛddhim bhavanti liṅgāni ca garbhinīnāṃ |
taṃ raktagulmaṃ pravadanti tajjñāḥ sa cāpya sādhyā tu pitānilatvāt |
1938 ed. 6.42.16
vātagulmārdditaṃ snigdhaṃ yuktaṃ snehavirecanaiḥ |
upācared yathākālaṃ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ ||
vātagulmārdditaṃ snigdhaṃ yuktaṃ snehavirecanaiḥ |
upācared yathākālaṃ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ ||
jīrṇāsane kupyati vātagulme vidāhakāletveśanasya pittāt ||
gulmaḥ kaphāt mūrchati rukamātre sarvāsu valāsu ca sannipāte |
gulmaḥ kaphāt mūrchati rukamātre sarvāsu valāsu ca sannipāte |
strīṇā tu yaḥ śoṇitakoṣagulmaḥ sa yoniśūlaṃ tu mūlaṃ karoti ||
yonyāḥ parisrāvam aniṣtagandham viśeṣaliṅgāni bhavanti caiṣāṃ ||
yonyāḥ parisrāvam aniṣtagandham viśeṣaliṅgāni bhavanti caiṣāṃ ||
1938 ed. 6.42.17
pittagulmārdditaṃ pītaṃ kākolyādikṛtaṃ ghṛtaṃ ||
viriktam madhuraiyohair nnirūhaiḥ samupācaret ||
pittagulmārdditaṃ pītaṃ kākolyādikṛtaṃ ghṛtaṃ ||
viriktam madhuraiyohair nnirūhaiḥ samupācaret ||
1938 ed. 6.42.18
śleṣmagulmārdditaṃ snigdhaṃ pippalyādighṛtaṃ na tu |
tīkṣair vviriktan tadrūpair nnirūhaiḥ samupācaret ||
śleṣmagulmārdditaṃ snigdhaṃ pippalyādighṛtaṃ na tu |
tīkṣair vviriktan tadrūpair nnirūhaiḥ samupācaret ||
1938 ed. 6.42.19
sannipātotthite gulme tridoṣaghno vidhirhitaḥ |
pittavadraktagulminyā nāryāḥ kāryaḥ kriyāvidhiḥ ||
sannipātotthite gulme tridoṣaghno vidhirhitaḥ |
pittavadraktagulminyā nāryāḥ kāryaḥ kriyāvidhiḥ ||
1938 ed. 6.42.20
viśeṣam aparaṃ cāyiḥ śṛṇu raktaprabhedanaṃ |
palāśakṣāratoyena siddhaṃ sarpiḥ prayojayet |
viśeṣam aparaṃ cāyiḥ śṛṇu raktaprabhedanaṃ |
palāśakṣāratoyena siddhaṃ sarpiḥ prayojayet |
em. dadyād uttarabastiṃ ca pippalyādighṛtena tu | A
1938 ed. 6.42.21cd
uṣṇair vā bhedayet bhinne vidhir ā mṛgdaro hitaḥ |
uṣṇair vā bhedayet bhinne vidhir ā mṛgdaro hitaḥ |
1938 ed. 6.42.22
ānūpaudaka majjāno vasātailaghṛtāni ca |
vipaced ekataḥ śastaṃ vātagulme 'nuvāsanaṃ |
ānūpaudaka majjāno vasātailaghṛtāni ca |
vipaced ekataḥ śastaṃ vātagulme 'nuvāsanaṃ |
1938 ed. 6.42.23
jāṅgalaikaśaphānāṃñ ca vasāsarpiś ca pittajā |
tailaṃ jāṅgalamajjānam evaṃ gulmaikaphotthite ||
jāṅgalaikaśaphānāṃñ ca vasāsarpiś ca pittajā |
tailaṃ jāṅgalamajjānam evaṃ gulmaikaphotthite ||
1938 ed. 6.42.24
dhātrīphalānāsvarase ṣaḍaṅge vipaced dhṛtaṃ |
śarkarāsaindhavopetaṃ tadhitaṃ vātagulmināṃ ||
dhātrīphalānāsvarase ṣaḍaṅge vipaced dhṛtaṃ |
śarkarāsaindhavopetaṃ tadhitaṃ vātagulmināṃ ||
dhātrīphalānāsvarasedhātrīphalānā svaraseK dhātrīphalānāṃ svarase AH ṣaḍaṅgeK ṣaḍaṅgaṃ A ṣaḍaṅga H vipaced dhṛtaṃvipaced ghṛtam |vipaced ghṛtaṃ |K vipaced ghṛtam vipaced ghṛtam |vipaced ghṛtaṃ | AH śarkarāsaindhavopetaṃ
śarkarāsaindhavopetaṃAK
śarkkarāsandhaivopetaṃ H tadhitaṃtadhitamKH tad dhitaṃ A vātagulmināṃKH vātagulmine || A
śarkarāsaindhavopetaṃAK
śarkkarāsandhaivopetaṃ H tadhitaṃtadhitamKH tad dhitaṃ A vātagulmināṃKH vātagulmine || A
em. citrakavyoṣasindhūtthapṛthvīkācavyadāḍimaiḥ |
dīpyakagranthikājājīhapuṣādhānyakaiḥ samaiḥ || A
dīpyakagranthikājājīhapuṣādhānyakaiḥ samaiḥ || A
em. dadhyāranālabadaramūlakasvarasairghṛtam |
tatpibedvātagulmāgnidaurbalyāṭopaśūlanut || A
tatpibedvātagulmāgnidaurbalyāṭopaśūlanut || A
em. hiṅgusauvarcalājājīviḍadāḍimadīpyakaiḥ |
puṣkaravyoṣadhānyāmlavetasakṣāracitrakaiḥ || A
puṣkaravyoṣadhānyāmlavetasakṣāracitrakaiḥ || A
em. śaṭīvacājagandhailāsurasaiś ca vipācitam |
śūlānāhaharaṃ sarpirdadhnā cānilagulminām || A
śūlānāhaharaṃ sarpirdadhnā cānilagulminām || A
em. viḍadāḍimasindhūtthahutabhugvyoṣajīrakaiḥ |
hiṅgusauvarcalakṣārarugvṛkṣāmlāmlavetasaiḥ || A
hiṅgusauvarcalakṣārarugvṛkṣāmlāmlavetasaiḥ || A
em. bījapūrarasopetaṃ sarpirdadhicaturguṇam |
sādhitṃ dādhikaṃ nāma gulmahṛt plīhaśūlajit || A
sādhitṃ dādhikaṃ nāma gulmahṛt plīhaśūlajit || A
em. rasonasvarase sarpiḥ pañcamūlarasānvitam |
surāranāladadhyamlamūlakasvarasaiḥ saha || A
surāranāladadhyamlamūlakasvarasaiḥ saha || A
em. vyoṣadāḍimavṛkṣāmlayavānīcavyasaindhavaiḥ |
hiṅgvamlavetasājājīdīpyakaiś ca samāṃśikaiḥ || A
hiṅgvamlavetasājājīdīpyakaiś ca samāṃśikaiḥ || A
em. siddhaṃ gulmagrahaṇyarśaḥśvāsonmādakṣayajvarān |
kāsāpasmāramandāgniplīhaśūlānilāñjayet || A
kāsāpasmāramandāgniplīhaśūlānilāñjayet || A
1938 ed. 6.42.34
kulatthamūlakakvāthadadhikāñjikasarpiṣāṃ |
pañcāḍhakāni vipaced āvāpya dvipalānya |
kulatthamūlakakvāthadadhikāñjikasarpiṣāṃ |
pañcāḍhakāni vipaced āvāpya dvipalānya |
1938 ed. 6.42.35
saurvarcalaṃ vitaṃ hiṃgudevadātha saindhavaṃ |
vātagulmāpahaṃ sarpir etad dīpanam eva ca ||
saurvarcalaṃ vitaṃ hiṃgudevadātha saindhavaṃ |
vātagulmāpahaṃ sarpir etad dīpanam eva ca ||
1938 ed. 6.42.37cd
āgagvadhādau vipaceddīpanīyayutaṃ ghṛtaṃ |
āgagvadhādau vipaceddīpanīyayutaṃ ghṛtaṃ |
1938 ed. 6.42.38
kṣāravarge paced cānya¦ pacen mūtragaṇeparaṃ |
ghnanti gulmaṃ kaphodbhūtaṃ ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |
kṣāravarge paced cānya¦ pacen mūtragaṇeparaṃ |
ghnanti gulmaṃ kaphodbhūtaṃ ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |
1938 ed. 6.42.36
tṛṇamūlīkaṣāye tu jīvanīyaiḥ paced ghṛtaṃ |
nyagrodhādikaṣāyeṇa ghṛtaṃ vāpyapalādike |
tṛṇamūlīkaṣāye tu jīvanīyaiḥ paced ghṛtaṃ |
nyagrodhādikaṣāyeṇa ghṛtaṃ vāpyapalādike |
1938 ed. 6.42.37ab
raktapittotthitaṃ hanti ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |
raktapittotthitaṃ hanti ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |
1938 ed. 6.42.39
yathā doṣāc chrāyañ cāpi cikitset sānnipātikaṃ |
cūrṇaṃ higvādikañ cāpi ghṛtam vā plīhanāśanaṃ |
yathā doṣāc chrāyañ cāpi cikitset sānnipātikaṃ |
cūrṇaṃ higvādikañ cāpi ghṛtam vā plīhanāśanaṃ |
1938 ed. 6.42.40ab
pibed gulmāpahaṃ kāle sarpiś tailvakam eva vā ||
pibed gulmāpahaṃ kāle sarpiś tailvakam eva vā ||
1938 ed. 6.42.40.add1
pāṭhā sa ca vyāvṛhatīdvayañ ca ramūlena samāni ś ca |
saṃcchindyasaṃcūrdhyātha dhārayitvā jālādakaṃ taiḥ saha pācanīyaṃ |
pāṭhā sa ca vyāvṛhatīdvayañ ca ramūlena samāni ś ca |
saṃcchindyasaṃcūrdhyātha dhārayitvā jālādakaṃ taiḥ saha pācanīyaṃ |
1938 ed. 6.42.40.add2
athāvatāvāvaśeṣa matrākṣamātraṃ tṛvṛtaṃ viya |
sa nāgaraṃ gulmavadhāyayeṃ tad vātagulmeṣu virecanaṃ syāt |
athāvatāvāvaśeṣa matrākṣamātraṃ tṛvṛtaṃ viya |
sa nāgaraṃ gulmavadhāyayeṃ tad vātagulmeṣu virecanaṃ syāt |
1938 ed. 6.42.40.add3
dantīvacāhiṃgvajamodapāṇa kṣāraṃ yavānāṃ lavaṇatrikaś ca |
sacitrakaṃ kṣīrakaśṛdgaveraṃ syān mātulaṃ gamya bhavasya mūlaṃ |
dantīvacāhiṃgvajamodapāṇa kṣāraṃ yavānāṃ lavaṇatrikaś ca |
sacitrakaṃ kṣīrakaśṛdgaveraṃ syān mātulaṃ gamya bhavasya mūlaṃ |
1938 ed. 6.42.40.add4
eṣāṃ samānaṃ svaśayeṣimānāṃsukhāmvunā |
naro bhṛṣāmayodarapravṛdvo sadyorūjāṃ vātakṛtāṃ nihanti |
eṣāṃ samānaṃ svaśayeṣimānāṃsukhāmvunā |
naro bhṛṣāmayodarapravṛdvo sadyorūjāṃ vātakṛtāṃ nihanti |
1938 ed. 6.42.40.add5
drākṣāpayasyā madhukañ ca mukhyaṃ sacandanaṃ padmakam utpalañ ca |
kṣaudrānvitanḍuladhāvanena pītvā nudet pittakṛtaṃ tu gulmaṃ |
drākṣāpayasyā madhukañ ca mukhyaṃ sacandanaṃ padmakam utpalañ ca |
kṣaudrānvitanḍuladhāvanena pītvā nudet pittakṛtaṃ tu gulmaṃ |
1938 ed. 6.42.40.add6
bhāgīpoṭolaṃ madhukañ ca pāṭhāṃ rohilyatthailāsaha pippalībhiḥ |
etāni piṣṭhvā madhunā valiha pītaṃ samuti pittagulmaṃ |
bhāgīpoṭolaṃ madhukañ ca pāṭhāṃ rohilyatthailāsaha pippalībhiḥ |
etāni piṣṭhvā madhunā valiha pītaṃ samuti pittagulmaṃ |
1938 ed. 6.42.40.add7
harītakātyāmalakaṃ vitaṃgaṃ viśvāsadhaṃ ceti samāni kṛtvā |
kṣaudrānvitaṃ sa triphalā kaṣāyaṃ yaḥ śleṣmagulmaṃ prapivanti hanyāt ||
harītakātyāmalakaṃ vitaṃgaṃ viśvāsadhaṃ ceti samāni kṛtvā |
kṣaudrānvitaṃ sa triphalā kaṣāyaṃ yaḥ śleṣmagulmaṃ prapivanti hanyāt ||
1938 ed. 6.42.40.add8
ca vyā ghṛtaṃ tatvṛtā tritīyaṃ tathā caturthī gajapippalīñ ca |
phalatrayāṇāṃ saha pippalībhiḥ pacet samustā salilāḍhakasthaṃ ||
ca vyā ghṛtaṃ tatvṛtā tritīyaṃ tathā caturthī gajapippalīñ ca |
phalatrayāṇāṃ saha pippalībhiḥ pacet samustā salilāḍhakasthaṃ ||
1938 ed. 6.42.40.add9
mṛdvagnisiddhaṃ kṣatavāvaśeṣaṃ pūtaṃ pibed kṣaudrayūtaṃ hitāya |
tat śleṣmaṃ tv atha vātagulmaṃ nirvāpayet hy āgnim ivāmvuvegaḥ |
mṛdvagnisiddhaṃ kṣatavāvaśeṣaṃ pūtaṃ pibed kṣaudrayūtaṃ hitāya |
tat śleṣmaṃ tv atha vātagulmaṃ nirvāpayet hy āgnim ivāmvuvegaḥ |
1938 ed. 6.42.40.add10
sadevakāṣṭhaṃ cirivilvajaṃ tvak sapippalī pippalimūlabhāgau |
pītvā nalakvāthayutaṃ tu vāri pramucyate śoṇitagulmamūlāt |
sadevakāṣṭhaṃ cirivilvajaṃ tvak sapippalī pippalimūlabhāgau |
pītvā nalakvāthayutaṃ tu vāri pramucyate śoṇitagulmamūlāt |
1938 ed. 6.42.40.add11
ghoṣañ cabhāīṃ ca gurūpragāḍhāṃ nārīṃ pibet māmṛditāṃ ghṛtena |
sukhāmvunā hanhy atha raktagulmaṃ naṣṭañ ca puṣpaṃ punar ādadhāti ||
ghoṣañ cabhāīṃ ca gurūpragāḍhāṃ nārīṃ pibet māmṛditāṃ ghṛtena |
sukhāmvunā hanhy atha raktagulmaṃ naṣṭañ ca puṣpaṃ punar ādadhāti ||
1938 ed. 6.42.40.add12
samuṣkakañ cekṣarakaṃ svadaṃṣṭrāṃśokaṃ palāsaṃ tilanālam eva |
nīpakvadamvañ ca samātuluṃgaṃ pūtīkarañ ca sakapittha vilvaṃ |
samuṣkakañ cekṣarakaṃ svadaṃṣṭrāṃśokaṃ palāsaṃ tilanālam eva |
nīpakvadamvañ ca samātuluṃgaṃ pūtīkarañ ca sakapittha vilvaṃ |
1938 ed. 6.42.40.add13
valyantemām apy amṛtāṃ ca vallīṃ vṛkṣādanīṃ jātim athaiṃguñ ca |
etāḥ pratānā kvathayāśva pradāhayan kṣāram athādadīta |
valyantemām apy amṛtāṃ ca vallīṃ vṛkṣādanīṃ jātim athaiṃguñ ca |
etāḥ pratānā kvathayāśva pradāhayan kṣāram athādadīta |
1938 ed. 6.42.40.add14
pṛthak pṛthak kāḍhakamānayuktaṃ tat srutam ādadīta |
sukhāmvunāveśamani sannipāte kṛtoyavastrāṇi yataḥ kṣamāvān |
pṛthak pṛthak kāḍhakamānayuktaṃ tat srutam ādadīta |
sukhāmvunāveśamani sannipāte kṛtoyavastrāṇi yataḥ kṣamāvān |
1938 ed. 6.42.40.add15
aṣṭāḍhakaṃ tanprasitaṃ vidadhyān mūlan tu māmvāpyatha citrakasya |
sukalpitāṃ tāṃ vipacedvidhikṣāḥ pūtavidadhyādathayādaleṣa |
aṣṭāḍhakaṃ tanprasitaṃ vidadhyān mūlan tu māmvāpyatha citrakasya |
sukalpitāṃ tāṃ vipacedvidhikṣāḥ pūtavidadhyādathayādaleṣa |
1938 ed. 6.42.40.add16
palāri pūnas tathāsya kṛtvāni kvavathācitrakasya |
tad vārake cāpi jalasya siddhaṃ pādāvaśeṣādvaṣegālanīyaṃ |
palāri pūnas tathāsya kṛtvāni kvavathācitrakasya |
tad vārake cāpi jalasya siddhaṃ pādāvaśeṣādvaṣegālanīyaṃ |
1938 ed. 6.42.40.add17
tena prapiṣyetva palonmitānāmisaṃvariṣṭhaṃ gaṇamauṣadhānāṃ |
kaṭutrivargaṃ lavaṇāny athāṣṭau dve rohiṇīñ cāmlakavetamañ ca |
tena prapiṣyetva palonmitānāmisaṃvariṣṭhaṃ gaṇamauṣadhānāṃ |
kaṭutrivargaṃ lavaṇāny athāṣṭau dve rohiṇīñ cāmlakavetamañ ca |
1938 ed. 6.42.40.add18
ñ ca bhāgīñ ca vayāñ ca pāṭhaṃ sajīvakaṃ mūlam athājamodāṃ |
hiṃgun tu māñ cātiviṣañ ca mustameñ ca gajapippalīñ ca |
ñ ca bhāgīñ ca vayāñ ca pāṭhaṃ sajīvakaṃ mūlam athājamodāṃ |
hiṃgun tu māñ cātiviṣañ ca mustameñ ca gajapippalīñ ca |
1938 ed. 6.42.40.add19
ālogarbhamamatrapiṣṭhaṃ pūrvaśrūtaṃ kṣāram athopacet tu |
mṛdvagninā vākkvathitaṃ sanais tu modavilepāt pariśoṣitas tu |
ālogarbhamamatrapiṣṭhaṃ pūrvaśrūtaṃ kṣāram athopacet tu |
mṛdvagninā vākkvathitaṃ sanais tu modavilepāt pariśoṣitas tu |
1938 ed. 6.42.40.add20
kolapramāṇāṃ guṭikāṃ vidadhyād dvebhakṣayitvaiva matonnamadyāt |
tataḥ padānāṃ śām eva gatvā yat aprakāṃkṣaḥ punar eva |
kolapramāṇāṃ guṭikāṃ vidadhyād dvebhakṣayitvaiva matonnamadyāt |
tataḥ padānāṃ śām eva gatvā yat aprakāṃkṣaḥ punar eva |
1938 ed. 6.42.40.add21
dve bhakṣayitvauva matonnamadyādapūrvavadjātamahāprakāṃkṣaḥ |
sa eva guṭikāprayogādahah̤ sukhenaiva sahasrasāpi |
dve bhakṣayitvauva matonnamadyādapūrvavadjātamahāprakāṃkṣaḥ |
sa eva guṭikāprayogādahah̤ sukhenaiva sahasrasāpi |
1938 ed. 6.42.40.add22
tisras tu gulmīguṭikāṃ prayuktvā mūlāt tataḥ pañca nihanti gulmān |
catvāram cārmāṃmi nihani pītāḥ ta thā vātakahādare ca |
tisras tu gulmīguṭikāṃ prayuktvā mūlāt tataḥ pañca nihanti gulmān |
catvāram cārmāṃmi nihani pītāḥ ta thā vātakahādare ca |
1938 ed. 6.42.40.add23
yevā pare vāakaphapravṛttārānṛṇāṃ kukṣigatā vikārāḥ |
tāṃ hanti sarvāṃś ca yathaṃñ ca pītāḥ ghṛtena coktena jalena cāpi |
yevā pare vāakaphapravṛttārānṛṇāṃ kukṣigatā vikārāḥ |
tāṃ hanti sarvāṃś ca yathaṃñ ca pītāḥ ghṛtena coktena jalena cāpi |
1938 ed. 6.42.40.add24
kāyagnisainyaṃ grahaṇīpradoṣamastavidām avāpya jīrṇaṃ |
nihanti sadyo jarayanti cānnaṃ pāsāṇacūrṇair api miśritaṃ yat ||
kāyagnisainyaṃ grahaṇīpradoṣamastavidām avāpya jīrṇaṃ |
nihanti sadyo jarayanti cānnaṃ pāsāṇacūrṇair api miśritaṃ yat ||
1938 ed. 6.42.40.add25
kuriṇī tripahlāmaricāni viḍaṃgaṃkaṃ |
pippalīcādamodañ ca kuṭājasya phalāni ca |
kuriṇī tripahlāmaricāni viḍaṃgaṃkaṃ |
pippalīcādamodañ ca kuṭājasya phalāni ca |
1938 ed. 6.42.40.add26
citrakaṃ kālikājājī ekaikaṃ palikaṃ mitaṃ |
aṣṭaupalāni trivṛtaḥ pañcāśaḥ syādguḍasya tu |
citrakaṃ kālikājājī ekaikaṃ palikaṃ mitaṃ |
aṣṭaupalāni trivṛtaḥ pañcāśaḥ syādguḍasya tu |
1938 ed. 6.42.40.add27
tailasya rasam āmalakasya tu |
trayaḥ prasṭhāc ca tat sarvāṃ śanaimṛdvagninā pacet |
tailasya rasam āmalakasya tu |
trayaḥ prasṭhāc ca tat sarvāṃ śanaimṛdvagninā pacet |
1938 ed. 6.42.40.add28
ghanībhūtaṃ phalaiḥ kṛtvā samam āmalakasya tu |
agnipramāṇaṃ vijñāya bhakṣayet prātarutthitaḥ
ghanībhūtaṃ phalaiḥ kṛtvā samam āmalakasya tu |
agnipramāṇaṃ vijñāya bhakṣayet prātarutthitaḥ
1938 ed. 6.42.40.add29
pañcagulmāṃ pramehāṃñ ca pāṇḍurogaṃ sakāmalāṃ |
śoṣaṃ kuṣṭhodarāmīma samayec ca bhagandarāṃ |
pañcagulmāṃ pramehāṃñ ca pāṇḍurogaṃ sakāmalāṃ |
śoṣaṃ kuṣṭhodarāmīma samayec ca bhagandarāṃ |
1938 ed. 6.42.40.add30
yonidoṣaharo vṛṣyo medhā valavapuḥ karaḥ |
guḍakalyāṇasaṃkṣas tu mataś cāpi rasāyanaiḥ ||
yonidoṣaharo vṛṣyo medhā valavapuḥ karaḥ |
guḍakalyāṇasaṃkṣas tu mataś cāpi rasāyanaiḥ ||
1938 ed. 6.42.41
bhasmāmūkajañ cāpi gojavikharahastināṃ |
mūtreṇa mahiṣīṇāñ ca palikaiś cāpi cūrṇṇitaiḥ |
bhasmāmūkajañ cāpi gojavikharahastināṃ |
mūtreṇa mahiṣīṇāñ ca palikaiś cāpi cūrṇṇitaiḥ |
1938 ed. 6.42.42
kuṣṭhasaindhavayaṣṭhīkanāgarakrimihantibhiḥ |
ajamodāc ca daśabhiḥ sāmudrāc ca palaiyutaṃ |
kuṣṭhasaindhavayaṣṭhīkanāgarakrimihantibhiḥ |
ajamodāc ca daśabhiḥ sāmudrāc ca palaiyutaṃ |
1938 ed. 6.42.43
ayas pātregnikalpena paktvā lehyam athoddharet |
tasya mātrāṃ pibed dadhnā surayāṣā pi vā |
ayas pātregnikalpena paktvā lehyam athoddharet |
tasya mātrāṃ pibed dadhnā surayāṣā pi vā |
pātregnikalpenaK pātre 'gninālpena A pātre 'gnikakasyena H lehyamK lehyam(laham) A lehya ma H athoddharet | tasyaathoddharet |
tasyaAK tthoddharet |
tasya H pibed dadhnāpived daddhnāA pived dadhnāpived daddhnā KH surayāṣā pisurayā sarppiṣā piem. surayā sarpiṣāpisurayā sarppiṣā pi AH surayā s̤ā pi K
tasyaAK tthoddharet |
tasya H pibed dadhnāpived daddhnāA pived dadhnāpived daddhnā KH surayāṣā pisurayā sarppiṣā piem. surayā sarpiṣāpisurayā sarppiṣā pi AH surayā
1938 ed. 6.42.44
dhānyāmlenoṣṇatoyena kaulatthena rasena vā |
gulmaṃ vātavikārāś ca kṣāroyaṃ hanty asaṃśayaṃ ||
dhānyāmlenoṣṇatoyena kaulatthena rasena vā |
gulmaṃ vātavikārāś ca kṣāroyaṃ hanty asaṃśayaṃ ||
1938 ed. 6.42.45
svarjikākuṣṭahasahaiḥ kṣāraḥ ketakajo pi vā |
pītatailena śamayed dulmaṃ pavanasaṃbhavaṃ |
svarjikākuṣṭahasahaiḥ kṣāraḥ ketakajo pi vā |
pītatailena śamayed dulmaṃ pavanasaṃbhavaṃ |
1938 ed. 6.42.46
pītaṃ sukhāṃvunāvāpi svarjikākuṣṭhasaindhavaṃ ||
vṛścīkamurūvūkaś ca varṣābhūvṛhatī dvayaṃ |
pītaṃ sukhāṃvunāvāpi svarjikākuṣṭhasaindhavaṃ ||
vṛścīkamurūvūkaś ca varṣābhūvṛhatī dvayaṃ |
1938 ed. 6.42.47
citrakañ ca jaladroṇai pacet pādāvaśeṣitaṃ |
māgadhācikumbhe nidhāpayet |
citrakañ ca jaladroṇai pacet pādāvaśeṣitaṃ |
māgadhācikumbhe nidhāpayet |
1938 ed. 6.42.48
madhunaḥ prasthamāvāpya pathyācūrṇṇārdhasaṃyutaṃ |
viśoṣitaṃ daśāhan tu jīrṇṇabhakaḥ piven naraḥ |
madhunaḥ prasthamāvāpya pathyācūrṇṇārdhasaṃyutaṃ |
viśoṣitaṃ daśāhan tu jīrṇṇabhakaḥ piven naraḥ |
1938 ed. 6.42.49
ariṣthoyaṃ jayedgulmavipākaṃ ca dustaraṃ ||
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā |
ariṣthoyaṃ jayedgulmavipākaṃ ca dustaraṃ ||
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā |
ariṣthoyaṃK ariṣṭo 'yaṃ A ariṣṭhoyaṃ H jayedgulmavipākaṃK jayed gulmamavipāka A jayedgulmamavipākañ H caKH ma A dustaraṃKH rocakam | A pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikāK
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphalāgnikam || A
pāṭhānikumbharajanī trikaṭutriphalāgnikā | H
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikāK
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphalāgnikam || A
pāṭhānikumbharajanī trikaṭutriphalāgnikā | H
1938 ed. 6.42.50ab
lavaṇaṃ vṛkṣakavījāni cūrṇṇagomūtrasādhitaṃ |
lavaṇaṃ vṛkṣakavījāni cūrṇṇagomūtrasādhitaṃ |
em. pathyābhir vā yutaṃ cūrṇaṃ gavāṃ mūtrayutaṃ pacet || A
1938 ed. 6.42.51
ghanībhūtaṃ tu guṭikāṃ kṛtvā khāded abhuktavān |
gulmaplīhāgnisādāṃstāṃ nāśayeyur aśeṣataḥ ||
ghanībhūtaṃ tu guṭikāṃ kṛtvā khāded abhuktavān |
gulmaplīhāgnisādāṃstāṃ nāśayeyur aśeṣataḥ ||
em. hṛdrogaṃ grahaṇīdoṣaṃ pāṇḍurogaṃ ca dāruṇam |
saśūle sonnate 'spande dāhapākaruganvite || A
saśūle sonnate 'spande dāhapākaruganvite || A
em. gulme raktaṃ jalaukobhiḥ sirāmokṣeṇa vā haret | A
1938 ed. 6.42.53cd
sukhoṣṭhājāṃgalarasāḥ susnigdhā vyaktasaindhavāḥ |
sukhoṣṭhājāṃgalarasāḥ susnigdhā vyaktasaindhavāḥ |
em. kaṭutrikasamāyuktā hitāḥ pāne tu gulminām | A
1938 ed. 6.42.54cd
peyā vātaharaiḥ siddhāḥ kaulatthāḥ saṃskṛtāḥ rasāḥ ||
peyā vātaharaiḥ siddhāḥ kaulatthāḥ saṃskṛtāḥ rasāḥ ||
1938 ed. 6.42.55ab
khalāḥ sapañcamūlāś ca gulmino bhojane hitāḥ |
khalāḥ sapañcamūlāś ca gulmino bhojane hitāḥ |
em. baddhavarconilānāṃ tu sārdrakaṃ kṣīramiṣyate || A
1938 ed. 6.42.56
kumbhīpiṇḍeṣṭakasvedāṃ kuryāc cavakuśo bhiṣak |
gulminaḥ sarva evoktā durvirecyatamā bhṛśāḥ |
kumbhīpiṇḍeṣṭakasvedāṃ kuryāc cavakuśo bhiṣak |
gulminaḥ sarva evoktā durvirecyatamā bhṛśāḥ |
1938 ed. 6.42.57
ataś cainaṃ tu susvinnāṃ sraṃsanenopapādayet |
vimlāpanaṃ bhedanāni tathaiva syañjanāni ca |
ataś cainaṃ tu susvinnāṃ sraṃsanenopapādayet |
vimlāpanaṃ bhedanāni tathaiva syañjanāni ca |
1938 ed. 6.42.58
upanāhāś ca kartavyāḥ sukhoṣṭhāḥ sālvalādayaḥ |
udaroktāni sarpīṣimūtravartiḥ kriyāstathā |
upanāhāś ca kartavyāḥ sukhoṣṭhāḥ sālvalādayaḥ |
udaroktāni sarpīṣimūtravartiḥ kriyāstathā |
1938 ed. 6.42.59ab
lavaṇāni ca yojyāni yānyuktānyanilāc kurye |
lavaṇāni ca yojyāni yānyuktānyanilāc kurye |
1938 ed. 6.42.60cd
dantīdravantīmūleṣu tathā vātahareṣu ca |
dantīdravantīmūleṣu tathā vātahareṣu ca |
1938 ed. 6.42.61ab
kārayedāsavāriṣṭhāślokasthāne yatheritāṃ |
kārayedāsavāriṣṭhāślokasthāne yatheritāṃ |
1938 ed. 6.42.59cd
vātavarconirodhaiṣu sāmudrārdrakasarṣapaiḥ
vātavarconirodhaiṣu sāmudrārdrakasarṣapaiḥ
1938 ed. 6.42.60ab
kṛtvā pāyau nidhātavyā varttayo maricottarāḥ |
kṛtvā pāyau nidhātavyā varttayo maricottarāḥ |
1938 ed. 6.42.61cd
khāded vānyāṃkurāṃ bhṛṣtāṃ pūtīkanṛpavṛkṣayoḥ |
khāded vānyāṃkurāṃ bhṛṣtāṃ pūtīkanṛpavṛkṣayoḥ |
1938 ed. 6.42.62
ūrdhvavātantu manujaṃ gulminaṃ na nirūhaye ||
pibet trivṛnnāgaram vā saguḍā vā harītakīṃ |
ūrdhvavātantu manujaṃ gulminaṃ na nirūhaye ||
pibet trivṛnnāgaram vā saguḍā vā harītakīṃ |
1938 ed. 6.42.63
guggulaṃ vṛvṛtāṃ danīṃ dravantīṃ saindhavaṃ vacāṃ |
mūtramadyapayodrākṣārasair vīkṣya valāvalaṃ |
guggulaṃ vṛvṛtāṃ danīṃ dravantīṃ saindhavaṃ vacāṃ |
mūtramadyapayodrākṣārasair vīkṣya valāvalaṃ |
1938 ed. 6.42.64
evaṃ pīlūni piṣṭhāni pibet salavaṇāni ty ||
pippaipippalīmūlaṃ citrakājājisaindhavaiḥ |
evaṃ pīlūni piṣṭhāni pibet salavaṇāni ty ||
pippaipippalīmūlaṃ citrakājājisaindhavaiḥ |
1938 ed. 6.42.65
yuktā surā ghnanti gulmaṃ śīghrakāle prayojitā |
vaddhavinmārūto gulmī bhuñjīta paye yāvāṃ |
yuktā surā ghnanti gulmaṃ śīghrakāle prayojitā |
vaddhavinmārūto gulmī bhuñjīta paye yāvāṃ |
1938 ed. 6.42.66ab
kulmāṃṣāścā vahusnehāṃ bhakṣayellavaṇaittarāṃ |
kulmāṃṣāścā vahusnehāṃ bhakṣayellavaṇaittarāṃ |
em. athāsyopadravaḥ śūlaḥ kathaṃcid upajāyate || A
em. śūlaṃ nikhānitamivāsukhaṃ yena tu vattyasau |
tatra viṇmūtrasaṃrodhaḥ kṛcchrocchvāsaḥ sthirāṅgatā || A
tatra viṇmūtrasaṃrodhaḥ kṛcchrocchvāsaḥ sthirāṅgatā || A
em. tṛṣṇā dāho bhramo 'nnasya vidagdhaparivṛddhitā |
romaharṣo 'ruciś chardir bhuktavṛddhir jaḍāṅgatā || A
romaharṣo 'ruciś chardir bhuktavṛddhir jaḍāṅgatā || A
em. vāyvādibhir yathāsaṅkhyāṃ miśrair vā vīkṣya yojayet |
pathyātrilavaṇaṃ kṣāraṃ hiṅgutumburupauṣkaram || A
pathyātrilavaṇaṃ kṣāraṃ hiṅgutumburupauṣkaram || A
em. yavānīṃ ca haridrāṃ ca viḍaṅgānyamlavetasam |
vidārītriphalābhīruśṛṅgāṭīguḍaśarkarāḥ || A
vidārītriphalābhīruśṛṅgāṭīguḍaśarkarāḥ || A
em. kāśmarīphalayaṣṭyāhvaparūṣakahimāni ca |
ṣaḍgranthātiviṣādārupathyāmaricavṛkṣajān || A
ṣaḍgranthātiviṣādārupathyāmaricavṛkṣajān || A
em. kṛṣṇāmūlakacanvyaṃ ca nāgarakṣāracitrakān |
uṣṇāmlakāñjikakṣīratoyaiḥ ślokasamāpanān || A
uṣṇāmlakāñjikakṣīratoyaiḥ ślokasamāpanān || A
em. yathākramaṃ vimiśrāṃś ca dvandve sarvāṃś ca sarvaje |
tathaiva sekāvagāhapradehābhyaṅgabhojanam || A
tathaiva sekāvagāhapradehābhyaṅgabhojanam || A
em. śiśirodakapūrṇānāṃ bhājanānāṃ ca dhāraṇam |
vamanonmardanasvedalaṅghanakṣapaṇakriyāḥ || A
vamanonmardanasvedalaṅghanakṣapaṇakriyāḥ || A
em. snehādiś ca karamaḥ sarvo viśeṣeṇopadiśyate | A
1938 ed. 6.42.75cd
vallūram mūlakaṃ matsyāṃ śuṣkaśākāni vaidalaṃ |
vallūram mūlakaṃ matsyāṃ śuṣkaśākāni vaidalaṃ |
em. vinā gulmena yacchūlaṃ gulmasthāneṣu jāyate || A
1938 ed. 6.42.76.add1
laṅghanaṃ dīpanaṃ snigdhaṃ uṣṇaṃ vātānulomanaṃ |
vṛṃhaṇañ ca bhaved yas tu tadhitaṃ vātagulmināṃ |
laṅghanaṃ dīpanaṃ snigdhaṃ uṣṇaṃ vātānulomanaṃ |
vṛṃhaṇañ ca bhaved yas tu tadhitaṃ vātagulmināṃ |
1938 ed. 6.42.76.add2
sthānāvaseko raktasya vāhumadhye sirāṃvyadhan |
svedonulomanaṃ caiva tad hitaṃ vātagulmināṃ |
sthānāvaseko raktasya vāhumadhye sirāṃvyadhan |
svedonulomanaṃ caiva tad hitaṃ vātagulmināṃ |
1938 ed. 6.42.76.add3
tṛṣṇā yābhiparīto yo ādhyātoraktapīḍitaḥ |
prāṇākṣiśotisārī ca yaśūlaiḥ pradīdyate |
tṛṣṇā yābhiparīto yo ādhyātoraktapīḍitaḥ |
prāṇākṣiśotisārī ca yaśūlaiḥ pradīdyate |
1938 ed. 6.42.76.add4
varjanīyā bhaven hy ete virikkeyobhipūjyate iti ||
varjanīyā bhaven hy ete virikkeyobhipūjyate iti ||
em. nidānaṃ tasya vakṣyāmi rūpaṃ ca sacikitsitam |
vātamūtrapurīṣāṇāṃ nigrahādatibhojanāt || A
vātamūtrapurīṣāṇāṃ nigrahādatibhojanāt || A
em. ajīrṇādhyaśanāyāsaviruddhānnopasevanāt |
pānīyapānāt kṣutkāle virūḍhānāṃ ca sevanāt || A
pānīyapānāt kṣutkāle virūḍhānāṃ ca sevanāt || A
em. piṣṭānnaśuṣkamāṃsānām upayogāttathaiva ca |
evaṃvidhānāṃ dravyāṇāmanyeṣāṃ copasevanāt || A
evaṃvidhānāṃ dravyāṇāmanyeṣāṃ copasevanāt || A
em. vāyuḥ prakupitaḥ koṣṭhe śūlaṃ saṃjanayed bhṛśam |
nirucchvāsī bhavettena vedanāpīḍito naraḥ || A
nirucchvāsī bhavettena vedanāpīḍito naraḥ || A
em. śaṅkusphoṭanavattasya yasmāttīvrāś ca vedanāḥ |
śūlāsaktasya lakṣyante tasmācchūlamihocyate || A
śūlāsaktasya lakṣyante tasmācchūlamihocyate || A
em. nirāhārasya yasyaiva tīvraṃ śūlamudīryate |
prastabdhagātro bhavati kṛcchreṇocchvasitīva ca || A
prastabdhagātro bhavati kṛcchreṇocchvasitīva ca || A
em. vātamūtrapurīṣāṇi kṛcchreṇa kurute naraḥ |
etairliṅgairvijānīyācchūlaṃ vātasamudbhavam || A
etairliṅgairvijānīyācchūlaṃ vātasamudbhavam || A
em. tṛṣṇā dāho mado mūrcchā tīvraṃ śūlaṃ tathaiva ca |
śītābhikāmo bhavati śītenaiva praśāmyati || A
śītābhikāmo bhavati śītenaiva praśāmyati || A
em. etairliṅgairvijānīyācchūlaṃ pittasamudbhavam |
śūlenotpīḍyamānasya hṛllāsa upajāyate || A
śūlenotpīḍyamānasya hṛllāsa upajāyate || A
em. atīva pūrṇakoṣṭhatvaṃ tathaiva gurugātratā |
etacchleṣmasamutthasya śūlasyoktaṃ nidarśanam || A
etacchleṣmasamutthasya śūlasyoktaṃ nidarśanam || A
em. sarvāṇi dṛṣṭvā rūpāṇi nirdiśetsānnipātikam |
sannipātasamutthānamasādhyaṃ taṃ vinirdiśet || A
sannipātasamutthānamasādhyaṃ taṃ vinirdiśet || A
em. śūlānāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ cikitsāṃ tu nibodha me |
āśukārī hi pavanastasmāt taṃ tvarayā jayet || A
āśukārī hi pavanastasmāt taṃ tvarayā jayet || A
em. tasya śūlābhipannasya sveda eva sukhāvahaḥ |
pāyasaiḥ kṛśarāpiṇḍaiḥ snigdhair vā piśitairhitaḥ || A
pāyasaiḥ kṛśarāpiṇḍaiḥ snigdhair vā piśitairhitaḥ || A
em. trivṛcchākena vā snigdhamuṣṇaṃ bhiñjīta bhojanam |
cirabilvāṅkurān vāpi tailabhṛṣṭāṃs tu bhakṣayet || A
cirabilvāṅkurān vāpi tailabhṛṣṭāṃs tu bhakṣayet || A
em. vaihaṅgāṃś ca rasān snigdhān jāṅgalān śūlapīḍitaḥ |
yathālābhaṃ niṣeveta māṃsāni bilaśāyinām || A
yathālābhaṃ niṣeveta māṃsāni bilaśāyinām || A
em. surā sauvīrakaṃ cukraṃ mastūdaśvittathā dadhi |
sakālalavaṇaṃ peyaṃ śūle vātasamudbhave || A
sakālalavaṇaṃ peyaṃ śūle vātasamudbhave || A
em. kulatthayūṣo yuktāmlo lāvakīyūṣasaṃskṛtaḥ |
sasaindhavaḥ samarico vātaśūlavināśanaḥ || A
sasaindhavaḥ samarico vātaśūlavināśanaḥ || A
em. viḍaṅgaśigrukampillapathyāśyāmāmlavetasān |
surasāmaśvamūtrīṃ ca sauvarcalayutān pibet || A
surasāmaśvamūtrīṃ ca sauvarcalayutān pibet || A
em. madyena vātajaṃ śūlaṃ kṣipram eva praśāmyati |
pṛthvīkājājicavikāyavānīvyoṣacitrakāḥ || A
pṛthvīkājājicavikāyavānīvyoṣacitrakāḥ || A
em. pippalyaḥ pippalīmūlaṃ saindhavaṃ ceti cūrṇayet |
tāni cūrṇāni payasā pibet kāmbalikena vā || A
tāni cūrṇāni payasā pibet kāmbalikena vā || A
em. madhvāsavena cukreṇa surāsauvīrakeṇa vā |
athavaitāni(athacaitāni) cūrṇāni mātuluṅgarasena vā || A
athavaitāni(athacaitāni) cūrṇāni mātuluṅgarasena vā || A
em. tathā badarayūṣeṇa bhāvitāni punaḥ punaḥ |
tāni hiṅgupragāḍhāni saha śarkarayā pibet || A
tāni hiṅgupragāḍhāni saha śarkarayā pibet || A
em. saha dāḍimasāreṇa vartiḥ kāryā bhiṣagjitā |
sā vartirvātikaṃ śūlaṃ kṣipram eva vyapohati || A
sā vartirvātikaṃ śūlaṃ kṣipram eva vyapohati || A
em. guḍatailena vā līḍhā pītā madyena vā punaḥ |
bubhukṣāprabhave śūle laghu saṃtarpaṇaṃ hitam || A
bubhukṣāprabhave śūle laghu saṃtarpaṇaṃ hitam || A
em. uṣṇaiḥ kṣīrairyavāgūbhiḥ snigdhairmāṃsarasais tathā |
vātaśūle samutpanne rūkṣaṃ snigdhena bhojayet || A
vātaśūle samutpanne rūkṣaṃ snigdhena bhojayet || A
em. susaṃskṛtāḥ pradeyāḥ syurghṛtapūrā viśeṣataḥ |
vāruṇīṃ ca pibejjantus tathā saṃpadyate sukhī || A
vāruṇīṃ ca pibejjantus tathā saṃpadyate sukhī || A
em. etadvātasamutthasya śūlasyoktaṃ cikitsitam |
atha pittasamutthasya kriyāṃ vakṣyāmyataḥ param || A
atha pittasamutthasya kriyāṃ vakṣyāmyataḥ param || A
em. sa sukhaṃ chardayitvā tu pītvā śītodakaṃ naraḥ |
śītalāni ca seveta sarvāṇyuṣṇāni varjayet || A
śītalāni ca seveta sarvāṇyuṣṇāni varjayet || A
em. maṇirājatatāmrāṇi bhājanāni ca sarvaśaḥ |
vāripūrṇāni tānyasya śūlasyopari nikṣipet || A
vāripūrṇāni tānyasya śūlasyopari nikṣipet || A
em. guḍaḥ śāliryavāḥ kṣīraṃ sarpiḥpānaṃ virecanam |
jāṅgalāni ca māṃsāni bheṣajaṃ pittaśūlinām || A
jāṅgalāni ca māṃsāni bheṣajaṃ pittaśūlinām || A
em. rasān seveta pittaghnān pittalāni vivarjayet |
pālāśaṃ dhānvanaṃ vāpi pibedyūṣaṃ saśarkaram || A
pālāśaṃ dhānvanaṃ vāpi pibedyūṣaṃ saśarkaram || A
em. parūṣakāṇi mṛdvīkākharjūrodakajānyapi |
tat pibec charkarāyuktaṃ pittaśūlanivāraṇam || A
tat pibec charkarāyuktaṃ pittaśūlanivāraṇam || A
em. aśane bhuktamātre tu prakopaḥ ślaiṣmikasya ca |
vamanaṃ kārayettatra pippalīvāriṇā bhiṣak || A
vamanaṃ kārayettatra pippalīvāriṇā bhiṣak || A
em. rūkṣaḥ svedaḥ prayojyaḥ syād anyāś coṣṇāḥ kriyā hitāḥ |
pippalī śṛṅgaveraṃ ca śleṣmaśūle bhiṣagjitam || A
pippalī śṛṅgaveraṃ ca śleṣmaśūle bhiṣagjitam || A
em. pāṭhāṃ vacāṃ trikaṭukaṃ tathā kaṭukarohiṇīm |
citrakasya ca niryūhe pibedyūṣaṃ sahārjakam || A
citrakasya ca niryūhe pibedyūṣaṃ sahārjakam || A
em. eraṇḍaphalamūlāni mūlaṃ gokṣurakasya ca |
śālaparṇīṃ pṛśniparṇīṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām || A
śālaparṇīṃ pṛśniparṇīṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām || A
em. dadyācchṛgālavinnāṃ ca sahadevāṃ tathaiva ca |
mahāsahāṃ kṣudrasahāṃ mūlamikṣurakasya ca || A
mahāsahāṃ kṣudrasahāṃ mūlamikṣurakasya ca || A
em. etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ jaladroṇe vipācayet |
caturbhāgāvaśeṣaṃ tu yavakṣārayutaṃ pibet || A
caturbhāgāvaśeṣaṃ tu yavakṣārayutaṃ pibet || A
em. vātikaṃ paittikaṃ vāpi ślaiṣmikaṃ sānnipātikam |
prasahya nāśayec chūlaṃ chinnābhram iva mārutaḥ || A
prasahya nāśayec chūlaṃ chinnābhram iva mārutaḥ || A
em. pippalī svarjikākṣāro yavāś citraka eva ca |
sevyaṃ caitat samānīya bhasma kuryād vicakṣaṇaḥ || A
sevyaṃ caitat samānīya bhasma kuryād vicakṣaṇaḥ || A
em. tad uṣṇavāriṇā pītaṃ śleṣmaśūle bhiṣagjitam |
ruṇaddhi mārutaṃ śleṣmā kukṣipārśvavyavasthitaḥ || A
ruṇaddhi mārutaṃ śleṣmā kukṣipārśvavyavasthitaḥ || A
em. sa saṃruddhaḥ karotyāśu sādhmānaṃ guḍguḍāyanam |
sūcībhir iva nistodaṃ kṛcchrocchvāsī tadā naraḥ || A
sūcībhir iva nistodaṃ kṛcchrocchvāsī tadā naraḥ || A
em. nānnaṃ vāñchati no nidrām upaity artinipīḍitaḥ |
pārśvaśūlaḥ sa vijñeyaḥ kaphānilasamudbhavaḥ || A
pārśvaśūlaḥ sa vijñeyaḥ kaphānilasamudbhavaḥ || A
em. tatra puṣkaramūlāni hiṅgu sauvarcalaṃ viḍam |
saindhavaṃ tumburuṃ pathyāṃ cūrṇaṃ kṛtvā tu pāyayet || A
saindhavaṃ tumburuṃ pathyāṃ cūrṇaṃ kṛtvā tu pāyayet || A
em. pārśvahṛdbastiśūleṣu yavakvāthena saṃyutam |
sarpiḥ plīhodaroktaṃ vā ghṛtaṃ vā hiṅgusaṃyutam || A
sarpiḥ plīhodaroktaṃ vā ghṛtaṃ vā hiṅgusaṃyutam || A
em. bījapūrakasāraṃ vā payasā saha sādhitam |
eraṇḍatailamathavā madyamas tu payorasaiḥ || A
eraṇḍatailamathavā madyamas tu payorasaiḥ || A
em. bhojayec cāpi payasā jāṅgalena rasena vā |
prakupyati yadā kukṣau vahnimākramya mārutaḥ || A
prakupyati yadā kukṣau vahnimākramya mārutaḥ || A
em. tadāsya bhojanaṃ bhuktaṃ sopastambhaṃ na pacyate |
ucchvasity āmaśakṛtā śūlenāhanyate muhuḥ || A
ucchvasity āmaśakṛtā śūlenāhanyate muhuḥ || A
em. naivāsane na śayane tiṣṭhan vā labhate sukham |
kukṣiśūla iti khyāto vātādāmasamudbhavaḥ || A
kukṣiśūla iti khyāto vātādāmasamudbhavaḥ || A
em. vamanaṃ kārayettatra laṅghayed vā yathābalam |
saṃsargapācanaṃ kuryād amlair dīpanasaṃyutaiḥ || A
saṃsargapācanaṃ kuryād amlair dīpanasaṃyutaiḥ || A
em. nāgaraṃ dīpyakaṃ cavyaṃ hiṅgu sauvarcalaṃ viḍam |
mātuluṅgasya bījāni tathā śyāmorubūkayoḥ || A
mātuluṅgasya bījāni tathā śyāmorubūkayoḥ || A
em. bṛhatyāḥ kaṇṭakāryāś ca kvāthaṃ śūlaharaṃ pibet |
vacā sauvarcalaṃ hiṅgu kuṣṭhaṃ sātiviṣābhayā || A
vacā sauvarcalaṃ hiṅgu kuṣṭhaṃ sātiviṣābhayā || A
em. kuṭajasya ca bījāni sadyaḥśūlaharāṇi tu |
virecane prayuñjīta jñātvā doṣabalābalam || A
virecane prayuñjīta jñātvā doṣabalābalam || A
em. snehabastīn nirūhāṃś ca kuryād doṣanibarhaṇān |
upanāhāḥ snehasekā dhānyāmlapariṣecanam || A
upanāhāḥ snehasekā dhānyāmlapariṣecanam || A
em. avagāhāś ca śasyante yac cānyad api tad dhitam |
kaphapittāvaruddhas tu māruto rasamūrcchitaḥ || A
kaphapittāvaruddhas tu māruto rasamūrcchitaḥ || A
em. hṛdisthaḥ kurute śūlamucchvāsārodhakaṃ param |
sa hṛcchūla iti khyāto rasamārutasaṃbhavaḥ || A
sa hṛcchūla iti khyāto rasamārutasaṃbhavaḥ || A
em. tatrāpi karmābhihitaṃ yadi uktaṃ hṛdvikāriṇām |
saṃrodhāt kupito vāyuri bastim āvṛtya tiṣṭhati || A
saṃrodhāt kupito vāyuri bastim āvṛtya tiṣṭhati || A
em. bastivaṅkṣaṇanābhīṣu tataḥ śūlo 'sya jāyate |
viṇmūtravātasaṃrodhī bastiśūlaḥ sa mārutāt || A
viṇmūtravātasaṃrodhī bastiśūlaḥ sa mārutāt || A
em. nābhyāṃ vaṅkṣaṇapārśveṣu kukṣau meḍhrāntramardakaḥ |
mūtramāvṛtya gṛhṇāti mūtraśūlaḥ sa mārutāt || A
mūtramāvṛtya gṛhṇāti mūtraśūlaḥ sa mārutāt || A
em. vāyuḥ prakupito yasya rūkṣāhārasya dehinaḥ |
malaṃ ruṇaddhi koṣṭhasthaṃ mandīkṛtya tu pāvakam || A
malaṃ ruṇaddhi koṣṭhasthaṃ mandīkṛtya tu pāvakam || A
em. śūlaṃ saṃjanayaṃstīvraṃ srotāṃsyāvṛtya tasya hi |
dakṣiṇaṃ yadi vā vāmaṃ kukṣimādāya jāyate || A
dakṣiṇaṃ yadi vā vāmaṃ kukṣimādāya jāyate || A
em. sarvatra vardhate kṣipraṃ bhramannatha saghoṣavān |
pipāsā vardhate tīvrā bhramo mūrcchā ca jāyate || A
pipāsā vardhate tīvrā bhramo mūrcchā ca jāyate || A
em. uccārito mūtritaś ca na śāntimadhigacchati |
viṭśūlametajjānīyādbhiṣak paramadāruṇam || A
viṭśūlametajjānīyādbhiṣak paramadāruṇam || A
em. kṣipraṃ doṣaharaṃ kāryaṃ bhiṣajā sādhu jānatā |
svedanaṃ śamanaṃ caiva nirūhāḥ snehabastayaḥ || A
svedanaṃ śamanaṃ caiva nirūhāḥ snehabastayaḥ || A
em. pūrvoddiṣṭān pāyayeta yogān koṣṭhaviśodhanān |
udāvartaharāś cāsya kriyāḥ sarvāḥ sukhāvahāḥ || A
udāvartaharāś cāsya kriyāḥ sarvāḥ sukhāvahāḥ || A
em. atimātraṃ yadā bhuktaṃ pāvake mṛdutāṃ gate |
sthirībhūtaṃ tu tatkoṣṭhe vāyurāvṛtya tiṣṭhati || A
sthirībhūtaṃ tu tatkoṣṭhe vāyurāvṛtya tiṣṭhati || A
em. avipākagataṃ hy annaṃ śūlaṃ tīvraṃ karotyati |
mūrcchādhmānaṃ vidāhaś ca hṛdutkleśo vilambikā || A
mūrcchādhmānaṃ vidāhaś ca hṛdutkleśo vilambikā || A
em. viricyate chardayati kampate 'tha vimuhyati |
avipākād bhavec chūlas tv annadoṣasamudbhavaḥ || A
avipākād bhavec chūlas tv annadoṣasamudbhavaḥ || A
em. vamanaṃ laṅghanaṃ svedaḥ pācanaṃ phalavartayaḥ |
kṣārāś cūrṇāni guṭikāḥ śasyante śūlanāśanāḥ ||
gulmāvasthāḥ kriyāḥ kāryā yathāvat sarvaśūlinām || A
kṣārāś cūrṇāni guṭikāḥ śasyante śūlanāśanāḥ ||
gulmāvasthāḥ kriyāḥ kāryā yathāvat sarvaśūlinām || A
[Adhyāya 43: draft edition based on MS K]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.43.3
vegāghātoṣṇarūkṣān nairatimātropasevitaiḥ |
viruddhādhyaśanājīrṇair rasātmyaiś cāpi bhojanaiḥ |
vegāghātoṣṇarūkṣān nairatimātropasevitaiḥ |
viruddhādhyaśanājīrṇair rasātmyaiś cāpi bhojanaiḥ |
1938 ed. 6.43.4
dūṣayitvā rasāṃ doṣā viguṇā hṛdaṃ yaṃ gatāḥ |
hṛdivādhāṃ prakuvyanti hṛdrogāṃ taṃ pracakṣate |
dūṣayitvā rasāṃ doṣā viguṇā hṛdaṃ yaṃ gatāḥ |
hṛdivādhāṃ prakuvyanti hṛdrogāṃ taṃ pracakṣate |
em. caturvidhaḥ sa doṣaiḥ syāt kṛmibhiś ca pṛthak pṛthak |
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi cikitsitamanantaram || A
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi cikitsitamanantaram || A
1938 ed. 6.43.6
āyamyate mā||||||
nirmathyate dīryate ca yodyatepi pāṭyatepi ca |
āyamyate mā||||||
nirmathyate dīryate ca yodyatepi pāṭyatepi ca |
1938 ed. 6.43.7
tṛṣṇoṣṇādāhacoṣāsyuḥ paittike hṛdayaklamaḥ |
dhūmāyanaṃ ca mūrchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca |
tṛṣṇoṣṇādāhacoṣāsyuḥ paittike hṛdayaklamaḥ |
dhūmāyanaṃ ca mūrchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca |
1938 ed. 6.43.8
gauravaṃ kaphasaṃsrāvorūcistastambhognimārdavaṃ |
mādhuryam api cā sasya valāsāpahate hṛdi ||
