A

The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)

Published in 2020 by The Suśruta Project (https://sushrutaproject.org) in The University of Alberta.

Siglum NE
JKT
APrinted edition: Ācārya 1938: Uttaratantra, adhyāyas 39-24-57
KMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)
KacMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [ante correctionem]
KpcMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [post correctionem]
HMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)
HacMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [ante correctionem]
HpcMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57) [post correctionem]
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā: Uttaratantra, Kāyacikitsā (adhyāyas 39-24-57)

Physical description

Revision history
2020-11-04 Began this file.
2023-07-24 Added 6.65
2023-10-23 Added draft chapters of all remaining adhyāyas based on K. Cleaned up the files, removing transcription codes.
2024-11-27 Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly.
2025-08-03 Put caesuras after each lable, for clarity when reading on screen.
2026-01-20 Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).
2026-02-24 Fixed alignment problems and updated the trailers
2026-02-25 Fixed alignment problems


[Uttaratantra 39-24-57 Kāyacikitsātantra]

The Nepalese MSS do not follow the sequence of the vulgate here. The Nepalese edition should follow the Nepalese MSS, i.e., vulgate 6.38 is followed by 6.60

[Adhyāya 39, Kāyacikitsā 1 : draft edition based on MS K]

[This adhyāya is currently a rough version based on MSS NAK 5-333 and 699, being edited (2023-10-04).]
1938 ed. 6.39.1
athāto jvarapratiṣedhaṃ adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvarapratiṣedhaṃA​K jvarotpa H adhyāyaṃem. om. A nāmādhyāyaṃ K ttim adhyāyaṃ H
  • In reading -utpatti, the scribe of H may have been influenced by the title grahotpatti of the immediately preceding adhyāya in his manuscript (he omits the yonivyāpat adhyāya).
1938 ed. 6.39.2
atha khalu vatsasuśruta
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
athaK om. A khaluK om. A vatsasuśrutavatsasuśrutaK yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.39.3
yenāmṛtam apāṃ madhyād uddhṛtaṃ pūrvvajanmani |
yato 'maratvaṃ saṃprāptās tridaśās tridiveśvarāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
'maratvaṃA maratvaṃ K​H tridiveśvarāḥK tridiveśvarāt || A tridaśeśvaraṃ || H
  • Dalhaṇa (p. 671) reported Jejjaṭa's reading tridaśās tridaśeśvarāḥ, which is a mixture of the readings of witnesses K and H.
1938 ed. 6.39.4
śiṣyās taṃ devam āsīnaṃ papracchuḥ suśrutādayaḥ |
vraṇasyopadravāḥ proktā vraṇinām apy ataḥ paraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śiṣyās taṃA siṣyās tan K śiṣyāstaṃ H āsīnaṃA​K āsīna H papracchuḥA prapacchas K ?m papracchuḥ H
1938 ed. 6.39.5
samāsato vyāsataś ca brūhi no bhiṣajām vara |
upadraveṇa juṣṭasya vraṇaḥ kṛcchreṇa sidhyati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
samāsatoH samāsā A sāmāsato K vyāsataśK​H d vyāsataś A caK​H caiva A brūhi nobrūhinoA​H vrūhi no K
1938 ed. 6.39.6
upadravāś ca vraṇinaḥ kṛcchrasādhytamo mataḥ |
prakṣīṇabalamāṃsasya śeṣadhātuparikṣayāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
upadravāś caH upadravās tu A upadravas tu K kṛcchrasādhytamoem. kṛcchrasādhyāḥ prakī A kṛcchrasādhyatamo K​H mataḥK​H rtitāḥ | A prakṣīṇabalamāṃsasya
prakṣīṇabalamāṃsasya
A

prakṣīṇavalamāṃsasya
K

prakṣīṇavalamāṃsasya्\
H
1938 ed. 6.39.7ab
tasmād upadravān kṛtsnān vadasva vadatām vara ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tasmād upadravān kṛtsnān vadasvaem. tasmād upadravān kṛtsnā A tasmād upadravāṃ kṛtsnān vadasva K vadatāmvadatāṃK om. A varaem. n brūhi naḥ sacikitsitān | A varaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sarvakāyacikitsāsu ye dṛṣṭāḥ paramarṣiṇā || A
1938 ed. 6.39.8
teṣān tad vacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām varaḥ ||
jvaram ādau pravakṣyāmi sa rogānīkarāṭ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
teṣānteṣāṃteṣānA​H om. K tad vacanaṃA​H om. K śrutvāśrutvāA​H om. K prābravīd bhiṣajāmprābravīd bhiṣajāṃA om. K prāvravīd bhiṣajām H varaḥA​H om. K
1938 ed. 6.39.9
rudrakopāgnisaṃbhūtaḥ sarvvabhūtapratāpanaḥ ||
tais tair nnāmabhir anyeṣāṃ sattvānām parikīrttyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvvabhūtapratāpanaḥ || tais tairsarvabhūtapratāpanaḥ |
tais tair
A
sarvabhūtapratāpanaḥ |
tais tai
K
sarvvabhūtaḥ pratāpanaḥ ||
tais tair
H
anyeṣāṃA​K anekeṣāṃ H
1938 ed. 6.39.10
janmādau nidhane caiva bhavatīha na saṃśayaḥ ||
ataḥ sarvavikārāṇāṃ jvaro rājā prakīrttitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhavatīha nabhavatīha na𑑎K​H prāyo viśati A saṃśayaḥK​H dehinam | A jvaroK​H ayaṃ A
1938 ed. 6.39.11
ṛte devamanuṣyebhyo nānyo viṣahate tu taṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṣahate tu taṃviṣaha𑑍 te tu taṃK​H viṣahate tu tam |
karmaṇā labhate yasmād devatvaṃ mānusād api ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. punaś caiva cyutaḥ svargān mānuṣyam anuvartate |
tasmāt te devabhāvena sahante mānuṣā jvaram ||
A
1938 ed. 6.39.13
svedāvarodhaḥ santāpaḥ sarvvāṅgagrahaṇam tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svedāvarodhaḥH śeṣāḥ sarve vipadyante tairyagyonā jvarārditāḥ |
svedāvarodhaḥ
A
svedoparodhas K
sarvvāṅgagrahaṇamsarvāṅgagrahaṇaṃA​H sarvaṅgagrahaṇan K tathāA​K bhṛśa | H
1938 ed. 6.39.14
yugapad yatra roge tu jvara ity upadiśyate ||
doṣaiḥ pṛthak samastaiś ca dvandvair āgantur eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yugapad yatraK vikārā yugapa A yugapady atra H roge tuK​H om. A jvara jvaraK​H d ya A ityK​H smin jva A upadiśyateK​H raḥ sa parikīrtitaḥ | A dvandvairA dvaṃdvar K dvandvai H āganturA​K rāgantur H
1938 ed. 6.39.15
anekakāraṇotpannaḥ smṛtas tv aṣṭavidho jvaraḥ ||
doṣāḥ prakupitā gāḍham apathyāhārasevinaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
anekakāraṇotpannaḥanekakāraṇotpannasA​K anekakāraṇo𑑎?tpannaḥ H tv aṣṭavidhoA​H tv aṣṭavidhau K prakupitāK​H prakupitāḥ A gāḍhamK​H om. A apathyāhārasevinaḥapathyāhārasevinaḥK​H sveṣu kāleṣu svaiḥ prakopaṇaiḥ || A
1938 ed. 6.39.16
vyāpya deham aśeṣeṇa jvaram āpādayanti ha ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
haK​H hi |
duṣṭāḥ svahetubhir doṣāḥ prāpyām āśayam ūṣmaṇā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sahitā rasam āgatya rasasvedapravāhiṇām |
srotasāṃ mārgam āvṛtya mandīkṛtya hutāśanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nirasya bahir ūṣmāṇaṃ paktisthānāc ca kevalam |
śarīraṃ samabhivyāpya svakāleṣu jvarāgamam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. janayaty atha vṛddhiṃ vā svavarṇaṃ ca tvagādiṣu | A
1938 ed. 6.39.19cd
adhimithyāprayuktaiś ca snehādyaiḥ karmmabhir nnṛṇāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
adhimithyāprayuktaiśa pi mithyāprayuktaiśapimithyāprayuktaiśem. mithyātiyuktair A a pi mithyāprayuktaiśa pi mithyāprayuktaiśapimithyāprayuktaiś K​H cacaK​H api ca A
  • Witnesses N and H read api- for the emended reading adhi-. While both MSS seem to have read pa, it should be noted that in the script of MS K, pa and dha are somewhat similarly written. This suggests a reading dha that was misread early in the transmission.
1938 ed. 6.39.20
vividhād abhighātāc ca rogotthānāt prapākataḥ ||
śramāt kṣayād ajīrṇṇāc ca viṣāt sātmyartuparyayāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vividhād abhighātāc cavividhād abhighātāc caA​K vividhāvidhād avighātāc ca𑑍 Hac vividhād avighātāc ca𑑍 Hpc rogotthānāt prapākataḥrogotthānāt prapākataḥA​K​Hac rogotthāc chānāt prapākataḥ || Hpc viṣāt sātmyartuparyayātA viṣāt sāmarttuprayayāt | K viṣāt sāmya tu paryayāt | H
1938 ed. 6.39.21
oṣadhīpuṣpagandhāc ca kokānnakṣatrapīḍayā ||
abhiśāpābhicārābhyāṃ manobhūtābhiśaṅkayā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kokānnakṣatrapīḍayāem. śokān nakṣatrapīḍayā | A kāyān nakṣatrapīḍayā |. K kopān nakṣatrapīḍayā || H abhiśāpābhicārābhyāṃem.
abhicārābhiśāpābhyāṃ
A

abhiṣāpābhicārābhyāṃ
K

abhiśāpābhicārābhyā?m
H
1938 ed. 6.39.22
strīṇām avaprajātānāṃ prajātānān tathāhitaiḥ ||
stanyāvataṇe jvaro doṣaiḥ prakupyati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
strīṇāmstrīṇāmA​K strīṇā H avaprajātānāṃK apaprajātānāṃ A mavaprajātānām H stanyāvataṇeem.
stanyāvataraṇe caiva
A

stanyāvataraṇai caiva
K

stanyāvataṇe𑑎 caiva
H
jvaroA​H jvarau K prakupyatiK​H pravartate || A
1938 ed. 6.39.23
tair vvegavadbhir bbahudhā samudbhrāntai rvvimārggagaiḥ ||
vikṣipyamāṇo 'ntaragnirbhbhavatyāśu bahiś caraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bbahudhābahudhāA​H vahudhā K samudbhrāntaisamudbhrāntai𑑍 rem. samudbhrāntairsamudbhrāntai𑑍 r A​H samubhrādbhantair Kac samudbhantair Kpc rvvimārggagaiḥvimārgagaiḥ |vvimārggagaiḥ ||em. vimārgagaiḥ vimārgagaiḥ |vvimārggagaiḥ || A​K​H vikṣipyamāṇo
vikṣipyamāṇo
A​H

vikṣipyamāṇon
K
'ntaragnirbhbhavatyāśuem. 'ntaragnir bhavaty āśu A taragnir bhavaty āśur K 'ntar agni𑑍 r bhbhavaty āśu H bahiśA​H vahi K caraḥA​H ścaraḥ | K
1938 ed. 6.39.24
ruṇaddhi cāpy apān dhātuṃ yasmāt tasmāj jvarāturaḥ ||
bhavaty atyuṣṇagātraś ca svidyatena ca sarvvaśaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
apānapāṃA​K apā H dhātuṃA​K ndhātuṃ H bhavaty
bhavaty
A​Kac​H

bhava
Kpc
atyuṣṇagātraś caA uṣṇagātraś ca Kac tyaty uṣṇagātraś ca Kpc aty uṣṇagātraś ca𑑍 H svidyatena casvidyate na casvidyat ena caK​H jvaritastena cocyate || A sarvvaśaḥsarvaśaḥsarvvaśaḥK​H om. A
1938 ed. 6.39.25
śramor atirvivarṇṇatvaṃ vairasyaṃ nayanaplavaḥ |
icchādveṣau muhuś cāpi śītavātātapādiṣu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śramorem. śramo A śramo K​H atirvivarṇṇatvaṃem. 'ratirvivarṇatvaṃ A ratrivivarṇṇatva K ratir vivarṇṇatvaṃ H icchādveṣau
icchādveṣau
A​K

icchādveṣo
H
muhuśA​H vahuś K cāpiA​K cāpi? H
1938 ed. 6.39.26
jṛmbhāṅgamarddo gurutā romaharṣo 'rucis tamaḥ |
apraharṣaś ca śīta ca bhavaty utpatsyati jvare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jṛmbhāṅgamarddojṛmbhāṅgamardojṛmbhāṅgamarddoA​H jṛṃbhoṅgamardo K śīta caśīta ca𑑍H śītaṃ ca A śītaś ca K bhavatybhavatyA​K bhava H utpatsyatiA​K tyutpatsyati H
1938 ed. 6.39.27
sāmānyato viśeṣāt tu jṛmbhāty arthan samīraṇāt |
pittān nayanarddāhaḥ kaphād annārucis tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viśeṣāt tuA viśeṣas tu K viśeṣastu H jṛmbhātyH jṛmbhā A jṛṃbhoty K arthan samīraṇāt | pittānarthan samīraṇāt |
pittān
H
tyarthaṃ samīraṇāt |
pittān
A
arthaṃ samīraṇāt |
pittān
K
nayanarddāhaḥnayana rddāhaḥH nayanayor dāhaḥ A nayanayo dāhaḥ | K kaphād annāruciskaphād aṃnārucisK kaphānnannābhinan A kaphādannārucis H tathāK​H danam || A
1938 ed. 6.39.28
sarvvaliṅgasamavāyaḥ sarvvadoṣaprakopaje |
rūpair anyatarābhyān tu saṃsṛṣṭe dvandvajaṃ viduḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvvaliṅgasamavāyaḥsarvaliṅgasamavāyaḥA​H sarvaliṅgasamāvāyas K rūpair
rūpair
H

dvayor
A

rupair
K
anyatarābhyān tuanyatarābhyān tu𑑍H dvayos tu rūpeṇa A anyarābhyān tu K saṃsṛṣṭeH saṃsṛṣṭaṃ A saṃsṛṣṭa K
1938 ed. 6.39.29
vepathurvviṣamo vegaḥ kaṇṭhauṣṭhapariśoṣaṇaṃ |
nidrānāśaḥ kṣayastaṃbho gātrāṇāṃ raukṣyam eva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vepathurvviṣamovepathur vviṣamoem. vepathur viṣamovepathur vviṣamo A​K​H kaṇṭhauṣṭhapariśoṣaṇaṃkaṇṭhauṣṭhapariśoṣaṇamA kaṇṭhoṣṭhapariśoṣaṇaḥ | K kaṇṭhauṣṭhapariśoṣaṇaᳵ | H kṣayastaṃbhoK kṣutaḥ stambho A kṣayaḥ stambho H
1938 ed. 6.39.30
śiroruggātra rugvaktraṃ vairasyaṃ gāḍhaviṭkatā |
śūlādhmānau jṛmbhaṇañ ca bhavaty anilaje jvare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śiroruggātra rugvaktraṃśiroruggātrarugvaktraṃH śirohṛdgātrarugvaktra A śiroruggātrarugvakra K gāḍhaviṭkatāgāḍhaviṭkatā𑑍K​H baddhaviṭkatā | A śūlādhmānau
śūlādhmānau
H

jṛmbhādhmānṃ
A

śūlādhmāna
K
jṛmbhaṇañ cajṛmbhaṇañ ca𑑍H a tathā śūlaṃ A jṛṃbhaṇañ ca K
1938 ed. 6.39.31
vegastīkṣṇomatisāraś ca mahādāho nidrālpaś ca tathā vamiḥ |
kaṇṭhauṣṭham pākaḥ svedaś ca jāyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vegastīkṣṇomatisāraś caem. vegastīkṣṇo 'tisāraś ca A vegatīkṣau K vegastīkṣṇom a Hac vegastīkṣṇom atisāraś ca Hpc mahādāhomahādāho𑑍H om. A mahādāhā K nidrālpaś caK​H nidrālpatvaṃ A vamiḥA​H vamī || K kaṇṭhauṣṭham pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ

kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānām pākaḥ
em.
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ
kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānāṃ pākaḥ

kaṇṭhauṣṭhamukhanāsānām pākaḥ
A​H

digital-image 168_vkaṇṭhoṣṭhamukhanāsānāṃ svedaḥ
K
svedaś caA​H pākaś ca K
1938 ed. 6.39.32
pralāpo vaktra kaṭukā mūrcchā dāho madastṛṣā |
pītaviṇmūtranetratvam paittike bhrama eva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vaktraK​H om. A kaṭukākaṭukā𑑎H kaṭutā A​K mūrcchāK​H vaktre mūrcchā A madastṛṣāmadas tṛṣā |madas tṛṣā |A madas tṛṣā madas tṛṣā |madas tṛṣā | K​H
1938 ed. 6.39.32a
staimityaṃ stimito vega ālasyam ma dhurāsyatā |
śuklamūtrapurīṣatvaṃ stambhastṛptirathāpi ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
staimityaṃH stemityaṃ K stambhastṛptirathāpiem. staṃbhas tṛptir athāpi K stambhastṛptir athāpi H
1938 ed. 6.39.33
gauravaṃ śītamutkledo romaharṣo 'tinidratā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śītamutkledoem. śītamutkleśo A śītam utkledo K śītamutkledo? H romaharṣoA​H romaharṣo K 'tinidratāH 'tinidratā |
srotorodho rugalpatvaṃ praseko madhurāsyatā ||
A
tinidratā || K
1938 ed. 6.39.34
pratiśyāyo 'ruciḥ kāsaḥ kaphaje 'kṣṇoś ca śuklatā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pratiśyāyoK​H nātyuṣṇagātratā chardiraṅgasādo 'vipākatā |
pratiśyāyo
A
'ruciḥA​H ruciḥ K 'kṣṇoś caA​H kṣṇoś ca K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nidrānāśo bhramaḥ śvāsastandrā suptāṅgatāruciḥ |
tṛṣṇā moho madaḥ stambho dāhaḥ śītaṃ hṛdi vyathā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. paktiś cireṇa doṣāṇāmunmādaḥ śyāvadantatā |
rasanā paruṣā kṛṣṇā sandhimūrdhāsthijā rujaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nirbhugne kaluṣe netre karṇau śabdaruganvitau |
pralāpaḥ srotasāṃ pākaḥ kūjanaṃ cetanācyutiḥ ||
A
1938 ed. 6.39.38
sarvvajaḥ sarvvaliṅgs tu viśeṣañ cātra me śṛṇu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvvajaḥsarvajaḥK​H svedamūtrapurīṣāṇām alpaśaḥ sucirāt srutiḥ |
sarvaje
A
sarvvaliṅgs tusarvvaliṅgs tuH sarvaliṅgāni A sarvaliṅgas tu K
1938 ed. 6.39.39
nātyuṣṇaśīto 'lpasaṃjñā bhrāntaprekṣī hatasvaraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nātyuṣṇaśītoA nāty uṣṇaśīto K nāty uṣṇaśīto H 'lpasaṃjñāH 'lpasaṃjño A lpasaṃjño K bhrāntaprekṣībhrāntaprekṣīA​H bhrāntapekṣī K hatasvaraḥK​H hatasvaraḥ |
kharajihvaḥ śuṣkakaṇṭhaḥ svedaviṇmūtravarjitaḥ ||
A
1938 ed. 6.39.40
śvasannipatitaḥ śete pralāpopadravāyutaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śvasannipatitaḥH sāsro nirbhugnahṛdayo bhaktadveṣī hataprabhaḥ |
śvasannipatitaḥ
A
śvasan nipatitiḥ K
1938 ed. 6.39.41
tam abhinyāsam ity āhur hataujasam athāpare ||
sannipātajvaraḥ kṛcchram asādhyam apare viduḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
abhinyāsamA​K abhinyāsa H ityA​K mity H āhurA​K āhu?r H hataujasamA hatojasam K hataujasa H athāpareA​K mathāpare || H sannipātajvaraḥ
sannipātajvaraḥ
K​H

sannipātajvaraṃ
A
kṛcchramA​K kṛcchra?m H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nidropetam abhinyāsaṃ kṣīṇamenaṃ hataujasam |
saṃnyastagātraṃ saṃnyāsaṃ vidyāt sarvātmake jvare ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ojo visraṃsate yasya pittānilasamucchrayāt |
sa gātrastambhaśītābhyāṃ śayanepsuracetanaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. api jāgrat svapan jantustandrāluś ca pralāpavān |
saṃhṛṣṭaromā srastāṅgo mandasantāpavedanaḥ ||
A
1938 ed. 6.39.45
saptame divase prāpte daśame dvādaśe pi vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saptameK​H ojonirodhajaṃ tasya jānīyāt kuśalo bhis ak |
saptame
A
divasedivaseK​H vidase A daśameA​Kpc​H rsadaśame Kac piK​H 'pi A
1938 ed. 6.39.46
punar ghorataro bhūtvā praśamaṃ yānti hanti vā ||
dvidoṣocchrayaliṅgas tu dvandvajās trividhaḥ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghorataroK​H dhorataro A yāntiK​Hac yāti A​Hpc dvidoṣocchrayaliṅgas tu
dvidoṣoc chrayaliṅgas tu
H

dvidoṣocchrāyaliṅgās tu
A

dvidoṣocchrayaliṅgās tu
K
dvandvajāsA dvaṃdvajas K ?dvandvajās H trividhaḥK​H trividhāḥ A smṛtaḥK​H smṛtāḥ || A
1938 ed. 6.39.47
tṛṣṇā mūrcchā bhramo dāhaḥ svapnanāśaḥ śi rorujā ||
kaṇṭhāsyaśoṣo vamathur llomaharṣo rucis tamaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śi rorujāśirorujāśi𑑎rorujāA​H śirorujaḥ | K kaṇṭhāsyaśoṣo
kaṇṭhāsyaśoṣo

kaṇṭhāsya śoṣo
A​H

kaṇṭhasya śoṣo
K
vamathurK​H vamathū A llomaharṣollomahaem. romaharṣo A lomahallomaha K​H rucisem. 'rucis A rṣorucis K rṣoruci H tamaḥK tathā || A stamaḥ | H
1938 ed. 6.39.48
parvvabhedaś ca jṛmbhā ca vātapittajvarākṛtiḥ ||
staimityam parvvaṇāṃ bhedo nidrā gaurava eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
parvvabhedaś caparvabhedaś caK​H parvbhedaś ca A jṛmbhāA​H jṛṃbhā K staimityam
staimityaṃ
A​K

stai𑑎?mityam
H
parvvaṇāṃH parvaṇaṃ A sarvāṇāṃ K gauravaK​H gauravam A
1938 ed. 6.39.49
śirograhaḥ pratiśyāyaḥ kāsaḥ svedaḥ pravarttate ||
tandrā mohaḥ pralāpaś ca śleṣmavātajvarākṛtiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāsaḥA​H om. K svedaḥH sveda A om. K pravarttateH pravartanam | A om. K tandrā
tandrā
H

santā
A
om. K
mohaḥH po ma A om. K pralāpaś caH dhyavegaś ca A om. K śleṣmavātajvarākṛtiḥK vātaśleṣmajvarākṛtiḥ || A ?śleṣma𑑍 vātajvarākṛtiḥ || H
1938 ed. 6.39.50
liptatiktāsyatā tandrā mohaḥ kāso 'rucis tṛṣā |
muhurddāho muhuḥ śītaṃ śleṣmapittajvarākṛtiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
liptatiktāsyatāH liptātiktāsyatā A liptatiktāsyatās K 'rucisem. 'ruci A​H rucis K tṛṣāK stṛṣā | A​H muhurddāho
muhurdāho

muhurddāho
A​H

muhur dāho
K
śītaṃA​H śīta K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ( |
jṛmbhādhmānamadotkampaparvabhedaparikṣayāḥ |
tṛṭpralāpābhitāpāḥ syurjvare mārutapaittike ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śūlakāsakakotkleśaśītavepathupīnasāḥ |
gauravāruciviṣṭambhā vātaśleṣmasamudbhave ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śītadāhārucistambhasvedamohamadabhramāḥ |
kāsāṅgasādahṛllāsā bhavanti kaphapaittike ||)
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṛśānāṃ jvaramuktānāṃ mithyāhāravihāriṇām |
doṣaḥ svalpo 'pi saṃvṛddho dehinām anileritaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. satatānyed yuṣkatryākhyacāturthān sapralepakān |
kaphasthānavibhāgena yathāsaṃkhyaṃ karoti hi ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ahorātrādahorātrāt sthānāt sthānaṃ prapadyate |
tataś cāmāśayaṃ prāpya doṣaḥ kuryājjvaraṃ nṛṇām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tathā pralepako jñeyaḥ śoṣiṇāṃ prāṇanāśanaḥ |
duścikitsyatamo mandaḥ sukaṣṭo dhātuśoṣakṛt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaphasthāneṣu vā doṣastiṣṭan dvitricaturṣu vā |
viparyayākhyān kurute viṣamān kṛcchrasādhanān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. paro hetuḥ svabhāvo vā viṣame kaiś cidīritaḥ |
āgantuś canubandho hi prāyaśo viṣamajvare ||
A
1938 ed. 6.39.57
vātādhikatvāt pravadanti tajjñās tṛtīyakam cāpi caturthakam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vātādhikatvāt pravadantiA​H vātādhikātvāt pravadanti K tajjñāsK tajjñā A​H tṛtīyakamstṛtīyakamem. stṛtīyakaṃstṛtīyakam A​H tṛtīyakaś K cāpiA​K vāpi H vāK​H ca |
aupatyake madyasamudbhave ca hetuṃ jvare pittakṛtaṃ vadanti ||
A
1938 ed. 6.39.57.add
santāpapānābhyasambhavañ ca pittādhikatvāt pravadanti tajjñāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
santāpapānābhyasambhavañ casantāpapānābhyasambhavañ caH santāpapānātyayasaṃbhañca K
1938 ed. 6.39.58
pralepakañ cāpi balāsakañ ca kaphādhikatvena vadanti tajjñāḥ |
muktānubandham viṣamajvarā ye prāyena te dvandvasamutthitās tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cāpiK​H vāta A balāsakañ cabalāsakaṃ cabalāsakañ caA​H valāsakañ ca K muktānubandham
muktānubandham
H

mūrcchānubandhā
A

mutvaktvānuvandhaṃ
Kac

muktvānuvandhaṃ
Kpc
viṣamajvarā yeviṣamajvarā ye𑑍K​H viṣam ajvarā ye A prāyena teK prāyeṇa te A jvare śate H
1938 ed. 6.39.59
tvaksthau śleṣmānilau śītamādau janayato jvare |
tayoḥ praśāntayoḥ pittam ante dāhaṅ karoti ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śītamādauśītam ādauA śītam ādauśītam ādau K​H pittampittaH pittapitta A​K anteH mante A​K
1938 ed. 6.39.60
karoty ādau tathā pittaṃ tvaksthaṃ dāham itī sthitiḥ |
tasmin praśānte śītam ante ca kurvvataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
itīH atī A iti K sthitiḥsthitiḥK​H om. A tasmin praśānte
tasmin praśānte
H
va ca |
praśānte
A

tasmiṃpraśānte
K
śītamem. kurutas tasmiṃś chītam A tv itarau śīta K tv itarau? śītam H ante caA​H mante ca K kurvvataḥkurvataḥK​H tāv api || A
1938 ed. 6.39.61
tāvetau dāhaśītādī jvarau saṃsarggajau smṛtau |
dāhapūrvvastayoḥ kaṣṭaḥ kṛcchrasādhyatamo mataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tāvetauem. dvāv etau A tāvatau K tāv etau H dāhaśītādīA​K dāhaśītādī? H dāhapūrvvastayoḥ
dāhapūrvas tayoḥ

dāhapūrvvas tayoḥ
em.
dāhapūrvas tayoḥ
dāhapūrvas tayoḥ

dāhapūrvvas tayoḥ
A​H

dāhapūrvatayoḥ
K
kṛcchrasādhyatamoH kṛcchrasādhyaś ca sa A kṛcchrasādhyātamo K mataḥK​H smṛtaḥ || A
1938 ed. 6.39.62
rātryahnoḥ ṣaṭsu kāleṣu kīrttiteṣu yathā purā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rātryahnoḥK​H prasaktaś cābhighātotthaś cetanāprabhavas tu yaḥ |
rātryahnoḥ
A
yathāK​H tathā A
1938 ed. 6.39.63
svaṃ kālam viṣamo 'bhyeti prasahyaṃ māruto jvaraḥ ||
sa cāpi viṣamo dehan na kadācid vimuñcati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svaṃK​H pra A kālamkālaṃK​H sahya A 'bhyetiA​H hy ati K prasahyaṃK mānavaṃ A prasaktaṃ H mārutoK​H bahudhā A jvaraḥ || sajvaraḥ |
sa
jvaraḥ ||
sa
A​H
jvaraṃ |
sa
K
kadācid vimuñcatikadācid vimuñcatiK​H kadācidvimuñcati || A
1938 ed. 6.39.64
yasmād gauravavaivarṇṇyaṃ kārśyebhyo na vimucyate ||
vege tu samatikrānte gato yam iti lakṣyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yasmād gauravavaivarṇṇyaṃyasmād gauravavaivarṇṇyaṃH glānigaurava A yasmād gauravavaivarṇya K kārśyebhyo kārśyebhyo K​H kārśyebhyaḥ sa A naK​H yasmān na A vimucyateK​H pramucyate | A gatogatoA gatogato K​H yamK​H 'yam A
1938 ed. 6.39.65
dhātvantarastho līnatvān na saukṣmyād upalabhyate ||
alpadoṣe tvana kṣīṇa kṣīṇetvana ipānalaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhātvantarasthodhātv antarasthoA​H dhātv antarasthau K līnatvān naA​K līnatvā?n na H saukṣmyād upalabhyatesaukṣmyād upalabhyateH saukṣmyādupalabhyate | A saukṣmyād upabhyate | K tvanatv anaH ndhanaḥ A ndhana K kṣīṇaem. kṣīṇaḥ A n kṣīṇāṃ K kṣīṇa? H kṣīṇetvanaH kṣīṇendhana A kṣīṇondhana K ipānalaḥivānalaḥ ||ivānalaḥ |H ivānalaḥ ivānalaḥ ||ivānalaḥ | A​K
1938 ed. 6.39.66
doṣo 'lpo 'hitasaṃbhūto jvarotsṛṣṭasya vā punaḥ |
dhātum uttaranyatamaṃ prāpya karoti viṣamajvaraṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
doṣoA​H doṣo K 'lpoA​H om. K 'hitasaṃbhūtoA​H lpohitasaṃbhūto K dhātum
dhātum
A​K

dhātu
H
uttaranyatamaṃem. anyatamaṃ A​K manyatamaṃ H
1938 ed. 6.39.67
satataṃ rasaraktastham anyedyuḥ piśitāśritaḥ |
medogatas tṛtīye 'hni so 'sthimajjagataḥ punaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
satataṃA​H satataᳵ K rasaraktasthamrasaraktasthaṃK​H rasaraktasthaḥ A anyedyuḥH so 'nyed yuḥ A sānyaidyuḥ K medogatas
medogatas
A​H

medogadas
K
'hniA​H hni K soH om. A so K 'sthimajjagataḥH tv asthimajjagataḥ A sthimajjagataḥ K
1938 ed. 6.39.68
kuryāc cāturthakaṃ ghoram antakaṃ rogasaṃkaraṃ |
1938 ed. 6.39.69
saptāham vā daśāham vā dvādaśāham athāpi vā ||
santatyā yo visargī syāt santataḥ sa nigadyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
santatyā yo
santatyā yo
A

santatyā
K​H
visargīyovisarggīem. 'visargī A yovisargīyovisarggī K​H
1938 ed. 6.39.70
ahorātre santatakau dvau kālāv anuvarttate ||
anyedyuṣkas tv ahorātram ekakālaṃ pravarttate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
santatakau dvauH satatako dvau A santatako dvau K kālāvK​H kālā A anuvarttateK​H vanuvartate | A anyedyuṣkasem.
anyed yuṣka
A

anyed uṣkas
K

anyedy uṣka
H
tv ahorātramK stvahorātrā A stvahorātram H ekakālaṃK​H dekakālaṃ A
1938 ed. 6.39.71
tṛtīyakas tṛtīye 'hni caturthe 'hni caturthakaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tṛtīyakastṛtīyakaK tṛtīyakatṛtīyaka A​H tṛtīyeK stṛtīye A​H 'hniA hni K 'hni? H 'hniA hni K​H caturthakaḥcaturthakaḥK​H caturthakaḥ |
vātenodīryamāṇāś ca hrīyamāṇāś ca sarvataḥ |
ekadvidoṣā martyānāṃ tasminnevodite 'hani ||
A
1938 ed. 6.68.cd
kecid bhūtābhiṣaṅgo tthaṃ bruvate viṣamajvaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kecid bhūtābhiṣaṅgo tthaṃkecid bhūtābhiṣaṅgo𑑍 tthaṃH kecidbhūtābhiṣaṅgotthaṃ A kecid bhūtābhiṣaṅkotthaṃ K bruvateA​H vruvate K viṣamajvaraṃviṣamajvaramA​H viṣamajvaraḥ | K
1938 ed. 6.39.75cd
vividhenābhighātena jvaro yas tu pravarttate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vividhenābhighātenavividhenābhighātena𑑍K​H vegahānau praśāmyeta yathāmbhaḥ sāgare tathā |
vividhenābhighātena
A
tuK​H saṃ A pravarttatepravartateA​K pravarttante || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. velāṃ tām eva kurvanti jvaravege muhurmuhuḥ |
(vātenoddhūyamānas tu yathā pūryeta sāgaraḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vātenodīritāstadvaddoṣāḥ kurvanti vai jvarān |
yathā vegāgame velāṃ chādayitvā mahodadheḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vegahānau tad evāmbhas tatraivāntar nilīyate |
doṣavegodaye tadvad udīryeta jvaro 'sya vai ||
A
1938 ed. 6.39.76
yathā doṣaprakopas tu tathā manyeta taṃ jvaraṃ |
śyāvāsyatā viṣakṛte tathātīsāra eva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yathā doṣaprakopas tuyathādoṣaprakopas tuH yathādoṣaprakopaṃ tuyathādoṣaprakopan tu A​K taṃA​H ta K jvaraṃjvaramA​H jjvaraᳵ| K tathātīsāraK​H dāhātīsāra A evaK​H om. A caK​H hṛdgrahāḥ || A
1938 ed. 6.39.77
abhaktaruk pipāsā ca todaś ca sahamūrcchyā |
oṣadhīgandhaje mūrcchā śiroruk kvayathus tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
abhaktaruk pipāsā caabhaktaruk pipāsā caA​H abhaktāruc pipāsā ca K caK​H mū A sahamūrcchyāH rcchā balakṣayaḥ | A saha mūrcchayā | K śiroruk kvayathusem. śiroruk vamathuḥ A siroruk kṣavayathus K śirorukthva yathus H tathāK​H kṣavaḥ || A
1938 ed. 6.39.78
kāmaje cittavibhraṃsas tandrālasyam abhaktaruk |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cittavibhraṃsas tandrālasyamcittavibhraṃśas taṃdrālasyamem. cittavibhraṃśas tandrālasyamcittavibhraṃśas taṃdrālasyam A​K cittavibhraṃ sa?s tandrālasyam H abhaktarukK​H arocakaḥ |
hṛdaye vedanā cāsya gātraṃ ca pariśuṣyati ||
A
1938 ed. 6.39.79
bhayāt pralāpaḥ śokāc ca bhavet kopāc ca vepathuḥ ||
abhiśāpābhicārābhyāṃ mohas tṛṣṇā ca jāyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhayāt pralāpaḥA​H bhayāṃ pralāpaḥ K abhiśāpābhicārābhyāṃ
abhiśāpābhicārābhyāṃ
K​H

abhicārābhiśāpābhyāṃ
A
1938 ed. 6.39.80
bhūtābhiṣaṅgād udvegahāsyarodanakampanaṃ ||
śramakṣayābhighātotthe dehināṃ kupitonilaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhūtābhiṣaṅgād udvegahāsyarodanakampanaṃbhūtābhiṣaṅgād udvegahāsyarodanakampanaṃH bhūtābhiṣaṅgādudvegahāsyakampanarodanam | A bhūtābhisaṅgād udvegaḥ hāsyarodanakaṃpanaᳵ | K śramakṣayābhighātotthe
śramakṣayābhighātotthe