gauravaṃ kaphasaṃsrāvorūcistastambhognimārdavaṃ |
mādhuryam api cā sasya valāsāpahate hṛdi ||
1938 ed. 6.43.9
utkleśaḥ ṣṭhīvanaṃ todaḥ śūlaṃ hṛllāsakovamī |
aruciḥ śyāvanetratvaṃ śoṣaś ca krimijo bhavet |
utkleśaḥ ṣṭhīvanaṃ todaḥ śūlaṃ hṛllāsakovamī |
aruciḥ śyāvanetratvaṃ śoṣaś ca krimijo bhavet |
1938 ed. 6.43.10
bhramaklamau modaśoṣau jñeyās teṣām upadravāḥ |
krimijo krimijātīnāṃ ślemikāṇāś ca yo matāḥ ||
bhramaklamau modaśoṣau jñeyās teṣām upadravāḥ |
krimijo krimijātīnāṃ ślemikāṇāś ca yo matāḥ ||
1938 ed. 6.43.11
vātopasṛṣṭe hṛdaye vāmayet snigdhamāturaṃ |
dvipañcamūlīkvāthena sasnehalavaṇena tu ||
vātopasṛṣṭe hṛdaye vāmayet snigdhamāturaṃ |
dvipañcamūlīkvāthena sasnehalavaṇena tu ||
1938 ed. 6.43.12
pippaẏelāvacāhiṃguyavabhasmāni saindhavaṃ |
saurvarcalaṃ tathā śunṭhī majomodaś ca cūrṇitaṃ |
pippaẏelāvacāhiṃguyavabhasmāni saindhavaṃ |
saurvarcalaṃ tathā śunṭhī majomodaś ca cūrṇitaṃ |
pippaẏelāvacāhiṃguyavabhasmānipippalyelāvacāhiṃ guyavabhasmāniK pippalyelāvacāhiṅguyavabhasmānipippalyelāvacāhiṃ guyavabhasmāni AH saindhavaṃsaindhavamAK saindhavaḥ | H saurvarcalaṃ
saurvarcalaṃK
sauvarcala A
sauvarccalaṃ H tathāKH matho A śunṭhīK śuṇṭhī AH majomodaś camajomodaś caK majamodāṃ ca A majamodaṃ ca H cūrṇitaṃcūrṇitamAK cūrṇṇitaḥ || H
saurvarcalaṃK
sauvarcala A
sauvarccalaṃ H tathāKH matho A śunṭhīK śuṇṭhī AH majomodaś camajomodaś caK majamodāṃ ca A majamodaṃ ca H cūrṇitaṃcūrṇitamAK cūrṇṇitaḥ || H
1938 ed. 6.43.13
phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ |
pāyayet ca śuddhadehaś ca snehanānyatamena vā |
phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ |
pāyayet ca śuddhadehaś ca snehanānyatamena vā |
1938 ed. 6.43.14
bhojayej jīrṇabhaiṣajyāṃ jaṃgalaisaghṛtai rasaiḥ |
vātaghnasiddhaṃ tailañ ca vastiṃ dadyād vicakṣaṇāḥ |
bhojayej jīrṇabhaiṣajyāṃ jaṃgalaisaghṛtai rasaiḥ |
vātaghnasiddhaṃ tailañ ca vastiṃ dadyād vicakṣaṇāḥ |
1938 ed. 6.43.15
śrīpaṇimadhukakṣaudrasitāguḍajalair vamet |
pittopasṛṣṭe hṛdayeś ca seveta madhuraśritaṃ |
śrīpaṇimadhukakṣaudrasitāguḍajalair vamet |
pittopasṛṣṭe hṛdayeś ca seveta madhuraśritaṃ |
śrīpaṇimadhukakṣaudrasitāguḍajalairK śrīparṇīmadhukakṣaudrasitotpalajalai A śrīparṇṇīmadhukakṣaudra sitāguḍajalai H vamet | pittopasṛṣṭevamet |
pittopasṛṣṭeK rvamet |
pittopasṛṣṭe A rvvamet |
pittopasṛṣṭa H hṛdayeś cahṛdaye𑑍K hṛdayehṛdaye𑑍 AH sevetaAK sevate H madhuraśritaṃmadhuraśritamKH madhuraiḥ śṛtam || A
pittopasṛṣṭeK rvamet |
pittopasṛṣṭe A rvvamet |
pittopasṛṣṭa H hṛdayeś cahṛdaye𑑍K hṛdayehṛdaye𑑍 AH sevetaAK sevate H madhuraśritaṃmadhuraśritamKH madhuraiḥ śṛtam || A
1938 ed. 6.43.16
ghṛtaṃ kaṣāyaś coddiṣṭaṃ pittajvāravināśanaṃ
tṛptasya ca rasaurmukhyair jaṃgalaiḥ saghṛtaibhiṣak |
ghṛtaṃ kaṣāyaś coddiṣṭaṃ pittajvāravināśanaṃ
tṛptasya ca rasaurmukhyair jaṃgalaiḥ saghṛtaibhiṣak |
kaṣāyaśK kaṣāyāṃś A ka𑑍 ṣāyāṃ H coddiṣṭaṃcoddiṣṭaṃ𑑍KH coddiṣṭā A pittajvāravināśanaṃpittajvāravināśanaṃK n pittajvaravināśanān | A pittajvaravināśanām | H rasaurmukhyairK rasairmukhyai A rasairmmukhyair H jaṃgalaiḥK rmadhuraiḥ A jāṃgalaiḥ H saghṛtaibhiṣakK saghṛtairbhiṣak || A saghṛtairbhbhiṣak || H
1938 ed. 6.43.17
sakṣaudraṃ vitared vastitailaṃ madhukasādhitaṃ |
vacānimvakaṣāyābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphotthite |
sakṣaudraṃ vitared vastitailaṃ madhukasādhitaṃ |
vacānimvakaṣāyābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphotthite |
1938 ed. 6.43.18
pāyayet cūrṇaṃ uddiṣṭaṃ vātake bhojayetc tam |
valātailaṃ vidadyāc ca vastivastiviśāradaḥ |
pāyayet cūrṇaṃ uddiṣṭaṃ vātake bhojayetc tam |
valātailaṃ vidadyāc ca vastivastiviśāradaḥ |
pāyayet cūrṇaṃK cūrṇaṃ tu pāyayeto A pāyayec cūrṇṇa H uddiṣṭaṃK ktaṃ A muddiṣṭam H vātakeK vātaje A vātajo H bhojayetc tamK bhojayec ca tam | AH valātailaṃ
valātailaṃK
phalā A
vatmā tailam H vidadyāc caK om. A viddhyāc ca𑑍 H vastivastiviśāradaḥvastivastiviśāradaḥK dimatha mustādiṃ triphalāṃ vā piben naraḥ || A bastiṃ bastiviśāradāḥ || H
valātailaṃK
phalā A
vatmā tailam H vidadyāc caK om. A viddhyāc ca𑑍 H vastivastiviśāradaḥvastivastiviśāradaḥK dimatha mustādiṃ triphalāṃ vā piben naraḥ || A bastiṃ bastiviśāradāḥ || H
1938 ed. 6.43.19
krimihṛdrogiṇāṃ snigdhaṃ bhojat piśitodanaṃ |
daghnā ca phalalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet ||
krimihṛdrogiṇāṃ snigdhaṃ bhojat piśitodanaṃ |
daghnā ca phalalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet ||
1938 ed. 6.43.20
sugandhibhiḥ śalavaṇair yogaiḥ sājājiśarkaraiḥ |
viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ pāyayed hitam uttamaḥ |
sugandhibhiḥ śalavaṇair yogaiḥ sājājiśarkaraiḥ |
viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ pāyayed hitam uttamaḥ |
sugandhibhiḥK om. AH śalavaṇairK om. AH yogaiḥK om. AH sājājiśarkaraiḥK om. AH viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ
viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃK om. AH pāyayed hitamK om. AH uttamaḥK kṛmihṛdrogiṇaṃ snigdhaṃ bhojayet piśitaudanam |
dadhnā ca palalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet || A kṛmihṛdrogiṇāṃ snigdham bhojayet piśitodanam |
dadhnā ca𑑍 palalopetam tryahaṃ paś cādvirecayet || H
viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃK om. AH pāyayed hitamK om. AH uttamaḥK kṛmihṛdrogiṇaṃ snigdhaṃ bhojayet piśitaudanam |
dadhnā ca palalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet || A kṛmihṛdrogiṇāṃ snigdham bhojayet piśitodanam |
dadhnā ca𑑍 palalopetam tryahaṃ paś cādvirecayet || H
1938 ed. 6.43.21
hṛdisthitāḥ patantyeva madhastāt krimayo nṛṇāṃ |
yavānnaṃ vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥ param iti || kāyaci || kṛ || ||
hṛdisthitāḥ patantyeva madhastāt krimayo nṛṇāṃ |
yavānnaṃ vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥ param iti || kāyaci || kṛ || ||
hṛdisthitāḥK sugandhibhiḥ AH patantyevaK salava AH madhastāt krimayomadhastāt krimayoK ṇairyogaiḥ sājāṇai ryogaiḥ sājā AH nṛṇāṃK om. AH yavānnaṃ
yavānnaṃK om. AH vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥK jiśarkaraiḥ |
viḍaṅgagāḍhaṃ A jiśarkkaraiḥ |
viḍaṃgagāḍhair H paramK dhānyāmlaṃ pāyayetāpyanantaram || A dhānyāmlam pāyayeddhiamulam || H itiK om. AH kāyaciK om. AH kṛK om. AH
yavānnaṃK om. AH vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥK jiśarkaraiḥ |
viḍaṅgagāḍhaṃ A jiśarkkaraiḥ |
viḍaṃgagāḍhair H paramK dhānyāmlaṃ pāyayetāpyanantaram || A dhānyāmlam pāyayeddhiamulam || H itiK om. AH kāyaciK om. AH kṛK om. AH
[Adhyāya 44: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.44.1
athātaḥ pāṇḍurogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaḥ pāṇḍurogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvandariḥ || A
1938 ed. 6.44.3
vyāyāmamamlam lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamatīvatīkṣṇaṃ |
niṣevyamāṇasya vidūṣya raktaṃ kurvanti doṣās tvaci pāṇḍubhāvaṃ |
vyāyāmamamlam lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamatīvatīkṣṇaṃ |
niṣevyamāṇasya vidūṣya raktaṃ kurvanti doṣās tvaci pāṇḍubhāvaṃ |
1938 ed. 6.44.4
pāṇḍvāmayoṣṭārdhavidhaḥ pradiṣṭaḥ pṛthaksamastaiyugapac ca dosaiḥ |
sarveṣu caivaṣvihapāṇḍabhāvo yatodhikotaḥ khalu pāṇḍurogaḥ ||
pāṇḍvāmayoṣṭārdhavidhaḥ pradiṣṭaḥ pṛthaksamastaiyugapac ca dosaiḥ |
sarveṣu caivaṣvihapāṇḍabhāvo yatodhikotaḥ khalu pāṇḍurogaḥ ||
1938 ed. 6.44.5
tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra
viṇmūtrapītatvamathāvipāko bhaviṣyatas tasya puraḥ sarāṇi |
tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra
viṇmūtrapītatvamathāvipāko bhaviṣyatas tasya puraḥ sarāṇi |
tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra viṇmūtrapītatvamathāvipākoem. tvaksphoṭanaṃ ṣṭhīvanagātrasādau mṛdbhakṣaṇaṃ prekṣaṇakūṭaśothaḥ |
viṇmūtrapītatvamathāvipāko A tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra????????????????
viṇmūtrapītatvamathāvipāko K tvaksphoṭaṣṭhīvanagātrasāda mṛdbhakṣaṇaprekṣaṇakūṭaśothāḥ |
viṇmūtrapītatvamathāvipāko H bhaviṣyatasAK bhaviṣyata H tasyaAK stasya H
viṇmūtrapītatvamathāvipāko A tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra????????????????
viṇmūtrapītatvamathāvipāko K tvaksphoṭaṣṭhīvanagātrasāda mṛdbhakṣaṇaprekṣaṇakūṭaśothāḥ |
viṇmūtrapītatvamathāvipāko H bhaviṣyatasAK bhaviṣyata H tasyaAK stasya H
1938 ed. 6.44.6
malāpānnakipāṇḍurogaḥ |
kumbhāhvayo lākarakolasākhyaḥ |
vibhāsyate lakṣaṇamasya kṛtsnaṃ nivodhya vakṣyāmnunupūrvaśaste |
malāpānnakipāṇḍurogaḥ |
kumbhāhvayo lākarakolasākhyaḥ |
vibhāsyate lakṣaṇamasya kṛtsnaṃ nivodhya vakṣyāmnunupūrvaśaste |
malāpānnakipāṇḍurogaḥem. sa kāmalāpānakipāṇḍurogaḥ A ??malāpānnakipāṇḍurogaḥ | K sa kāmalāpānnakipāṇḍurogaḥ H lākarakolasākhyaḥKH lāgharako(lāghavako)+alasākhyaḥ | A vibhāsyate
vibhāsyateK vibhāṣyate
vibhāṣyate
vibhāṣyate AH nivodhyaKH nibodha A vakṣyāmnunupūrvaśasteK vakṣyāmyanupūrvaśastat || A vakṣyāmnupūrvvaśaste || H
vibhāsyateK vibhāṣyate
vibhāṣyate
vibhāṣyate AH nivodhyaKH nibodha A vakṣyāmnunupūrvaśasteK vakṣyāmyanupūrvaśastat || A vakṣyāmnupūrvvaśaste || H
1938 ed. 6.44.7
kṛṣnekṣaṇaṃ kṛṣṇasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
vātena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad ūpadravaiś ca |
kṛṣnekṣaṇaṃ kṛṣṇasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
vātena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad ūpadravaiś ca |
1938 ed. 6.44.8
pītekṣaṇaṃ pītasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
pittena pāṇḍum manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad upadraiś ca |
pītekṣaṇaṃ pītasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
pittena pāṇḍum manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad upadraiś ca |
1938 ed. 6.44.9
śuklekṣaṇaṃ śuklasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
kaphena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktaṃ teṣānyais tad upadravaiś ca |
śuklekṣaṇaṃ śuklasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
kaphena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktaṃ teṣānyais tad upadravaiś ca |
1938 ed. 6.44.10
abhaktarūgnair avagātra sādāḥ sarveṣu tandrī ca valakṣayañ ca |
sarvātmake sarvamidaṃ vyavasyelliṅgāni vaks̤yāmy atha kāmalāyāḥ |
abhaktarūgnair avagātra sādāḥ sarveṣu tandrī ca valakṣayañ ca |
sarvātmake sarvamidaṃ vyavasyelliṅgāni vaks̤yāmy atha kāmalāyāḥ |
abhaktarūgnairKH om. A avagātraKH om. A sādāḥKH om. A sarveṣusarvveṣuKH om. A tandrī caKH om. A valakṣayañ caK om. A valaksayañ ca | H sarvamidaṃsarvvamidaṃKH sarvam idaṃ A vyavasyelliṅgānivyavasyelliṃgāniKH vyavasyed vakṣyāmi A vaks̤yāmyK liṅgā A vakṣyā H athaK nyatha A myatha H kāmalāyāḥKH kāmalāyāḥ |
yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyādapathyāni ca tasya pittam || A
yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyādapathyāni ca tasya pittam || A
1938 ed. 6.44.11
yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyād apathyāni ca tasya pittaṃ
karoti pāṇḍuvadanaṃ viśeṣāt pūrvaritau tandrivalakṣayau ca |
yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyād apathyāni ca tasya pittaṃ
karoti pāṇḍuvadanaṃ viśeṣāt pūrvaritau tandrivalakṣayau ca |
yoK om. AH hyāmayānteK om. AH sahasānnamamlamadyād apathyāni caK om. A sahasānnamamla madyādapathyāni ca H tasyaKH om. A pittaṃKH om. A pāṇḍuvadanaṃK pāṇḍuṃ vadanaṃ AH viśeṣāt pūrvaritauviśeṣāt pūrvvaritauKH viśeṣāt pūrveritau A tandrivalakṣayauKH tandribalakṣayau A caKH ca |
bhedas tu tasyāḥ khalu kumbhasāhvaḥ śopho mahāṃs tatra ca parvabhedaḥ || A
bhedas tu tasyāḥ khalu kumbhasāhvaḥ śopho mahāṃs tatra ca parvabhedaḥ || A
1938 ed. 6.44.12
bhedas tu tasyetarakumbhasāhyaḥ sophaṃ mahāṃstatra ca parvabhedaḥ |
jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā kṣayānvito lākarakālasetu |
bhedas tu tasyetarakumbhasāhyaḥ sophaṃ mahāṃstatra ca parvabhedaḥ |
jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā kṣayānvito lākarakālasetu |
bhedas tuKH om. A tasyetarakumbhasāhyaḥK om. A tasyetara kumbhasāhvaḥ H sophaṃK om. A śopho H mahāṃstatra caK om. A mahān tatra ca H parvabhedaḥparvvabhedaḥKH om. A jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā
jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā
jvarāṅgamarddabhramadāhatṛṣṇāKH jvarāṅgamardabhramasādatandrā A kṣayānvitokṣayānvitoAK kṣayonvito H lākarakālasetuK lāgharako(lāghavako)+alasākhyaḥ |
taṃ vātapittāddharipītanīlaṃ halīmakaṃ nāma vadanti tajjñāḥ || A lākarakālaset tu || H
jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā
jvarāṅgamarddabhramadāhatṛṣṇāKH jvarāṅgamardabhramasādatandrā A kṣayānvitokṣayānvitoAK kṣayonvito H lākarakālasetuK lāgharako(lāghavako)+alasākhyaḥ |
taṃ vātapittāddharipītanīlaṃ halīmakaṃ nāma vadanti tajjñāḥ || A lākarakālaset tu || H
1938 ed. 6.44.13
taṃ vātapittād haripītanīlaṃ halīmakettu pravadanti kecit |
upadravāssteṣvararūciḥ pipāsā chardirjvarāḥ śīrṣarujagnisādaḥ |
taṃ vātapittād haripītanīlaṃ halīmakettu pravadanti kecit |
upadravāssteṣvararūciḥ pipāsā chardirjvarāḥ śīrṣarujagnisādaḥ |
taṃtamKH om. A vātapittād haripītanīlaṃvātapittāddharipītanīlaṃKH om. A halīmakettuK om. A halīmaketi H pravadantiKH om. A kecit | upadravāssteṣvararūciḥkecit |
upadravāssteṣvararūciḥK upadravās teṣv aruciḥ A kecit ||
upadravāsteṣvarūciḥ H chardirjvarāḥcharddirjvarāḥKH chardirjvaro A śīrṣarujagnisādaḥK mūrdharujāgnisādaḥ |
śophas tathā kaṇṭhagato 'balatvaṃ mūrcchā klamo hṛdyavapīḍanaṃ ca || A śīrṣaujāgni sādaḥ | H
upadravāssteṣvararūciḥK upadravās teṣv aruciḥ A kecit ||
upadravāsteṣvarūciḥ H chardirjvarāḥcharddirjvarāḥKH chardirjvaro A śīrṣarujagnisādaḥK mūrdharujāgnisādaḥ |
śophas tathā kaṇṭhagato 'balatvaṃ mūrcchā klamo hṛdyavapīḍanaṃ ca || A śīrṣaujāgni sādaḥ | H
1938 ed. 6.44.14
sophasthiruk kaṇṭhagatovalatvaṃ mūrcchā kaphe hṛdyavapīḍanañ ca |
sādhye tu pāṇḍvāmayinaṃ samīkṣya snigdhaṃ ghṛtenordhamadhaś ca śuddhaṃ |
sophasthiruk kaṇṭhagatovalatvaṃ mūrcchā kaphe hṛdyavapīḍanañ ca |
sādhye tu pāṇḍvāmayinaṃ samīkṣya snigdhaṃ ghṛtenordhamadhaś ca śuddhaṃ |
sophasthiruk kaṇṭhagatovalatvaṃK om. A śoṣosthirūk kaṇṭhagatovalatvaṃ H mūrcchāKH om. A kapheKH om. A hṛdyavapīḍanañ caKH om. A sādhye tu
sādhye tuKH sādhyaṃ tu A ghṛtenordhamadhaś caK ghṛtenordhvamadhaś ca A ghṛte tūrddhvamadhaś ca H śuddhaṃKH śuddham |
saṃpādayet kṣaudraghṛtapragāḍhairharītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ || A
sādhye tuKH sādhyaṃ tu A ghṛtenordhamadhaś caK ghṛtenordhvamadhaś ca A ghṛte tūrddhvamadhaś ca H śuddhaṃKH śuddham |
saṃpādayet kṣaudraghṛtapragāḍhairharītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ || A
1938 ed. 6.44.15
sampādayet kṣaudraghṛtapragāḍhair harītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ |
pibed ghṛtaṃ vā rajanādi pakvaṃyatraiphalaṃ tailvakam eva cāpi |
sampādayet kṣaudraghṛtapragāḍhair harītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ |
pibed ghṛtaṃ vā rajanādi pakvaṃyatraiphalaṃ tailvakam eva cāpi |
sampādayet kṣaudraghṛtapragāḍhairKH om. A harītakīcūrṇayutaiḥharītakīcūrṇṇayutaiḥKH om. A prayogaiḥKH om. A pibed ghṛtaṃ vāA
pived ghṛtaṃ vā K
pivedghṛtaṃ vā H rajanādiKH rajanīvi A pakvaṃyatraiphalaṃpakvaṃyatraiphalaṃK pakvaṃ yantraiphalaṃ A pakkvaṃ yatraiphalan H tailvakamAK tailvaka H evaAK meva H cāpiKH vāpi |
virecanadravyakṛtaṃ pibedvā yogāṃś ca vairecanidān ghṛtena || A
pived ghṛtaṃ vā K
pivedghṛtaṃ vā H rajanādiKH rajanīvi A pakvaṃyatraiphalaṃpakvaṃyatraiphalaṃK pakvaṃ yantraiphalaṃ A pakkvaṃ yatraiphalan H tailvakamAK tailvaka H evaAK meva H cāpiKH vāpi |
virecanadravyakṛtaṃ pibedvā yogāṃś ca vairecanidān ghṛtena || A
1938 ed. 6.44.16
virecanādravyavipācitaṃ vā yogāś ca vairecanikāṃ ghṛtena |
mūtre nikumbhārdhanaṃ vipācya pibed abhīkṣṇaṃ kuḍavārdhamātraṃ |
virecanādravyavipācitaṃ vā yogāś ca vairecanikāṃ ghṛtena |
mūtre nikumbhārdhanaṃ vipācya pibed abhīkṣṇaṃ kuḍavārdhamātraṃ |
virecanādravyavipācitaṃ vāK om. A vairecanadravyavipācitm vā H yogāś caKH om. A vairecanikāṃK om. A vairecanikā H ghṛtenaKH om. A nikumbhārdhanaṃK nikumbhārdhapalaṃ A nikumbhārddhaoalam H pibed abhīkṣṇaṃA pivedabhīkṣṇaṃ KH kuḍavārdhamātraṃkuḍavārddhamātraṃKH kuḍavārdhamātram |
khāded guḍaṃ vāpy abhayāvipakvamāragvadhādikvathitaṃ pibedvā || A
khāded guḍaṃ vāpy abhayāvipakvamāragvadhādikvathitaṃ pibedvā || A
1938 ed. 6.44.17
khāded guḍam vāpya bhayāvipakva māragvadhādikvathitaṃ pibed vā ||
ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ lihyād haridrāṃ triphalānvitām vā |
khāded guḍam vāpya bhayāvipakva māragvadhādikvathitaṃ pibed vā ||
ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ lihyād haridrāṃ triphalānvitām vā |
khāded guḍamKH om. A vāpyaKH om. A bhayāvipakvaKH om. A māragvadhādikvathitaṃK om. A māragvadhādhikvathitam H pibed vāem. om. A pivedvā || KH ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ
ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃK ayorajovyoṣaviḍaṅgacūrṇaṃ A
ayoeajaḥ vyoṣaviḍaṅgacūrṇṇaṃ H lihyād haridrāṃlihyādharidrānKH lihyād dharidrāṃ A vāKH vā |
sarpir madhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃś ca yogān || A
ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃK ayorajovyoṣaviḍaṅgacūrṇaṃ A
ayoeajaḥ vyoṣaviḍaṅgacūrṇṇaṃ H lihyād haridrāṃlihyādharidrānKH lihyād dharidrāṃ A vāKH vā |
sarpir madhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃś ca yogān || A
1938 ed. 6.44.18
sarpimadhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃ prayogāṃ |
harec ca doṣāṃ vahuśolpamātrāṃ śvayed dhi doṣeṣvatonirhṛteṣu |
sarpimadhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃ prayogāṃ |
harec ca doṣāṃ vahuśolpamātrāṃ śvayed dhi doṣeṣvatonirhṛteṣu |
sarpimadhubhyāṃK om. A sarppirmmadhubhyām H vidadhītaKH om. A vāpivāpiKH om. A śāstrapradeśābhihitāṃK om. A śāstrapadeśābhihitāṃś H prayogāṃK om. A ca yogām || H harec ca
harec caKH ahrec ca A doṣāṃK doṣā AH vahuśolpamātrāṃvahuśolpamātrāṃK n bahuśo 'lpamātrā A n vakuśo 'lpamātrāñ H śvayed dhiK n śvayed dhi A ca yed hi H doṣeṣvatonirhṛteṣuK doṣeṣv atinirhṛteṣu |
dhātrīphalānāṃ rasamikṣujaṃ ca manthaṃ pibet kṣaudrayutaṃ hitāśī || A doṣeṣu vinirhateṣu | H
harec caKH ahrec ca A doṣāṃK doṣā AH vahuśolpamātrāṃvahuśolpamātrāṃK n bahuśo 'lpamātrā A n vakuśo 'lpamātrāñ H śvayed dhiK n śvayed dhi A ca yed hi H doṣeṣvatonirhṛteṣuK doṣeṣv atinirhṛteṣu |
dhātrīphalānāṃ rasamikṣujaṃ ca manthaṃ pibet kṣaudrayutaṃ hitāśī || A doṣeṣu vinirhateṣu | H
1938 ed. 6.44.19
dhātrīphalānāṃ rasamikṣujañ ca mantham pibet kṣaudrayutaṃ samāṃśaṃ |
ubhe vṛhatyau rajāne śukākhyāṃ kākād anīñ cāpi sakākamācī |
dhātrīphalānāṃ rasamikṣujañ ca mantham pibet kṣaudrayutaṃ samāṃśaṃ |
ubhe vṛhatyau rajāne śukākhyāṃ kākād anīñ cāpi sakākamācī |
dhātrīphalānāṃKH om. A rasamikṣujañ caKH om. A manthammanthaṃKH om. A pibet kṣaudrayutaṃem. om. A pivet kṣaudrayutaṃ KH samāṃśaṃKH om. A vṛhatyauvṛhatyauKH bṛhatyau A rajānerajāneK rajanīṃ A rajane H kākād anīñK kākādanīṃ AH sakākamācīKH sakākamācīm |
ādāribimbīṃ sakadambapuṣpīṃ vipācya sarpirvipacet kaṣāye || A
ādāribimbīṃ sakadambapuṣpīṃ vipācya sarpirvipacet kaṣāye || A
1938 ed. 6.44.20
ādāri vimkhyo sakadamvapuṣpau vipācya sarpirvipacet kaṣāye |
tat pāṇḍutāṃ hantyupasevyamānaṃ kṣīreṇa vā māgadhikā yathāgniṃ |
ādāri vimkhyo sakadamvapuṣpau vipācya sarpirvipacet kaṣāye |
tat pāṇḍutāṃ hantyupasevyamānaṃ kṣīreṇa vā māgadhikā yathāgniṃ |
ādāriKH om. A vimkhyoK om. A viṃkhyo H sakadamvapuṣpauK om. A sakadamvapuṣpo H vipācyaK om. A vipacya H sarpirvipacet kaṣāyesarpirvipacet kaṣāyesarppirvvipacet kaṣāyeKH om. A hantyupasevyamānaṃKH hantyupayujyamānaṃ A kṣīreṇa vākṣīreṇavāKH kṣīeṇa vā A yathāgniṃKH yathāgni |
hitaṃ ca yaṣṭīmadhujaṃ kaṣāyaṃ cūrṇaṃ samaṃ vā madhunāvalihyāt || A
hitaṃ ca yaṣṭīmadhujaṃ kaṣāyaṃ cūrṇaṃ samaṃ vā madhunāvalihyāt || A
1938 ed. 6.44.21
pivec ca yaṣṭhīmadhukaṃ kaṣāyaṃ cūrṇīkṛtam vā madhunāsamāṃśaṃ |
gomūtrayuktaṃ tripalādalānāṃ datvāyasaṃ cūrṇamanalpakālaṃ |
pivec ca yaṣṭhīmadhukaṃ kaṣāyaṃ cūrṇīkṛtam vā madhunāsamāṃśaṃ |
gomūtrayuktaṃ tripalādalānāṃ datvāyasaṃ cūrṇamanalpakālaṃ |
pivec caKH om. A yaṣṭhīmadhukaṃKH om. A kaṣāyaṃKH om. A cūrṇīkṛtam vāK om. A cūrṇṇakṛtam vā H madhunāsamāṃśaṃK om. A madhunāśaṃ || H tripalādalānāṃtripalādalānāṃK triphalādalānāṃtriphalādalānān AH cūrṇamanalpakālaṃcūrṇṇamanalpakālaṃKH cūrṇamanalpakālam |
pravālamuktāñjanaśaṅkhacūrṇaṃ lihyāttathā kāñcanagairikottham || A
pravālamuktāñjanaśaṅkhacūrṇaṃ lihyāttathā kāñcanagairikottham || A
1938 ed. 6.44.22
pravālamuktāñjanaśaṃkhacūrṇāṃ lihyāt tathā gairikajaś ca cūrṇaṃ |
ājaṃ śakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃ viḍaṃ haridrāṃ lavaṇottamañ ca | pṛthak palāṃśāni samagram etan cūrṇaṃ hitāśī madhunāvalihyāt |
pravālamuktāñjanaśaṃkhacūrṇāṃ lihyāt tathā gairikajaś ca cūrṇaṃ |
ājaṃ śakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃ viḍaṃ haridrāṃ lavaṇottamañ ca | pṛthak palāṃśāni samagram etan cūrṇaṃ hitāśī madhunāvalihyāt |
pravālamuktāñjanaśaṃkhacūrṇāṃK om. A pravālamuktāṃjanaśaṃkhacūrṇṇaṃ H lihyāt tathāKH om. A gairikajaś caK om. A garikajaṃ ca H cūrṇaṃcūrṇṇaṃKH om. A ājaṃ
ājaṃAK
ādyaṃ H śakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃśakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃAK śa . tsyāt kuḍavapramāṇaṃ H haridrāṃKH haridrā A samagramKH samagra A etan cūrṇaṃK metaccūrṇaṃ A etat cūrṇṇaṃ H
ājaṃAK
ādyaṃ H śakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃśakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃAK śa . tsyāt kuḍavapramāṇaṃ H haridrāṃKH haridrā A samagramKH samagra A etan cūrṇaṃK metaccūrṇaṃ A etat cūrṇṇaṃ H
em. maṇḍūralohāgniviḍaṅgapathyāvyoṣāṃśakaḥ sarvasamānatāpyaḥ |
mūtrāsuto 'yaṃ madhunāvalehaḥ pāṇḍvāmayaṃ hantyacireṇa ghoram || A
mūtrāsuto 'yaṃ madhunāvalehaḥ pāṇḍvāmayaṃ hantyacireṇa ghoram || A
em. bibhītakāyomalanāgarāṇāṃ cūrṇaṃ tilānāṃ ca guḍaś ca mukhyaḥ |
takrānupāno vaṭakaḥ prayuktaḥ kṣiṇoti ghorānapi pāṇḍurogān || A
takrānupāno vaṭakaḥ prayuktaḥ kṣiṇoti ghorānapi pāṇḍurogān || A
1938 ed. 6.44.25
sauvarcalaṃ hiṃgu kirātatiktaṃ kalāyamātrāṇi sukhāmvunā vā |
mūrvāharidrā malakaṃ pibed vā sthitaṃ gavāṃ saptadināni mūtre |
sauvarcalaṃ hiṃgu kirātatiktaṃ kalāyamātrāṇi sukhāmvunā vā |
mūrvāharidrā malakaṃ pibed vā sthitaṃ gavāṃ saptadināni mūtre |
1938 ed. 6.44.26
mūlamvalācitrakayoḥ pibed vā pāṇḍāmayārtokṣa samaṃ hitāśī |
sukhāmvunā vā lavaṇena tulyaṃ śigrāḥ phalaṃ kṣīrabhujopayojyaṃ |
mūlamvalācitrakayoḥ pibed vā pāṇḍāmayārtokṣa samaṃ hitāśī |
sukhāmvunā vā lavaṇena tulyaṃ śigrāḥ phalaṃ kṣīrabhujopayojyaṃ |
1938 ed. 6.44.27
nyagrodhavargasya pibet kaṣāyaṃ śītaṃ sitākṣaudrayutaṃ hitāśī |
śālādikam cāpyatha sālacūrṇaṃ kṣaudrāplutam vā malakaṃ sukhārthī ||
nyagrodhavargasya pibet kaṣāyaṃ śītaṃ sitākṣaudrayutaṃ hitāśī |
śālādikam cāpyatha sālacūrṇaṃ kṣaudrāplutam vā malakaṃ sukhārthī ||
1938 ed. 6.44.28
viḍaṃgamustārajānājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥ |
cūrṇāni kṛtvā guḍarśarkare ca tathaiva sarpirmadhunī śubhe ca |
viḍaṃgamustārajānājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥ |
cūrṇāni kṛtvā guḍarśarkare ca tathaiva sarpirmadhunī śubhe ca |
1938 ed. 6.44.29
sambhāram etadipacet hitāya sāravato gaṇasya |
dātañ ca lehya|||viditvā nidhāpayen muskaje samudge |
sambhāram etadipacet hitāya sāravato gaṇasya |
dātañ ca lehya|||viditvā nidhāpayen muskaje samudge |
sambhāramsaṃbhāraK saṃbhārasaṃbhāra AH etadipacet hitāyaetadipacet hitāyaK metadvipacennidhāya A yetadvipacet hitāya H sāravatoK sārodake sāravato AH dātañ ca
dātañ caK jātaṃ ca
jātaṃ ca
jātañ ca AH lehya|||viditvālehya|||viditvāK lehyaṃ matimān viditvālehyam matimān viditvā AH nidhāpayen muskajeK nidhāpayenmokṣakaje A nidhāpayenmuṣka kaje H
dātañ caK jātaṃ ca
jātaṃ ca
jātañ ca AH lehya|||viditvālehya|||viditvāK lehyaṃ matimān viditvālehyam matimān viditvā AH nidhāpayen muskajeK nidhāpayenmokṣakaje A nidhāpayenmuṣka kaje H
1938 ed. 6.44.30
haṃty eṣa yogaḥ lu pāṇḍurogaṃ saśothamugrām api kāmalañ ca |
saśarkarākāmalināṃ tribhaṇḍī hitā gavākṣī saguḍā ca śuṇṭhī ||
haṃty eṣa yogaḥ lu pāṇḍurogaṃ saśothamugrām api kāmalañ ca |
saśarkarākāmalināṃ tribhaṇḍī hitā gavākṣī saguḍā ca śuṇṭhī ||
1938 ed. 6.44.31
kāleyake cāpi ghṛtaṃ vipakvaṃ hitañ ca tasyād rajanādimiśram |
śilāhvayañ vāpyatha mākṣikam vā kumbhāhvaye mūtrayutam pibed vā |
kāleyake cāpi ghṛtaṃ vipakvaṃ hitañ ca tasyād rajanādimiśram |
śilāhvayañ vāpyatha mākṣikam vā kumbhāhvaye mūtrayutam pibed vā |
1938 ed. 6.44.32
mūtrasthitaṃ saindhavasaṃprayuktaṃ samāṃ pibet vāpi hiraṇyakiṭṭaṃ |
drākṣāguḍūcyāmalakīrasena siddhaṃ ghṛtaṃ lākarake hitāye |
mūtrasthitaṃ saindhavasaṃprayuktaṃ samāṃ pibet vāpi hiraṇyakiṭṭaṃ |
drākṣāguḍūcyāmalakīrasena siddhaṃ ghṛtaṃ lākarake hitāye |
mūtrasthitaṃKH mūtre sthitaṃ A samāṃsamāṃK māsaṃmāsam AH pibet vāpiem. pibedvāpi A pivet vāpi KH hiraṇyakiṭṭaṃK hi lohakiṭṭam | A hiraṇye kiṭṭam | H drākṣāguḍūcyāmalakīrasena
drākṣāguḍūcyāmalakīrasena
drākṣāguḍūcyāmalakīrasenaKH
dagdhvākṣakāṣṭhairmala A siddhaṃKH om. A ghṛtaṃKH om. A lākarakeKH om. A hitāyeKH māyasaṃ vā gomūtranirvāpitamaṣṭavārān || A
drākṣāguḍūcyāmalakīrasena
drākṣāguḍūcyāmalakīrasenaKH
dagdhvākṣakāṣṭhairmala A siddhaṃKH om. A ghṛtaṃKH om. A lākarakeKH om. A hitāyeKH māyasaṃ vā gomūtranirvāpitamaṣṭavārān || A
1938 ed. 6.44.33
siddhāsya vastimadhuro halīme hanyastvariṣṭā mṛdavaś ca pathyā |
gauḍānariṣṭāṃ madhuśarkarāṃñ ca mūtrāsavāṃ kṣāraghṛtāṃstathaiva |
siddhāsya vastimadhuro halīme hanyastvariṣṭā mṛdavaś ca pathyā |
gauḍānariṣṭāṃ madhuśarkarāṃñ ca mūtrāsavāṃ kṣāraghṛtāṃstathaiva |
siddhāsyaKH vicūrṇya A vastimadhuroK līḍhaṃ madhu A vastim madhuro H halīmehalīmeKH om. A hanyastvariṣṭāKH om. A mṛdavaś caK om. A mṛdavaśa H pathyāKH nā A gauḍānariṣṭāṃ
gauḍānariṣṭāṃK cireṇa kumbhāhvayaṃ pāṇḍugadaṃ nihanyāt |
sindhūdbhavaṃ A
gauḍānariṣṭān madhu H madhuśarkarāṃñ caK vāgnisamaṃ ca kṛtvā kṣiptvā ca A śarkkarāṃñ ca H mūtrāsavāṃK mūtre sakṛ A mūtrāsavā H kṣāraghṛtāṃstathaivaK deva taptam || A n kṣāraghṛtāṃstathaiva || H
gauḍānariṣṭāṃK cireṇa kumbhāhvayaṃ pāṇḍugadaṃ nihanyāt |
sindhūdbhavaṃ A
gauḍānariṣṭān madhu H madhuśarkarāṃñ caK vāgnisamaṃ ca kṛtvā kṣiptvā ca A śarkkarāṃñ ca H mūtrāsavāṃK mūtre sakṛ A mūtrāsavā H kṣāraghṛtāṃstathaivaK deva taptam || A n kṣāraghṛtāṃstathaiva || H
1938 ed. 6.44.34
snigdhān rasānāmalakair ūpetāṃ kolānvitāṃ vāpi hi jaṃgalānāṃ |
seveta śothābhihitāṃñ ca yogāṃ pāṇḍvāmayī śāliyavāñ ca nityaṃ |
snigdhān rasānāmalakair ūpetāṃ kolānvitāṃ vāpi hi jaṃgalānāṃ |
seveta śothābhihitāṃñ ca yogāṃ pāṇḍvāmayī śāliyavāñ ca nityaṃ |
snigdhān rasānāmalakairsnigdhān rasānāmalakairKH om. A ūpetāṃKH om. A kolānvitāṃkolānvitāmKH om. A vāpi hiKH om. A jaṃgalānāṃK om. A jāṅgalānāṃ | H seveta
sevetaKH om. A śothābhihitāṃñ caK om. A śothābhihitāṃ ś ca H yogāṃK om. A yogā H pāṇḍvāmayīK om. A n pāṇḍvāmayī H śāliyavāñ caK lauhaṃ ca A śāliyavañ ca H nityaṃKH kiṭṭaṃ bahuśaś ca taptvā nirvāpya mūtre bahuśas tathaiva |
ekīkṛtaṃ gojalapiṣṭametadaikadhyamāvāpya pacedukhāyām || A
sevetaKH om. A śothābhihitāṃñ caK om. A śothābhihitāṃ ś ca H yogāṃK om. A yogā H pāṇḍvāmayīK om. A n pāṇḍvāmayī H śāliyavāñ caK lauhaṃ ca A śāliyavañ ca H nityaṃKH kiṭṭaṃ bahuśaś ca taptvā nirvāpya mūtre bahuśas tathaiva |
ekīkṛtaṃ gojalapiṣṭametadaikadhyamāvāpya pacedukhāyām || A
1938 ed. 6.44.35
jvaraṃ tṛṣāṃ chardim athātisāraṃ mūrcchākṣayaṃśvāsamannalipsāṃ |
tathā vipākasvarabhedasādāṃ jāyed yathāsvāṃ prasamīkṣadoṣāṃ ||
jvaraṃ tṛṣāṃ chardim athātisāraṃ mūrcchākṣayaṃśvāsamannalipsāṃ |
tathā vipākasvarabhedasādāṃ jāyed yathāsvāṃ prasamīkṣadoṣāṃ ||
jvaraṃKH ya A tṛṣāṃKH thā na A chardimK dahye A charddi H athātisāraṃK ta tathā viśuṣkaṃ A mathātisāraṃ H mūrcchākṣayaṃśvāsamannalipsāṃmūrcchākṣayaṃśvāsamannalipsāṃKH cūrṇīkṛtaṃ peyamudaśvitā A tathā
tathāK tat |
takraudanāśī vijayeta rogaṃ A
tathāvi H vipākasvarabhedasādāṃK pāṇḍuṃ tathā dīpayate 'nalaṃ A pākaṃsvarabhedasādām H jāyed yathāsvāṃK ca || A jayed yathāsvāṃ H prasamīkṣadoṣāṃK om. A prasamīkṣyadoṣān || H
tathāK tat |
takraudanāśī vijayeta rogaṃ A
tathāvi H vipākasvarabhedasādāṃK pāṇḍuṃ tathā dīpayate 'nalaṃ A pākaṃsvarabhedasādām H jāyed yathāsvāṃK ca || A jayed yathāsvāṃ H prasamīkṣadoṣāṃK om. A prasamīkṣyadoṣān || H
1938 ed. 6.44.36
anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ mlānantathānteṣu ca madhyaśūnaṃ |
gudeṣu śophastvathamuṣkaśūnaṃ prātamyamānañ ca visañjñakalpaṃ |
anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ mlānantathānteṣu ca madhyaśūnaṃ |
gudeṣu śophastvathamuṣkaśūnaṃ prātamyamānañ ca visañjñakalpaṃ |
anteṣuanteṣuKH om. A śūnaṃśūnamKH om. A parihīnamadhyaṃK om. A paruhīnamadhyaṃ H mlānantathānteṣu camlānan tathānteṣu caKH om. A madhyaśūnaṃKH om. A gudeṣu
gudeṣuKH om. A śophastvathamuṣkaśūnaṃK om. A śophāstvathamuṣkaśūnaṃ H prātamyamānañ caK om. A prātāmyamānañ ca H visañjñakalpaṃvisaṃjñakalpaṃKH drākṣāguḍūcyāmalakīrasaiś ca siddhaṃ ghṛtaṃ lāgharake(lāghavake) hitaṃ ca |
gauḍānariṣṭān madhuśarkarāś ca mūtrāsavān kṣārakṛtāṃs tathaiva || A
gudeṣuKH om. A śophastvathamuṣkaśūnaṃK om. A śophāstvathamuṣkaśūnaṃ H prātamyamānañ caK om. A prātāmyamānañ ca H visañjñakalpaṃvisaṃjñakalpaṃKH drākṣāguḍūcyāmalakīrasaiś ca siddhaṃ ghṛtaṃ lāgharake(lāghavake) hitaṃ ca |
gauḍānariṣṭān madhuśarkarāś ca mūtrāsavān kṣārakṛtāṃs tathaiva || A
1938 ed. 6.44.37
vivirjayet pāṇḍukinaṃ yaśorthī tathātisārajvarapīḍitañ ceti ||
vivirjayet pāṇḍukinaṃ yaśorthī tathātisārajvarapīḍitañ ceti ||
vivirjayet pāṇḍukinaṃvivirjayet pāṇḍukinaṃK snigdhān rasānāmalakair upetān kolānvitān vāpi hi jāṅgalānām |
seveta śophābhihitāṃś ca yogān pāṇḍvāmayī śāli A vivarjjayet pāṇḍukinaṃ H yaśorthīem. yavāṃś ca A yaśo K yaśo ' H tathātisārajvarapīḍitañem. nityam || A rthī tathātisārajvarapīḍitañ K rtho tathātisārajvarapīḍitaṃ H cetiKH om. A
seveta śophābhihitāṃś ca yogān pāṇḍvāmayī śāli A vivarjjayet pāṇḍukinaṃ H yaśorthīem. yavāṃś ca A yaśo K yaśo ' H tathātisārajvarapīḍitañem. nityam || A rthī tathātisārajvarapīḍitañ K rtho tathātisārajvarapīḍitaṃ H cetiKH om. A
em. śvāsātisārārucikāsamūrcchātṛṭchardiśūlajvaraśophadāhān |
tathāvipākasvaramedasādān jayed yathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram || A
tathāvipākasvaramedasādān jayed yathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram || A
em. anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ mlānaṃ tathānteṣu ca madhyaśūnam |
gude ca śephasyatha muṣkaśūnaṃ pratāmyamānaṃ ca visaṃjñakalpam || A
gude ca śephasyatha muṣkaśūnaṃ pratāmyamānaṃ ca visaṃjñakalpam || A
em. vivarjayet pāṇḍukinaṃ yaśo 'rthī tathātisārajvarapīḍitaṃ ca || A
[Adhyāya 45: draft edition based on MS K]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
em. krodhaśokabhayāyāsaviruddhān nātapānalān |
kaṭvamlalabaṇakṣāratīkṣṇoṣṇātividāhinaḥ || A
kaṭvamlalabaṇakṣāratīkṣṇoṣṇātividāhinaḥ || A
1938 ed. 6.45.3x
vyāyāmabhārādhyayanavyavoyātapasevanaiḥ |
tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇaiamlaiḥ kaṭvābhir eva ca |
vyāyāmabhārādhyayanavyavoyātapasevanaiḥ |
tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇaiamlaiḥ kaṭvābhir eva ca |
em. nityam abhyasato duṣṭo rasaḥ pittaṃ prakopayet |
vidagdhaṃ svaguṇaiḥ pittaṃ vidahatyāśu śoṇitam || A
vidagdhaṃ svaguṇaiḥ pittaṃ vidahatyāśu śoṇitam || A
1938 ed. 6.45.4x
abhikṣṇaṃ sevato tūṣṇo rasaḥ pittaṃ pradūṣayet |
pittaṃ vidagdhaṃ svaguṇaividahaty āśu śoṇitaṃ |
abhikṣṇaṃ sevato tūṣṇo rasaḥ pittaṃ pradūṣayet |
pittaṃ vidagdhaṃ svaguṇaividahaty āśu śoṇitaṃ |
1938 ed. 6.45.5
tataḥ pravartate raktamūrdhvaṃ cādho dvidhāpi vā |
āmāśayād vrajed ūrdhvam adhaḥ pakvāśayād vrajet |
tataḥ pravartate raktamūrdhvaṃ cādho dvidhāpi vā |
āmāśayād vrajed ūrdhvam adhaḥ pakvāśayād vrajet |
1938 ed. 6.45.6ab
vidagdhayoś cāpy ubhayor dvidhābhāgaṃ pravartate |
vidagdhayoś cāpy ubhayor dvidhābhāgaṃ pravartate |
1938 ed. 6.45.7ab
ūrdhvaṃ sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃ yugapad gataṃ |
ūrdhvaṃ sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃ yugapad gataṃ |
1938 ed. 6.45.6cd
yakṛn plīhāsyām ichanti kecid raktagatiṃ jānāḥ ||
yakṛn plīhāsyām ichanti kecid raktagatiṃ jānāḥ ||
1938 ed. 6.45.8
lohagandhiś ca niśvāso bhavaty asmiṃ bhaviṣyati |
vāhyāsṛglakṣaṇais tasya saṃkhyā doṣocchritair viduḥ |
lohagandhiś ca niśvāso bhavaty asmiṃ bhaviṣyati |
vāhyāsṛglakṣaṇais tasya saṃkhyā doṣocchritair viduḥ |
1938 ed. 6.45.9
daurvalyaśvāsakāsajvaravathumadā pāṇḍutādāhamūrcchā
bhukte cānne vidāhas tv adhṛtir api sadā hṛdya tulyā ca pīḍā |
tṛṣṇākaṇṭhasya bhedaḥ śirasi ca pavanaṃ pūtiniḥ ṣṭhīvanañ ca
dveṣo bhakte vipāko viratir api bhaved raktapittopasargāt ||
daurvalyaśvāsakāsajvaravathumadā pāṇḍutādāhamūrcchā
bhukte cānne vidāhas tv adhṛtir api sadā hṛdya tulyā ca pīḍā |
tṛṣṇākaṇṭhasya bhedaḥ śirasi ca pavanaṃ pūtiniḥ ṣṭhīvanañ ca
dveṣo bhakte vipāko viratir api bhaved raktapittopasargāt ||
daurvalyaśvāsakāsajvaravathumadāK daurbalyaśvāsakāsajvaravamathumadā A daurvvalyaṃśvāsakāsajvaravamathumadā H pāṇḍutādāhamūrcchāKH standritādāhamūrcchā A caAK
va
H pavanaṃpavanaṃKH davanaṃ A pūtiniḥK pūtini AH bhakteAK bakte H vipākoKH 'vipāko A bhaved raktapittopasargātK rate raktapittopasargāḥ || A bhavad raktapittopasargāt || H
1938 ed. 6.45.10
māṃsaprakṣālanābhaṃ kvathitam api yakṛtkardamāñbhonibham vā
medaḥ pūyāstikalpaṃ yakṛd iva yadi vā pakvajambūphalābham |
yat kṛṣṇaṃ yac ca nīlaṃ bhṛśam atikuṇapaṃ yatra coktā vikārāḥ
tad varjyaṃ raktapittaṃ surapatidhanuṣā yac ca tulyaṃ vibhāti ||
māṃsaprakṣālanābhaṃ kvathitam api yakṛtkardamāñbhonibham vā
medaḥ pūyāstikalpaṃ yakṛd iva yadi vā pakvajambūphalābham |
yat kṛṣṇaṃ yac ca nīlaṃ bhṛśam atikuṇapaṃ yatra coktā vikārāḥ
tad varjyaṃ raktapittaṃ surapatidhanuṣā yac ca tulyaṃ vibhāti ||
1938 ed. 6.45.11
nodṛktam ādau saṃgrāhyaṃ valino bhiṣaja sadā |
hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ |
nodṛktam ādau saṃgrāhyaṃ valino bhiṣaja sadā |
hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ |
nodṛktamKH om. A ādauKH nādau A saṃgrāhyaṃsaṃgrāhyamAK saṃ H valinoK udriktaṃ yad asṛgbalino A grhyāṃ valino H bhiṣajaK 'śnataḥ | A bhiṣajā H sadāKH
ta A hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ
hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ
hṛt pāṇḍugrahaṇīroga plīhagulmajvarāvahaṃKH t pāṇḍugrahaṇīkuṣṭhaplīhagulmajvarāvaham || A
ta A hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ
hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ
hṛt pāṇḍugrahaṇīroga plīhagulmajvarāvahaṃKH t pāṇḍugrahaṇīkuṣṭhaplīhagulmajvarāvaham || A
1938 ed. 6.45.12
adhaḥ pravṛttaṃ vamanair ūrdhvagan tu virecanaiḥ |
jayed anyataraṃ cāpi kṣīṇasya śamanair asṛk |
adhaḥ pravṛttaṃ vamanair ūrdhvagan tu virecanaiḥ |
jayed anyataraṃ cāpi kṣīṇasya śamanair asṛk |
em. atipravṛddhadoṣasya pūrvaṃ lohitapittinaḥ |
akṣīṇabalamāṃsāgneḥ kartavyamapatarpaṇam || A
akṣīṇabalamāṃsāgneḥ kartavyamapatarpaṇam || A
em. laṅghitasya tataḥ peyāṃ vidadhyāt svalpataṇḍulām |
rasayūṣau pradātavyau surabhis nehasaṃskṛtau |
tarpaṇaṃ pācanaṃ lehān sarpīṣi vividhāni ca || A
rasayūṣau pradātavyau surabhis nehasaṃskṛtau |
tarpaṇaṃ pācanaṃ lehān sarpīṣi vividhāni ca || A
1938 ed. 6.45.15
drākṣākārśmayamadhukaṃ sitāyetaṃ virecanaṃ |
yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca sakṣaudraṃ vamanaṃ hitaṃ |
drākṣākārśmayamadhukaṃ sitāyetaṃ virecanaṃ |
yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca sakṣaudraṃ vamanaṃ hitaṃ |
1938 ed. 6.45.16
payāṃsi śītāni rasāś ca jāṅgalāḥ satīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikā |
jīvanti śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃs tathātimuktāṃ kura????rajāḥ |
payāṃsi śītāni rasāś ca jāṅgalāḥ satīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikā |
jīvanti śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃs tathātimuktāṃ kura????rajāḥ |
satīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikāsatīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikāsatīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikāKH satīnayūṣāś ca saśāliṣaṣṭikāḥ | A jīvanti
jīvantiKH
paṭola A śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃsKH śelūsuniṣaṇṇayūthikā A tathātimuktāṃK vaṭātimuktāṅ A tathātimuktāṃṅ H kurarajāḥkura????rajāḥK kurasinduvārajam || A kurasinduvārajāḥ || H
jīvantiKH
paṭola A śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃsKH śelūsuniṣaṇṇayūthikā A tathātimuktāṃK vaṭātimuktāṅ A tathātimuktāṃṅ H kurarajāḥkura????rajāḥK kurasinduvārajam || A kurasinduvārajāḥ || H
1938 ed. 6.45.17
śākaṃ hitaṃ sarpiṣisaṃskṛtaṃ sadā pathyāñ ca dhātrīphaladāḍimānvitaṃ |
rasāś ca pārāvatahaṃsakurmajapeyā peyās tathā cāpi ghṛtāntarā hitāḥ |
śākaṃ hitaṃ sarpiṣisaṃskṛtaṃ sadā pathyāñ ca dhātrīphaladāḍimānvitaṃ |
rasāś ca pārāvatahaṃsakurmajapeyā peyās tathā cāpi ghṛtāntarā hitāḥ |
1938 ed. 6.45.18
santānikāś cotpalapūrvakeṣu ghṛteṣu siddhāḥ payasaḥ sitāhvā |
himāḥ pradehā madhurā gaṇāś ca ghṛtāni pathyāni ca raktapitte |
santānikāś cotpalapūrvakeṣu ghṛteṣu siddhāḥ payasaḥ sitāhvā |
himāḥ pradehā madhurā gaṇāś ca ghṛtāni pathyāni ca raktapitte |
1938 ed. 6.45.19
madhūkaśobhāñjanakodirajaiḥ priyaṃgukānāṃ kusumaiś ca cūrṇanitaḥ |
bhiṣag vidadhyāc caturaḥ samākṣikāṃ hitāya lehānasṛjāḥ praśāntaye |
madhūkaśobhāñjanakodirajaiḥ priyaṃgukānāṃ kusumaiś ca cūrṇanitaḥ |
bhiṣag vidadhyāc caturaḥ samākṣikāṃ hitāya lehānasṛjāḥ praśāntaye |
1938 ed. 6.45.20
lihyāc ca dugdhadrumajan navāṃkurāṃ madhudvitīyāṃ sitakarṇikasya |
pathyāñ ca kharjūraphalaṃ samākṣikaṃ phalāni cānyānyapitaṇguṇānyatha ||
lihyāc ca dugdhadrumajan navāṃkurāṃ madhudvitīyāṃ sitakarṇikasya |
pathyāñ ca kharjūraphalaṃ samākṣikaṃ phalāni cānyānyapitaṇguṇānyatha ||
dugdhadrumajanK dūrvāvaṭajāṃś A dugdhadrumajān H navāṃkurāṃnavāṃkurāṃK ca pallavā A na vā .rā H madhudvitīyāṃK n madhudvitīyā A n madhudvitīyāṃ H sitakarṇikasyasitakarṇṇikasyaKH n sitakarṇikasya A pathyāñ ca
pathyāñ caKH ca |
hitaṃ ca A cānyānyapitaṇguṇānyathaK cānyāny api tadguṇānyatha || A cānyānyapitaṅguṇānyathā || H
pathyāñ caKH ca |
hitaṃ ca A cānyānyapitaṇguṇānyathaK cānyāny api tadguṇānyatha || A cānyānyapitaṅguṇānyathā || H
1938 ed. 6.45.21ab
raktānisārābhihitānyogānatrāpi yojayet |
raktānisārābhihitānyogānatrāpi yojayet |
1938 ed. 6.45.21x
nīlotpalānām madhunā bhasma vāpi parisrutaṃ |
nīlotpalānām madhunā bhasma vāpi parisrutaṃ |
1938 ed. 6.45.21cd
śuddhekṣugaṇḍam āpoṣya nave kumbhe hitāṃbhasā |
śuddhekṣugaṇḍam āpoṣya nave kumbhe hitāṃbhasā |
1938 ed. 6.45.22
yojayitvā sthitaṃ rātrāvākāśe sotpalaṃ tu tat |
prātaḥ śrutaṃ kṣaudrayutaṃ pivec choṇitaipittakaḥ |
yojayitvā sthitaṃ rātrāvākāśe sotpalaṃ tu tat |
prātaḥ śrutaṃ kṣaudrayutaṃ pivec choṇitaipittakaḥ |
1938 ed. 6.45.23
pivec chitakaṣāyaṃ vā jamvāmrārjunasambhavaṃ |
āmodumvaraniryāsaṃ pibet sakṣaudraśarkaraṃ |
pivec chitakaṣāyaṃ vā jamvāmrārjunasambhavaṃ |
āmodumvaraniryāsaṃ pibet sakṣaudraśarkaraṃ |
pivec chitakaṣāyaṃ vāpivec chitakaṣāyaṃ vāK pibec chītakaṣāyaṃ vā A pīvec chītakaṣāyam vā H jamvāmrārjunasambhavaṃK jambvāmrārjunasaṃbhavam | A jamvvāmrārjunasambhavaṃ | H āmodumvaraniryāsaṃ
āmodumvaraniryāsaṃK
udumbara A
āmodumvaraniryasam H pibet sakṣaudraśarkaraṃpivet sakṣaudraśarkaraṃ |pivet sakṣaudraśarkaraṃ ||em. phalaṃ piṣṭvā pibet tad rasam eva vā || A pivet sakṣaudraśarkaraṃ pivet sakṣaudraśarkaraṃ |pivet sakṣaudraśarkaraṃ || KH
āmodumvaraniryāsaṃK
udumbara A
āmodumvaraniryasam H pibet sakṣaudraśarkaraṃpivet sakṣaudraśarkaraṃ |pivet sakṣaudraśarkaraṃ ||em. phalaṃ piṣṭvā pibet tad rasam eva vā || A pivet sakṣaudraśarkaraṃ pivet sakṣaudraśarkaraṃ |pivet sakṣaudraśarkaraṃ || KH
1938 ed. 6.45.24
trapuśīmūlakalkam vā sakṣaudraṃ taṇḍutālāmvunā |
pibed akṣasamaṃ kalkaṃ madhukalpaivam eva vā |
trapuśīmūlakalkam vā sakṣaudraṃ taṇḍutālāmvunā |
pibed akṣasamaṃ kalkaṃ madhukalpaivam eva vā |
1938 ed. 6.45.25
candanaṃ padmaṃ kaṃlodhram evaṃ mevaṃ samaṃ pibet |
karañjavījam evam vā sitākṣaudrayutaṃ pibet |
candanaṃ padmaṃ kaṃlodhram evaṃ mevaṃ samaṃ pibet |
karañjavījam evam vā sitākṣaudrayutaṃ pibet |
padmaṃK madhu A padma H kaṃlodhramK kaṃ rodhram A kaṃ lodhra H evaṃevamAK meva H mevaṃKH eva A pibet | karañjavījampivet |
karañjavījampivet ||
karañjavījamem. pibet |
karañjabījam A pivet karañjavījampivet |
karañjavījampivet ||
karañjavījam KH evamevaṃAK e H sitākṣaudrayutaṃAK t sitākṣaudrayutam H pibetA pivet | KH
karañjavījampivet ||
karañjavījamem. pibet |
karañjabījam A pivet karañjavījampivet |
karañjavījampivet ||
karañjavījam KH evamevaṃAK e H sitākṣaudrayutaṃAK t sitākṣaudrayutam H pibetA pivet | KH
1938 ed. 6.45.26
majjānamidgudasyaivam peyo madhukasaṃyutāḥ |
sukhoṣṇalavaṇaṃ vījaṃ karañjadadhimastunā |
majjānamidgudasyaivam peyo madhukasaṃyutāḥ |
sukhoṣṇalavaṇaṃ vījaṃ karañjadadhimastunā |
1938 ed. 6.45.27
pibed vāpi tryahaṃ martyo raktapittābhipīḍitaḥ |
raktapittaharāḥ śastāḥ ṣaḍete yogam uttamāḥ |
pibed vāpi tryahaṃ martyo raktapittābhipīḍitaḥ |
raktapittaharāḥ śastāḥ ṣaḍete yogam uttamāḥ |
1938 ed. 6.45.28
pathyā caivāvapīḍeṣu grāṇataḥ pramṛte sṛji |
atinissrutarakto vā kṣaudrayuktaṃ pibed asṛk |
yakṛd vā bhakṣayed ājāmāṃsaṃ pittasamāyutaṃ |
pathyā caivāvapīḍeṣu grāṇataḥ pramṛte sṛji |
atinissrutarakto vā kṣaudrayuktaṃ pibed asṛk |
yakṛd vā bhakṣayed ājāmāṃsaṃ pittasamāyutaṃ |
1938 ed. 6.45.29
palāśavṛntasvarase vipakvaṃ
sarpi pibet kṣaudrayutaṃ hitāśī |
saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā
vanaspatīṃ svarasaiḥ kṛtam vā |
palāśavṛntasvarase vipakvaṃ
sarpi pibet kṣaudrayutaṃ hitāśī |
saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā
vanaspatīṃ svarasaiḥ kṛtam vā |
palāśavṛntasvaraseKH palāśavṛkṣasvarase A sarpi
sarpiK sarpiḥ
sarpiḥ
sarppiḥ AH pibet kṣaudrayutaṃpivet kṣaudrayutaṃem. pibet kṣaudrayu A pivet kṣaudrayutaṃpivet kṣaudrayutaṃ KH hitāśīKH om. A saśarkaraṃ
saśarkaraṃKH om. A kṣīraghṛtaṃKH taṃ A pibed vāem. suśītam | A pived vā KH vanaspatīṃ
vanaspatīṃK vanaspatīnāṃ
vanaspatīnāṃ
vanaspatīnāṃ AH vāKH vā
saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā || A
sarpiK sarpiḥ
sarpiḥ
sarppiḥ AH pibet kṣaudrayutaṃpivet kṣaudrayutaṃem. pibet kṣaudrayu A pivet kṣaudrayutaṃpivet kṣaudrayutaṃ KH hitāśīKH om. A saśarkaraṃ
saśarkaraṃKH om. A kṣīraghṛtaṃKH taṃ A pibed vāem. suśītam | A pived vā KH vanaspatīṃ
vanaspatīṃK vanaspatīnāṃ
vanaspatīnāṃ
vanaspatīnāṃ AH vāKH vā
saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā || A
1938 ed. 6.45.30
drākṣāmuśīrāṇy atha padmakaṃ sitā
pṛthak palāṃśyudake samāvayet |
sthitāṃ niśān tad rudhirāmayañ jayet
pītaṃ payo vāmvusamaṃ hitāśinā |
drākṣāmuśīrāṇy atha padmakaṃ sitā
pṛthak palāṃśyudake samāvayet |
sthitāṃ niśān tad rudhirāmayañ jayet
pītaṃ payo vāmvusamaṃ hitāśinā |
1938 ed. 6.45.31
samākṣikaṃ vājiśakṛdrasaṃ vā
vāsākaṣāyaṃ sahitaṃ pibed vā |
lihyāt tathā vāstukavījacūrṇaṃ
kṣaudraplutaṃ taṇḍulasāhvayam vā |
samākṣikaṃ vājiśakṛdrasaṃ vā
vāsākaṣāyaṃ sahitaṃ pibed vā |
lihyāt tathā vāstukavījacūrṇaṃ
kṣaudraplutaṃ taṇḍulasāhvayam vā |
samākṣikaṃsamākṣikamKH turaṅgavarcaḥsvarasaṃ samākṣikaṃ A vājiśakṛdrasaṃ vāvājiśakṛdrasam vāKH om. A vāsākaṣāyaṃ
vāsākaṣāyaṃKH om. A sahitaṃsahitamKH om. A pibed vāem. pibet sitākṣaudrayutaṃ A pived vā | K pi H lihyāt tathā
lihyāt tathāK vṛṣasya vā |
lihet tathā A vedvā |
lihyāt tathā H vāstukavījacūrṇaṃvāstukavījacūrṇaṃvāstukavījacūrṇṇaṃKH vāstukabījacūrṇaṃ A kṣaudraplutaṃ
kṣaudraplutaṃK kṣaudrānvitaṃ A kṣaudrāplutaṃ H
vāsākaṣāyaṃKH om. A sahitaṃsahitamKH om. A pibed vāem. pibet sitākṣaudrayutaṃ A pived vā | K pi H lihyāt tathā
lihyāt tathāK vṛṣasya vā |
lihet tathā A vedvā |
lihyāt tathā H vāstukavījacūrṇaṃvāstukavījacūrṇaṃvāstukavījacūrṇṇaṃKH vāstukabījacūrṇaṃ A kṣaudraplutaṃ
kṣaudraplutaṃK kṣaudrānvitaṃ A kṣaudrāplutaṃ H
1938 ed. 6.45.32
liheta kālāñjanacūrṇām eva
liheta vā kṣaudrayutāṃ tu kākhyāṃ |
drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca
himāmvunā vā madhukañ jayeyaṃ |
liheta kālāñjanacūrṇām eva
liheta vā kṣaudrayutāṃ tu kākhyāṃ |
drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca
himāmvunā vā madhukañ jayeyaṃ |
lihetaKH lihyāc ca A kālāñjanacūrṇāmK lājāñjanacūrṇa A kālāñjanacūrṇṇam H evaKH meka A liheta
lihetaKH mevaṃ si A vāKH tā A kākhyāṃKH gākhyām | A drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca
drāṣāsitātiktakarohiṇīñ caK
drākṣāṃ sitāṃ tiktakarohiṇīṃ ca A
drākṣāsitāntikākarohiṇīñ ca H himāmvunā
himāmvunāKH himāmbunā A madhukañKH madhuke A jayeyaṃKH na yuktām || A
lihetaKH mevaṃ si A vāKH tā A kākhyāṃKH gākhyām | A drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca
drāṣāsitātiktakarohiṇīñ caK
drākṣāṃ sitāṃ tiktakarohiṇīṃ ca A
drākṣāsitāntikākarohiṇīñ ca H himāmvunā
himāmvunāKH himāmbunā A madhukañKH madhuke A jayeyaṃKH na yuktām || A
1938 ed. 6.45.33ab
pathyāmahīṃsrāṃ rajanīṃ ghṭañ ca
lihet tathā śoṇitapittarogī |
pathyāmahīṃsrāṃ rajanīṃ ghṭañ ca
lihet tathā śoṇitapittarogī |
em. vāsākaṣāyotpalamṛtpriyaṅgurodhrāñjanāmbhoruhakeśarāṇi || A
em. pītvā sitākṣaudrayutāni jahyāt pittasṛjo vegamudīrṇamāśu |
gāyatrijambvarjunakovidāraśirīṣarodhrāśanaśālmalīnām || A
gāyatrijambvarjunakovidāraśirīṣarodhrāśanaśālmalīnām || A
em. puṣpāṇi śigroś ca vicūrṇya leho madhvanvitaḥ śoṇitapittaroge |
sakṣaudramindīvarabhasmavāri karañjabījaṃ madhusarpiṣī ca || A
sakṣaudramindīvarabhasmavāri karañjabījaṃ madhusarpiṣī ca || A
em. jambvarjunāmrakvathitaṃ ca toyaṃ ghnanti trayaḥ pittam asṛk ca yogāḥ | A
1938 ed. 6.45.36cd
mūlāni puṣpāṇi ca mātuluṅgyāḥ
piṣṭvā pibet taṇḍuladhāvanena |
mūlāni puṣpāṇi ca mātuluṅgyāḥ
piṣṭvā pibet taṇḍuladhāvanena |
1938 ed. 6.45.37
ghrāṇapravṛtte sṛji nasya muktaṃ
saśarakarāṃ nāsikayoḥ payo vā |
drākṣārasaṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā
saśarkaraṃ cekṣurasaṃ hitam vā |
ghrāṇapravṛtte sṛji nasya muktaṃ
saśarakarāṃ nāsikayoḥ payo vā |
drākṣārasaṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā
saśarkaraṃ cekṣurasaṃ hitam vā |
1938 ed. 6.45.38
śitopacāraṃ madhurañ ca kuryād
viśeṣataḥ śoṇitapittarogai |
śitāghṛtañ kṣaudrayutena cāpi
vidārigandhādigaṇaśritena |
śitopacāraṃ madhurañ ca kuryād
viśeṣataḥ śoṇitapittarogai |
śitāghṛtañ kṣaudrayutena cāpi
vidārigandhādigaṇaśritena |
śitopacāraṃśītopacāramK śītopacāraṃśītopacāram AH śoṇitapittarogaiśoṇitapittarogaiK śoṇitapittaroge | AH śitāghṛtañ kṣaudrayutena
śitāghṛtañ kṣaudrayutenaK
drākṣāghṛtakṣaudrasitāyutena A
sitāghṛtaṃ kṣaudrayutena H cāpiKH om. A vidārigandhādigaṇaśritena
vidārigandhādigaṇaśritena
vidārigandhādigaṇaśritenaKH
vidārigandhādivipācitena || A
śitāghṛtañ kṣaudrayutenaK
drākṣāghṛtakṣaudrasitāyutena A
sitāghṛtaṃ kṣaudrayutena H cāpiKH om. A vidārigandhādigaṇaśritena
vidārigandhādigaṇaśritena
vidārigandhādigaṇaśritenaKH
vidārigandhādivipācitena || A
1938 ed. 6.45.39
kṣīreṇa cāsthāpanamagryamuktaṃ
hitaṃ ghtaṃ cāpy anuvāsanārthaṃ ||
mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ |
kṣīreṇa cāsthāpanamagryamuktaṃ
hitaṃ ghtaṃ cāpy anuvāsanārthaṃ ||
mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ |
cāsthāpanamagryamuktaṃKH cāsthāpanam agryam uktaṃ A ghtaṃghdigital-image 190vtaṃK ghṛtaṃ AH mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥK
priyaṅgurodhrāñjanagairikotpalaiḥ A
mañjiṣṭhalodhrāñjanagairikotpalaiḥ H suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ
suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ
suvarṇṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥKH
suvarṇakālīyakaraktacandanaiḥ || A
mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥK
priyaṅgurodhrāñjanagairikotpalaiḥ A
mañjiṣṭhalodhrāñjanagairikotpalaiḥ H suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ
suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ
suvarṇṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥKH
suvarṇakālīyakaraktacandanaiḥ || A
1938 ed. 6.45.40
sitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayaiḥ
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ |
ghṛtāplutaiḥ śitajalāvasevitaṃ |
sitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayaiḥ
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ |
ghṛtāplutaiḥ śitajalāvasevitaṃ |
sitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayaiḥsitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayaiḥsitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayairKH sitāśvagandhāmbudayaṣṭikāhvayair A mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ
mmṛṇālasaugandhikatulyapeṣi𑑍 ḥKH
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣi A ghṛtāplutaiḥ
ghṛtāplutaiḥK taiḥ |
nirūhya cainaṃ payasā samākṣikair
ghṛtaplutaiḥ A
āsthāpyayenam payasā samākṣikair
ghṛtāplutaiḥ H śitajalāvasevitaṃK śītajalāvasecitam || A śītajalāvasevitaṃ || H
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ
mmṛṇālasaugandhikatulyapeṣi𑑍 ḥKH
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣi A ghṛtāplutaiḥ
ghṛtāplutaiḥK taiḥ |
nirūhya cainaṃ payasā samākṣikair
ghṛtaplutaiḥ A
āsthāpyayenam payasā samākṣikair
ghṛtāplutaiḥ H śitajalāvasevitaṃK śītajalāvasecitam || A śītajalāvasevitaṃ || H
1938 ed. 6.45.41
kṣīrodanaṃ bhktamam athānuvāsayed
ghṛtena yaṣṭhīmadhukaśritena |
adhovahaṃ śoṇitam eṣa nāśayet
tathātisāraṃ rudhirasya |
kṣīrodanaṃ bhktamam athānuvāsayed
ghṛtena yaṣṭhīmadhukaśritena |
adhovahaṃ śoṇitam eṣa nāśayet
tathātisāraṃ rudhirasya |
kṣīrodanaṃK kṣīraudanaṃ A kṣīrodana. H bhktamam
bhktamam
K bhuktam A ukta H athānuvāsayed ghṛtenaathānuvāsayed
ghṛtenaathānuvāsayed
ghṛtenaAK mathānuvāsaye
ghṛtena H yaṣṭhīmadhukaśritenaKH yaṣṭīmadhusādhitena ca | A śoṇitamK śoṇita AH eṣaK meṣa AH rudhirasyaK rudhirasya dustaram || A rūdhirasya dustaraṃ || H
ghṛtenaathānuvāsayed
ghṛtenaAK mathānuvāsaye
ghṛtena H yaṣṭhīmadhukaśritenaKH yaṣṭīmadhusādhitena ca | A śoṇitamK śoṇita AH eṣaK meṣa AH rudhirasyaK rudhirasya dustaram || A rūdhirasya dustaraṃ || H
1938 ed. 6.45.42
kayoge ṣvati caiva śasyate
vāmyat sūraś ca rakte vijite valānvitaḥ |
kayoge ṣvati caiva śasyate
vāmyat sūraś ca rakte vijite valānvitaḥ |
1938 ed. 6.45.43
evaṃ vidhā ttaravastayañ ca mūtrāśayasthe rudhire vidheyāḥ |
evaṃ vidhā ttaravastayañ ca mūtrāśayasthe rudhire vidheyāḥ |
1938 ed. 6.45.44
asṛgdare py eṣa vidhiḥ strīṇāñ kāryo vijānatā |
śastrakarmaṇi raktañ yasyātīva pravarttate |
asṛgdare py eṣa vidhiḥ strīṇāñ kāryo vijānatā |
śastrakarmaṇi raktañ yasyātīva pravarttate |
1938 ed. 6.45.45
trayāṇām api doṣāṇāṃ śoṇitasya ca sarvaśaḥ |
liṅgāny ālokya vitarec cikitsitam anantaram iti ||
trayāṇām api doṣāṇāṃ śoṇitasya ca sarvaśaḥ |
liṅgāny ālokya vitarec cikitsitam anantaram iti ||
[Adhyāya 46: draft edition based on MS K]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.46.3
kṣīṇasya bahudoṣasya viruddhāhārasevinaḥ |
vegāghātād abhīghātād dhīnasatvasya vā punaḥ |
kṣīṇasya bahudoṣasya viruddhāhārasevinaḥ |
vegāghātād abhīghātād dhīnasatvasya vā punaḥ |
1938 ed. 6.46.4
karaṇāyataneṣūgrābāhyeṣv abhyantareṣu ca |
niviśante yadā doṣās tadā mūrcchati mānavaḥ |
karaṇāyataneṣūgrābāhyeṣv abhyantareṣu ca |
niviśante yadā doṣās tadā mūrcchati mānavaḥ |
1938 ed. 6.46.6
saṃjñāvahāsu nāḍīṣu pithitāsvanilādiṣu |
tamobhyupaiti sahasā sukhadaḥkhavyapohakṛt |
saṃjñāvahāsu nāḍīṣu pithitāsvanilādiṣu |
tamobhyupaiti sahasā sukhadaḥkhavyapohakṛt |
1938 ed. 6.46.7
sukhaduḥkhavyapohāc ca naraḥ naraḥ patati kāṣṭhavat |
moho mūrcchati tām āhuḥ ṣaḍvidhā sā ca kīrtyate |
sukhaduḥkhavyapohāc ca naraḥ naraḥ patati kāṣṭhavat |
moho mūrcchati tām āhuḥ ṣaḍvidhā sā ca kīrtyate |
1938 ed. 6.46.8
vātādibhiḥ śoṇitena madyena ca viśeṇa ca |
ṣaṭsvetāsu ca paittīn tu prabhutvenāvatiṣṭhate |
vātādibhiḥ śoṇitena madyena ca viśeṇa ca |
ṣaṭsvetāsu ca paittīn tu prabhutvenāvatiṣṭhate |
1938 ed. 6.46.8.1
hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñādaurbalyam eva ca |
sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi yathāsvañ ca vibhāvayet |
hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñādaurbalyam eva ca |
sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi yathāsvañ ca vibhāvayet |
1938 ed. 6.46.9
apasmāraṇaliṅgāni tāsāmuktāni tatvataḥ |
pṛthivyāpastamorūpaṃ raktaṃ gandhaś ca tatra yaḥ |
apasmāraṇaliṅgāni tāsāmuktāni tatvataḥ |
pṛthivyāpastamorūpaṃ raktaṃ gandhaś ca tatra yaḥ |
1938 ed. 6.46.10
tasmād raktasya gandhena mūrcchanti bhuvi mānavāḥ |
dravyasvabhāvam ity eke dṛṣṭvā yad api muhyati |
tasmād raktasya gandhena mūrcchanti bhuvi mānavāḥ |
dravyasvabhāvam ity eke dṛṣṭvā yad api muhyati |
1938 ed. 6.46.11
guṇas tīvrataratvena sthitās tu viṣamadyayoḥ |
ta eva tasmād ābhyāṃ tu moho jāyed yatheritā |
guṇas tīvrataratvena sthitās tu viṣamadyayoḥ |
ta eva tasmād ābhyāṃ tu moho jāyed yatheritā |
1938 ed. 6.46.11ef
stabdhāṅgadṛṣṭir asṛjā gūḍhocchvāsaś ca mūrcchitaḥ |
stabdhāṅgadṛṣṭir asṛjā gūḍhocchvāsaś ca mūrcchitaḥ |
1938 ed. 6.46.12
madyena vilapaṃ cchete niṣṭanaṃ bhrāntacetasaḥ |
gātrāṇi vikṣipaṃ bhūyo yāvat paktiṃ na yāti tat |
madyena vilapaṃ cchete niṣṭanaṃ bhrāntacetasaḥ |
gātrāṇi vikṣipaṃ bhūyo yāvat paktiṃ na yāti tat |
1938 ed. 6.46.13
vepathuḥ svapnatṛṣṇāsyu stambhaś ca viśamūrcchite |
veditavyaṃ tīvrataraṃ yathāsvaṃ viṣalakṣaṇaiḥ ||
vepathuḥ svapnatṛṣṇāsyu stambhaś ca viśamūrcchite |
veditavyaṃ tīvrataraṃ yathāsvaṃ viṣalakṣaṇaiḥ ||
1938 ed. 6.46.14
sekāvagāhau maṇayaḥ sahārāḥ śītāḥ pradehāḥ vyajanānilāś ca |
śītāni pānāni ca gandhavanti sarvāsu mūrcchāsvanivāritāni |
sekāvagāhau maṇayaḥ sahārāḥ śītāḥ pradehāḥ vyajanānilāś ca |
śītāni pānāni ca gandhavanti sarvāsu mūrcchāsvanivāritāni |
1938 ed. 6.46.15
śītena toyena tathā salehyāt | kṣaudreṇa kṛṣṇāṃ sasitāṃ hitāya |
śītena toyena tathā salehyāt | kṣaudreṇa kṛṣṇāṃ sasitāṃ hitāya |
śītenaK om. AH toyenaK om. AH tathāK om. AH salehyāt | kṣaudreṇasalehyāt | kṣaudreṇaK om. AH kṛṣṇāṃ sasitāṃK sitāpriyālekṣurasaplutāni drākṣāmadhūkasvarasān A saśarkkarāṇīkṣurasampiyālaṃ drākṣāmadhūkasvarasān H hitāyaK vitāni |
kharjūrakāśmaryarasaiḥ śṛtāni pānāni sarpīṃṣi ca jīvanāni || A vitāni |
kharjjūrakāśmaryarasānvitāni tāni sarppīṃṣi ca jīvanāni || H
kharjūrakāśmaryarasaiḥ śṛtāni pānāni sarpīṃṣi ca jīvanāni || A vitāni |
kharjjūrakāśmaryarasānvitāni tāni sarppīṃṣi ca jīvanāni || H
1938 ed. 6.46.18
kuryāc ca nāsāvadanāvarodhaṃ kṣīraṃ pibed vāpy atha mānuṣīṇāṃ |
mūrcchāprasaktān tu śirovarekair jayed abhīkṣṇaṃ vamanaiś ca tīkṣṇaiḥ |
kuryāc ca nāsāvadanāvarodhaṃ kṣīraṃ pibed vāpy atha mānuṣīṇāṃ |
mūrcchāprasaktān tu śirovarekair jayed abhīkṣṇaṃ vamanaiś ca tīkṣṇaiḥ |
1938 ed. 6.46.19
harītakīkvāthakṛtaṃ pibed vā dhātrīphalānāṃsvarase kṛtaṃ vā |
drākṣāsitādāḍimalājavanti śītāni nīlotpalapadmavanti |
harītakīkvāthakṛtaṃ pibed vā dhātrīphalānāṃsvarase kṛtaṃ vā |
drākṣāsitādāḍimalājavanti śītāni nīlotpalapadmavanti |
1938 ed. 6.46.20ab
pibat kaṣāyāṇi ca gandhavanti | pittajvaraṃ yāti śaman na yanti |
prabhūtadoṣas tama
pibat kaṣāyāṇi ca gandhavanti | pittajvaraṃ yāti śaman na yanti |
prabhūtadoṣas tama
tamaem. tamaso tirekāt saṃmūrcchito naiva vibudhyate yaḥ | K
savyastasaṃjño bhṛśaduścikitsyo jñeyas tathā buddhimatā manuṣyaḥ |
mṛtopaman tu tvarayā cikitsed āśvevataṃ mṛtyuvaśaṃ prayāntaṃ |
em. tadvac cikitset tvarayā bhiṣak tam asvedanaṃ mṛtyuvaśaṃ prayātam | A
tīkṣṇāñjanābhyañjanadhūmayogais tathā nakhābhyantarasūtipātaiḥ
|
vāditragītānurayairapūrvvair vismāpanai guptaphala prakarṣaiḥ |
em. ābhiḥ kriyābhiś ca na labdhasaṃjñaḥ sānāhalālāśvasanaś ca varjyaḥ || A
tadvatprasaktair vamanānulomyais tīkṣnair viśuddhaṃ
laghupathyabhojyaiḥ |
em. prabuddhasaṃjñaṃ vamanānulomyaistīkṣṇair viśuddhaṃ laghupathyabhuktam | A
phalatrikaiḥ pippalicitrakāḍhyaiḥ śilājatoś cāpi tathā
prayogaiḥ |
saśarkaraur māsam upācareta viśeṣato jīrṇṇaghṛtaṃ pibec ca |
saśarkaraur māsam upācareta viśeṣato jīrṇṇaghṛtaṃ pibec ca |
yathāsvañ ca jvaraghnāni kaṣāyāṇi prayojayet |
sarvamūrcchāparītānāṃ viṣajāyāṃ viṣāpaham iti ||
sarvamūrcchāparītānāṃ viṣajāyāṃ viṣāpaham iti ||
[Adhyāya 47: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.47.1
athātaḥ pānātyayapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaḥ pānātyayapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.47.3
madyam uṣṇan tathā tīkṣṇaṃ sūkṣmaṃ viśadam eva ca |
rūkṣam āśukarañ caiva vyavāyi ca vikāśi ca |
madyam uṣṇan tathā tīkṣṇaṃ sūkṣmaṃ viśadam eva ca |
rūkṣam āśukarañ caiva vyavāyi ca vikāśi ca |
1938 ed. 6.47.4
auṣṇyāc chītopacārañ ca taikṣṇyād dhanti mano gatiṃ |
puṃstvaṃ kaphañ ca sūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt |
vaiṣamyāt tu kaphaṃ hanyād rūcivāpi pravarttayet |
auṣṇyāc chītopacārañ ca taikṣṇyād dhanti mano gatiṃ |
puṃstvaṃ kaphañ ca sūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt |
vaiṣamyāt tu kaphaṃ hanyād rūcivāpi pravarttayet |
caca𑑍KH ta A taikṣṇyād dhantitaikṣṇyād dhantiK ttaikṣṇyāddhanti A taikṣṇā hanti H manoK mano AH puṃstvaṃ
puṃstvaṃ
puṃstvaṅKH om. A kaphañ cakaphañ caKH om. A sūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt | vaiṣamyāt tusūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt |
vaiṣamyāt tuK
viśatyavayavān saukṣmyādvaiśadyā A sūkṣmatvād viśatyavayavān bahūn ||
vaiśadyān tu H kaphaṃKH tka A hanyād rūcivāpihanyād rūcivāpiK pha A hanyādrucim vāpi H pravarttayetKH śukranut || A
puṃstvaṃ
puṃstvaṅKH om. A kaphañ cakaphañ caKH om. A sūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt | vaiṣamyāt tusūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt |
vaiṣamyāt tuK
viśatyavayavān saukṣmyādvaiśadyā A sūkṣmatvād viśatyavayavān bahūn ||
vaiśadyān tu H kaphaṃKH tka A hanyād rūcivāpihanyād rūcivāpiK pha A hanyādrucim vāpi H pravarttayetKH śukranut || A
1938 ed. 6.47.5ab
mārutaṃ kopayed raukṣyād āśutvād āśukarmakṛt |
harṣadañ ca vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃ |
mārutaṃ kopayed raukṣyād āśutvād āśukarmakṛt |
harṣadañ ca vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃ |
kopayed raukṣyād āśutvād āśukarmakṛt | harṣadañ cakopayed raukṣyād āśutvād āśukarmakṛt |
harṣadañ caK kopayed raukṣyādāśutvāccāśukarmakṛt |
harṣadaṃ ca A kopayed raukṣyādāśutvād āśukarmakṛt ||
harṣadaṃ ca H vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃK vyavāyitvād vikāśitvād visarpati || A vyavāyitvād vikāsitvād visarppṇaṃ | H
harṣadañ caK kopayed raukṣyādāśutvāccāśukarmakṛt |
harṣadaṃ ca A kopayed raukṣyādāśutvād āśukarmakṛt ||
harṣadaṃ ca H vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃK vyavāyitvād vikāśitvād visarpati || A vyavāyitvād vikāsitvād visarppṇaṃ | H
1938 ed. 6.47.6ab
tad amvlarasatas tūktaṃ laghudīpanam eva ca |
kecil lavaṇavarjyāṃs tu rasān atrādiśanti ha |
tad amvlarasatas tūktaṃ laghudīpanam eva ca |
kecil lavaṇavarjyāṃs tu rasān atrādiśanti ha |
1938 ed. 6.47.7ab
snigdhais tad amvlair māṃsaiś ca bhakṣyaiś ca saha sevitaṃ |
bhaved āyuḥ prakarṣāya valāyopacayāya ca |
snigdhais tad amvlair māṃsaiś ca bhakṣyaiś ca saha sevitaṃ |
bhaved āyuḥ prakarṣāya valāyopacayāya ca |
1938 ed. 6.47.8ab
kāmyatā manasas tuṣṭis tejo vikrama eva ca |
vidhivat sevyamāne tu madye sannihitā guṇāḥ |
kāmyatā manasas tuṣṭis tejo vikrama eva ca |
vidhivat sevyamāne tu madye sannihitā guṇāḥ |
1938 ed. 6.47.9ab
tad evānannam ajñena sevyamānam amātrayā |
kāyāgninā hy agnisamaṃ sametya kurute madaṃ |
tad evānannam ajñena sevyamānam amātrayā |
kāyāgninā hy agnisamaṃ sametya kurute madaṃ |
1938 ed. 6.47.10
madena karaṇānān tu bhāvānyatve kṛte sati |
nigūḍham api bhāvaṃ svaṃ prakāśīkurute vaśaḥ |
madena karaṇānān tu bhāvānyatve kṛte sati |
nigūḍham api bhāvaṃ svaṃ prakāśīkurute vaśaḥ |
em. tryavasthaś ca mado jñeyaḥ pūrvo madhyo 'tha paś cimaḥ |
pūrve vīryaratiprītiharṣabhāṣyādivardhanam || A
pūrve vīryaratiprītiharṣabhāṣyādivardhanam || A
em. pralāpo madhyame moho yuktāyuktakriyās tathā |
visaṃjñaḥ paś cime śete naṣṭakarmakriyāguṇaḥ || A
visaṃjñaḥ paś cime śete naṣṭakarmakriyāguṇaḥ || A
1938 ed. 6.47.13
ślaiṣmikān alpapittāṃs tu snigdhāṃ mātropasevinaḥ |
pānaṃ na vādhatety arthaṃ viparītāṃs tu bādhate ||
ślaiṣmikān alpapittāṃs tu snigdhāṃ mātropasevinaḥ |
pānaṃ na vādhatety arthaṃ viparītāṃs tu bādhate ||
1938 ed. 6.47.13-1
buddhismṛtiprītikaraḥ sukham ca pānānna nidrārati ca vanam ca |
saṃpāṭhagītasvaravavanam ca proktautiramyaḥ prathamo mado hi ||
buddhismṛtiprītikaraḥ sukham ca pānānna nidrārati ca vanam ca |
saṃpāṭhagītasvaravavanam ca proktautiramyaḥ prathamo mado hi ||
1938 ed. 6.47.13-2
avyaktavuddhismṛtivāgviceṣṭaḥ sonmattalīlākṛti ca praśāntaḥ |
ālasyanidrābhihato muhuś ca madhyena mattaḥ puruṣo madena ||
avyaktavuddhismṛtivāgviceṣṭaḥ sonmattalīlākṛti ca praśāntaḥ |
ālasyanidrābhihato muhuś ca madhyena mattaḥ puruṣo madena ||
1938 ed. 6.47.13-3
gacched agamyānna guruś ca manye tvāded abhakṣyāṇi ca naṣṭasaṃjñaḥ |
brūyāc ca guhyāni hṛdi sthitāni made tṛtīye puruṣo svatantraḥ |
gacched agamyānna guruś ca manye tvāded abhakṣyāṇi ca naṣṭasaṃjñaḥ |
brūyāc ca guhyāni hṛdi sthitāni made tṛtīye puruṣo svatantraḥ |
1938 ed. 6.47.13-4
caturthe tu madai mūḍho bhagnadārv iva niḥkriyāḥ |
kāryākāryā vibhāgajñāmṛtādadhyaparo mataḥ |
caturthe tu madai mūḍho bhagnadārv iva niḥkriyāḥ |
kāryākāryā vibhāgajñāmṛtādadhyaparo mataḥ |
1938 ed. 6.47.13-5
komṛtaṃ tādṛśaṃ gacched unmādam iva cāparaṃ |
bahudoṣam ivāmūḍhaḥ kāntāreṣv avaśaṃ kṛtī |
komṛtaṃ tādṛśaṃ gacched unmādam iva cāparaṃ |
bahudoṣam ivāmūḍhaḥ kāntāreṣv avaśaṃ kṛtī |
1938 ed. 6.47.14
nirbhaktam ekāntata eva madyaṃ niṣevyamāṇaṃ manujena nityaṃ |
utpādayet kaṣṭatarāṃ vikārānāpādayec cāpi śarīramedaṃ |
nirbhaktam ekāntata eva madyaṃ niṣevyamāṇaṃ manujena nityaṃ |
utpādayet kaṣṭatarāṃ vikārānāpādayec cāpi śarīramedaṃ |
nirbhaktam ekāntataK nirbhaktamekāntata A nirbhbhaktamekāntata H manujenaAKHpc manuje Hac utpādayet kaṣṭatarāṃ vikārānāpādayec cāpi
utpādayet kaṣṭatarāṃvikārānāpādayec cāpiK
utpādayet kaṣṭatamān vikārānāpādayec cāpi A
āyādaye kṣaṣutamān vikānāpādayec cāpi H śarīramedaṃśarīrabhedam ||śarīrabhedaṃ ||K śarīrabhedam śarīrabhedam ||śarīrabhedaṃ || AH
utpādayet kaṣṭatarāṃvikārānāpādayec cāpiK
utpādayet kaṣṭatamān vikārānāpādayec cāpi A
āyādaye kṣaṣutamān vikānāpādayec cāpi H śarīramedaṃśarīrabhedam ||śarīrabhedaṃ ||K śarīrabhedam śarīrabhedam ||śarīrabhedaṃ || AH
1938 ed. 6.47.15
kruddhena bhītena pipāsitena śokābhitaptena vubhukṣitena |
vyāyāmabhārādhvaparikṣatena vegāvarodhābhihatena cāpi |
kruddhena bhītena pipāsitena śokābhitaptena vubhukṣitena |
vyāyāmabhārādhvaparikṣatena vegāvarodhābhihatena cāpi |
1938 ed. 6.47.16
atyamlabhakṣyāvatatodareṇa sājīrṇṇabhaktena tathāvalena |
uṣṇābhitaptena ca sevyamānaṃ karoti madyaṃ vividhāṃ vikārāṃ |
atyamlabhakṣyāvatatodareṇa sājīrṇṇabhaktena tathāvalena |
uṣṇābhitaptena ca sevyamānaṃ karoti madyaṃ vividhāṃ vikārāṃ |
1938 ed. 6.47.17
pānātyayaṃ suparamaṃ pānājīrṇṇamathāpi ca |
pānavibhramamugrañ ca teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ ||
pānātyayaṃ suparamaṃ pānājīrṇṇamathāpi ca |
pānavibhramamugrañ ca teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ ||
1938 ed. 6.47.18
stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampā pānātyayenilakṛte śiraso rujaś ca |
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā pittātyaye vadanalohitapītatā ca |
stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampā pānātyayenilakṛte śiraso rujaś ca |
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā pittātyaye vadanalohitapītatā ca |
stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampāK stambhāṅgamardhṛdayagrahatodakampāḥ A stabdhāṅgamarddahṛdayagrahatodakampā H pānātyayenilakṛtepānātyaye 'nilakṛteK pānātyaye 'nilakṛtepānātyaye 'nilakṛte AH svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchāKH
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchāḥ A pittātyayeKH pittātmake A vadanalohitapītatāvadanalohitapītatāvadanalohitapītatāKH vadanalocanapītatā A
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchāKH
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchāḥ A pittātyayeKH pittātmake A vadanalohitapītatāvadanalohitapītatāvadanalohitapītatāKH vadanalocanapītatā A
1938 ed. 6.47.19
śleṣmātyaye vamathuśītakaphaprasaktāḥ | sarvātmake bhavati sarvavikārasampat |
tatandrāṃ śarīragurutāṃ virasānanatvaṃ śleṣmādhikatvam arucin malamūtrasaṃgāṃ |
śleṣmātyaye vamathuśītakaphaprasaktāḥ | sarvātmake bhavati sarvavikārasampat |
tatandrāṃ śarīragurutāṃ virasānanatvaṃ śleṣmādhikatvam arucin malamūtrasaṃgāṃ |
śleṣmātyayeKH śleṣmātmake A vamathuśītakaphaprasaktāḥK vamathuśītakaphaprasekāḥ AH sarvavikārasampat | tatandrāṃsarvavikārasampat |
tatandrāṃK sarvavikārasaṃpat |
ūṣmā A kāra𑑍 vikārasaṃpat |
tandrā H śarīragurutāṃKH ṇamaṅgagurutāṃ A śleṣmādhikatvamK śleṣmādhikatva AH arucin malamūtrasaṃgāṃK maruciṃ malamūtrasaṅgam || A marucir mmalamūtrasaṃgān || H
tatandrāṃK sarvavikārasaṃpat |
ūṣmā A kāra𑑍 vikārasaṃpat |
tandrā H śarīragurutāṃKH ṇamaṅgagurutāṃ A śleṣmādhikatvamK śleṣmādhikatva AH arucin malamūtrasaṃgāṃK maruciṃ malamūtrasaṅgam || A marucir mmalamūtrasaṃgān || H
1938 ed. 6.47.20
liṃgaṃ madasya paramasya vadanti tajjñāstṛṣṇāṃ rujāṃ śirasi sandhiṣu cāpi bhedaṃ |
ādhmānamudgiraṇamamvlaraso vidāhaḥ | pāne tvajīrṇṇam upagacchati lakṣaṇāni |
liṃgaṃ madasya paramasya vadanti tajjñāstṛṣṇāṃ rujāṃ śirasi sandhiṣu cāpi bhedaṃ |
ādhmānamudgiraṇamamvlaraso vidāhaḥ | pāne tvajīrṇṇam upagacchati lakṣaṇāni |
madasyamada𑑍 syaKH parasya A paramasyaKH tu madasya A tajjñāstṛṣṇāṃtajjñāstṛṣṇāṃAK tajñāḥstṛṣṇā H ādhmānamudgiraṇamamvlaraso
ādhmānamudgiraṇamamvlarasoK
ādhmānamudgiraṇamamlaraso A
ādhmānam udgiraṇam amlaraso H vidāhaḥvidāhoAK vidāheḥ H pāneKH om. A tvajīrṇṇamtvajīrṇṇamKH 'jīrṇa A upagacchatiKH sya pānajani A lakṣaṇāniKH tasya vadanti liṅgam || A
ādhmānamudgiraṇamamvlarasoK
ādhmānamudgiraṇamamlaraso A
ādhmānam udgiraṇam amlaraso H vidāhaḥvidāhoAK vidāheḥ H pāneKH om. A tvajīrṇṇamtvajīrṇṇamKH 'jīrṇa A upagacchatiKH sya pānajani A lakṣaṇāniKH tasya vadanti liṅgam || A
1938 ed. 6.47.21
hṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujo vidāhāḥ |
hṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujo vidāhāḥ |
hṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujohṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujoK jñeyāni tatra bhiṣajā suviniś citāni pittaprakopajanitāni ca kāraṇāni |
hṛdgātratodavamathujvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūrdharujo A hṛdgātratodavamathujvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphaśravaṇamūrddhvarujā H vidāhāḥKH vidāhaḥ || A
hṛdgātratodavamathujvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūrdharujo A hṛdgātratodavamathujvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphaśravaṇamūrddhvarujā H vidāhāḥKH vidāhaḥ || A
1938 ed. 6.47.22
dveṣaḥ surānna vikṛteṣu ca teṣu teṣu taṃ pānavibhramamuśantyakhilena dhīrāḥ |
dveṣaḥ surānna vikṛteṣu ca teṣu teṣu taṃ pānavibhramamuśantyakhilena dhīrāḥ |
1938 ed. 6.47.23
hikkājvarau vamathu vepathu pārśvaśūlāḥ kāsabhramāv api ca pānahatāṃ bhajante |
hikkājvarau vamathu vepathu pārśvaśūlāḥ kāsabhramāv api ca pānahatāṃ bhajante |
1938 ed. 6.47.24
teṣān nivāraṇavidhiṃ hi mayocyamānaṃ vyaktābhidhāṇam akhilena vidhiṃ śṛṇuśva |
madyan tu cukramaricārjakadīpyakāḍhyāṃ sauvarcalāyutamalaṃ pavanasya śāntyai |
teṣān nivāraṇavidhiṃ hi mayocyamānaṃ vyaktābhidhāṇam akhilena vidhiṃ śṛṇuśva |
madyan tu cukramaricārjakadīpyakāḍhyāṃ sauvarcalāyutamalaṃ pavanasya śāntyai |
1938 ed. 6.47.25
pṛthvīkadīpyakamahauṣadhahiṃgubhir vā sauvarcalena ca yutaṃ vitaret sukhāya |
āmrātakāmraphaladāḍiseveta vā phalarasopahitāmca hṛdyānānūpavargapiśitāni ca gandhavanti ||
pṛthvīkadīpyakamahauṣadhahiṃgubhir vā sauvarcalena ca yutaṃ vitaret sukhāya |
āmrātakāmraphaladāḍiseveta vā phalarasopahitāmca hṛdyānānūpavargapiśitāni ca gandhavanti ||
vitaret sukhāyaAK vitare sukhāya || H āmrātakāmraphaladāḍiseveta vā phalarasopahitāmcaem.
āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ kuryāc chubhāny api A
āmrātakāmraphaladāḍimātuluṅgaiḥ | kuryāc chubhāṇyapi ca Kac
āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ | kuryāc chubhāṇyapi ca Kpc
āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ kuryāt subhā H hṛdyānānūpavargapiśitāni caem. ca ṣaḍavapānakāni || A ṣāḍavapānakāni | K nyapi ca ṣaḍavapānakāni | H gandhavantiem. om. AKH
āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ kuryāc chubhāny api A
āmrātakāmraphaladāḍimātuluṅgaiḥ | kuryāc chubhāṇyapi ca Kac
āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ | kuryāc chubhāṇyapi ca Kpc
āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ kuryāt subhā H hṛdyānānūpavargapiśitāni caem. ca ṣaḍavapānakāni || A ṣāḍavapānakāni | K nyapi ca ṣaḍavapānakāni | H gandhavantiem. om. AKH
1938 ed. 6.47.26
pittātyaye madhuravargakaṣāyamiśraṃ madyaṃ hitāṃ samadhuśarkaramiṣṭagandhaṃ |
pittātyaye madhuravargakaṣāyamiśraṃ madyaṃ hitāṃ samadhuśarkaramiṣṭagandhaṃ |
1938 ed. 6.47.27
pītvā ca madyam api cekṣurasapragāḍhaṃ | niḥśeṣataḥ kṣaṇamavasthitamullikhec ca |
lāvaiṇatittirarasāṃś ca pibed anamvlāṃ maudgaṃ saśarkaraghṛtāṃś ca hitāya yūṣān ||
pītvā ca madyam api cekṣurasapragāḍhaṃ | niḥśeṣataḥ kṣaṇamavasthitamullikhec ca |
lāvaiṇatittirarasāṃś ca pibed anamvlāṃ maudgaṃ saśarkaraghṛtāṃś ca hitāya yūṣān ||
pītvā caAKpcH pītvā Kac madyamAK madya H apiAK mapi H cekṣurasapragāḍhaṃAK cekṣurasaṃ pragāḍhaṃ H niḥśeṣataḥAK niḥśeṣata H kṣaṇamavasthitamullikhec cakṣaṇamavasthitamullikhec caAK t kṣaṇamavasthitamullikhec ca || H lāvaiṇatittirarasāṃś ca
lāvaiṇatittirarasāṃś caKpc
lāvaiṇatittirirasāṃś ca A
lāvaiṇatittirasāṃś ca Kac
lāvena𑑍 tittirirasāṃś ca H pibed anamvlāṃem. pibedanamlā A pivedanamvlāṃ K vibedanamlā Hac vipibedanamlā Hpc maudgaṃK n maudgā AH saśarkaraghṛtāṃśK n sukhāya saghṛtā A n saśarkkara ghṛtāṃś H caKH n sa A hitāyaKH sitāṃś ca A
lāvaiṇatittirarasāṃś caKpc
lāvaiṇatittirirasāṃś ca A
lāvaiṇatittirasāṃś ca Kac
lāvena𑑍 tittirirasāṃś ca H pibed anamvlāṃem. pibedanamlā A pivedanamvlāṃ K vibedanamlā Hac vipibedanamlā Hpc maudgaṃK n maudgā AH saśarkaraghṛtāṃśK n sukhāya saghṛtā A n saśarkkara ghṛtāṃś H caKH n sa A hitāyaKH sitāṃś ca A
1938 ed. 6.47.28
pānātyaye kaphakṛte kaphamullikhec ca | madyena vimvividulodakasaṃyutena |
seveta tiktakaṭukāṃś ca rasānudārānyogāṃś ca tīktakaṭukopahitāṃ hitāya |
pānātyaye kaphakṛte kaphamullikhec ca | madyena vimvividulodakasaṃyutena |
seveta tiktakaṭukāṃś ca rasānudārānyogāṃś ca tīktakaṭukopahitāṃ hitāya |
madyenaAK sadyena H vimvividulodakasaṃyutenaK bimbividulodakasaṃyutena | A bimbividalādakasaṃyutena || H rasānudārānyogāṃś carasānudārānyogāṃś carasānudārān yogāṃś caKH rasānudārān yūṣāṃś ca A tīktakaṭukopahitāṃK tiktakaṭukopahitā A tīkṣṇakaṭukopahitā H hitāyan hitāya ||n hitāya |K n hitāya n hitāya ||n hitāya | AH
1938 ed. 6.47.29
pathyāṃ yavāṃ na vikṛtāni ca jāṃgalāni | śleṣmaghnamanyadapi yac ca niratyayaṃ syāt |
pathyāṃ yavāṃ na vikṛtāni ca jāṃgalāni | śleṣmaghnamanyadapi yac ca niratyayaṃ syāt |
1938 ed. 6.47.30
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ ślakṣṇairajojimaricaiś ca surāhvayāṃśaiḥ |
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ ślakṣṇairajojimaricaiś ca surāhvayāṃśaiḥ |
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥtvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥK sāmānyamanyadapi yac ca samagramagryaṃ vakṣyāmi yac ca manaso madakṛt sukhaṃ ca |
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ A tvagapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ H ślakṣṇairajojimaricaiś caK ślakṣṇairajājimaricaiś ca AH surāhvayāṃśaiḥsurāhvayāṃśaiḥK kṛtaṃ samāṃśaiḥ || A surādka yāṃśaiḥ | H
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ A tvagapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ H ślakṣṇairajojimaricaiś caK ślakṣṇairajājimaricaiś ca AH surāhvayāṃśaiḥsurāhvayāṃśaiḥK kṛtaṃ samāṃśaiḥ || A surādka yāṃśaiḥ | H
1938 ed. 6.47.31
peyaṃ kapittharasavāriparūkāḍhyaṃ pānātyayeṣu vidhivatsrutamamvarānte |
hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ puṣpairvilipyakaravīrajalodbhavaiś ca |
peyaṃ kapittharasavāriparūkāḍhyaṃ pānātyayeṣu vidhivatsrutamamvarānte |
hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ puṣpairvilipyakaravīrajalodbhavaiś ca |
peyaṃKH pānaṃ A kapittharasavāriparūkāḍhyaṃK kapittharasavāriparūṣakāḍhyaṃ A kapittharasavāriparūṣakādyaṃ H pānātyayeṣupānātyayeṣuAK vārātyayeṣu H vidhivatsrutamamvarāntevidhivatsrutamambarānte |vidhivatsrutamambarānte ||K vidhivatsrutamambarānte vidhivatsrutamambarānte |vidhivatsrutamambarānte || AH hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ
hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥK
hrīverapadmaparipelavasaṃprayuktaiḥ A
hrīverapadmaparipelavamustakādyaiḥ H
hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥK
hrīverapadmaparipelavasaṃprayuktaiḥ A
hrīverapadmaparipelavamustakādyaiḥ H
1938 ed. 6.47.32
piṣṭaiḥ sapadmakayutair api sārivādyaiḥ | sekaṃ jalaiś ca vitaredamalaiḥ suśītaiḥ |
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair upetaṃ |
piṣṭaiḥ sapadmakayutair api sārivādyaiḥ | sekaṃ jalaiś ca vitaredamalaiḥ suśītaiḥ |
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair upetaṃ |
sapadmakayutairsapadmakayutairAK sapadmakayutai H apiAK rapi H vitaredamalaiḥAK vitare?malaiḥ H tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍairK
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavavalkaguḍair A
tvakpatracocaparicailabhujaṅgapuṣpa śleṣmāntakaprasavakalkaguḍair H
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍairK
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavavalkaguḍair A
tvakpatracocaparicailabhujaṅgapuṣpa śleṣmāntakaprasavakalkaguḍair H
1938 ed. 6.47.33
drākṣāyutaṃ hṛtamalaṃ madirāmayārttai | stanpānakaṃ śuci sugandhi narairniṣevyaṃ |
piṣṭaṃ pivec ca madhukaṃ kaṭurohiṇīṃ ca | mūlañ ca tulyamasakṛttrapuśī bhavaṃ yat |
drākṣāyutaṃ hṛtamalaṃ madirāmayārttai | stanpānakaṃ śuci sugandhi narairniṣevyaṃ |
piṣṭaṃ pivec ca madhukaṃ kaṭurohiṇīṃ ca | mūlañ ca tulyamasakṛttrapuśī bhavaṃ yat |
1938 ed. 6.47.34
kārpāsimevamathanāgavalāṃ ca tulyāṃ pītvā sukhī bhavati sādhu suvarcalāñ ca |
kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣu drākṣānviteṣu kṛtamāmvuni pānakaṃ yat |
kārpāsimevamathanāgavalāṃ ca tulyāṃ pītvā sukhī bhavati sādhu suvarcalāñ ca |
kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣu drākṣānviteṣu kṛtamāmvuni pānakaṃ yat |
kārpāsimevamathanāgavalāṃ cakārpāsimevamathanāgavalāṃ caK kārpāsinīmatha ca nāgabalāṃ ca A karyāsimevamatha nāgabalāñ ca H suvarcalāñ casuvarcalāṃ caAK suvarccalā ca || H kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣu
kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣuK
kāśmaryadāruviḍadāḍimapippalīṣu A
kāśmaryadāruviḍapippalīdāḍimeṣu H drākṣānviteṣuK drākṣānvitāsu A drākṣānvitesu H kṛtamāmvuniK kṛtamambuni AH
kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣuK
kāśmaryadāruviḍadāḍimapippalīṣu A
kāśmaryadāruviḍapippalīdāḍimeṣu H drākṣānviteṣuK drākṣānvitāsu A drākṣānvitesu H kṛtamāmvuniK kṛtamambuni AH
1938 ed. 6.47.35
tadvījapūrakarasāyutamāśu pītaṃ | śāntiṃ parāṃ madagadeṣv acirātkaroti |
drākṣāsitāmadhukajīrakadhānyakṛṣṇāsvevaṃ kṛtaṃ satṛvṛtāsu pibed athāpi |
tadvījapūrakarasāyutamāśu pītaṃ | śāntiṃ parāṃ madagadeṣv acirātkaroti |
drākṣāsitāmadhukajīrakadhānyakṛṣṇāsvevaṃ kṛtaṃ satṛvṛtāsu pibed athāpi |
tadvījapūrakarasāyutamāśutadvījapūrakarasāyutamāśuK tadbījapūrakarasāyutamāśu A tad bījapūrakarasāyutam āśu H parāṃAK parā H madagadeṣvK paramade A madagadaiṣv H acirātkarotiacirāt karotiKH tvacirāt karoti | A satṛvṛtāsusatṛvṛtāsuKH trivṛtayā ca A pibed athāpipibed athāpiH pibettathaiva || A pivedathāpi | K
1938 ed. 6.47.36
sauvarcalāyutamudārarasāṃ phalāmvla | bhārgī śritena ca jalena hitovasekaḥ |
ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kākāhvayodumvarikāṃ ca dugdhe
sauvarcalāyutamudārarasāṃ phalāmvla | bhārgī śritena ca jalena hitovasekaḥ |
ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kākāhvayodumvarikāṃ ca dugdhe
sauvarcalāyutamudārarasāṃsauvarcalāyutamudārarasāṃK sauvarcalāyutamudārarasaṃ A sauvarccalāyutam udārarasam H phalāmvlaphalāmlaṃK phalāmlaṃphalāmlaṃ AH śritena caK śṛtena ca A sritena ca H hitovasekaḥem. hito 'vasekaḥ || A hitovasekaḥ | K hito vasekaḥ || H ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kākāhvayodumvarikāṃ ca dugdheem. om. AKH
1938 ed. 6.47.37
vipācya tasyāṃjalinā vameddhi madyaṃ piveccāhnigate tvajīrṇṇe |
vipācya tasyāṃjalinā vameddhi madyaṃ piveccāhnigate tvajīrṇṇe |
1938 ed. 6.47.38
tvaṅnāgapuṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥ | seveta cāpi maricailayutaṃ phalāmvlaṃ |
uṣṇāmvu saindhavayutās tv athavā yathoktaṃ | cavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhī |
tvaṅnāgapuṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥ | seveta cāpi maricailayutaṃ phalāmvlaṃ |
uṣṇāmvu saindhavayutās tv athavā yathoktaṃ | cavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhī |
tvaṅnāgapuṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥtvaṅnāgapuṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥK tvakpippalībhujagapuṣpaviḍair upetaṃ A tvagapuṣpaviḍajīraka hiṅgukṛṣṇāḥ H cāpiKH hiṅgu A phalāmvlaṃphalāmlām |phalāmlāṃ |K phalāmlām phalāmlām |phalāmlāṃ | AH uṣṇāmvu
uṣṇāmvuK
uṣṇāmbu AH saindhavayutāssaindhavayutāsKH saindhavayutā A tv athavāKH stvathavā A yathoktaṃKH viḍatva A cavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīcavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīcavyailahiṅgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīKH kcavyailahiṅgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīḥ || A
uṣṇāmvuK
uṣṇāmbu AH saindhavayutāssaindhavayutāsKH saindhavayutā A tv athavāKH stvathavā A yathoktaṃKH viḍatva A cavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīcavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīcavyailahiṅgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīKH kcavyailahiṅgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīḥ || A
1938 ed. 6.47.39
hṛdyaiḥ khalair api ca bhojanam atra śastaṃ | drākṣākapitthaphaladāḍimapānakaṃ yat |
tatpānavibhramaharaṃ madhuśarkarāḍhyamāmrātakolarasapānakam eva cāpi |
hṛdyaiḥ khalair api ca bhojanam atra śastaṃ | drākṣākapitthaphaladāḍimapānakaṃ yat |
tatpānavibhramaharaṃ madhuśarkarāḍhyamāmrātakolarasapānakam eva cāpi |
1938 ed. 6.47.40
kharjūravetrakaravīśaparuṣakeṣu drākṣātṛvṛtsu ca kṛtaṃ | saghṛtaṃ hitaṃ vā |
śrīparṇṇiyuktamathavā tu pibed imāni yaṣṭīkasotpalahimāṃvu vimiśritāni |
kharjūravetrakaravīśaparuṣakeṣu drākṣātṛvṛtsu ca kṛtaṃ | saghṛtaṃ hitaṃ vā |
śrīparṇṇiyuktamathavā tu pibed imāni yaṣṭīkasotpalahimāṃvu vimiśritāni |
kharjūravetrakaravīśaparuṣakeṣukharjūravetrakaravīśaparuṣakeṣuK kharjūravetrakakarīraparūṣakeṣu A kharjjūravetrakaravīraparūṣakeṣu H drākṣātṛvṛtsu cadrākṣātṛvṛ tsu caKH drākṣātrivṛtsu ca A saghṛtaṃKH sasitaṃ A hitaṃ vāhitam vāKH himaṃ vā | A pibed imānipivedimāniem. pibedimāni A pivedimānipivedimāni KH yaṣṭīkasotpalahimāṃvuK yaṣṭyāhvayotpalahimāmbu A yaṣṭīkasotpalahimāmbu H
1938 ed. 6.47.41
kṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakāni |
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāni |
kṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakāni |
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāni |
kṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakānikṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakāniK kṣīripravālabisajīrakanāgapuṣpapatrailavālusitasārivapadmakāni | A kṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrailavālusitaśārivapadmakāni | H āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāni
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāniK
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmlavetraphalajīrakadāḍimāni || A
āmrātabhavyakaramarddakapitthakolavṛkṣāmlavetrasitabījakadāḍimāni || H
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāniK
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmlavetraphalajīrakadāḍimāni || A
āmrātabhavyakaramarddakapitthakolavṛkṣāmlavetrasitabījakadāḍimāni || H
1938 ed. 6.47.42
seveta vā maricajīrakanāgapuṣpatvakpatraśuṇṭhicavikailayutānrasāṃs tu |
sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
seveta vā maricajīrakanāgapuṣpatvakpatraśuṇṭhicavikailayutānrasāṃs tu |
sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
maricajīrakanāgapuṣpatvakpatraśuṇṭhicavikailayutānrasāṃs tumaricajīrakanāgapuṣpatvakpatraśuṇṭhicavikailayutānrasāṃs tumaricajīrakanāgapuṣpatvakpattraśuṇṭhicavikailayutān rasāṃs tuKH maricajīrakanāgapuṣpatvakpatraviśvacavikailayutān rasāṃś ca | A sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ
sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃK
sūkṣmāmbarasrutahimāṃca sugandhiga A
sūkṣmāmbarasrutahimāsu sugandhiga H pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyāem. ndhān pānodbhavānnudati saptagadānaśeṣān || A nodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān | Kac mānodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān | Kpc tvāṃ mānodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān || H
sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃK
sūkṣmāmbarasrutahimāṃca sugandhiga A
sūkṣmāmbarasrutahimāsu sugandhiga H pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyāem. ndhān pānodbhavānnudati saptagadānaśeṣān || A nodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān | Kac mānodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān | Kpc tvāṃ mānodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān || H
1938 ed. 6.47.43
pānātyayeṣu navayauvanapīnagātryaḥ sevyāś ca pañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥ |
pānātyayeṣu navayauvanapīnagātryaḥ sevyāś ca pañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥ |
pānātyayeṣuem. pañcendriyārthaviṣayā mṛdupānayogā hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu A pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
pānātyayeraṣu Kac pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
pānātyayeṣu Kpc pañcendriyārthevidhayo mṛduśeṣayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu ? || Hac pañcendriyārthavidhayo mṛduśeṣayogā hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu ? || Hpc navayauvanapīnagātryaḥK vikaṭorunitambavatyaḥ A om. H sevyāśK pīnon A om. H caK na A om. H pañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥpañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥK tastanabharānatamadhyadeśāḥ || A om. H
pānātyayeṣu A pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
pānātyayeraṣu Kac pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
pānātyayeṣu Kpc pañcendriyārthevidhayo mṛduśeṣayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu ? || Hac pañcendriyārthavidhayo mṛduśeṣayogā hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu ? || Hpc navayauvanapīnagātryaḥK vikaṭorunitambavatyaḥ A om. H sevyāśK pīnon A om. H caK na A om. H pañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥpañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥK tastanabharānatamadhyadeśāḥ || A om. H
1938 ed. 6.47.45
pibed rasaṃ puṣpaphalodbhavam vā sitāmadhūkatrisugandhayuktaṃ |
sañcūrṇya saṃyojya ca nāgapuṣpairajājikṛṣṇāmaricaiś ca tulyaiḥ |
pibed rasaṃ puṣpaphalodbhavam vā sitāmadhūkatrisugandhayuktaṃ |
sañcūrṇya saṃyojya ca nāgapuṣpairajājikṛṣṇāmaricaiś ca tulyaiḥ |
1938 ed. 6.47.46
varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktāḥ śasyānyudārāṃkurajīrakāni |
drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ rasaṃ ca kṣīraṃ samāloḍya pibetśrutantat |
varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktāḥ śasyānyudārāṃkurajīrakāni |
drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ rasaṃ ca kṣīraṃ samāloḍya pibetśrutantat |
varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktāḥK varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkalākṣā A varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktā H śasyānyudārāṃkurajīrakāniK tvakkarbudārāṅkurajīrakāṇi | A śamyānudārāṃkurajīrakāni | H drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ
drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃK
drākṣāṃ ca kṛṣṇāmatha ke A
drākṣā sa kṛṣṇāmadhukaṃ H rasaṃ carasañ caKH śaraṃ ca A kṣīraṃkṣīraṃKH kṣīre A pibetśrutantatem. pibet sukhepsuḥ || A pivetśrutantat | K pibe t sutantat || H
drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃK
drākṣāṃ ca kṛṣṇāmatha ke A
drākṣā sa kṛṣṇāmadhukaṃ H rasaṃ carasañ caKH śaraṃ ca A kṣīraṃkṣīraṃKH kṣīre A pibetśrutantatem. pibet sukhepsuḥ || A pivetśrutantat | K pibe t sutantat || H
1938 ed. 6.47.47
bhavec ca madyena tu yena pātitaḥ | surāsavāmvāmadhunāthavānaraḥ|
tad eva tasmai vidhivat pradhāpayed viparyaye bhraṃśam ato nyathārcchati
bhavec ca madyena tu yena pātitaḥ | surāsavāmvāmadhunāthavānaraḥ|
tad eva tasmai vidhivat pradhāpayed viparyaye bhraṃśam ato nyathārcchati
surāsavāmvāmadhunāthavānaraḥsurāsavāmvāmadhunāthavānaraḥK prakāmapītena surāsavādinā | A surāsavābhyām madhunāthavā naraḥ | H tad eva
tad evaAH
tadeva K vidhivat pradhāpayed viparyayevidhivat pradhāpayed viparyaye K vidhivat pradāpayed viparyaye AH bhraṃśamK bhraṃśa A bhraṃsa H atoK mava A gato H nyathārcchatiK śyamṛcchati || A nythācchati || H
tad evaAH
tadeva K vidhivat pradhāpayed viparyayevidhivat pradhāpayed viparyaye K vidhivat pradāpayed viparyaye AH bhraṃśamK bhraṃśa A bhraṃsa H atoK mava A gato H nyathārcchatiK śyamṛcchati || A nythācchati || H
1938 ed. 6.47.48
yathā narendropahatasya kasyacidbhavetprasādastata eva nānyataḥ |
dhruvaṃ tathā madyahatasya dehino bhavetprasādastata eva nānyataḥ ||
yathā narendropahatasya kasyacidbhavetprasādastata eva nānyataḥ |
dhruvaṃ tathā madyahatasya dehino bhavetprasādastata eva nānyataḥ ||
1938 ed. 6.47.49
vicchinnamadyaḥ sahasā yas tu madyanniṣevate |
tasya pānātyayoddiṣṭā vikārāsaṃbhavanti hi |
vicchinnamadyaḥ sahasā yas tu madyanniṣevate |
tasya pānātyayoddiṣṭā vikārāsaṃbhavanti hi |
1938 ed. 6.47.50
madyasyāgneyavāyavyau guṇāvamvuvahāni tu |
srotāṃsi śoṣayetāṃ hi tatastṛṣṇopajāyate |
madyasyāgneyavāyavyau guṇāvamvuvahāni tu |
srotāṃsi śoṣayetāṃ hi tatastṛṣṇopajāyate |
1938 ed. 6.47.51
pāṭalyutpaladaṇḍeṣu mudgaparṇyā ca sādhitaṃ |
pibetpippalisaṃmiśraṃ tatrāmbho himaśītalaṃ |
pāṭalyutpaladaṇḍeṣu mudgaparṇyā ca sādhitaṃ |
pibetpippalisaṃmiśraṃ tatrāmbho himaśītalaṃ |
1938 ed. 6.47.52
sarpistailavasādugdhadadhibhṛṅgarasairyutaṃ |
kvāthena vilvayavayoḥ sarvagandhaiś ca peṣimaiḥ |
sarpistailavasādugdhadadhibhṛṅgarasairyutaṃ |
kvāthena vilvayavayoḥ sarvagandhaiś ca peṣimaiḥ |
1938 ed. 6.47.53
pakvamabhyañjane śreṣṭhaṃ seke kvāthaś ca śītalaḥ|
rasavanti ca bhojyāniyathāsvamavacārayet |
pakvamabhyañjane śreṣṭhaṃ seke kvāthaś ca śītalaḥ|
rasavanti ca bhojyāniyathāsvamavacārayet |
1938 ed. 6.47.54
tvacaṃ prāptas tu pānoṣmā pittaraktātimūrcchitaḥ |
dāhaṃ prakurute ghoraṃ pittavattattra bheṣajaṃ ||
tvacaṃ prāptas tu pānoṣmā pittaraktātimūrcchitaḥ |
dāhaṃ prakurute ghoraṃ pittavattattra bheṣajaṃ ||
1938 ed. 6.47.55
śītaṃ vidhāṇamata ūrdhvamanukramiṣye dāhapraśāṃtikaramṛddhivatānnanarāṇāṃ |
tatrādito malayajena hitaḥ pradehaścandrāṃśuhāratuhinodakaśītalena |
śītaṃ vidhāṇamata ūrdhvamanukramiṣye dāhapraśāṃtikaramṛddhivatānnanarāṇāṃ |
tatrādito malayajena hitaḥ pradehaścandrāṃśuhāratuhinodakaśītalena |
vidhāṇamatavidhānamataK vidhānamatavidhānamata AH ūrdhvamanukramiṣyeK ūrdhvamahaṃ pravakṣye A ūrddhvam anuramiṣye H dāhapraśāṃtikaramṛddhivatānnanarāṇāṃK dāhapraśāntikaramṛddhimatāṃ narāṇām | A dāhapraśāntikaramṛddhivatān narāṇāṃ | H pradehaścandrāṃśuhāratuhinodakaśītalenapradehaścandrāṃśuhāratuhinodakaśītalenaK pradehaś candrāṃśuhāratuhinodakaśītalena || AH
1938 ed. 6.47.56
śītāmvaśītalataraiś ca śayānayenaṃ hārairmṛṇālavalayairavalāḥ spṛśeyuḥ |
bhinnotpalojvalahime śayane śayīta | patreṣu vā sajalavinduṣu padminīnāṃ |
śītāmvaśītalataraiś ca śayānayenaṃ hārairmṛṇālavalayairavalāḥ spṛśeyuḥ |
bhinnotpalojvalahime śayane śayīta | patreṣu vā sajalavinduṣu padminīnāṃ |
śītāmvaśītalataraiś caK śītāmbuśītalataraiś ca A śītāmbuśītalanaraiś ca H śayānayenaṃśayānamenaṃK śayānamenaṃśayānamenaṃ AH hārairmṛṇālavalayairavalāḥK hārairmṛṇālavalayairabalāḥ A hārairmmṛṇālavalayairabalā H bhinnotpalojvalahime
bhinnotpalojvalahimeK bhinnotpalojjvalahime
bhinnotpalojjvalahime
bhinnotpalojjvalahime AH śayaneAK saghane H sajalavinduṣuK sajalabinduṣu AH
bhinnotpalojvalahimeK bhinnotpalojjvalahime
bhinnotpalojjvalahime
bhinnotpalojjvalahime AH śayaneAK saghane H sajalavinduṣuK sajalabinduṣu AH
1938 ed. 6.47.57
samvījayetpavanamāhṛtamaṅganābhiḥ | kalhārapadmadalaśaivalasaṃcayebhyaḥ |
śītairvanāntapavanair upavījyamānaḥ | prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsu |
samvījayetpavanamāhṛtamaṅganābhiḥ | kalhārapadmadalaśaivalasaṃcayebhyaḥ |
śītairvanāntapavanair upavījyamānaḥ | prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsu |
samvījayetpavanamāhṛtamaṅganābhiḥsamvījayetpavanamāhṛtamaṅganābhiḥK āsādayan pavanamāhṛtamaṅganābhiḥ A sambījayet pavanamāhṛtamaṅganābhiḥ H kalhārapadmadalaśaivalasaṃcayebhyaḥK kahlārapadmadalaśaivalasaṃcayeṣu | A kahlārapadmadalaśaivalasañcayebhyaḥ | H śītairvanāntapavanair
śītairvanāntapavanairK
kāntairvanāntapavanaiḥ A
śītair vvanāntapavanair H upavījyamānaḥupavījyamānaḥKH parimṛśyamānaḥ A prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsuK śaktaś caredbhavanakānanadīrghikāsu || A prītaś cared bhavanakānanadīrghikāsu || H
śītairvanāntapavanairK
kāntairvanāntapavanaiḥ A
śītair vvanāntapavanair H upavījyamānaḥupavījyamānaḥKH parimṛśyamānaḥ A prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsuK śaktaś caredbhavanakānanadīrghikāsu || A prītaś cared bhavanakānanadīrghikāsu || H
1938 ed. 6.47.58
dāhābhibhūtamathavāpariṣecayet tu lāmajjakāmvuruhatoyamayaiḥ suśītaiḥ ||
visrāvitāṃ hṛtamalānnavavāripūrṇṇāṃ padmotpalākulajalāmadhivāsitodāṃ |
dāhābhibhūtamathavāpariṣecayet tu lāmajjakāmvuruhatoyamayaiḥ suśītaiḥ ||
visrāvitāṃ hṛtamalānnavavāripūrṇṇāṃ padmotpalākulajalāmadhivāsitodāṃ |
1938 ed. 6.47.59
vāpīmbhajedruciracandanabhūṣitāṅgaḥ | kāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥ |
tatrainamamvuruhapatrasamaiḥ spṛśatyo hastairnimagnavadanaiḥ kaṭhinai stanaiś ca |
vāpīmbhajedruciracandanabhūṣitāṅgaḥ | kāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥ |
tatrainamamvuruhapatrasamaiḥ spṛśatyo hastairnimagnavadanaiḥ kaṭhinai stanaiś ca |
vāpīmbhajedruciracandanabhūṣitāṅgaḥK vāpīṃ bhajeta haricandanabhūṣitāṅgaḥ A vāvīm bhajed ruciracandanabhūṣitāṅgaḥ H kāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥkāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥ |K kāntākaraspṛśanakarkaśaromakūpaḥ | A kāntākaraspaṛśanaharṣitaromakūpaḥ | H tatrainamamvuruhapatrasamaiḥ
tatrainamamvuruhapatrasamaiḥKpc
tatrainamamburuhapatrasamaiḥ AH
tatrainamamvurupahapatrasamaiḥ Kac spṛśatyospṛśantyoK spṛśantyaḥspṛśantyo AH hastairnimagnavadanaiḥK śītaiḥ karoruvadanaiḥ A hastair nnimagnavadanaiḥ H kaṭhinaiK kaṭhinaiḥ AH
tatrainamamvuruhapatrasamaiḥKpc
tatrainamamburuhapatrasamaiḥ AH
tatrainamamvurupahapatrasamaiḥ Kac spṛśatyospṛśantyoK spṛśantyaḥspṛśantyo AH hastairnimagnavadanaiḥK śītaiḥ karoruvadanaiḥ A hastair nnimagnavadanaiḥ H kaṭhinaiK kaṭhinaiḥ AH
1938 ed. 6.47.60
toyāvagāhakuśalā madhurapralāpāṃssaṃharṣayeyuravalāś ca dulaiḥ svabhāvaiḥ ||
dhārāgṛhe pracalitodaradurdinānte klāntaḥ śayīta salilānilaśītakukṣau|
toyāvagāhakuśalā madhurapralāpāṃssaṃharṣayeyuravalāś ca dulaiḥ svabhāvaiḥ ||
dhārāgṛhe pracalitodaradurdinānte klāntaḥ śayīta salilānilaśītakukṣau|
1938 ed. 6.47.61
gandhodakaiḥ sakusumair upasiktabhūke patrāmvucandanarasair upadigdhakuḍye |
jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka punnāganāgakaravīrakṛtopakārai |
gandhodakaiḥ sakusumair upasiktabhūke patrāmvucandanarasair upadigdhakuḍye |
jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka punnāganāgakaravīrakṛtopakārai |
upasiktabhūkeupasiktabhūkeKH upasiktabhūmau A patrāmvucandanarasairK patrāmbucandanarasair A tatrāmbucandanarasair H upadigdhakuḍyeK upaliptakuḍye | A upadigadhakuḍye | H jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka
jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīkaAK
jātyutpalapriyatakesarapuṇḍarīka H punnāganāgakaravīrakṛtopakāraipunnāganāgakaravīrakṛtopakāraiK punnāganāgakaravīrakṛtopacāre || A punnāganāgakaravīrakṛtopakāre || H
jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīkaAK
jātyutpalapriyatakesarapuṇḍarīka H punnāganāgakaravīrakṛtopakāraipunnāganāgakaravīrakṛtopakāraiK punnāganāgakaravīrakṛtopacāre || A punnāganāgakaravīrakṛtopakāre || H
1938 ed. 6.47.62
tasmiṃgṛhe kamalareṇvaruṇe śayīta yatnāhṛtāvikaṃpitapuṣpadāmni |
pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃ śītāmbhasāṃ sakadalīharitadrumāṇāṃ |
tasmiṃgṛhe kamalareṇvaruṇe śayīta yatnāhṛtāvikaṃpitapuṣpadāmni |
pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃ śītāmbhasāṃ sakadalīharitadrumāṇāṃ |
tasmiṃgṛheK tasmin gṛhe AH yatnāhṛtāvikaṃpitapuṣpadāmniyatnāhṛtāvikaṃpitapuṣpadāmniK yatnāhṛtānilavikampitapuṣpadāmni | A yannādvṛtānilavikampitapuṣpadāmni | H pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃ
pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃK
hemantavindhyahimavanmalayācalānāṃ A
pāryātravindhyahimavatmalayācalānāṃ H
pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃK
hemantavindhyahimavanmalayācalānāṃ A
pāryātravindhyahimavatmalayācalānāṃ H
1938 ed. 6.47.63
udbhinnanīlanalināmvuruhāṃkurāṇāṃ candrodayasya śṛṇuyāccakathāṃ manojñāṃ |
mlānaṃ mudīnamanasaṃ manasonukūlāḥ | pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥ ||
udbhinnanīlanalināmvuruhāṃkurāṇāṃ candrodayasya śṛṇuyāccakathāṃ manojñāṃ |
mlānaṃ mudīnamanasaṃ manasonukūlāḥ | pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥ ||
udbhinnanīlanalināmvuruhāṃkurāṇāṃK udbhinnanīlanalināmburuhākarāṇāṃ A udbhinnanīlanalināmburuhāṅkurāṇāñ H candrodayasyacandrodayasyaK candrodayasya ca AH śṛṇuyāccakathāṃśṛṇuyāccakathāṃK kathāḥ śṛṇuyān A śṛṇuyāc ca kathām H manojñāṃKH manojñāḥ | A mlānaṃ
mlānaṃAK
glānaṃ H mudīnamanasaṃK pratāntamanasaṃ A sudīnamanasaṃ H manasonukūlāḥK manaso 'nukūlāḥ AH pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥpīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥKH pīnastanorujaghanā haricandanāṅgyaḥ || A
mlānaṃAK
glānaṃ H mudīnamanasaṃK pratāntamanasaṃ A sudīnamanasaṃ H manasonukūlāḥK manaso 'nukūlāḥ AH pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥpīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥKH pīnastanorujaghanā haricandanāṅgyaḥ || A
1938 ed. 6.47.64
tāsvenamārdravasanāḥ saha samviśeyuḥ śliṣyāvalāḥ śithilamekhalahārayaṣṭyaḥ |
tāsvenamārdravasanāḥ saha samviśeyuḥ śliṣyāvalāḥ śithilamekhalahārayaṣṭyaḥ |
1938 ed. 6.47.65
harṣayeyurnaraṃ nāryaḥ svaguṇairambhasi sthitāḥ |
hanyuḥśaityānvitāḥ pittaṃ harṣayeyurataḥ striyaḥ |
harṣayeyurnaraṃ nāryaḥ svaguṇairambhasi sthitāḥ |
hanyuḥśaityānvitāḥ pittaṃ harṣayeyurataḥ striyaḥ |
harṣayeyurnaraṃharṣayeyurnnaranAKHpc harṣayeyurnnaraṃn Hac svaguṇairambhasisvaguṇai rambhasiKH svaguṇai rahasi A sthitāḥKH sthitāḥ | A hanyuḥśaityānvitāḥ
hanyuḥśaityānvitāḥ
hanyuḥ śaityānvitāḥKH
tāḥ A pittaṃpittaṃKH śaityā A harṣayeyurataḥKH c chamayeyuś ca pittapānātyayāntaram || A striyaḥKH om. A
hanyuḥśaityānvitāḥ
hanyuḥ śaityānvitāḥKH
tāḥ A pittaṃpittaṃKH śaityā A harṣayeyurataḥKH c chamayeyuś ca pittapānātyayāntaram || A striyaḥKH om. A
1938 ed. 6.47.66
raktapittastṛṣādāhe svayam eva vidhi smṛtaḥ |
sāmānyato viśeṣas tu śṛṇu dāheśvaśeṣataḥ |
raktapittastṛṣādāhe svayam eva vidhi smṛtaḥ |
sāmānyato viśeṣas tu śṛṇu dāheśvaśeṣataḥ |
1938 ed. 6.47.67
kṛtsnadehānugaṃ raktamudvṛntaḥ pradahennaraṃ |
dūṣyate cūṣyate cāpi tāmrābhastāmralocanaḥ |
kṛtsnadehānugaṃ raktamudvṛntaḥ pradahennaraṃ |
dūṣyate cūṣyate cāpi tāmrābhastāmralocanaḥ |
1938 ed. 6.47.68
lohagandhāṅgavadano vahnireva sadahyate |
kaṣāyatiktamadhuraiḥ saṃsargāhāramādiśet |
lohagandhāṅgavadano vahnireva sadahyate |
kaṣāyatiktamadhuraiḥ saṃsargāhāramādiśet |
1938 ed. 6.47.69
aśāmyatyathavā dāhe rasaistṛptasya jāṅgalaiḥ |
śākhāśrayāṃ yathānyāyaṃ rohiṇyāṃ vedhayetśirāṃ |
aśāmyatyathavā dāhe rasaistṛptasya jāṅgalaiḥ |
śākhāśrayāṃ yathānyāyaṃ rohiṇyāṃ vedhayetśirāṃ |
1938 ed. 6.47.70
pittajvaraharo yas tu vidhiḥsopyatra pūjitaḥ |
tṛṣṇānirodhādabdhātau kṣīṇe tejaḥ samuddhataḥ |
pittajvaraharo yas tu vidhiḥsopyatra pūjitaḥ |
tṛṣṇānirodhādabdhātau kṣīṇe tejaḥ samuddhataḥ |
pittajvaraharoK pittajvarasamaḥ pittā A pittajvaraṃha H yasK t A om. H tuK sa A om. H vidhiḥsopyatraem. cāpy asya vidhir A vidhiḥso py atra K royas tu vidhiḥ so pyatra H pūjitaḥpūjitaḥKH hitaḥ | A tṛṣṇānirodhādabdhātau
tṛṣṇānirodhādabdhātauK
tṛṣṇānirodhād abdhātau A
tṛṣṇānirodhādagdhādau H samuddhataḥKH samuddhatam || A
tṛṣṇānirodhādabdhātauK
tṛṣṇānirodhād abdhātau A
tṛṣṇānirodhādagdhādau H samuddhataḥKH samuddhatam || A
1938 ed. 6.47.71
sa bāhyābhyantaraṃ dehaṃ pradahetmandacetasaḥ ||
sa śuṣkagalatālvauṣṭho jihvāṃ niḥkriṣya ceṣṭate |
sa bāhyābhyantaraṃ dehaṃ pradahetmandacetasaḥ ||
sa śuṣkagalatālvauṣṭho jihvāṃ niḥkriṣya ceṣṭate |
1938 ed. 6.47.72
tejastatropaśamayed avdhātuś ca vivardhayet |
pāyayetkāmamambhaś ca śarkarānnaḥ payo pi vā |
tejastatropaśamayed avdhātuś ca vivardhayet |
pāyayetkāmamambhaś ca śarkarānnaḥ payo pi vā |
tejastatropaśamayed avdhātuś caK tatropaśamayet tejas tv abdhātuṃ ca A tejas tatropaśamayed ardhvātuṃ ca H vivardhayet | pāyayetkāmamambhaś cavivardhayet |
pāyayetkāmamambhaś caK vivardhayet |
pāyayet kāmam ambhaś ca A virddhayet |
pāyayet kāmamambhaś ca H śarkarānnaḥK śarkarāḍhyaṃ A śarkkarāmbhaḥ H
pāyayetkāmamambhaś caK vivardhayet |
pāyayet kāmam ambhaś ca A virddhayet |
pāyayet kāmamambhaś ca H śarkarānnaḥK śarkarāḍhyaṃ A śarkkarāmbhaḥ H
1938 ed. 6.47.73ab
śītamikṣurasaṃ manthaṃ vitarecceritaṃ vidhiṃ |
śītamikṣurasaṃ manthaṃ vitarecceritaṃ vidhiṃ |
1938 ed. 6.47.73a
aprāptam vā prārthayatā tathā cintayato 'pi vā |
aprāptam vā prārthayatā tathā cintayato 'pi vā |
1938 ed. 6.47.73.1cd
āhārasya virodhāc ca śarīram upanaśyate |
āhārasya virodhāc ca śarīram upanaśyate |
1938 ed. 6.47.73c
tataḥ kṣayamavāpnoti dāhaś cāsyopajāyate |
tataḥ kṣayamavāpnoti dāhaś cāsyopajāyate |
1938 ed. 6.47.73d
pramohaś caś ca pralāpaś ca mūrcchāśītābhinandanaṃ |
pramohaś caś ca pralāpaś ca mūrcchāśītābhinandanaṃ |
1938 ed. 6.47.73e
rujābhiḥ pīḍyatety arthaṃ janturdāhakṣayātmake |
rujābhiḥ pīḍyatety arthaṃ janturdāhakṣayātmake |
1938 ed. 6.47.73f
iṣṭāḥ śabdādayas tatra pittaghnaś ca vidhiḥ smṛtaḥ |
iṣṭāḥ śabdādayas tatra pittaghnaś ca vidhiḥ smṛtaḥ |
1938 ed. 6.47.73cd
asṛjaḥ pūrṇṇakoṣṭhasya dāho bhavati dustaraḥ |
asṛjaḥ pūrṇṇakoṣṭhasya dāho bhavati dustaraḥ |
1938 ed. 6.47.74
vidhiḥ sadyo vraṇīyoktaṃ tasya lakṣaṇam eva ca |
dhātukṣayokto yo dāhas tena mūrcchātṛṣānvitaḥ |
vidhiḥ sadyo vraṇīyoktaṃ tasya lakṣaṇam eva ca |
dhātukṣayokto yo dāhas tena mūrcchātṛṣānvitaḥ |
1938 ed. 6.47.75ab
kṣāmasvaraḥ kriyāhīnaḥ sīdate bhṛśapīḍitaḥ ||
kṣāmasvaraḥ kriyāhīnaḥ sīdate bhṛśapīḍitaḥ ||
em. raktapittavidhis tasya hitaḥ snigdho 'nilāpahaḥ || A
em. kṣatajenāśnataś cānyaḥ śocato vāpy anekadhā |
tenāntardahyate 'tyarthaṃ tṛṣṇāmūrcchāpralāpavān || A
tenāntardahyate 'tyarthaṃ tṛṣṇāmūrcchāpralāpavān || A
1938 ed. 6.47.77
tam iṣṭaviṣayopetaṃ suhṛdbhir abhisaṃvṛtaṃ |
kṣīramāṃsarasāhāraṃ vidhinoktena sādhayet |
tam iṣṭaviṣayopetaṃ suhṛdbhir abhisaṃvṛtaṃ |
kṣīramāṃsarasāhāraṃ vidhinoktena sādhayet |
1938 ed. 6.47.78
marmābhighātajo py asti sosādhyaḥ saptamo madaḥ |
sarva eva tu varjyā syuḥ śītagātreṣu dehiṣu |
marmābhighātajo py asti sosādhyaḥ saptamo madaḥ |
sarva eva tu varjyā syuḥ śītagātreṣu dehiṣu |
1938 ed. 6.47.79
praśāntopadravaś cāpi śodhaṇaṃ prāptam ācaret |
praśāntopadravaś cāpi śodhaṇaṃ prāptam ācaret |
1938 ed. 6.47.80
sajīrakaṇyārdrakaśṛṃgaverasauvarcalārnyavajalāplutāni |
madyāni hṛdyāni ca gandhavanti pītāni sadyaḥ śamayanti tṛṣṇāṃ ||
sajīrakaṇyārdrakaśṛṃgaverasauvarcalārnyavajalāplutāni |
madyāni hṛdyāni ca gandhavanti pītāni sadyaḥ śamayanti tṛṣṇāṃ ||
1938 ed. 6.47.81
jalāplutaś candanabhūṣitāṃgaḥ sragvī sabhaktāṃ piśitopadaṃśāṃ |
pibet surāṃ naiva labheta rogāṃ mano matighnañ ca madan na yātīti ||0||
jalāplutaś candanabhūṣitāṃgaḥ sragvī sabhaktāṃ piśitopadaṃśāṃ |
pibet surāṃ naiva labheta rogāṃ mano matighnañ ca madan na yātīti ||0||
jalāplutaśK jalaplutaś A jalāplutaṃ H candanabhūṣitāṃgaḥcandanabhūṣitāṅgaḥAK candanarūṣitāṅgaḥ H sabhaktāṃAK sabhaktā H piśitopadaṃśāṃpiśitopadaṃśāmAK n piśitopadaṃśā H pibet surāṃem.