śramakṣayābhighātotthe𑑍
K​H

śramakṣayābhighātebhyo
A
kupitonilaḥkupitonilaḥ |K​H kupito 'nilaḥ || A
1938 ed. 6.39.81
pūrayitvākhilan dehaṃ jvaram āpādayed bhṛśaṃ ||
rogāṇān tu samutthānād vidāhājīrṇṇatas tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āpādayed bhṛśaṃāpādayed bhṛśamA​H āpadayed bhṛśaᳵ | K samutthānād vidāhājīrṇṇatassamutthānād vidāhājīrṇṇatasHpc samutthānād vidāhāgantutas A samatthānād vidāhājīrṇṇatas K samutthānāṃd vidāhājīrṇṇatas Hac
1938 ed. 6.39.82
jvaro paraḥ saṃbhavati tais tair anyaiś ca hetubhiḥ ||
tasya rūpāṇi vakṣyāmi yathāvad anupūrvvaśaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvaroA jvaro K​H paraḥ'paraḥA paraḥparaḥ K​H saṃbhavati tais tairA​H sambhavati tais tair K tasya
tasya
K​H

doṣāṇāṃ sa tu liṅgāni kadācin nātivartate ||
A
rūpāṇiK​H om. A vakṣyāmivakṣyāmi𑑍K​H om. A yathāvad anupūrvvaśaḥyathāvad anupūrvaśaḥK​H om. A
1938 ed. 6.39.83
gurutā hṛdayotkleśaḥ sadanaś chardyarocakau ||
rasasthetu jvare liṅgaṃ dainyaṃ cāsyopajāyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛdayotkleśaḥA​Kpc​H hṛyotkleśaḥ Kac sadanaśH sadanaṃ A sīdanaś K chardyarocakauchardy arocakau |cchardy arocakau ||A chardy arocakau chardy arocakau |cchardy arocakau || K​H rasasthetu
rasasthe tu

rasasthetu
A​K​Hpc

rasasthe
Hac
cāsyopajāyateA​Kpc​H cāsyopajāte | Kac
1938 ed. 6.39.84
raktoniṣṭhīvanaṃ dāho mohaś charddanavibhramau ||
pralāpaḥ piṭakās tṛṣṇā raktaprāpte jvare nṛṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktoniṣṭhīvanaṃraktoniṣṭhīvanaṃH raktaniṣṭhīvanaṃraktaniṣṭhīvanaṃ A​K mohaśH svedaś A śophaś K charddanavibhramauchardanavibhramauccharddanavibhramauA​H chardanavibhramaḥ | K piṭakāsK​H piṭikā A
1938 ed. 6.39.85
piṇḍikodveṣṭanaṃ tṛṣṇā sṛṣṭamūtrapurīṣatā |
ūṣmāntarddāhavikṣepau glāniḥ syātmāṃsage jvare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ūṣmāntarddāhavikṣepau
ūṣmāntardāhavikṣepau
A

ūṣmāṃtadāhavikṣepau
K

ūṣmāntar ddāhavikṣepau𑑍
H
glāniḥA​H glāni K syātmāṃsagesyāt māṃsagesyāt māṃsageK​H syānmāṃsage A
1938 ed. 6.39.86
bhṛśaṃ svedastṛṣā mūrcchā pralāpaś charddir eva ca |
daurggandhyārocakau glānir mmedaḥsthe cāsahiṣṇutā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svedastṛṣāA svedas tṛṣā K​H charddirchardirccharddirK​H chardi A eva caK​H reva ca | A daurggandhyārocakau
daurgandhyārocakau

daurggandhyārocakau
A​H

daurgaṃdhyārocaka
K
glānirglāni𑑍 rK​H glāni A mmedaḥstheH rmedaḥsthe A medasthe K
1938 ed. 6.39.87
bhedo 'ntra kūjanaṃ śvāso virekaś charddir eva ca |
vikṣepaṇañ ca gātrā m etad asthigate jvare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhedoA om. K​H 'ntrabhedontraem. 'sthnāṃ kuñcanaṃ(kuñ A bhedontrabhedontra K​H kūjanaṃK​H cajanaṃ) A charddirchardirK​H chardi A eva caK​H reva ca | A gātrā m etad asthigategātrāṇāṃ etad asthigategātrā𑑎ṇā𑑍 m etad asthigateem. gātrāṇāmetadasthigate A gātrāṇāṃ etad asthigategātrāṇāṃ etad asthigategātrā𑑎ṇā𑑍 m etad asthigate K​H
1938 ed. 6.39.88
tamaḥ praveśanaṃ hikkā kāsaḥ śaityam vamiss tṛṣā tathā |
antarddāho mahāśvāso marmmacchedaś ca majjage ||
maraṇaṃ prāpnuyāt tatra śukrasthānagate jvareparaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tamaḥA​H tama K vamiss tṛṣā tathāvamis tathā |vamis tathā ||vamis tathā |em. vamis tathā vamis tathā |vamis tathā ||vamis tathā | A​K​Hac vamisstṛṣā tathā | Hpc prāpnuyāt tatraH prāpruyāt tatra A cāpnuyān tatra K jvareparaṃjvareparaṃHpc jvare || A paraᳵ || K paraṃ | Hac
1938 ed. 6.39.89
śephasaḥ stabdhatā mokṣaḥ śuklasya tu viśeṣataḥ ||
dagdhe 'ndhano yathā vahnir ddhātuṃ hatvā yathā viṣaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śephasaḥA​H śephasa K stabdhatāA​H stavdhatā K mokṣaḥA​H mokṣa K śuklasya tuH śukrasya tu A​K dagdhe
dagdhe

dagdhe
K​H

dagdhve
A
'ndhano'ndhanoH ndhanaṃ A tvaṃno K vahnirK​H vahni A ddhātuṃdhātuṃK​H rdhātū A hatvāK​H n hatvā A
1938 ed. 6.39.90
kṛtakṛtyo vrajec chāntin dehaṃ hatvā tathā jvaraḥ ||
vātapittakapho tthānāṃ jvarāṇāṃ lakṣaṇaṃ yathā |
1938 ed. 6.39.91
tathā teṣām bhiṣag brūyād rasādiṣv api buddhimān ||
samastaiḥ sannipātasya dhātusthasya vinirddiśet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhiṣag brūyād rasādiṣvbhiṣag brūyād rasā𑑎 diṣvA​H bhiṣag vrūyād rasādiṣv K buddhimān || samastaiḥbuddhimān |
samastaiḥ
buddhimān ||
samastaiḥ
A​H
vuddhimāṃ |
samastais
K
sannipātasyasaṃnipātasyasannipātasya𑑍K​H sannipātena A dhātusthasyaK​H dhātustham a A vinirddiśetH pi nirdiśet || A virnirdiśeta | K
1938 ed. 6.39.92
dvandvajaṃ dvandvajair eva doṣaiś cāpi vadet tu taṃ ||
gambhīras tu jvaro jñeyo hy antarddāhena tṛṣṇayā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vadet tu taṃH vadet kṛtam | A vadetutaᳵ | K jñeyo hyjñeyo𑑍 hyA​Kpc​H jñeyā jñeyo hy Kac
1938 ed. 6.39.93
ānaddhatvena cātyarthaṃ śvāsakāsodbhavena ca ||
hataprabhendriyaṃ kṣāma marocakanipīḍitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cātyarthaṃA cāty arthaṃ K​H śvāsakāsodbhavena caH śvāsakāsodgamena ca | A śvāsakāsodgavena ca | K kṣāmakṣāma𑑍H kṣīṇam A kṣāmam K marocakanipīḍitaṃma rocakanipīḍitaṃH arocakanipīḍitam arocakanipīḍitam ||arocakanipīḍitaṃ | A​K
1938 ed. 6.39.94
gambhīras tīkṣṇavegārttā jvaritaṃ parivarjjayet ||
hīnamadhyādhikair ddoṣais trisaptadvādaśādikaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gambhīrasH gambhīra A gaṃbhīras K tīkṣṇavegārttāK tīkṣṇavegārtaṃ A tīkṣṇavegā𑑎 rtte H trisaptadvādaśādikaḥH trisaptadvādaśāhikaḥ || A trisaptadvādaśāhikāḥ | K
1938 ed. 6.39.95
jvaravego bhavet tīkṣṇo yathāpūrvvaṃ sukhakriyaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhavet tīkṣṇobhavet tīkṣṇoK​H bhavettīvro A sukhakriyaḥH sukhakriyaḥ |
kālo hy eṣa yamaś caiva niyatirmṛtyureva ca ||
A
sukhakriyā || K
1938 ed. 6.39.96
iti jvarāḥ samākhyātāḥ karmmedānīṃ pravakṣyate || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
itiK​H tasmin vyapagate dehājjanmeha punar ucyate |
iti
A
samākhyātāḥA​H samākhyātā K
1938 ed. 6.39.97
jvarasya pūrvvarūpeṣu varttamānasya buddhimān |
pāyayeta sarppir evācchan tataḥ sampadyate sukhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pūrvvarūpeṣupūrvarūpeṣupūrvvarūpeṣuA​H pūrvarūpasya K varttamānasyavarttamānasyaK​H vartamāneṣu A buddhimān | pāyayetabuddhimān |
pāyayeta
A​H
vuddhimān ||
pāyayet sa
K
sarppirsarppirH ghṛ A rpir K evācchanK​H taṃ svacchaṃ A sampadyatesaṃpadyateK​H sa labhate A sukhaṃsukhamA​H sukhaᳵ | K
1938 ed. 6.39.98
vidhir mmārutajeṣv eṣa paittikeṣu virecanam |
mṛdu praccharddanaṃ dvandvan kaphajeṣu vidhīyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vidhirA​H vidhi K paittikeṣuA​Kpc​H paikeṣu Kac virecanamA​H virecanaᳵ | K dvandvan kaphajeṣuK tadvat kaphajeṣu A dvandva kaphajeṣu H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sarvadvidoṣajeṣūktaṃ yathādoṣaṃ vikalpayet |
asnehanīyo 'śodhyaś ca saṃyojyo laṅghanādinā ||
A
1938 ed. 6.39.100
dhūmāgnyor iva nānātvaṃ vidyāt prākrūpirūpayoḥ ||
pravyaktarūpeṣu hitam ekāntenāpatarppaṇam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhūmāgnyorH rūpaprāgrūpayor A dhūmāgścar K ivaK​H vidyān A nānātvaṃA​H nānatvaṃ K vidyāt prākrūpirūpayoḥvidyāt prākrūpirūpayoḥH vahnidhūmava A vidyāt prāgruvibhāpayāḥ | K pravyaktarūpeṣu
pravyaktarūpeṣu
K​H
t |
pravyaktarūpeṣu
A
ekāntenāpatarppaṇamekāntenāpatarpaṇamA​H ekāntenāpatarpaṇaᳵ | K
1938 ed. 6.39.101
ānaddha stimitair ddoṣair yāvantaṃ kāla hṛ māturaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ānaddhaH āmāśayasthe doṣe tu sotkleśe vamanaṃ param |
ānaddhaḥ
A
ānaddhas K
stimitairA​H timitair K kālakālaK​H kālam A hṛ māturaḥmāturaḥ |māturaḥ ||em. āturaḥ || A māturaḥ māturaḥ |māturaḥ || K​H
1938 ed. 6.39.102
tāvat kālantu laghvannam aśnīyāt tu viriktavat |
na laṃghayen mārutaje kṣayaje mānase tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tāvat kālantutāvat kālan tuK​H kuryād anaśanaṃ tāvat tataḥ A laghvannamlaghvannamH saṃ A dhvvannam Kac ladhvvannam Kpc aśnīyāt tuK​H argam ā A viriktavat | naviriktavat |
na
viriktavat |
na
K​H
caret |
na
A
laṃghayen mārutajelaṃghayen mārutaje𑑍H laṅghayen mārutaje A laṅghayet mārutaje K
1938 ed. 6.39.103
alaṃghyāś caiva ye pūrvvan dvivraṇīye prakīrttitāḥ ||
tad dhi mārutakṣttṛṣṇā mukhaśoṣabhramānvite ||
kāryān na bā lena vṛddhe na garbhbhiṇyon na durbbale |
śopheṣūtthitamātreṣu vraṇeṣūgrarujeṣu ca ||
anavasthi r llaghannan doṣapācanam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
alaṃghyāśK​H alaṅghyāś A caiva yeH cāpi ye A​K prakīrttitāḥ || tad dhiprakīrttiem. prakīrtiprakīrtti A​K prakīrttitāḥ? ||
tad dhi
H
mārutakṣttṛṣṇāmārutakṣttṛṣṇā𑑍H om. A​K mukhaśoṣabhramānviteH om. A​K kāryān na bā
kāryān na bā𑑍
H
om. A​K
lenaH om. A​K vṛddhe navṛddhe 𑑍 naH om. A​K garbhbhiṇyon naH om. A​K durbbaleH om. A​K śopheṣūtthitamātreṣu
śopheṣūtthitamātreṣu𑑍
H
tāḥ | A​K
vraṇeṣūgrarujeṣu caH om. A​K anavasthi r
anavasthi

anavasthi𑑎
em.
anavasthi
anavasthi

anavasthi𑑎
A​K​H
llaghannanem. tadoṣāgner laṅghanaṃ A tadoṣāgner langhanaṃ K tadoṣāgne𑑍 r llaghannan H
1938 ed. 6.39.104
jvaraghnan dīpanaṃ kāṅkṣārucilāghavakārakam ||
sṛṣṭamārutaviṇmūtraṃ kṣutpipāsāsahaṃ lagham |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāṅkṣārucilāghavakārakamkāṅkṣārucilāghavakārakamA​H kāṅkṣārucilāghavakārakaᳵ | K sṛṣṭamārutaviṇmūtraṃ
sṛṣṭamārutaviṇmūtraṃ

sṛṣṭamārutaviṇmūtraṃ𑑍
A​H

sṛṣṭamārutavidigital-image 180rtmūtrāṃ
K
laghamH laghum || A laghu || K
1938 ed. 6.39.105
prasannātmendriyaṃ kṣāman nara dyāt sulaṃghitam ||
balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nara dyāt sulaṃghitamem. naraṃ vidyāt sulaṅghitam | A naraṃ vidyāt sulaṃghitaᳵ | K naram vi ?dyāt sulaṃghitam || H balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ
balakṣayatṛṣāmūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ
H

balakṣayastṛṣā śoṣastandrānidrābhramaklamāḥ ||
A

valakṣayastṛṣā mūrcchātandrānidrābhramaklamāḥ |
K
1938 ed. 6.39.106
upadravāś ca śvāsādyāḥ sambhavantyatilaṃghanāt ||
dīpanaṃ kaphavicchedi varcchovātānulomanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sambhavantyatilaṃghanāt || dīpanaṃem. saṃbhavanty atilaṅghanāt |
dīpanaṃ
A
sāṃbhavaṃty atilaṃghanāt |
dīpanaṃ
K
sasambhavanty atilaṃghanāt ||
dīpanaṃ
H
varcchovātānulomanaṃvarcchovātānulomanaṃH pittavātānulomanam || A varcovātānulomanaṃ | K
1938 ed. 6.39.107
kaphavātajvarārttānāṃ hitam uṣṇāmbu tṛṣyatam ||
taddhi mārddavakṛddoṣa srotasāṃ śītam anyathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaphavātajvarārttānāṃkaphavātajvarārttānāṃK​H kaphavātajvarārtebhyo A uṣṇāmbuA​H uṣṇāṃvu K tṛṣyatamH tṛṭchidam | A tṛṣyataᳵ | K taddhi
taddhi
K

tad dhi
A​H
mārddavakṛddoṣamārdavakṛddoṣamārddavakṛddoṣa𑑍A​H mārdavakṛd doṣa K
1938 ed. 6.39.108
sevyamāneta toyena jvaraḥ śītena vardhate ||
pittam adyaviṣo tiktakaiḥ śṛta śītalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sevyamānetaH sevyamānena A​K pittam
pittam
H

pitta
A​K
adyaviṣo tiktakaiḥem. madyaviṣottheṣu śītalaṃ tiktakaiḥ A madyaviṣottheṣu tiktakaiḥ K adyaviṣottheṣu𑑍 tiktakaiḥ H śṛtaH śṛtam || A śrita K śītalaṃK​H om. A
1938 ed. 6.39.109
dīpanī pācanī laghvī jvarārntānāṃ jvarāpahā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dīpanīK​H gāṅgeyanāgarośīraparpaṭodīcyacandanaiḥ |
dīpanī
A
jvarārntānāṃjvarārttānāṃem. jvarārtānāṃjvarārttānāṃ A​H​K
1938 ed. 6.39.110
annakāle hitā peyā yathāsvaṃ pācanaiḥ kṛtā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛtāH kṛtā |
bahudoṣasya mandāgneḥ saptarātrāt paraṃ jvare ||
A
kṛtāḥ | K
1938 ed. 6.39.111
laṃghanāmboyavāgūbhir yadā doṣo na pacyate ||
tadā tat mukhavair asya tṛṣṇārocakanāśanaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
laṃghanāmboyavāgūbhirH laṅghanāmbuyavāgūbhir A lāṃghanāṃbhoyavāgubhir K tat mukhavair asyatat mukhavairasyaem. taṃ mukhavairasya A tan mukhavairasyatat mukhavairasya K​H tṛṣṇārocakanāśanaiḥtṛṣṇārocakanāśanaiḥtṛṣṇārocakanāśanaiḥK​H tṣṇārocakanāśanaiḥ || A
1938 ed. 6.39.112
kaṣāyaiḥ pācanair hṛdyair jvaraghnaiḥ samupācaret ||
pañcamūlīkaṣāyan tu pācanam pavanajvare |
1938 ed. 6.39.113
sakṣaudram paittike mustakaṭukendrayavaiḥ kṛtam ||
pippalyādikaṣāyan tu pācanaṃ kaphaje jvare |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛtamA​H kṛtaḥ | K pācanaṃK​H om. A jvareK​H paripācanam || A
1938 ed. 6.39.114
saṃṣṛṣṭadoṣeṣuhitaṃ saṃsṛṣṭamatha pācanam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saṃṣṛṣṭadoṣeṣuhitaṃsaṃṣṛṣṭadoṣeṣu hitaṃH dvandvajeṣu tu saṃsṛṣṭaṃ da A saṃsṛṣṭadoṣeṣu hitaṃ K saṃsṛṣṭamathaH dyād atha A saṃsṛṣṭam atha K pācanampācanaṃK​H vivarjayet |
pītāmburlaṅghito bhukto 'jīrṇī kṣīṇaḥ pipāsitaḥ ||
A
1938 ed. 6.39.115

mṛdau jvare laghau dehe pracaleṣu maleṣu ca |
pakva doṣam vijānīyāt tadā deyan tad auṣadhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mṛdauH (tīkṣṇe jvare gurau dehe vibaddheṣu maleṣu ca |
sāmadoṣaṃ vijānīyājjvaraṃ pakvamato 'yathā ||) mṛdau
A
mṛdvau K
pakva
pakva
K​H

pakvaṃ
A
vijānīyāt tadāH vijānīyājjvare A vijānīyā tadā K
1938 ed. 6.39.116
doṣaprakṛtivaikṛtyād ekeṣām pakvalakṣaṇam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
doṣaprakṛtivaikṛtyād ekeṣāmdoṣaprakṛtivaikṛtyād ekeṣāṃdoṣaprakṛtivaikṛtyād ekeṣāmA​Kpc​H doṣaprakṛtivaikṛtyād eṣākeṣām Kac pakvalakṣaṇampakvalakṣaṇaṃK​H pakvalakṣaṇam |
hṛdayodveṣṭanaṃ tandrā lālāsrutir arocakaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. doṣāpravṛttir ālasyaṃ vibandho bahumūtratā |
gurūdaratvamasvedo na paktiḥ śakṛto 'ratiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. svāpaḥ stambho gurutvaṃ ca gātrāṇāṃ vahnimārdavam |
mukhasyāśuddhir aglāniḥ prasaṅgī balavāñ jvaraḥ ||
A
1938 ed. 6.39.119
saptarātparaṃ kecinmanyante deyam auṣadham ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saptarātparaṃsaptarāt paraṃH liṅgair ebhir vijānīyāj jvaram āmaṃ vicakṣaṇaḥ |
saptarātrāt paraṃ
A
saptarātrāt paraṅ K
kecinmanyantekecit manyanteem. kecin manyantekecit manyante A​H​K auṣadhamA​H auṣadhaᳵ | K
1938 ed. 6.39.120
daśarātrāt paraṃ kecid dātavyam iti niścitāḥ |
paittike vā jvare deyam alpakālasamutthite ||
1938 ed. 6.39.121ab
sucir ajvaritasyāpi deyaṃ syād doṣapākataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sucirH om. A​K ajvaritasyāpiajvaritasyāpiH acirajvaritasyāpi A​K
1938 ed. 6.39.123cd
yasya doṣānugāḥ pakvāviśuddhasrotasomalāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yasyaK​H yadā A doṣānugāḥK​H koṣṭhānugāḥ A pakvāviśuddhasrotasomalāḥH pakvā vibaddhāḥ srotasāṃ malāḥ || A pakvaviśaddhasrotasau malāḥ | K
1938 ed. 6.39.124
uttara acirajvaritasyāpi tasya dadyād virecanam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
uttara acirajvaritasyāpiem. acirajvaritasyāpi A​K acirajvaritasyāpi? H tasyatasyaK​H tadā A dadyād virecanamH dadyād virecanam |
pakvo hy anirhṛto doṣo dehe tiṣṭhan mahātyayam ||
A
dadyād virecanaᳵ | K
1938 ed. 6.39.121.add1
lālāprasekahṛllāsatamakāṣuddhyarocakāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lālāprasekahṛllāsatamakāṣuddhyarocakāḥem. om. Kac lālāprasekahṛllāsatamakāśuddharocakāḥ | Kpc lālāprasekahṛllāsatamakāṣuddhy arocakāḥ || H
1938 ed. 6.39.121c
tandrālasyāvipākasya vairasyaṃ gurugātratā |
mūtratvaṃ stabdhatā balavān jvaraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tandrālasyāvipākasyatandrālasyāvipākasyaH om. Kac tandrālasyāvipākāsya Kpc vairasyaṃH om. Kac vairasyāṅ Kpc gurugātratāgurugātratā ||Kpc​H om. Kac mūtratvaṃem. om. Kac
kṣunnāśo vahumūtratvaṃ
Kpc

kṣmannāśovamūtratvaṃ
H
stabdhatāH om. Kac stavdhatā Kpc balavān jvaraḥH om. Kac valavāṃjvaraḥ | Kpc
1938 ed. 6.39.121d
āmajvarasya liṅgāni na dadhyāt tatra bheṣajaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āmajvarasyaKpc​H om. Kac liṅgāni naliṅgāni naKpc​H om. Kac dadhyāt tatraH om. Kac dadyāt tatra Kpc bheṣajaṃbheṣajaṃKpc​H om. Kac
1938 ed. 6.39.121cd
bheṣajaṃ hy āmadoṣasya bhūyo jvalayati jvaram ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bheṣajaṃ hybheṣajaṃ hy A​Kpc​H om. Kac āmadoṣasyaāmadoṣasyaāmadoṣasyaA​Kpc​H om. Kac bhūyoA​Kpc​H om. Kac jvalayatiA​Kpc​H om. Kac jvaramjvaraṃA​Kpc​H om. Kac
1938 ed. 6.39.122
śamanīyañ ca karoti viṣamajvaram |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śamanīyañ caem. śodhanaṃ śamanīyaṃ tu A om. Kac śodhanaṃ śamanīyañ ca Kpc ?śamanīyañ ca𑑍 H karotiA​Kpc​H om. Kac viṣamajvaramH viṣamajvaram |
cyavamānaṃ jvarotkliṣṭam upekṣeta malaṃ sadā ||
A
om. Kac viṣamajvaraᳵ | Kpc
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. atipravartamānaṃ ca sādhayed atisāravat | A
1938 ed. 6.39.124cd
pakvo vyatihṛto doṣo dehe tiṣṭhan ma dātyayaḥ || pta bhra
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pakvoH om. Kac pakvo hy Kpc vyatihṛtoH om. Kac anirhṛto Kpc doṣoKpc​H om. Kac deheKpc​H om. Kac tiṣṭhan matiṣṭhan ma𑑎H om. Kac tiṣṭham ma Kpc dātyayaḥ || ptaem. om. Kac hātyayaᳵ | Kpc dāty ayaḥ || H bhraem. om. K​H
1938 ed. 6.39.125
viṣamaṃ vā jvaraṃ kuryāt malavyapadam eva vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṣamaṃA​H viṣam am K kuryāt malavyapadamH kuryād balavyāpadam A kuryāt malavyāpadam K vāK​H ca |
tasmānnirharaṇaṃ kāryaṃ doṣāṇāṃ vamanādibhiḥ ||
A
1938 ed. 6.39.126
prākkarmma vamanañ cāsya kāryam āsthāpanan tathā ||
virecanan tataś cāpi śirasaś ca virecanam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prākkarmmaprākkarmaK​H prakkarma A tataśtataḥK​H tathā A cāpicāpi𑑍H kuryā A yasmā K śirasaś caH c chirasaś ca A​K
1938 ed. 6.39.127ab
kramaśo baline deyaṃ vamanaṃ śleṣmike jvare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kramaśokramaśaḥA​Kpc​H kraśo Kac balineA​H valine K śleṣmikeK​H ślaiṣmike A
1938 ed. 6.39.128ab
sarujo nilaje kāryaṃ sodāvartte nirūhanam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarujoem. saruje A​K saru H nilajeK 'nilaje A jonilaje H nirūhanamnirūhanamH nirūhaṇam nirūhaṇam |nirūhaṇaṃ || A​K
1938 ed. 6.39.127cd
pittaprāye virekaḥ syāt kāryaṃ śīrṣavirecanam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pittaprāyeA​H pattiprāya K syāt kāryaṃsyātkāryaṃK om. A syā?t kāryaṃ H śīrṣavirecanamśīrṣavirecanaṃK​H tu kāryaḥ praśithilāśaye || A
1938 ed. 6.39.128cd
kaṭīpṛṣṭhagrahārttasya dīptāgner anuvāsanam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dīptāgnerA dīptāgne K ?dīptāgner H anuvāsanamA​H ranuvāsanaṃ | K
1938 ed. 6.39.134ab
kṛśaṃ caivālpadoṣañ ca śamanīyair upācaret ||
1938 ed. 6.39.129cd
kaphābhipanne śirasi kāryaṃ śīrṣavirecanam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śīrṣavirecanamH mūrdhavirecanam || A śīrṣavirecanaᳵ | K
1938 ed. 6.39.129ab
śirogauravaśūlaghnamindriyapratibodhanam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śirogauravaśūlaghnamindriyapratibodhanamA śirogauravaśūlaghnam indriyapratibodhanaṃ | K śirogauravaśūlaghna?m indriyapratibodhanam || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. durbalasya samādhmātamudaraṃ sarujaṃ dihet |
dāruhaimavatīkuṣṭhaśatāhvāhiṅgusaindhavaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. amlapiṣṭaiḥ sukhoṣṇaiś ca pavane tūrdhvam āgate |
ruddhamūtrapurīṣāya gude vartiṃ nidhāpayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pippālīpippalīmūlayavānīcavyasādhitām |
pāyayeta yavāgūṃ vā mārutādyanulominīm ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śuddhasyobhayato yasya jvaraḥ śāntiṃ na gacchati |
saśeṣadoṣarūkṣasya tasya taṃ sarpiṣā jayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaṭīpṛṣṭhagrahārttasya dīptāgneranuvānam | H
1938 ed. 6.39.134cd
upavāsair bbalasthan tu jvare santarppaṇānthite ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
upavāsairK​H upavāsai A bbalasthan tubbalasthan tuH rbalasthaṃ tu A valasthan tu K santarppaṇānthitesantarpaṇotthite ||santarpaṇotthite |H santarpaṇotthite santarpaṇotthite ||santarpaṇotthite | A​K
1938 ed. 6.39.135
klinnāṃ yavāgūṃ mandāgniṃ pipāsārttañ ca pāyayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
klinnāṃA​H klinnā K pipāsārttañ caK​H tṛṣārtaṃ A pāyayetK​H pāyayennaram |
tṛṭchardidāhagharmārtaṃ madyapaṃ lājatarpaṇam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sakṣaudramambhasā paś cājjīrṇe yūṣarasaudanam |
upavāsaśramakṛte kṣīṇaṃ(kṣīṇe) vātādhike jvare ||
A
1938 ed. 6.39.136a
śramopavāsānilaje hitonityaṃ rasodanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hitonityaṃem. hito nityaṃ H
1938 ed. 6.39.137ab
mudgayūṣodanañ cāpi deyaḥ kaphasamutthite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mudgayūṣodanañH dīptāgniṃ bhojayet prājño naraṃ māṃsarasaudanam | A mudgayūṣodanaś K cāpiK om. A cāpi ? H deyaḥK​H om. A kaphasamutthiteK​H om. A
1938 ed. 6.39.138
sa eva sitayā yuktaḥ śītaḥ pittajvare hitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śītaḥA​H śīta K hitaḥK​H hitaḥ |
dāḍimāmalamudgānāṃ yūṣaś cānilapaittike ||
A
1938 ed. 6.39.137cd
mudgāmalakayūṣas tu vātapittātmake jvare |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mudgāmalakayūṣas tuK mudgayūṣaudanaś cāpi hitaḥ kaphasamutthite || A mudgāmalakayūṣastu H vātapittātmakeH om. A vāttapittātmake K jvareK​H om. A
1938 ed. 6.39.139
hrasvamūlakayūṣas tu vātaśleṣmātake jvare ||
nimbakolakayūṣas tu hitaḥ pittakaphātmake |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hrasvamūlakayūṣas tuhrasvamūlakayūṣas tuA​H hrasvamūlakaṣāyas tu K vātaśleṣmātakeH vātaśleṣmādhike A vātaśleṣmātmake K jvareK​H hi A nimbakolakayūṣas tu
nimbakolakayūṣas tu
H
taḥ |
paṭolanimbayūṣas tu
A

nimvakolakayūṣas tu
K
hitaḥH pathyaḥ A hita K pittakaphātmakeA​H ñ pittakaphātmake | K
1938 ed. 6.39.140
dāhavamyardditaṃ kṣāmaṃ nirannaṃ tṛṣṇaāyānvitam ||
śarkkarāmadhusaṃyuktaṃ pāyayel lājatarpaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dāhavamyardditaṃdāhavamyardditaṃH dāhacchardiyutaṃ A dāhavarmmyarditaṃ K tṛṣṇaāyānvitamtṛṣṇaāyānvitamHac tṛṣṇayārditam | A tṛṣṇayānvitaᳵ | K tṛṣṇayānvitam || Hpc śarkkarāmadhusaṃyuktaṃ
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ

śarkkarāmadhusaṃyuktaṃ
K​H

sitākṣaudrayutaṃ
A
pāyayel lājatarpaṇaṃH lājatarpaṇaṃ pāyayeta ca || A pāyayel lājatrarpaṇaṃ | K
1938 ed. 6.39.141
kaphapittaparītasya grīṣme 'sṛkpitta ūrddhage ||
madyanityasya na hitā yavāgūbhir upācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
'sṛkpittaH 'sṛkpitti A sṛkpitta K ūrddhageH nas tathā | A ūrdhvage || K madyanityasya na
madyanityasya na
K​H

madyanity asya na
A
yavāgūbhirH yavāgūsta A yavāgūs tam K upācaretK​H mupācaret || A
1938 ed. 6.39.142
madyaṃ vā madyasātmyāya sāmāhāya pradāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madyaṃ vāem. yūṣairamlairanamlair vā jāṅgalaiś ca rasairhitaiḥ |
madyaṃ
A
yūṣair amlair anamlair vā jāṅgalair vā rasair hitaṃ |
madyaṃ vā
K
yūṣair amlair anamlair vvā jāṅgalair vvā rasair hitaiḥ ||
madyaṃ vā
H
madyasātmyāyamadyasātmyāya𑑍K​H om. A sāmāhāyasāmāhāyaH om. A sānāhāya K pradāpayetK​H purāṇaṃ mandāgneryavānnopahitaṃ hitam || A
1938 ed. 6.39.143
savyoṣam vitaret tātra kaphārocakapīḍite ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vitaret tātra kaphārocakapīḍiteem. vitarettakraṃ kaphārocakapīḍite |
kṛśo 'lpadoṣo dīnaś ca naro jīrṇajvarārditaḥ ||
A
vitare takraṅ kaphārocakapīḍite || K vitaret tātra? kaphārocakapīḍite || H
1938 ed. 6.39.144
vaddhapradyutadoṣas tu naro jīrṇṇajvarānvitaḥ |
pipāsārtaḥ sadāho vā payasā sa sukhī bhavet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vaddhapradyutadoṣas tuvaddhapradyutadoṣas tuK vibaddhaḥ sṛṣṭadoṣaś A vaddhapra ryuta doṣas tu𑑍 H naroK​H ca rū A jīrṇṇajvarānvitaḥK​H kṣaḥ pittānila A pipāsārtaḥ
pipāsārttas

pipāsārtaḥ
K​H
jvarī |
pipāsārtaḥ
A
1938 ed. 6.39.145
pipāva tu payaḥ pītan taruṇe hanti mānavam |
sarvvajvareṣu sulaghur mmātrāvad bhojanaṃ hi tam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pipāvaH ta A tad eva K tutuK​H d e A payaḥK​H va A pītanpītanK​H om. A taruṇeA​H taruṇer K hantiH pītaṃ viṣavaddhanti A hanti māṇavaᳵ |
jva
Kac
hanti māṇavaᳵ |
||
Kpc
mānavamA​H re|| Kac om. Kpc sulaghurK​H sulaghu A mmātrāvad bhojanaṃmātrāvad bhojanaṃK mātrāvadbhojanaṃmmātrāvadbhojanaṃ A​H hi tamhitamhi 𑑎 tamA​H hitaᳵ | K
1938 ed. 6.39.146
vegāpāye nyathā taddhi jvaravegābhivarddhanam |
jvarito hitam aśnīyād yady apy asyārucir bhbhavet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vegāpāye nyathāvegāpāyenyathāvegāpāyen yathāK​H vegāpāye 'nyathā A taddhitad dhiK tad dhitad dhi A​H jvaravegābhivarddhanamjvaravegābhivardhanamjvaravegābhivarddhanaṃA​H jvaravegābhivardhanaᳵ | K aśnīyād yadyA​K aśnīyāt ya H apyA​K d api H asyārucirA​Kpc​H arucir Kac bhbhavetbhavet ||bhaved ||em. bhavet bhavet ||bhaved || A​H bhaveta | K
1938 ed. 6.39.147
annakā le hy abhuñjānaḥ kṣīyate mriyate 'pi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
'pi vāH 'thavā |
sa kṣīṇaḥ kṛcchratāṃ yāti yāty asādhyatvam eva ca ||
A
pi vā | K
1938 ed. 6.39.148
gurvabhiṣyandikāle ca jvarī nādyāt kathañcana ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gurvabhiṣyandikāle caK​H tasmād rakṣed balaṃ puṃsāṃ bale sati hi jīvitam |
gurvabhiṣyandyakāle ca
A
nādyāt kathañcananādyāt kathañ canaA​H nādyāt kathañcanaḥ | K
1938 ed. 6.39.149
na tu tasyāhitaṃ bhuktam āyuṣe vā sukhāya vā |
santatam viṣamañ cāpi kṣīṇasya suci rotthitam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhuktam āyuṣe vāem. bhuktamāyuṣe vā A​K​H cāpicāpi𑑍K​H vāpi A
1938 ed. 6.39.150
jvaro sabhojanam pathyaṃ laghubhiḥ sam upakramaiḥ |
mudgān masūrānś caṇakān kulatthān samakuṣṭhakān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvaroH jvaraṃ A jvare K sabhojanamH saṃbhojanaiḥ A saṃbhojanaṃ K pathyaṃK​H pathyai A laghubhiḥlaghubhisK​H rlaghubhiḥ A sam upakramaiḥem. samupācare A samupakramaiḥ | K​H mudgān masūrānś
mudgān masūrāñś
H
t |
mudgānmasūrāṃś
A