piben surāṃ A
pivet surāṃ K n |
pibet surāṃ H rogāṃK rogā AH manon manoK n manon mano AH matighnañ caK nuvighnaṃ ca A gatighnañ ca H yātītiK yāti || A yāti iti || || H
piben surāṃ A
pivet surāṃ K n |
pibet surāṃ H rogāṃK rogā AH manon manoK n manon mano AH matighnañ caK nuvighnaṃ ca A gatighnañ ca H yātītiK yāti || A yāti iti || || H
[Adhyāya 48: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.48.1
athāta tṛṣṇāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athāta tṛṣṇāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
em. satataṃ yaḥ pibedvāri na tṛptimadhigacchati |
punaḥ kāṅkṣati toyaṃ ca taṃ tṛṣṇārditam ādiśet || A
punaḥ kāṅkṣati toyaṃ ca taṃ tṛṣṇārditam ādiśet || A
em. sakṣobhaśokaśramamadyapānādrūkṣāmlaśuṣkoṣṇakaṭūpayogāt |
dhātukṣayāllaṅghanasūryatāpāt pittaṃ ca vātaś ca bhṛśaṃ pravṛddhau || A
dhātukṣayāllaṅghanasūryatāpāt pittaṃ ca vātaś ca bhṛśaṃ pravṛddhau || A
1938 ed. 6.48.4a
bhayabhramābhyāṃ rasasaṃkṣayād vā ūrdhvaṃ citam pittavivavanaiś ca |
bhayabhramābhyāṃ rasasaṃkṣayād vā ūrdhvaṃ citam pittavivavanaiś ca |
1938 ed. 6.48.5
srotaḥ svapāmvasvuṣudūṣiteṣu doṣais tṛṣāṃ sambhavatīha jantoḥ |
srotaḥ svapāmvasvuṣudūṣiteṣu doṣais tṛṣāṃ sambhavatīha jantoḥ |
1938 ed. 6.48.6
tisraḥ smṛtā lohitajā caturthī kṣayāt tathānyām asamudbhavā ca |
syāt saptamī bhaktasamudbhavā ca liṅgāni tāsāṃ śṛṇu sauṣadhāni ||
tisraḥ smṛtā lohitajā caturthī kṣayāt tathānyām asamudbhavā ca |
syāt saptamī bhaktasamudbhavā ca liṅgāni tāsāṃ śṛṇu sauṣadhāni ||
em. tālvoṣṭhakaṇṭhāsyaviśoṣadāhāḥ saṃtāpamohabhramavipralāpāḥ |
pūrvāṇi rūpāṇi bhavanti tāsām utpattikāleṣu viśeṣatas tu || A
pūrvāṇi rūpāṇi bhavanti tāsām utpattikāleṣu viśeṣatas tu || A
1938 ed. 6.48.8
śuṣkāmyatā mārutasambhavāyā todas tathā kaṇṭhaśirassu cāpi |
sroto nirodhā virasaś ca vaktraṃ sītābhir adbhiś ca vivṛddhimeti |
śuṣkāmyatā mārutasambhavāyā todas tathā kaṇṭhaśirassu cāpi |
sroto nirodhā virasaś ca vaktraṃ sītābhir adbhiś ca vivṛddhimeti |
1938 ed. 6.48.9
mūrcchā pralāpo rucivaktraśoṣo raktekṣaṇatvaṃpratataś ca doṣa |
sītābhikāṃkṣā mukhatiktatā ca pittātmikāyāṃ paridhūpaṇañ ca |
mūrcchā pralāpo rucivaktraśoṣo raktekṣaṇatvaṃpratataś ca doṣa |
sītābhikāṃkṣā mukhatiktatā ca pittātmikāyāṃ paridhūpaṇañ ca |
pralāpoKH pralāpā A rucivaktraśoṣoK rucivaktraśoṣāḥ A rucitāluśoṣau H raktekṣaṇatvaṃpratataś caraktekṣaṇatvaṃpratataś caraktekṣaṇatvaṃ pratataś caKH pītekṣaṇatvaṃ pratataś ca A doṣaK dāhaḥ | A doṣḥ || H sītābhikāṃkṣā
sītābhikāṃkṣāK śītābhikāṅkṣā
śītābhikāṅkṣā
śītābhikāṃkṣā AH paridhūpaṇañparidhūpanañK paridhūpanaṃparidhūpanañ AH
sītābhikāṃkṣāK śītābhikāṅkṣā
śītābhikāṅkṣā
śītābhikāṃkṣā AH paridhūpaṇañparidhūpanañK paridhūpanaṃparidhūpanañ AH
1938 ed. 6.48.9a
bāṣpāvarodhaḥ kaphasambhṛtegnau tṛṣṇā balāsena bhavet tathā tu |
bāṣpāvarodhaḥ kaphasambhṛtegnau tṛṣṇā balāsena bhavet tathā tu |
1938 ed. 6.48.10
nidrāgurutvaṃ madhurāsyatā ca bhayārditaḥ śuṣyati cātimātraṃ |
nidrāgurutvaṃ madhurāsyatā ca bhayārditaḥ śuṣyati cātimātraṃ |
em. kaṇṭhopalepo mukhapicchilatvaṃ śītajvaraś chardirarocakaś ca |
kaphātmikāyāṃ gurugātratā ca śākhāsu śophastvavipāka eva |
etāni rūpāṇi bhavanti tasyāṃ tayārditaḥ kāṅkṣati nāti cāmbhaḥ || A
kaphātmikāyāṃ gurugātratā ca śākhāsu śophastvavipāka eva |
etāni rūpāṇi bhavanti tasyāṃ tayārditaḥ kāṅkṣati nāti cāmbhaḥ || A
1938 ed. 6.48.12
kṣatasya rukchoṇitanirgamābhyāṃ tṛṣṇā caturthī kṣatajā bhavet sā |
kṣatasya rukchoṇitanirgamābhyāṃ tṛṣṇā caturthī kṣatajā bhavet sā |
1938 ed. 6.48.13
raktakṣayādyā kṣayajā matāsau tayārditaḥ śuṣyati dahyate ca |
abhyarthamākāṃkṣati cāpi toyaṃ tāṃ sannipātāditi kecidāhuḥ |
raktakṣayādyā kṣayajā matāsau tayārditaḥ śuṣyati dahyate ca |
abhyarthamākāṃkṣati cāpi toyaṃ tāṃ sannipātāditi kecidāhuḥ |
1938 ed. 6.48.14
raktakṣayoktāni ca lakṣaṇāni tasyāmaśeṣeṇa bhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tu hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktā |
raktakṣayoktāni ca lakṣaṇāni tasyāmaśeṣeṇa bhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tu hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktā |
raktakṣayoktāni caKH rasakṣayoktāni ca A bhiṣagvyavasyet | tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tubhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tubhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tuKH bhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā ca A hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktāhṛcchūlaniṣṭhī vanasamprayuktāKH hṛcchūlaniṣṭhīvanasādayuktā || A
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tubhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tuKH bhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā ca A hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktāhṛcchūlaniṣṭhī vanasamprayuktāKH hṛcchūlaniṣṭhīvanasādayuktā || A
1938 ed. 6.48.15
snigdhaṃ tathāmlaṃ lavaṇañ ca bhuktaṃ gurvannamevāpi tṛṣāṃ karoti |
snigdhaṃ tathāmlaṃ lavaṇañ ca bhuktaṃ gurvannamevāpi tṛṣāṃ karoti |
1938 ed. 6.48.16
tṛṣṇābhivṛddhāvudare ca pūrṇṇe taṃ vāmayet māgadhikodakena |
vilekhanañcātra hitaṃ vadanti syāddāḍi māmrātakamātuluṃgaiḥ |
tṛṣṇābhivṛddhāvudare ca pūrṇṇe taṃ vāmayet māgadhikodakena |
vilekhanañcātra hitaṃ vadanti syāddāḍi māmrātakamātuluṃgaiḥ |
1938 ed. 6.48.17
tṛṣṇāprayogaiḥ prativāraṇīyā śītaiś ca samyagrasavīryajātaiḥ |
gaṇḍūṣamamlair virase ca vaktre kuryāc chubhair āmalakasya cūrṇṇaiḥ |
tṛṣṇāprayogaiḥ prativāraṇīyā śītaiś ca samyagrasavīryajātaiḥ |
gaṇḍūṣamamlair virase ca vaktre kuryāc chubhair āmalakasya cūrṇṇaiḥ |
1938 ed. 6.48.18
suvarṇṇarūpyādibhir agnitaptair loṣṭraiḥ kṛtair vā sikatāsu cāpi |
jalaiḥ sukhoṣṇaiḥ śamayet tu tṛṣṇāṃ saśarkaraiḥ kṣaudrayutaṃ hitam vā ||
suvarṇṇarūpyādibhir agnitaptair loṣṭraiḥ kṛtair vā sikatāsu cāpi |
jalaiḥ sukhoṣṇaiḥ śamayet tu tṛṣṇāṃ saśarkaraiḥ kṣaudrayutaṃ hitam vā ||
suvarṇṇarūpyādibhirsuvarṇarūpyādibhirAK suvarṇṇarudhyādibhir Hac suvarṇṇarudhyārūpyādibhir Hpc agnitaptairKH agnitaptai A loṣṭraiḥ
loṣṭraiḥ
K rloṣṭaiḥ A lloṣṭaiḥ H kṛtair vākṛtam vāK kṛtaṃ vākṛtam vā AH sikatāsusikatāsuKH sikatādi A cāpiKH bhir vā | A jalaiḥ
jalaiḥK
jalaṃ AH sukhoṣṇaiḥKH sukhoṣṇaṃ A saśarkaraiḥsaśarkkaraṃ K saśarkaraṃsaśarkkaraṃ AH hitamhitaṃKH himaṃ A
jalaiḥK
jalaṃ AH sukhoṣṇaiḥKH sukhoṣṇaṃ A saśarkaraiḥsaśarkkaraṃ K saśarkaraṃsaśarkkaraṃ AH hitamhitaṃKH himaṃ A
1938 ed. 6.48.19
pañcāṃgikāḥ pañcagaṇā ya uktās teṣv ambusiddhaṃ prathame gaṇe vā |
pibaṃ sukhoṣṇaṃ manujo cireṇa tṛṣo vimucyeta hi vātajāyāḥ ||
pañcāṃgikāḥ pañcagaṇā ya uktās teṣv ambusiddhaṃ prathame gaṇe vā |
pibaṃ sukhoṣṇaṃ manujo cireṇa tṛṣo vimucyeta hi vātajāyāḥ ||
em. pittaghnavargais tu kṛtaḥ kaṣāyaḥ saśarkaraḥ kṣaudrayutaḥ suśītaḥ |
pītastṛṣāṃ pittakṛtāṃ nihanti kṣīraṃ śṛtaṃ vāpy atha jīvanīyaiḥ || A
pītastṛṣāṃ pittakṛtāṃ nihanti kṣīraṃ śṛtaṃ vāpy atha jīvanīyaiḥ || A
1938 ed. 6.48.21
bilvāḍhakīkanyasipañcamūlaṃ darbheṣu siddhaṃ kaphajaṃ nihanti |
hitam bhavec chardanam eva cātra taptenanimbaprasavodakena |
bilvāḍhakīkanyasipañcamūlaṃ darbheṣu siddhaṃ kaphajaṃ nihanti |
hitam bhavec chardanam eva cātra taptenanimbaprasavodakena |
1938 ed. 6.48.22
sarvāsu tṛṣṇāsvathavāpi paittṃ kuryād vidhiṃ tena śamaṃvrajanti |
prayāgatodumbarajorasas tu saśarkarāstvakkvathitodakam vā |
sarvāsu tṛṣṇāsvathavāpi paittṃ kuryād vidhiṃ tena śamaṃvrajanti |
prayāgatodumbarajorasas tu saśarkarāstvakkvathitodakam vā |
tṛṣṇāsvathavāpiAK tṛṣṇāstvathavāpi H paittṃK paittaṃ AH śamaṃvrajantiśamaṃvrajantiśamam vrajantiKH hi tā na santi | A prayāgatodumbarajorasas tu
prayāgatodumbarajorasas tuK
paryāgatodumbarajo rasas tu A
paryāgato𑑍 dumbarajo rasas tu H saśarkarāstvakkvathitodakamK saśarkaratatkvathitodakaṃ A saśarkkarās tv akvathitodakam H
prayāgatodumbarajorasas tuK
paryāgatodumbarajo rasas tu A
paryāgato𑑍 dumbarajo rasas tu H saśarkarāstvakkvathitodakamK saśarkaratatkvathitodakaṃ A saśarkkarās tv akvathitodakam H
1938 ed. 6.48.23
vargasya siddhasya ca śārivādeḥ peyaṃ jalaṃ syāt tu tṛṣābhibhūte |
kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś ca viśeṣu siddhaṃ tvathavā pibeta
vargasya siddhasya ca śārivādeḥ peyaṃ jalaṃ syāt tu tṛṣābhibhūte |
kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś ca viśeṣu siddhaṃ tvathavā pibeta
śārivādeḥKH sārivādeḥ A peyaṃKH pāta A jalaṃKH vyamambhaḥ śiśiraṃ A syāt tuKH om. A tṛṣābhibhūteK tṛṣārtaiḥ | A tṛ ṣābhibhūteḥ | H kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś
kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś
kaśeruśṛṅgāṭakapadmakaiśKH
kaśeruśṛṅgāṭakapadmamo A viśeṣuK bisekṣu A biśeṣu H tvathavātv atha𑑍 vāKH vāṃ nihan A pibetapibetaKH ti || A
kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś
kaśeruśṛṅgāṭakapadmakaiśKH
kaśeruśṛṅgāṭakapadmamo A viśeṣuK bisekṣu A biśeṣu H tvathavātv atha𑑍 vāKH vāṃ nihan A pibetapibetaKH ti || A
1938 ed. 6.48.24
jalotpalośīrakucandanāni datvā pravāte niśi vāmayet tu
taduttaman toyamudāragandhi sitāyutaṃ kṣaudrayutaṃ ca peyaṃ |
jalotpalośīrakucandanāni datvā pravāte niśi vāmayet tu
taduttaman toyamudāragandhi sitāyutaṃ kṣaudrayutaṃ ca peyaṃ |
jalotpalośīrakucandanānilājotpalośīrakucandanāniK lājotpalośīrakucandanānilājotpalośīrakucandanāni AH vāmayet tuvāmayet tuK vāsayet tu | A vāsaye tu | H taduttaman
taduttamaṃ
taduttamanAK
tad uttaman H toyamudāragandhiAK toyam udāragandhi𑑍 H sitāyutaṃAK sitāyuta H kṣaudrayutaṃAK ?ñ H caKH va A peyaṃKH danti || A
taduttamaṃ
taduttamanAK
tad uttaman H toyamudāragandhiAK toyam udāragandhi𑑍 H sitāyutaṃAK sitāyuta H kṣaudrayutaṃAK ?ñ H caKH va A peyaṃKH danti || A
1938 ed. 6.48.25
drākṣāpragāḍhañ ca hitāya vaidyas tṛṣṇārditebhyo vitaren narebhyaḥ |
saśārivādau tṛṇapañcamūlī tathotpalādau prathame gaṇe ca |
drākṣāpragāḍhañ ca hitāya vaidyas tṛṣṇārditebhyo vitaren narebhyaḥ |
saśārivādau tṛṇapañcamūlī tathotpalādau prathame gaṇe ca |
1938 ed. 6.48.26
kuryāt kaṣāyāṇi yathaitaduktaṃ madhūkapuṣpādiṣu cāpareṣu |
rājādanakṣīrikapītaneṣu ṣaṭpānakānyatra hitāni ca syuḥ ||
kuryāt kaṣāyāṇi yathaitaduktaṃ madhūkapuṣpādiṣu cāpareṣu |
rājādanakṣīrikapītaneṣu ṣaṭpānakānyatra hitāni ca syuḥ ||
1938 ed. 6.48.27
satuṇḍikerāṇyathavā pibet tu piṣṭāni kāryāni samudbhavāni |
kṣatodbhavāṃ rugvinivāraṇena jāyedrasānāmasṛjaś ca pānaiḥ |
satuṇḍikerāṇyathavā pibet tu piṣṭāni kāryāni samudbhavāni |
kṣatodbhavāṃ rugvinivāraṇena jāyedrasānāmasṛjaś ca pānaiḥ |
1938 ed. 6.48.28
kṣayotthitāṃ kṣīrajalaṃ nihanyān māṃsodakam vā madhurodakam vā |
āmotthitāṃ bilvavacāyutānāṃ jāyet kaṣāyairatha dīpanānāṃ |
kṣayotthitāṃ kṣīrajalaṃ nihanyān māṃsodakam vā madhurodakam vā |
āmotthitāṃ bilvavacāyutānāṃ jāyet kaṣāyairatha dīpanānāṃ |
kṣīrajalaṃkṣīrajalaṃK kṣīraghṛtaṃ A kṣīrajalāṃ H nihanyān māṃsodakam vāKH nihanyānmāṃsodakaṃ vā A madhurodakam vāmadhurodakam vā𑑍KH madhukodakaṃ vā | A āmotthitāṃ
āmotthitāṃK
āmodbhavāṃ A
āmotthiāṃ H bilvavacāyutānāṃKH bilvavacāyutais tu A jāyet kaṣāyairathajayet kaṣāyairathaK jayet kaṣāyairathajayet kaṣāyairatha AH dīpanānāṃdīpanānāmKH dīpanīyaiḥ || A
āmotthitāṃK
āmodbhavāṃ A
āmotthiāṃ H bilvavacāyutānāṃKH bilvavacāyutais tu A jāyet kaṣāyairathajayet kaṣāyairathaK jayet kaṣāyairathajayet kaṣāyairatha AH dīpanānāṃdīpanānāmKH dīpanīyaiḥ || A
1938 ed. 6.48.29
gurvannadāmullikhanair jayec ca kṣayādṛte sarvakṛtāś ca tṛṣṇāḥ |
gurvannadāmullikhanair jayec ca kṣayādṛte sarvakṛtāś ca tṛṣṇāḥ |
em. śramodbhavāṃ māṃsaraso nihanti guḍodakaṃ vāpy athavāpi manthaḥ |
bhaktoparodhāttṛṣito yavāgūmuṣṇāṃ piben manthamatho himaṃ ca || A
bhaktoparodhāttṛṣito yavāgūmuṣṇāṃ piben manthamatho himaṃ ca || A
em. yā snehapītasya bhavec ca tṛṣṇā tatroṣṇamambhaḥ prapiben manuṣyaḥ |
madyodbhavāmardhajalaṃ nihanti madyaṃ tṛṣāṃ yāpi ca madyapasya || A
madyodbhavāmardhajalaṃ nihanti madyaṃ tṛṣāṃ yāpi ca madyapasya || A
em. tṛṣṇodbhavāṃ hanti jalaṃ suśītaṃ saśarkaraṃ sekṣurasaṃ tathāmbhaḥ |
svaiḥ svaiḥ kaṣāyairvamanāni tāsāṃ tathā jvaroktāni ca pācanāni || A
svaiḥ svaiḥ kaṣāyairvamanāni tāsāṃ tathā jvaroktāni ca pācanāni || A
1938 ed. 6.48.33
lepāvagāhau pariṣecanāni kuryāt tathā śītagṛhāṇi cāpi |
saṃśodhanaṃ kṣīrarasāghṛtāni sarvāsu lehā madhurāṃ himāṃś ceti || ❈ ||
lepāvagāhau pariṣecanāni kuryāt tathā śītagṛhāṇi cāpi |
saṃśodhanaṃ kṣīrarasāghṛtāni sarvāsu lehā madhurāṃ himāṃś ceti || ❈ ||
[Adhyāya 49: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.49.1
athātaś charddipratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaś charddipratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
em. atidravairatisnigdhairahṛdyairlavaṇairati |
akāle cātimātraiś ca tathāsātmyaiś ca bhojanaiḥ || A
akāle cātimātraiś ca tathāsātmyaiś ca bhojanaiḥ || A
em. śramāt kṣayāt tathodvegād ajīrṇāt kṛmidoṣataḥ |
nāryāś cāpannasattvāyās tathātidrutam aśnataḥ || A
nāryāś cāpannasattvāyās tathātidrutam aśnataḥ || A
em. atyantāmaparītasya chardervai saṃbhavo dhruvam |
(bībhatsairhetubhiś cānyairdrutamutkleśito balāt ||) A
(bībhatsairhetubhiś cānyairdrutamutkleśito balāt ||) A
1938 ed. 6.49.6
cchādayannānanaṃ vegair ardayann aṃgabhañjanaiḥ |
nirucyate cchardir iti doṣo vaktrāt pradhāvitaḥ |
cchādayannānanaṃ vegair ardayann aṃgabhañjanaiḥ |
nirucyate cchardir iti doṣo vaktrāt pradhāvitaḥ |
1938 ed. 6.49.6a
īrayañcchleṣmapittau tu udāno vyāpadaṃ gataḥ |
īrayañcchleṣmapittau tu udāno vyāpadaṃ gataḥ |
1938 ed. 6.49.7
ūrdhvam āgacchati bhṛśaṃ viruddhāhārasevinaḥ |
ūrdhvam āgacchati bhṛśaṃ viruddhāhārasevinaḥ |
1938 ed. 6.49.8
praseko hṛdayotkledobhaktasyānabhinandanaṃ |
pūrvarūpāṃ mataṃ cchardyā yathāsvaṃ cāpi nirdiśet ||
praseko hṛdayotkledobhaktasyānabhinandanaṃ |
pūrvarūpāṃ mataṃ cchardyā yathāsvaṃ cāpi nirdiśet ||
1938 ed. 6.49.9
yaḥ phenilaṃ cchardayate lpamalpaṃ śūlārditobhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ |
śrāntaḥ saṇoṣaṃ bahuśaḥ salīnaṃ sāvātakopaprabhavātu cchardiḥ |
yaḥ phenilaṃ cchardayate lpamalpaṃ śūlārditobhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ |
śrāntaḥ saṇoṣaṃ bahuśaḥ salīnaṃ sāvātakopaprabhavātu cchardiḥ |
yaḥKH pracchardaye A phenilaṃKH t pheni A cchardayateccharddayateKH lama A śūlārditobhyarditapārśvapṛṣṭhaḥśūlārditobhyarditapārśvapṛṣṭhaḥK śūlārdito 'bhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ śūlārdito 'bhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ |śūlārddito 'bhyardditapārśvapṛṣṭhaḥ | AH saṇoṣaṃsaṇoṣaṃK saghoṣaṃ A saśoṣaṃ H salīnaṃK kaṣāyaṃ A sa H sāvātakopaprabhavātuK jīrṇe 'dhikaṃ sānilajā vamis tu || A nīlaṃ sāvātakopaprabhavātu H cchardiḥcharddiḥKH om. A
1938 ed. 6.49.10
vyomvlaṃ bhṛśaṃ vā kaṭutiktavaktraḥpītaṃ saraktaṃ haritaṃ vamedvā |
sadāhatodajvaravaktraśoṣaṃ sāpittakopaprabhavā matā tu |
vyomvlaṃ bhṛśaṃ vā kaṭutiktavaktraḥpītaṃ saraktaṃ haritaṃ vamedvā |
sadāhatodajvaravaktraśoṣaṃ sāpittakopaprabhavā matā tu |
1938 ed. 6.49.11
yo hṛṣṭaromā madhuraṃ prabhūtaṃ śuklaṃ himaṃ sāṃdrakaphānuviddhaṃ |
abhaktaruggauravasādayuktaṃ vamedvamī sā kaphakopajā tu ||
yo hṛṣṭaromā madhuraṃ prabhūtaṃ śuklaṃ himaṃ sāṃdrakaphānuviddhaṃ |
abhaktaruggauravasādayuktaṃ vamedvamī sā kaphakopajā tu ||
1938 ed. 6.49.12
sarvāṇi liṅgāni bhavanti yasyāḥ sā sarvadoṣaprabhavā matā tu ||
bībhatsajā dauhṛdajanmajātva sātmyaprakopāt krimijā ca yā hi |
sā pañcamī tāñ ca vibhāvayīta doṣocchrayeṇaiva yathoktamādau ||
sarvāṇi liṅgāni bhavanti yasyāḥ sā sarvadoṣaprabhavā matā tu ||
bībhatsajā dauhṛdajanmajātva sātmyaprakopāt krimijā ca yā hi |
sā pañcamī tāñ ca vibhāvayīta doṣocchrayeṇaiva yathoktamādau ||
liṅgāniliṅgāni KH rūpāṇi A yasyāḥ sāyasyāḥ sāyasyāḥ sāKH yasyāṃ sā A dauhṛdajanmajātvadauhṛdajanmajātvaKH dauhṛdajāmajā ca A sātmyaprakopāt krimijā ca yā hi | sāsātmyaprakopāt krimijā ca yā hi |
sāK sātmyaprakopāt kṛmijā ca yā hi |
sā A sātmyu prakopāt krimijā ca yā hi ||
sā H vibhāvayītaK vibhāvayet tu A nibhāvayeta H
sāK sātmyaprakopāt kṛmijā ca yā hi |
sā A sātmyu prakopāt krimijā ca yā hi ||
sā H vibhāvayītaK vibhāvayet tu A nibhāvayeta H
1938 ed. 6.49.13
śūlahṛllāsabahulā krimijā tu viśeṣataḥ |
krimihṛdrogatulyena lakṣaṇena ca lakṣitā ||
śūlahṛllāsabahulā krimijā tu viśeṣataḥ |
krimihṛdrogatulyena lakṣaṇena ca lakṣitā ||
1938 ed. 6.49.14
kṣīṇasyopadravavatīṃ sāsṛkprāyāṃ sacandrikāṃ |
cchardiprasaktāṃ kuśalo nārabheta cikitsituṃ ||
kṣīṇasyopadravavatīṃ sāsṛkprāyāṃ sacandrikāṃ |
cchardiprasaktāṃ kuśalo nārabheta cikitsituṃ ||
em. āmāśayotkleśabhavā hi sarvāstasmād dhitaṃ laṅghanam eva tāsu || A
1938 ed. 6.49.16
vamīṣu bahudoṣāsu cchardanaṃ hitamucyate ||
virecanam vā yuñjīta yathodoṣocchrayaṃ bhiṣak |
vamīṣu bahudoṣāsu cchardanaṃ hitamucyate ||
virecanam vā yuñjīta yathodoṣocchrayaṃ bhiṣak |
1938 ed. 6.49.17
saṃsargāś cānupūrveṇa yathāsvaṃ bheṣajāyutaṃ |
laghūṇi pariśuṣkāṇi sātmyānyanyāni cācaret |
saṃsargāś cānupūrveṇa yathāsvaṃ bheṣajāyutaṃ |
laghūṇi pariśuṣkāṇi sātmyānyanyāni cācaret |
1938 ed. 6.49.18
yathāsvañ ca kaṣāyāṇi jvaraghnāni prayojayet |
hanyāt kṣīrodakaṃ pītaṃ cchardiṃ pavanasaṃbha vāṃ |
yathāsvañ ca kaṣāyāṇi jvaraghnāni prayojayet |
hanyāt kṣīrodakaṃ pītaṃ cchardiṃ pavanasaṃbha vāṃ |
1938 ed. 6.49.19
mudgāmalakayūṣo vā sasarpiṣkaḥ sasaindhavaḥ |
yavāgūṃ madhumiśrām vā pañcamūlakṛtāṃ pibet |
mudgāmalakayūṣo vā sasarpiṣkaḥ sasaindhavaḥ |
yavāgūṃ madhumiśrām vā pañcamūlakṛtāṃ pibet |
1938 ed. 6.49.20
phalāmblaṃ viṣkirarasaṃ pibedvā vyaktasaindhavaṃ |
phalāmblaṃ viṣkirarasaṃ pibedvā vyaktasaindhavaṃ |
1938 ed. 6.49.21
pittopaśamanīyāni pākyāni ca himāni ca |
kaṣāyānyupayuktāni ghnanti pittakṛtāṃ vamīṃ |
pittopaśamanīyāni pākyāni ca himāni ca |
kaṣāyānyupayuktāni ghnanti pittakṛtāṃ vamīṃ |
1938 ed. 6.49.22
śodhaṇaṃ madhurañcātra drākṣārasasamāyutaṃ |
balavatyāṃ praśaṃsanti sarpistailvakam eva vā |
śodhaṇaṃ madhurañcātra drākṣārasasamāyutaṃ |
balavatyāṃ praśaṃsanti sarpistailvakam eva vā |
1938 ed. 6.49.23
āragvadhādiniryūhaṃ daśāṃgaṃ yogam eva vā |
pāyayet madhusaṃyuktaṃ kaphajāyāṃ cikitsakaḥ |
āragvadhādiniryūhaṃ daśāṃgaṃ yogam eva vā |
pāyayet madhusaṃyuktaṃ kaphajāyāṃ cikitsakaḥ |
1938 ed. 6.49.24
kṛtaṃ guḍūcyā vidhivat kaṣāyaṃ himasañjñitaṃ |
tisṛṣv api bhavet pathyaṃ mākṣikeṇa samāyutaṃ |
kṛtaṃ guḍūcyā vidhivat kaṣāyaṃ himasañjñitaṃ |
tisṛṣv api bhavet pathyaṃ mākṣikeṇa samāyutaṃ |
1938 ed. 6.49.25
bībhatsajāṃ hṛdyatamairdohyadī kāṃkṣitaiḥ phalaiḥ |
laṃghanair vamanaiś cāsāṃ sātmyair vā sātmyakopajāṃ |
bībhatsajāṃ hṛdyatamairdohyadī kāṃkṣitaiḥ phalaiḥ |
laṃghanair vamanaiś cāsāṃ sātmyair vā sātmyakopajāṃ |
1938 ed. 6.49.26
krimihṛdrogavac cāpi krimijaṃ śodhayed vamīṃ |
yathādoṣāñ ca vitarecchastaṃ vidhimanantaraṃ |
krimihṛdrogavac cāpi krimijaṃ śodhayed vamīṃ |
yathādoṣāñ ca vitarecchastaṃ vidhimanantaraṃ |
krimihṛdrogavac cāpikrimihṛdrogavac cāpiK kṛmihṛdrogavac cāpi AH krimijaṃK kṛmijāṃ AH śodhayed vamīṃsādhayed vamīm |sādhayed vamīṃ |K sādhayed vamīm sādhayed vamīm |sādhayed vamīṃ | AH yathādoṣāñ ca
yathādoṣāñ caK
vitarec ca yathādoṣaṃ A
yathādoṣañ ca H vitarecchastaṃvitarec chastaṃKH śastaṃ A vidhimanantaraṃvidhimanantaramAK vidhim anantaraṃ || H
yathādoṣāñ caK
vitarec ca yathādoṣaṃ A
yathādoṣañ ca H vitarecchastaṃvitarec chastaṃKH śastaṃ A vidhimanantaraṃvidhimanantaramAK vidhim anantaraṃ || H
1938 ed. 6.49.27
dadhittharasasaṃyuktāḥ pippalīmākṣikānvitāḥ |
muhurmuhurnaro līḍhvā cchardibhyaḥ parimucyate ||
dadhittharasasaṃyuktāḥ pippalīmākṣikānvitāḥ |
muhurmuhurnaro līḍhvā cchardibhyaḥ parimucyate ||
1938 ed. 6.49.28
samākṣikā madhurasā pītā vā taṇḍulāmbunā |
tarppaṇā vā madhuyutā tisṛṇām api bheṣajāṃ |
samākṣikā madhurasā pītā vā taṇḍulāmbunā |
tarppaṇā vā madhuyutā tisṛṇām api bheṣajāṃ |
1938 ed. 6.49.29
svayaṃ guptāṃ sayaṣṭyāhvāṃ tāṇḍūlāmbumadhudravāṃ |
pibed yavāgūm athavā siddhāṃ patraiḥ karañjajaiḥ |
svayaṃ guptāṃ sayaṣṭyāhvāṃ tāṇḍūlāmbumadhudravāṃ |
pibed yavāgūm athavā siddhāṃ patraiḥ karañjajaiḥ |
1938 ed. 6.49.30
yuktāmvlavaṇāḥ piṣṭāḥ kustumburyothavā hitāḥ |
taṇḍulāmbuyutaṃ khādet kapitthaṃ tryūṣaṇena vā |
yuktāmvlavaṇāḥ piṣṭāḥ kustumburyothavā hitāḥ |
taṇḍulāmbuyutaṃ khādet kapitthaṃ tryūṣaṇena vā |
1938 ed. 6.49.31
sitā candanamadhvaktāṃ lihyādvā makṣikāśakṛt |
sitā candanamadhvaktāṃ lihyādvā makṣikāśakṛt |
1938 ed. 6.49.32
sarpikṣaudrasitā lājā śaktuṃ lihyāt tathāpi vā |
sarpikṣaudrasitā lājā śaktuṃ lihyāt tathāpi vā |
1938 ed. 6.49.33
dhātrīrasaiścandanam vā śritāṃ mudgadalāmbunā |
kolāmalakamajjāno lihed vāpi trivarṇṇakaṃ |
dhātrīrasaiścandanam vā śritāṃ mudgadalāmbunā |
kolāmalakamajjāno lihed vāpi trivarṇṇakaṃ |
dhātrīrasaiścandanam vādhātrīrasaiścandanam vāK dhātrīrase candanaṃ vā A dhātrīrasaiś candanam vā H śritāṃK ghṛṣṭaṃ A śrita H mudgadalāmbunāAK mudgadalāmbuvā || H kolāmalakamajjāno
kolāmalakamajjānoK
kolāmalakamajjānaṃ A
komalāmalakamajjāno H lihed vāpiKH lihyādvā tri A trivarṇṇakaṃK sugandhikam || A trivarṇṇakṃ | H
kolāmalakamajjānoK
kolāmalakamajjānaṃ A
komalāmalakamajjāno H lihed vāpiKH lihyādvā tri A trivarṇṇakaṃK sugandhikam || A trivarṇṇakṃ | H
1938 ed. 6.49.34
sakṣaudraṃ śālilājānāṃ yavāgū vā piben naraḥ |
ghreyāṇyupakṣipec cāpi sugandhīni cikitsakaḥ |
sakṣaudraṃ śālilājānāṃ yavāgū vā piben naraḥ |
ghreyāṇyupakṣipec cāpi sugandhīni cikitsakaḥ |
1938 ed. 6.49.35
jāṃgalāni ca śūlyāni ṣāḍavālehyapānakāḥ |
bhojanāni ca citrāṇi kuryāt sarvasvatandritaḥ |
jāṃgalāni ca śūlyāni ṣāḍavālehyapānakāḥ |
bhojanāni ca citrāṇi kuryāt sarvasvatandritaḥ |
[Adhyāya 50: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.50.1
athāto hikkāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athāto hikkāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.50.3
vidāhiguruviṣambhir ūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ |
śītayānāsanasthānaṟajo dhūmānalānilaiḥ |
vidāhiguruviṣambhir ūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ |
śītayānāsanasthānaṟajo dhūmānalānilaiḥ |
1938 ed. 6.50.4
vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ |
vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ |
1938 ed. 6.50.5
hikkāśvāsaś ca kāsaś ca nṛṇāṃ samupajāyate |
hikkāśvāsaś ca kāsaś ca nṛṇāṃ samupajāyate |
1938 ed. 6.50.6
muhurmuhur vāyurudeti sasvano yakṛtplihāntrāṇi mukhe samutkṣipan |
sa ghoṣavānāsu hina
muhurmuhur vāyurudeti sasvano yakṛtplihāntrāṇi mukhe samutkṣipan |
sa ghoṣavānāsu hina
muhurmuhurmuhurmmuhurKH muhurmuhu A vāyurudetiK rvāyurudeti A vāyur udeti H mukheKH mukhā A samutkṣipan | sasamutkṣipan |
saKH divākṣipan |
sa A ghoṣavānāsuK ghoṣavānāśu AH hinahinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||hinasti yasmā t tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||K hinastyasūn yatastatas tu hikketi bhiṣagbhir ucyate || A hinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ hinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||hinasti yasmā t tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ || HacHpc
saKH divākṣipan |
sa A ghoṣavānāsuK ghoṣavānāśu AH hinahinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||hinasti yasmā t tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||K hinastyasūn yatastatas tu hikketi bhiṣagbhir ucyate || A hinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ hinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||hinasti yasmā t tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ || HacHpc
1938 ed. 6.50.7
annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīn tathā |
vāyuḥ kaphenānugataḥ pañcahikkā karoti ha |
annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīn tathā |
vāyuḥ kaphenānugataḥ pañcahikkā karoti ha |
em. mukhaṃ kaṣāyamaratirgauravaṃ kaṇṭhavakṣasoḥ |
pūrvarūpāṇi hikkānāmāṭopo jaṭharasya ca || A
pūrvarūpāṇi hikkānāmāṭopo jaṭharasya ca || A
1938 ed. 6.50.9
vāyurannair avasttīrṇaḥ kaṭukair ardito bhṛśaṃ |
vāyurannair avasttīrṇaḥ kaṭukair ardito bhṛśaṃ |
1938 ed. 6.50.10
hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyād annajāṃ bhiṣak |
cireṇa yamalair vegair yā hikkā sampravarttate |
hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyād annajāṃ bhiṣak |
cireṇa yamalair vegair yā hikkā sampravarttate |
1938 ed. 6.50.11
kampayantī śirogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet ||
vikṛṣṭakālairyā vegair mahadbhiḥ sampravarttate |
kampayantī śirogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet ||
vikṛṣṭakālairyā vegair mahadbhiḥ sampravarttate |
1938 ed. 6.50.12
kṣudrikā nāma sā hikkājatrumūlāt pradhāvitā ||
nābhipravṛttā yā hikkā ghorāgambhīranādinī |
kṣudrikā nāma sā hikkājatrumūlāt pradhāvitā ||
nābhipravṛttā yā hikkā ghorāgambhīranādinī |
1938 ed. 6.50.13
anekopadravavatī gambhīrā nāma sā smṛtā ||
anekopadravavatī gambhīrā nāma sā smṛtā ||
1938 ed. 6.50.14
marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravarttate |
mahāhikketi sā jñeyā sarvagātravikampanī ||
marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravarttate |
mahāhikketi sā jñeyā sarvagātravikampanī ||
1938 ed. 6.50.15
āyamyate hikkamānasya dehe dṛṣṭiścordhvaṃ nāmyate yasya cāpi |
kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca dehaṃ tau dvau cāntyau varjayet klāmyamānau |
āyamyate hikkamānasya dehe dṛṣṭiścordhvaṃ nāmyate yasya cāpi |
kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca dehaṃ tau dvau cāntyau varjayet klāmyamānau |
hikkamānasyaK hikkato 'ṅgāni ya A hikkāmānasya H deheK sya A deho H dṛṣṭiścordhvaṃdṛṣṭiścordhvaṃK dṛṣṭiś cordhvaṃdṛṣṭiś cordhvan AH nāmyateKH tāmyate A cāpiKH gāḍham | A kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca
kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś caK
kṣīṇo 'nnadviṭ kāsate yaś ca A
kṣīṇonnadvidvikṣipan yaś ca H dehaṃ tauK hikkī tau A dehaṃ tau dv H dvauāuK dvāāu AH cāntyauKH vantyau A varjayet klāmyamānauvarjayet klāmyamānauvarjjayet klāmyamānauKH varjayed dhikkamānau || A
kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś caK
kṣīṇo 'nnadviṭ kāsate yaś ca A
kṣīṇonnadvidvikṣipan yaś ca H dehaṃ tauK hikkī tau A dehaṃ tau dv H dvauāuK dvāāu AH cāntyauKH vantyau A varjayet klāmyamānauvarjayet klāmyamānauvarjjayet klāmyamānauKH varjayed dhikkamānau || A
1938 ed. 6.50.16
prāṇāyāmodvejanotrāsanāni pipīlikair dāśanañ cātra śastaṃ |
prāṇāyāmodvejanotrāsanāni pipīlikair dāśanañ cātra śastaṃ |
1938 ed. 6.50.16a
saśarkaram madhukañcāvapīḍet kṣaudrānvitāmāgadhikās tathaiva |
saśarkaram madhukañcāvapīḍet kṣaudrānvitāmāgadhikās tathaiva |
1938 ed. 6.50.16b
īkṣorasāḥ kṣīramuṣṇaṃ jalam vā | balānvite cchardanam vā praśastaṃ |
īkṣorasāḥ kṣīramuṣṇaṃ jalam vā | balānvite cchardanam vā praśastaṃ |
1938 ed. 6.50.16c
dhūmaṃ pibet sarjarasyasya cāpi nepālyam vā goviṣāṇodbhavastā |
dhūmaṃ pibet sarjarasyasya cāpi nepālyam vā goviṣāṇodbhavastā |
em. sarpiḥ koṣṇaṃ kṣīramikṣo raso vā nātikṣīṇe chardanaṃ śāntihetoḥ |
nārīpayaḥpiṣṭamaśuklacandanaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sasaindhavaṃ tathā || A
nārīpayaḥpiṣṭamaśuklacandanaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sasaindhavaṃ tathā || A
em. cūrṇīkṛtaṃ saindhavamambhasāthavā nihanti hikkāṃ ca hitaṃ ca nasyataḥ |
yuñjyāddhūmaṃ śālaniryāsajātaṃ naipālaṃ vā goviṣāṇodbhavaṃ vā || A
yuñjyāddhūmaṃ śālaniryāsajātaṃ naipālaṃ vā goviṣāṇodbhavaṃ vā || A
1938 ed. 6.50.19
sarpiḥ snigdhaṃ carmabālaiḥ hṛtam vā hikkāsthāne svedanaṃ vāpi kāryaṃ |
kṣaudrāplutaṃ gairikaṃ kāñcanākhyaṃ lihyād bhasmagrāmyasatvāsthijam vā |
sarpiḥ snigdhaṃ carmabālaiḥ hṛtam vā hikkāsthāne svedanaṃ vāpi kāryaṃ |
kṣaudrāplutaṃ gairikaṃ kāñcanākhyaṃ lihyād bhasmagrāmyasatvāsthijam vā |
em. tadvacchvāvinmeṣagośalyakānāṃ(gośallakānāṃ) romāṇyantardhūmadagdhāni cātra |
madhvājyāktaṃ barhipatraprasūtamevaṃ bhasmaudumbaraṃ tailvakaṃ vā || A
madhvājyāktaṃ barhipatraprasūtamevaṃ bhasmaudumbaraṃ tailvakaṃ vā || A
1938 ed. 6.50.20a
romṇāṃ bhasmaśvāvidhāṃ śalyakānāṃ saṃhṛtya vavastagobhyāṃ yathāvat |
romṇāṃ bhasmaśvāvidhāṃ śalyakānāṃ saṃhṛtya vavastagobhyāṃ yathāvat |
1938 ed. 6.50.20b
sarpirmadhubhyāṃ śigvipatrajam vā bhasmollihet pippalicūrṇṇayuktaṃ |
sarpirmadhubhyāṃ śigvipatrajam vā bhasmollihet pippalicūrṇṇayuktaṃ |
1938 ed. 6.50.20c
dagdhvā phaletindukodumbarābhyām evaṃ lihedvāpi gadaṃ jighāṃsuḥ |
dagdhvā phaletindukodumbarābhyām evaṃ lihedvāpi gadaṃ jighāṃsuḥ |
1938 ed. 6.50.21
suvarcikā bījapūrṇṇādrasena kṣaudropetāṃ hanti līḍhvāśu hikkāṃ |
suvarcikā bījapūrṇṇādrasena kṣaudropetāṃ hanti līḍhvāśu hikkāṃ |
1938 ed. 6.50.21a
caturguṇeṣv adhmu pibet susiddhaṃ sanāgaraṃ gauḍikadugdhamājaṃ |
caturguṇeṣv adhmu pibet susiddhaṃ sanāgaraṃ gauḍikadugdhamājaṃ |
1938 ed. 6.50.21cd
sarpiḥ snigdhā ghnanti hikkāṃ sukhoṣṇā grāsāyavāgvaḥ payasaḥ sukhoṣṇāḥ ||
sarpiḥ snigdhā ghnanti hikkāṃ sukhoṣṇā grāsāyavāgvaḥ payasaḥ sukhoṣṇāḥ ||
1938 ed. 6.50.22
yāvat tṛptiṃcobhayaṃ sevyamānaṃ ghoraṃ hikkāṃ hanti mūtraṃ tvajānāṃ |
yāvat tṛptiṃcobhayaṃ sevyamānaṃ ghoraṃ hikkāṃ hanti mūtraṃ tvajānāṃ |
1938 ed. 6.50.23
pūtiḥ kīṭāṃ laśunaṃ hiṃgumatsyāṃ tvacañ ca samcūrṇṇa subhāvitantat |
kṣaudraṃ sitāṃ nāṃgapuṣpañca tulyaṃ pibedrasenekṣumadhūkajena |
pūtiḥ kīṭāṃ laśunaṃ hiṃgumatsyāṃ tvacañ ca samcūrṇṇa subhāvitantat |
kṣaudraṃ sitāṃ nāṃgapuṣpañca tulyaṃ pibedrasenekṣumadhūkajena |
pūtiḥK sapūti A pūti H kīṭāṃK kīṭaṃ AH laśunaṃKH laśuno A hiṃgumatsyāṃhiṅgumatsyāṃKH gragandhāhiṅ A tvacañtvacaṃKH gvabja A caKH mā A samcūrṇṇasaṃcūrṇṇaKH cūrṇya A nāṃgapuṣpañcanāṃgapuṣpañcaK vāraṇakeśaraṃ ca A nāgapuṣaṃ ca H tulyaṃKH om. A pibedrasenekṣumadhūkajenaAK pibed rasenekṣumadhūkajena || H
1938 ed. 6.50.24
pibet palaṃ vā lavaṇaottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagraṃ |
pibet palaṃ vā lavaṇaottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagraṃ |
1938 ed. 6.50.29
kapotapārāvataśalyakodbhavāṃ kravyādagodhāvṛṣadaṃśajāmrasāṃ ||
pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃ snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃ |
kapotapārāvataśalyakodbhavāṃ kravyādagodhāvṛṣadaṃśajāmrasāṃ ||
pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃ snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃ |
kapotapārāvataśalyakodbhavāṃkapotapārāvataśalyakodbhavāṃKH kapotapārāvatalāvaśaka(lla) A kravyādagodhāvṛṣadaṃśajāmrasāṃK śvadaṃṣṭragodhāvṛṣadaṃśajān rasā A krvyādagodhāvṛṣadaṃśajāṃ rasāṃ || H pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃ
pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃK n |
pibet phalāmlānahimān sasaindhavā A
pibet phalāmlāṃnahimāṃsasaindhavāṃ Hac
pibet phalāmlānahimāṃsasaindhavāṃ Hpc snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃK n snigdhāṃs tathaiva rṣyamṛgadvijodbhavān || A snigdhāṃs tathā raṇyamṛgadvijodbhavāṃ | H
pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃK n |
pibet phalāmlānahimān sasaindhavā A
pibet phalāmlāṃnahimāṃsasaindhavāṃ Hac
pibet phalāmlānahimāṃsasaindhavāṃ Hpc snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃK n snigdhāṃs tathaiva rṣyamṛgadvijodbhavān || A snigdhāṃs tathā raṇyamṛgadvijodbhavāṃ | H
1938 ed. 6.50.25
rasaṃ kapitthāt madhupippalīñ ca pāṇipramāṇaṃ prapibet sukhāya |
rasaṃ kapitthāt madhupippalīñ ca pāṇipramāṇaṃ prapibet sukhāya |
1938 ed. 6.50.26
kṛṣṇāṃ sitām āmalakañ ca lihyāt sa śṛṅgaveraṃ madhunāthavāpi |
kṛṣṇāṃ sitām āmalakañ ca lihyāt sa śṛṅgaveraṃ madhunāthavāpi |
1938 ed. 6.50.26a
lājāñjanekam alam adhyañ ca tulyaṃ hikkā hanyāt puṣparasena līḍhaṃ ||
lājāñjanekam alam adhyañ ca tulyaṃ hikkā hanyāt puṣparasena līḍhaṃ ||
1938 ed. 6.50.27
phalaṃ puṣpañca pāṭalyāḥ gairikaṃ kaṭurohiṇīṃ |
kharjuramadhyaṃ māgadhyaḥ kāsīsaṃ dadhināma ca |
phalaṃ puṣpañca pāṭalyāḥ gairikaṃ kaṭurohiṇīṃ |
kharjuramadhyaṃ māgadhyaḥ kāsīsaṃ dadhināma ca |
1938 ed. 6.50.28
catvāra ete yogā syuḥ pādeṣv evaṃ caturṣv iha
madhudvitīyāḥ karttavyās te hikkā suvijānatā ||
catvāra ete yogā syuḥ pādeṣv evaṃ caturṣv iha
madhudvitīyāḥ karttavyās te hikkā suvijānatā ||
1938 ed. 6.50.30
virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ
hitaṃ sukhoṣṇaṃ pravadanti hikkine |
samīraṇūrdhvagate py athāpare
vadanti nasyaṃ susukhāya hikkinām iti ||
virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ
hitaṃ sukhoṣṇaṃ pravadanti hikkine |
samīraṇūrdhvagate py athāpare
vadanti nasyaṃ susukhāya hikkinām iti ||
[Adhyāya 51: draft edition based on MS K]
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.51.3
yair eva kāraṇai hikkā bahubhiḥ saṃprapadyate |
tairevakāraṇaiḥ śvāso ghoro bhavati dehināṃ |
yair eva kāraṇai hikkā bahubhiḥ saṃprapadyate |
tairevakāraṇaiḥ śvāso ghoro bhavati dehināṃ |
1938 ed. 6.51.4
vihāya prakṛtiṃ vāyurapānaḥ kaphasaṃyutaḥ
śvāsayatyūrdhvago bhūtvā taṃ śvāsaṃ paricakṣate |
vihāya prakṛtiṃ vāyurapānaḥ kaphasaṃyutaḥ
śvāsayatyūrdhvago bhūtvā taṃ śvāsaṃ paricakṣate |
1938 ed. 6.51.5
kṣudrakastamakaschinno mahānūrdhvaś ca pañcadhā |
bhidyate sa mahāvyādhiḥ śvasaḥ kopa viśeṣataḥ |
kṣudrakastamakaschinno mahānūrdhvaś ca pañcadhā |
bhidyate sa mahāvyādhiḥ śvasaḥ kopa viśeṣataḥ |
1938 ed. 6.51.6
prāgrūpaṃ tasya hṛtpīḍā śūlamādhmānam eva ca |
ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistodam eva ca |
prāgrūpaṃ tasya hṛtpīḍā śūlamādhmānam eva ca |
ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistodam eva ca |
1938 ed. 6.51.7
kiñcidārabhataḥ karma yasya śvāsaḥ pravarttate |
niṣaṇṇasyaitiśāntiñ ca sakṣudra iti saṃjñitaḥ |
kiñcidārabhataḥ karma yasya śvāsaḥ pravarttate |
niṣaṇṇasyaitiśāntiñ ca sakṣudra iti saṃjñitaḥ |
1938 ed. 6.51.8
tṛṭsvedavamathuprāyaḥ kaṇṭhe ghuraghurānvitaḥ |
tṛṭsvedavamathuprāyaḥ kaṇṭhe ghuraghurānvitaḥ |
1938 ed. 6.51.9
ghoṣeṇa mahatā tāmyaṃ sakāsaṃ sakaphan naraḥ |
ghoṣeṇa mahatā tāmyaṃ sakāsaṃ sakaphan naraḥ |
1938 ed. 6.51.9cd
yaḥ śvased durbalonnadviṭ sa vai tamakasaṃjñitaḥ |
yaḥ śvased durbalonnadviṭ sa vai tamakasaṃjñitaḥ |
1938 ed. 6.51.10
saṃśāmyati kaphocchittau svapataś ca vivardhate |
saṃśāmyati kaphocchittau svapataś ca vivardhate |
1938 ed. 6.51.11
ādhmāti dahyamānena bastinā sarujan naraḥ |
sarvaprāṇena vicchinnaṃ śvāsaṃtaṃ cchinnamādiśet |
ādhmāti dahyamānena bastinā sarujan naraḥ |
sarvaprāṇena vicchinnaṃ śvāsaṃtaṃ cchinnamādiśet |
1938 ed. 6.51.12
niḥsaṃjñaḥ pārśvaśūlārttaḥ śuṣkakaṇṭhotighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ śvaset sa mahāṃ smṛtaḥ |
niḥsaṃjñaḥ pārśvaśūlārttaḥ śuṣkakaṇṭhotighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ śvaset sa mahāṃ smṛtaḥ |
pārśvaśūlārttaḥpārśvaśūlārtaḥAK pārśvaśūlārttaṃ H śuṣkakaṇṭhotighoṣavān | saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥśuṣkakaṇṭhotighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥśuṣkakaṇṭhotighoṣavān ||
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥKH śuṣkakaṇṭho 'tighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ A śvaset saKH śvasyāt sa A mahāṃK mahā AH smṛtaḥn smṛtaḥ |n smṛtaḥ ||K n smṛtaḥ n smṛtaḥ |n smṛtaḥ || AH
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥśuṣkakaṇṭhotighoṣavān ||
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥKH śuṣkakaṇṭho 'tighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ A śvaset saKH śvasyāt sa A mahāṃK mahā AH smṛtaḥn smṛtaḥ |n smṛtaḥ ||K n smṛtaḥ n smṛtaḥ |n smṛtaḥ || AH
1938 ed. 6.51.13
marmasvāyamyamaneṣu muhurmūḍhaḥ śvaset tu yaḥ
ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet |
marmasvāyamyamaneṣu muhurmūḍhaḥ śvaset tu yaḥ
ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet |
marmasvāyamyamaneṣuK marmasv āyamyamāneṣu A marmmasvāyamyamāneṣu H muhurmūḍhaḥK śvasan mūḍho muhuś A muhur mmūḍhaḥ H śvaset tu yaḥKH ca yaḥ | A ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet
ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśetK
ūrdhvaprekṣī hataravas tam ūrdhvaśvāsam ādiśet || A
ūrddhvaprekṣī hṛtaravastam ūrddhvaśvāsam ādiśet || H
ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśetK
ūrdhvaprekṣī hataravas tam ūrdhvaśvāsam ādiśet || A
ūrddhvaprekṣī hṛtaravastam ūrddhvaśvāsam ādiśet || H
1938 ed. 6.51.14
kṣudraḥ sādhyatamasteṣāṃ tamakaḥ kṛcchra ucyate |
traya śvāsā na sidhyanti tamako durbalasya ca |
kṣudraḥ sādhyatamasteṣāṃ tamakaḥ kṛcchra ucyate |
traya śvāsā na sidhyanti tamako durbalasya ca |
1938 ed. 6.51.15
snehabastikramaṃ kecid ūrdhvaś cādhaś ca śodhaṇaṃ |
mṛduḥ prāṇavatāṃ śreṣṭhaṃ śvāsinām ādiśanti ha |
snehabastikramaṃ kecid ūrdhvaś cādhaś ca śodhaṇaṃ |
mṛduḥ prāṇavatāṃ śreṣṭhaṃ śvāsinām ādiśanti ha |
1938 ed. 6.51.16
kāse śvāse ca hikkāyāṃ hṛdroge cāpi pūjitaṃ |
ghṛtaṃ purāṇaṃ saṃsiddhaṃ viḍasauvarcalābhayaiḥ |
kāse śvāse ca hikkāyāṃ hṛdroge cāpi pūjitaṃ |
ghṛtaṃ purāṇaṃ saṃsiddhaṃ viḍasauvarcalābhayaiḥ |
1938 ed. 6.51.17
pippalyādi pratīvāpaṃ siddham vā prathame gaṇe |
pippalyādi pratīvāpaṃ siddham vā prathame gaṇe |
1938 ed. 6.51.18
sapañcalavaṇaṃ sarpiḥ śvāsakāsau vyapohati ||
hiṃsrāviṃḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ |
sapañcalavaṇaṃ sarpiḥ śvāsakāsau vyapohati ||
hiṃsrāviṃḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ |
1938 ed. 6.51.19
dvikṣīraṃ sarpiṣaḥ prasthañcaturguṇajalānvitaṃ |
kolamātraiḥ pacedebhiḥ śvāsakāsau vyapohati |
dvikṣīraṃ sarpiṣaḥ prasthañcaturguṇajalānvitaṃ |
kolamātraiḥ pacedebhiḥ śvāsakāsau vyapohati |
1938 ed. 6.51.20
arśāṃsyarocakaṃ gulmaṃ śakṛdbhedañkṣayantathā ||
kṛtsne vṛṣakaṣāye tu pacet sarpiścaturguṇaṃ |
arśāṃsyarocakaṃ gulmaṃ śakṛdbhedañkṣayantathā ||
kṛtsne vṛṣakaṣāye tu pacet sarpiścaturguṇaṃ |
1938 ed. 6.51.21
tanmūlakusamāvāpaṃ śītaṃ kṣaudreṇa yojayet ||
tanmūlakusamāvāpaṃ śītaṃ kṣaudreṇa yojayet ||
1938 ed. 6.51.21a
karkaṭāhvaṃ sitāṃ sustāṃ bhārgīṃ śūṇṭhīm madhūlikāṃ ||
karkaṭāhvaṃ sitāṃ sustāṃ bhārgīṃ śūṇṭhīm madhūlikāṃ ||
1938 ed. 6.51.22
ghṛtaprasthaṃ paceddhīmāṃ śītatoye caturguṇe ||
ghṛtaprasthaṃ paceddhīmāṃ śītatoye caturguṇe ||
1938 ed. 6.51.23
suvahāṃ kālikāṃ bhārgīśukākhyāṃ naiculaṃ phalaṃ |
suvahāṃ kālikāṃ bhārgīśukākhyāṃ naiculaṃ phalaṃ |
1938 ed. 6.51.24
kākādanīṃ śṛṃgaveraṃ varṣābhūbṛhatīdvayaṃ |
kolamātrair ghṛtaprasthaṃ pacedetair jaladvikaṃ ||
kākādanīṃ śṛṃgaveraṃ varṣābhūbṛhatīdvayaṃ |
kolamātrair ghṛtaprasthaṃ pacedetair jaladvikaṃ ||
1938 ed. 6.51.25
sauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣasaindhavaiḥ |
sauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣasaindhavaiḥ |
1938 ed. 6.51.26
vacābhayāviḍaṅgaiś ca paced vā vidhivadghṛtaṃ ||
gopavalyudake siddhaṃ syādanya dviguṇe ghṛtaṃ
vacābhayāviḍaṅgaiś ca paced vā vidhivadghṛtaṃ ||
gopavalyudake siddhaṃ syādanya dviguṇe ghṛtaṃ
1938 ed. 6.51.27
pañcaitāni havīṃṣy āhur bhiṣajaḥ śvāsakāsayoḥ ||
pañcaitāni havīṃṣy āhur bhiṣajaḥ śvāsakāsayoḥ ||
em. bilvapuṣkarabhūtīkasauvarcalakaṇāgnibhiḥ |
pathyā tejovatī yuktaiḥ sarpirjalacaturguṇam || A
pathyā tejovatī yuktaiḥ sarpirjalacaturguṇam || A
em. hiṅgupādayutaṃ siddhaṃ sarvaśvāsaharaṃ param |
vāsāghṛtaṃ ṣaṭpalaṃ vā ghṛtaṃ cātra hitaṃ bhavet || A
vāsāghṛtaṃ ṣaṭpalaṃ vā ghṛtaṃ cātra hitaṃ bhavet || A
1938 ed. 6.51.30
tailaṃ daśaguṇe siddhaṃ kesarājarase śubhe |
pīyamānaṃ yathānyāyaṃ śvāsakāsau vyapohati ||
tailaṃ daśaguṇe siddhaṃ kesarājarase śubhe |
pīyamānaṃ yathānyāyaṃ śvāsakāsau vyapohati ||
1938 ed. 6.51.31
phalāmvlāviṣkirarasā snigdhāḥ pravyaktasaindhavāḥ |
eṇādīnāṃ śirobhir vā sakulatthāḥ sasaindhavāḥ |
phalāmvlāviṣkirarasā snigdhāḥ pravyaktasaindhavāḥ |
eṇādīnāṃ śirobhir vā sakulatthāḥ sasaindhavāḥ |
1938 ed. 6.51.32
hanyuḥ śvāsañ ca kāsaś ca saṃskṛtāni payāṃsi ca ||
timirasya ca bījāni karkaṭākhyā ca cūrṇṇitāḥ |
hanyuḥ śvāsañ ca kāsaś ca saṃskṛtāni payāṃsi ca ||
timirasya ca bījāni karkaṭākhyā ca cūrṇṇitāḥ |
1938 ed. 6.51.33
durālabhāthapippalyaḥ kaṭukākhya harītakī |
śvāviḍmayūraromāṇi kolapippalitaṇḍulāḥ |
durālabhāthapippalyaḥ kaṭukākhya harītakī |
śvāviḍmayūraromāṇi kolapippalitaṇḍulāḥ |
1938 ed. 6.51.34
bhārgī tvakśṛṅgaverañ ca śarkarāśalyakaṃ gajaṃ |
vṛttakāṇṭakabījāni cūrṇṇitāni tu kevalaṃ |
bhārgī tvakśṛṅgaverañ ca śarkarāśalyakaṃ gajaṃ |
vṛttakāṇṭakabījāni cūrṇṇitāni tu kevalaṃ |
1938 ed. 6.51.35
pañcaślokādhikā hyete lehā ye samyagīritāḥ |
sarpirmadhubhyāṃ saṃlehā śvāsakāsārditairniraiḥ |
pañcaślokādhikā hyete lehā ye samyagīritāḥ |
sarpirmadhubhyāṃ saṃlehā śvāsakāsārditairniraiḥ |
pañcaślokādhikāK pañca ślokārdhikā AH hyeteK stvete A hy ete H sarpirmadhubhyāṃ
sarpirmadhubhyāṃK sarpirmadhubhyāṃ te
sarpirmadhubhyāṃ te
sarppirmmadhubhyāṃ te AH saṃlehāK lehyāḥ A saṃlehya H śvāsakāsārditairniraiḥśvāsakāsārditairniraiḥ |K kāsaśvāsārditairnaraiḥ || A śvāsakāsārdditair nnaraiḥ || H
sarpirmadhubhyāṃK sarpirmadhubhyāṃ te
sarpirmadhubhyāṃ te
sarppirmmadhubhyāṃ te AH saṃlehāK lehyāḥ A saṃlehya H śvāsakāsārditairniraiḥśvāsakāsārditairniraiḥ |K kāsaśvāsārditairnaraiḥ || A śvāsakāsārdditair nnaraiḥ || H
1938 ed. 6.51.36
saptacchadasya puṣpāṇi pippalyaś cāpi mastunā |
pibet sampiṣya madhunā dhānām vāpy atha bhakṣayet |
saptacchadasya puṣpāṇi pippalyaś cāpi mastunā |
pibet sampiṣya madhunā dhānām vāpy atha bhakṣayet |
1938 ed. 6.51.37
arkāṅkurair bhāvitānāṃ yavānāṃ sādhvanekaśaḥ |
sarpiṇā vāpi vedeṣāṃ sakṣaudrāṃ śvāsapīḍitaḥ |
arkāṅkurair bhāvitānāṃ yavānāṃ sādhvanekaśaḥ |
sarpiṇā vāpi vedeṣāṃ sakṣaudrāṃ śvāsapīḍitaḥ |
1938 ed. 6.51.38
śirīṣakundakadalīpuṣpaṃ pippalisaṃyutaṃ |
taṇḍulāmbuyutaṃ pītvā jayec chvāsān aśeṣataḥ |
śirīṣakundakadalīpuṣpaṃ pippalisaṃyutaṃ |
taṇḍulāmbuyutaṃ pītvā jayec chvāsān aśeṣataḥ |
1938 ed. 6.51.40cd
drākṣāṃ harītakī kṛṣṇaāṃ karkaṭākhyān durālabhāṃ
drākṣāṃ harītakī kṛṣṇaāṃ karkaṭākhyān durālabhāṃ
1938 ed. 6.51.41ab
sarpirmadhubhyāṃ vilihaṃ cchvāsāṃ hanti sudustarāṃ |
sarpirmadhubhyāṃ vilihaṃ cchvāsāṃ hanti sudustarāṃ |
1938 ed. 6.51.39
kolimajjā tālumūlaṃ piṣṭvā carmamaśintathā |
lihyāt kṣaudreṇa pāmārgasarpirmadhusamāyutaṃ |
kolimajjā tālumūlaṃ piṣṭvā carmamaśintathā |
lihyāt kṣaudreṇa pāmārgasarpirmadhusamāyutaṃ |
1938 ed. 6.51.40
nīpaḥ kadambo raktaghnaḥ taṃ pītvā taṇḍulāmbunā |
nīpaḥ kadambo raktaghnaḥ taṃ pītvā taṇḍulāmbunā |
1938 ed. 6.51.41
haridrāṃ maricaṃ rāsnāṃ guḍaṃ drākṣāṃ sapippalīṃ |
haridrāṃ maricaṃ rāsnāṃ guḍaṃ drākṣāṃ sapippalīṃ |
1938 ed. 6.51.42
lihyāt kṣaudreṇa tulyāni śvāsārtto hitabhojanaḥ ||
lihyāt kṣaudreṇa tulyāni śvāsārtto hitabhojanaḥ ||
em. lihyācchvāsseṣu kāseṣu vājināṃ vā śakṛdrasam |
pāṇḍurogeṣu śotheṣu ye yogāḥ saṃprakīrtitāḥ || A
pāṇḍurogeṣu śotheṣu ye yogāḥ saṃprakīrtitāḥ || A
1938 ed. 6.51.44
bhārgīn trikaṇṭakaṃ tailaṃ haridrāṃ kaṭurohiṇīṃ |
bhārgīn trikaṇṭakaṃ tailaṃ haridrāṃ kaṭurohiṇīṃ |
1938 ed. 6.51.45
pippalyo maricaṃ caṇḍāṃ gośakṛdrasa eva ca |
taṭakolasya bījāni paced utkārikāṃ śubhāṃ |
pippalyo maricaṃ caṇḍāṃ gośakṛdrasa eva ca |
taṭakolasya bījāni paced utkārikāṃ śubhāṃ |
1938 ed. 6.51.46
sevyamānā nihanty eṣā śvāsānāśu sudurjayām iti ||
sevyamānā nihanty eṣā śvāsānāśu sudurjayām iti ||
em. surā sauvīrakaṃ hiṅgu mātuluṅgaraso madhu |
drākṣāmalakabilvāni śastāni śvāsihikkinām || A
drākṣāmalakabilvāni śastāni śvāsihikkinām || A
em. śvāsahikkāparigataṃ snigdhaiḥ svedair upācaret |
āktaṃ lavaṇatailābhyāṃ tairasya grathitaḥ kaphaḥ || A
āktaṃ lavaṇatailābhyāṃ tairasya grathitaḥ kaphaḥ || A
em. khastho vilayanaṃ yāti mārutaś ca praśāmyati |
svinnaṃ jñātvā tataś caiva bhojayitvā rasaudanam || A
svinnaṃ jñātvā tataś caiva bhojayitvā rasaudanam || A
em. vātaśleṣmavibandhe vā bhiṣag dhūmaṃ prayojayet |
manaḥśilādevadāruharidrācchadanāmiṣaiḥ || A
manaḥśilādevadāruharidrācchadanāmiṣaiḥ || A
em. lākṣorubūkamūlaiś ca kṛtvā vartīr vidhānataḥ |
sarpiryavamadhūcchiṣṭaśālaniryāsajaṃ tathā || A
sarpiryavamadhūcchiṣṭaśālaniryāsajaṃ tathā || A
em. śṛṅgabālakhurasnāyutvak samastaṃ gavām api |
turuṣkaśallakīnāṃ ca gugguloḥ padmakasya ca || A
turuṣkaśallakīnāṃ ca gugguloḥ padmakasya ca || A
em. ete sarve sasarpiṣkā dhūmāḥ kāryā vijānatā |
balīyasi kaphagraste vamanaṃ savirecanam || A
balīyasi kaphagraste vamanaṃ savirecanam || A
em. durbale caiva rūkṣe ca tarpaṇaṃ hitam ucyate |
jāṅgalorabhrajairmāṃsairānūpair vā susaṃskṛtaiḥ || A
jāṅgalorabhrajairmāṃsairānūpair vā susaṃskṛtaiḥ || A
em. nidigdhikāṃ cāmalakapramāṇāṃ hiṅgvardhayuktāṃ madhunā suyuktām |
lihan naraḥ śvāsanipīḍito hi śvāsaṃ jayaty eva balāttryaheṇa || A
lihan naraḥ śvāsanipīḍito hi śvāsaṃ jayaty eva balāttryaheṇa || A
em. yathāgniriddhaḥ pavanānuviddho vajraṃ yathā vā surarājamuktam |
rogāstathaite khalu durnivārāḥ śvāsaś ca kāsaś ca vilambikā ca || A
rogāstathaite khalu durnivārāḥ śvāsaś ca kāsaś ca vilambikā ca || A
[Adhyāya 52: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.52.1
athātaḥ kāsapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaḥ kāsapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
em. uktā ye hetavo nṝṇāṃ rogayoḥ śvāsahikkayoḥ |
kāsasyāpi ca vijñeyāsta evotpattihetavaḥ || A
kāsasyāpi ca vijñeyāsta evotpattihetavaḥ || A
em. dhūmopaghātādrajasas tathaiva vyāyāmarūkṣānnaniṣevaṇāc ca |
vimārgagatvād api bhojanasya vegāvarodhāt kṣavathos tathaiva || A
vimārgagatvād api bhojanasya vegāvarodhāt kṣavathos tathaiva || A
1938 ed. 6.52.4A
yair eva kāraṇair hikkā śvāsaś caivopajāyate |
tair eva kāraṇair nṛṇāṃ kāsaḥ samupajāyate |
yair eva kāraṇair hikkā śvāsaś caivopajāyate |
tair eva kāraṇair nṛṇāṃ kāsaḥ samupajāyate |
1938 ed. 6.52.5
prāṇo hyudānānugataḥ praduṣṭaḥ saṃbhinnakāṃsasvanatulyaghonatulyaghoṣaḥ |
nireti vaktrāt sahasā saghoṣaḥ kāsaḥ sa vidvadbhir udāhṛtas tu |
prāṇo hyudānānugataḥ praduṣṭaḥ saṃbhinnakāṃsasvanatulyaghonatulyaghoṣaḥ |
nireti vaktrāt sahasā saghoṣaḥ kāsaḥ sa vidvadbhir udāhṛtas tu |
1938 ed. 6.52.6
sa vātapittaprabhavaḥ kaphāc ca kṣatāttathānyaḥ kṣayajoparaś ca |
pañcaprakāraḥ paṭhito bhiṣagbhir viśeṣato lakṣaṇataḥ purā ||
sa vātapittaprabhavaḥ kaphāc ca kṣatāttathānyaḥ kṣayajoparaś ca |
pañcaprakāraḥ paṭhito bhiṣagbhir viśeṣato lakṣaṇataḥ purā ||
em. bhaviṣyatas tasya tu kaṇṭhakaṇḍūrbhojyoparodho galatālulepaḥ |
svaśabdavaiṣamyamarocako 'gnisādaś ca liṅgāni bhavantyamūni || A
svaśabdavaiṣamyamarocako 'gnisādaś ca liṅgāni bhavantyamūni || A
1938 ed. 6.52.8
hṛcśaṃkhamūrddhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇavalaḥ kṣataujā |
prasaktamantaḥ kaphaam īraṇena bhinnasvaraḥ kāsati śuṣkam eva |
hṛcśaṃkhamūrddhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇavalaḥ kṣataujā |
prasaktamantaḥ kaphaam īraṇena bhinnasvaraḥ kāsati śuṣkam eva |
hṛcśaṃkhamūrddhodarapārśvaśūlīKH hṛcchaṅkhamūrdhodarapārśvaśūlī A kṣīṇavalaḥK kṣīṇabala A kṣīṇabalaḥ H kṣataujāK svaraujāḥ | A kṣataujāḥ | H prasaktamantaḥ
prasaktamantaḥAK
prasaktam antaḥ H kaphaamkaphaamK kapha A sasa H īraṇenaK mīraṇe A mīraṇena H bhinnasvaraḥbhinnasvaraḥKH na A kāsatiKH kāset tu A evaKH svarabhedayuktaḥ || A
prasaktamantaḥAK
prasaktam antaḥ H kaphaamkaphaamK kapha A sasa H īraṇenaK mīraṇe A mīraṇena H bhinnasvaraḥbhinnasvaraḥKH na A kāsatiKH kāset tu A evaKH svarabhedayuktaḥ || A
1938 ed. 6.52.9
urovidāhajvaravaktraśoṣair abhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ |
pittena pītāni vamet kaṭūni kāseta pāṇḍuḥ paridahya mānaḥ |
urovidāhajvaravaktraśoṣair abhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ |
pittena pītāni vamet kaṭūni kāseta pāṇḍuḥ paridahya mānaḥ |
1938 ed. 6.52.10
pralipyamānena mukhena sīdan śirorujārtaḥ kaphapūrṇṇadehaḥ |
abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ kāsedbhṛśaṃ sāndrakaphaḥ kaphena |
pralipyamānena mukhena sīdan śirorujārtaḥ kaphapūrṇṇadehaḥ |
abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ kāsedbhṛśaṃ sāndrakaphaḥ kaphena |
1938 ed. 6.52.11
vakṣotimātraṃ vihataṃ tu yasya vyāyāmabhārādhyayanābhighātaiḥ
viśliṣṭavakṣāḥ sa naraḥ saraktaṃ ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃ kṣatajaṃ tam āhuḥ |
vakṣotimātraṃ vihataṃ tu yasya vyāyāmabhārādhyayanābhighātaiḥ
viśliṣṭavakṣāḥ sa naraḥ saraktaṃ ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃ kṣatajaṃ tam āhuḥ |
1938 ed. 6.52.12
sa gātraśū|laṃjvaradāhamohaṃ prāṇakṣayaṃ copalabheta kāsāt |
śuṣyan viniṣṭhīvati durbbalas tu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyaṃ ||
sa gātraśū|laṃjvaradāhamohaṃ prāṇakṣayaṃ copalabheta kāsāt |
śuṣyan viniṣṭhīvati durbbalas tu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyaṃ ||
1938 ed. 6.52.13
taṃ sarvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ cikitsitajñe kṣayakāsam āhuḥ ||
taṃ sarvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ cikitsitajñe kṣayakāsam āhuḥ ||
em. śṛṅgīvacākaṭphalakattṛṇābdadhānyābhayābhārgyamarāhvaviśvam |
uṣṇāmbunā hiṅguyutaṃ tu pītvā baddhāsyamapyāśu jahāti kāsam || A
uṣṇāmbunā hiṅguyutaṃ tu pītvā baddhāsyamapyāśu jahāti kāsam || A
em. phalatrikavyoṣaviḍaṅgaśṛṅgīrāsnāvacāpadmakadevakāṣṭhaiḥ |
lehaḥ samaiḥ kṣaudrasitāghṛtāktaḥ kāsaṃ nihanyādacirādudīrṇam || A
lehaḥ samaiḥ kṣaudrasitāghṛtāktaḥ kāsaṃ nihanyādacirādudīrṇam || A
1938 ed. 6.52.16
pathyāṃ sitām āmalakāni lājāḥ samāgadhañ cāpi vicūrṇṇya śuṇṭhī |
sarpir madhubhyāṃ viliheddhi kāsī sasaindhavaṃ coṣṇajalena kṛṣṇāṃ |
pathyāṃ sitām āmalakāni lājāḥ samāgadhañ cāpi vicūrṇṇya śuṇṭhī |
sarpir madhubhyāṃ viliheddhi kāsī sasaindhavaṃ coṣṇajalena kṛṣṇāṃ |
pathyāṃAK pathyā H sitāmsitāK sitāsitā AH āmalakāniK māmalakāni A māma?lakāni H lājāḥKH lājāṃ A samāgadhañsamāgadhaṃKH samāgadhīṃ A śuṇṭhīKH śuṇṭhīm | A sarpir
sarpirK sarpi
sarpi
sarppi AH madhubhyāṃrmmadhubhyāṃK rmadhubhyāṃrmmadhubhyāṃ AH viliheddhiviliheddhiK vilihīta A vinniheddhi H sasaindhavaṃKH sasaindhavāṃ A coṣṇajalenaKH voṣṇajalena A
sarpirK sarpi
sarpi
sarppi AH madhubhyāṃrmmadhubhyāṃK rmadhubhyāṃrmmadhubhyāṃ AH viliheddhiviliheddhiK vilihīta A vinniheddhi H sasaindhavaṃKH sasaindhavāṃ A coṣṇajalenaKH voṣṇajalena A
1938 ed. 6.52.17
pibed guḍaṃ pippaliśṛṃgaveraṃ drākṣāñ ca sarppirmadhunā lihec ca |
drākṣāṃ sitāṃ māgadhikāñ ca tulyāṃ saśṛṃgaveraṃ madhukaṃ tugāñ ca ||
pibed guḍaṃ pippaliśṛṃgaveraṃ drākṣāñ ca sarppirmadhunā lihec ca |
drākṣāṃ sitāṃ māgadhikāñ ca tulyāṃ saśṛṃgaveraṃ madhukaṃ tugāñ ca ||
1938 ed. 6.52.18
sarpimadhubhyāṃ vilihet samāṃśāṃ kṣaudreṇa tulyaṃ maricaṃ sitāñ ca |
saṃcūrṇṇya maṇḍena pibec ca da dhnoḥ hareṇa vaḥ pippalikāñ ca tulyāṃ ||
sarpimadhubhyāṃ vilihet samāṃśāṃ kṣaudreṇa tulyaṃ maricaṃ sitāñ ca |
saṃcūrṇṇya maṇḍena pibec ca da dhnoḥ hareṇa vaḥ pippalikāñ ca tulyāṃ ||
sarpimadhubhyāṃK om. AHac sarppirmmdhubhyāṃ Hpc vilihet samāṃśāṃKHpc lihyād ghṛtakṣaudrayutāṃ samāṃśāṃ A sarppirmmdhubhyāṃ vilihet samāṃśāṃ Hac kṣaudreṇa tulyaṃK sitopalāṃ vā A om. Hac kṣau Hpc maricaṃK maricāṃśayuktām |
dhātrīkaṇāviśva A kṣaudreṇatulyammricaṃ Hac dreṇatulyammricaṃ Hpc sitāñ caKH sitopalāś ca A da dhnoḥda dhnoḥdadhnoḥKHac dadhnaḥ dadhnaḥ ||dadhno AHpc hareṇa vaḥKH om. A pippalikāñ capippalikāṃ caKH om. A tulyāṃKH om. A
dhātrīkaṇāviśva A kṣaudreṇatulyammricaṃ Hac dreṇatulyammricaṃ Hpc sitāñ caKH sitopalāś ca A da dhnoḥda dhnoḥdadhnoḥKHac dadhnaḥ dadhnaḥ ||dadhno AHpc hareṇa vaḥKH om. A pippalikāñ capippalikāṃ caKH om. A tulyāṃKH om. A
1938 ed. 6.52.19
dadhnā lihet kāsakaragnim agraḥ
ubhe haridre suradāruśuṇṭhī | gāyatrisārañ ca pibet samāṃśaṃ
dadhnā lihet kāsakaragnim agraḥ
ubhe haridre suradāruśuṇṭhī | gāyatrisārañ ca pibet samāṃśaṃ
dadhnāK hareṇukāṃ māgadhikāṃ ca tulyāṃ dadhnā A ? dadhnā H lihet kāsakaragnim agraḥlihet kāsarujābhibhūtaḥlihet kāsarujābhibhūtaK pibet kāsagadābhibhūtaḥ | A lihet kāsarujābhibhūtaḥlihet kāsarujābhibhūtaḥlihet kāsarujābhibhūta HacHpc suradāruśuṇṭhīsuradāruśuṇṭhīṃ |K suradāruśuṇṭhīṃsuradāruśuṇṭhīṃ | AH
1938 ed. 6.52.20
vastasya mūtreṇa sukhāmvunā vā dantīdravantī ca satilvakānāṃ
bhṛṣṭāni sarpīḥ ṣvatha bādarāṇi || khādet palāṃśāni sasaindhavāni
vastasya mūtreṇa sukhāmvunā vā dantīdravantī ca satilvakānāṃ
bhṛṣṭāni sarpīḥ ṣvatha bādarāṇi || khādet palāṃśāni sasaindhavāni
vastasyaK bastasya AH mūtreṇaAK mūtre H sukhāmvunā vāsukhāmbunā vā ||K sukhāmbunā vāsukhāmbunā vā || AH dantīdravantī caK dantīṃ dravantīṃ ca A dantī dravantīñ ca H satilvakānāṃKH satilvakākhyām | A sarpīḥsarppīḥKH sarpīṃ A ṣvathaKH ṣyatha A khādet palāṃśānikhādet palāṃśāniKH khādet palāśāni A
1938 ed. 6.52.21
hiṅgoḥ pibet kolasamaṃ hitāśī |sauvīrakeṇāmlarasena vāpi |
kṣaudreṇa lihyātmaricāni cā | bhārgīvacāhiṃgukṛtā ca vartiḥ
hiṅgoḥ pibet kolasamaṃ hitāśī |sauvīrakeṇāmlarasena vāpi |
kṣaudreṇa lihyātmaricāni cā | bhārgīvacāhiṃgukṛtā ca vartiḥ
hiṅgoḥKH kolapramāṇaṃ pra A pibet kolasamaṃKH pibe A hitāśī |sauvīrakeṇāmlarasenahitāśī || sauvīrakeṇāmlarasenaKH ddhi hiṅgu sauvīrakeṇāmlarasena A lihyātmaricāniKH lihyānmaricāni A cā | bhārgīvacāhiṃgukṛtā cacā | bhārgīvacāhiṃgukṛtā caK vāpi bhārgīvacāhiṅgukṛtā ca A cāpi | bhārggīvacāhiṅgukṛtā tu H vartiḥvarttiḥAKHac vartti Hpc
1938 ed. 6.52.22
dhūme praśastā ghṛtasaṃprayuktā |
dhūme praśastā ghṛtasaṃprayuktā |
1938 ed. 6.52.23
pibec ca śīdhuṃ maricānvitaṃ vā
pibec ca śīdhuṃ maricānvitaṃ vā
1938 ed. 6.52.24
mañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikābhiḥ | kṣīraṃ śritam mākṣikasaṃyutam vā
nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ | khādec ca mudgāṃ maricopadaṃśām
mañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikābhiḥ | kṣīraṃ śritam mākṣikasaṃyutam vā
nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ | khādec ca mudgāṃ maricopadaṃśām
mañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikābhiḥmañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikābhiḥmañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛttikābhiḥKH drākṣāmbumañjiṣṭhapurāhvayābhiḥ A śritamśṛtamK śṛtaṃśṛtam AH mākṣikasaṃyutam vāmākṣikasaṃyutam vāKH mākṣikasaṃprayuktam | A nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ
nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃKH
nidigdhikānāgarapippalībhiḥ A mudgāṃmudgānAK mudgā H maricopadaṃśāmK madhunā susiddhān || A n maricopadaṃśām H
nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃKH
nidigdhikānāgarapippalībhiḥ A mudgāṃmudgānAK mudgā H maricopadaṃśāmK madhunā susiddhān || A n maricopadaṃśām H
1938 ed. 6.52.25
utkārikāṃ sarpiṣi nāgarāḍhyāṃ |
utkārikāṃ sarpiṣi nāgarāḍhyāṃ |
1938 ed. 6.52.26
yat plīhni sarpirvihitaṃ ṣaḍaṅgaṃ tad vātakāsaṃ jayati prasahyaṃ |
vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā rasena vā yat khalu kaṇṭhakāryāḥ |
yat plīhni sarpirvihitaṃ ṣaḍaṅgaṃ tad vātakāsaṃ jayati prasahyaṃ |
vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā rasena vā yat khalu kaṇṭhakāryāḥ |
1938 ed. 6.52.27
virecanaṃ snaihikam atra coktam āthāpanaṃ cāpi vadanti pathyaṃ |
dhūmam pibet snaihikam apramattaḥ pibet sukhoṣṇaṃ ghṛtam eva cātra ||
virecanaṃ snaihikam atra coktam āthāpanaṃ cāpi vadanti pathyaṃ |
dhūmam pibet snaihikam apramattaḥ pibet sukhoṣṇaṃ ghṛtam eva cātra ||
1938 ed. 6.52.28
hitā yavāgvaś ca raseṣu siddhāḥ payāṃsi lehyāḥ saghṛtās tathaiva ||
prachardanaṃ kāyaśirovirekās tathaiva dhūmāḥ kavaḍagrahāś ca |
hitā yavāgvaś ca raseṣu siddhāḥ payāṃsi lehyāḥ saghṛtās tathaiva ||
prachardanaṃ kāyaśirovirekās tathaiva dhūmāḥ kavaḍagrahāś ca |
1938 ed. 6.52.29
uṣṇāmla lehyāḥ kaṭukāś ca hanyuḥ kapham viśeṣeṇa viśoṣaṇañ ca |
kaṭutrikañ cāpi vadanti mukhyaṃ ghṛtaṃ krighnasvarase vipakvaṃ |
uṣṇāmla lehyāḥ kaṭukāś ca hanyuḥ kapham viśeṣeṇa viśoṣaṇañ ca |
kaṭutrikañ cāpi vadanti mukhyaṃ ghṛtaṃ krighnasvarase vipakvaṃ |
1938 ed. 6.52.30
nirguṇḍipatrasvarasena siddhaṃ sarpiḥ kaphottham vinihanti kāsaṃ |
nirguṇḍipatrasvarasena siddhaṃ sarpiḥ kaphottham vinihanti kāsaṃ |
em. śṛṅgīvacāmbhodharadevadārudurālabhābhārgyabhayaśaṭībhiḥ |
samyag vipakvaṃ dviguṇena sarpirnidigdhikāyāḥ svarasena caitat || A
samyag vipakvaṃ dviguṇena sarpirnidigdhikāyāḥ svarasena caitat || A
1938 ed. 6.52.32
vidārigandhotpalasārivādī niḥkvāthya vargam madhurañ ca kṛtsnaṃ |
vidārigandhotpalasārivādī niḥkvāthya vargam madhurañ ca kṛtsnaṃ |
1938 ed. 6.52.33
ghṛtam pibed ikṣurasāmbudugdhaiḥ kākolivargañ ca saśarkañ tat |
prātaḥ pibet pittakṛte tu kāse kṣato hito yaḥ kṣatajaś ca kāsaḥ |
ghṛtam pibed ikṣurasāmbudugdhaiḥ kākolivargañ ca saśarkañ tat |
prātaḥ pibet pittakṛte tu kāse kṣato hito yaḥ kṣatajaś ca kāsaḥ |
pibed ikṣurasāmbudugdhaiḥpibed ikṣurasāmbudugdhaiḥKH pacedikṣurasāmbudugdhaiḥ A kākolivargañ cakākolivarggañ caKH kākolivarge ca A saśarkañ tat | prātaḥsaśarkañ tat |
prātaḥK saśarkaraṃ tat |
prātaḥ A saśarkkare tat ||
prātaḥ H pibet pittakṛte tuKH pibet pittakṛte ca A kṣatoKH rati A hito yaḥKH prasūte A kṣatajaś cakṣatajaś caKH kṣataje ca A kāsaḥkāsaḥKH kāse || A
prātaḥK saśarkaraṃ tat |
prātaḥ A saśarkkare tat ||
prātaḥ H pibet pittakṛte tuKH pibet pittakṛte ca A kṣatoKH rati A hito yaḥKH prasūte A kṣatajaś cakṣatajaś caKH kṣataje ca A kāsaḥkāsaḥKH kāse || A
1938 ed. 6.52.34
kharjūramustāmadhukaṃ piyālaṃ madhūlikā pippalibhārgicūrṇaṃ ||
sarpiḥ sitā mākṣisaṃprayuktaṃ trīṃ hanti kāsānupayujyamānaṃ |
kharjūramustāmadhukaṃ piyālaṃ madhūlikā pippalibhārgicūrṇaṃ ||
sarpiḥ sitā mākṣisaṃprayuktaṃ trīṃ hanti kāsānupayujyamānaṃ |
kharjūramustāmadhukaṃkharjūramustāmadhukaṃkharjjūramustāmadhukaṃKH kharjūrabhārgīmagadhā A piyālaṃKH priyāla A madhūlikāKH madhūlikai A pippalibhārgicūrṇaṃK lāmalakaiḥ samāṃśaiḥ |
cūrṇaṃ A pippalibhārgicūrṇṇaṃ ||
? H sarpiḥ
sarpiḥsarppiḥKH om. A mākṣisaṃprayuktaṃmākṣi saṃprayuktaṃK kṣaudraghṛtaprāgāḍhaṃ A mākṣikasamprayuktaṃ H trīṃK trī AH hantiK n hanti AH
cūrṇaṃ A pippalibhārgicūrṇṇaṃ ||
? H sarpiḥ
sarpiḥsarppiḥKH om. A mākṣisaṃprayuktaṃmākṣi
1938 ed. 6.52.35
kṣaudreṇa kāse kṣatajo kṣayotthe pibed ghṛtaṃ cekṣurase vipakvaṃ |
kṣaudreṇa kāse kṣatajo kṣayotthe pibed ghṛtaṃ cekṣurase vipakvaṃ |
1938 ed. 6.52.37cd
guḍodakaṃ vā kvathitaṃ pibeta kṣaudreṇa śītaṃ maricopadaṃśaṃ ||
guḍodakaṃ vā kvathitaṃ pibeta kṣaudreṇa śītaṃ maricopadaṃśaṃ ||
pibetaem. pibeddhi A
1938 ed. 6.52.36
cūrṇaṃ pibed āmalakasya cāpi kṣīre vipakvaṃ saghṛtaṃ hitāya ||
cūrṇāni godhūma yathodbhavāni kākolivargañ ca kṛtaḥ |
cūrṇaṃ pibed āmalakasya cāpi kṣīre vipakvaṃ saghṛtaṃ hitāya ||
cūrṇāni godhūma yathodbhavāni kākolivargañ ca kṛtaḥ |
1938 ed. 6.52.37ab
ṣu peyastṛṣu kāsavadbhiḥ kṣaudreṇa dugdhena ghṛtena vāpi |
ṣu peyastṛṣu kāsavadbhiḥ kṣaudreṇa dugdhena ghṛtena vāpi |
1938 ed. 6.52.47
kulīraśuktīś caṭakaiṇa lāvānniḥ kvāthya vargam madhurais tathānyaiḥ |
pibed ghṛtaṃ tan tu niṣevyamānaṃ hanyāt kṣayotthaṃ kṣatajañ ca kāsaṃ || śatāvarīnāgavalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidadhyāc ca hitāya tasya ||
kulīraśuktīś caṭakaiṇa lāvānniḥ kvāthya vargam madhurais tathānyaiḥ |
pibed ghṛtaṃ tan tu niṣevyamānaṃ hanyāt kṣayotthaṃ kṣatajañ ca kāsaṃ || śatāvarīnāgavalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidadhyāc ca hitāya tasya ||
kulīraśuktīśKH kulīraśuktī A lāvānniḥKH lāvānni A kvāthyaKH ṣkvāthya A madhuraismadhuraisKH madhuraṃ A tathānyaiḥKH ca kṛtsnam | A pibed ghṛtaṃ tu
pibed ghṛtaṃ tanKH
pacedghṛtaṃ tat t A tantuKH u A niṣevyamānaṃniṣevyamānaṃKH niṣevyamāṇaṃ A hanyāt kṣayotthaṃKH hanyāt kṣatotthaṃ A kṣatajañ caKH kṣayajaṃ ca A śatāvarīnāgavalāvipakvaṃK śatāvarīnāgabalāvipakvaṃ A śatāvarīnāgavarīvipakvaṃ H vidadhyāc caKH vidheyaṃ ca A tasyaKH kāsinām | A
pibed ghṛtaṃ tanKH
pacedghṛtaṃ tat t A tantuKH u A niṣevyamānaṃniṣevyamānaṃKH niṣevyamāṇaṃ A hanyāt kṣayotthaṃKH hanyāt kṣatotthaṃ A kṣatajañ caKH kṣayajaṃ ca A śatāvarīnāgavalāvipakvaṃK śatāvarīnāgabalāvipakvaṃ A śatāvarīnāgavarīvipakvaṃ H vidadhyāc caKH vidheyaṃ ca A tasyaKH kāsinām | A
1938 ed. 6.52.37a
jantughnadārutriphaloṣaṇatrayaṃ sapadmakaṃ saṃbhṛtam ekatastataḥ |
jantughnadārutriphaloṣaṇatrayaṃ sapadmakaṃ saṃbhṛtam ekatastataḥ |
1938 ed. 6.52.37b
sitāsamāṃśair avalihyamāno ḥ sakāsānudati prasahyaṃ ||
sitāsamāṃśair avalihyamāno ḥ sakāsānudati prasahyaṃ ||
1938 ed. 6.52.37c
śaṭīpalāgranthikapuṣkarāgni cavyātmaguptākharaśaṃkhapuṣpī |
śaṭīpalāgranthikapuṣkarāgni cavyātmaguptākharaśaṃkhapuṣpī |
1938 ed. 6.52.37d
dvipañcamūlī ca paladvibhāge bhāgena sambhṛtya vipācayīta |
dvipañcamūlī ca paladvibhāge bhāgena sambhṛtya vipācayīta |
1938 ed. 6.52.37e
yavāḍhakañ cāpy abhayā śatañ ca vāryāḍhakaiḥ pañcabhir aṃ hri śeṣaṃ |
yavāḍhakañ cāpy abhayā śatañ ca vāryāḍhakaiḥ pañcabhir aṃ hri śeṣaṃ |
1938 ed. 6.52.37g
guḍasya bhāgārddhaśataṃ vipakvaṃ śītaṃ |
guḍasya bhāgārddhaśataṃ vipakvaṃ śītaṃ |
1938 ed. 6.52.37h
palānya madhunas tatra datvā tvagelaśuṇṭhī maricañ ca yuñjyāt |
palānya madhunas tatra datvā tvagelaśuṇṭhī maricañ ca yuñjyāt |
1938 ed. 6.52.37i
dve dve cādyād avalihyāc ca lehāṃ pathye pathyāśī sarvakāsān jñghāṃsuḥ ||
dve dve cādyād avalihyāc ca lehāṃ pathye pathyāśī sarvakāsān jñghāṃsuḥ ||
1938 ed. 6.52.37j
śvāsaṃ hikkāṃ svarabhedaṃ kṣayañ ca kārṣyaṃ chardiṃ vātarktaṃ jvarañ ca ||
śvāsaṃ hikkāṃ svarabhedaṃ kṣayañ ca kārṣyaṃ chardiṃ vātarktaṃ jvarañ ca ||
1938 ed. 6.52.37k
hṛtpāṇḍurogaṃ śvayathuṃkāmalāṃ mūrcchāṃ doṣmūtrakṛcchrārta va ca |
hṛtpāṇḍurogaṃ śvayathuṃkāmalāṃ mūrcchāṃ doṣmūtrakṛcchrārta va ca |
1938 ed. 6.52.37l
hanyād agastyena niṣevito yaṃ lehārujāṃ vai nudati prasahyam iti ||
hanyād agastyena niṣevito yaṃ lehārujāṃ vai nudati prasahyam iti ||
em. prasthatrayeṇāmalakīrasasya śuddhasya dattvārdhatulāṃ guḍasya |
cūrṇīkṛtairgranthikacavyajīravyoṣebhakṛṣṇāhapuṣājamodaiḥ || A
cūrṇīkṛtairgranthikacavyajīravyoṣebhakṛṣṇāhapuṣājamodaiḥ || A
em. viḍaṅgasindhutriphalāyavānīpāṭhāgnidhānyaiś ca picupramāṇaiḥ |
dattvā trivṛccūrṇapalāni cāṣṭāvaṣṭau ca tailasya pacedyathāvat || A
dattvā trivṛccūrṇapalāni cāṣṭāvaṣṭau ca tailasya pacedyathāvat || A
em. taṃ bhakṣayed akṣaphalapramāṇaṃ yatheṣṭaceṣṭastrisugandhiyuktam |
anena sarve grahaṇīvikārāḥ saśvāsakāsasvarabhedaśothāḥ || A
anena sarve grahaṇīvikārāḥ saśvāsakāsasvarabhedaśothāḥ || A
em. śāmyanti cāyaṃ ciramantaragnerhatasya puṃstvasya ca vṛddhihetuḥ |
strīṇāṃ ca vandhyāmayanāśanaḥ syāt kalyāṇako nāma guḍaḥ pratītaḥ || A
strīṇāṃ ca vandhyāmayanāśanaḥ syāt kalyāṇako nāma guḍaḥ pratītaḥ || A
em. dvipañcamūlebhakaṇātmaguptābhārgīśaṭīpuṣkaramūlaviśvān |
pāṭhāmṛtāgranthikaśaṅkhapuṣpīrāsnāgnyapāmārgabalāyavāsān || A
pāṭhāmṛtāgranthikaśaṅkhapuṣpīrāsnāgnyapāmārgabalāyavāsān || A
em. dvipālikān nyasya yavāḍhakaṃ ca harītakīnāṃ ca śataṃ gurūṇām |
droṇe jalasyāḍhakasaṃyute ca kvāthe kṛte pūtacaturthabhāge || A
droṇe jalasyāḍhakasaṃyute ca kvāthe kṛte pūtacaturthabhāge || A
em. pacettulāṃ śuddhaguḍasya dattvā pṛthak ca tailāt kuḍavaṃ ghṛtāc ca |
cūrṇaṃ ca tāvan magadhodbhavāyā deyaṃ ca tasmin madhu siddhaśīte || A
cūrṇaṃ ca tāvan magadhodbhavāyā deyaṃ ca tasmin madhu siddhaśīte || A
em. rasāyanāt karṣamato vilihyāddve cābhaye nityam athāśu hanyāt |
tad rājayakṣmagrahaṇīpradoṣaśophāgnimāndyasvarabhedakāsān || A