mudgān masūrāś
K
caṇakān kulatthān samakuṣṭhakānA​H caṇakāṃ kulatthāṃ samakuṣṭakāṃ || K
  • = Carakasaṃhitā 6.3.188cd.
1938 ed. 6.39.151
āhārakāle yūṣārthaṃ jvaritāya pradāpayet ||
paṭolapatraṃ vārttāku kukkulaṃ pāpacelakaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yūṣārthaṃA​H yūṣārthe K pradāpayet || paṭolapatraṃpradāpayet |
paṭolapatraṃ
pradāpayet ||
paṭolapatraṃ
A​H
pradāpayet |
paṭolapatra
K
vārttākuvārttāku K​H vārtākaṃ A kukkulaṃkukkulaṃH kaṭhillaṃ A kukūlam Kac kukkūlam Kpc pāpacelakaṃpāpacelakaṃK​H pāpacailikam || A
1938 ed. 6.39.152
karkāṭakam parppaṭakaṃ gojihvā bālamūlakam |
patraṃ guḍūcyāḥ śākārthe jvaritāya pradāpayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
karkāṭakamkarkāṭakaṃA karkoṭakaṃkarkkoṭakam K​H gojihvāH gojihvāṃ A​K bālamūlakambālamūlakaṃA​K vālamūlakam | H patraṃ
patraṃ
A​H

patra
K
guḍūcyāḥA​H ṅaguḍūcyāḥ K śākārtheA​H śakārthe K jvaritāyaK jvaritānāṃ A jvaritoya H pradāpayetA​H pradāpayeta | K
1938 ed. 6.39.153
lāvān kapiñjalān eṇān pṛṣatān karabhāñ chaśān |
uttarakālapucchān kuraṅgā tathaiva mṛgamātṛkān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lāvān kapiñjalān eṇān pṛṣatān karabhāñH lāvān kapiñjalāneṇān pṛṣatāñ charabhāñ A lāvāṅkapiṃjalāneṇāṃ pṛṣatāṃ kāra K chaśān | uttarakālapucchān kuraṅgāem. chaśān |
kālapucchān kuraṅgāṃś ca
A
bhācchasāṃ |
kālapuchāṃ kuraṅgāś ca
K
chaśān |
kālapucchān kuraṅgāñ ś ca𑑍
H
mṛgamātṛkānA​H mṛgamātṛkāṃ || K
1938 ed. 6.39.154
māṃsārthe māṃsasātmyāya jvaritāya pradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinas tathā kukkuṭatittirāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
māṃsasātmyāyamāṃsasātmyāyaK​H māṃsasātmyānāṃ A jvaritāyaK​H jvaritānāṃ A pradāpayet | sārasakrauñcaśikhinaspradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinaḥ
pradāpayet |
sārasakrauñcaśikhinas
A​H
pradāpayet |
sārasakroñcaśikhinas
K
tathāK​H om. A kukkuṭatittirāḥkukkuṭatittirāḥK​H kukkuṭāṃstittirāṃs(tittirīṃ)tathā || A
1938 ed. 6.39.155
gurūṣṇatvān na śasyanta iti kecidvyavasthitāḥ |
jvaritānāṃ prakopan tu yadā yāti samīraṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śasyantaśasyantaK​H śaṃsanti A itiK​H jvare A kecidvyavasthitāḥkecidvyavasthitāḥH keciccikitsakāḥ | A kecit vyasthitāḥ | K prakopan tuprakopaṃ tuprakopan tu𑑍A​H prakope tu K
1938 ed. 6.39.156
tadā tepi hi śasyante mātrākālopapāditā |
parīṣekān pradehā snehān saṃśodhanāni ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tadāK​H tadai A tepi hitepi hiK​H te 'pi hi A mātrākālopapāditāH mātrākālopapāditāḥ | A​K parīṣekān pradehāem.
pariṣekān pradehāṃś ca
A

parīṣekā pradehāṃś ca
K

parīṣekān pradehāñ ś ca𑑍
H
snehān saṃśodhanāniA​H snehāṃ saṃśodhanāni K caA​K​Hpc om. Hac
1938 ed. 6.39.156a
divāsvapnaṃ vyavā pta ñyañ ca vyāyāmaṃ śiśirañ jalam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyavā pta ñyañ caem. vyavā yañ ca H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. (snānābhyaṅgadivāsvapnaśītavyāyāmayoṣitaḥ) |
kaṣāyagururūkṣāṇi krodhādīni tathaiva ca ||
A
divāsvapnaṃ vyavāyañ ca vyāvāyāmaṃ śiśirañjalaṃ || Kac divāsvapnaṃ vyavāyañ ca vyāyāmaṃ śiśirañjalaṃ || Kpc
1938 ed. 6.39.158
sāravanti ca bhojyāni varjjayet taruṇajvarī ||
īhādi navadhānyāni krodhādīṃś ca vivarjjayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
īhādi
īhādi
K​H

tathaiva
A
navadhānyāninavadhānyāni𑑍H navadhānyā A navadhāny ādī K krodhādīṃś cakrodhādīñś caH om. A krodhādīś ca K vivarjjayetvivarjayetK​H diṃ varjayec ca samāsataḥ || A
1938 ed. 6.39.158.add
śoṣaś charddirmmadomūrcchāmohastṛṣṇāhyarocakaḥ |
prāpnoty upadravāne tān pariṣekādisevanāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śoṣaśH om. Kac śoṣa Kpc charddirmmadomūrcchāmohastṛṣṇāhyarocakaḥem. om. Kac rcchardirmado mūrcchā śophastṛṣṇā hy arocakaḥ | Kpc charddirmmadomūrcchāmohastṛṣṇā hy arocakaḥ | H prāpnoty
prāpnoty
Kpc​H
om. Kac
upadravāneupadravān eKpc​H om. Kac tān pariṣekādisevanāttān pariṣekādi sevanātH om. Kac tāṃ pariṣekādisevanāt | Kpc
1938 ed. 6.39.159
anavasthitadoṣāgner ebhiḥ sandhukṣito jvaraḥ |
gambhīratīkṣṇavegatvaṃ yāty asādhyatvam eva vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
anavasthitadoṣāgnerK anavasthitadoṣāgne A​H ebhiḥK rebhiḥ A ?r ebhiḥ H sandhukṣitoA​H sādhukṣito K gambhīratīkṣṇavegatvaṃ
gambhīratīkṣṇavegatvaṃ
A​H

gambhīras tīkṣṇavegatvaṃ
K
yātyK​H yā A asādhyatvamH tyamādhyatvam A amādhyatvam K vāK​H ca || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śītatoyadivāsvapnakrodhavyāyāmayoṣitaḥ |
na seveta jvarotsṛṣṭo yāvan na balavān bhavet ||
A
1938 ed. 6.39.161
mukta durbbalasyāhitair jjvaraḥ |
pratyāsanne dahed dehaṃ śuṣkakakṣam ivānalaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
durbbalasyāhitairem. syāpi jvareṇāśu durbalasyāhitai A syāpi jvareṇāha durbalasyāhitair K syāpi jvareṇeha𑑍 durbbalasyāhitair H jjvaraḥjvaraḥK​H rjvaraḥ | A pratyāsanneem.
pratyāpanno
A

pratyāsano
K

praty āsanne
H
dahed dehaṃdahed dehaṃK​H daheddehaṃ A śuṣkakakṣamK​H śuṣkaṃ vṛkṣa A ivānalaḥH mivānalaḥ || A ivānataḥ | K
1938 ed. 6.39.162
na syāt kāryaḥ parīhāro jvaramukte na dehinā |
yāvan na prakṛtisthaḥ syād doṣataḥ prāṇatas tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
naH ta A​K syāt kāryaḥH smāt kāryaḥ A​K parīhāroA​K parīhāro? H jvaramukteK jvaramuktai A jvaram ukte H naK​H rvi A dehināK​H riktava A yāvan na
yāvan na
H
t |
yāvan na
A

yāvān na
K
syād doṣataḥK syāddoṣataḥ A syā?d doṣataḥ H
1938 ed. 6.39.163
jvare pramoho bhavati svalpair apy avaceṣṭitaiḥ |
niṣaṇṇaṃ bhojayet tasmān mūtroccārau ca kārayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhojayet tasmān mūtroccārau caA bhojayet tasmāt mūtrocārau ca K bhojaye?t tasmān mūtroccārau ca H
1938 ed. 6.39.164
arocake gātrasāde vaivarṇṇāyā ṅgamalādiṣu |
śāntajvaro viśodhyaḥ syād anubandbhayānaraḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
arocakeA​H ārocake K gātrasādeA​K gātrasāde? H vaivarṇṇāyā ṅgamalādiṣuvaivarṇṇāyā ṅgamalādiṣuH vaivarṇye 'ṅgamalādiṣu | A vaivarṇāṅgamalādiṣu | K śāntajvaro
śāntajvaro
A​H

śāntajva
K
viśodhyaḥH 'pi śodhyaḥ A re viśodhyaḥ K syād anubandbhayānaraḥem. syād anubandhabhayān naraḥ || A syād anuvandhabhayā naraḥ | K syādanuba? || ?|| || H
  • MS H breaks off at this point.
1938 ed. 6.39.165
na jātu snapayet prājñaḥ sahasā jvarakarṣitaḥ |
tasya saṃśamito hyasya punar eva bhavej jvaraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snapayet prājñaḥK snāpayet prājñaḥ A jvarakarṣitaḥK jvarakarśitam | A tasya
tasya
K

tena
A
saṃśamitoem. saṃdūṣito hy A saṃśamito hy K hyasyaasyaem. asyaasya A​K
1938 ed. 6.39.166
cikitsec ca jvarāṃ sarvānnimittāya viparyayaiḥ |
śramakṣayābhighātotthe mūlavyādhimupācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvarāṃK jvarā A sarvānnimittāyasarvān nimittāyaK n sarvān nimittānāṃ A mūlavyādhimupācaretem. mūlavyādhim upācaret || A​K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. strīṇām apaprajātānāṃ stanyāvataraṇe ca yaḥ |
tatra saṃśamanaṃ kuryād yathādoṣaṃ vidhānavit ||
A
1938 ed. 6.39.168
ataḥ saṃśamanīyāni kaṣāyāni nivodha me ||
sarvajvareṣu deyāni yāni vaidyena jānatā
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṣāyāniK kaṣāyāṇi A nivodha meK nibodha me | A
1938 ed. 6.39.169
pippalīsārivādrākṣāśatapuṣpāhareṇubhiḥ |
kṛtaṅkaṣāya saguḍaṅhanyācchvasanajañjvaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalīsārivādrākṣāśatapuṣpāhareṇubhiḥK pippalīsārivādrākṣāśatapuṣoāhareṇubhiḥ | A kṛtaṅkaṣāyaem.
kṛtaḥ kaṣāyaḥ
A

kṛtaṅ kaṣāyaṃ
K
saguḍaṅhanyācchvasanajañjvaraṃem. saguḍo hanyāc chvasanajaṃ jvaram || A saguḍaṅhanyāc chvasanajañ jvaraᳵ | K
1938 ed. 6.39.170
śritaṃ śītakaṣāyamvā guḍūcyāḥ peyameva ca |
darbhamvalāṅgokṣarakāmyacenyādāvaśeṣitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śritaṃK śṛtaṃ A peyamevaem. peyam eva tu | A peyam eva K caK
balā
A
darbhamvalāṅgokṣarakāmyacenyādāvaśeṣitaṃem. darbhaśvadaṃṣṭrāṇāṃ kaṣāyaṃ pādaśeṣitam || A
darbhāmvalāṅgokṣarakāmyacenyādāvaśeṣitaṃ |
K
1938 ed. 6.39.171
śarkarāghṛtasaṃyuktam pibed vātajvarāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed vātajvarāpahaṃem. pibedvātajvarāpaham |
śatapuṣpāvacākuṣṭhadevadāruhareṇukāḥ ||
A
pived vātajvarāpahaᳵ | K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kustumburūṇi naladaṃ mustaṃ caivāpsu sādhayet |
kṣaudreṇa sitayā cāpi yuktaḥ kvātho 'nilādhike ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. drākṣāguḍūcīkāśmaryatrāyamāṇāḥ sasārivāḥ |
niṣkvāthya saguḍaṃ kvāthaṃ pibedvātakṛte jvare ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. guḍūcyāḥ svaraso grāhyaḥ śatāvaryāś ca tatsamaḥ |
nihanyātsaguḍaḥ pītaḥ sadyo 'nilakṛtaṃ jvaram ||
A
1938 ed. 6.39.175ab
svedālepaḥ ghṛtābhyaṅgonavasthāsu ca yojayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svedālepaḥK om. A ghṛtābhyaṅgonavasthāsu caK ghṛtābhyaṅgasvedalepānavasthāsu ca A
1938 ed. 6.39.176ab
śarkarā madhuro hanti kaṣāyaḥ paittikaṃ jvaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvaraṃjvaramA jvaraᳵ | K

candanośīraśrīparṇṇīparūṣakamadhūkajaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
candanośīraśrīparṇṇīparūṣakamadhūkajaḥem. śrīparṇīcandanośīraparūṣakamadhūkajaḥ || A candano śīraśrīparṇṇīparūṣakamadhūkajaḥ | K

pīttampittajvaraṃ hanyātsārivādyaṃ saśarkaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pīttampittajvaraṃpīttam pittajvaraṃK pītaṃ pittajvaraṃ A saśarkaraṃsaśarkaramA saśarkaraᳵ | K
1938 ed. 6.39.177
hanyātsayaṣṭīmadhukaṃ tathaivotpalapūrvakaṃ |
pākyaṃ śītakaṣāyāsotpalaṃ śarkarāyutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hanyātsayaṣṭīmadhukaṃhanyāt sayaṣṭīmadhukaṃK sayaṣṭīmadhukaṃ A tathaivotpalapūrvakaṃem. hanyāttathaivotpalapūrvakam | A tathaivotpalapūrvakaᳵ | K pākyaṃ
pākyaṃ
K

śṛtaṃ
A
śītakaṣāyāsotpalaṃśītakaṣāyāsodigital-image 181vtpalaṃK śītakaṣāyaṃ vā sotpalaṃ A
1938 ed. 6.39.178
guñḍūcīpadmalodhrāṇāṃ sārivotpalayos tathā |
śarkarāmadhuraḥ kvāthaḥ śītaḥ pittajvarāpahaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
guñḍūcīpadmalodhrāṇāṃK guḍūcīpadmarodhrāṇāṃ A
1938 ed. 6.39.179
drākṣāragvadhayoś cāpikāśmaryasyāthavā punaḥ |
svādutiktakaṣāyāṇāṃ kaṣāyaiḥ śarkarāyutaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
drākṣāragvadhayośA​Kpc drākṣāradhayoś Kac cāpikāśmaryasyāthavācāpi kāśmaryasyāthavāA​Kpc cāpikāśmaryasyāvāthavā Kac
1938 ed. 6.39.180
suśītaissamayettṛṣṇāṃ pravṛddhāṃ dāhameva ca |
vāriśītaṃ madhuyutamākaṃṭhādvā pipāsitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
suśītaissamayettṛṣṇāṃsuśītais samayet tṛṣṇāṃK suśītaiḥ śamayettṛṣṇāṃ A dāhameva caem. dāham eva ca | A​K vāriśītaṃ
vāriśītaṃ
K

śītaṃ
A
madhuyutamākaṃṭhādvāem. madhuyutaṃ toyamākaṇṭhādvā A madhuyutam ākaṃṭhād vā K
1938 ed. 6.39.181
pāyayedvāmayedvāpi tatastṛṣṇā praśāmyati |
kṣīraiḥ śītakaṣāyaiś ca surśīteścaṃdanāyutaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāyayedvāmayedvāpiem. vāmayetpāyayitvā tu A pāyayed vāmayed vāpi K tatastṛṣṇāem. tena tṛṣṇā A tatas tṛṣṇā K śītakaṣāyaiś caśītakaṣāyaiś caK kṣīrikaṣāyaiś ca A surśīteścaṃdanāyutaiḥsuśītaiś candanāyutaiḥ ||suśītaiś caṃdanāyutaiḥ |em. suśītaiś candanāyutaiḥ suśītaiś candanāyutaiḥ ||suśītaiś caṃdanāyutaiḥ | A​K
1938 ed. 6.39.182
antardāhampraśamayedetairanyaiś ca śītalaiḥ |
padmakaṃ madhukaṃ drākṣā puṇḍarīkamathotpalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
antardāhampraśamayedetairanyaiś caem. antardāhe vidhātavyamebhiś cānyaiś ca A antardāham praśamayed etair anyaiś ca K drākṣāem. drākṣāṃ A​K puṇḍarīkamathotpalaṃpuṇḍarīkamathotpalamA puṇḍarīkam athotpalaᳵ | K
1938 ed. 6.39.183
yavāṃ bhṛṣṭānuśīrāṇi samaṃgā kāśmarīphalaṃ |
nidadhyādapsuthāloḍya niśāpayasitantu tat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavāṃK yavā A bhṛṣṭānuśīrāṇiK n bhṛṣṭānuśīrāṇi A samaṃgāK samaṅgāṃ A kāśmarīphalaṃK kaśmarīphalam | A nidadhyādapsuthāloḍyaem.
nidadhyādapsu cāloḍya
A

nidadhyād apsuthāloḍya
K
niśāpayasitantuniśāpayasitan tuK niśāparyuṣitaṃ ta A tatK taḥ || A
1938 ed. 6.39.184
kṣaudreṇa yuktampivato jvaradāhau praśāmyataḥ |
jihvātālugalaklomaśoṣe mūrdhani dāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yuktampivatoyuktam pivatoK yuktaṃ pibato A mūrdhaniK mūrdhni ca A
1938 ed. 6.39.185
keśarammātuluṅgasya ghṛtasaindhavasaṃyutaṃ |
śarkarādāḍimābhyāntu drākṣādāḍimayos tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghṛtasaindhavasaṃyutaṃem. madhusaindhavasaṃyutam | A ghṛtasaindhavasaṃyutaᳵ | K śarkarādāḍimābhyāntu
śarkarādāḍimābhyān tu
K

śarkarādāḍimābhyāṃ vā
A
drākṣādāḍimayosK drākṣākharjūrayos A
1938 ed. 6.39.186
vairasyāddhārayetkalkaṅagaṇḍūṣañ ca yathāhitaṃ |
saptacchadaṅguñḍūcīñ ca nimva sphūrjakameva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vairasyāddhārayetkalkaṅagaṇḍūṣañ caem. vairasye dhārayetkalkaṃ gaṇḍūṣaṃ ca A vairasyād dhārayet kalkaṅ gaṇḍūṣañ ca K yathāhitaṃem. tathā hitam | A yathāhitaᳵ | K saptacchadaṅguñḍūcīñ ca
saptacchadaṅguñḍūcīñ ca
K

saptacchadaṃ guḍūcīṃ ca
A
nimvaK nimbaṃ A sphūrjakamevaem. sphūrjakam eva A​K
1938 ed. 6.39.187
kvāthayitvā pibetkvāthaṃ sakṣaudraṃ kaphaje jvaraṃ |
trikaṭunnāgapuṣpañca haridre kaṭurohiṇīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibetkvāthaṃpibet kvāthaṃA pivet kvāthaṃ K jvaraṃem. jvare | A jvaraᳵ | K trikaṭunnāgapuṣpañca
trikaṭun nāgapuṣpañca
K

kaṭutrikaṃ nāgapuṣpaṃ
A
haridreK haridrā A kaṭurohiṇīṃem. kaṭurohiṇī || A kaṭurohiṇīᳵ | K
1938 ed. 6.39.188
kauṭajañ ca phalaṃ hanyātsevyamānaṃ kaphajvare |
kaṭukañcitrakaṃ nimvaṃ haridrātiviṣobhayāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaphajvareK kaphajvaram | A kaṭukañcitrakaṃ
kaṭukañ citrakaṃ
K

haridrāṃ ciatrakaṃ
A
nimvaṃK nimba A haridrātiviṣobhayāṃem. muśīrātiviṣe vacām || A haridrātiviṣobhayāᳵ | K
1938 ed. 6.39.189
kuṣṭhammindrayavāmmūrvā paṭolañcāpi sādhitaṃ |
pivenmaricasaṃyuktaṃ saguḍaṅkaphaje jvare ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuṣṭhammindrayavāmmūrvāem. kuṣṭhamindrayavān mūrvāṃ A kuṣṭhamm indrayavām mūrvā K sādhitaṃsādhitamA sādhitaᳵ | K pivenmaricasaṃyuktaṃem.
piben maricasaṃyuktaṃ
A

piven maricasaṃyuktaṃ
K
saguḍaṅkaphajesaguḍaṅ kaphajeK sakṣaudraṃ kaphaje A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sārivātiviṣākuṣṭhapurākhyaiḥ sadurālabhaiḥ |
mustena ca kṛtaḥ kvāthaḥ pīto hanyāt kaphajvaram ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. mustaṃ vṛkṣakabījāni triphalā kaṭurohiṇī |
parūṣakāṇi ca kvāthaḥ kaphajvaravināśanaḥ ||
A
1938 ed. 6.39.192
rājavṛkṣādivargasya kaṣāyammadhusaṃyutaṃ |
kaphavātajvaraṃ hanyācchīghraṃ kāle ca cāritaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṣāyammadhusaṃyutaṃem. kaṣāyo madhusaṃyutaḥ | A kaṣāyam madhusaṃyutaᳵ | K caK 'va A cāritaṃem. cāritaḥ || A cāritaᳵ | K
1938 ed. 6.39.193
devadārvyabhayābhārgīvacāparpaṭanāgaraiḥ |
pānyāṃ kaṭphalabhūtīkamustābhāgaissamāsikaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
devadārvyabhayābhārgīvacāparpaṭanāgaraiḥK nāgaraṃ dhānyakaṃ bhārgīmabhayāṃ suradāru ca |
vacāṃ parpaṭa
A
pānyāṃ
pānyāṃ
K
om. A
kaṭphalabhūtīkamustābhāgaissamāsikaiḥkaṭphalabhūtīkamustābhāgaissamāsikaiḥK kaṃ mustaṃ bhūtīkamatha kaṭphalam || A
1938 ed. 6.39.194
siddhametaḥkaṣāyāṃ tu hiṅgumākṣikaṃ saṃyutaṃ ||
pāyayejvaritaṃ yuktā vātaśleṣmakṛte jvare |
kaphaprasekakāse ca hikkāśvāsagalagrahe |
kaṇṭhe vivaddhe vimukhe jvaritānāṃ sadāhitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
siddhametaḥkaṣāyāṃ tuem. om. A siddham etaḥkaṣāyāṃ tu K hiṅgumākṣikaṃem. om. A hiṅgum ākṣikaṃ K saṃyutaṃK om. A pāyayejvaritaṃ
pāyayejvaritaṃ
K
om. A
yuktāK ni A vātaśleṣmakṛteK ṣkvā A jvareK thya A kaphaprasekakāse ca
kaphaprasekakāse ca
K
kaphavātotthe kṣaudrahiṅgusamanvitam |
dātavyaṃ(apātavyaṃ)
A
hikkāśvāsagalagraheK śvāsakāsaghnaṃ śleṣmotseke galagrahe || A kaṇṭhe
kaṇṭhe
K
om. A
vivaddheK om. A vimukheK om. A jvaritānāṃK om. A sadāhitaṃK om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hikkāsu kaṇṭhaśvayathau śūle hṛdayapārśvaje |
balāpaṭolatriphalāyaṣṭyāhvānāṃ vṛṣasya ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kvātho madhuyutaḥ pīto hanti pittakaphajvaram |
kaṭukāvijayādrākṣāmustaparpaṭakaiḥ kṛtaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaṣāyo nāśayet pītaḥ śleṣmapittabhavaṃ jvaram |
bhārgīvacāparpaṭakadhānyahiṅgvabhayāghanaiḥ ||
A
1938 ed. 6.39.198
saśarkarām akṣamātrāṅkaṭukāmuṣṇavāriṇā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saśarkarām akṣamātrāṅkaṭukāmuṣṇavāriṇāem. kāśmaryanāgaraiḥ kvāthaḥ sakṣaudraḥ śleṣmapittaje |
saśarkarāmakṣamātrāṃ kaṭukāmuṣṇavāriṇā ||
A
saśarkarākṣamakṣamātrāṅ kaṭukām uṣṇavāriṇā | Kac saśarkarāmakṣamātrāṅ kaṭukām uṣṇavāriṇā | Kpc
1938 ed. 6.39.199
pītvā jvarajayej jantu kaphapittasamudbhavaṃ |
kirātatiktam amṛtāṃ drākṣāmāmalakaṃ śaṭīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvarajayej jantuem. jvaraṃ jayejjantuḥ A jvarāj jayej jantu K kirātatiktam
kirātatiktam
K

kirātatikta
A
amṛtāṃK mamṛtāṃ A drākṣāmāmalakaṃA drākṣām āmalakaṃ K śaṭīṃśaṭīmA śaṭīᳵ | K
1938 ed. 6.39.200
nitkvāthyapittānilaje tatkvāthaṃ saguḍaṃ pibet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nitkvāthyapittānilajeem. niṣkvāthya vātapittotthe A niṣkvāthya pittānilaje K tatkvāthaṃem. taṃ kvāthaṃ A tan kvāthaṃ K pibetem. pibet |
rāsnā vṛṣo 'tha triphalā rājavṛkṣaphalaiḥ saha ||
A
pivet | K
1938 ed. 6.39.201
sarvadoṣasamutthe tu saṃsṛṣṭānn avacārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvadoṣasamutthe tuK kaṣāyaḥ sādhitaḥ pīto vātapittajvaraṃ jayet |
sarvadoṣasamutthe tu
A
1938 ed. 6.39.201.add1
vardhanair vāpi hīnasya hānai dharmavūcchritasya vā
kaphasnānānupūrvyāca saṃnipātajvarakriyā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vardhanairKpc om. Kac vāpiKpc om. Kac hīnasyaKpc om. Kac hānaiKpc om. Kac dharmavūcchritasya vādharmavūcchritasya vāKpc om. Kac kaphasnānānupūrvyāca
kaphasnānānupūrvyāca
Kpc
om. Kac
saṃnipātajvarakriyāKpc om. Kac
1938 ed. 6.39.201b
hīnasya vardhanaṃ hānirvṛddhayor iti niścayaḥ |
hāpanādativṛddhasya hīnayor vṛddhi sambhavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hīnasyaKpc om. Kac vardhanaṃKpc om. Kac hānirvṛddhayorem. om. Kac hānir vṛddhayor Kpc itiKpc om. Kac niścayaḥKpc om. Kac hāpanādativṛddhasyaem. om. Kac
hāpanād ativṛddhasya
Kpc
hīnayorKpc om. Kac vṛddhiKpc om. Kac sambhavaḥKpc om. Kac
1938 ed. 6.39.201c
tatassamatvaṃ doṣāṇāmāyaṃ sthānakaphasya ca |
tadvatsthānāṃ kriyāttadvatijvaravinirjayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tatassamatvaṃtatas samatvaṃKpc om. Kac doṣāṇāmāyaṃKpc om. Kac sthānakaphasya caKpc om. Kac tadvatsthānāṃ
tadvat sthānāṃ
Kpc
om. Kac
kriyāttadvatijvaravinirjayaḥkriyāt tadvatijvaravinirjayaḥKpc om. Kac
1938 ed. 6.39.202
vṛścīvavilvavarṣābhva payaścodakam eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vṛścīvavilvavarṣābhvavṛścīvavilvavarṣābhvaK yathādoṣocchrayaṃ cāpi jvarān sarvānupācaret |
vṛś cīvabilvavarṣābhvaḥ
A
payaścodakamKpc payaś codakam A payam Kac
1938 ed. 6.39.203
pacetkṣīrāvaśiṣṭantaddhanti sarvajvarātapi |
udakaṃ triguṇaṃ kṣīraṃ śiṃśapāsārameva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pacetkṣīrāvaśiṣṭantaddhantipacet kṣīrāvaśiṣṭan taddhantiK pacet kṣīrāvaśiṣṭaṃ tu tad dhi A sarvajvarātapisarvajvarātapiK sarvajvarāpaham | A udakaṃ
udakaṃ
K

udakāṃ
A
triguṇaṃK śāstrayaḥ A śiṃśapāsāramevaem. śiṃśapāsārasaṃyu A śiṃśapāsāram eva K caK tam || A
1938 ed. 6.39.204ab
tatkṣīraśeṣāṅkathitam peyaṃ sarvajvarāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tatkṣīraśeṣāṅkathitamtat kṣīraśeṣāṅ kathitamK tat kṣīraśeṣaṃ kvathitaṃ A sarvajvarāpahaṃsarvajvarāpahamA sarvajvarāpahaᳵ | K
1938 ed. 6.39.208
anantāṃ vālakammustannāgaraṃ kaṭurohiṇīṃ |
sukhāmbunā pāyayīta piṣṭvā karṣasamannaraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vālakammustannāgaraṃvālakam mustan nāgaraṃK bālakaṃ mustāṃ nāgaraṃ A kaṭurohiṇīṃkaṭurohiṇīmA kaṭurohiṇīᳵ | K pāyayītaK prāgudayātpāyayetā A piṣṭvā karṣasamannaraḥpiṣṭvākarṣasaman naraḥK kṣasaṃmitam || A
1938 ed. 6.39.209
eṣa sarvajvarāṃ hanti dīpayet sa hutāśanaṃ |
dravyāṇi dīpanīyāni tathā vairecanāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvajvarāṃsarvajvarāṃK sarvajvarā A hantiK n hanti A dīpayet saK dīpayatyā A hutāśanaṃem. śu cānalam | A hutāśanaᳵ | K
1938 ed. 6.39.210ab
ekaikaśo dvandvatyo vā jvaraghnāni vibhāvayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ekaikaśoekaikaśoK ekaśo A dvandvatyoem. vā dviśo vāp A dvandvaso K vibhāvayetK prayojayet | A
1938 ed. 6.39.204cd
nalavetasayor mūlaṃ mūrvayā suradārubhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūlaṃK mūle A mūrvayāK mūrvāyāṃ A suradārubhiḥK devadāruṇi || A
1938 ed. 6.39.210.add
tṛṣṇāṅgāpi valadrākṣācandanair vāmayaṣṭibhiḥ |
śvāsakāsāṅgaśūlārttampañcamūlena vā śritaḥ |
1938 ed. 6.39.205
haridrābhadramustā ca triphalā kaṭurohiṇīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
haridrābhadramustā caharidrābhadramustā caK kaṣāyaṃ vidhivat kṛtvā peyametajjvarāpaham |
haridrā bhadramustaṃ ca
A
kaṭurohiṇīṃem. kaṭurohiṇī || A kaṭurohiṇīᳵ | K
1938 ed. 6.39.206
picumardapaṭolau ca devadārunididvikā |
eṣāṅkaṣāyaḥ pītas tu saṃnipātajvaraṃ jayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
picumardapaṭolau caK picumandaḥ paṭolī ca A devadārunididvikāem. devadāru nidigdhikā | A​K
1938 ed. 6.39.207
avipaktiprasekañ ca śopham paktimarocakaḥ |
traiphalo vā samarppiṣṭaḥ kvātharmyayantridoṣaje |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
avipaktiprasekañ caK avipaktiṃ prasekaṃ ca A paktimarocakaḥem. kāsamarocakam | A paktim arocakaᳵ | K samarppiṣṭaḥsasarppiṣkaḥem. sasarpiṣkaḥsasarppiṣkaḥ A​K kvātharmyayantridoṣajeem. kvāthaḥ peyastridoṣaje || A kvāthasr peyastridoṣaje | K
1938 ed. 6.39.210cd
sarpimadhvabhayātailaṃ lehoyaṃ sarvajaṃ jvaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarpimadhvabhayātailaṃK sarpirmadhvabhayātaila A lehoyaṃK leho 'yaṃ A
1938 ed. 6.39.211
śāntinnayettṛvadvāpi sakṣaudrāviṣamajvaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śāntinnayettṛvadvāpiem. śāntiṃ nayettrivṛc cāpi A śāntin nayet tṛvad vāpi K sakṣaudrāviṣamajvaraṃem. sakṣaudrā prabalaṃ jvaram |
jvare tu viṣame kāryamūrdhvaṃ cādhaś ca śodhanam ||
A
sakṣaudrā viṣamajvaraᳵ | K
1938 ed. 6.39.212
ghṛtaplīhodaroktan tu hanyāa viṣamajvarāṃ ||
guḍapragāḍhantriphalā pibed vā viṣamārditaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghṛtaplīhodaroktanK ghṛtaṃ plīhodaroktaṃ vā A tuK ni A hanyāa viṣamajvarāṃem. hanyādviṣamajvaram | A hanyāt saviṣamajvarāṃ || K guḍapragāḍhantriphalā
guḍapragāḍhantriphalā
K

guḍapragāḍhāṃ triphalāṃ
A
pibed vāem. pibedvā A pived vā K
1938 ed. 6.39.213
guḍūcīmustadhātrīṇāṅkaṣāyamvā samākṣikaṃ |
prātaḥ prātaḥsasarpir vā rasonam upayojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
guḍūcīmustadhātrīṇāṅkaṣāyamvāguḍūcīmustadhātrīṇāṅ kaṣāyam vāK guḍūcīnimbadhātrīṇāṃ kaṣāyaṃ vā A samākṣikaṃsamākṣikamA samākṣikaᳵ | K prātaḥsasarpir vāprātaḥsasarpir vāK prātaḥ sasarpiṣkaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tricaturbhiḥ pibet kvāthaṃ pañcabhir vā samanvitaiḥ |
madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya ca ||
A
tribhiścaturbhiḥ pivet kvāthaṃ pañcabhir vā samanvitaḥ |
madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya ca |
K
1938 ed. 6.39.215
sarpikṣīrasitākṣaudramāgadhīrvā yathābalaṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarpikṣīrasitākṣaudramāgadhīrvāK harītakyāś ca sarvo 'yaṃ trividho yoga iṣyate |
sarpiḥkṣīrasitākṣaudramāgadhīrvā
A
yathābalaṃyathābalamA yathāvalaṃ K
1938 ed. 6.39.216
pippalīvarddhamānaṃ vā pibetkṣīrarasāsanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalīvarddhamānaṃ vāK daśamūlīkaṣāyeṇa māgadhīrvā prayojayet |
pippalīvardhamānaṃ vā
A
pibetkṣīrarasāsanaḥem. pibet kṣīrarasāśanaḥ || A pivet kṣīrarasāsanaḥ | K
1938 ed. 6.39.217
tāmracūḍasya māṃsena pibed vā madyamuttamaṃ |
tṛphalāgnimanthakolakvāthe dadhnā ghṛtampacet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed vāem. pibedvā A pived vā K madyamuttamaṃem. madyam uttamam | A madyam uttamaᳵ | K tṛphalāgnimanthakolakvāthe
tṛphalāgnimanthakolakvāthe
K

kolāgnimanthatriphalākvāthe
A
1938 ed. 6.39.218
tilvakāvāpam etad dhi viṣamajvaranāśanaṃ |
tribhiś caturbhiḥ pibet kvāthaṃ pañcabhir vā samanvitaḥ |
madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya ca |
harītakyāś ca tat sarvan trividho yoga iṣyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tilvakāvāpamK tilvakāvāpa A etad dhiem. metad dhi A etaddhi K tribhiś caturbhiḥ pibet kvāthaṃ pañcabhir vā samanvitaḥ | madhukasya paṭolasya rohiṇyā mustakasya ca | harītakyāś ca tat sarvan trividho yoga iṣyateem.
pippalyativiṣādrākṣārārivābilvacandanaiḥ ||
A
om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaṭukendrayavośīrasiṃhītāmalakīghanaiḥ |
trāyamāṇāsthirādhātrīviśvabheṣajacitrakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pakvametairghṛtaṃ pītaṃ vijity a visamāgnitām |
jīrṇajvaraśiraḥśūlagulmodarahalīmakān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṣayakāsaṃ sasaṃtāpaṃ pārśvaśūlānapāsyati |
guḍūcītriphalāvāsātrāyamāṇāyavāsakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kvathitairvidhivatpakvametaiḥ kalkīkṛtaiḥ samaiḥ |
drākṣāmāgadhikāmbhodanāgarotpalacandanaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pītaṃ sarpiḥ kṣayaśvāsakāsajīrṇajvarān jayet |
kalaśībṛhatīdrākṣātrāyantīnimbagokṣuraiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. balāparpaṭakāmbhodaśālaparṇīyavāsakaiḥ |
pakvamutkvathitaiḥ sarpiḥ kalkairebhiḥ samanvitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śaṭītāmalakībhārgīmedāmalakapauṣkaraiḥ |
kṣīradviguṇasaṃyuktaṃ jīrṇajvaramapohati ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śiraḥpārśvarujākāsakṣayapraśamanaṃ param |
paṭolīparpaṭāriṣṭaguḍūcītriphalāvṛṣaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaṭukāmbudabhūnimbayāsayaṣṭyāhvacandanaiḥ |
dārvīśakrayavośīratrāyamāṇākaṇotpalaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dhātrībhṛṅgarajobhīrukākamācīrasairghṛtam |
siddham āśvapacīkuṣṭhajvaraśukrārjunavraṇān ||
A
1938 ed. 6.39.229
viḍiṅgamustatriphalāmañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viḍiṅgamustatriphalāmañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥviḍiṅgamustatriphalāmañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥK hanyān nayanavadanaśravaṇaghrāṇajān gadān |
viḍaṅgatriphalāmustamañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥ ||
A
1938 ed. 6.39.230
syāmailavālukailābhiś candanā maradāru ca ||
barhiṣṭhakuṣṭharajanī parṇṇinī sārivādvaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
syāmailavālukailābhiśem. priyaṅgvelailavālūka A syāmailavālūkailābhiś K candanā maradāru cacandanāmaradāru caK candanāmaradārubhiḥ | A barhiṣṭhakuṣṭharajanī parṇṇinī sārivādvayeem.
barhiṣṭhakuṣṭharajanīparṇinīsārivādvayaiḥ ||
A

varhiṣṭhakuṣṭharajanīparṇṇinīsārivādvaye |
K
1938 ed. 6.39.231
hareṇukātrivṛddantīvacātālīśakesaraiḥ |
dviḥkṣīraṃ vipacet sarpir mālatīkusumais saha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hareṇukātrivṛddantīvacātālīśakesaraiḥA hareṇukātṛvṛddantīvacātālīśakesaraiḥ | K dviḥkṣīraṃ
dviḥkṣīraṃ
K

dvikṣīraṃ
A
sahaA sahaḥ | K
1938 ed. 6.39.232ab
viṣamajvaraśvāsakāsagulmonmādajvarāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṣamajvaraśvāsakāsagulmonmādajvarāpahaṃem. jīrṇajvaraśvāsakāsagulmonmādagarāpaham | A viṣamajvaraśvāsakāsagulmonmādajvarāpahaᳵ | K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. etat kalyāṇakaṃ nāma sarpir māṅgalyam uttamam || A
1938 ed. 6.39.232.add1
etad eva haviḥ pakvāñ jīvanīyopasaṃsṛtaḥ |
caturguṇena payasā mahākalpośam ucyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jīvanīyopasaṃsṛtaḥem. jīvanīyo pasaṃsṛtaᳵ | K mahākalpośamem. mahākalpeśam K
1938 ed. 6.39.232.add2
apasmāragṛhāśoṣaṃ klaivyakārśyamakīṅgītāḥ |
ghṛtam etan nihanyāśu ye cāpi viṣamajvarāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
apasmāragṛhāśoṣaṃem. apasmāragṛhāṃ śoṣaṃ K klaivyakārśyamakīṅgītāḥem. klaivyakārśyamakīṅgītāᳵ | K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. alakṣmīgraharakṣognimāndyāpasmārapāpanut |
śasyate naṣṭaśukrāṇāṃ vandhyānāṃ garbhadaṃ param ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhyaṃ cakṣuṣyamāyuṣyaṃ retomārgaviśodhanam |
etair eva tathā dravyaiḥ sarvagandhaiś ca sādhitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kapilāyā ghṛtaprasthaṃ suvarṇamaṇisaṃyutam |
tatkṣīreṇa sahaikadhyaṃ prasādhya kusumairimaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sumanaś campakāśokaśirīṣakusumairvṛtam |
tathā naladapadmānāṃ keśarairdāḍimasya ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tithau praśaste nakṣatre sādhakasyāturasya ca |
kṛtaṃ manuṣyadevāya brāhmaṇairabhimantritam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dattaṃ sarvajvarān hanti mahākalyāṇakaṃ tvidam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. darśanasparśanābhyāṃ ca sarvarogaharaṃ śivam |
adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ valīpalitavarjitaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. asyābhyāsād ghṛtasyeha jīvedvarṣaśatatrayam |
gavyaṃ dadhi ca mūtraṃ ca kṣīraṃ sarpiḥ śakṛdrasaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. samabhāgāni pācyāni kalkāṃś caitān samāvapet |
triphalāṃ citrakaṃ mustaṃ haridrātiviṣe vacām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. viḍaṅgaṃ tryūṣaṇaṃ cavyaṃ suradāru tathaiva ca |
pañcagavyam idaṃ pānād viṣamajvaranāśanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pañcagavyam ṛte garbhāt pācyam anyad vṛṣeṇa ca |
balayātha paraṃ pācyaṃ guḍūcyā tadvad eva tu ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. jīrṇajvare ca śophe ca pāṇḍuroge ca pūjitam |
etenaiva tu kalpena ghṛtaṃ pañcāvikaṃ pacet |
pañcājaṃ pañcamahiṣaṃ caturuṣṭram athāpi ca ||
A
1938 ed. 6.39.245
triphalāśīrasampākakaṭukātiviṣāghanaiḥ |
śatāvarīsaptaparṇīguḍūcīrajanīdvayaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
triphalāśīrasampākakaṭukātiviṣāghanaiḥtriphalāśīrasampākakaṭukātiviṣāghanaiḥK triphalośīraśampākakaṭukātiviṣāghanaiḥ | A śatāvarīsaptaparṇīguḍūcīrajanīdvayaiḥ
śatāvarīsaptaparṇīguḍūcīrajanīdvayaiḥ
K

śatāvarīsaptaparṇaguḍūcīrajanīdvayaiḥ ||
A
1938 ed. 6.39.246
citrakatrivṛtāmūrvāpaṭolāriṣṭavālakaiḥ |
kirātatiktakavacāviśālāpadmakotpalaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
citrakatrivṛtāmūrvāpaṭolāriṣṭavālakaiḥcitrakatrivṛtāmūrvāpaṭolāriṣṭavālakaiḥK citrakatrivṛtakavacāviśālāpaṭolāriṣṭavālakaiḥ | A
1938 ed. 6.39.247
sārivādvayayaṣṭyāhvacavikāraktacandanaiḥ |
durālabhāparparṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
durālabhāparparṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ
durālabhāparparṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ
K

durālabhāparpaṭakatrāyamāṇāṭarūṣakaiḥ ||
A
1938 ed. 6.39.248
rāsnākuṭajamañjiṣṭhāmāgadhīnāgarais tathā |
dhātrīphalarase samyag dviguṇe sādhitaṃ haviḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rāsnākuṭajamañjiṣṭhāmāgadhīnāgaraisK rāsnākuṅkumamañjiṣṭhāmāgadhīnāgarais A dhātrīphalarase
dhātrīphalarase
K

dhātrīphalarasaiḥ
A
samyag dviguṇesamyag dviguṇeK samyag dviguṇaiḥ A
1938 ed. 6.39.249
parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaṃ |
pāṇḍuplīhāgnisādebhya etad eva hitaṃ paraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaṃem. parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhanivāraṇam | A parivāsarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaᳵ | Kac parisarpajvaraśvāsagulmakuṣṭhavicāraṇaᳵ | Kpc pāṇḍuplīhāgnisādebhya
pāṇḍuplīhāgnisādebhya
Kpc

pāṇḍuplīhāgnisādibhya
A

pāṇḍuplīhāgnisādesvabhya
Kac
hitaṃK paraṃ hitam || A paraṃem. om. A paraᳵ | K
1938 ed. 6.39.250
dārvīpaṭolaṅkaṭukānnimvamvāsāphalatrikaṃ |
durālabhāṃ parpaṭakāṃ trāyatīñ ca palonmitāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dārvīpaṭolaṅkaṭukānnimvamvāsāphalatrikaṃem. paṭolakaṭukādārvīnimbavāsāphalatrikam | A dārvīpaṭolāṃ kaṭukān nimvamvāsāphalatrikaṃ | K durālabhāṃ
durālabhāṃ
K

durālabhā
A
parpaṭakāṃem. parpaṭaka A parpaṭakaṃ K trāyatīñ caK trāyamāṇāḥ A palonmitāṃK palonmitāḥ || A
1938 ed. 6.39.251
prasthamāmalakānāṃ ca kvāthayed dhi malastami |
tena pādāvaśeṣeṇa ghṛtaprastham vipācayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prasthamāmalakānāṃ caA prastham āmalakānāṃ ca K kvāthayed dhiK kvāthayetsa A malastamimalastamiK lilārmaṇe | A
1938 ed. 6.39.252
kalkair bhūnimvakuṭajamustayaṣṭyāhvacandanaiḥ |
sapippalīkais tat siddhañ cakṣuṣyaṃ śuklayor hitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhūnimvakuṭajamustayaṣṭyāhvacandanaiḥem. kuṭajabhūnimbaghanayaṣṭyāhvacandanaiḥ | A bhūnimvakuṭajamustayaṣṭy āhvacandanaiḥ | K
1938 ed. 6.39.253
ghrāṇakarṇṇāṣṭhavartmatṛdmusverogavraṇāpahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghrāṇakarṇṇāṣṭhavartmatṛdmusverogavraṇāpahaṃem. ghrāṇakarṇākṣivadanavartmarogavraṇāpaham |
raktkapittakaphasvedakledapūyopaśoṣaṇam ||
A
ghrāṇakarṇṇāṣṭhavartmatṛdmusverogavraṇāpahaᳵ | K
1938 ed. 6.39.254ab
kāmalājvaravaisarpagaṇḍamāpippalīsārivāmustamuśīraṃ kaṭurohiṇī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāmalājvaravaisarpagaṇḍamāpippalīsārivāmustamuśīraṃem. kāmalājvaravīsarpagaṇḍamālāharaṃ param | A kāmalājvaravaisarpagaṇḍamāharaṃ Kac kāmalājvaravaisarpagaṇḍamālāharaṃ paraᳵ | Kpc kaṭurohiṇīem. om. A​Kpc paraᳵ | Kac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śṛtaṃ payaḥ śarkarā ca pippalyo madhusarpiṣī || A
pippalīsārivāmustamuśīraṃ kaṭurohiṇī |
kaliṅgakāmstyāmalakī candanātiviṣai sthirā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalīsārivāmustamuśīraṃKpc om. Kac kaṭurohiṇīKpc om. Kac kaliṅgakāmstyāmalakī
kaliṅgakāmstyāmalakī
Kpc
om. Kac
candanātiviṣaiKpc om. Kac sthirāKpc om. Kac
1938 ed. 6.39.254.add2
viṇṭhamāmalakendrākṣā opamālānidigṭhakā |
sādhitaṃ havir etais tu jīrṇṇajvaram apohati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṇṭhamāmalakendrākṣāem. om. Kac viṇṭham āmalakendrākṣā Kpc opamālānidigṭhakā opamālānidigṭhakā | Kpc om. Kac sādhitaṃ
sādhitaṃ
Kpc
om. Kac
havirKpc om. Kac etais tuKpc om. Kac jīrṇṇajvaramjīrṇṇajvaramKpc om. Kac apohatiKpc om. Kac
1938 ed. 6.39.254.add3
kṣayakāsaśir aśūlapārśvaśūlaphaṇīśakāṃ|
aṃśābhighātam agnīñ ca viṣamaṃ saṃniyacchati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣayakāsaśirKpc om. Kac aśūlapārśvaśūlaphaṇīśakāṃem. om. Kac aśūlapārśvaśūlaphaṇīśakāᳵ| Kpc aṃśābhighātam
aṃśābhighātam
Kpc
om. Kac
agnīñ caKpc om. Kac viṣamaṃviṣamaṃKpc om. Kac saṃniyacchatiKpc om. Kac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pañcasāram idaṃpeyaṃ mathitaṃ viṣamajvare |
kṣatakṣīṇe kṣaye śvāse hṛdroge caitadiṣyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. lākṣāviśvaniśāmūrvāmañjiṣṭhāsvarjikāmayaiḥ |
ṣaḍguṇena ca takreṇa siddhaṃ tailaṃ jvarāntakṛt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṣīrivṛkṣāsanāriṣṭajambūsaptacchadārjunaiḥ |
śirīṣakhadirāsphoṭāmṛtavallyāṭarūṣakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaṭukāparpaṭośīravacātejovatīghanaiḥ |
sādhitaṃ tailamabhyaṅgādāśu jīrṇajvarāpaham ||
A
1938 ed. 6.39.259
nirviṣairbhujagairnāgairvinītairnṛpataskaraiḥ |
trāsayed āgame cainantadahar bhojayen na ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nirviṣairbhujagairnāgairvinītairnṛpataskaraiḥem. nirviṣairbhujagairnāgairvinītaiḥ kṛtataskaraiḥ | A nirviṣair bhujagair nāgair vinītair nṛpataskaraiḥ | K cainantadaharcainan tadaharK cainaṃ tad ahar A
1938 ed. 6.39.260
atyabhiṣyandigurubhir vāmayed vā punaḥ punaḥ |
madyam vā pāyayet tīkṣṇaṃ ghṛtam vā jvaranāśanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
atyabhiṣyandigurubhirA aty abhiṣyandigurubhir K vāK tīkṣṇaṃ A pāyayet tīkṣṇaṃK pāyayeta A jvaranāśanaḥem. jvaranāśanam || A jvaranāśanaᳵ | K
1938 ed. 6.39.261
purāṇamvā ghṛtaṅkāmamudāramvā virecanaṃ |
nirūhayedvā matimāṃ susvinnantadahannaraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghṛtaṅkāmamudāramvāghṛtaṃ kāmamudāraṃ vāA ghṛtaṅ kāmam udāram vā K nirūhayedvāem.
nirūhayed vā
A​K
matimāṃK matimā A susvinnantadahannaraḥsusvinnan tadahan naraḥK n susvinnaṃ tad ahari naram || A
1938 ed. 6.39.262
ajāvyoścarmaromāṇi vacā kuṣṭham palaṅkaṣā | jāthapīgandha
nimvapatrāṇi madhukadhūpanārthe pradāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ajāvyoścarmaromāṇiajāvyoś carmaromāṇiem. ajāvyoś carmaromāṇiajāvyoś carmaromāṇi A​K jāthapīgandha jāthapīgandha || Kpc om. A​Kac nimvapatrāṇi
nimvapatrāṇi
K

nimbapatraṃ ma
A
madhukadhūpanārthemadhukadhūpanārtheK dhuyutaṃ dhūpanaṃ ta A pradāpayetK sya dāpayet || A
1938 ed. 6.39.263
baiḍālamvā sakṛdyojya vepamānasya dhūpane |
pippalī saindhavan tailaṃ maināhvācekṣaṇañjanaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sakṛdyojyaK śakṛdyojyaṃ A dhūpaneK dhūpanam | A maināhvācekṣaṇañjanaṃem. nepālī cekṣaṇāñjanam || A maināhvācekṣaṇañjanaᳵ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. udaroktāni sarpīṣi yānyuktāni purā mayā |
kalpoktaṃ cājitaṃ sarpiḥ sevyamānaṃ jvaraṃ jayet ||
A
1938 ed. 6.39.265
bhūtavidyāsamudiṣṭairvandhāveśanapūjanaiḥ |
jayed bhūtābhiśaṅkottham vijñānād yaiś ca mānasaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhūtavidyāsamudiṣṭairvandhāveśanapūjanaiḥem. bhūtavidyāsamuddiṣṭairbandhāveśanapūjanaiḥ | A bhūtavidyāsamudiṣṭair vandhāveśanapūjanaiḥ | K jayed bhūtābhiśaṅkottham
jayed bhūtābhiśaṅkottham
K

jayed bhūtābhiṣaṅgotthaṃ
A
vijñānād yaiś caK vijñānādyaiś ca A
1938 ed. 6.39.266
abhiśāpābhicārotthau jvarau homādinā jayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
abhiśāpābhicārotthauabhiśāpābhicārotthauKpc śramakṣayotthe bhuñjīta ghṛtābhyakto rasaudanam |
abhiśāpābhicārotthau
A
abhiśāpābhicātthau Kac
1938 ed. 6.39.267
dānasvastyayanātithyaiṃrutpātagrahapīḍitaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dānasvastyayanātithyaiṃrutpātagrahapīḍitaṃem. dānasvastyayanātithyair utpātagrahapīḍitam |
abhighātajvare kuryāt kriyāmuṣṇavivarjitām ||
A
dānasvasty ayanātithyaiṃr utpātagrahapīḍitaᳵ || K
1938 ed. 6.39.268
oṣadhīgandhaviṣajau viṣapītaprasādhanaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
oṣadhīgandhaviṣajauK kaṣāyamadhurāṃ snigdhāṃ yathādoṣam athāpi vā |
auṣadhīgandhaviṣajau
A
viṣapītaprasādhanaiḥK viṣapittaprasādhanaiḥ || A
1938 ed. 6.39.269
jayetkaṣāyañ ca hitaṃ sarvagandhakṛtan tathā |
nimvadārukaṣāyamvā hitaṃ saumanasantathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nimvadārukaṣāyamvā
nimvadārukaṣāyam vā
K

nimbadārukaṣāyaṃ vā
A
saumanasantathāsaumanasan tathāK saumanasaṃ yathā || A
1938 ed. 6.39.270
yavānnavikṛtī sarparmadyañ ca viṣame hitaṃ |
sampūjayeddvijāṅgāś ca devamīśānamamvikāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavānnavikṛtīyavān na vikṛtīK yavānnavikṛtiḥ A sarparmadyañ caem. sarpirmadyaṃ ca A sarpar madyañ ca K hitaṃhitamA hitaᳵ | K sampūjayeddvijāṅgāś caem.
saṃpūjayed vijān gāś ca
A

sampūjayed dvijāṅ gāś ca
K
devamīśānamamvikāṃem. devamīśānamambikām || A devam īśānam amvikāᳵ | K
1938 ed. 6.39.271
kaphavātotthayor enañjvarayoḥ śītapīḍite |
diheduṣṇeṇa vargeṇa pariścoṣṇo vidhirhitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
enañjvarayoḥenañ jvarayoḥK cāpi jvarayoḥ A śītapīḍiteK śītapīḍitam | A diheduṣṇeṇaem.
dihyāduṣṇena
A

dihed uṣṇeṇa
K
pariścoṣṇoem. paraś coṣṇo A pariś coṣṇo K
1938 ed. 6.39.272
siñcet susyoṣṇair athavā śuktagomūtramastubhiḥ |
dihyāt palāśais taruṇais surasārjakaśigrujaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
siñcet susyoṣṇairsiñcet susyoṣṇairK siñcet koṣṇairā A athavāK ranāla A śuktagomūtramastubhiḥA śuktagomūtram astubhiḥ | K taruṇaisK piṣṭair vā A
1938 ed. 6.39.273
kṣāratailena vābhyaṅgassaśuktena vidhīyate|
pānam āragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pānam
pānam
K

pāna
A
āragvadhādeś caK māragvadhādeś ca A
1938 ed. 6.39.273a
nditaṣṇasakṛcchra gudhitānilatvāt |
1938 ed. 6.39.273b
jīrṇṇāsane kupyati vātagulmavidāhakāle śvasanasya pittāt |
gulmaḥ kaphāmūrcchati bhuktamātre sacvāsuvelāsu ca sannipāte ||
1938 ed. 6.39.273c
strīṇān tu yaḥ śoṣitakopagulmaḥ sa yonimūlaṃ tu mūlaṃ karoti ||
yonyā parisrāvamaniṣṭagaṃndhaṃ viśeṣaliṅgāni bhavanti caiṣāṃ ||
1938 ed. 6.39.273d
vātagulmārditaṃ snigdhaṃ yuktāṃ snehavirecanaiḥ |
upācared yathā kaṃlāṃ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ ||
1938 ed. 6.39.273e
pittagulmāditaṃ pītaṃ kākolyādi kṛtaṃ ghṛtaṃ
viriktamapuraiyogairnirūhaissamupācaret ||
1938 ed. 6.39.273f
śleṣmagurlmārditaṃ pippalyādi ghṛtena tu |
tīkṣṇairviriktaṃ tadbhāvairnirūhaiḥ sam upakramet ||
1938 ed. 6.39.273g
sannipātotthite gulme tridoṣaghnā vidhihitaḥ |
pittavadraktagulminyāḥ
1938 ed. 6.39.273h
bhyaṅgassaśuktena vidhīyate |
pānamāragvadhādeś ca kvathitasya viśeṣataḥ |
1938 ed. 6.39.274
avagāhasukhoṣṇaś ca vātaghnaṃ kvāthayojite |
jitvā śītaṃ kramairevaṃ sukhoṣṇajalasecitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
avagāhasukhoṣṇaś caavagāhasukhoṣṇaś caK avagāhaḥ sukhoṣṇaś ca A vātaghnaṃK vātaghna A kvāthayojiteK kvāthayojitaḥ | A kramairevaṃem. kramairebhiḥ A kramair evaṃ K sukhoṣṇajalasecitaṃsukhoṣṇajalasecitamA sukhoṣṇajalasecitaᳵ | K
1938 ed. 6.39.275
prācāraurṇṇikakārpāsakauṣeyāṃvarasaṃbhṛtaṃ |
śāyayeṅglānadeham vā kālāguruvibhūṣitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prācāraurṇṇikakārpāsakauṣeyāṃvarasaṃbhṛtaṃprācāraurṇṇikakārpāsakauṣeyāṃvarasaṃbhṛtaṃK praveśyaurṇikakārpāsakauśeyāmbarasaṃvṛtam | A śāyayeṅglānadeham vā
śāyayeṅ glānadeham vā
K

śāyayet kṣāmadehaṃ ca
A
kālāguruvibhūṣitaṃem. kālaguruvibhūṣitam || A kālāguruvibhūṣitaᳵ | K
1938 ed. 6.39.276
payodharākuśalā navayauvanāḥ |
gātrair bhajeran pramadāḥ śītadainyāpahāḥ śubhāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
payodharākuśalāpayodharākuśalāK stanāḍhyā rūpasaṃpannāḥ kuśalā A gātrair
gātrair
K
om. A
bhajeran pramadāḥK
bhajeyuḥ pramadā
A
śītadainyāpahāḥK gātraiḥ śītadainyāpahāḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śaracchaśāṅkavadanā nīlotpalavilocanāḥ |
sphuritabhrūlatābhaṅgalalāṭataṭakampanāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pralambabimbapracaladbimbīphalanibhādharāḥ |
kṛśodaryo 'tivistīrṇajaghanodvahanālasāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kuṅkumāgurudigdhāṅgyo ghanatuṅgapayodharāḥ |
sugandhidhūpitaślakṣṇasrastāṃśukavibhūṣaṇāḥ ||
A
1938 ed. 6.39.280
prahlādenañ cāsya vijñāya tās trīr apanayet punaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prahlādenañem. gāḍhamāliṅgayeyustaṃ taruṃ vanalatā iva |
prahlādaṃ
A
prahlādanañ K
trīrK strī A apanayet punaḥK rapanayet punaḥ || A
1938 ed. 6.39.281
bhojayed dhitamannañ ca tathā sukhamavāpnuyāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhojayed dhitamannañ caK tāsāmaṅgapariṣvaṅganivārutahimajvaram |
bhojayed dhitamannaṃ ca
A
tathāK yathā A sukhamavāpnuyātem. sukhamavāpruyāt || A sukham avāpnuyāt | K
1938 ed. 6.39.282
dāhābhibhūte tu vidhiṅkuryāddāhavināśanīṃ |
madhuphānitamiśreṇa nimvapatrāmbhasāpi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vidhiṅkuryāddāhavināśanīṃem. vidhiṃ kuryād dāhavināśanam | A vidhiṅ kuryād dāhavināśanīᳵ | K madhuphānitamiśreṇa
madhuphānitamiśreṇa
K

madhuphaṇitayuktena
A
nimvapatrāmbhasāpiK nimbapatrāmbhasāpi A
1938 ed. 6.39.283
dāhajvarārttammatimāṃ vāmayetkṣiprameva tu |
śatadhautaghṛtābhyaktandihedvāyavasaktubhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dāhajvarārttammatimāṃdāhajvarārttam matimāṃK dāhajvarārtaṃ matimā A vāmayetkṣiprameva tuem. n vāmayet kṣipram eva ca | A vāmayet kṣipram eva tu | K śatadhautaghṛtābhyaktandihedvāyavasaktubhiḥem.
śatadhautaghṛtābhyaktaṃ dihyādvā yavaśaktubhiḥ ||
A

śatadhautaghṛtābhyaktan dihed vā yavasaktubhiḥ |
K
1938 ed. 6.39.284
kolāmalakasaṃyuktairdhānyāmlena ca vuddhimāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kolāmalakasaṃyuktairdhānyāmlenaem. kolāmalakasaṃyuktaiḥ śuktadhānyāmlasaṃyutaiḥ |
amla
A
kolāmalakasaṃyuktair dhānyāmlena K
caK piṣṭaiḥ suśītaiś ca A vuddhimāṃem. phenilāpallavais tathā || A vuddhimāᳵ | K
1938 ed. 6.39.285
amlapiṣṭaissuśītair vā palāśatarujair dihet |
vadarīpallavotthena phenenāriṣṭakasya vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dihet | vadarīpallavotthenadihet |
vadarīpallavotthena
K
dihet |
badarīpallavotthena
A
vāK ca || A
1938 ed. 6.39.286
yavārdhakuḍavaṃ piṣṭvā maṃjiṣṭhārdhapalantathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavārdhakuḍavaṃK lipte 'ṅge dāhatṛṇmūrcchāḥ praśāmyanti ca sarvaśaḥ |
yavārdhakuḍavaṃ
A
1938 ed. 6.39.287
aṃvlaprasthaśatonmiśraṃ tailaprastham vipācayet |
etat prahlādanan tailaṃ jvaradāhavināśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
aṃvlaprasthaśatonmiśraṃaṃvlaprasthaśatonmiśraṃK amlaprasthaśatonmiśraṃ A jvaradāhavināśanaṃjvaradāhavināśanamA jvaradāhavināśanaᳵ | K
1938 ed. 6.39.288
nyagrodhādir gaṇo yaś ca kākolyādiś ca yaḥ smṛtaḥ |
utpalādirgaṇo yaś ca piṣṭair vātaiḥ pralepayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nyagrodhādirnyagrodhādirK nyagrodhādi A gaṇo yaś caK rgaṇo yas tu A smṛtaḥK gaṇaḥ | A utpalādirgaṇo yaś ca
utpalādirgaṇo yaś ca
Kpc

utpalādirgaṇo yas tu
A

utpalādiś cargaṇo yaś ca
Kac
piṣṭairK piṣṭa A vātaiḥK rvā taiḥ A
1938 ed. 6.39.289
tatkaṣāyāmlasaṃyuktā snehāś cābhyañjane hitāḥ |
teṣāṃ śītakaṣāye vā dāhāntam avagāhayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tatkaṣāyāmlasaṃyuktātat kaṣāyāmlasaṃyuktāK tatkaṣāyāmlasaṃsiddhāḥ A dāhāntamK dāhārtam A
1938 ed. 6.39.290
dāhavege tvatikrānte tasmāduddhṛtyamānavaṃ |
pradihyātchatadhautena sarpiṣā candanena vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tasmāduddhṛtyamānavaṃem. tasmād uddhṛtya mānavam | A tasmād uddhṛtyamānavaᳵ | K pradihyātchatadhautena
pradihyāt chatadhautena
K

pariṣicyāmbudhiḥ śītaiḥ pralimpec candanādibhiḥ ||
A
sarpiṣāsarpiṣāK om. A candanenaK om. A vāK om. A
1938 ed. 6.39.291
glānamvā dīnamanasamāśliṣeyurvarāṅganāḥ |
dukūlakṣaumasamvītāścandanārdrapayodharāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dīnamanasamāśliṣeyurvarāṅganāḥem. dīnamanasamāśliṣeyurvarāṅganāḥ | A dīnamanasamāśliṣeyur varāṅganāḥ | K dukūlakṣaumasamvītāścandanārdrapayodharāḥem.
pelavakṣaumasaṃvītāś candanārdrapayodharāḥ ||
A

dukūlakṣaumasamvītāś candanārdrapayodharāḥ |
K
1938 ed. 6.39.292
vibhratyaḥ sragvicitrās tu maṇihāravibhūṣitāḥ |
bhajeyus taṃ tanaiḥ śītaiḥspṛśaṃtyāṃvuruhaissukhaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vibhratyaḥK bibhratyo A sragvicitrās tuK 'bjasrajaś citrā A maṇihāravibhūṣitāḥK maṇiratnavibhūṣitāḥ | A bhajeyus taṃ
bhajeyus taṃ
K

bhajeyus tāḥ
A
tanaiḥK stanaiḥ A śītaiḥspṛśaṃtyāṃvuruhaissukhaiḥśītaiḥspṛśaṃtyāṃvuruhais sukhaiḥK śītaiḥ spṛśantyo 'mburuhaiḥ sukhaiḥ || A
1938 ed. 6.39.293
prahlādanañca vijñāya tā strīrapanayetpunaḥ |
bhojayeddhitamaṃnañ ca tathā sukhamavāpnuyāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prahlādanañcaprahlādanañ caK prahlādaṃ cāsya A vijñāya tāK vijñāya tāḥ A strīrapanayetpunaḥstrīr apanayet punaḥ |strīr apanayetpunaḥ |em. strīr apanayet punaḥ strīr apanayet punaḥ |strīr apanayetpunaḥ | A​K bhojayeddhitamaṃnañ caem.
hitaṃ ca bhojayed annaṃ
A

bhojayed dhitam aṃnañ ca
K
sukhamavāpnuyātem. pnoti sukhaṃ mahat || A sukham avāpnuyāt || K
1938 ed. 6.39.294
gamayet pittam evādau jvareṣu samavāyiṣu ||
dirnimvārataran tad dhi jva
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gamayet pittamK pittajvaroktaṃ śamanaṃ vireko 'nyad dhitaṃ ca yat |
nirharet pittam
A
jvareṣujvareṣuK doṣeṣu A dirnimvārataran
dirnimvārataran
K
om. A
tad dhiem. om. A taddhi K jvaK om. A
1938 ed. 6.39.294a
bhārgīśārivādvayacitrakaiḥ |
dantī ca śreyasī pāṭhā etaḥ prasthaghṛtam pacet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhārgīśārivādvayacitrakaiḥK om. A dantī ca
dantī ca
K
om. A
śreyasīK om. A pāṭhāK om. A etaḥ etaḥ K om. A prasthaghṛtamK om. A pacetK om. A
1938 ed. 6.39.294b
mūtrāśakṛdrase tulye dadhimūtra yathāyutaṃ |
pañcagavyam iti khyātam etat sarpiś caturthakam |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūtrāśakṛdrasemūtrāśakṛdraseK om. A tulyeK om. A dadhimūtraK om. A yathāyutaṃK om. A pañcagavyam
pañcagavyam
K
om. A
itiK om. A khyātamK om. A etat sarpiśK om. A caturthakamem. om. A caturthakaᳵ | K
1938 ed. 6.39.294c
gulmapāṃḍāmayekāsaṃ kāmalām udarāṇi ca |
arśāṃsi śoṣam unmādam apasmārabhagandaram |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gulmapāṃḍāmayekāsaṃ gulmapāṃḍāmayekāsaṃ K om. A kāmalāmK om. A udarāṇi caK om. A arśāṃsi
arśāṃsi
K
om. A
śoṣamK om. A unmādamK om. A apasmārabhagandaramapasmārabhagandaraṃK om. A
1938 ed. 6.39.294d
grahā na lakṣmīpādhmānaṃ pītaṃ caitad vyapohati |
vinā vātkvāthakalkābhyāṃ pañcagāvyaṃ ghṛtaṃ śritaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
grahā naK om. A lakṣmīpādhmānaṃlakṣmīpādhmānaṃK om. A pītaṃK om. A caitad vyapohatiem. om. A caitad vyohati | K vinā
vinā
K
om. A
vātkvāthakalkābhyāṃK om. A pañcagāvyaṃK om. A ghṛtaṃK om. A śritaḥem. om. A śritaᳵ | K
1938 ed. 6.39.294e
tad api jvarapāṇḍutvaśoṣāpasmārajighṛtaṃ |
triphalā saptalānimbapaṭolīvṛṣaśārivā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tad apiem. om. A tadapi K jvarapāṇḍutvaśoṣāpasmārajighṛtaṃK om. A triphalā
triphalā
K
om. A
saptalānimbapaṭolīvṛṣaśārivāem. om. A saptalānimvapaṭolīvṛṣaśārivā | K
1938 ed. 6.39.294f
kuṭajatvaḍphalāmpāṭhā saptāhasumanāvṛtā |
vetasaś candanaṃ mūrvā karaṇḍakaṭurohiṇī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuṭajatvaḍphalāmpāṭhākuṭajatvaḍphalāmpāṭhāK om. A saptāhasumanāvṛtāsaptāhasumanāvṛtāK om. A vetasaś
vetasaś
K
om. A
candanaṃK om. A mūrvāK om. A karaṇḍakaṭurohiṇīK om. A
1938 ed. 6.39.294g
haridrāpippalaṃ tv aiva piṣṭaiḥ karṣasamaiḥ pacet
jaladroṇe ghṛtaprasthaṃ viṣamajvaranāśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
haridrāpippalaṃK om. A tv aiva tv aiva K om. A piṣṭaiḥpiṣṭaiḥK om. A karṣasamaiḥem. om. A karṣasamai K pacet jaladroṇepacet |
jaladroṇe
K
om. A
ghṛtaprasthaṃK om. A viṣamajvaranāśanaṃem. om. A viṣamaṃ jvaranāśanaᳵ | K
1938 ed. 6.39.294h
kāse śvāse pratiśyāye raktapitte bhagandare |
pāṇḍutvamehakuṣṭeṣu hṛdrauge vātaśoṇite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāseK om. A śvāseK om. A pratiśyāyepratiśyāyeK om. A raktapitteK om. A bhagandareK om. A pāṇḍutvamehakuṣṭeṣu
pāṇḍutvamehakuṣṭeṣu
K
om. A
hṛdraugeem. om. A hṛdraoge K vātaśoṇiteK om. A
1938 ed. 6.39.294i
pittagulmaikacauraiva kāmalāyāñ ca pūjitaṃ |
śīlayet maguḍāṃ śuñṭhīm abhayāñ cāpi pūjitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pittagulmaikacauraivaK om. A kāmalāyāñ caK om. A pūjitaṃem. om. A pūjitaᳵ | K śīlayet maguḍāṃem. om. A
śīlayet saguḍāṃ
K
śuñṭhīmK om. A abhayāñK om. A cāpiK om. A pūjitaḥK om. A
1938 ed. 6.39.294j
hy atapradhānapittan tu svastho janayati jvaraṃ |
pibed ikṣurasān tatra śītamvā śarkarodakaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hyem. om. A​K atapradhānapittan tuem. om. A hyatapradhānapittan tu K svastho svastho K om. A janayati janayati K om. A jvaraṃem. om. A jvaraᳵ | K pibed ikṣurasānem. om. A
pived ikṣurasān
K
tatraK om. A śītamvāśītam vāK om. A śarkarodakaṃK om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. durnivārataraṃ tad dhi jvarārtānāṃ viśeṣataḥ |
chardimūrcchāpipāsādīn avirodhāji jvarasya ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. upadravāñ jayec cāpi pratyanīkena hetunā |
viśeṣamaparaṃ cātra śṛṇūpadravanāśanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhukaṃ rajanī mustaṃ dāḍimaṃ sāmlavetasam |
añjanaṃ tintiḍīkaṃ ca naladaṃ patram utpalam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tvacaṃ vyāghranakhaṃ caiva mātuluṅgaraso madhu |
dihyād ebhir jvarārtasya madhuśuktayutaiḥ śiraḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śirobhitāpasaṃmohavamihikkāpravepathūn |
pradeho nāśayatyeṣa jvaritānām upadravān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhūkam atha hrīberam utpalāni madhūlikām || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. līḍvā cūrṇāni madhunā sarpiṣā ca jayed vamim |
kaphaprasekāsṛkpittahikkāśvāsāṃś ca dāruṇān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. lihan jvarārtastriphalāṃ pippalīṃ ca samākṣikām |
kāse śvāse ca madhunā sarpiṣā ca sukhī bhavet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vidārī dāḍimaṃ lodhraṃ dadhitthaṃ bījapūrakam |
ebhiḥ pradihyānmūrdhānaṃ tṛḍdāhārtasya dehinaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dāḍimasya sitāyāś ca drākṣāmalakayos tathā |
vairasye dhārayet kalkaṃ gaṇḍūṣaṃ ca yathāhitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṣīrekṣurasamākṣīkasarpistailoṣṇavāribhiḥ |
śūnye mūrdhni hitaṃ nasyaṃ jīvanīyaśṛtaṃ ghṛtam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. cūrṇitaistriphalāśyāmātrivṛtpippalisaṃyutaiḥ |
sakṣaudraḥ śarkarāyukto virekas tu praśasyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pakve pittajvare rakte cordhvage vepathau tathā |
kaphavātotthayor evaṃ snehābhyaṅgairviśodhayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hṛtadoṣo bhramārtas tu lihyāt kṣaudrasitābhayāḥ |
vātaghnamadhurairyojyā nirūhā vātaje jvare ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. avekṣya doṣaṃ prāṇaṃ ca yathāsvaṃ cānuvāsanāḥ |
utpalādikaṣāyādyāś(kaṣāyāḍhyāś)candanośīrasaṃyutāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śarkarāmadhurāḥ śītāḥ pittajvaraharā matāḥ |
āmrādīnāṃ tvacaṃ śaṅkhaṃ candanaṃ madhukotpale ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. gairikāñjanamañjiṣṭhāmṛṇālānyatha padmakam |
ślakṣṇapiṣṭaṃ tu payasā śarkarāmadhusaṃyutam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. supūtaṃ śītalaṃ bastiṃ dahyamānāya dāpayet |
jvaradāhāpahaṃ teṣu siddhaṃ caivānuvāsanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. āragvadhagaṇakvāthāḥ pippalyādisamāyutāḥ |
sakṣaudramūtrā deyāḥ syuḥ kaphajvaravināśanāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaphaghnair eva saṃsiddhā dravyaiś cāpy anuvāsanāḥ |
saṃsarge sannipāte ca saṃsṛṣṭā bastayo hitāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. saṃsṛṣṭair eva saṃsṛṣṭā dravyaiś cāpy anuvāsanāḥ |
vātarogāpahāḥ sarve snehā ye samyag īritāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vinā tailaṃ ta eva syuryojyā mārutaje jvare |
nikhilenopayojyāś ca ta evābhyañjanādiṣu ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. paittike madhurais tiktaiḥ siddhaṃ sarpiś ca pūjyate |
ślaiṣmike kaṭutiktaiś ca saṃsṛṣṭānītareṣu ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hṛtāvaśeṣaṃ pittaṃ tu tvaksthaṃ janayati jvaram |
pibed ikṣurasaṃ tatra śītaṃ vā śarkarodakam ||
A
1938 ed. 6.39.319
śāliṣaṣṭikayoś cānnaṃ kṣīreṇāplutam aśnuyāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cānnaṃcānnaṃK annam A kṣīreṇāplutamK om. A aśnuyātK aśnīyāt kṣīrasaṃplutam |
kaphavātotthayor eva svedābhyaṅgau prayojayet ||
A
1938 ed. 6.39.320
ghṛta dvādaśarātrāt tu deyaṃ sarvajvareṣu vai |
tenāntarenāśaya sva gatā doṣā bhavanti hi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghṛtaK ghṛtaṃ A sarvajvareṣu vaiK sarvajvareṣu ca | A tenāntarenāśaya sva
tenāntarenāśaya sva
K

tenāntareṇāśayaṃ svaṃ
A
1938 ed. 6.39.320.add1
tadeva śūnyaśirasāṃ sarpir nnastam prayojayet |
śleṣmeṇas tu samutktreśe dhūmāṃ vrāyośikam pibet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tadevaem. tad eva K prayojayet | śleṣmeṇas tuem. prayojayet |
śleṣmaṇas tu
K
pibetem. pivet | K
1938 ed. 6.39.320.add2
mūrcchāyām iti nidrāyāṃ kuryāc chītavivarjitaḥ |
1938 ed. 6.39.321
dhātūṃ saṃkṣobhayeddoṣo mokṣakāle valīyasi |
tena vyākulacittasya visaṃjña iva lakṣyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhātūṃK dhānū A saṃkṣobhayeddoṣoem. n prakṣobhayan doṣo A saṃkṣobhayed doṣo K valīyasiK balīyate | A vyākulacittasyaK vyākulacittas A visaṃjñaK om. A ivaK om. A lakṣyateK tu mriyamāṇa ivehate || A
1938 ed. 6.39.322
svedo laghutvaṃ śirasaḥ kaṇḍūpāko mukhasya ca |
kṣvavathuś cānna lipsā ca jvaramuktasya lakṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svedoK om. A kaṇḍūpākoK svedo A mukhasya camukhasya caK mukhamāpāṇḍu pāki ca | A kṣvavathuś
kṣvavathuś
K

kṣavathuś
A
cānna lipsā cacānnalipsā caK cānnakāṅkṣā ca A jvaramuktasyaK jvaram uktasya A lakṣaṇaṃlakṣaṇamA lakṣaṇaᳵ | K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śambhukrodhodbhavo ghoro balavarṇāgnisādakaḥ |
rogarāṭ roghasaṃghāto jvara ity upadiśyate ||
A
1938 ed. 6.39.324
vyāpitvāt sarvasaṃsparśāt kṛcchratvād antasambhavā |
dantako hy eṣa manyānā jvara ity upadiśyate iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyāpitvāt sarvasaṃsparśāt kṛcchratvād antasambhavāvyāpitvāt sarvasaṃsparśāt kṛcchratvād antasambhavāK vyāpitvāt sarvasaṃsparśāt kṛcchratvād antasaṃbhavā A dantako hy
dantako hy
K
t |
antako hy
A
manyānāK bhūtānāṃ A jvaraA n jvara K itiK om. A