tad rājayakṣmagrahaṇīpradoṣaśophāgnimāndyasvarabhedakāsān || A
em. pāṇḍvāmayaśvāsaśirovikārān hṛdrogahikkāviṣam ajvarāṃś ca |
medhābalotsāham atipradaṃ ca cakāra caitad bhagavān agastyaḥ || A
medhābalotsāham atipradaṃ ca cakāra caitad bhagavān agastyaḥ || A
[Adhyāya 53: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.53.1
athātaḥ svaropaghātapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaḥ svaropaghātapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.53.3
atyuccaśabdakaraṇyadhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ prakupitāḥ paṭhanādayas tu |
te śabdavāhīṣu sirāsugatāḥ pratiṣṭhaṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ |
atyuccaśabdakaraṇyadhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ prakupitāḥ paṭhanādayas tu |
te śabdavāhīṣu sirāsugatāḥ pratiṣṭhaṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ |
atyuccaśabdakaraṇyadhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥem. atyuc cabhāṣaṇaviṣādhyayanātigītaśītādibhiḥ A atyuc caśabdakaraṇyadhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ K atyuc caśabdakaraṇādhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ H paṭhanādayas tupaṭhanādayas tuKH pavanādayas tu | A te
teKH
srotaḥsu te A śabdavāhīṣuKH svaravaheṣu A sirāsugatāḥK gatāḥ A sisugatā H pratiṣṭhaṃK pratiṣṭhāṃ A pratiṣṭha H hanyuḥAK ? ? H
teKH
srotaḥsu te A śabdavāhīṣuKH svaravaheṣu A sirāsugatāḥK gatāḥ A sisugatā H pratiṣṭhaṃK pratiṣṭhāṃ A pratiṣṭha H hanyuḥAK ? ? H
1938 ed. 6.53.4
vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnasvaraṃ vadati gardabhavat kharañ ca |
pittena pītanayanānanamūtravarcā brūyāt galaina sa ca dāhasamanvitena |
vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnasvaraṃ vadati gardabhavat kharañ ca |
pittena pītanayanānanamūtravarcā brūyāt galaina sa ca dāhasamanvitena |
1938 ed. 6.53.5
brūyāt kaphena satataṃ kapharuddhakaṇṭhau mandaṃ śanairvadati cāpi divā viśeṣāt |
sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpat | tañ cāpy asādhyam ṛṣyaḥ svarabhedam āhuḥ |
brūyāt kaphena satataṃ kapharuddhakaṇṭhau mandaṃ śanairvadati cāpi divā viśeṣāt |
sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpat | tañ cāpy asādhyam ṛṣyaḥ svarabhedam āhuḥ |
brūyāt kaphenaKH kṛcchrāt kaphena A kapharuddhakaṇṭhaukapharuddhakaṇṭhauK kapharuddhakaṇṭho AH viśeṣāt | sarvātmakeviśeṣāt |
sarvātmakeviśeṣāt |
sarvvātmakeKH viśeṣaḥ |
sarvātmake A sarvavikārasaṃpat | tañsarvavikārasaṃpat | tañK sarvavikārasaṃpa A sarvvavikārasaṃpattaṃ H cāpyK om. A cā H asādhyamK davya A pyasādhya H ṛṣyaḥṛṣyaḥK ktatā A mṛṣyaḥ H svarabhedamK ca vacasastamasādhyam A svarabheda H āhuḥAK māhuḥ || H
sarvātmakeviśeṣāt |
sarvvātmakeKH viśeṣaḥ |
sarvātmake A sarvavikārasaṃpat | tañsarvavikārasaṃpat | tañK sarvavikārasaṃpa A sarvvavikārasaṃpattaṃ H cāpyK om. A cā H asādhyamK davya A pyasādhya H ṛṣyaḥṛṣyaḥK ktatā A mṛṣyaḥ H svarabhedamK ca vacasastamasādhyam A svarabheda H āhuḥAK māhuḥ || H
1938 ed. 6.53.6
dhūmāyati kṣatakṛte kṣayam āpnuyāc ca | vāgeṣa cāpi hatavāk parivarjanīyaḥ |
antargatasvaram alakṣyam avākpravīṇaṃ medocchrayād vadati digdhagalastṛṣāluḥ |
dhūmāyati kṣatakṛte kṣayam āpnuyāc ca | vāgeṣa cāpi hatavāk parivarjanīyaḥ |
antargatasvaram alakṣyam avākpravīṇaṃ medocchrayād vadati digdhagalastṛṣāluḥ |
dhūmāyatiKH dhūpyeta vā A kṣatakṛteKH k kṣayakṛte A kṣayam āpnuyāc cakṣayamāpnuyāc ca |em. kṣayamāpnuyāc cakṣayamāpnuyāc ca | AK ? kṣayāc ca H vāgeṣaAK vāśeṣa H cāpiKH cāpi(vāpi) A hatavāk parivarjanīyaḥhatavāk parivarjanīyaḥAK hatavāk parivarjjayīta | H antargatasvaram
antargatasvaramK
antargalaṃ svara A
antarggatasvara H alakṣyamK malakṣya A malajya H avākpravīṇaṃK padaṃ cireṇa A mavākpravīṇaṃ H medocchrayād vadatimedocchrayād vadatiK medaś cayādvadati A medoc chrayādvadati H digdhagalastṛṣāluḥKH digdhagalauṣṭhatāluḥ || A
antargatasvaramK
antargalaṃ svara A
antarggatasvara H alakṣyamK malakṣya A malajya H avākpravīṇaṃK padaṃ cireṇa A mavākpravīṇaṃ H medocchrayād vadatimedocchrayād vadatiK medaś cayādvadati A medoc chrayādvadati H digdhagalastṛṣāluḥKH digdhagalauṣṭhatāluḥ || A
em. kṣīṇasya vṛddhasya kṛśasya cāpi cirotthito yaś ca sahopajātaḥ |
medasvinaḥ sarvasamudbhavaś ca svarāmayo yo na sa siddhimeti || A
medasvinaḥ sarvasamudbhavaś ca svarāmayo yo na sa siddhimeti || A
1938 ed. 6.53.8
snigdhāṃ svarāturanarān avabaddhadoṣāṃ nyāyena cchardanavirecanabastibhiś tu |
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ saṃpādayeta vividhaiḥ kavaḑagrahaiś ca |
snigdhāṃ svarāturanarān avabaddhadoṣāṃ nyāyena cchardanavirecanabastibhiś tu |
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ saṃpādayeta vividhaiḥ kavaḑagrahaiś ca |
snigdhāṃKH snigdhā A svarāturanarān avabaddhadoṣāṃsvarāturanarānavabaddhadoṣānKH n svarāturanarānapakṛṣṭadoṣān A cchardanavirecanabastibhiś tuK tān vamanarecanabastibhiś ca | A charddanavirecanabastibhiś ca | H nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥKH
nasyāvapīḍamukhadhāvanadhūmalehaiḥ A saṃpādayetaKH saṃpādayec ca A kavaḑagrahaiśKH kavalagrahaiś A
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥKH
nasyāvapīḍamukhadhāvanadhūmalehaiḥ A saṃpādayetaKH saṃpādayec ca A kavaḑagrahaiśKH kavalagrahaiś A
1938 ed. 6.53.9ab
yaḥ śvāsakāsavidhirādita eva coktaṃ śtam cāpy aśeṣam avatārayituṃ yateta ||
yaḥ śvāsakāsavidhirādita eva coktaṃ śtam cāpy aśeṣam avatārayituṃ yateta ||
em. vaiśeṣikaṃ ca vidhim ūrdhvam ato vadāmi taṃ vai svarāturahitaṃ nikhilaṃ nibodha || A
1938 ed. 6.53.10
svaropaghāte nilaje bhaktopari ghṛtaṃ pibet |
kāsamardakavārttākumārkavasvarase yutaṃ ||
svaropaghāte nilaje bhaktopari ghṛtaṃ pibet |
kāsamardakavārttākumārkavasvarase yutaṃ ||
1938 ed. 6.53.11
siddhaṃ ghṛtaṃ hanty anilaṃ siddhaṃ vārkagale rase |
yavakṣārājamodābhyāṃ citrakāmalakeṣu vā |
siddhaṃ ghṛtaṃ hanty anilaṃ siddhaṃ vārkagale rase |
yavakṣārājamodābhyāṃ citrakāmalakeṣu vā |
1938 ed. 6.53.12
devadārvyagnimabhyāṃ siddham ājaṃ samākṣikaṃ |
sukhodakānupāno vā sasarpiṣko guḍodanaḥ |
devadārvyagnimabhyāṃ siddham ājaṃ samākṣikaṃ |
sukhodakānupāno vā sasarpiṣko guḍodanaḥ |
1938 ed. 6.53.13
kṣīrānupānaṃ paitte tu pibet sarpiratandritaḥ |
aśnuyāc ca sasarpiṣkaṃ yaṣṭīmadhukapāyasaṃ |
kṣīrānupānaṃ paitte tu pibet sarpiratandritaḥ |
aśnuyāc ca sasarpiṣkaṃ yaṣṭīmadhukapāyasaṃ |
1938 ed. 6.53.14
lihet madhurakāṇyaṃ vā cūrṇṇaṃ madhusamāyutaṃ |
śatāvarīcūrṇayogaṃ balācūrṇṇam athāpi vā |
lihet madhurakāṇyaṃ vā cūrṇṇaṃ madhusamāyutaṃ |
śatāvarīcūrṇayogaṃ balācūrṇṇam athāpi vā |
1938 ed. 6.53.15
pibet kaṭūni mūtreṇa kaphaje svarasaṃ kṣaye |
lihedvā madhutailābhyāṃ bhuktvā khādet kaṭūni vā ||
pibet kaṭūni mūtreṇa kaphaje svarasaṃ kṣaye |
lihedvā madhutailābhyāṃ bhuktvā khādet kaṭūni vā ||
1938 ed. 6.53.16
svaropaghātai medoje kaphavadvidhiriṣyate ||
raktaje kṣayaje vāpi pratyākhyāyācaret kriyāṃ |
svaropaghātai medoje kaphavadvidhiriṣyate ||
raktaje kṣayaje vāpi pratyākhyāyācaret kriyāṃ |
1938 ed. 6.53.16a
sarvaje kṣataje tadvat bhiṣag vidyād vicakṣaṇaḥ ||
sarvaje kṣataje tadvat bhiṣag vidyād vicakṣaṇaḥ ||
1938 ed. 6.53.17
śarkarāmadhumiśrāṇi śritāni madhuraiḥ saha |
pibet payāṃsi yasyoccair vadato bhihatasvara iti ||
śarkarāmadhumiśrāṇi śritāni madhuraiḥ saha |
pibet payāṃsi yasyoccair vadato bhihatasvara iti ||
folio 197r1
[Adhyāya 51: draft edition based on MS K (adhyāya 24 in the vulgate)]
1938ed. 6.24.1
athātaḥ pratiśyāyapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaḥ pratiśyāyapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938ed. 6.24.3
nārīprasaṃgac chiraso 'bhighātād
dhūmād rajācchītam avaśyayāc ca |
vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca
sadyaḥ pratiśyāyanimittam uktaṃ |
nārīprasaṃgac chiraso 'bhighātād
dhūmād rajācchītam avaśyayāc ca |
vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca
sadyaḥ pratiśyāyanimittam uktaṃ |
nārīprasaṃgac chirasonārīprasaṅgac chirasoKH nārīprasaṅgaḥ śiraso A 'bhighātād dhūmād rajācchītambhighātād dhūmād rajācchītamem. 'bhitāpo dhūmo rajaḥ śīta A bhighātād dhūmād rajācchītambhighātād dhūmād rajācchītam KH avaśyayāc caK matipratāpaḥ | A avaśya yac ca | H vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca
vinigrahān mūtrapurīṣayoś caKH
saṃdhāraṇaṃ mūtrapurīṣayoś ca A pratiśyāyanimittampratiśyāyanimittamKH pratiśyāyanidāna A uktaṃKH muktam || A
vinigrahān mūtrapurīṣayoś caKH
saṃdhāraṇaṃ mūtrapurīṣayoś ca A pratiśyāyanimittampratiśyāyanimittamKH pratiśyāyanidāna A uktaṃKH muktam || A
1938ed. 6.24.4
cayaṃ gatā mūrdhani mārutādayaḥ
pṛthak samastāś ca tathaiva śoṇitaṃ |
prakopyamānā vividhaiḥ prakopanair
nṝṇāṃ pratiśyāyakarā bhavaṃti hi |
cayaṃ gatā mūrdhani mārutādayaḥ
pṛthak samastāś ca tathaiva śoṇitaṃ |
prakopyamānā vividhaiḥ prakopanair
nṝṇāṃ pratiśyāyakarā bhavaṃti hi |
1938ed. 6.24.5
śiro gurutvaṃ kṣavathuḥ pravarttanaṃ
tathāṃgamardaḥ | parihṛṣṭaromatā
upadravāś cāpy apare pṛthagvidhāḥ |
nṝṇām pratiśyāyapuraḥsarāḥ smṛtāḥ |
śiro gurutvaṃ kṣavathuḥ pravarttanaṃ
tathāṃgamardaḥ | parihṛṣṭaromatā
upadravāś cāpy apare pṛthagvidhāḥ |
nṝṇām pratiśyāyapuraḥsarāḥ smṛtāḥ |
1938ed. 6.24.6
ānaddha pithitā nāsā tanusrāvaprasevanī |
galatālvoṣṭhaghoṣaś ca nistodaḥ śaṃkhayos tathā |
ānaddha pithitā nāsā tanusrāvaprasevanī |
galatālvoṣṭhaghoṣaś ca nistodaḥ śaṃkhayos tathā |
1938ed. 6.24.7
svaropaghātaś ca bhavet pratiśyāye nilātmake |
uṣṇaḥ sapītakaḥ srāvo ghrāṇāt sravati paittike |
svaropaghātaś ca bhavet pratiśyāye nilātmake |
uṣṇaḥ sapītakaḥ srāvo ghrāṇāt sravati paittike |
1938ed. 6.24.8
kṛṣo bhipāṇḍūḥ saṃtapto bhavet tṛṣṇānipiḍītaḥ |
sadhūmam agniṃ sahasā vamatīva ca mānavaḥ |
kṛṣo bhipāṇḍūḥ saṃtapto bhavet tṛṣṇānipiḍītaḥ |
sadhūmam agniṃ sahasā vamatīva ca mānavaḥ |
1938ed. 6.24.9
ghrāṇotkaphaḥ kaphakṛte śuklaḥ pāṇḍur vrajed ghanaḥ |
śuklāvabhāsaḥ śūnākṣo bhaved guruśiromukhaḥ |
ghrāṇotkaphaḥ kaphakṛte śuklaḥ pāṇḍur vrajed ghanaḥ |
śuklāvabhāsaḥ śūnākṣo bhaved guruśiromukhaḥ |
1938ed. 6.24.10
galatālvoṣṭhaśirasaḥ kaṇḍūyanam atīva ca |
bhūtvā bhūtvā pratiśyāyo yo kasmād vinivarttate |
galatālvoṣṭhaśirasaḥ kaṇḍūyanam atīva ca |
bhūtvā bhūtvā pratiśyāyo yo kasmād vinivarttate |
1938ed. 6.24.11
saṃpakvo vāpy apakvo vā sa sarvaprabhavo mataḥ |
saṃpakvo vāpy apakvo vā sa sarvaprabhavo mataḥ |
em. raktaje tu pratiśyāye raktāsrāvaḥ pravartate |
tāmrākṣaś ca bhavejjantururoghātaprapīḍitaḥ || A
tāmrākṣaś ca bhavejjantururoghātaprapīḍitaḥ || A
em. durgandhocchvāsavadanastathā gandhān na vetti ca |
mūrcchanti cātra kṛmayaḥ śvetāḥ snigdhāstathāṇavaḥ || A
mūrcchanti cātra kṛmayaḥ śvetāḥ snigdhāstathāṇavaḥ || A
1938ed. 6.24.14
praklidyate punar nnāsā punaś ca pariśuṣyati |
praklidyate punar nnāsā punaś ca pariśuṣyati |
1938ed. 6.24.15
muhur ānahyate cāpi muhur vivriyate tha vā |
niśvāso vatidurgandhas tathāgandhān na vetti ca |
muhur ānahyate cāpi muhur vivriyate tha vā |
niśvāso vatidurgandhas tathāgandhān na vetti ca |
1938ed. 6.24.16
evaṃ duṣṭapratiśyāyaṃ jānīyāt sarvam eva tu |
evaṃ duṣṭapratiśyāyaṃ jānīyāt sarvam eva tu |
1938ed. 6.24.16-1
raktaje tu pratiśyāye raktāsrāvaḥ pravarttate |
tāmrākṣaś ca bhavej jaṃtur uroghātaprapīḍitaḥ |
raktaje tu pratiśyāye raktāsrāvaḥ pravarttate |
tāmrākṣaś ca bhavej jaṃtur uroghātaprapīḍitaḥ |
1938ed. 6.24.16-2
durggandhocchvāsavadano gandhān api na vetti ca ||
mūrcchanti krimayaś cātra svetā snigdhāṇavas tathā |
durggandhocchvāsavadano gandhān api na vetti ca ||
mūrcchanti krimayaś cātra svetā snigdhāṇavas tathā |
1938ed. 6.24.16-3
krimiśīrṣavikāreṇa samānañ cāsya lakṣaṇaṃ |
krimiśīrṣavikāreṇa samānañ cāsya lakṣaṇaṃ |
1938ed. 6.24.17
bādhiryam āndhyam aghratvaṃ ghorān vā nayanāmayāṃ |
kāryāgnisādaśoṣān vā vṛddhāḥ kurvanti pīnasāḥ ||
bādhiryam āndhyam aghratvaṃ ghorān vā nayanāmayāṃ |
kāryāgnisādaśoṣān vā vṛddhāḥ kurvanti pīnasāḥ ||
1938ed. 6.24.18
navaṃ pratiśyāyam apāsya sarvān
upācaret sarpiṣa eva pānaiḥ |
svedair vicitrair vamanaiś ca yuktaiḥ
kālopapannair avapīḍanaiś ca ||
śiro virekaṃ tv apare tu kecid
āmena dātavyam iti bruvanti |
navaṃ pratiśyāyam apāsya sarvān
upācaret sarpiṣa eva pānaiḥ |
svedair vicitrair vamanaiś ca yuktaiḥ
kālopapannair avapīḍanaiś ca ||
śiro virekaṃ tv apare tu kecid
āmena dātavyam iti bruvanti |
pratiśyāyampratiśyāyamKH pratiśyāya A apāsyaKH mapāsya A sarvān upācaret sarpiṣasarvvān upācaret sarppiṣaKH sarvamupācaret sarpiṣa A svedair
svedairKH
svedai A vicitrairvvicitrairKH rvicitrai A vamanaiś cavvamanaiś caKH rvamanaiś ca A avapīḍanaiś caavapīḍanaiś caAK avapīḍitaiś ca || H śiro
śiroKHpc om. AHac virekaṃKHpc om. AHac tv apare tuKHpc om. AHac kecid āmenaKHpc om. AHac dātavyamKHpc om. AHac itiKHpc om. AHac bruvantibruvantiKHpc om. AHac
svedairKH
svedai A vicitrairvvicitrairKH rvicitrai A vamanaiś cavvamanaiś caKH rvamanaiś ca A avapīḍanaiś caavapīḍanaiś caAK avapīḍitaiś ca || H śiro
śiroKHpc om. AHac virekaṃKHpc om. AHac tv apare tuKHpc om. AHac kecid āmenaKHpc om. AHac dātavyamKHpc om. AHac itiKHpc om. AHac bruvantibruvantiKHpc om. AHac
1938ed. 6.24.19
apacyamānasya ca pācanārthaṃ
svedo hito mblaṃ vihimañ ca bhojyaṃ |
niṣevyamāṇam payasārdrakam vā
sampācayec cakṣuvikārayogaiḥ |
apacyamānasya ca pācanārthaṃ
svedo hito mblaṃ vihimañ ca bhojyaṃ |
niṣevyamāṇam payasārdrakam vā
sampācayec cakṣuvikārayogaiḥ |
1938ed. 6.24.20
pakvaṃ kaphañ cāpy avalambamānaṃ śiro virekair apakarṣayec ca |
virecanāsthāpanadhūmapānair
avekṣya doṣāṃ kavalagrahaiś ca |
pakvaṃ kaphañ cāpy avalambamānaṃ śiro virekair apakarṣayec ca |
virecanāsthāpanadhūmapānair
avekṣya doṣāṃ kavalagrahaiś ca |
kaphañK ghanaṃ A phalañ H śirośirośiroKH śiro A virekairKH virekai A apakarṣayec caKH rapakarṣayettam | A virecanāsthāpanadhūmapānair
virecanāsthāpanadhūmapānairKpcH
virecanāsthāpanadhūmapānai A
virecanāsthāpanadhūmāpānair Kac avekṣyaKH ravekṣya A doṣāṃK doṣā AH kavalagrahaiśK n kavalagrahaiś A n kavaḍagrahaiś H
virecanāsthāpanadhūmapānairKpcH
virecanāsthāpanadhūmapānai A
virecanāsthāpanadhūmāpānair Kac avekṣyaKH ravekṣya A doṣāṃK doṣā AH kavalagrahaiśK n kavalagrahaiś A n kavaḍagrahaiś H
em. nivātaśayyāsanaceṣṭanāni mūrdhno gurūṣṇaṃ ca tathaiva vāsaḥ |
tīkṣṇā virekāḥ śirasaḥ sadhūmā rūkṣaṃ yavānnaṃ vijayā ca sevyā || A
tīkṣṇā virekāḥ śirasaḥ sadhūmā rūkṣaṃ yavānnaṃ vijayā ca sevyā || A
em. śītāmbuyoṣicchiśirāvagāhacintātirūkṣāśanavegarodhān |
śokaṃ ca madyāni navāni caiva vivarjayet pīnasarogajuṣṭaḥ || A
śokaṃ ca madyāni navāni caiva vivarjayet pīnasarogajuṣṭaḥ || A
em. chardyaṅgasādajvaragauravārtamarocakāratyatisārayuktam |
vilaṅghanaiḥ pācanadīpanīyair upācaret pīnasinaṃ yathāvat || A
vilaṅghanaiḥ pācanadīpanīyair upācaret pīnasinaṃ yathāvat || A
1938ed. 6.24.24
jayed viditvā mṛdutāñ ca teṣāṃ
prāglakṣaṇoktaṃ vidhim ādiśec ca ||
jayed viditvā mṛdutāñ ca teṣāṃ
prāglakṣaṇoktaṃ vidhim ādiśec ca ||
1938ed. 6.24.25
vātike tu pratiśyāye pibet sarpir yathākramaṃ |
pañcabhir llavaṇaiḥ siddham prathamena gaṇena ca |
vātike tu pratiśyāye pibet sarpir yathākramaṃ |
pañcabhir llavaṇaiḥ siddham prathamena gaṇena ca |
1938ed. 6.24.26
pittaraktotthayoḥ peyaṃ sarpir madhurakaiḥ śritaṃ |
pittaraktotthayoḥ peyaṃ sarpir madhurakaiḥ śritaṃ |
1938ed. 6.24.27ab
pariśekān pradehāṃś ca kuryād api ca śītalān
pariśekān pradehāṃś ca kuryād api ca śītalān
em. śrīsarjarasapattaṅgapriyaṅgumadhuśarkarāḥ || A
em. drākṣāmadhūlikāgojīśrīparṇīmadhuphais tathā |
yujyante kavalāś cātra vireko madhurair api || A
yujyante kavalāś cātra vireko madhurair api || A
em. dhavatvaktriphalāśyāmātilvakairmadhukena ca |
śrīparṇīrajanīmiśraiḥ kṣīre daśaguṇe pacet || A
śrīparṇīrajanīmiśraiḥ kṣīre daśaguṇe pacet || A
em. tailaṃ kālopapannaṃ tannasyaṃ syādanayor hitam | A
1938ed. 6.24.31ab
yavāgvā vāmayed vāntaḥ kaphaghnaṃ kramam ācaret |
yavāgvā vāmayed vāntaḥ kaphaghnaṃ kramam ācaret |
em. ubhe bale bṛhatyau ca viḍaṅgaṃ satrikaṇṭakam || A
em. śvetāmūlaṃ sadābhadrāṃ varṣabhūṃ cātra saṃharet |
tailamebhir vipakvaṃ tu nasyamasyopakalpayet || A
tailamebhir vipakvaṃ tu nasyamasyopakalpayet || A
em. saralākiṇihīdārunikumbheṅgudibhiḥ kṛtāḥ |
vartayaś copayojyāḥ syurdhūmapāne yathāvidhi || A
vartayaś copayojyāḥ syurdhūmapāne yathāvidhi || A
1938ed. 6.24.34
sarpīṃṣi kaṭusiddhāni tīkṣṇādhūmāḥ kaṭūni ca |
bheṣajāny upayuktāni hanyuḥ sarvaprakopajaṃ |
sarpīṃṣi kaṭusiddhāni tīkṣṇādhūmāḥ kaṭūni ca |
bheṣajāny upayuktāni hanyuḥ sarvaprakopajaṃ |
em. rasāñjane sātiviṣe mustāyāṃ bhadradāruṇi |
tailaṃ vipakvaṃ nasyārthe vidadhyāccātra buddhimān || A
tailaṃ vipakvaṃ nasyārthe vidadhyāccātra buddhimān || A
em. mustā tejovatī pāṭhā kaṭphalaṃ kaṭukā vacā |
sarṣapāḥ pippalīmūlaṃ pippalyaḥ saindhavāgnikau || A
sarṣapāḥ pippalīmūlaṃ pippalyaḥ saindhavāgnikau || A
em. tutthaṃ karañjabījaṃ ca lavaṇaṃ bhadradāru ca |
etaiḥ kṛtaṃ kaṣāyaṃ tu kavale saṃprayojayet || A
etaiḥ kṛtaṃ kaṣāyaṃ tu kavale saṃprayojayet || A
em. hitaṃ mūrdhavireke ca tailamebhir vipācitam |
kṣīramardhajale kvāthyaṃ jāṅgalairmṛgapakṣibhiḥ || A
kṣīramardhajale kvāthyaṃ jāṅgalairmṛgapakṣibhiḥ || A
em. puṣpairvimiśraṃ jalajair vātaghnairauṣadhair api |
hime kṣīrāvaśiṣṭe 'smin ghṛtamutpādya yatnataḥ || A
hime kṣīrāvaśiṣṭe 'smin ghṛtamutpādya yatnataḥ || A
em. sarvagandhasitānantāmadhukaṃ candanaṃ tathā |
āvāpya vipacedbhūyo daśakṣīraṃ tu tadghṛtam || A
āvāpya vipacedbhūyo daśakṣīraṃ tu tadghṛtam || A
1938ed. 6.24.41
yathāsvaṃ doṣaśamanais tailapakvam pramāṇataḥ ||
nastaprayuktam udvṛttāṃ pratiśyāyān apohati |
yathāsvaṃ doṣaśamanais tailapakvam pramāṇataḥ ||
nastaprayuktam udvṛttāṃ pratiśyāyān apohati |
yathāsvaṃyathāsvaṃKH om. A doṣaśamanaisKH om. A tailapakvamKH om. A pramāṇataḥpramāṇataḥ ||KH om. A nastaprayuktam
nastaprayuktam
nastaprayuktamKH nasye prayukta A udvṛttāṃudvṛttāṃKH mudriktā A pratiśyāyān apohatiKH n pratiśyāyān vyapohati |
yathāsvaṃ doṣaśamanais tailaṃ kuryāc ca yatnataḥ || A
nastaprayuktam
nastaprayuktamKH nasye prayukta A udvṛttāṃudvṛttāṃKH mudriktā A pratiśyāyān apohatiKH n pratiśyāyān vyapohati |
yathāsvaṃ doṣaśamanais tailaṃ kuryāc ca yatnataḥ || A
1938ed. 6.24.42
mūtrayuktāḥ samuddiṣṭāḥ kriyāḥ krimiṣu yojayet |
yāpanārthaṃ krimighnāni bhojanāni ca buddhimān iti || ||
mūtrayuktāḥ samuddiṣṭāḥ kriyāḥ krimiṣu yojayet |
yāpanārthaṃ krimighnāni bhojanāni ca buddhimān iti || ||
[Adhyāya 54: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.54.1
athātaḥ kṛimipratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athātaḥ kṛimipratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.54.3
ajīrṇṇā
ajīrṇṇā
1938 ed. 6.54.3a
bhojīmadhūrāmvlanityodravapriyaḥ piṣtaguḍopayoktā|
bhojīmadhūrāmvlanityodravapriyaḥ piṣtaguḍopayoktā|
em. māṣapiṣṭānnavidalabisaśālūkaserukaiḥ |
parṇaśākasurāśuktad adhikṣīraguḍekṣubhiḥ || A
parṇaśākasurāśuktad adhikṣīraguḍekṣubhiḥ || A
em. palalānūpapiśitapiṇyākapṛthukādibhiḥ |
svādvamladravapānaiś ca śleṣmā pittaṃ ca kupyati || A
svādvamladravapānaiś ca śleṣmā pittaṃ ca kupyati || A
em. kṛmīn bahuvidhākārān karoti vividhāśrayān |
āmapakvāśaye teṣāṃ kaphaviḍjanmanāṃ punaḥ |
dhamanyāṃ raktajānāṃ ca prasavaḥ prāyaśaḥ smṛtaḥ || A
āmapakvāśaye teṣāṃ kaphaviḍjanmanāṃ punaḥ |
dhamanyāṃ raktajānāṃ ca prasavaḥ prāyaśaḥ smṛtaḥ || A
1938 ed. 6.54.7
viṃśate kṛimijātīnāṃ trividhaḥ saṃbhavaḥ smṛtaḥ |
purīśakapharaktāni tesāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ |
viṃśate kṛimijātīnāṃ trividhaḥ saṃbhavaḥ smṛtaḥ |
purīśakapharaktāni tesāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ |
1938 ed. 6.54.8
ājaupāḥ pībanāḥ kampāḥ śvetāḥ gaṇḍūpadās tathā |
curavo dvimukhāś caiva vijñeyās tu purīśajāḥ ||
ājaupāḥ pībanāḥ kampāḥ śvetāḥ gaṇḍūpadās tathā |
curavo dvimukhāś caiva vijñeyās tu purīśajāḥ ||
1938 ed. 6.54.9
śvetāḥ sūkṣmā studantyete gudaṃ pratisaranti ca |
teṣām evā pare pucchaiḥ pṛthavaś ca bhavaṃti hi |
śvetāḥ sūkṣmā studantyete gudaṃ pratisaranti ca |
teṣām evā pare pucchaiḥ pṛthavaś ca bhavaṃti hi |
em. śūlāgnimāndyapāṇḍutvaviṣṭambhabalasaṃkṣayāḥ |
prasekārucihṛdrogaviḍbhedās tu purīṣajaiḥ || A
prasekārucihṛdrogaviḍbhedās tu purīṣajaiḥ || A
em. raktā gaṇḍūpadā dīrghā gudakaṇḍūnipātinaḥ | A
1938 ed. 6.54.12
da pralūtāś cipiṭās tathā |
pipīlikā kāraruhā vijñeyāḥ kaphasaṃbhavāḥ |
da pralūtāś cipiṭās tathā |
pipīlikā kāraruhā vijñeyāḥ kaphasaṃbhavāḥ |
em. romaśā romamūrdhānaḥ sapucchāḥ śyāvamaṇḍalāḥ |
rūḍhadhānyāṅkurākārāḥ śuklāste tanavas tathā || A
rūḍhadhānyāṅkurākārāḥ śuklāste tanavas tathā || A
1938 ed. 6.54.14
majjādonetraleḍhārastāluśrotrabhujas tathā |
śirohṛdrogavamathupratiśyāyakarāś ca te |
majjādonetraleḍhārastāluśrotrabhujas tathā |
śirohṛdrogavamathupratiśyāyakarāś ca te |
1938 ed. 6.54.15
karṇṇaromanakhādāś ca dantādāḥ kikkisās tathā |
kuṣṭhajāḥ saparīsarpāḥ jñeyāḥ śoṇitasambhavāḥ |
karṇṇaromanakhādāś ca dantādāḥ kikkisās tathā |
kuṣṭhajāḥ saparīsarpāḥ jñeyāḥ śoṇitasambhavāḥ |
1938 ed. 6.54.16
te saraktāś ca kṛṣṇāś ca teśām ante ca durdṛśaḥ ||
raktādhiṣṭhānajāṃ prāyo vikārāñjanayanti ha |
te saraktāś ca kṛṣṇāś ca teśām ante ca durdṛśaḥ ||
raktādhiṣṭhānajāṃ prāyo vikārāñjanayanti ha |
1938 ed. 6.54.17
māṣapiṣṭānnavidalaparṇṇaśākaiḥ purīṣajāḥ |
māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ kaphodbhavāḥ |
māṣapiṣṭānnavidalaparṇṇaśākaiḥ purīṣajāḥ |
māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ kaphodbhavāḥ |
1938 ed. 6.54.18ab
viruddhājīrṇṇaśākādyaiḥ śoṇitābhā bhavanti ca |
viruddhājīrṇṇaśākādyaiḥ śoṇitābhā bhavanti ca |
em. jvaro vivarṇatā śūlaṃ hṛdrogaḥ sadanaṃ bhramaḥ || A
em. bhaktadveṣo 'tisāraś ca saṃjātakṛmilakṣaṇam |
dṛśyāstrayodaśādyās tu kṛmīṇāṃ parikīrtitāḥ || A
dṛśyāstrayodaśādyās tu kṛmīṇāṃ parikīrtitāḥ || A
em. keśādādyāstvadṛśyāste dvāvādyau parivarjayet | A
1938 ed. 6.54.20cd
eṣāmanyatamāṃ vaidyo jighāṃsuḥ snigdhamāturāṃ |
eṣāmanyatamāṃ vaidyo jighāṃsuḥ snigdhamāturāṃ |
1938 ed. 6.54.21
surasādivipavena sarpiṣāvāntamāditaḥ |
virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta ca |
surasādivipavena sarpiṣāvāntamāditaḥ |
virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta ca |
surasādivipavenaK surasādivipakvena AH sarpiṣāvāntamāditaḥsarpiṣā vāntamāditaḥsarpiṣāvāntamāditaḥAK sarppiṣāvāntamādiśaḥ | H virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta
virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayītaK
virecayettīkṣṇatarairyogairāsthāpayec ca A
virecayettīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta H caKH tam || A
virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayītaK
virecayettīkṣṇatarairyogairāsthāpayec ca A
virecayettīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta H caKH tam || A
1938 ed. 6.54.22
yavakolakulatthānāṃ surasāderga ca |
viḍaṅgasnehayuktau na kvāthena lavaṇena ca |
yavakolakulatthānāṃ surasāderga ca |
viḍaṅgasnehayuktau na kvāthena lavaṇena ca |
1938 ed. 6.54.23a
nirūḍham athatailen tat siddhenānuvā sayet
nirūḍham athatailen tat siddhenānuvā sayet
em. snehenoktena cainaṃ tu yojayet snehabastinā | A
1938 ed. 6.54.25ab
kramūkaḥ svarasam vāpi pūrvavattīkṣaṇabhojanaḥ |
kramūkaḥ svarasam vāpi pūrvavattīkṣaṇabhojanaḥ |
1938 ed. 6.54.26ab
pāribhadrakapatrāṇāṃ purvatsurasaṃ pibet |
pāribhadrakapatrāṇāṃ purvatsurasaṃ pibet |
em. pattūrasvarasaṃ vāpi pibedvā surasādijam || A
1938 ed. 6.54.25cd
palāśabījasya rasaṃ pibedvā kśaudra saṃyutaṃ|
palāśabījasya rasaṃ pibedvā kśaudra saṃyutaṃ|
1938 ed. 6.54.26a
pṛthagvā surasādīnāṃ patturasyāthavārasaṃ |
pṛthagvā surasādīnāṃ patturasyāthavārasaṃ |
1938 ed. 6.54.27
lihedaś ca śakṛccūrṇṇaṃ vaiḍaṃgaṃ vā samikṣikam |
patrair mūṣikaparṇyā vā saṃpiṣṭaiḥ piṣṭamiśritaiḥ |
lihedaś ca śakṛccūrṇṇaṃ vaiḍaṃgaṃ vā samikṣikam |
patrair mūṣikaparṇyā vā saṃpiṣṭaiḥ piṣṭamiśritaiḥ |
1938 ed. 6.54.28
khādet pūpalikāṃ pakvā dhānyāmvlañ ca pibed anu |
surasādyair gaṇaiḥ pakvaṃ tailan tat pānam iṣyate |
khādet pūpalikāṃ pakvā dhānyāmvlañ ca pibed anu |
surasādyair gaṇaiḥ pakvaṃ tailan tat pānam iṣyate |
1938 ed. 6.54.29
viḍaṃgacūrṇṇamisrair vā piṣṭairbhakṣāṃ prayojayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃ tilānāṃ tailpācitāṃ |
viḍaṃgacūrṇṇamisrair vā piṣṭairbhakṣāṃ prayojayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃ tilānāṃ tailpācitāṃ |
viḍaṃgacūrṇṇamisrair vāK viḍaṅgacūrṇayuktair vā A viḍaṅgacūrṇamiśair vvā H piṣṭairbhakṣāṃpiṣṭairbhakṣyāṃK piṣṭairbhakṣyāṃspiṣṭairbhakṣyāṃ AH prayojayet | tatkaṣāyaprapītānāṃprayojayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃprayojayet|
tatkaṣāyaprapītānāṃKH tu kārayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃ A tailpācitāṃtail pācitāṃKH sneham eva vā || A
tatkaṣāyaprapītānāṃprayojayet|
tatkaṣāyaprapītānāṃKH tu kārayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃ A tailpācitāṃtail pācitāṃKH sneham eva vā || A
1938 ed. 6.54.30
śvāvidhaḥ sakṛtaś cūrṇṇaṃ saptakṛtvaḥ subhāvitaḥ |
viḍaṃgānāṃ kaṣāyeṇa traiphalena rasena ca |
śvāvidhaḥ sakṛtaś cūrṇṇaṃ saptakṛtvaḥ subhāvitaḥ |
viḍaṃgānāṃ kaṣāyeṇa traiphalena rasena ca |
1938 ed. 6.54.31ab
kṣaudreṇa līḍhvānupibed rasamām alakaṃ śubhaṃ |
kṣaudreṇa līḍhvānupibed rasamām alakaṃ śubhaṃ |
1938 ed. 6.54.32cd
pibed vā pippalīcūrṇṇam ajamūtreṇa saṃyutaṃ|
pibed vā pippalīcūrṇṇam ajamūtreṇa saṃyutaṃ|
1938 ed. 6.54.31cd
akṣābhayārase vāpi vidhir eṣo yasād api |
akṣābhayārase vāpi vidhir eṣo yasād api |
1938 ed. 6.54.32ab
pūtīkasya rasam vāpi surasyāṃ vā pibet naraḥ |
pūtīkasya rasam vāpi surasyāṃ vā pibet naraḥ |
1938 ed. 6.54.33
saptarātraṃ pibed ghṛṣṭaṃ trapu vā dadhimastunā |
purīśajāṃ śleṣmajāṃś ca hanyād evaṃ krimīṃ bhiṣak |
saptarātraṃ pibed ghṛṣṭaṃ trapu vā dadhimastunā |
purīśajāṃ śleṣmajāṃś ca hanyād evaṃ krimīṃ bhiṣak |
1938 ed. 6.54.34
śirohṛt karṇṇanāsākṣisaṃśritāṃś ca pṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyaira va pīḍaiś ca sādhayet |
śirohṛt karṇṇanāsākṣisaṃśritāṃś ca pṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyaira va pīḍaiś ca sādhayet |
śirohṛt karṇṇanāsākṣisaṃśritāṃś caK śirohṛdghrāṇakarṇākṣisaṃśritāṃś ca A śirohṛt karṇanāsāṣkisamśritāśca H pṛthak pṛthak | viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyairapṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyairaKpc pṛthagvidhān |
viśeṣeṇāñjanairnasyaira A pṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanairnasyaira Kac pṛthak pṛthak |
viṣeśatoñjanairnnasyaira H pīḍaiś caAK pīnḍaiś ca H
viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyairaKpc pṛthagvidhān |
viśeṣeṇāñjanairnasyaira A pṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanairnasyaira Kac pṛthak pṛthak |
viṣeśatoñjanairnnasyaira H pīḍaiś caAK pīnḍaiś ca H
1938 ed. 6.54.35
sakṛdrasaṃ śāraṅgasya śoṣyantumau vibhāvayet |
niḥkvāthena viḍaṃgānāṃ cūrṇṇaṃ pradhamanan tu tat |
sakṛdrasaṃ śāraṅgasya śoṣyantumau vibhāvayet |
niḥkvāthena viḍaṃgānāṃ cūrṇṇaṃ pradhamanan tu tat |
1938 ed. 6.54.36
ayaś cūrṇṇānyaneraiva vidhināyojayīta ca |
sakāṃsanīlaṃ tailaṃ ca nasyaṃ syāt surasādike |
ayaś cūrṇṇānyaneraiva vidhināyojayīta ca |
sakāṃsanīlaṃ tailaṃ ca nasyaṃ syāt surasādike |
1938 ed. 6.54.37
indraluptevidhiś cāpi vidheyo romarājiṣu |
dantājānāṃ samuddiṣṭaṃ vidhānaṃ mukharaugike |
indraluptevidhiś cāpi vidheyo romarājiṣu |
dantājānāṃ samuddiṣṭaṃ vidhānaṃ mukharaugike |
1938 ed. 6.54.38
raktajānāṃ pratīkāraṃ kuryāt kuṣṭhacikitsitāt |
surasādiṃ ca sarveṣu sarvathaivopayojayet |
raktajānāṃ pratīkāraṃ kuryāt kuṣṭhacikitsitāt |
surasādiṃ ca sarveṣu sarvathaivopayojayet |
1938 ed. 6.54.39
pravyaktatiktakaṭukaṃ bhojanañ ca hitaṃ sadā |
kulatharasasaṃyuktaṃ kṣārapānañ ca pūjitaṃ |
pravyaktatiktakaṭukaṃ bhojanañ ca hitaṃ sadā |
kulatharasasaṃyuktaṃ kṣārapānañ ca pūjitaṃ |
1938 ed. 6.54.40
kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtāni caiva dadhīni śākāni ca parṇavanti |
māṣāna tomvlāṃ madhūrāṃ rasāṃś ca krmīṃ jighāṃsuḥ parivarjayīta |
kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtāni caiva dadhīni śākāni ca parṇavanti |
māṣāna tomvlāṃ madhūrāṃ rasāṃś ca krmīṃ jighāṃsuḥ parivarjayīta |
[Adhyāya 55: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.55.1
athāta udāvarttapratiṣedhaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ ||
athāta udāvarttapratiṣedhaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.55.3
adhaś cordhvañ ca bhāvānāṃ pravṛttānāṃ svabhāvataḥ |
na vegān dhārayet prājño vātādīnāñ jijīviṣuḥ |
adhaś cordhvañ ca bhāvānāṃ pravṛttānāṃ svabhāvataḥ |
na vegān dhārayet prājño vātādīnāñ jijīviṣuḥ |
1938 ed. 6.55.4
vātaviḍmūtrajṛmbhāṇām asruṇaḥ kṣavathor api |
udgārasya tathā rcchadyā retasaś cāpi dhāraṇāt ||
vātaviḍmūtrajṛmbhāṇām asruṇaḥ kṣavathor api |
udgārasya tathā rcchadyā retasaś cāpi dhāraṇāt ||
vātaviḍmūtrajṛmbhāṇāmKpc vātaviṇmūtrajṛmbhāśru A vātaāviḍmūtrajṛmbhāṇām Kac vātaviṇmūtrajṛmbhāṇām H asruṇaḥKH kṣavodgāravamīndriyaiḥ | A kṣavathorKH
vyāhanyamānair A apiKH uditair A udgārasya
udgārasyaKH udāvarto nirucya A tathāKH te || A rcchadyāK om. A ccharddyā H retasaśKH om. A cāpiKH om. A dhāraṇātdhāraṇātKH om. A
vyāhanyamānair A apiKH uditair A udgārasya
udgārasyaKH udāvarto nirucya A tathāKH te || A rcchadyāK om. A ccharddyā H retasaśKH om. A cāpiKH om. A dhāraṇātdhāraṇātKH om. A
1938 ed. 6.55.5
kṣuttṛṣṇocchvāsanidrāṇām udāvartto bhaved iha |
vyāhanyamānavegārtta udāvartto nirucyate |
tasyābhidhāsye vyāsena lakṣaṇaṃ sacikitsitaṃ |
kṣuttṛṣṇocchvāsanidrāṇām udāvartto bhaved iha |
vyāhanyamānavegārtta udāvartto nirucyate |
tasyābhidhāsye vyāsena lakṣaṇaṃ sacikitsitaṃ |
1938 ed. 6.55.6
trayodaśavidhasyāsya bhinnasyetais tu kāraṇaiḥ |
trayodaśavidhasyāsya bhinnasyetais tu kāraṇaiḥ |
1938 ed. 6.55.7
ādhmānaśūlo hṛdayo parodhaṃ śirorujaṃ śvāsam atīva hikkāṃ |
kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca ghoraṃ |
ādhmānaśūlo hṛdayo parodhaṃ śirorujaṃ śvāsam atīva hikkāṃ |
kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca ghoraṃ |
ādhmānaśūloKH ādhmānaśūlau A hṛdayohṛdayoK hṛdayo AH śvāsamK śvāsa A vāsa H atīvaK matīva AH kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca
kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ caK
kāsapratiśyāyagalagrahāṃś ca balāsapittaprasaraṃ ca A
kāsapratiśyāyagalagrahatvāvalāsapittaprasarañ ca H
kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ caK
kāsapratiśyāyagalagrahāṃś ca balāsapittaprasaraṃ ca A
kāsapratiśyāyagalagrahatvāvalāsapittaprasarañ ca H
1938 ed. 6.55.8
kuryād apāno bhihataḥ svamārge hanyāt purīśaṃ mukhataḥ kṣiped vā |
āṭopaśūlau parivarttanañ ca saṃgaḥ purīśasya tathordhvavātaḥ |
kuryād apāno bhihataḥ svamārge hanyāt purīśaṃ mukhataḥ kṣiped vā |
āṭopaśūlau parivarttanañ ca saṃgaḥ purīśasya tathordhvavātaḥ |
1938 ed. 6.55.9
purīśamāsyād api vā nireti purīśavege bhihite narasya |
mūtrasya vege bhihate naras tu kṛcchreṇa mūtraṃ sravate lpam alpaṃ |
purīśamāsyād api vā nireti purīśavege bhihite narasya |
mūtrasya vege bhihate naras tu kṛcchreṇa mūtraṃ sravate lpam alpaṃ |
1938 ed. 6.55.10
meḍhre gude vaṃkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣv atha mūrdhni cāpi |
ānaddhabasteś ca bhavanti tīvrā rujaś ca śūlair iva tudyate ca |
meḍhre gude vaṃkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣv atha mūrdhni cāpi |