[Adhyāya 40: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.40.1
athāto 'tīsārapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
adhyāyaṃK om. A vyākhyāsyāmaḥA vyā vyākhyāsyāmaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.40.3
gurvanti ṣyandirukṣṇoṣṇadravasthūlātiśītalaiḥ |
viruddhādhyaśanājīrṇair viṣamaiś cāpi bhojanaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gurvantiK gurvati A ṣyandirukṣṇoṣṇadravasthūlātiśītalaiḥṣyandirukṣṇoṣṇadravasthūlātiśītalaiḥK snigdharūkṣoṣṇadravasthūlātiśītalaiḥ | A viruddhādhyaśanājīrṇair
viruddhādhyaśanājīrṇair
K

viruddhādhyaśanājīrṇai
A
viṣamaiśK rasātmyaiś A
1938 ed. 6.40.4
yuktai |
śokāduṣṭāmvupānair vā tathā ca turvipayayuyaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yuktai yuktaidigital-image 185v K snehādyairatiyuktaiś ca mithyāyuktai A śokāduṣṭāmvupānair
śokāduṣṭāmvupānair
K
rviṣādbhayāt |
śokādduṣṭāmbumadyā
A
vāK ti A tathāK pānā A caK t sā A turvipayayuyaiḥK tmyartuparyayāt || A
1938 ed. 6.40.5
jalābhiramaṇair vegavighātaiḥ krimikopataḥ |
nṛṇāṃ bhavaty atīsāro lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jalābhiramaṇairK jalātiramaṇai A vegavighātaiḥvegavighātaiḥK rvegavighātaiḥ A krimikopataḥK kṛmidoṣataḥ | A saṃpravakṣyateK tasya vakṣyate || A
1938 ed. 6.40.6
saṃśamyāpātvātur agnipravaddhaḥ śakṛbhigro vāyunādhaḥ praṇunnaḥ |
saratvatīdātisāratum āhur vyādhiṃ ghoraṃ datti
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saṃśamyāpātvāturK saṃśamyāpāṃdhātu A agnipravaddhaḥK rantaḥ A śakṛbhigrośakṛbhigroK kṛśānuṃ varcomiśro A vāyunādhaḥK mārutena A saratvatīdātisāratum
saratvatīdātisāratum
K

vṛddho 'tīvādhaḥ saratyeṣa
A
āhurK yasmā A vyādhiṃK dvyādhiṃ A dattidattiK taṃ tvatīsāram āhuḥ || A
1938 ed. 6.40.7
ekaikaśaḥ sarvaśaś cāpi doṣaiḥ śokenānyaḥ ṣaṣṭha āmena coktaḥ |
kecid āhustve kaviśan prakāraṃ netve tasmin kāśirājastvavocat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kecid āhustve
kecid āhustve
K

kecit prāhurnai
A
kaviśan prakāraṃkaviśan prakāraṃK karūpaprakāraṃ A netveK naive A tasmin kāśirājastvavocatK ty evaṃ kāśirājastvavocat || A
1938 ed. 6.40.8
doṣāvasthā tasya naikaprakārāḥ | kāle kāle vyādhitānāṃ bhavanti ||
hṛnnābhipāyūdaravastitodagātrāvasādānilavegarodhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tasyaK stasya A vyādhitānāṃK vyādhitasyo A bhavantibhavanti K dbhavanti | A hṛnnābhipāyūdaravastitodagātrāvasādānilavegarodhaḥ
hṛnnābhipāyūdaravastitodagātrāvasādānilavegarodhaḥ
K

hṛnnābhipāyūdarakukṣitodagātrāvasādānilasannirodhāḥ ||
A
1938 ed. 6.40.9
viṭsaṅgam ādhmānam athāvipāko bhaviṣyatasya puras sarāṇi |
śūlārditolpam vadgaśam saphena te sānilamārutena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṭsaṅgamK viṭsaṅga A ādhmānamK ādhmāna A athāvipākoathāvipākoK mathāvipāko A bhaviṣyatasyaK bhaviṣyatas tasya A śūlārditolpam
śūlārditolpam
K

śūlā
A
vadgaśamK om. A saphena tesaphena teK om. A sānilamārutenasānilamārutenaK viṣṭaḥ saktamūtro 'ntrakūjī srastāpānaḥ sannakaṭyūrugaṅghaḥ || A
1938 ed. 6.40.10
māṃsādakāraśavedān vikṛṣṇam uṣṇan dravāśya nīlopamam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
māṃsādakāraśavedān vikṛṣṇamK varco muñcatyalpamalpaṃ saphenaṃ rūkṣaṃ śyāvaṃ sā A uṣṇanK om. A dravāśyadravāśyaK om. A nīlopamamK nilaṃ A vāK mārutena |
durgandhyuṣṇaṃ vegavanmāṃsatoyaprakhyaṃ bhinnaṃ svinnadeho 'titīkṣṇam ||
A
1938 ed. 6.40.11ab
pittāt pītaharitaṃ lohitaṃ vā tṛṣṇāṃ mūrcchādāhapākopapannaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pittāt pītaharitaṃK pittāt pītaṃ nīlamā A tṛṣṇāṃtṛṣṇāṃK tṛṣṇā A mūrcchādāhapākopapannaḥK mūrcchādāhapākajvarārtaḥ | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tandrānidrāgauravotkleśasadīvegāśaṅkī sṛṣṭaviṭko 'pi bhūyaḥ || A
1938 ed. 6.40.12ab
śuklaṃ sāndraṃ sakaphaṃ śleṣmaṇā tu viśrāṃ go hṛṣṭarobhā manuṣyaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sakaphaṃK om. A tuK śleṣmayuktaṃ bhaktadveṣī A viśrāṃ goviśrāṃ goK niḥsvanaṃ A hṛṣṭarobhāK hṛṣṭaromā | A manuṣyaḥK om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tandrāyukto mohasādāsyaśoṣī varcaḥ kuryānnaikavarṇaṃ tṛṣārtaḥ || A
1938 ed. 6.40.13
sarvātmaka sarvaliṅgopapattiḥ kṛcchām caiṣo vālavṛddheṣ evasādhyaḥ |
tais tair bhāvaiśocatolpāsanasya śuṣkaṃ śuktaṃ teje ūṣmo gṛhīta¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvātmakaK sarvodbhūte A kṛcchāmK kṛcchraś A caiṣoK cāyaṃ A vālavṛddheṣK bālavṛddhe A evasādhyaḥ | taisevasādhyaḥ |
tais
K
ṣv asādhyaḥ |
tais
A
tairK tai A bhāvaiśocatolpāsanasyabhāvaiśocatolpāsanasyaK rbhāvaiḥ A śuṣkaṃK om. A śuktaṃK om. A tejeK om. A ūṣmoK om. A gṛhīta¦K paktimāvidhya(āviśya)jantoḥ || A
1938 ed. 6.40.14
koṣṭhaṃ gatvā vipram uṣṇa praṇadyas tās taṃ raktāt kākaṇanti prakāśa¦ |
mayurīśaṃ niḥpurīgaś ca sagandham āgantaś ca sāryate yotisāraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vipramK kṣobha A uṣṇaK yatya A praṇadyasK sya raktaṃ A tāsK ta A taṃK ccā A raktāt kākaṇantiK dhastāt kākaṇantī A prakāśa¦prakāśa¦K prakāśam | A mayurīśaṃ
mayurīśaṃ
K

varcomiśraṃ
A
niḥpurīgaś caK niḥpurīṣaṃ A āgantaś caK nirgandhaṃ vā A yotisāraḥK tena kṛcchrāt || A
1938 ed. 6.40.15
śokotpanno duścikitsyotisāmātraṃ rogo vaidyaiḥ kaṣṭa eṣa pradiṣṭaḥ |
āmājīrṇotpradrutā kṣaibhayantu | koṣṭhaṃ jantār pātramālāḥ sadoṣāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
duścikitsyotisāmātraṃK duścikitsyo 'timātraṃ A āmājīrṇotpradrutā
āmājīrṇotpradrutā
K

āmājīrṇopadrutāḥ
A
kṣaibhayantukṣaibhayan tuK kṣobhayantaḥ A jantārK om. A pātramālāḥK om. A sadoṣāḥK doṣāḥ saṃpraduṣṭāḥ sabhaktam || A
1938 ed. 6.40.16
nānāvarṇaś cātimātraṃ su ṣaṣṭham etad vadanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nānāvarṇaśK nānāvarṇaṃ A cātimātraṃ sucātimātraṃ suK naikaśaḥ sārayanti kṛcchrājjantoḥ A ṣaṣṭhamK ṣaṣṭha A etad vadantiK menaṃ vadanti | A
1938 ed. 6.40.17
mayicchamebhidoṣair vānyastamayni ga ti |
purīṣaṃ bhṛgadurgandhi vicchinnaś cāmasaṃjñitam ¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mayicchamebhidoṣairmayicchamebhidoṣairK saṃsṛṣṭamebhir doṣai A vānyastamaynivānyastamayniK stu nyastamapsva A ga tiga tiK vasīdati | A bhṛgadurgandhiK bhṛśadurgandhi A vicchinnaśK vicchinnaṃ A cāmasaṃjñitam ¦K cāmasaṃjñakam || A
1938 ed. 6.40.18
etānye va tu liṅgāni viparītāni yasya vaiḥ |
lāghavaś ca manuṣyasya tan pakkvam iti nidrirśate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yasya vaiḥK yasya tu | A lāghavaś ca
lāghavaś ca
K

lāghavaṃ ca
A
tan pakkvamK tasya pa A itiK kvaṃ vi A nidrirśatenidrirśateK nirdiśet || A
1938 ed. 6.40.19
|| mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃ sarpiḥ kṣaudraṃ kṣīrarūpaṃ snavet¦ |
mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vā visraṃ śītaṃ sarvagandhyañjanābha¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
|| mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃ || mañjayakṛdveśavārāmvutailaṃK sarpirbhedovesavārāmbutaila A sarpiḥK majjā A kṣaudraṃK kṣīra A kṣīrarūpaṃK kṣaudrarūpaṃ A snavet¦ | mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vāsnavet¦ |
mañjiṣṭhābhammātulaṅgopam vā
K
sravedyat |
mañjiṣṭhābhaṃ mastuluṅgopamaṃ vā
A
sarvagandhyañjanābha¦K pretagandhyañjanābham || A
1938 ed. 6.40.20
rājīmadvā candrikaiḥ santatam vā pūyadrakaś cāś ca
hanyādetad viparītaś ca yaḥ kṣīṇaṃ hanyur vahava pasargāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
candrikaiḥK candrakaiḥ A pūyadrakaśpūyadrakaśpūyadrakaśK pūyaprakhyaṃ kardamābhaṃ tathoṣṇ A cāścāśK am A caK | A hanyādetad viparītaś
hanyādetad viparītaś
K

hanyādetadyat pratīpaṃ
A
caK bha A yaḥK vec ca A vahavaK co A pasargāḥ pasargāḥK pasargāḥ prabhūtāḥ || A
1938 ed. 6.40.21
asaṃvṛtagudaṃ kṣīṇaṃ durādhmātam upadrutaṃ |
gude pakve gatoṣmāṇamatīsārakiṇaṃ tyajet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śarīriṇāmatīsāraḥ saṃbhūto yena kenacit |
doṣāṇām eva liṅgāni kadācinnātivartate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. snehājīrṇanimittas tu bahuśūlapravāhikaḥ |
visūcikānimittas tu cānyo 'jīrṇanimittajaḥ |
viṣārśaḥkṛmisaṃmūto yathāsvaṃ doṣalakṣaṇaḥ ||
A
1938 ed. 6.40.24
āmapakvakramaṃ hitvā nātīsāre kriyā mataḥ |
ataḥ sarvātisāreṣu jñeyaṃ pakvāmalakṣaṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nātīsāreK nātisāre A mataḥK yataḥ | A sarvātisāreṣuK sarve 'tisārās tu A jñeyaṃK jñeyāḥ A
1938 ed. 6.40.25
hitaṃ laṅghānamevādau rsarūpeṣu dehin⦠|
tatrāsacchardanad kāryaṃ pippalīlavaṇām ca nā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hitaṃK tatrādau A laṅghānamevādauK laṅghanaṃ kārya A rsarūpeṣursarūpeṣuK matisāreṣu A dehinā¦K dehinām | A tatrāsacchardanad kāryaṃ
tatrāsacchardanad kāryaṃ
K

tataḥ
A
pippalīlavaṇāmK pā A nāK nasaṃyukto yavāgvādikramo hitaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. athavā vāmayitvāme śūlādhmānanipīḍitam |
pippalīsaindhavāmbhobhir laṅghanādyair upācaret ||
A
1938 ed. 6.40.27ab
kāryaś cānaśanaṃ syānte dravaṃ laghu ca bhojana¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāryaśK kāryaṃ A cānaśanaṃK ca vamana A dravaṃK pradravaṃ A laghu caK laghu A bhojana¦K bhojanam | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. anena vidhinā cāmaṃ yasya vai nopaśāmyati |
haridrādiṃ vacādiṃ vā pibet prātaḥ sa mānavaḥ ||
A
1938 ed. 6.40.29
doṣastambhanam agre tu na kartavyam vijānatā |
tadau vadhyamāṇās tu vahuṃ kurvaty upadravān
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
doṣastambhanamK āmātīsāriṇāṃ kāryaṃ nādau saṃgrahaṇaṃ nṛṇām |
teṣāṃ do
A
agre tu naK om. A kartavyamK om. A vijānatāK ṣā A tadau
tadau
K
vi A
vadhyamāṇās tuK baddhāḥ prāgjanayanty A vahuṃvahuṃK āmayā A kurvatyK ni A upadravānK mān || A
1938 ed. 6.40.30.add
nāme saṅguruṇaṃ dadyād atisāra keṣañcanaḥ |
akāla sa hīto hi vikārāṃ kurute vanaṃ |
1938 ed. 6.40.30
daṇḍakālasakātmānaśophodarabhagandarāḥ |
kuṣṭhayāṃ maya plīhagulmāyākarādikān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
daṇḍakālasakātmānaśophodarabhagandarāḥK om. A kuṣṭhayāṃ
kuṣṭhayāṃ
K
om. A
maya plīhagulmāyākarādikānmaya plīhagulmāyākarādikānK plīhapāṇḍvāmayānāhamehakuṣṭhodarajvarān |
śophagulmagrahaṇyarśaḥśūlālasakahṛdgrahān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. saśūlaṃ bahuśaḥ kṛcchrādvibaddhaṃ yo 'tisāryate |
doṣān sannicitān tasya pathyābhiḥ saṃpravartayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yo 'tidravaṃ prabhūtaṃ ca purīṣamatisāryate |
tasyādau vamanaṃ kuryāt paś cāllaṅghanapācanam ||
A
1938 ed. 6.40.33
stokastokaṃ vivaddham vā saśūlaṃ yotisāryate |
abhayāpippalīkalkaissukhoṣṇais tam virecayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
stokastokaṃK stokaṃ stokaṃ A vivaddham vāK vibaddhaṃ vā A yotisāryateK yo 'tisāryate | A
1938 ed. 6.40.28cd
haridrādīm vacādim vātasmād ādau piven naraḥ |
1938 ed. 6.40.27cd
galayuṣayayavāgūbhiḥ pippalyādiś ca yo jayeta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
galayuṣayayavāgūbhiḥK khaḍayūṣayavāgūṣu A pippalyādiś caK pippalyādyaṃ ca A yoK yo A jayetaK jayet || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. āme ca laṅghanaṃ śastamādau pācanam eva vā |
yogāś cātra pravakṣyante tvāmātīsāranāśanāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaliṅgātiviṣāhiṅgusauvarcalavacābhayāḥ | A
1938 ed. 6.40.35cd
devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayāK devadāruvacāmustānāgarātiviṣābhayāḥ || A
1938 ed. 6.40.36
abhayā dhānyakam mustām pippalī nāgarām vacā |
pipalī dhānyakaṃ mustaṃ vālakavilvam eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mustāmK mustaṃ A nāgarāmK nāgaraṃ A pipalī
pipalī
K

nāgaraṃ
A
vālakavilvamK vālakaṃ bilvam A
1938 ed. 6.40.37
mustaṃ parpakaṃ śuṇṭhī vacā sātiviṣābhayā |
vati viṣā hiṅgu vacā sauvarcalā bhayā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
parpakaṃK parpaṭakaṃ A sātiviṣābhayāK prativiṣābhayā | A vati
vati
K

abhayāti
A
sauvarcalāK sauvarcalaṃ A bhayāK tathā || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. citrakaḥ pippalīmūlaṃ vacā kaṭukarohiṇī |
pāṭhā vatsakabījāni harītakyo mahauṣadham ||
A
1938 ed. 6.40.45
mahauṣadham ativiṣā mustā cetyāma pācanāḥ |
ete yogāsmasāratāḥ ślokārdhavihitās tu me |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ativiṣāK prativiṣā A mustāK mustaṃ A pācanāḥK pācanāḥ | A ete
ete
K

prayo
A
yogāsmasāratāḥyogāsmasāratāḥK jyā viṃśatiryogāḥ A ślokārdhavihitāsK ślokārdhavihitā A tuK stvi A
1938 ed. 6.40.46
dhānyāmloṣṇāmbumadhyānāṃ pibeda anyatamena vā |
niṣkvāthāṃ vā pibed eṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu yojit⦠|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhānyāmloṣṇāmbumadhyānāṃem. dhānyāmloṣṇāmbumadyānāṃ A dhānyāmloṣṇāmvumadhyānāṃ K pibedaA piveda K anyatamena vāanyatamena vāK nyatamena vā | A niṣkvāthāṃ vā
niṣkvāthāṃ vā
K

niṣkvāthān vā
A
pibed eṣāṃem. pibedeṣāṃ A pivedeṣāṃ K sukhoṣṇāṃK sukhoṣṇā A sādhuK n sādhu A yojitā¦K sādhitān || A
1938 ed. 6.40.63
mustaṃ kuṭajavījāni bhūnim ca sadurālabha¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuṭajavījāniK kuṭajabījāni A bhūnim caK bhūnimbaṃ A sadurālabha¦K sarasāñjanam |
dārvī durālabhā bilvaṃ vālakaṃ raktacandanam ||
A
1938 ed. 6.40.64
uśīraṃ candanaṃ lodhrāṃ nāgaraṃ nīlam utpala¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
uśīraṃK candanaṃ vālakaṃ mustaṃ bhūnimbaṃ sadurālabham |
mṛṇālaṃ
A
lodhrāṃK rodhraṃ A nīlamK nīla A utpala¦K mutpalam || A
1938 ed. 6.40.65
pāṭhā mustaṃ haridre dve pippalī kauṭajaṃ phala¦ |
phalaṃ tvacam vatsakasya śṛṅvare gho vacā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
phala¦K phalam | A phalaṃ
phalaṃ
K

phala
A
śṛṅvareK śṛṅgaveraṃ A ghoghoK ghanaṃ A
1938 ed. 6.40.71A
catvāra ete yogās syuḥ pakvātīsāranāśanāme ||
uktāmayopayojyās te sakṣaudrās taṇḍulāṃbunā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pakvātīsāranāśanāmepakvātīsāranāśanā me Kpc pakvātīsāranāśanā || Kac uktāmayopayojyās teem.
uktāmayopayojyāste
K
sakṣaudrās taṇḍulāṃbunāem. sakṣaudrāstaṇḍulāṃvunā | K
1938 ed. 6.40.39
mūrvā nirdahanī pāṭhā trikaṭu gajapippalī |
kaṭurāhiṇo rudradāru śatāhvā gaurasarṣapā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
trikaṭuK tryūṣaṇaṃ A kaṭurāhiṇo
kaṭurāhiṇo
K

siddhārthakā bha
A
rudradārurudradāruK dradāru A gaurasarṣapāK kaṭurohiṇī || A
1938 ed. 6.40.40
elā śārivakaṃ kuṣṭhaṃ haridre śukraja yavā |
meṣaśṛṇga tva kṛmighnaṃ vṛkṣakāṇi ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śārivakaṃK sāvarakaṃ A śukrajaK kauṭajā A meṣaśṛṇga
meṣaśṛṇga
K

meṣaśṛṅgī
A
kṛmighnaṃK gele ca kṛmighnaṃ A
1938 ed. 6.40.41
vṛkṣādanī vīratarāṃ vṛhatyau dve sahe tathā ||
aralutvataindukī ca dāḍimantar va |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vīratarāṃK vīrataru A vṛhatyau dveK rbṛhatyau dve A aralutvataindukī ca
aralutvataindukī ca
K

aralutvak taindukī ca
A
dāḍimantardāḍimantarK dāḍimī kauṭaj A vaK ī śamī || A
1938 ed. 6.40.41.add
sālasārādinirho lavaṇāni tathaiva ca |
yo gātayo syarāmaṇarśakarāḥ smṛtāḥ |
1938 ed. 6.40.42ab
pāṭhā tejavatī musto pippalīkauṭajaṃ phalaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tejavatīK tejovatī A mustoK mustaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. paṭolaṃ(paṭolī) dīpyako bilvaṃ haridre devadāru ca || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. viḍaṅgamabhayā pāṭhā śṛṅgaveraṃ ghanaṃ vacā |
vacā vatsakabījāni saindhavaṃ kaṭurohiṇī ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hiṅgurvatsakabījāni vacā bilvaśalāṭu ca |
nāgarātiviṣe mustaṃ pippalyo vātsakaṃ phalam ||
A
1938 ed. 6.40.46.add
surāpānyamla sīnāṃ pibed anyatareṇa tu |
niskvāthaṃ vāpi pibed eṣāṃ sukhoṣṇāṃ sādhu jojitāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed anyatareṇa tuem. pived anyatareṇa tu | K pibed eṣāṃem. pived eṣāṃ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. payasyutkvāthya mustānāṃ viṃśatiṃ triguṇāmbhasi |
kṣīrāvaśiṣṭaṃ tatpītaṃ hantyāmaṃ śūlam eva ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nikhilenopadiṣṭo 'yaṃ vidhirāmopaśāntaye | A
1938 ed. 6.40.48cd
harītakīm ativiṣāṃ hiṅgu sauvarcālaṃ vac⦠|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
harītakīmK harītakī A ativiṣāṃK mativiṣāṃ A sauvarcālaṃK sauvarcalaṃ A vacā¦K vacām || A
1938 ed. 6.40.49
pibet sukhāṃvunā janturāmātīsārapīḍitaḥ |
paṭolaṃ dīpyakaṃ nimva vacāpippalināgarāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibet sukhāṃvunāem. pibet sukhāmbunā A pivet sukhāṃvunā K janturāmātīsārapīḍitaḥjanturāmātīsārapīḍitaḥK janturāmātisārapīḍitaḥ | A nimvaK bilvaṃ A vacāpippalināgarāṃK vacāpippalināgaram || A
1938 ed. 6.40.50
viḍaṅganātha kuṣṭhaś ca pibed vāpi sukhāmvunā ||
śṛṅgaveraṃ guḍucīś ca pive uṣṇena cāṃbhasā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viḍaṅganāthaK mustaṃ kuṣṭhaṃ viḍaṅgaṃ A kuṣṭhaś caK ca A pibed vāpiem. pibedvāpi A pived vāpi K sukhāmvunāK sukhāmbunā | A guḍucīś caK guḍūcīṃ ca A piveK pibe A uṣṇenaK duṣṇena A cāṃbhasāK vāriṇā || A
1938 ed. 6.40.51.add
yogādārau teyo karāḥ smṛtāḥ |
1938 ed. 6.40.51
lavaṇānyatha pippalyo viḍaṅgāni harītakī ||
citrakaṃ śiṃśapā pāṭhā śārṃgeṣṭhā lavanāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śārṃgeṣṭhāK śārṅgeṣṭā A lavanānilavanāniK lavaṇāni A
1938 ed. 6.40.52
hiṅguvṛkṣakavījāni lavaṇāni ca bhāgaśaḥ |
paṭolaṃ || hanti daṃtyatha pippalyaḥ kalkāvakṣa samau smṛtau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hiṅguvṛkṣakavījāniK hiṅgurvṛkṣakabījāni A paṭolaṃ
paṭolaṃ
K

ha
A
hantiK sti A
1938 ed. 6.40.53
vacā kuṭakavījāni yor othaṃ pañcamo mataḥ |
ete sukhāmvu peyā yogāḥ pañcāmanā manāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuṭakavījāniK guḍūcīkāṇḍāni yog A yor yor K o A othaṃ othaṃ K 'yaṃ A pañcamoK paramo A sukhāmvusukhāmvuK sukhāmbu A peyāpeyāK nā yo A yogāḥK gā deyāḥ A pañcāmanāK paś ca satāṃ A manāḥK matāḥ || A
1938 ed. 6.40.54.add
payasyāṃn kāṣmamustām cāviṃ matibhadrasāhvay⦠|
kṣīrāvagiṣṭaṃ pītvā hanyāmaṃ śūlam eva ca |
1938 ed. 6.40.54
nivṛtteṣvāsaśūleṣu yasyā na praguṇonilaḥ |
stokastokaṃ saśūlam vā rujāvānyātisāryate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nivṛtteṣvāsaśūleṣuK nivṛtteṣvāmaśūleṣu A yasyā naK yasya na A praguṇonilaḥK praguṇo 'nilaḥ | A stokastokaṃ
stokastokaṃ
K

stokaṃ stokaṃ
A
saśūlam vāK rujāmac ca saśūlaṃ A rujāvānyātisāryateK yo 'tisāryate || A
1938 ed. 6.40.55
sakṣāralavaṇaiyuktm mandāgni prapibed ghṛta¦ |
kṣāranāgaracāṅgerīkoladadhyamlasādhita¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sakṣāralavaṇaiyuktmK sakṣāralavaṇairyuktaṃ A mandāgniK mandāgniḥ A prapibed ghṛta¦em. sa pibed ghṛtam | A prapived ghṛta¦ | K kṣāranāgaracāṅgerīkoladadhyamlasādhita¦
kṣāranāgaracāṅgerīkoladadhyamlasādhita¦
K

kṣīranāgaracāṅgarīkoladadhyamlasādhitam ||
A
1938 ed. 6.40.56
sarpiracchaṃ pibed vāpi śūlātusāraśāntaye |
dadhnāmlaghṛtaṃ pakvaṃ savyoṣājāticitraka¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed vāpiem. pibedvāpi A pived vāpi K śūlātusāraśāntayeK śūlātīsāraśāntaye | A dadhnāmlaghṛtaṃ
dadhnāmlaghṛtaṃ
K

dadhnā tailaghṛtaṃ
A
savyoṣājāticitraka¦savyoṣājāticitraka¦K savyoṣājāticitrakaiḥ || A
1938 ed. 6.40.57
secavya pippalīmūlaṃ dāḍimair vā jagarditaḥ |
nikhile nopadiṣṭāyaṃ vidhirāmāyaśāntaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
secavyaK sabilva A pippalīmūlaṃK pippalīmūla A jagarditaḥK ruganvitaiḥ | A nikhile
nikhile
K

nikhi
A
nopadiṣṭāyaṃK lo A vidhirāmāyaśāntayevidhirāmāyaśāntayeK vidhirukto 'yaṃ vātaśleṣmopaśāntaye || A
1938 ed. 6.40.58
tūkṣṇoṣṇa varjyametan tu vidadhyāt pittaje vidhi¦ |
yathoktam upavāsānte yavāgūś cāsyapraddate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tūkṣṇoṣṇaK tīkṣṇoṣṇa A varjyametan tuK varjyamenaṃ tu A vidhi¦K bhiṣa A yathoktam
yathoktam
K
k |
yathoktam
A
cāsyapraddatecāsyapraddateK ca praśasyate || A
1938 ed. 6.40.59
valayor aṃ śumatyām ca śvadraṃṣṭāvṛhatīṣu ca |
śatāvaryāś ca saṃsiddhā suśītā madhusaṃyutāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
valayorK balayor A śvadraṃṣṭāvṛhatīṣu caK śvadaṃṣṭrabṛhatīṣu ca | A śatāvaryāś ca
śatāvaryāś ca
K

śatāvaryāṃ ca
A
saṃsiddhāK saṃsiddhāḥ A
1938 ed. 6.40.60
mudgādiṣu ca yuṣāṃ syurdravyairetiḥ susaṃskṛtāḥ |
mṛdubhir dīpanaistiktairdravyaisyādhyāmapācana¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yuṣāṃK yūṣāḥ A syurdravyairetiḥsyurdravyairetiḥK syurdravyairetaiḥ A dīpanaistiktairdravyaisyādhyāmapācana¦dīpanaistiktairdravyaisyādhyāmapācana¦K dīpanaistiktairdravyaiḥ syādāmapācanam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. haridrātiviṣāpāṭhāvatsabījarasāñjanam |
rasāñjanaṃ haridre dve bījāni kuṭajasya ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pāṭhā guḍūcī bhūnimbas tathaiva kaṭurohiṇī |
etaiḥ ślokārdhanirdiṣṭaiḥ kvāthāḥ syuḥ pittapācanāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ṣaḍete 'bhihitā yogāḥ pittātīsāranāśanāḥ |
bilvaśakrayavāmbhodabālakātiviṣākṛtaḥ |
kaṣāyo hantyatīsāraṃ sāmaṃ pittasamudbhavam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhukotpalabilvābdahrīberośīranāgaraiḥ |
kṛtaḥ kvātho madhuyutaḥ pittātīsāranāśanaḥ ||
A
1938 ed. 6.40.68
yadā pakvopyatīsāra saraty evaṃ murhumurhuḥ |
grahaṇyā mārdavātajantos tatra sastambhano hitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pakvopyatīsārapakvopyatīsāraK pakvo 'pyatīsāraḥ A saratyK sara A evaṃK syeva A murhumurhuḥK muhurmuhuḥ | A mārdavātajantosmārdavātajantosK mārdavājjantos A sastambhanoK saṃstambhanaṃ A hitaḥK hitam || A
1938 ed. 6.40.69
samaṅgā dhātakīpuṣpaṃsamvaṣṭhālodhram eva ca |
śālmalīveṣṭakaṃ vāpi vidadhyādhyogam uttama¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhātakīpuṣpaṃsamvaṣṭhālodhramdhātakīpuṣpaṃsamvaṣṭhālodhramK dhātakīpuṣpaṃ mañjiṣṭhā lodhra A eva caK mustakam | A śālmalīveṣṭakaṃ
śālmalīveṣṭakaṃ
K

śālmalīveṣṭako
A
vāpiK rodhraṃ A vidadhyādhyogamvidadhyādhyogamK vṛkṣadāḍi A uttama¦K mayostvacau || A
1938 ed. 6.40.69.add
samaṅgā dhātakīlodhravṛkṣadāḍimayosvacau |
1938 ed. 6.40.70
āmrāsthimadhyalodhrañ ca vilvamadhyapriyaṅgavaḥ |
madhukam meṣaśṛṅgāsya dīrghavṛntatvageva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āmrāsthimadhyalodhrañ caK āmrāsthimadhyaṃ lodhraṃ ca A vilvamadhyapriyaṅgavaḥK bilvamadhyaṃ priyaṅgavaḥ | A meṣaśṛṅgāsyaK śṛṅgaveraṃ ca A
1938 ed. 6.40.71
catvāra ete yogā syuḥ pakvātīsāranāśanāḥ |
uktā mayopayojyāste kṣaurdrātāṇḍalāṃvunā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yogā syuḥK yogāḥ syuḥ A mayopayojyāsteK ya upayojyāste A kṣaurdrātāṇḍalāṃvunāK sakṣaudrāstaṇḍulāmbunā || A
1938 ed. 6.40.72
mustākaṣāyam ekaṃ vā peyam madhusamāyutaṃ |
lodhrāṃ vaṣṭhāpriyaṅggvādīṅ gaṇānevaṃ prayojayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mustākaṣāyammustākaṣāyamK maustaṃ kaṣāya A ekaṃ vāK mekaṃ vā A vaṣṭhāpriyaṅggvādīṅK baṣṭhāpriyaṅgvādī A gaṇānevaṃK n gaṇānevaṃ A
1938 ed. 6.40.73
padhmāṃ samāṅgāṃ madhukaṃ vilvajaṃvuśalāṭubhiḥ |
pibet taṇḍulatoyena sakṣaudramagadaṃ para¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
padhmāṃpadhmāṃK padmāṃ A samāṅgāṃK samaṅgāṃ A vilvajaṃvuśalāṭubhiḥK bilvajambūśalāṭu ca | A pibet taṇḍulatoyena
pibettaṇḍulatoyena
A

pivet taṇḍulatoyena
K
para¦K karam || A
1938 ed. 6.40.74
kacchagamūlakalkaṃ vāpyudumvaraphalopama¦ |
payasyā candanaṃ padmaṃ śarkarā nāgakeśara¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kacchagamūlakalkaṃK kacchurāmūlakalkaṃ A vāpyudumvaraphalopama¦K vāpy udumbaraphalopamam | A padmaṃK padmā A śarkarāK sitāmu A nāgakeśara¦K stābjakeśaram || A
1938 ed. 6.40.75
pakvātīsāra yogoyaṃ japet pītaṃ saśoṇita¦ |
nirāmarūpaṃ śūlārttalaṅghanādhyais ca karṣita¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pakvātīsāraK pakvātisāraṃ A yogoyaṃK yogo 'yaṃ A japet pītaṃjapet pītaṃK jayetpītaḥ A saśoṇita¦K saśoṇitam | A śūlārttalaṅghanādhyais caK śūlārtaṃ laṅghanādyaiś ca A karṣita¦K karṣitam || A
1938 ed. 6.40.76ab
naraṃ rūkṣam evekṣāgniṃ sakṣāraṃ pācayed dhṛta¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rūkṣamK rūkṣa A evekṣāgniṃevekṣāgniṃK mavekṣyāgniṃ A pācayed dhṛta¦K pāyayed ghṛtam | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. balābṛhatyaṃśumatīkacchurāmūlasādhitam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhūkṣitaṃ samadhukaṃ pibec chūlairabhidrutaḥ |
dārvībilvakaṇādrākṣākaṭukendrayavairghṛtam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sādhitaṃ hantyatīsāraṃ vātapittakaphātmakam |
dadhnā cāmlena saṃpakvaṃ savyoṣājājicitrakam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sacavyapippalīmūlaṃ dāḍimair vā rugarditaḥ | A
1938 ed. 6.40.79cd
payastailaś ca madhu ca kamvilvajaṃvu pivec chūlairūpadrutaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
payastailaś caK payo ghṛtaṃ ca A kamvilvajaṃvuK om. A pivec chūlairūpadrutaḥK pibec chūlairabhidrutaḥ || A
1938 ed. 6.40.80
sitājamodakaṭvāṅgamadhukairavacūrṇṇitaḥ |
avedanaṃ susaṃpakvaṃ dīptāgne racirotthita¦ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sitājamodakaṭvāṅgamadhukairavacūrṇṇitaḥsitājamodakaṭvāṅgamadhukairavacūrṇṇitaḥK sitājamodakaṭvaṅgamadhukairavacūrṇitam | A dīptāgneK dīptāgneḥ A racirotthita¦K sucirotthitam || A
1938 ed. 6.40.81
nānāvarṇam atīsāraṃ puṭapākair upācareta |
tvakiṇḍadīrghavṛntasya kāśmarīcchadanāvṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nānāvarṇamK nānāvarṇa A atīsāraṃK matīsāraṃ A upācaretaupācaretaK upācare A tvakiṇḍadīrghavṛntasya
tvakiṇḍadīrghavṛntasya
K
t |
tvakpiṇḍaṃ dīrghavṛntasya
A
kāśmarīcchadanāvṛtaṃK padmakesarasaṃyutam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kāśmarīpadmapatraiś cāveṣṭya sūtreṇa saṃdṛḍham | A
1938 ed. 6.40.82cd
mṛdāvaliptaṃ sukṛtam aṅgāreṣv avakulayeta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sukṛtamK sukṛta A aṅgāreṣvK maṅgāreṣv A avakulayetaavakulayetaK avakūlayet || A
1938 ed. 6.40.83
svinnam udhṛtya niṣpīḍya rasam ādāya tan tataḥ |
śītīkṛtvā madhuyutaṃ pāyayed udarāmaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svinnamK svinna A udhṛtyaK muddhṛtya A rasamK rasa A ādāya tanK mādāya taṃ A śītīkṛtvā
śītīkṛtvā
K

śītaṃ
A
pāyayed udarāmayeK kṛtvā pāyayetodarāmaye || A
1938 ed. 6.40.84
jīvantīmeṣaśṛṅgyādiṣvevaṃ vṛtteṣu kārayet |
tittiriṃ luñcitaṃ godhṛniḥkṛṣyāntran tu pūrayeta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vṛtteṣuK dravyeṣu A kārayet | tittiriṃkārayet |
tittiriṃ
K
sādhayet |
tittiriṃ
A
godhṛniḥkṛṣyāntran tugodhṛniḥkṛṣyāntran tuK samyak niṣkṛṣṭāntraṃ tu A pūrayetaK pūrayet || A
1938 ed. 6.40.85
nyagrodhādhitvacākalkaiḥ pūrvavaccāvakulayeta |
rasam ādāya tasyātha susvinnasya samākṣika¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nyagrodhādhitvacākalkaiḥK nyagrodhāditvacāṃ kalkaiḥ A pūrvavaccāvakulayetaK pūrvavaccāvakūlayet |
ra
A
rasam
rasam
K
sa A
ādāyaK mādāya A samākṣika¦K samākṣikam || A
1938 ed. 6.40.86ab
śarkaropahitaṃ śītaṃ pāyayed udarāmaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāyayed udarāmayepāyayed udarāmayeK pāyayetodarāmaye | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. lodhracandanayaṣṭyāhvadārvīpāṭhāsitotpalān || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. taṇḍulodakasṃpiṣṭān dīrghavṛntatvaganvitān |
pūrvavat kūlitāt tasmād rasamādāya śītalam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhvāktaṃ pāyayec caitat kaphapittodarāmaye | A
1938 ed. 6.40.88cd
evaṃ praroha kurvītanya yopādhyair vicakṣaṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prarohaK prarohaiḥ A kurvītanyaK kurvīta va A yopādhyairyopādhyairK ṭādīnaṃ A vicakṣaṇaḥK vidhānavat || A
1938 ed. 6.40.89ab
puṭapākān yathāyogāṃ jāṅgalopahitāṃ śubh⦠|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
puṭapākān yathāyogāṃK puṭapākān yathāyogaṃ A jāṅgalopahitāṃjāṅgalopahitāṃK jāṅgalopahitā A śubhā¦K n śubhān | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bahuśleṣma saraktaṃ ca mandavātaṃ cirotthitam || A
1938 ed. 6.40.90
kauṭajaṃ phāṇitaś cāpi haṃntyatīsāramojasā |
amvaṣṭhādimadhuyutaṃ pi aralutvak priyaṅgu ca madhukadāḍimāṅkurāṃ |
āvāpya piṣṭhvā vipaced yavāgūn dadhnitām pibet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
phāṇitaśK phāṇitaṃ A cāpiK vāpi A haṃntyatīsāramojasāK hantyatīsāramojasā | A amvaṣṭhādimadhuyutaṃ
amvaṣṭhādimadhuyutaṃ
K

ambaṣṭhādimadhuyutaṃ
A
pi aralutvak priyaṅgu ca madhukadāḍimāṅkurāṃ | āvāpyaem. pippalyādisamanvitam || A pilyādisamāyuta¦ | K piṣṭhvā vipaced yavāgūn dadhnitām pibetem. om. A​K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pṛśniparṇībalābilvavālakotpaladhānyakaiḥ |
sanāgaraiḥ pibet peyāṃ sādhitāmudarāmayī ||
A
1938 ed. 6.40.93ab
sarvātīsārān tāṃ hi hanti pakvānaśaṃśayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvātīsārān tāṃ hisarvātīsārān tāṃ hiK eṣā sarvānatīsārā A hantiK n hanti A pakvānaśaṃśayaḥK pakvānasaṃśayam | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rasāñjanaṃ sātiviṣaṃ tvagbījaṃ kauṭajaṃ tathā || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dhātakī nāgaraṃ caiva pāyayettaṇḍulāmbunā |
saśūlaṃ raktajaṃ ghnanti ete madhusamāyutāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhukaṃ bilvapeśī ca śarkarāmadhusaṃyutā |
atīsāraṃ nihanyuś ca śāliṣaṣṭikayoḥ kaṇāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tad vallīḍhaṃ madhuyutaṃ badarīmūlam eva tu |
badaryarjunajambvāmraśallakīvetasatvacaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śarkarākṣaudrasaṃyuktāḥ pītā ghnantyudarāmayam |
etair eva yavāgūṃś ca ṣaḍān yūṣāṃś ca kārayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pānīyāni ca tṛṣṇāsu dravyeṣveteṣu buddhimān | A
1938 ed. 6.40.98cd
kṛtaṃ śālmalivṛnteṣu kaṣāyaṃ himasaṃjñita¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
himasaṃjñita¦K himasaṃjñitam || A
1938 ed. 6.40.99
niśāparyuṣitam peyam sākṣikeśasamāyuta¦ |
vivadhavātaviṭ śūlaparītaḥ saṃpravāhikaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sākṣikeśasamāyuta¦K sakṣaudraṃ madhukānvitam | A vivadhavātaviṭ śūlaparītaḥ
vivadhavātaviṭ śūlaparītaḥ
K

vibaddhavātaviṭ śūlaparītaḥ
A
saṃpravāhikaḥsaṃpravāhikaḥK sapravāhikaḥ || A
1938 ed. 6.40.100
saraktapittaś ca payaḥ pibet tṛṣṇā samānvitaḥ |
yathāmṛtan tathā kṣīramatīsāreṣu ta¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibet tṛṣṇāpibettṛṣṇāA pivet tṛṣṇā K samānvitaḥK samanvitaḥ | A tathāK yathā A kṣīramatīsāreṣuA​Kpc kṣīramatīsāreta¦ | Kac ta¦Kpc pūjitam || A om. Kac
1938 ed. 6.40.101
cirotthiteṣu tat peyamapāṃ bhārāna sādhita¦ |
doṣaśeṣaṃ haret taddhi tasmāt pathyatamaṃ smṛta¦ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhārānabhādigital-image 187_vrānaK bhāgaistri A sādhita¦K bhiḥ śṛtam | A smṛta¦K smṛtam || A
1938 ed. 6.40.102ab
hitaṃ snehavireko vā vastayaḥ picchilāś ca ye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hitaṃK hitaḥ A vastayaḥK bastayaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. picchilasvarase siddhaṃ hitaṃ ca ghṛtam ucyate || A
1938 ed. 6.40.103
śakṛtā yas tu saṃsṛṣṭamatisāryeta śoṇita¦ |
prāk paś cād vā purīṣasya sarukṣaḥ parikīrttikaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śoṇita¦K śoṇitam | A prāk paś
prāk paś
K

prāk pa
A
cād vāK ścād vā A sarukṣaḥsarukṣaḥK saruk sa A parikīrttikaṃK parikartikaḥ || A
1938 ed. 6.40.104
kṣīraśuklāśritaṃ sarpiḥ pibet sakṣaudraśarkara¦ |
dārvītvakpippalīśuṇṭhīlākṣāśakuryarvaighṛta¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīraśuklāśritaṃK kṣīriśuṅgāśṛtaṃ A pibet sakṣaudraśarkara¦em. pibet sakṣaudraśarkaram | A pivet sakṣaudraśarkara¦ | K dārvītvakpippalīśuṇṭhīlākṣāśakuryarvaighṛta¦
dārvītvakpippalīśuṇṭhīlākṣāśakuryarvaighṛta¦
K

dārvītvakpippalīśuṇṭhīlākṣāśakrayavairghṛtam ||
A
1938 ed. 6.40.105
saṃyuktam bhadrarohiṇyā pakvam peyāvimiśrita¦ |
tridoṣamapyatīsāraṃ pītaṃ hanti sudāraṇa¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
peyāvimiśrita¦K peyādimiśritam | A tridoṣamapyatīsāraṃ
tridoṣamapyatīsāraṃ
K

tridoṣam apy atīsāraṃ
A
sudāraṇa¦K sudāruṇam || A
1938 ed. 6.40.106
gaurave vamanam pathyaṃ yasya syāt pravalaḥ kaphaḥ |
jvare dāghathaviḍvandha mārūtādraktapittavat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
syāt pravalaḥK syāt prabalaḥ A dāghathaviḍvandhadāghathaviḍvandhaK dāhe saviṅbandhe A mārūtādraktapittavatmārūtādraktapittavatK mārutādraktapittavat || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. saṃpakve bahudoṣe ca vibandhe mūtraśodhanaiḥ | A
1938 ed. 6.40.107cd
kāryam āsthāpanaṃ kṣipraṃ sadā cāpy ānuvāmana¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāryamK kārya A āsthāpanaṃK māsthāpanaṃ A sadāK tathā A cāpyK cai A ānuvāmana¦K vānuvāsanam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pravāhaṇe gudabhraṃśe mūtrāghāte kaṭigrahe |
madhurāmlaiḥ śṛtaṃ tailaṃ sarpir vāpy anuvāsanam ||
A
1938 ed. 6.40.109
gudapākas tu pittena yasya syādahitāśinaḥ |
tasya pittaharāḥ sekāstatsiddhāś cānuvāsanāḥ |
1938 ed. 6.40.110
dadhimaṇḍasurāvilvasiddhaṃ tailaṃ samārute |
bhojane ca hitaṃ kṣīraṃ kacchurāmūlasādhira¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dadhimaṇḍasurāvilvasiddhaṃdadhimaṇḍasurāvilvasiddhaṃK dadhimaṇḍasurābilvasiddhaṃ A kacchurāmūlasādhira¦K kacchurāmūlasādhitam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. alpālpaṃ bahuśo raktaṃ sarugya upaveśyate | A
1938 ed. 6.40.111cd
rujayāś cāpy aśāmyāṃ tvāpicchāvastidhīyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rujayāśK yadā vāyur vibaddhaś A cāpyK ca A aśāmyāṃK om. A tvāpicchāvastidhīyatetvāpicchāvastidhīyateK picchābastis tadā hitaḥ || A
1938 ed. 6.40.112
prāyena gudadaurvalyaṃ dīrghakālātisāriṇ⦠|
bhavet tasyādhitaṃ teṣāṅ gude tailāvacāraṇa¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prāyenaK prāyeṇa A gudadaurvalyaṃK gudadaurbalyaṃ A dīrghakālātisāriṇā¦K dīrghakālātisāriṇām | A bhavet tasyādhitaṃ
bhavet tasyādhitaṃ
K

bhavettasmād dhitaṃ
A
tailāvacāraṇa¦K tailāvacāraṇam || A
1938 ed. 6.40.113
kapitthaśālmalīphañjīvaṭākārpāsidāḍimā |
yūthikā kacchurā śelū saṇāmūrvā ca dādhikāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kapitthaśālmalīphañjīvaṭākārpāsidāḍimākapitthaśālmalīphañjīvaṭākārpāsidāḍimāK kapitthaśālmalīphañjīvaṭakārpāsadāḍimāḥ | A śelūK śeluḥ A saṇāmūrvā caK śaṇaś cuccūś ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śālaparṇī pṛśniparṇī bṛhatī kaṇṭakārikā |
balāśvadaṃṣṭrābilvāni pāṭhānāgaradhānyakam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. eṣa āhārasaṃyoge hitaḥ sarvātisāriṇām |
tilakalko hitaś cātra maudgo mudgarasas tathā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pittātisārī yo martyaḥ pittalāny atiṣevate |
pittaṃ praduṣṭaṃ tasyāśu raktātīsārabhāvahet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. jvaraṃ śūlaṃ tṛṣāṃ dāhaṃ gudapākaṃ ca dāruṇam | A
1938 ed. 6.40.117cd
yo raktaṃ śakṛtaḥ pūrvāṃ paś cādvā pratisāryate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pūrvāṃK pūrvaṃ A paśK pa A cādvāK ścād vā A
1938 ed. 6.40.118
sa pallavairvaṭādīnāṃ sasarpis sādhitam payaḥ pibet saśarkarākṣaudramathavāpyabhimathya tat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pallavairvaṭādīnāṃK pallavairvaṭādīnaṃ A pibet saśarkarākṣaudramathavāpyabhimathya
pibet saśarkarākṣaudramathavāpyabhimathya
A
pivet saśarkarākṣaudramathavāpyabhimathya K
1938 ed. 6.40.119ab
navanītam ato lihyāt cakraṃ yena piven naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
navanītamK navanīta A atoK matho A lihyāt cakraṃK lihyāttakraṃ A yenaK cānu A pivenK pibe A naraḥK ttataḥ | A
1938 ed. 6.40.115cd
tilakalko hitaś cāpi modgau mudgarasas tathā ||
1938 ed. 6.40.119cd
piyālaśallakījamvuśālmalītiniśatvacaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
piyālaśallakījamvuśālmalītiniśatvacaḥK priyālaśālmalīplakṣaśallakītiniśatvacaḥ || A
1938 ed. 6.40.120
kṣīre śamṛditā pītās sakṣaurdrā raktanāśanāḥ |
madhukaṃ śarkarālodhraṃ payasyām atha śāriv⦠|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śamṛditāK vimṛditāḥ A sakṣaurdrāK sakṣaudrā A śarkarālodhraṃK śarkarāṃ lodhraṃ A payasyāmK payasyā A athaK matha A śārivā¦K sārivām || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pibec chāgena payasā sakṣaudraṃ raktanāśanam | A
1938 ed. 6.40.122
pibet padmāś ca dugdhenac chāronāsṛk praśāntaye ||
śarkarotpalalodhrāni samaṅgā madhukan tilāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibet padmāś caem. pibet padmāṃ ca A pivet padmāś ca K dugdhenac chāronāsṛk praśāntayedugdhenac chāronāsṛk praśāntayeK dugdhena chāgenāsṛkpraśāntaye | A śarkarotpalalodhrāni
śarkarotpalalodhrāni
K

śarkarotpalalodhrāṇi
A
1938 ed. 6.40.123ab
tilāḥ kṛṣṇās samapraṣṭyāhvā samaṅgā cotpalāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
samapraṣṭyāhvāK sayaṣṭyāhvāḥ A
1938 ed. 6.40.121cd
maṃjiṣṭhāśarkarā lodhraṃ padmakaṃ kumudotpalaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
maṃjiṣṭhāśarkarāK mañjiṣṭhāṃ sārivāṃ A kumudotpalaiḥK kumudotpalam || A
1938 ed. 6.40.122.add
pibed padmāś ca dugdhenac chāgenāsṛkpraśāntaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed padmāś caem. pived padmāś ca K
1938 ed. 6.40.123cd
lodhran tilātamo ca rasān tathaiva madhukāryaṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lodhranK om. A tilātamoK tilā mo A rasānK raso A tathaivaK lodhraṃ tathaiva A madhukāryaṇaiḥK madhukotpalam || A
1938 ed. 6.40.124
kacchurā tilakalkaś ca yogām catvāra eva ca |
ājena payasā peyā sarakto madhusaṃyutā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yogāmyogāmK yogāś A peyāK peyāḥ A saraktoK sarakte A madhusaṃyutāK madhusaṃyutāḥ || A
1938 ed. 6.40.126
vasavānāṃ ghṛtalājacūrṇasitāmadhu |
saśūlaraktapittaṃ tu līḍhaṃ hantyudarāmaya¦ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vasavānāṃK kośakāraṃ A ghṛtalājacūrṇasitāmadhughṛtadigital-image 188_r…lājacūrṇasitāmadhuK ghṛte bhṛṣṭaṃ lājacūrṇaṃ sitā madhu | A saśūlaraktapittaṃ tu
saśūlaraktapittaṃ tu
K

saśūlaṃ raktapittotthaṃ
A
hantyudarāmaya¦K hantyudarāmayam || A
1938 ed. 6.40.125
drave sarakto sarati vālavilvaṃ saphāṇitaṃ |
sakṣaudratailaṃ prāgeva lihyādāśu muditaṃ kara¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saraktoK sarakte A saratisaratiK sravati A vālavilvaṃK bālabilvaṃ A muditaṃK hitaṃ A kara¦K hi tat || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. gudāpāke ca ye uktāste 'trāpi vidhayaḥ smṛtāḥ |
rujāyāṃ cāpraśāmyantyāṃ picchāvastirhito bhavet ||
A
1938 ed. 6.40.130
dīptāgnimcāṣyatīsāre vardhamāna valāmvite |
kṛṣṇāviḍāṅgatṛphalākaṣāyeṇa virecayeta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dīptāgnimcāṣyatīsāreK saktaviḍ doṣabahulaṃ dīptāgniryo 'tisā A vardhamānaK om. A valāmvitevalāmviteK rya A kṛṣṇāviḍāṅgatṛphalākaṣāyeṇa
kṛṣṇāviḍāṅgatṛphalākaṣāyeṇa
K
te |
viḍaṅgatriphalākṛṣṇākaṣāyais taṃ
A
virecayetaK virecayet || A
1938 ed. 6.40.131
atha vairaṇḍasiddhena payasā kevalena vā |
yavāgūm cāsya vitared vātaghnair dīpanaiḥ kṛtāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavāgūm
yavāgūm
K

yavāgū
A
cāsyaK om. A vitared vātaghnairK rvitareccāsya vātaghnai A dīpanaiḥK rdīpanaiḥ A kṛtāṃK kṛtāḥ || A
1938 ed. 6.40.132
dīptāgnirḥ purīṣā yaḥ sūvecchanasavedana¦ |
pibet phāṇitaṃ śuṇṭhīdadhitailaṃ ghṛtapayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dīptāgnirḥK dīptāgnirni A purīṣā yaḥK ṣpurīṣo yaḥ A sūvecchanasavedana¦sūvecchanasavedana¦K sāryate phenilaṃ śakṛt |
sa
A
pibet phāṇitaṃA
pivet phāṇitaṃ
K
śuṇṭhīdadhitailaṃK śuṇṭhīdadhitaila A ghṛtapayaḥK payoghṛtam || A
1938 ed. 6.40.133
svinnām vā guḍatailanabhakṣayed vadarāṇi vā |
sasvinnāṃ piṣṭavadvāpi samā vilvaśalādubhiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svinnām vāK svinnāni A guḍatailanabhakṣayed vadarāṇi vāK guḍatailābhyāṃ bhakṣayed badarāṇi ca | A sasvinnāṃ
sasvinnāṃ
K

svinnāni
A
samāK samaṃ A vilvaśalādubhiḥK bilvaśalāṭubhiḥ || A
1938 ed. 6.40.134
dadhnopayujya kulmāṣām śvetām anupibet sur⦠|
śaśamāṃsaṃ sarudhiradhira¦ samāṃśaṃ saghṛtaṃ dadhi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kulmāṣāmK kulmāṣā A śvetām anupibet surā¦em. n śvetāmanupibet surām | A śvetāmanupivet sur⦠| K sarudhiradhira¦sarudhiradhira¦K sarudhiraṃ A samāṃśaṃK samaṅgāṃ A
1938 ed. 6.40.135
vipācya śodako vec ca mṛdvannaṃ śakṛtaḥ kṣaye ||
saṃskṛto yamake māṣāyavakolaḥ rasaḥ śubhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vipācyaK khādedvipācya A śodakoK se A vec caK veta A māṣāyavakolaḥmāṣāyavakolaḥK māṣayavakola A
1938 ed. 6.40.136
bhojanārthe pradātavyo dadhiḍādāmasārivaḥ |
guḍāvilvaśalādūni dāḍimaś cāpi peśima¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhojanārtheK bhojanārthaṃ A dadhiḍādāmasārivaḥK dadhidāḍimasādhitaḥ | A guḍāvilvaśalādūni
guḍāvilvaśalādūni
K

viḍaṃ bilvaśalāṭūni
A
dāḍimaśK nāgaraṃ A cāpiK cāmla A peśima¦K peṣitam || A
1938 ed. 6.40.137ab
vaṣka saraś ca yamake bhṛṣṭo varcaḥ kṣaye hitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vaṣkavaṣkaK dadhnaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. saśūlaṃ kṣīṇavarcā yo dīptāgniratisāryate | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sa pibeddīpanairyuktaṃ sarpiḥ saṃgrāhakaiḥ saha || A
1938 ed. 6.40.138
vāyuḥ pravṛddho nicitaṃ valāsaṃ nudatyadhastādahitāśanasya |
pravāhamāṇasya muhurmālāktam pravāhikām tām pravadanti tajjñāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
valāsaṃK balāsaṃ A muhurmālāktamK muhurmalāktaṃ A
1938 ed. 6.40.139ab
pravāhikā vātakṛtās saśūlāḥ pittāt sadāhā sakaphā kaphāc ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vātakṛtāsK vātakṛtā A saśūlāḥK saśūlā A
1938 ed. 6.40.127
vilvamadhyo samadhukaṃ śarkarācūrṇṇasaṃyuta¦ |
taṇḍulāmbuyuto yogaspittaṃ raktotthitāṃ jayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vilvamadhyoK bilvamadhyaṃ A śarkarācūrṇṇasaṃyuta¦K śarkarākṣaudrasaṃyutam | A yogaspittaṃK yogaḥ pitta A raktotthitāṃK raktotthitaṃ A
1938 ed. 6.40.128
yogān varāṃ grāhikam cāyin kuryāt kṣaudraśarkarāṃ |
nyagrādhādiṣu kurv-ita puṭapākānyaṇaritāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yogān varāṃyogān varāṃK yogān sāṃ A grāhikamK grāhikāṃś A cāyin kuryāt kṣaudraśarkarāṃK cānyān pibetsakṣaudraśarkarān | A nyagrādhādiṣu
nyagrādhādiṣu
K

nyagrodhādiṣu
A
kurv-itaK kuryāc ca A puṭapākānyaṇaritāṃpuṭapākānyaṇaritāṃK puṭapākān yatheritān || A
1938 ed. 6.40.130.add
dīptāśauvāṣpatīsāra vivardhati valāgnite |
triphalāviṣaṅgakṛṣṇākaṣāyeṇa virecayeta |
1938 ed. 6.40.139cd
saśoṇitā śoṇitasambhavā yā rūkṣaprabhavā matā tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śoṇitasambhavāK śoṇitasaṃbhavā tu tāḥ A yāK sneha A matāK matās A
1938 ed. 6.40.140
tāsām atīsāravadādiśec ca liṅgaṃ krame ś cā samudbhavānāṃ ||
na siddhmāṃ yānti vilaṃghna nādhyaur yogair udīrṇā yadi pācanair yā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tāsāmK tāsā A atīsāravadādiśec caK matīsāravadādiśec ca A krame śkrame śK kramaṃ A samudbhavānāṃ || nasamudbhavānāṃ ||
na
K
mavipakvatāṃ ca |
na
A
siddhmāṃK śāntimā A yāntiK yāti A vilaṃghnaK vilaṅgha A nādhyaurK nairyā A yāK vā || A
1938 ed. 6.40.141
tāḥ kṣīrasamevāśu śṛtaṃ nihanti tailan tilāḥ picchilavastastayam ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tāḥK tāṃ A kṣīrasamevāśuK kṣīramevāśu A picchilavastastayam caK picchilabastayaś ca |
ārdraiḥ kuśaiḥ saṃpariveṣṭitāni vṛntānyathārdrāṇi hi śālmalīnām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pkvāni samyak puṭapākayogenāpothya tebhyo rasamādadīta |
kṣīraṃ śṛtaṃ tailahavirvimiśraṃ kalkena yaṣṭīmadhukasya vāpi ||
A
1938 ed. 6.40.143-144
kṣīreṇa cāsthāpanam agryam ukta dvipañcamūlīkvathitena śūle ||
pravāhikāyāś ca samākṣikena tailena yuṃjyād anuvāsanañ ca |
vātaghnavargamadhureṣu caiva tailaś ca siddhaṃ hitamannapāne |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīreṇaem. bastiṃ vidadhyādbhiṣagapramattaḥ pravāhikāmūtra A cāsthāpanamem. purīṣasaṅ A agryamem. ge | A uktaem. om. A dvipañcamūlīkvathitenaem.
dvipañjcamūlīkvathitena
A
pravāhikāyāś caem. pravāhamāṇasya A samākṣikenaem. samākṣikeṇa ||
kṣīreṇa cāsthāpanama
A
tailenaem. gryamuktaṃ tailena A yuṃjyād anuvāsanañ caem. yuñjyādanuvāsanaṃ ca | A vātaghnavargamadhureṣuem.
vātaghnavarge lavaṇeṣu
A
tailaś caem. tailaṃ ca A
1938 ed. 6.40.145
lodhraṃ viḍaṃ vilvaśalāṭu caiva lihyac ca taina kaṭutrikāḍhyaṃ |
dadhnā sasāreṇa sasāreṇa samākṣikeṇa bhuñjīta niś cārakapīḍitas tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vilvaśalāṭuK bilvaśalāṭu A lihyac caK lihyāc ca A tainatai…digital-image 188_vnaK tailena A sasāreṇaK om. A cārakapīḍitasK cāraka(niḥsāraka))pīḍitas A
1938 ed. 6.40.146
sutaptakupyan kvathitena vāpi kṣīreṇa śītena madhuplutenaṃ |
kṣīrāplutau vyoṣavidārigandhāsiddhena dugdhena hitāya bhojyaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sutaptakupyan kvathitenasutaptakupyan kvathitenaK sutaptakupyakvathitena A madhuplutenaṃK madhuplutena | A kṣīrāplutau
kṣīrāplutau
K

śūlārdito
A
1938 ed. 6.40.147
vātaghnasaṅgrāhikadīpanīyaiḥ kṛtān ṣaḍām cāpy upayojayīt |
khādec ca matyāṃsa rasas tu yāc ca vātaghnasiddhāṃ saghṛtaṃ | satailāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛtān ṣaḍāmK kṛtān ṣaḍāṃś A upayojayīt | khādec caupayojayīt |
khādec ca
K
upabhojayec ca |
khādec ca
A
matyāṃsaK matsyān ra A rasasK samā A tuK pnu A vātaghnasiddhāṃK vātaghnasiddhaṃ A satailāṃK satailam || A
1938 ed. 6.40.148
eṇāvyajanāś ca vaṭapravālaiḥ siddhāni sārdham piśitāni khādeta |
medhyaṃ susiddhaṃ tvatha vāpi raktaṃ vas tasya dadhnā ghṛtatailayuktaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
eṇāvyajanāś caK eṇāvyajānāṃ tu A khādetaK khādet |
medhyasya
A
medhyaṃ
medhyaṃ
K
(medya A
susiddhaṃK sya) siddhaṃ A vasK ba A tasyaK stasya A ghṛtatailayuktaḥK ghṛtatailayuktam || A
1938 ed. 6.40.149
khādeta pradehaiḥ śikhilāvarjarvā yūṣaiś ca mukhyair dadhibhiś ca bhuṃjeta |
māṣāṃ suddhiṃ ghṛtamaṇḍayuktāṃ khādec ca dadhnā maricopadaṃśāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khādetaK khāde A pradehaiḥK t pradehaiḥ A śikhilāvarjarvāśikhilāvarjarvāK śikhilāvajair vā A yūṣaiś caK bhuñjīta yūṣai A mukhyairK om. A dadhibhiś caK rdadhibhiś ca A bhuṃjetaK mukhyaiḥ |
mā
A
māṣāṃ
māṣāṃ
K
ṣān su A
suddhiṃK siddhā A ghṛtamaṇḍayuktāṃK n ghṛtamaṇḍayuktā A khādec cakhādec caK n khādec ca A maricopadaṃśāṃK maricopadaṃśān || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. mahāruje mūtrakṛcchre bhiṣag bastiṃ pradāpayet |
payomadhughṛtonmiśraṃ madhukotpalasādhitam ||
A
1938 ed. 6.40.150.add1
viḍaṃ duḍaṃ vilvasalāṭu caiva lihyāc ca taila na kaṭutrikādya |
rājasenātka dāḍimānāṃ raseṣu siddhāṃrūghṛtās sa tailāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sa bastiḥ śamayettasya raktaṃ dāhamatho jvaram |
madhurauṣadhasiddhaṃ ca hitaṃ tasyānuvāsanam ||
A
1938 ed. 6.40.151.add2
pravāham ānāya hitā yavāgūrāpnuyānaṃ payasā hitam vā |
ruphātimūtrakṛcchakṣīreṇa sakṣaudraghṛtotpalan |
1938 ed. 6.40.152.add3
syaṣṭinocchāpyatatonuvāsyatailena kākoligaṇaśritena |
1938 ed. 6.40.152ab
rātrāvahani vā nityaṃ rujārto yo bhaven nara¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nara¦nara¦K naraḥ | A
1938 ed. 6.40.152.add4
tailaṃ sāvāhāryeṣumekeṅganuvāsana |
1938 ed. 6.40.152cd
yathā yathā tailaṃ syāt tatrahā śāmyati mārutaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tailaṃK satailaḥ A syāt tatrahāK syā A śāmyatiśāmyatiK dvāta A mārutaḥK śāntis tathā tathā || A
1938 ed. 6.40.153ab
praśānte mārute cāsya śānti yāti pravāhikā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cāsyaK cāpi A śāntiKpc śāntiṃ A śā Kac
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tasmāt pravāhikāroge mārutaṃ śamayed bhiṣak || A
1938 ed. 6.40.154
pāṭhājamodaukuṭajasya vījaṃ śuṇṭhī samā māgadhikāś ca piṣṭāḥ |
sukhāmvupītāḥ śamayanti rogaṃ meṣāṇḍasiddham payaso hitam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāṭhājamodaukuṭajasyaem. pāṭhājamodākuṭajotpa A pāṭhājamodaukut̤ajasya K vījaṃK laṃ ca A sukhāmvupītāḥ
sukhāmvupītāḥ
K