ānaddhabasteś ca bhavanti tīvrā rujaś ca śūlair iva tudyate ca |
vaṃkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣvvaṅkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣvAK vaṃkṣaṇamuṣkanābhipradeśeṣv H mūrdhnimūrddhniKH vā+api mūrdhni | A cāpiKH om. A ānaddhabasteś ca
ānaddhabasteś caK
ānaddhabastiś ca AH tīvrāKH tīvrāḥ A rujaś caKH śūlāś ca A śūlairAKpcH śūlaur Kac tudyate caKH bhinnamūrteḥ || A
ānaddhabasteś caK
ānaddhabastiś ca AH tīvrāKH tīvrāḥ A rujaś caKH śūlāś ca A śūlairAKpcH śūlaur Kac tudyate caKH bhinnamūrteḥ || A
1938 ed. 6.55.11
manyāgalastambhaśirovikārāḥ | jṛmbhopaghātāt pavanātmikā syuḥ |
tathākṣināsāvadanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha karṇṇarogaiḥ |
manyāgalastambhaśirovikārāḥ | jṛmbhopaghātāt pavanātmikā syuḥ |
tathākṣināsāvadanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha karṇṇarogaiḥ |
1938 ed. 6.55.12
ānandajam vāpy atha śokajam vā netrodakaṃ prāptam amuñcato hi |
śirogurutvaṃ nayanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha pīnasena
ānandajam vāpy atha śokajam vā netrodakaṃ prāptam amuñcato hi |
śirogurutvaṃ nayanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha pīnasena
1938 ed. 6.55.13
bhavanti gāḍhaṃ kṣavathor vighātāc chirokṣināsāśravaṇeṣu rogāḥ |
kaṇṭhasya pūrṇṇatvam atīva todaḥ kukṣau tu vāyor ubhayoḥ pravṛttiḥ |
bhavanti gāḍhaṃ kṣavathor vighātāc chirokṣināsāśravaṇeṣu rogāḥ |
kaṇṭhasya pūrṇṇatvam atīva todaḥ kukṣau tu vāyor ubhayoḥ pravṛttiḥ |
1938 ed. 6.55.14
udgāravege bhihate bhavanti jantor vikārāḥ pavanaprasūtāḥ |
chardyābhighātena bhavec ca kuṣṭhaṃ yenaiva doṣeṇa vidagdham annaṃ |
udgāravege bhihate bhavanti jantor vikārāḥ pavanaprasūtāḥ |
chardyābhighātena bhavec ca kuṣṭhaṃ yenaiva doṣeṇa vidagdham annaṃ |
1938 ed. 6.55.15
mūtrāyaṇe pāyuni muṣkayoś ca śotho rujā mūtravinigrahaś ca |
śukrāśmarī tatsravaṇaṃ bhaved vā te te vikārābhihate tu śukre |
mūtrāyaṇe pāyuni muṣkayoś ca śotho rujā mūtravinigrahaś ca |
śukrāśmarī tatsravaṇaṃ bhaved vā te te vikārābhihate tu śukre |
1938 ed. 6.55.16
tandrāṅgamardāvaruci śramaś ca kṣudhor vikārā kṛśatā ca dṛṣṭā |
kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śravaṇāvarodhas tṛṣṇābhighātād dhṛdayavyathā ca |
tandrāṅgamardāvaruci śramaś ca kṣudhor vikārā kṛśatā ca dṛṣṭā |
kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śravaṇāvarodhas tṛṣṇābhighātād dhṛdayavyathā ca |
tandrāṅgamardāvaruciK tandrāṅgamardārucivi A tandrāṅgamarddāvaruciḥ H śramaś caśramaś caKH bhramāḥ syuḥ A kṣudhorK kṣudho AH vikārāK 'bhighātā A vikārāḥ H kṛśatā caKH t kṛśatā ca A dṛṣṭāKH dṛṣṭeḥ | A śravaṇāvarodhasśravaṇāvarodhasK śravaṇāvarodha A sravaṇāvarodhas H tṛṣṇābhighātād dhṛdayavyathāKH stṛṣṇābhighātāddhṛdaye vyathā A
1938 ed. 6.55.17
śrāntasya niśvāsavinigraheṇa hṛdrogamohāv atha vāpi gulmaḥ |
jṛmbho 'ṅgamardo ṅgaśirotha jāḍyaṃ nidrābhighātād athavāpi tandrī ||
śrāntasya niśvāsavinigraheṇa hṛdrogamohāv atha vāpi gulmaḥ |
jṛmbho 'ṅgamardo ṅgaśirotha jāḍyaṃ nidrābhighātād athavāpi tandrī ||
1938 ed. 6.55.18
tṛṣṇārdditaṃ parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ śūlair abhidrutaṃ |
śakṛdvamantaṃ matimān udāvarttinam utsṛjet |
tṛṣṇārdditaṃ parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ śūlair abhidrutaṃ |
śakṛdvamantaṃ matimān udāvarttinam utsṛjet |
1938 ed. 6.55.19
sarsveṣv eteṣu vidhivad udāvartteṣu kṛtsnaśaḥ |
vāyoḥ kriyā vidhātavyā svamārgapratipattaye |
sarsveṣv eteṣu vidhivad udāvartteṣu kṛtsnaśaḥ |
vāyoḥ kriyā vidhātavyā svamārgapratipattaye |
1938 ed. 6.55.20
sāmānyataḥ pṛthaktvena kriyāṃ bhūyo nibodha me |
āsthāpanaṃ mārutaje snigdhasvinnam viśeṣataḥ
sāmānyataḥ pṛthaktvena kriyāṃ bhūyo nibodha me |
āsthāpanaṃ mārutaje snigdhasvinnam viśeṣataḥ
1938 ed. 6.55.21
purīśaje tu karttavyo vidhir ānāhikas tu yaḥ |
sauvarcalāḍhyāṃ madirāṃ mūtre tv abhihate pibet |
purīśaje tu karttavyo vidhir ānāhikas tu yaḥ |
sauvarcalāḍhyāṃ madirāṃ mūtre tv abhihate pibet |
1938 ed. 6.55.22
elām vāpy atha madyena kṣīravāriṃ pibeta vā |
dhātrīphalānāñ ca rasaṃ satailam vā pibet tryahaṃ |
elām vāpy atha madyena kṣīravāriṃ pibeta vā |
dhātrīphalānāñ ca rasaṃ satailam vā pibet tryahaṃ |
1938 ed. 6.55.23
rasam aśvapurīśasya gardabhasya pibeta vā |
māṃsopadanśaṃ madyan tu mukhyaṃ seveta yogavit |
rasam aśvapurīśasya gardabhasya pibeta vā |
māṃsopadanśaṃ madyan tu mukhyaṃ seveta yogavit |
rasamKH rasa A aśvapurīśasyaK maśvapurīṣasya A aśvapurīṣasya H gardabhasyagarddabhasyaKH gardabhasyā A pibeta vāK thavā pibe A pibet tu vā | H māṃsopadanśaṃ
māṃsopadanśaṃK t |
māṃsopadaṃśaṃ A
māsopadaṃśam H madyan tuKH madhu vā pibedvā sīdhu gauḍikam || A mukhyaṃKH om. A sevetaKH om. A yogavitKH om. A
māṃsopadanśaṃK t |
māṃsopadaṃśaṃ A
māsopadaṃśam H madyan tuKH madhu vā pibedvā sīdhu gauḍikam || A mukhyaṃKH om. A sevetaKH om. A yogavitKH om. A
1938 ed. 6.55.24
bhadradāru ghaṇaṃ mūrvāṃ haridrāṃ madhukan tathā |
kolapramāṇāni piben māṣakvāthena yogavit |
bhadradāru ghaṇaṃ mūrvāṃ haridrāṃ madhukan tathā |
kolapramāṇāni piben māṣakvāthena yogavit |
1938 ed. 6.55.25
duspaśāyāḥ svarasam vā kaṣāyaṃ kuṃkumasya vā ||
ervārubījaṃ toyena pibed vā lavaṇīkṛtaṃ |
duspaśāyāḥ svarasam vā kaṣāyaṃ kuṃkumasya vā ||
ervārubījaṃ toyena pibed vā lavaṇīkṛtaṃ |
1938 ed. 6.55.26
pañcamūlaśritaṃ kṣīraṃ drākṣārasam athāpi vā |
yogāṃś ca vitared atra pūrvoktān aśmarībhidaḥ |
pañcamūlaśritaṃ kṣīraṃ drākṣārasam athāpi vā |
yogāṃś ca vitared atra pūrvoktān aśmarībhidaḥ |
1938 ed. 6.55.27
mūtrakṛcchrakramañ cāpi kuryān niravaśeṣataḥ ||
bhūyo vakṣyāmi yogāṃś ca mūtrāghātopaśāntaye |
mūtrakṛcchrakramañ cāpi kuryān niravaśeṣataḥ ||
bhūyo vakṣyāmi yogāṃś ca mūtrāghātopaśāntaye |
1938 ed. 6.55.28
snehasvedair udāvarttaṃ jṛmbhajaṃ samupācaret |
aśrumokṣāsruje kāryaḥ snigdhasvinnasya dehinaḥ |
snehasvedair udāvarttaṃ jṛmbhajaṃ samupācaret |
aśrumokṣāsruje kāryaḥ snigdhasvinnasya dehinaḥ |
1938 ed. 6.55.29
tīkṣṇāṃjanāvapīḍābhyāṃ tīkṣṇagandhopajighraṇaiḥ |
varttiprayogair atha vā kṣavasaktiṃ pravarttayet |
tīkṣṇāṃjanāvapīḍābhyāṃ tīkṣṇagandhopajighraṇaiḥ |
varttiprayogair atha vā kṣavasaktiṃ pravarttayet |
1938 ed. 6.55.30
udgāraje kramopetaṃ snaihikaṃ dhūmam ācaret |
udgāraje kramopetaṃ snaihikaṃ dhūmam ācaret |
1938 ed. 6.55.31
cchardyāghātaṃ yathādoṣaṃ samyak snehādibhir jayet |
cchardyāghātaṃ yathādoṣaṃ samyak snehādibhir jayet |
1938 ed. 6.55.32
bastiśuddhikarāvāpaṃ caturguṇajalaṃ payaḥ |
bastiśuddhikarāvāpaṃ caturguṇajalaṃ payaḥ |
1938 ed. 6.55.33
āvārināśākvathitaṃ pītavantaṃ prakāmataḥ |
kāmayeran priyāṃ nāryāṃ śukrodāvarttinan naraṃ |
āvārināśākvathitaṃ pītavantaṃ prakāmataḥ |
kāmayeran priyāṃ nāryāṃ śukrodāvarttinan naraṃ |
1938 ed. 6.55.34
kṣudvighāte hitaṃ snigdham uṣṇam alpañ ca bhojanaṃ |
tṛṣṇāghāte piben manthaṃ yavāgūm vā suśītalāṃ |
kṣudvighāte hitaṃ snigdham uṣṇam alpañ ca bhojanaṃ |
tṛṣṇāghāte piben manthaṃ yavāgūm vā suśītalāṃ |
1938 ed. 6.55.35
bhojyed rasena viśrāntaḥ śramaśvāsāturo naraḥ |
nidrāghāte pibet kṣīraṃ svapec ceṣṭakathārataḥ |
bhojyed rasena viśrāntaḥ śramaśvāsāturo naraḥ |
nidrāghāte pibet kṣīraṃ svapec ceṣṭakathārataḥ |
1938 ed. 6.55.36
ādhmānādyeṣu rogeṣu yathāsvaṃ prayateta hi |
yac ca yatra bhavet prāptaṃ tac ca tasmiṃ prayojayet |
ādhmānādyeṣu rogeṣu yathāsvaṃ prayateta hi |
yac ca yatra bhavet prāptaṃ tac ca tasmiṃ prayojayet |
1938 ed. 6.55.37
vāyuḥ koṣṭhānugo rūkṣaiḥ kaṣāyakaṭutiktakaiḥ |
bhojanaiḥ kupitaḥ sadya udāvarttaṃ karoti ha |
vāyuḥ koṣṭhānugo rūkṣaiḥ kaṣāyakaṭutiktakaiḥ |
bhojanaiḥ kupitaḥ sadya udāvarttaṃ karoti ha |
1938 ed. 6.55.38
vātamūtrapurīśāsṛkkaphamedovahāni vai |
srotāṃsy udāvarttayati purīśam vāpi varttayet |
vātamūtrapurīśāsṛkkaphamedovahāni vai |
srotāṃsy udāvarttayati purīśam vāpi varttayet |
1938 ed. 6.55.39
tato hṛdbastiśūlārtto hṛllāsārucipīḍitaḥ |
vātamūtrapurīśāṇi kṛcchreṇa labhate nnaraḥ |
tato hṛdbastiśūlārtto hṛllāsārucipīḍitaḥ |
vātamūtrapurīśāṇi kṛcchreṇa labhate nnaraḥ |
1938 ed. 6.55.40
śvāsakāsapratiśyāyadāhamohatṛṣājvaraṃ |
vamīṃ hikkāṃ śirorogaṃ manaḥśravaṇavibhramāṃ |
śvāsakāsapratiśyāyadāhamohatṛṣājvaraṃ |
vamīṃ hikkāṃ śirorogaṃ manaḥśravaṇavibhramāṃ |
1938 ed. 6.55.41
bahūn anyāṃś ca labhate vikārām vātakopajāṃ |
tat tailalavaṇābhyaktaṃ snigdhaṃ svinnaṃ nirūhayet |
bahūn anyāṃś ca labhate vikārām vātakopajāṃ |
tat tailalavaṇābhyaktaṃ snigdhaṃ svinnaṃ nirūhayet |
1938 ed. 6.55.42
doṣato bhinnavarcāṃsi bhuktaṃ cāpy anuvāsayet |
bhavec chāntim vrajaty evam udāvarttas tu dāruṇaḥ |
doṣato bhinnavarcāṃsi bhuktaṃ cāpy anuvāsayet |
bhavec chāntim vrajaty evam udāvarttas tu dāruṇaḥ |
1938 ed. 6.55.43
athainaṃ bahuśaḥ svinnaṃ yuñjyāt snehavirecanaiḥ |
pāyayed vā tṛvṛtpīluyavāgvām amblapānakaiḥ ||
athainaṃ bahuśaḥ svinnaṃ yuñjyāt snehavirecanaiḥ |
pāyayed vā tṛvṛtpīluyavāgvām amblapānakaiḥ ||
1938 ed. 6.55.44
hiṃgukuṣṭhavacāsvarjiviḍañ cāpi dviruttaraṃ |
yogāv etāv udāvarttaṃ śūlaṃ cātibalaṃ jeyet |
hiṃgukuṣṭhavacāsvarjiviḍañ cāpi dviruttaraṃ |
yogāv etāv udāvarttaṃ śūlaṃ cātibalaṃ jeyet |
1938 ed. 6.55.45
devadārvyagnikau kuṣṭhaṃ śuṇṭhīṃ pathyāṃ palaṃkaśāṃ |
pauṣkarasya ca mūlāni toyasyārdhāḍhake pacet |
devadārvyagnikau kuṣṭhaṃ śuṇṭhīṃ pathyāṃ palaṃkaśāṃ |
pauṣkarasya ca mūlāni toyasyārdhāḍhake pacet |
1938 ed. 6.55.46
pādāvaśiṣṭaṃ tat pītam udāvarttaṃ vyapohati |
mūlakaṃ śuṣkam ārdrañ ca varṣābhūmūlapañcakaṃ |
pādāvaśiṣṭaṃ tat pītam udāvarttaṃ vyapohati |
mūlakaṃ śuṣkam ārdrañ ca varṣābhūmūlapañcakaṃ |
1938 ed. 6.55.47
ārevataphalañ cāpsu paktvā tena ghṛtam pacet |
tat pīyamānaṃ haṃty ugram udāvarttam aśeṣataḥ |
ārevataphalañ cāpsu paktvā tena ghṛtam pacet |
tat pīyamānaṃ haṃty ugram udāvarttam aśeṣataḥ |
1938 ed. 6.55.48
vacām ativiṣam pāṭhāṃ yavakṣāraṃ harītakīṃ |
kṛṣṇān nirdahanīñ caiva pibed uṣṇena vāriṇā |
vacām ativiṣam pāṭhāṃ yavakṣāraṃ harītakīṃ |
kṛṣṇān nirdahanīñ caiva pibed uṣṇena vāriṇā |
1938 ed. 6.55.49
ikṣvākumūlaṃ madanaṃ viśalyātiviṣe vacāṃ |
kuṣṭhaṃ kiṇvāgnikau cāpi pibet tulyāni pūrvavat |
ikṣvākumūlaṃ madanaṃ viśalyātiviṣe vacāṃ |
kuṣṭhaṃ kiṇvāgnikau cāpi pibet tulyāni pūrvavat |
1938 ed. 6.55.50
mūtreṇa devadārvagnitriphalābṛhatīṃ pibet |
yac ca prasthaṃ pale dve ca kaṇṭakāryā jalāḍhake |
mūtreṇa devadārvagnitriphalābṛhatīṃ pibet |
yac ca prasthaṃ pale dve ca kaṇṭakāryā jalāḍhake |
1938 ed. 6.55.51
paktvārdhaprasthaśeṣaṃ tu pibed dhiṃgusamāyataṃ |
madanālābubījāni pippalīṃ sanidigdhikāṃ |
paktvārdhaprasthaśeṣaṃ tu pibed dhiṃgusamāyataṃ |
madanālābubījāni pippalīṃ sanidigdhikāṃ |
1938 ed. 6.55.52
sañcūrṇṇya nāḍyapradhame dviṣety etad yathā gudaṃ |
cūrṇṇaṃ nnikumbhakampilyaśyāmektvākvagnikodbhavaṃ |
sañcūrṇṇya nāḍyapradhame dviṣety etad yathā gudaṃ |
cūrṇṇaṃ nnikumbhakampilyaśyāmektvākvagnikodbhavaṃ |
1938 ed. 6.55.53
kṛtavedhanasya kṛṣṇāyā lavaṇānāñ ca sādhayet |
gavāṃ mūtreṇa tā vartyaḥ kārayeta gudaṃgamāḥ |
sadyaḥ śarmakarāv etau yogāv amṛtasambhavāv iti || ❈ ||
kṛtavedhanasya kṛṣṇāyā lavaṇānāñ ca sādhayet |
gavāṃ mūtreṇa tā vartyaḥ kārayeta gudaṃgamāḥ |
sadyaḥ śarmakarāv etau yogāv amṛtasambhavāv iti || ❈ ||
kāyaci || 18 || ❈ ||
[Adhyāya 56: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.56.1
athāto viṣūcikāpratiṣedhaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ ||
athāto viṣūcikāpratiṣedhaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.56.3
ajīrṇṇam āmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhañ ca yad īritaṃ |
viṣūcyalasakau tasmād bhavec cāpi viḍaṃbikā |
ajīrṇṇam āmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhañ ca yad īritaṃ |
viṣūcyalasakau tasmād bhavec cāpi viḍaṃbikā |
1938 ed. 6.56.4
sūcībhir iva gātrāṇi tudaṃ santiṣṭhate nilaḥ |
yasyām ajīrṇṇāt sā vaidyair viṣūcīti nirucyate |
sūcībhir iva gātrāṇi tudaṃ santiṣṭhate nilaḥ |
yasyām ajīrṇṇāt sā vaidyair viṣūcīti nirucyate |
1938 ed. 6.56.5
na tām parimitāhārā labhante viditāgamāḥ |
mūḍhās tām ajitātmāno labhante śanalolupāḥ ||
na tām parimitāhārā labhante viditāgamāḥ |
mūḍhās tām ajitātmāno labhante śanalolupāḥ ||
1938 ed. 6.56.6
mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā śūlabhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ |
vaivarṇṇyakampau hṛdaye rujaś ca bhavanti tasyāṃ śirasaś ca bhedaḥ |
mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā śūlabhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ |
vaivarṇṇyakampau hṛdaye rujaś ca bhavanti tasyāṃ śirasaś ca bhedaḥ |
1938 ed. 6.56.7
kukṣir ānahyate tyarthaṃ tāmyate parikūjati |
niruddho mārutaś caiva kukṣāv upari dhāvati |
kukṣir ānahyate tyarthaṃ tāmyate parikūjati |
niruddho mārutaś caiva kukṣāv upari dhāvati |
1938 ed. 6.56.8
vātavarco nirodhaś ca kukṣau yasya bhṛśam bhavet |
tasyālasakam ācaṣṭe tṛṣṇodgārau ca yasya tu |
vātavarco nirodhaś ca kukṣau yasya bhṛśam bhavet |
tasyālasakam ācaṣṭe tṛṣṇodgārau ca yasya tu |
1938 ed. 6.56.9
tuṣṭan tu bhukta.m kaphamārutābhyāṃ pravarttate nordhvam adhaś ca yasya |
viḍambikāṃ tasya suduścitsām ācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ |
tuṣṭan tu bhukta.m kaphamārutābhyāṃ pravarttate nordhvam adhaś ca yasya |
viḍambikāṃ tasya suduścitsām ācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ |
1938 ed. 6.56.10
yatrastham āmaṃ hi rujārttam eva deśaṃ viśeṣeṇa vikārajātaiḥ |
doṣeṇa yenānugataṃ ca gāḍhaṃ taṃ lakṣaṇair āmasamudbhavaiś ca |
yatrastham āmaṃ hi rujārttam eva deśaṃ viśeṣeṇa vikārajātaiḥ |
doṣeṇa yenānugataṃ ca gāḍhaṃ taṃ lakṣaṇair āmasamudbhavaiś ca |
1938 ed. 6.56.11
yaḥ syāvadantauṣṭhanakho lpasaṃjñaḥ cchardyardito bhyantarayātanetraḥ
kṣāmasvaraḥ | sarvavimuktasandhir yāyān naro so 'punar āgamāya |
yaḥ syāvadantauṣṭhanakho lpasaṃjñaḥ cchardyardito bhyantarayātanetraḥ
kṣāmasvaraḥ | sarvavimuktasandhir yāyān naro so 'punar āgamāya |
1938 ed. 6.56.12
sādhyasya pārṣṇyor dahanaṃ praśastam agnipratāpo vamanañ ca tīkṣṇaṃ |
pakve tato nne tu vilaṃghanaṃ syāt sampācanam vāpi virecanam vā |
sādhyasya pārṣṇyor dahanaṃ praśastam agnipratāpo vamanañ ca tīkṣṇaṃ |
pakve tato nne tu vilaṃghanaṃ syāt sampācanam vāpi virecanam vā |
1938 ed. 6.56.13
viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādir upaiti śāntiṃ |
āsthāpanañ cāpi hitam vadanti sarvāsu yogān aparān nibodha ||
viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādir upaiti śāntiṃ |
āsthāpanañ cāpi hitam vadanti sarvāsu yogān aparān nibodha ||
1938 ed. 6.56.14
pathyā vacā hiṃgu viḍaṃ vicūrṇṇyasukhāmbunāsātiviṣaṃ niṣevet |
pathyā vacā hiṃgu viḍaṃ vicūrṇṇyasukhāmbunāsātiviṣaṃ niṣevet |
1938 ed. 6.56.15
kṣārāgadam vā lavaṇaṃ viḍam vā guḍapragāḍhān atha sarṣapam vā |
amlena vā saindhavahiṃguyuktau sabījapūrṇṇau sukṛtau trivargau |
kṣārāgadam vā lavaṇaṃ viḍam vā guḍapragāḍhān atha sarṣapam vā |
amlena vā saindhavahiṃguyuktau sabījapūrṇṇau sukṛtau trivargau |
1938 ed. 6.56.16
kaṭutrikam vā lavaṇair upetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritam vā |
kaṭutrikam vā lavaṇair upetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritam vā |
1938 ed. 6.56.17
kṛṣṇājamodākṣasamāgnikāni tulyaṃ pibed vā magadhānikumbhau |
kṛṣṇājamodākṣasamāgnikāni tulyaṃ pibed vā magadhānikumbhau |
1938 ed. 6.56.18
uṣṇābhir adbhir magadhodbhavānāṃ kalkam pibed vāpy atha nāgadantyā |
vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ haridrāṃ mūlaṃ samaṃ vāpy atha mātuluṅgyāḥ |
uṣṇābhir adbhir magadhodbhavānāṃ kalkam pibed vāpy atha nāgadantyā |
vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ haridrāṃ mūlaṃ samaṃ vāpy atha mātuluṅgyāḥ |
1938 ed. 6.56.19
cchāyāviśuṣkā guḍikā kṛtās tāḥ hanyur visūciṃ nayanāñjanena |
suvāmitaṃ sādhu virecitaṃ vā sulaṅghitam vā manujaṃ viditvā |
cchāyāviśuṣkā guḍikā kṛtās tāḥ hanyur visūciṃ nayanāñjanena |
suvāmitaṃ sādhu virecitaṃ vā sulaṅghitam vā manujaṃ viditvā |
1938 ed. 6.56.20
peyādibhir dīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārttaṃ samupakrameta ||
āmaṃ śakṛd vā nici bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena |
peyādibhir dīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārttaṃ samupakrameta ||
āmaṃ śakṛd vā nici bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena |
1938 ed. 6.56.21
pravarttamānaṃ na yathāstam etad vikāram ānāham udāharanti |
tasmiṃ bhavaty āmasamudbhave tu bhramapratiśyāyaśirovidāhāḥ |
pravarttamānaṃ na yathāstam etad vikāram ānāham udāharanti |
tasmiṃ bhavaty āmasamudbhave tu bhramapratiśyāyaśirovidāhāḥ |
1938 ed. 6.56.22
āmāśaye śūlam atho gurutvaṃ hṛtstambham udgāravighātanañ ca |
stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīśamūtre śūlo tha mūrcchā sa śakṛd vamec ca |
āmāśaye śūlam atho gurutvaṃ hṛtstambham udgāravighātanañ ca |
stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīśamūtre śūlo tha mūrcchā sa śakṛd vamec ca |
1938 ed. 6.56.23
śvāsaś ca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni cātrālasakodbhavāni |
āmodbhave vāntam upakrameta saṃsaktabhaktaṃ kramadīpanīyaiḥ |
śvāsaś ca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni cātrālasakodbhavāni |
āmodbhave vāntam upakrameta saṃsaktabhaktaṃ kramadīpanīyaiḥ |
1938 ed. 6.56.24
athetaraṃ yo na śakṛd vameta taṃ sādhayet svinnam imaiḥ prayogaiḥ |
viṣūcikāyāṃ parikīrttitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni |
athetaraṃ yo na śakṛd vameta taṃ sādhayet svinnam imaiḥ prayogaiḥ |
viṣūcikāyāṃ parikīrttitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni |
1938 ed. 6.56.25
saṃcūrṇṇya varttim vitared vidhijño mahiṣyajāvyuṣṭragavāṃś ca mūtraiḥ |
svinnasya pāyau viniveśya tāś ca cūrṇṇāni caiṣāṃ pradhamet tu nāḍyā |
saṃcūrṇṇya varttim vitared vidhijño mahiṣyajāvyuṣṭragavāṃś ca mūtraiḥ |
svinnasya pāyau viniveśya tāś ca cūrṇṇāni caiṣāṃ pradhamet tu nāḍyā |
1938 ed. 6.56.26
mūtreṇa vā sādhya yathāvidhāṇaṃ dravyāni yāny ūrdhvam adhaś ca yānti |
kvāthena tenāśu nirūhayīta mātrārdhayuktena samākṣikeṇa |
mūtreṇa vā sādhya yathāvidhāṇaṃ dravyāni yāny ūrdhvam adhaś ca yānti |
kvāthena tenāśu nirūhayīta mātrārdhayuktena samākṣikeṇa |
1938 ed. 6.56.27
tribhaṇḍipiṣṭaṃ lavaṇaprakuñcaṃ datvā viriktaṃ kramam ādiśec ca |
eteṣv eva ca tailena sādhitena sukhāmbunā | prāptaṃ yadi na ca syād vā bhāgeṣv eṣv anuvāsanam iti ||
tribhaṇḍipiṣṭaṃ lavaṇaprakuñcaṃ datvā viriktaṃ kramam ādiśec ca |
eteṣv eva ca tailena sādhitena sukhāmbunā | prāptaṃ yadi na ca syād vā bhāgeṣv eṣv anuvāsanam iti ||
tribhaṇḍipiṣṭaṃKH tribhaṇḍiyuktaṃ A viriktaṃKH virikta A ādiśec caādiśec caKH ācarec ca | A eteṣv
eteṣv
eteṣvKH
eṣv A eva caKH eva A tailenaKH tailena ca A sukhāmbunāKH om. A yadi na caKH yadi A syād vāKH om. A bhāgeṣvKH om. A eṣvK syā A e H anuvāsanamK d anuvāsaye A va tu vāsanam H itiK c ca || A iti || ❈ || H
eteṣv
eteṣvKH
eṣv A eva caKH eva A tailenaKH tailena ca A sukhāmbunāKH om. A yadi na caKH yadi A syād vāKH om. A bhāgeṣvKH om. A eṣvK syā A e H anuvāsanamK d anuvāsaye A va tu vāsanam H itiK c ca || A iti || ❈ || H
[Adhyāya 57: draft edition based on MS K]
1938 ed. 6.57.1
athāto rocakapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
athāto rocakapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.57.3
doṣaiḥ pṛthak trividhasokasamucchrayāc ca bhaktāyaneṣu hṛdi cāvatate pragāḍhaṃ |
nānne rucir bhavati taṃ bhiṣajo vikāraṃ bhaktopaghātam iha pañcavidhaṃ vadanti | |
doṣaiḥ pṛthak trividhasokasamucchrayāc ca bhaktāyaneṣu hṛdi cāvatate pragāḍhaṃ |
nānne rucir bhavati taṃ bhiṣajo vikāraṃ bhaktopaghātam iha pañcavidhaṃ vadanti | |
1938 ed. 6.57.4
hṛcchūlaśoṣavamathuḥ svarasaṃkṣayāc ca vātā sadāhamadatṛḍ vamane ca pittaṃ |
pittāt kaphena hṛdaye gurutāvilepaḥ śleṣmaprasekavamathuḥ śiraso rujañ ca |
hṛcchūlaśoṣavamathuḥ svarasaṃkṣayāc ca vātā sadāhamadatṛḍ vamane ca pittaṃ |
pittāt kaphena hṛdaye gurutāvilepaḥ śleṣmaprasekavamathuḥ śiraso rujañ ca |
hṛcchūlaśoṣavamathuḥhṛcchūlaśoṣavamathuḥKH hṛcchūlapīḍanayutaṃ A svarasaṃkṣayāc casvarasaṃkṣayāc casvarasaṃkṣayāc caKH virasānanatvaṃ A sadāhamadatṛḍ vamaneK tmake bhavati liṅgamarocake tu |
hṛddāhacoṣabahutā mukhatiktatā ca mūrcchā satṛḍ bha A t sadāhamadatṛḍ vamane H caKH va A pittaṃKH ti A pittāt kaphena
pittāt kaphenaKH pittakṛte ta A hṛdayeKH thaiva || A gurutāvilepaḥgurutāvilepaḥKH om. A śleṣmaprasekavamathuḥKH om. A śirasoK om. A saśiro H rujañKH om. A caKH om. A
hṛddāhacoṣabahutā mukhatiktatā ca mūrcchā satṛḍ bha A t sadāhamadatṛḍ vamane H caKH va A pittaṃKH ti A pittāt kaphena
pittāt kaphenaKH pittakṛte ta A hṛdayeKH thaiva || A gurutāvilepaḥgurutāvilepaḥKH om. A śleṣmaprasekavamathuḥKH om. A śirasoK om. A saśiro H rujañKH om. A caKH om. A
1938 ed. 6.57.5
sarvātmakaṃ trividhaliṃgam atho vadanti ||
śokopaghātajam athānilalakṣaṇais tu |
vātātmake virasam āsyam arocake tu pittena tiktakaṭukaṃ madhuraṃ kaphena |
sarvātmakaṃ trividhaliṃgam atho vadanti ||
śokopaghātajam athānilalakṣaṇais tu |
vātātmake virasam āsyam arocake tu pittena tiktakaṭukaṃ madhuraṃ kaphena |
sarvātmakaṃsarvvātmakaṃKH om. A trividhaliṃgamtrividhaliṃgamtrividhaliṅgamKH om. A athoKH om. A vadantivadantiKH om. A śokopaghātajam
śokopaghātajamKH kaṇ A athānilalakṣaṇaisK ḍūgutvakaphasaṃsra A athānila_la H tuK va A om. H vātātmake
vātātmakeK sādatandrāḥ śleṣmātmake A ṅaiś ca |
vātātmakair H virasamvvirasamKH madhura A āsyamKH māsya A arocake tuarocake tuKH marocake tu | A pittenapittenaKH
sarvātmake pavana A tiktakaṭukaṃtiktakaṭukaṃKH pi A madhuraṃKH tta A kaphenaKH kaphā bahūni rūpāṇyathāsya hṛdaye samudīrayanti || A
śokopaghātajamKH kaṇ A athānilalakṣaṇaisK ḍūgutvakaphasaṃsra A athānila_la H tuK va A om. H vātātmake
vātātmakeK sādatandrāḥ śleṣmātmake A ṅaiś ca |
vātātmakair H virasamvvirasamKH madhura A āsyamKH māsya A arocake tuarocake tuKH marocake tu | A pittenapittenaKH
sarvātmake pavana A tiktakaṭukaṃtiktakaṭukaṃKH pi A madhuraṃKH tta A kaphenaKH kaphā bahūni rūpāṇyathāsya hṛdaye samudīrayanti || A
1938 ed. 6.57.6
sarvair upetam upadhārayasannipāte | dainyaṃ bhṛśam bhavati śokasamudbhave tu |
vāṃtovacādir anile vidhivat pibec ca snehoṣṇatoyamadirānyatamena cūrṇṇaṃ |
sarvair upetam upadhārayasannipāte | dainyaṃ bhṛśam bhavati śokasamudbhave tu |
vāṃtovacādir anile vidhivat pibec ca snehoṣṇatoyamadirānyatamena cūrṇṇaṃ |
sarvairsarvvairKH om. A upetamKH saṃ A upadhārayasannipāteupadhārayasannipāteKH rāgaśokabhayaviplutace A dainyaṃK tasas tu cin A dai H bhṛśamK tākṛto A nyaṃ bhṛśam H śokasamudbhave tuKH om. A vāṃtovacādir
vāṃtovacādirK so 'śucida A
vāṃ H anileK rśanāc ca |
vāte vacāmbuva A tovacādir anile H vidhivat pibec caK manaṃ kṛtavān pibec ca A vidhivat pittena H snehoṣṇatoyamadirānyatamenaK snehaiḥ surābhir athavoṣṇajalena A _koṣṇatoyamadirānyatamena H
vāṃtovacādirK so 'śucida A
vāṃ H anileK rśanāc ca |
vāte vacāmbuva A tovacādir anile H vidhivat pibec caK manaṃ kṛtavān pibec ca A vidhivat pittena H snehoṣṇatoyamadirānyatamenaK snehaiḥ surābhir athavoṣṇajalena A _koṣṇatoyamadirānyatamena H
1938 ed. 6.57.7
kṛṣṇāviḍaṃgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṃgulavaṇottamanāgarāṇāṃ |
pitte guḍāmbumadhurair vamanaṃ praśastaṃ lehaś ca saindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ |
kṛṣṇāviḍaṃgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṃgulavaṇottamanāgarāṇāṃ |
pitte guḍāmbumadhurair vamanaṃ praśastaṃ lehaś ca saindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ |
1938 ed. 6.57.8
nimbāmbuccharditavataḥ kaphaje nupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakāḍhyaṃ |
cūrṇṇaṃ yad uktam atha vā tilaje tad eva sarvaiś ca sarvakṛtam evam upakrameta |
nimbāmbuccharditavataḥ kaphaje nupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakāḍhyaṃ |
cūrṇṇaṃ yad uktam atha vā tilaje tad eva sarvaiś ca sarvakṛtam evam upakrameta |
1938 ed. 6.57.9
drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāgalakendravṛkṣāḥ |
bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiś ca piṣṭai lehaṃ pacet surabhimūtrayutaṃ yathāvat |
drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāgalakendravṛkṣāḥ |
bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiś ca piṣṭai lehaṃ pacet surabhimūtrayutaṃ yathāvat |
1938 ed. 6.57.10
mustāvacākaṭukarohiṇinirdahanyas tulyātha vāpi rajanābhayasaṃprayuktā |
mūtre vike dviradamūtrayutāḥ paced vā pāṭhāsamām ativiṣāṃ rajanāñ ca mukhyāṃ |
mustāvacākaṭukarohiṇinirdahanyas tulyātha vāpi rajanābhayasaṃprayuktā |
mūtre vike dviradamūtrayutāḥ paced vā pāṭhāsamām ativiṣāṃ rajanāñ ca mukhyāṃ |
mustāvacākaṭukarohiṇinirdahanyasmustāvacākaṭukarohiṇidigital-image 200rnirdahanyas mustāvacākaṭukarohiṇinirddahanyasKH mustāṃ vacāṃ trikaṭukaṃ A tulyāthatulyāthaKH om. A vāpiKH om. A rajanābhayasaṃprayuktā
rajanābhayasaṃprayuktā |
KH rajanīdvayaṃ ca bhārgīṃ ca kuṣṭhamatha nirdahanīṃ ca piṣṭvā | A vikeKH 'vije A dviradamūtrayutāḥKH dviradamūtrayute A pāṭhāsamāmKH pāṭhāṃ tugā A ativiṣāṃKH mativiṣāṃ A rajanāñ caKH rajanīṃ ca A
1938 ed. 6.57.11
maṇḍūkim arkam amṛtāṃ raśalāṃgalākhyāṃ mūtre paceta mahiṣasya vidhāṇavidvān |
etān na santi caturo bhyasatas tu lehān gulmāruciś ca śikhisādahṛdāmayāś ca |
maṇḍūkim arkam amṛtāṃ raśalāṃgalākhyāṃ mūtre paceta mahiṣasya vidhāṇavidvān |
etān na santi caturo bhyasatas tu lehān gulmāruciś ca śikhisādahṛdāmayāś ca |
maṇḍūkimKH maṇḍūki A arkamarkkamKH marka A amṛtāṃKH mamṛtāṃ A raśalāṃgalākhyāṃraśalāṅgalākhyāṃKH ca salāṅgalākhyāṃ A pacetapacetaKH pacet tu A vidhāṇavidvān | etān navidhāṇavidvān |
etān naK vidhānavidvā |
etān na A vidhānavidvān |
etān na H bhyasatas tuKH lihatas tu A lehān gulmāruciśKH lehān gulmāruci A caKH śva A śikhisādahṛdāmayāśśikhisādahṛdāmayāśK sanakaṇṭhahṛdāmayāś A śikhisādahṛdāmayām̐ś H
etān naK vidhānavidvā |
etān na A vidhānavidvān |
etān na H bhyasatas tuKH lihatas tu A lehān gulmāruciśKH lehān gulmāruci A caKH śva A śikhisādahṛdāmayāśśikhisādahṛdāmayāśK sanakaṇṭhahṛdāmayāś A śikhisādahṛdāmayām̐ś H
1938 ed. 6.57.12
sātmyāsvadeśacaritāṃ vividhāṃś ca bhakṣyāṃ pānāni mūlaphalaṣāḍavarogayogāṃ |
seved rasāṃś ca vividhāṃ vividhaiḥ prakārair bhuñjīta vāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni |
sātmyāsvadeśacaritāṃ vividhāṃś ca bhakṣyāṃ pānāni mūlaphalaṣāḍavarogayogāṃ |
seved rasāṃś ca vividhāṃ vividhaiḥ prakārair bhuñjīta vāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni |
sātmyāsvadeśacaritāṃ vividhāṃś caK sātmyān svadeśaracitān vividhāṃś ca A sātmyāsvadeśacaritān vividhām̐ś ca H bhakṣyāṃ pānānibhakṣyān𑑎 pānāniK bhakṣyān pānānibhakṣyān𑑎 pānāni AH mūlaphalaṣāḍavarogayogāṃK mūlaphalaṣāḍavarāgayogā A mūlaphalapācarāyogā_ | H seved rasāṃś ca
seved rasāṃś ca
seved rasāṃś caKH n |
adyādrasāṃś ca A vividhāṃ vividhaiḥvividhāṃ vividhaiḥK vividhān vividhaiḥvividhān vividhaiḥ AH vāpiKH cāpi A
seved rasāṃś ca
seved rasāṃś caKH n |
adyādrasāṃś ca A vividhāṃ vividhaiḥvividhāṃ vividhaiḥK vividhān vividhaiḥvividhān vividhaiḥ AH vāpiKH cāpi A
1938 ed. 6.57.13
āsthāpanaṃ vividham atra virecanañ ca kuryān mṛdūni śirasaś ca virecanāni |
trīṇy ūṣaṇāni triphalāṃ rajanīdvayañ ca cūrṇṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni |
āsthāpanaṃ vividham atra virecanañ ca kuryān mṛdūni śirasaś ca virecanāni |
trīṇy ūṣaṇāni triphalāṃ rajanīdvayañ ca cūrṇṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni |
1938 ed. 6.57.14
kṣaudrāyutāni vitaren mukhadhāvanārthaṃm anyāni tiktakaṭukāni ca bheṣajāni |
mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ kvāthair jayen madhuyutair vividhaiś ca lehaiḥ ||
kṣaudrāyutāni vitaren mukhadhāvanārthaṃm anyāni tiktakaṭukāni ca bheṣajāni |
mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ kvāthair jayen madhuyutair vividhaiś ca lehaiḥ ||
vitaren mukhadhāvanārthaṃmvitaren mukhadhāvanārthaṃmK vitaren mukhabodhanārtham A vitaret mukhadhāvanārtham H mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ
mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥK
mustādirājataruvargadaśāṅgasiddhaiḥ A
mustāni kaphavarggadaśāṃśasiddhaiḥ H kvāthairAK kvāther H jayen madhuyutairjayen madhuyutairAK jayet madhuyutair H
mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥK
mustādirājataruvargadaśāṅgasiddhaiḥ A
mustāni kaphavarggadaśāṃśasiddhaiḥ H kvāthairAK kvāther H jayen madhuyutairjayen madhuyutairAK jayet madhuyutair H
1938 ed. 6.57.15
mūtrāsavair guḍakṛtaiś ca tathāpy ariṣṭaiḥ kṣārāsavaiś ca madhumādhavatulyagandhaiḥ |
syād eṣa eva kaphavātaharo vidhiś ca | śātiṃ gate hutabhuji praśamāya tasya |
mūtrāsavair guḍakṛtaiś ca tathāpy ariṣṭaiḥ kṣārāsavaiś ca madhumādhavatulyagandhaiḥ |
syād eṣa eva kaphavātaharo vidhiś ca | śātiṃ gate hutabhuji praśamāya tasya |
mūtrāsavairKH mūtrāsavai A guḍakṛtaiś cagguḍakṛtaiś caKH rguḍakṛtaiś ca A tathāpyKH tathā A ariṣṭaiḥariṣṭaiḥKH tvariṣṭaiḥ A madhumādhavatulyagandhaiḥAK madhumādhavatu_gaṃdhaiḥ | H syād eṣa
syād eṣaK
syādeṣa A
syād deśa H kaphavātaharoK kaphavātahate A kaphavātahare H vidhiś caAK d vidhiś ca H śātiṃK śāntiṃ AH
syād eṣaK
syādeṣa A
syād deśa H kaphavātaharoK kaphavātahate A kaphavātahare H vidhiś caAK d vidhiś ca H śātiṃK śāntiṃ AH
1938 ed. 6.57.16
icchāvināśabhayajeṣu ca bādhakeṣu | bhāvād bhavāya vitaret khalu śalyatāpān |
artheṣu cātipatiteṣu punarbhavāya paurāṇikaśrutimukhair avamānayeta iti || kāyaci || 20 || 0 ||
icchāvināśabhayajeṣu ca bādhakeṣu | bhāvād bhavāya vitaret khalu śalyatāpān |
artheṣu cātipatiteṣu punarbhavāya paurāṇikaśrutimukhair avamānayeta iti || kāyaci || 20 || 0 ||
icchāvināśabhayajeṣuKH icchābhighātabhayaśokahat A caKH e A bādhakeṣubādhakeṣuKH 'ntaragnau A bhāvād bhavāyaKH bhāvān bhavāya A śalyatāpān | artheṣuśalyatāpān |
artheṣuK śakyarūpān |
artheṣu A śalyatāyān |
artheṣu H cātipatiteṣuKH cāpy apaciteṣu A paurāṇikaśrutimukhairK paurāṇikaiḥ śrutiśatai A paurāṇikasrutimukhair H avamānayetaKH ranumānayettam || A itiKH om. A kāyaciK om. AH
artheṣuK śakyarūpān |
artheṣu A śalyatāyān |
artheṣu H cātipatiteṣuKH cāpy apaciteṣu A paurāṇikaśrutimukhairK paurāṇikaiḥ śrutiśatai A paurāṇikasrutimukhair H avamānayetaKH ranumānayettam || A itiKH om. A kāyaciK om. AH
1938 ed. 6.57.17
cchardi hikkā śvāsakāsaḥ svaraghātam athāparaṃ |
pratiśyāyaḥ krimiś caiva sodāvarttā visūcikā |
arocakena ca tathā pūryate dvitīyo daśaḥ || ❈ ||
cchardi hikkā śvāsakāsaḥ svaraghātam athāparaṃ |
pratiśyāyaḥ krimiś caiva sodāvarttā visūcikā |
arocakena ca tathā pūryate dvitīyo daśaḥ || ❈ ||
cchardiK om. A charddir H hikkāKH om. A śvāsakāsaḥK om. A śvāsakāsau H svaraghātamKH om. A athāparaṃathāparaṃKH om. A pratiśyāyaḥ
pratiśyāyaḥKH om. A krimiśKH om. A caivacaivaKH dainyaṃ gate manasi bodhanamatra śastaṃ yadyat priyaṃ tadupa A sodāvarttāKH sevyama A visūcikāK om. A viśūcikā || H arocakena ca
arocakena ca
arocakena caKH rocake tu || A tathāKH om. A pūryateKH om. A dvitīyodvitīyo KpcH om. A dvitīḥ || ❈ || Kac daśaḥ || ❈daśaḥ || ❈Kpc om. AKac daśa || ❈ || H
pratiśyāyaḥKH om. A krimiśKH om. A caivacaivaKH dainyaṃ gate manasi bodhanamatra śastaṃ yadyat priyaṃ tadupa A sodāvarttāKH sevyama A visūcikāK om. A viśūcikā || H arocakena ca
arocakena ca
arocakena caKH rocake tu || A tathāKH om. A pūryateKH om. A dvitīyodvitīyo KpcH om. A dvitīḥ || ❈ || Kac daśaḥ || ❈daśaḥ || ❈Kpc om. AKac daśa || ❈ || H