sukhāmbupītāḥ
A
meṣāṇḍasiddhammeṣāṇḍasiddhamK medhyāṇḍasiddhaṃ A payasoK saghṛtaṃ A hitamK payo A
1938 ed. 6.40.155.add
pittān śikāyāṃ madhukaṃ sitāś ca mayiś ca va karasaṃyutaś ca |
1938 ed. 6.40.155
līḍhvātha sakṣaudrasamam pibed vā jamvurādāmalakāc ca kalka¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
līḍhvāthaK śuṇṭhīṃ ghṛtaṃ sakṣavakaṃ satailaṃ vipācya līḍhvāmayam āśu hanyāt |
gajāśanākumbhikadāḍimānāṃ rasaiḥ kṛtā taila
A
sakṣaudrasamamsakṣaudrasamamK ghṛte sadadhni || A pibed vāem. om. A pived vā K jamvurādāmalakāc cajamvurādāmalakāc caK om. A kalka¦K om. A
1938 ed. 6.40.156A
sitādavikṣaudrayutan tathauva vilvan na tadāka dāḍimaś ca |
1938 ed. 6.40.157A
nilāṃ sayaṣṭīmadhukaṃ sītāś ca kṣaudrā taṇḍulapācanena |
1938 ed. 6.40.158A
sarpirvi vaṃdhe bhṛśe dāha mūvipācyadugdhaṃ na lavate sābhyāṃ |
1938 ed. 6.40.159.add
mūlaiḥ payasotpala yaṣṭikāmīvidāryakāśrmarya valāsamataiḥ |
1938 ed. 6.40.160.add
deyā ghṛtakṣaudrayutonuvāsaghṛtena cānte madhukaśritena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghṛtakṣaudrayutonuvāsaghṛtenaKpc ghṛtakṣauyutonuvāsaghṛtena Kac
1938 ed. 6.40.161A
pittānmikārasaḥ sapayātha vimiśritas tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yasyoccāraṃ vinā mūtraṃ samyag vāyuś ca gacchati |
dīptāgnerlaghukoṣṭhasya sthitastasyodarāmayaḥ ||
A
1938 ed. 6.40.162.add
padmāṃ samadmvuja dhātakībhiḥ kalkī kṛtābhir madhusaṃyutābhiḥ |
1938 ed. 6.40.163A
śāmyan tathaivaṃ na tasya samaṅgā padmā payaḥ pādapayota kīrtiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. naśyanti tvakriyābhis te kriyābhiḥ karmasaṃkṣaye |
śāmyanti doṣasaṃbhūtā doṣasaṃkṣayahetubhiḥ ||
A
1938 ed. 6.40.164.add
pakvāpayovilvakapītanāmbhamo yā sarpimayunāru |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. teṣāmalpanidānā ye pratikaṣṭā bhavanti ca |
mṛdavo bahudoṣā vā karmadoṣodbhavās tu te ||
A
1938 ed. 6.40.165.add
etatc chite naiva ghṛtena samyaśaye caivam upaiti śānhi¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. karmadoṣakṣayakṛtā teṣāṃ siddhirvidhīyate |
duṣyati grahaṇī jantoragnisādanahetubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bilvānvitā pathyatamā yavāgūrdhāroṣṇadugdhasya tathā ca pānam | A
1938 ed. 6.40.156cd
laghūni pathyānyatha dīpanāni snigdhāni bhojyānyudarāmayueṣu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhojyānyudarāmayueṣuK bhojyānyudarāmayeṣu || A
1938 ed. 6.40.157
hitāya nityaṃ vitaredvibhokṣaṃ yogāṃs ca tāṃ stāṃ bhiṣapramattaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vitaredvibhokṣaṃK vitaredvibhajya A yogāṃs caK yogāṃś ca A stāṃK stā A bhiṣapramattaḥK n bhiṣagapramattaḥ || A
1938 ed. 6.40.158
tṛṣṇāpanayanī ladhvī dīpanī vastiśodhanī |
jvare caivātisāre ca yaccādvisratraṃ samyagvāyum ca cchati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ladhvīK laghvī A vastiśodhanīK bastiśodhanī | A yaccādvisratraṃyaccādvisratraṃK ya A samyagvāyum caK om. A cchati cchatiK vāgūḥ sarvadā hitā || A
1938 ed. 6.40.169A
vāgūsarvadā hitā |
1938 ed. 6.40.158cd
rau kṣānpravṛttatīsārakriyāsnigdhā vidhīyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rūkṣājjāte kriyā snigdhā rūkṣā snehanimittaje | A
1938 ed. 6.40.159cd
raukṣān grahanimitte ca śokaje śoka nāśanī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raukṣān grahanimitteK bhayaje A ca śokajeca śokajeK sāntvanāpūrvā śokaje A nāśanīnāśanīK nāśinī || A
1938 ed. 6.40.160ab
viṣārśaḥ krimisaṃbhūte hitā cobhayaśarmadā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
krimisaṃbhūteK kṛmisaṃbhūte A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. chardimūrcchātṛḍādyāṃś ca sādhayed avirodhataḥ || A
1938 ed. 6.40.161
samavāye tu doṣāṇāṃ pūrvvam pittam upācaret |
jvare caivātisāre ca sarvvatrānyatra māruta¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pittamK pitta A upācaret | jvareupācaret |
jvare
K
mupācaret |
jvare
A
māruta¦K mārutam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. karmajā vyādhayaḥ keciddoṣajāḥ santi cāpare |
karmadoṣodbhavāś cānye karmajāsteṣv ahetukāḥ ||
A
1938 ed. 6.40.172A
yasyoccārād vinā mūtraṃ samyag vāyuś ca gacchati |
dīptāgner laghukoṣṭhasyasthitas tasyodaro mayaḥ |
1938 ed. 6.40.167
atisāre nivṛtte pi mandāgner ahitāśinaḥ |
bhūyaḥ saṃdūṣito vanhir grahaṇīmayi dūṣayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
piK 'pi A mandāgnerK mandāgne A ahitāśinaḥK rahitāśinaḥ | A vanhirvanhirK vahni A grahaṇīmayiK rgrahaṇīmabhi A
1938 ed. 6.40.168
tasmāt kāryaḥ parīhārasmātīsāre viriktavat | yāvan na prakṛtisthassyoddoṣataḥ prāṇatas tathā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
parīhārasmātīsāreK parīhārastvatīsāre A prakṛtisthassyoddoṣataḥprakṛtisthassyoddoṣataḥK prakṛtisthaḥ syāddoṣataḥ A
1938 ed. 6.40.169
ṣaṣṭhī kalā pittadharā yā pūrvam parikīrttitā |
pakkvāmāśayamadhyasthā grahaṇī sā prakīrttitā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kalāK om. A yāK nāma yā A pūrvamK kalā A pakkvāmāśayamadhyasthā
pakkvāmāśayamadhyasthā
K

pakvāmāśayamadhyasthā
A
1938 ed. 6.40.170
grahaṇyā valam agnir hi sa cāpi grahaṇī śritaḥ |
tasmāt sadūṣite vanhau grahaṇī sampraduṣyati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
valamK bala A agnir hi saK magnirhi sa A grahaṇīK grahaṇīṃ A tasmāt sadūṣite
tasmāt sadūṣite
K

tasmāt saṃdūṣite
A
vanhauK vahnau A
1938 ed. 6.40.171
ekaikaśas sarvam ca caithair atyartham ucchritaiḥ |
sā duṣṭā vahuśo bhuktāmāmam eva vimuñcati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ekaikaśasK ekaśaḥ A sarvam caK sarvaśaś A caithairK caiva doṣai A atyarthamK ratyartha A ucchritaiḥ | sāucchritaiḥ |
sā
K
mucchritaiḥ |
sā
A
vahuśoK bahuśo A bhuktāmāmamK bhuktamāmam A
1938 ed. 6.40.172
pakvam vā sarūjapūtirmurhurvaddhaṃ murhurdrava¦ |
grahaṇīrogamāhustaṃ māyurvedaviśāradāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarūjapūtirmurhurvaddhaṃK sarujaṃ pūti muhurbaddhaṃ A murhurdrava¦K muhurdravam | A grahaṇīrogamāhustaṃ
grahaṇīrogamāhustaṃ
K

grahaṇīrogamāhusta
A
māyurvedaviśāradāḥK māyurvedavido janāḥ || A
1938 ed. 6.40.173
tasyotpattau sadāhonna sadānālasya tṛṭklamāḥ |
valakṣayor uciḥ kāsaḥ karṇnakṣveḍo tu kūjanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sadāhonnaK vidāho+āne A sadānālasyasadānālasyaK sadanālasya A valakṣayor
valakṣayor
K

balakṣayo
A
uciḥK 'ruciḥ A karṇnakṣveḍoK karṇakṣveḍo A tuK 'ntra A
1938 ed. 6.40.174
athā jāte bhavej jantoḥ ḥ |
nichardijvarārocakadāhavān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
athāK atha A bhavej jantoḥ ḥbhavej jantoḥ ḥK bhavejjantuḥ A nichardijvarārocakadāhavān
nichardijvarārocakadāhavān
K
śūnapādakaraḥ kṛśaḥ |
parvaruglaulyatṛṭchardijvarārocakadāhavām ||
A
1938 ed. 6.40.175
udgirec chuktatiktāmlatasya dhūmāmagandhimāṃ |
prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
udgirec chuktatiktāmlatasyaudgirec chuktatiktāmlatasyaK udgirec chuktatiktāmlaloha A dhūmāmagandhimāṃK dhūmāmagandhikam | A prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitāḥ
prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitāḥ
K

prasekamukhavairasyatamakārucipīḍitaḥ ||
A
1938 ed. 6.40.176
vātācchūlādhikaiḥ pāyuhṛtpārśodaramastakaiḥ |
pittāt sadāhair gurubhiḥ kaphā tribhyas trilakṣaṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāyuhṛtpārśodaramastakaiḥKpc pāyuhṛtpārśvodaramastakaiḥ | A pāyuhṛtpārśodamastakaiḥ | Kac pittāt sadāhair
pittāt sadāhair
K

pittāt sadāhai
A
gurubhiḥK rgurubhiḥ A kaphā tribhyaskaphātribhyasK kaphāt tribhyas A trilakṣaṇaiḥA trilakṣaṇauḥ | K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. doṣavarṇair nakhais tadvad viṇmūtranayanānanaiḥ |
hṛtpāṇḍūdaragulmārśaḥplīhāśaṅkhī ca mānavaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathā doṣocchrayaṃ tasya viśuddhasya yathākramam |
peyādiṃ vitaret samyag dīpanīyopasaṃbhṛtam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tataḥ pācanasaṃgrāhidīpanīyagaṇatrayam |
pibet prātaḥ surāriṣṭasnehamūtrasukhāmbubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. takreṇa vātha takraṃ vā kevalaṃ hitam ucyate |
kṛmigulmodarārśoghnīḥ kriyāś cātrāvacārayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. cūrṇaṃ hiṅgvādikaṃ cātra ghṛtaṃ vā plīhanāśanam |
kalkena magadhādeś ca cāṅgerīsvarasena ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. caturguṇena dadhnā ca ghṛtaṃ siddhaṃ hitaṃ bhavet | A cātra vātavyādhiharaṃ hitaṃ | H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. jvarādīn avirodhāc ca sādhayet svaiś cikitsitaiḥ || A jvarādīn avirodhāc ca sādhayet svaiś cikitsitair iti || || H

[Adhyāya 41: draft edition based on MS K and the portion missing in K is based on H]

1938 ed. 6.41.1
athātaḥ śoṣapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śoṣapratiṣedhaṃA​K śoṣacikitsitam H vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H vyā || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.41.3
anekadoṣānugato vahurogāgamaḥ |
durvijñeyo durnivāraḥ śoṣo vyādhir mahāvalaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
anekadoṣānugatoanekadoṣān ugatoK​H anekarogānugato A vahurogāgamaḥK​H bahurogapurogamaḥ | A durnivāraḥdurnivāraḥA​K durnnivāryaḥ H vyādhirK​H vyādhi A mahāvalaḥK​H rmahābalaḥ || A
1938 ed. 6.41.4
saṃśoṣaṇādrasādīnāṃ śoṣa ity abhidhīyate |
kriyākṣayakaratvāc ca kṣaya ity ucyate punaḥ |
1938 ed. 6.41.5
rājñas caṃdramaso yasmād abhūdeṣa kilāmayaḥ |
tasmāt ta rājayakṣmeti kecid āhuḥ punar janāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yasmād abhūdeṣaK yasmād abhūd eṣa A yasmādabhūd eṣa H tasmāt ta
tasmāt ta
K

tasmāt taṃ
A​H
kecid āhuḥK​H kecidāhuḥ A punarK puna A​H janāḥK rjanāḥ || A rj janāḥ | H
1938 ed. 6.41.6
sa vyastair jayate doṣair iti kecid vadanti hi ||
ekādaśānām ekasmiṃ sāṃnidhyāt tantrayuktiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jayatejjāyateK jāyatejjāyate A​H ekasmiṃK ekasmi A​H sāṃnidhyāt tantrayuktiḥn sānnidhyāt tantrayuktitaḥ ||n sānnidhyāt tantrayuktitaḥ |K n sānnidhyāt tantrayuktitaḥ n sānnidhyāt tantrayuktitaḥ ||n sānnidhyāt tantrayuktitaḥ | A​H
1938 ed. 6.41.7
kriyāṇāś cāvibhāgena prāgevotpādanena ca |
eka eva mataḥ śoṣa sannipātātmako hyataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kriyāṇāśkriyāṇāśK kriyāṇām A kriyānāṃ H cāvibhāgenaK​H avibhāgena A prāgevotpādanena caprāgekotpādanena ca |prāgekotpādanena ca ||K prāgekotpādanena ca prāgekotpādanena ca |prāgekotpādanena ca || A​H śoṣaK​H śoṣaḥ A sannipātātmakoK​H sannipātātmako hy A hyataḥK​H ataḥ || A
1938 ed. 6.41.8
udre kāntasya liṅgāni doṣāṇāṃ tu bhavanti ha |
kṣayād vegapratīghātādāghātādviṣamāśanāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāntasyaH kāttatra A kānta?sya K tuK​H ni A bhavanti haK​H patanti hi | A kṣayād vegapratīghātādāghātādviṣamāśanāt
kṣayād vegapratīghātādāghātādviṣamāśanāt
K

ksayādvegapratīghātādāghātādviṣamāśanāt ||
A

kṣayād vegapratīghātād āghātād viṣamāśanāt |
H
1938 ed. 6.41.9
jayate kupitair doṣair vyāptadehasya dehinaḥ |
kaphapradhānair doṣais tu ruddheṣu rasavartmasu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jayateK jāyate A jāyante H kupitairkupitairK​H kupitai A doṣairK​H rdoṣai A vyāptadehasyaK​H rvyāptadehasya A kaphapradhānair
kaphapradhānair
K

kaphapradhānai
A

kaphanair
H
doṣais tuddoṣais tuK​H rdoṣairhi A ruddheṣuA​K rūddhe H
1938 ed. 6.41.10
ativyavāyino vāpi kṣīṇaretasyanāntaraṃ ||
kṣīyante dhātavassarve tataḥ śuṣyati mānavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīṇaretasyanāntaraṃkṣīṇaretasyanāntaraṃK kṣīṇe retasyanantaram | A kṣīṇaretasy anantaraṃ || H śuṣyatiK​H śuṣyanti A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bhaktadveṣo jvaraḥ śvāsaḥ kāsaḥ śoṇitadarśanam |
svarabhedaś ca jāyeta ṣaḍrūpe rājayakṣmaṇi ||
A
1938 ed. 6.41.12
svarabhedonilācchūlasaṃkāca svāṃsapārśva yāḥ |
jvarāṃ dāhotisāraś ca pittādraktasya cāgāmaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svarabhedonilācchūlasaṃkācasvarabhedonilācchūlasaṃkācaK svarabhedo 'nilāñchūlaṃ saṃlocaś A svarabhedo'nilācchūlaṃ saṃkācaṃ H svāṃsapārśva yāḥK cāṃsapārśvayoḥ | A śvāṃsapārśvaḥ || H jvarāṃ
jvarāṃ
K

jvaro
A​H
dāhotisāraś cadāho'tisāraś caK​H dāho 'tisāraś ca A pittādraktasyaA​K pittād raktasya H cāgāmaḥK cāgamaḥ || A​H
1938 ed. 6.41.13
śirasaḥ paripūrṇatvaṃmabhaktacchanda eva ca |
kāsaḥ kaṇṭhasya codhvaṃso vijñeyaḥ kaphakopataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śirasaḥA​K śirasaḥ parisaḥ H paripūrṇatvaṃmabhaktacchandaparipūrṇatvaṃmabhaktacchandaK paripūrṇatvamabhaktacchanda A paripūrṇatvam abhaktacchanda H codhvaṃsocoddhvaṃsoA​K codvaṃso H kaphakopataḥA​K kakaphakopataḥ | H
1938 ed. 6.41.14ab
ekādasabhiḥ ṣaḍbhir vā pañcabhir vā samanvitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ekādasabhiḥekādaśabhiḥK ekādaśabhirekādaśabhiḥ A​H ṣaḍbhirK​H ebhir vā ṣaḍbhir A pañcabhir vāK pi A pañcabhi H samanvitaḥsamanvitam |samanvitaṃ ||K samanvitam samanvitam |samanvitaṃ || A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. (kāsātīsārapārśvārtisvarabhedārucijvaraiḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tribhir vā pīḍitaṃ liṅgairjvarakāsāsṛgāmayaiḥ | A
1938 ed. 6.41.15cd
jahyāc choṣārditajantumicchaṃ suvipulaṃ yaśaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jahyāc choṣārditajantumicchaṃK ) jahyācchoṣārditaṃ jantumiccha A jahyāc choṣārdditaṃ jantum iccha H suvipulaṃK n suvipulaṃ A​H
1938 ed. 6.41.16
vyavāyaśokasthāviryā vyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃ |
kṣarati yadvāguṃśoṣāṇāṃ lakṣaṇaṃ śṛṇu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyavāyaśokasthāviryāK vyāyaśokasthāvirya A vyavāyaśokasthāvirya H vyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃvyāyāmādhvapraśāṣiṇāṃK​H vyāyāmadhvopavāsataḥ | A kṣarati
kṣarati
K

vraṇoraḥkṣata
A

vraṇakṣarati
H
yadvāguṃśoṣāṇāṃyadvāguṃśoṣāṇāṃK pīḍābhyāṃ śoṣā A yandhātuṃ śoṣāṇāṃ H lakṣaṇaṃK​H om. A śṛṇuK​H nanye vadanti hi || A
1938 ed. 6.41.17
vyavāyaśoṣīśukrasya kṣayaliṅgairūpadrutaḥ
pāṇḍudeho yathāpūrvaṃ kṣīyante cāsya dhātavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣayaliṅgairūpadrutaḥK kṣayaliṅgair upadrutaḥ | A kṣayaliṅgair ūpadrutaḥ | H kṣīyanteA​K kṣāyante H
1938 ed. 6.41.18ab
pradhānaśīlaḥ śratāṃgaḥ śokaśoṣyati tādṛśaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pradhānaśīlaḥK​H pradhyānaśīlaḥ A śratāṃgaḥsrastāṃgaḥK srastāṅgaḥsrastāṃgaḥ A​H śokaśoṣyatiK​H śokaśoṣyapi A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vinā śukraksayakṛtairvikārairabhilakṣitaḥ || A
1938 ed. 6.41.19
jarāśoṣī kṛśo mando hatavuddhivalendriyaḥ |
kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mandoK​H manda A hatavuddhivalendriyaḥK vīryabuddhibalendiryaḥ | A hata¦vuddhi balendriyaḥ || Hac hata¦vuddhiś balendriyaḥ || Hpc kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ
kampanorūcimaṃbhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ
K

kampano 'rucimān bhinnakāṃsyapātrahatasvaraḥ(naḥ) ||
A

kampanorūcimān bhinnakāṃsapātrasamasvaraḥ |
H
1938 ed. 6.41.20cd
saprasrutāsyanāsākṣi suptarūkṣamalacchaviḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saprasrutāsyanāsākṣiK saṃprasrutāsyanāsākṣaḥ A saṃprasrutāsyanāsākṣi H suptarūkṣamalacchaviḥsuptarūkṣamalacchaviḥA​K suptarūkṣa¦samaccaviḥ || H
1938 ed. 6.41.21
adhvapraśoṣī śrastāṃgaṃ sambhṛṣṭaparuṣacchaviḥ
prasuptagātrāvayavaḥ śuṣkaklomagalānanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śrastāṃgaṃsrastāṃgaḥK srastāṅgaḥsrastāṃgaḥ A​H sambhṛṣṭaparuṣacchaviḥK saṃbhṛṣṭaparuṣacchaviḥ | A saṃbhṛṣtaparuṣacchaviḥ | H
1938 ed. 6.41.20ab
ṣṭhīvati śleṣmaṇā hīna gaurvārūcipīḍitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śleṣmaṇāA​K śleṣmaṇāṃ H hīnaK hīnaṃ A​H gaurvārūcipīḍitaḥgaurvārūcipīḍitaḥK gauravārucipīḍitaḥ | A gauravārūcipīḍitaḥ | H
1938 ed. 6.41.22
vyāyāmaśoṣīsbhūyiṣṭhametireva samanvitaḥ |
liṅgarurakṣatakṛtaḥ saṃyuktaś ca kṣatādvinā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyāyāmaśoṣīsbhūyiṣṭhametirevaK vyāyāmaśoṣī bhūyiṣṭhamebhir eva A vyavā¦yaśoṣī bhūyiṣṭham ebhir eva H samanvitaḥK​H samanvitaḥ | A liṅgarurakṣatakṛtaḥ
liṅgarurakṣatakṛtaḥ
K

uraḥkṣatakṛtairliṅgaiḥ
A

liṅgai rūkṣayakṛtaiḥ
H
saṃyuktaś caA​K saṃyuktasya H
1938 ed. 6.41.23
raktakṣayādvedanābhis tathaivāhārayantraṇāt |
vraṇitasya bhavec choṣo doṣaḥ sāmaśmaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktakṣayādvedanābhisK raktakṣayād vedanābhis A​H doṣaḥK sa A doṣai H sāmaśmaḥsāmaśmaḥK cāsādhyatamaḥ smṛtaḥ || A h̤ sādhyatamasya ca | H
1938 ed. 6.41.24
vyāyāmabhāṣyādhyayaneraibhighātātimaithunaiḥ |
karmaṇā vāpyurasyena vakṣyo yasya vidāritaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyāyāmabhāṣyādhyayaneraibhighātātimaithunaiḥem. vyāyāmabhārādhyayanair abhighātātimaithunaiḥ | A vāpyurasyenaem. cāpy urasyena A vakṣyoem. vakṣo A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tasyor asi kṣate raktaṃ pūyaḥ śleṣmā ca gacchati || A
1938 ed. 6.41.ef
tasyoparikṣate raktuyaśleṣmā ca gacchati |
1938 ed. 6.41.25
kāśaṃprarcchardayec cāpi pītaraktāsitārūṇaṃ |
santaptavakṣaśotyarthaṃ dūyamānena tā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāśaṃprarcchardayec cāpikāśaṃprarcchardayec cāpiK kāsamānaś chardayec ca A kāṃsapracchadayec cāpi H pītaraktāsitārūṇaṃK​H pītaraktāsitāruṇam | A santaptavakṣaśotyarthaṃ
santaptavakṣaśotyarthaṃ
K

saṃtaptavakṣāḥ so 'tyarthaṃ
A

santaptavakṣaso'tyarthaṃ
H
dūyamānenaK​H dūyanātpari A tātāK tāmyati tāmyati ||tāmyati || A​H
1938 ed. 6.41.26
vadano bhinnavarṇasvaro naraḥ |
keṣāñcidevaśoṣohi kāraṇaibhedam āgataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vadano vadanoK durgandhavadanocchvāso A durgandhoccvāsavadano H bhinnavarṇasvaroA​K bhinnavarṇṇaḥ svaro H keṣāñcidevaśoṣohi
keṣāñcidevaśoṣohi
K

keṣāṃcidevaṃ śoṣo hi
A

keṣāñcid eva śoṣo hi
H
kāraṇaibhedamK kāraṇairbheda A kāraṇo bhedam H āgataḥāgataḥK​H māgataḥ || A
1938 ed. 6.41.27
na tatra doṣaliṅgānāsamastānāṃ nipātanaṃ |
kṣayā eva hi vijñeyā pratyekadhātusañjñitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
doṣaliṅgānāsamastānāṃdoṣaliṅgānāṃ samastānānK doṣaliṅgānāṃ samastānāṃdoṣaliṅgānāṃ samastānān A​H nipātanaṃnipātanamA​K nivātanaṃ | H vijñeyāK​H te jñeyāḥ A pratyekadhātusañjñitāḥpratyekadhātusañjñitāḥK pratyekaṃ dhātusaṃjñitāḥ || A pratyekandhātusaṃjñitāḥ || H
1938 ed. 6.41.28
cikitsitan tu teṣāṃ hi prāguktaṃ dhātusaṃkṣaye ||
śvāsāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥ |
śoṣe bhaviṣyati bhavanti sa cāpi jaṃtuḥ śuklakṣaṇo bhavati māṃsaparo riraṃsuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śvāsāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥśvādigital-image 191vsāṃgasādakaphasaṃśrayatāluśoṣācchardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrāḥK śvāsāṅgasādakaphasaṃsravatāluśoṣacchardyagnisādamadapīnasapāṇḍunidrāḥ | A śvāsāṅgasādaka¦phasaṃśrayatāluśoachardyagnisādaparipīnasapāṇḍunidrā | H śuklakṣaṇoK śuklekṣaṇe A śuklakṣaṇa H riraṃsuḥK​H ririṃsuḥ || A
1938 ed. 6.41.30
svapneṣu kākaśukaśalyakanīlakaṇṭhāgṛdhrān tathaiva ca kapīṃ kṛkalāsakāṃś ca |
paśyet sarāṃsi sa nadīm vimalāṃls ca vāpīṃ śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāś ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kākaśukaśalyakanīlakaṇṭhāgṛdhrānkākaśukaśalyakanīlakaṇṭhāgṛdhrānK kākaśukaśallakinīlakaṇṭhagṛdhrās A kākaśukaśalyakanīlakaṇṭhān gṛdhrās H caK​H ka A kapīṃK payaḥ A kapī H kṛkalāsakāṃś caK kṛkalāsakāś ca | A skṛkalāsekāṃś ca | H paśyet sarāṃsi
paśyet sarāṃsi
K

taṃ
A

paścet sarāṃsi
H
saK vāhayanti sa A vimalaāḥ sa H nadīmK nadī A nadīś H vimalāṃls caK rvijalāś ca A ca H vāpīṃK paśye A vāiḥ H śuṣkāṃmstarūnaruṇadhūmavārditāśK c chuṣkāṃstarūn pavanadhūmadavārditāṃś A śuṣkāṃstarūnarūṇadhūmadavārdditāṃś H
1938 ed. 6.41.31
mahāsanaṃ kṣīyamāṇāṃ soṣotisārapīḍitaṃ |
śūnamūskodaraś cāpi yakṣmiṇam parivarjayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mahāsanaṃK mahāśanaṃ A ahāśanaṃ H kṣīyamāṇāṃkṣīyamāṇāṃK kṣīyamāṇa A parikṣīṇaṃ H soṣotisārapīḍitaṃK matīsāranipīḍitam | A śoṣātīsārapīḍitaṃ | H śūnamūskodaraś
śūnamūskodaraś
K

śūnamuṣkodaraṃ
A

śūnamūṣkodarañ
H
cāpiK​H caiva A
1938 ed. 6.41.32
upācared ātmavantaṃ dīptāgnim akṛśan nara¦ |
sthirādivargasiddhena ghṛtenā jāvikena vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
upācared ātmavantaṃupācared ātmavantaṃupācared ātmavantanK​H upācaredātmavantaṃ A dīptāgnimK dīptāgni A​H akṛśanmakṛśanK makṛśaṃmakṛśan A​H nara¦K navam | A naraṃ | H ghṛtenāK dhṛtenā A payasā H vāK ca || A vai || H
1938 ed. 6.41.33
snigdhasya mṛdu kartavyamūrdhvaś cādhaś ca śodhanaṃ |
āsthāpanan tataḥ paścāc chirasa virecana¦ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snigdhasyaA​K​Hpc snigdha Hac kartavyamūrdhvaśK kartavyamūrdhvaṃ A kartavyamūrdhvaṃñ H tataḥK tathā A tthāḥ H paścāc chirasaK kāryaṃ śirasaś ca A paścāc chirasaś ca H virecana¦virecana¦K virecanam virecanam ||virecanaṃ || A​H
1938 ed. 6.41.34ab
rasair bhuñjīta śuddhaś ca yavagodhūmaśālayaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rasairK​H om. A bhuñjītaK​H om. A śuddhaś caK​H om. A yavagodhūmaśālayaḥK​H yavagodhūmaśālīṃś ca rasairbhuñjīta śodhitaḥ | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dṛḍhe 'gnau bṛṃhayec cāpi nivṛttopadravaṃ naram || A
1938 ed. 6.41.35
vyavāyaśoṣiṇaṃ prāyo bhajante vātajā gadāḥ |
vṛṃhanīlo hitas tasya hitasnigdhānilāpahaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vṛṃhanīlo
vṛṃhanīlo
K

bṛṃhaṇīyo
A

vṛṃhaṇīyo
H
hitasK​H vidhi A tasyaK​H stasmai A hitasnigdhānilāpahaḥhitasnigdhānilāpahaḥK​H hitaḥ snighdo 'nilāpahaḥ || A
1938 ed. 6.41.36
gṛdhrātulūkāṃ sakunāmtathāgaṇdapadāṃ vyālavileśayāś ca |
dadyāt prakārai dvividhair vidhijñaḥ |sarsatṛvāṃ śarṣapatailabhṛṣṭāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gṛdhrātulūkāṃgṛdhrātulūkāṃK kākānulūkān A gṛdhrānulūkā H sakunāmtathāgaṇdapadāṃsakunāmtathāgaṇdapadāṃK nakulān biḍālān gaṇḍūpadā A n śakunāṃstathākhūn gaṇḍapadā H vyālavileśayāśK n vyālabileśayā A n vyālavileśa H caK khūn |
gṛdhrāṃś ca
A
yāñś ca || H
dadyāt prakārai
dadyāt prakārai
K
dadyā A
dadyātprakārair
H
vidhijñaḥ |sarsatṛvāṃvidhijñaḥ |sarsatṛvāṃK pravādaiḥ sasaindhavā A vvidhijñaḥ sasaindhavā H śarṣapatailabhṛṣṭāṃK n sarṣapatailabhṛṣṭān || A​H
1938 ed. 6.41.37
deyāni māṃsāni vajāṅgalāni mudgāḍhakīyūṣarāś ca pathyāḥ |
kharoṣṭranāgāś ca tarāśi caiva khādet mubhṛṣṭhāni sukalpitāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vajāṅgalāniK​H ca jāṅgalāni A mudgāḍhakīyūṣarāś caK mudgāḍhakīsūparasāś ca A mudgāḍhakīyūṣarasāś ca H pathyāḥK​H hṛdyāḥ | A kharoṣṭranāgāś
kharoṣṭranāgāś

kharoṣṭranāgāś
K​H

kharoṣṭranāgā
A
caK​H śva A tarāśiK​H tarāśva A caivaK jā A om. H khādet mubhṛṣṭhāniK​H ni deyāni māṃsāni A
1938 ed. 6.41.38
māṃsopadaṃśāñś ca pivedariṣṭān mādhvīkasevī ca bhavet manuṣyaḥ |
arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ kṛtvā yavebhyo vividhāñś ca bhakṣyān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
māṃsopadaṃśāñś camāṃsopadaṃśāṃś caA​H māṃsopadaṃśāṃ K pivedariṣṭān mādhvīkasevīH pibedariṣṭān mārdvīkayuktā A om. K ca bhavet manuṣyaḥca¦bhavet manuṣyaḥH n madirāś ca sevyāḥ | A om. K arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ
arkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ

arkkāmṛtākṣārajaloṣitebhyaḥ
A​H
om. K
kṛtvāA​H om. K yavebhyoA​H om. K vividhāñś cavividhāṃś caA​H om. K bhakṣyānA​H om. K
1938 ed. 6.41.39
khādet pivet cāpi ajāvikaṃ vā kṛśo yavāgvā saha bhaktakāle |
vyoṣaṃ ghṛtakṣaudrayutañca lihyācca vyāviḍaṅgopahitaṃ kṣayārttaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khādet pivet cāpiH khādet pibet sarpi A ajāvikaṃ vāH rajāvikaṃ vā A vyoṣaṃ
vyoṣaṃ
H
om. A
ghṛtakṣaudrayutañca lihyāccaghṛtakṣaudrayutañca lihyāccaH
sarpirmadhubhyāṃ trikaṭu pralihyāc ca
A
1938 ed. 6.41.40
māṃsādamāṃseṣu ghṛtañ ca siddhaṃ śoṣāpahaṃ kṣaudrayutaṃ vadanti |
drākṣāsitāmāgadhikāś ca lehāḥ sakṣaudratailaṃ kṣayakāsahantā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śoṣāpahaṃH śosāpahaṃ A kṣaudrayutaṃH kṣaudrakaṇā A vadantiH sametam | A drākṣāsitāmāgadhikāś
drākṣāsitāmāgadhikāś
H

drākṣāsitāmāgadhikā
A
caH va A lehāḥH lehaḥ A sakṣaudratailaṃH sakṣaudratailaḥ A kṣayakāsahantāH kṣayarogaghātī || A
1938 ed. 6.41.41
ghṛtena cājena samākṣikena turaṅgagandhātilamāṣacūrṇṇaṃ |
sitāśvagandhāmagadhodbhavānāṃ cūrṇaghṛtakṣaudrayutaṃ ca lihyā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
samākṣikenaH samākṣikeṇa A cūrṇaghṛtakṣaudrayutaṃcūrṇaghṛtakṣaudrayutaṃH cūrṇaṃ ghṛtakṣaudrayutaṃ A caH pra A lihyāH lihyāt || A
1938 ed. 6.41.42
kṣīraṃ pived vāpyatha vājigandhāvipakvam evaṃ labhateṅgamuṣṭhiṃ |
tad utthitaṃ kṣīraghṛtaṃ sitāḍhyaṃ prātaḥ pived vāpi payonupānam ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pived vāpyathaH pibed vāpy atha A vājigandhāvipakvamH vājigandhāvipakva A evaṃH mevaṃ A labhateṅgamuṣṭhiṃH labhate 'ṅgapuṣṭim | A pived vāpiH pibed vāpi A
1938 ed. 6.41.43
sevate cājena samākṣikeṇa turaṅgagandhātilamāṣacūrṇaṃ |
utsādane cāpi turaṃgagandhā yojyā yavāś caiva punarnavo ca ||
kṛtsne vṛṣe tatkusumaiś ca siddhaṃ sarppiḥ pivetkṣaudrahitaṃ hitāśī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sevateH om. A cājenaH om. A samākṣikeṇaH om. A turaṅgagandhātilamāṣacūrṇaṃturaṅgagandhātilamāṣacūrṇaṃH om. A yavāśA yavā H caivaA ścaiva H punarnavo caH punarnave ca | A pivetkṣaudrahitaṃH pibet kṣaudrayutaṃ A
1938 ed. 6.41.44 yakṣmāṇametat pravalañ ca kāsaṃ śvāsan nihanyād api pāṇḍutāñ ca ||
śakṛdrasāś cāśvagavājamāvyāḥ kvāthā mitāś caiva tatthaiva bhāgaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yakṣmāṇametat pravalañ cayakṣmāṇametat pravalañ caH yakṣmāṇam etat prabalaṃ ca A nihanyād apiH ca hanyād api A śakṛdrasāś
śakṛdrasāś
H

śakṛdrasā
A
cāśvagavājamāvyāḥH gośvagajāvyajānāṃ A caivaH cāpi A
1938 ed. 6.41.45 mūrvvāharidrākhadiradrumāṇāṃ kṣīrasya bhāgas tv aparo ghṛtasya ||
bhāgān navaitā vipaced vidijño datvā trivargammadhurañ ca kṛtsnaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhāgasH bhāga A tv aparoH stvaparo A navaitāH daśautā A vipaced vidijñoH n vipacedvidhijño A
1938 ed. 6.41.46 kaṭutrikañ caiva sabhadradārūghṛtotamaṃ yakṣmaniv-araṇīyaṃ ||
dve pañcamūle varuṇaḥ karañja bhallātakāvilvapunarnavo ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sabhadradārūghṛtotamaṃH sabhadradāru ghṛtottamaṃ A yakṣmaniv-araṇīyaṃ || dveyakṣmaniv-araṇīyaṃ ||
dve
H
yakṣmanivāraṇāya |
dve
A
pañcamūlepañcamūleH pañcamūlyau A varuṇaḥvaruṇaḥH varuṇaṃ A karañjaH karañjaṃ A bhallātakāvilvapunarnavoH bhallātakaṃ bilvapunarnave ca || A ca ca H om. A
1938 ed. 6.41.47 yavān kulatthāñś ca varāṇi caiva sa cittakañ cāpi mahīkadamvaṃ ||
kṛtvā kaṣāyam vipacedhi tasya ṣaḍbhirhi pātre ghṛtapātram ekaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavān kulatthāñśyavān kulatthāñśH yavān kulatthā A caH n ba A varāṇiH darāṇi A caivaH bhārgīṃ pāṭhā A saH ṃ A cittakañH hutāśaṃ A cāpiH sa A mahīkadamvaṃH mahīkadambam | A ṣaḍbhirhiH ṣaḍbhir hi A pātrepā¦treH pātrai A ghṛtapātramH rghṛtapātra A ekaṃH mekam || A
1938 ed. 6.41.48
mahāvṛkṣapayobhayāñca vyāṃśukā.lavaṇottamañ ca ||
tad dhi śoṣaṃ jaṭharāṇi caiva hanyāt pramehāṃś ca sahānilena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mahāvṛkṣapayobhayāñcaem. vyoṣaṃ mahāvṛkṣapayo 'bhayāṃ ca A om. K datvā mahāvṛkṣapayobhayāñca H vyāṃśukā.lavaṇottamañ cavyāṃśukā.lavaṇottamañ caH cavyaṃ surākhyaṃ lavaṇottamaṃ ca | A om. K tad dhiK
etad dhi
A

etadhi
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. gośvāvyajebhaiṇakharoṣṭrajātaiḥ śakṛdrasakṣīrarasakṣatotthaiḥ |
drākṣāśvagandhāmagadhāsitābhiḥ siddhaṃ ghṛtaṃ yakṣmavikārahāri ||
A
1938 ed. 6.41.55
plīhodaroktaṃ tu hitaśca sarpistrīṇyeva cānyāni hitāni cātra |
upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilena śāṃtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tuK​H vi A hitaścahitañ caK hitaṃ cahitañ ca A​H sarpistrīṇyevaA​K sarppis trīṇy eva H upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilena
upadrakāsvaravaikṛtādīñjayedavekṣaśikhilena
K

upadravāṃś ca svaravaikṛtādīn jayed yathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram ||
A

upadravāñś ca svaravaikṛtādīn |yedava|nikhilena
H
śāṃtaṃK om. A śāntāṃ | H
1938 ed. 6.41.50
elājamodāmalekābhayoś ca gāyatrinimvāsanasālasārā ||
viḍaṅgabhallātakacitrakāś ca kaṭutrikaś cāpi surāṣṭrajāś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
elājamodāmalekābhayośelājamodāmalekābhayośK elājamodāmalakābhayā A elājamodāmalakābhayāś H caK​H kṣa A gāyatrinimvāsanasālasārāK gāyatryariṣṭāsanaśālasārā A gāyatrinimvāsanasālasārāṃ || H viḍaṅgabhallātakacitrakāś
viḍaṅgabhallātakacitrakāś
K
n |
viḍaṅgabhallātakacitrako
A

viḍaṅgabhallātakacitrakāñś
H
caK​H grā A kaṭutrikaśK kaṭutrikā A kaṭutrika.. H cāpiK mbhoda A om. H surāṣṭrajāśK surāṣṭrajāṃś A surāṣṭrajañś | H caA​K om. H
1938 ed. 6.41.51
pakvā jale tena pacet sarpis tasmiṃ susiddhe tv avatārite ca |
triṃśatpalānyatra sitopalāyā dadyān tugākṣīripalāni ṣaṭvā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pakvāK​H paktvā A tenaA​K yena H pacet sarpispacet sarpispacet sarppisK​H paceddhi sarpi A tasmiṃK stasmi A tasmi H susiddheK n susiddhe A​H triṃśatpalānyatra
triṃśatpalānyatra
A​K

triṃśatpalāny atra
H
dadyānK dattvā A dadyā H tugākṣīripalāniA​K t tugākṣīripalāni H ṣaṭvāK ṣaṭ ca || A pañca | H
1938 ed. 6.41.52
prasthe ghr̥tasya dviguṇaś ca dadyāt kṣaudraṃ tato manthahṛtaṃ vidadyāt |
palaṃ palaṃ prātarato lihec ca līhvā pibet kṣīramatandritas tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghr̥tasyaghr̥tasyaK ghṛtasya A​H dviguṇaś cadviguṇañ caK dviguṇaṃ cadviguṇañ ca A​H dadyāt kṣaudraṃA​K dadyā H tatoA​K om. H manthahṛtaṃK manthahataṃ A om. H vidadyāt | palaṃvidadyāt |
palaṃ
K
vidadhyāt |
palaṃ
A
t palam H
palaṃA​K ya H prātaratoprātarataḥA​K prātar eto¦ H lihec calihec caK​H pralihya A līhvā
līhvā
K​H
paścā A
pibet kṣīramatandritasem. t pibet kṣīramatandritaś A pivet kṣīramatandritas K piven kṣīram atandritas H tuK​H ca || A
1938 ed. 6.41.53
etad dhi medhyam paramam pavitraṃ cakṣusyamāyutaman tathaiva |
yakṣāṇamāśu vyavahanti caiva pāṇḍvāmayaś cāpi bhagandaraś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cakṣusyamāyutamancakṣusyamāyutamanK cakṣuṣyamāyuṣyamatho A cakṣuṣyam āyuṣataman H tathaivaK yaśasyam | A tathaiava | H yakṣāṇamāśu
yakṣāṇamāśu
K

yakṣmāṇamāśu
A

yakṣmāṇam āyur
H
vyavahantiK vyapahanti A​H caivaK​H caita A pāṇḍvāmayaśK t pāṇḍvāmayaṃ A pāṇḍvāmayañ H cāpiK​H caiva A bhagandaraśbhagandarañK bhagandaraṃbhagandarañ A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śvāsaṃ ca hanti svarabhedakāsahṛtplīhagulmagrahaṇīgadāṃś ca | A
1938 ed. 6.41.54cd
na cātra kiñcitparivarjanīyaṃ rasāyanaṃ caitad upāsyamāṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
caitad upāsyamāṇaṃcaitadupāsyamānam ||caitadupāsyamānaṃ |K caitadupāsyamānam caitadupāsyamānam ||caitadupāsyamānaṃ | A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ajāśakṛnmūtrapayoghṛtāsṛṅmāṃsālayāni pratisevamānaḥ |
snānādinānāvidhinā jahāti māsādaśeṣaṃ niyamena śoṣam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rasonayogaṃ vidhivat kṣayārtaḥ kṣīreṇa vā nāgabalāprayogam |
seveta vā māgadhikāvidhānaṃ tathopayogaṃ jatuno 'śmajasya ||
A
1938 ed. 6.41.58
striyo ratikrodhamasūyanoś ca tyajed udārāṃ viṣayaṃ bhajet |
dvijāgurūṃ tāns tridaśāṃś ca pūjed vācaś ca puṇyāḥ śṛṇuyād dvijebhya iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
striyoK​H śokaṃ striyaṃ A ratikrodhamasūyanoś caratikrodhamasūyanoś caK krodhamasūyanaṃ ca A ratikrodhamasūyatāñ ca H tyajed udārāṃtyajed udārāṃK tyajedudārā A tyahetddurāṃ H viṣayaṃK n viṣayā A viṣayā H bhajet | dvijāgurūṃbhajet |
dvijāgurūṃ
K
n bhajeta |
vaidyān dvijā
A
n bhajet |
dvijān gurūñs
H
tānsK tīṃ A tā H tridaśāṃśK stridaśā A ñ strīdaśāñś H caK​H n gu A pūjed vācaś capūjed vācaś caK​H rūś ca vācaś ca A śṛṇuyād dvijebhyaśṛṇuyād dvijebhyaK​H śṛṇuyādbijebhyaḥ || A itiK​H om. A
kāya ci 38 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāya A uttaratantre śoṣavikitsā aṣṭatriṃsattamaḥ kāya H ciK cikitsātantre (tṛtīyo 'dhyāyaḥ, ādita) ekacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||41 || A cikitsāyāṃ tṛtīyodhyāyaḥ || H

[Adhyāya 42: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.42.1
athāto gulmarogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gulmarogapratiṣedhaṃK gulmapratiṣedhaṃ A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.42.3
yathoktaiḥ kopanaidoṣaḥ kupitāḥ koṣṭhamāgatāḥ |
janayanti nṛṇāṅgulmaṃ sa pañcavidha ucyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kopanaidoṣaḥkopanaidoṣaḥK kopanairdoṣāḥ A kopanair doṣāḥ H nṛṇāṅgulmaṃ sanṛṇāṃ gulmaṃ saA​K nṛṇāñ gulmaṃ sa H
1938 ed. 6.42.4
hṛnnāsyor antare granthiḥ sāñcārī yadu vācalaḥ |
vṛttaś ca cayaḥ sañcaya vāṃ sa gulma iti sañjitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛnnāsyorhṛnnā syorK​H hṛdbastyor A sāñcārīK saṃcārī A​H yaduK yadi A​H vṛttaś ca
vṛttaś ca
K
om. A
vṛttaś
H
cayaḥK​H
cayā
A
sañcayasaṃcayaK​H pacaya A vāṃK vā A​H saK n vṛttaḥ sa A n sa H sañjitaḥK kīrtitaḥ || A saṃjñitaḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pañca gulmāśrayā nṝṇāṃ pārśve hṛnnābhibastayaḥ | A
1938 ed. 6.42.5cd
gupitānilamūlatvād guḍhagulmodayād api ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gupitānilamūlatvād guḍhagulmodayād apiK​H gupitānilamūlatvād gūḍhamūlodayād api || A
1938 ed. 6.42.6
gulmavaddhā viśālatvād gulma ity abhidhīyate ||
sa yasmād ātmani cayaṃ gacchaty apsv avuddhudaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gulmavaddhāK gulmavad vā A​H ityA​K i H abhidhīyate || saabhidhīyate |
sa
abhidhīyate ||
digital-image 193_rsa
A​K
tyabhidhīyate ||
sa
H
gacchatyA​K gaccha H apsvA​K tya H avuddhudaḥK iva budbudaḥ || A psviva vudvudaḥ | H
1938 ed. 6.42.7
antaś carati yasmāc ca pākam upayāty ataḥ |
sa vyastair jāyate doṣaiḥ samastair api cocchritaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
caratiK​H sarati A yasmāc caK yasmāc ca na A​H upayātyupayātyK upayā A vupayā H ataḥ | saataḥ |
sa
K
tyataḥ satyataḥ |
sa
tyataḥ ||
sa
A​H
1938 ed. 6.42.8
puruṣāṇān tathā strīṇāṃ jñeyo raktena cāparaḥ |
kṛcchraviṇmūtravātatvamānā hotranikūjanaṃ /
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cāparaḥA​K yo paraḥ || H kṛcchraviṇmūtravātatvamānā
kṛcchraviṇmūtravātatvamānā

kṛcchraviṇmūtravātatva mānā
K​H

sadanaṃ madantā vahner āṭopo
A
hotranikūjanaṃ /hotranikūjanaṃK​H 'ntravikūjanam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. viṇmūtrānilasaṅgaś ca sauhityās ahatā tathā | A
1938 ed. 6.42.9cd
dvesonne ca vāyurūrdhvaś ca pūrvarūpeṣu gulmināṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dvesonne caK dveṣo 'nne A dveṣonne H vāyurūrdhvaś caK vāyurūrdhvaṃ ca A vāyūr ūrdhvaś ca H
1938 ed. 6.42.10
hṛtkukṣiśulaṃ mukhakaṇṭhaśoṣo vāyorniroṇāviṣamāgnitā ca |
te te vikārāḥ pavanātmikāś ca bhavanti gulme nilasaṃbhave tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛtkukṣiśulaṃK hṛtkukṣiśūlaṃ A hṛtkūkṣiśūlaṃ H mukhakaṇṭhaśoṣoA​K mūkhakha ṇṭhaśoṣo H vāyorniroṇāviṣamāgnitā ca | te tevāyorniroṇāviṣamāgnitā ca |
te te
K
vāyor nirodho viṣamāgnitā ca |
te te
A
vāyornnirodho viṣamāgnitā ca |
te te
H
pavanātmikāś capavanātmikāś caK​H pavanātmakāś ca A nilasaṃbhaveK 'nilasaṃbhave A nilasambhave H
1938 ed. 6.42.11
svedajvarāhāravidāhadāhāstṛṣṇāṅgarāgaḥ kaṭuvakratā ca |
pittasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti pittaprabhave tu gulme ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṭuvakratā caK kaṭuvaktratā ca | A ka ṭūvakratā ca | H liṅgāni caK​H liṅgānyakhilāni A tāniK​H pittātmake tāni A pittaprabhave tupittaprabhave tuK​H om. A
1938 ed. 6.42.12
anne na lipsā gurūgātratā ca chardipraseko madhurāsya tā ca |
kaphasya liṅgāni ca yāni tāni bhavanti gulme kaphasambhave ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
anneanneK​H staimity am anne A naK​H ' A lipsāK​H om. A gurūgātratā caK​H ruciraṅgasādaś A chardiprasekocharddiprasekoK​H chardiḥ praseko A kaphasya
kaphasya
A​K

kapha pra
H
kaphasambhaveK​H kaphasaṃbhave A caK​H tu || A
1938 ed. 6.42.13
sarvātmākaḥ sarvarūjopapannas taś cāpya sadhyam pravadanti tajjñāḥ |
navaprasutātāhitabhojanā yā yā cāmagarbham visṛjodṛtai vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvātmākaḥsarvvātmakaḥK sarvātmakaḥsarvvātmakaḥ A​H sarvarūjopapannas taśsarvarūjopapannas taśK sarvavikārayuktaḥ so A sarvvarūjopapannas taṃ H cāpyaK 'sādhya A yāpya H sadhyamK uktaḥ A sādhyām H pravadantiK​H kṣatajaṃ pra A tajjñāḥK​H vakṣye | A navaprasutātāhitabhojanā yā yā
navaprasutātāhitabhojanā yā yā
K

navaprasūtāhitabhojanā yā yā
A​H
cāmagarbhamcāmagarbhaṃcāmagarbhamA​K cāma li rbham H visṛjodṛtaiK visṛjedṛtau A​H
1938 ed. 6.42.14
vāyur hitasyo vigṛhya raktāṃ karoti gulmaṃ sarūjāṃ sadāhaṃ |
pittasya liṅgena samānaliṅgaṃ viśeṣaṇaṃ cāpyaparan nivodhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāyurA​K vāyu H hitasyoK hi tasyāḥ A rhi tasyāḥ H vigṛhyavigṛhyaK parigṛhya A pravigṛhya H raktāṃK raktaṃ A​H sarūjāṃsarūjāṃK sarujaṃ A sarūjaṃ H pittasya
pittasya
K​H

paittasya
A
cāpyaparanK cāpy aparaṃ A cāparamaṃ H nivodhaḥK nibodha || A nivodha | H
1938 ed. 6.42.15
na spandate nodarameti vṛddhim bhavanti liṅgāni ca garbhinīnāṃ |
taṃ raktagulmaṃ pravadanti tajjñāḥ sa cāpya sādhyā tu pitānilatvāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
garbhinīnāṃ | taṃgarbhinīnāṃ |
taṃ
K
garbhiṇīnām taṃgarbhiṇīnām |
taṃ
garbhiṇīnāṃ ||
taṃ
A​H
raktagulmaṃraktagulmamH garbhakālā A om. K pravadantiH tigame caikitsyamasṛgbhavaṃ gulmamuśanti A raktagulmaṃ pravada K tajjñāḥ saH tajjñāḥ || A om. K cāpyaH om. A​K sādhyā tuH om. A​K pitānilatvātH om. A​K
1938 ed. 6.42.16
vātagulmārdditaṃ snigdhaṃ yuktaṃ snehavirecanaiḥ |
upācared yathākālaṃ nirūhaiḥ sānuvāsanaiḥ ||
jīrṇāsane kupyati vātagulme vidāhakāletveśanasya pittāt ||
gulmaḥ kaphāt mūrchati rukamātre sarvāsu valāsu ca sannipāte |
strīṇā tu yaḥ śoṇitakoṣagulmaḥ sa yoniśūlaṃ tu mūlaṃ karoti ||
yonyāḥ parisrāvam aniṣtagandham viśeṣaliṅgāni bhavanti caiṣāṃ ||
1938 ed. 6.42.17
pittagulmārdditaṃ pītaṃ kākolyādikṛtaṃ ghṛtaṃ ||
viriktam madhuraiyohair nnirūhaiḥ samupācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pītaṃH snigdhaṃ A kākolyādikṛtaṃkākolyādikṛtaṃH kākolyādighṛte A ghṛtaṃH na tu | A madhuraiyohairH madhurairyogai A nnirūhaiḥH rnirūhaiḥ A
1938 ed. 6.42.18
śleṣmagulmārdditaṃ snigdhaṃ pippalyādighṛtaṃ na tu |
tīkṣair vviriktan tadrūpair nnirūhaiḥ samupācaret ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalyādighṛtaṃ na tuH pippalyādighṛtena tu | A tīkṣair
tīkṣair
H

tīkṣṇai
A
vviriktanH rviriktaṃ A tadrūpairH tad rūpai A nnirūhaiḥH rnirūhaiḥ A
1938 ed. 6.42.19
sannipātotthite gulme tridoṣaghno vidhirhitaḥ |
pittavadraktagulminyā nāryāḥ kāryaḥ kriyāvidhiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sannipātotthiteA​H om. K gulmeA​H om. K tridoṣaghnoA​H om. K vidhirhitaḥA​H om. K pittavadraktagulminyā
pittavadraktagulminyā
A​H
om. K
nāryāḥA​H om. K kāryaḥA​H nāryāḥ K
1938 ed. 6.42.20
viśeṣam aparaṃ cāyiḥ śṛṇu raktaprabhedanaṃ |
palāśakṣāratoyena siddhaṃ sarpiḥ prayojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viśeṣamK viśeṣa A​H aparaṃmaparañK maparaṃmaparañ A​H cāyiḥK cāsyāḥ A​H raktaprabhedanaṃK​H raktavibhedanam | A palāśakṣāratoyena
palāśakṣāratoyena
A​K

palāśakṣora toyena
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dadyād uttarabastiṃ ca pippalyādighṛtena tu | A
1938 ed. 6.42.21cd
uṣṇair vā bhedayet bhinne vidhir ā mṛgdaro hitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vidhirH vidhi A​K ā mṛgdaroem. rāsṛgdaro A rāmṛgdaro K āsṛgdaro H
1938 ed. 6.42.22
ānūpaudakamajjāno vasātailaghṛtāni ca |
vipaced ekataḥ śastaṃ vātagulme 'nuvāsanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vasātailaghṛtāni caK vasā tailaṃ ghṛtaṃ dadhi | A vasātailaṃ ghṛtāni ca || H vipaced ekataḥ
vipaced ekataḥ
K​H

vipakvam ekataḥ
A
'nuvāsanaṃ'nuvāsanam'nuvāsanaṃ A​H nuvāsanaṃ | K
1938 ed. 6.42.23
jāṅgalaikaśaphānāṃñ ca vasāsarpiś ca pittajā |
tailaṃ jāṅgalamajjānam evaṃ gulmaikaphotthite ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jāṅgalaikaśaphānāṃñ caK jāṅgalaikaśaphānāṃ tu A jāṅgalaikaśaphānāñ ca H vasāsarpiś cavasā sarpiś caA​K vasā sarppiñ ca H pittajāK paittike | A pittaje || H jāṅgalamajjānamjāñgalamajjānamK​H jāṅgalamajjāna A evaṃA​K eva H gulmaikaphotthiteK​H gulme kaphotthite || A
1938 ed. 6.42.24
dhātrīphalānāsvarase ṣaḍaṅge vipaced dhṛtaṃ |
śarkarāsaindhavopetaṃ tadhitaṃ vātagulmināṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhātrīphalānāsvarasedhātrīphalānāsvaraseK dhātrīphalānāṃ svarase A​H ṣaḍaṅgeK ṣaḍaṅgaṃ A ṣaḍaṅga H vipaced dhṛtaṃvipaced ghṛtam |vipaced ghṛtaṃ |K vipaced ghṛtam vipaced ghṛtam |vipaced ghṛtaṃ | A​H śarkarāsaindhavopetaṃ
śarkarāsaindhavopetaṃ
A​K

śarkkarāsandhaivopetaṃ
H
tadhitaṃtadhitamK​H tad dhitaṃ A vātagulmināṃK​H vātagulmine || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. citrakavyoṣasindhūtthapṛthvīkācavyadāḍimaiḥ |
dīpyakagranthikājājīhapuṣādhānyakaiḥ samaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dadhyāranālabadaramūlakasvarasairghṛtam |
tatpibedvātagulmāgnidaurbalyāṭopaśūlanut ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hiṅgusauvarcalājājīviḍadāḍimadīpyakaiḥ |
puṣkaravyoṣadhānyāmlavetasakṣāracitrakaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śaṭīvacājagandhailāsurasaiś ca vipācitam |
śūlānāhaharaṃ sarpirdadhnā cānilagulminām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. viḍadāḍimasindhūtthahutabhugvyoṣajīrakaiḥ |
hiṅgusauvarcalakṣārarugvṛkṣāmlāmlavetasaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bījapūrarasopetaṃ sarpirdadhicaturguṇam |
sādhitṃ dādhikaṃ nāma gulmahṛt plīhaśūlajit ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rasonasvarase sarpiḥ pañcamūlarasānvitam |
surāranāladadhyamlamūlakasvarasaiḥ saha ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vyoṣadāḍimavṛkṣāmlayavānīcavyasaindhavaiḥ |
hiṅgvamlavetasājājīdīpyakaiś ca samāṃśikaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. siddhaṃ gulmagrahaṇyarśaḥśvāsonmādakṣayajvarān |
kāsāpasmāramandāgniplīhaśūlānilāñjayet ||
A
1938 ed. 6.42.34
kulatthamūlakakvāthadadhikāñjikasarpiṣāṃ |
pañcāḍhakāni vipaced āvāpya dvipalānya |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kulatthamūlakakvāthadadhikāñjikasarpiṣāṃkulatthamūlakakvāthadadhikāñjikasarpiṣāṃkulatthamūlakakvātha dadhikāñjikasarppiṣāṃK​H dadhi sauvīrakaṃ sarpiḥ kvāthau mudgakulatthajau | A dvipalānyaK dvipalāny atha || A dvipalāni tu || H
1938 ed. 6.42.35
saurvarcalaṃ vitaṃ hiṃgudevadātha saindhavaṃ |
vātagulmāpahaṃ sarpir etad dīpanam eva ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saurvarcalaṃsauvarcalamK sauvarcalaṃsauvarcalam A​H vitaṃK​H sarji A hiṃgudevadāthahiṃgudevadāthaK kāṃ ca devadārv atha A hiṃgudevadārvv atha H etad dīpanamA​K etad vīpaṇam H
1938 ed. 6.42.37cd
āgagvadhādau vipaceddīpanīyayutaṃ ghṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āgagvadhādauK āragvadhādau A​H vipaceddīpanīyayutaṃA​K vipaced dīpanīyayutaṃ H
1938 ed. 6.42.38
kṣāravarge paced cānya¦ pacen mūtragaṇeparaṃ |
ghnanti gulmaṃ kaphodbhūtaṃ ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
paced cānya¦K pacec cānya A paced cānyaṃ H pacen mūtragaṇeparaṃpacen mūtragaṇe paraṃK​H t pacen mūtragaṇe 'param | A ghṛtānyghṛtānyghṛtānyK​H ghṛtā A etānyK​H nyetā A asaṃśayaṃK​H nyasaṃśayam || A
1938 ed. 6.42.36
tṛṇamūlīkaṣāye tu jīvanīyaiḥ paced ghṛtaṃ |
nyagrodhādikaṣāyeṇa ghṛtaṃ vāpyapalādike |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tṛṇamūlīkaṣāye tuK​H tṛṇamūlakaṣāye tu A paced ghṛtaṃK​H pacedghṛtam | A nyagrodhādikaṣāyeṇa
nyagrodhādikaṣāyeṇa

nyagrodhādikaṣāyeṇa
K​H

nyagrodhādigaṇe vāpi
A
ghṛtaṃK gaṇe A ghṛte H vāpyapalādikevāpyapalādikeK​H vāpy utpalādike || A
1938 ed. 6.42.37ab
raktapittotthitaṃ hanti ghṛtāny etāny asaṃśayaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hantiK​H ghnanti A ghṛtānyA​K ghṛ H etānyA​K tā H asaṃśayaṃasaṃśayamA​K nyasaṃśayaṃ | H
1938 ed. 6.42.39
yathā doṣāc chrāyañ cāpi cikitset sānnipātikaṃ |
cūrṇaṃ higvādikañ cāpi ghṛtam vā plīhanāśanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
doṣāc chrāyañK​H doṣocchrayaṃ A higvādikañK​H hiṅgvādikaṃ A cāpicāpiK​H vāpi A
1938 ed. 6.42.40ab
pibed gulmāpahaṃ kāle sarpiś tailvakam eva vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed gulmāpahaṃA pived gulmāpahaṃ K​H sarpiśK​H sarpi A tailvakamK​H stailvakam A
1938 ed. 6.42.40.add1
pāṭhā sa ca vyāvṛhatīdvayañ ca ramūlena samāni ś ca |
saṃcchindyasaṃcūrdhyātha dhārayitvā jālādakaṃ taiḥ saha pācanīyaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ramūlenaramūlenaK eva śumūlena H samāni śsamāni śK samāni H caK pañca | H
1938 ed. 6.42.40.add2
athāvatāvāvaśeṣa matrākṣamātraṃ tṛvṛtaṃ viya |
sa nāgaraṃ gulmavadhāyayeṃ tad vātagulmeṣu virecanaṃ syāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
athāvatāvāvaśeṣaathāvatāvāvaśeṣaK athāvatāvyaṃ vāvaśeṣa H matrākṣamātraṃK mātrākṣamātraṃ H viya | saviya |
sa
K
vidhāya |
sa
H
tad vātagulmeṣuK tadvātagulmeṣu H
1938 ed. 6.42.40.add3
dantīvacāhiṃgvajamodapāṇa kṣāraṃ yavānāṃ lavaṇatrikaś ca |
sacitrakaṃ kṣīrakaśṛdgaveraṃ syān mātulaṃ gamya bhavasya mūlaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lavaṇatrikaś calavaṇatrikaś caK lavaṇatrikañ ca | H kṣīrakaśṛdgaveraṃkṣīrakaśṛdgaveraṃK jīrakaveraṃ H syān mātulaṃK syān mātuluṅ H gamyaK gasya H bhavasyaK ca H mūlaṃK mūlakañ ca || H
1938 ed. 6.42.40.add4
eṣāṃ samānaṃ svaśayeṣimānāṃsukhāmvunā |
naro bhṛṣāmayodarapravṛdvo sadyorūjāṃ vātakṛtāṃ nihanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svaśayeṣimānāṃsukhāmvunāsvaśayeṣimānāṃsukhāmvunāK svaśupeṣitānāṃ sukhāmvunā H naro
naro
K
prātarūposya mātrā |
naro
H
bhṛṣāmayodarapravṛdvobhṛṣāmayodarapravṛdvoK bhṛṣām apy adarapravṛdvāṃ H
1938 ed. 6.42.40.add5
drākṣāpayasyā madhukañ ca mukhyaṃ sacandanaṃ padmakam utpalañ ca |
kṣaudrānvitanḍuladhāvanena pītvā nudet pittakṛtaṃ tu gulmaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mukhyaṃK mūkhyaṃ H padmakamK padmaka H utpalañ caK mūtpalañ ca | H
1938 ed. 6.42.40.add6
bhāgīpoṭolaṃ madhukañ ca pāṭhāṃ rohilyatthailāsaha pippalībhiḥ |
etāni piṣṭhvā madhunā valiha pītaṃ samuti pittagulmaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhāgīpoṭolaṃbhāgīpoṭolaṃK bhāgnīpaṭolīṃ H rohilyatthailāsaharohilyatthailāsahaK rohilyatthaulā saha H valihaK vali H samutisamutiK śamaṃ nāśati H
1938 ed. 6.42.40.add7
harītakātyāmalakaṃ vitaṃgaṃ viśvāsadhaṃ ceti samāni kṛtvā |
kṣaudrānvitaṃ sa triphalā kaṣāyaṃ yaḥ śleṣmagulmaṃ prapivanti hanyāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
harītakātyāmalakaṃK harītakānyāmalam H vitaṃgaṃK viḍaṅgaṃ H
1938 ed. 6.42.40.add8
ca vyā ghṛtaṃ tatvṛtā tritīyaṃ tathā caturthī gajapippalīñ ca |
phalatrayāṇāṃ saha pippalībhiḥ pacet samustā salilāḍhakasthaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tatvṛtātatvṛtāK trivṭā H tritīyaṃK triīyan H caturthīK caturthā H
1938 ed. 6.42.40.add9
mṛdvagnisiddhaṃ kṣatavāvaśeṣaṃ pūtaṃ pibed kṣaudrayūtaṃ hitāya |
tat śleṣmaṃ tv atha vātagulmaṃ nirvāpayet hy āgnim ivāmvuvegaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed kṣaudrayūtaṃem. pived kṣaudrayūtaṃ K pivet kṣaudrayūtaṃ H tat śleṣmaṃ
tat śleṣmaṃ
K

tat śleṣmagulmaṃ
H
nirvāpayet hyK nirvāpayet hya H āgnimK gni H ivāmvuvegaḥK mivāmvuvegaḥ || H
1938 ed. 6.42.40.add10
sadevakāṣṭhaṃ cirivilvajaṃ tvak sapippalī pippalimūlabhāgau |
pītvā nalakvāthayutaṃ tu vāri pramucyate śoṇitagulmamūlāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalimūlabhāgauK pippalimūlabhāgnī | H nalakvāthayutaṃ tuK​Hpc nalakvāthayutaṃ Hac śoṇitagulmamūlātśoṇitagulmamūlātK śoṇiapittagulmāt || H
1938 ed. 6.42.40.add11
ghoṣañ cabhāīṃ ca gurūpragāḍhāṃ nārīṃ pibet māmṛditāṃ ghṛtena |
sukhāmvunā hanhy atha raktagulmaṃ naṣṭañ ca puṣpaṃ punar ādadhāti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cabhāīṃ cacabhāīṃ caK ca bhāgjīṃ ca H gurūpragāḍhāṃgurūpragāḍhāṃK guḍapragāḍhāṃ H nārīṃK nārī H pibet māmṛditāṃem. pivet māmṛditāṃ K​H hanhyK hanhya H athaK tha H punarK puna H ādadhātiK rādadhāti || H
1938 ed. 6.42.40.add12
samuṣkakañ cekṣarakaṃ svadaṃṣṭrāṃśokaṃ palāsaṃ tilanālam eva |
nīpakvadamvañ ca samātuluṃgaṃ pūtīkarañ ca sakapittha vilvaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cekṣarakaṃK cekṣarasaṃ H svadaṃṣṭrāṃśokaṃK svadaṃṭrāṃśokam H palāsaṃK palāśen H tilanālamK tilanāla H evaK meva | H samātuluṃgaṃK samātuluṅga H sakapittha vilvaṃsakapitthavilvaṃH sakapitthavifolio 187vvilvaṃ | K
1938 ed. 6.42.40.add13
valyantemām apy amṛtāṃ ca vallīṃ vṛkṣādanīṃ jātim athaiṃguñ ca |
etāḥ pratānā kvathayāśva pradāhayan kṣāram athādadīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
valyantemāmvalyantemāmK vallūttamām H athaiṃguñ caathaiṃguñ caK atthaiṅgudīñ ca | H kvathayāśvaK kvathayādaśva H
1938 ed. 6.42.40.add14
pṛthak pṛthak kāḍhakamānayuktaṃ tat srutam ādadīta |
sukhāmvunāveśamani sannipāte kṛtoyavastrāṇi yataḥ kṣamāvān |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tat srutamtat srutamK tat mapukṛtvaḥ srutam H kṛtoyavastrāṇiK kṛtoyavasāni H
1938 ed. 6.42.40.add15
aṣṭāḍhakaṃ tanprasitaṃ vidadhyān mūlan tu māmvāpyatha citrakasya |
sukalpitāṃ tāṃ vipacedvidhikṣāḥ pūtavidadhyādathayādaleṣa |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tanprasitaṃK tat prasitam H vidadhyān mūlan tuK vidadhyāt mūlaṃ tu H māmvāpyathaK lāmvāpyatha H vipacedvidhikṣāḥK vipaced vidhikṣāḥ H pūtavidadhyādathayādaleṣaK pūtam vidhyād athayād aśeṣaṃ || H
1938 ed. 6.42.40.add16
palāri pūnas tathāsya kṛtvāni kvavathācitrakasya |
tad vārake cāpi jalasya siddhaṃ pādāvaśeṣādvaṣegālanīyaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
palāripalāriK palāni catvāri H pūnas tathāsyaem. pūnastathāsya K punastathāsya ni H kṛtvāniK kṛtvā H kvavathācitrakasyaKpc kvathācitrakasya | Kac kvathacitrakasya | H tad vārakeem.
tadvārake
K

tad vāḍhake
H
jalasyaK jalāsya H pādāvaśeṣādvaṣegālanīyaṃK pādāvaśeṣaṃ kvathagālanīyaṃ || H
1938 ed. 6.42.40.add17
tena prapiṣyetva palonmitānāmisaṃvariṣṭhaṃ gaṇamauṣadhānāṃ |
kaṭutrivargaṃ lavaṇāny athāṣṭau dve rohiṇīñ cāmlakavetamañ ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prapiṣyetvaK prapiṣyeva H palonmitānāmisaṃvariṣṭhaṃK palonmitānāṃ misamvariṣṭhaṃ H lavaṇānyK lavaṇā H athāṣṭau dveK nyahāṣṭhau dve H cāmlakavetamañK cāmlakavetasañ H
1938 ed. 6.42.40.add18
ñ ca bhāgīñ ca vayāñ ca pāṭhaṃ sajīvakaṃ mūlam athājamodāṃ |
hiṃgun tu māñ cātiviṣañ ca mustameñ ca gajapippalīñ ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ññK H bhāgīñ caK bhāgnīṃ ca H sajīvakaṃK sajīrakaṃ H mūlamK mūla H athājamodāṃK mahājamodāṃ | H hiṃgun tu māñ
hiṃgun tu māñ
K

hiṅguṃ tu saṃ
H
cātiviṣañ caK cātiviṣañ cq H mustameñem. mustameñ ca K mustamelāṃ sa ca H ca gajapippalīñem. gajapippalīñ K vyāgajapippalīñ H
1938 ed. 6.42.40.add19
ālogarbhamamatrapiṣṭhaṃ pūrvaśrūtaṃ kṣāram athopacet tu |
mṛdvagninā vākkvathitaṃ sanais tu modavilepāt pariśoṣitas tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ālogarbhamamatrapiṣṭhaṃālogarbhamamatrapiṣṭhaṃK ālo garbhaṃ kṛtvimamatramiṣṭaṃ H pūrvaśrūtaṃK pūrvvasrutaṃ H kṣāramK kṣāra H athopacet tuK mathāpacet tu | H vākkvathitaṃK vā kvathitaṃ H sanais tuK śanais tu H modavilepāt pariśoṣitasmodavilepāt pariśoṣitasK modarvvilepāt pariśoṣitas H
1938 ed. 6.42.40.add20
kolapramāṇāṃ guṭikāṃ vidadhyād dvebhakṣayitvaiva matonnamadyāt |
tataḥ padānāṃ śām eva gatvā yat aprakāṃkṣaḥ punar eva |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kolapramāṇāṃK kolapramāṇaṃ H matonnamadyāt | tataḥmatonnamadyāt |
tataḥ
K
maonnamadyāt |
tataḥ
H
śāmK śa H evaK tameva H yat aprakāṃkṣaḥyat aprakāṃkṣaḥK yataḥ prakāṃkṣaḥ H punarK puna H evaeva K reva || H
1938 ed. 6.42.40.add21
dve bhakṣayitvauva matonnamadyādapūrvavadjātamahāprakāṃkṣaḥ |
sa eva guṭikāprayogādahah̤ sukhenaiva sahasrasāpi |
1938 ed. 6.42.40.add22
tisras tu gulmīguṭikāṃ prayuktvā mūlāt tataḥ pañca nihanti gulmān |
catvāram cārmāṃmi nihani pītāḥ ta thā vātakahādare ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gulmān | catvāramgulmān |
catvāram
K
gulmān |
catvāri
H
cārmāṃmiK aśāṃsi H pītāḥK pītāḥ H ta thāta thāK dhyore tathā H vātakahādareK vātakaphādare H
1938 ed. 6.42.40.add23
yevā pare vāakaphapravṛttārānṛṇāṃ kukṣigatā vikārāḥ |
tāṃ hanti sarvāṃś ca yathaṃñ ca pītāḥ ghṛtena coktena jalena cāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāakaphapravṛttārānṛṇāṃvāakaphapravṛttārānṛṇāṃK vātakaphapravṛttā dyorānṛṇāṃ H tāṃ
tāṃ
K

tā
H
hantiK n hani H sarvāṃś caK sarvvān śca H yathaṃñ caK yahuṃś ca H
1938 ed. 6.42.40.add24
kāyagnisainyaṃ grahaṇīpradoṣamastavidām avāpya jīrṇaṃ |
nihanti sadyo jarayanti cānnaṃ pāsāṇacūrṇair api miśritaṃ yat ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
grahaṇīpradoṣamastavidāmgrahaṇīpradoṣamastavidāmK grahaṇīpradoṣamasraṃvidā H avāpyaK hitvamavāpya H sadyoK sadyo H pāsāṇacūrṇairK pāṣāṇacūrṇair H
1938 ed. 6.42.40.add25
kuriṇī tripahlāmaricāni viḍaṃgaṃkaṃ |
pippalīcādamodañ ca kuṭājasya phalāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuriṇīkuriṇīK kumvurūṇi H tripahlāmaricāniK triphalā maricāni H viḍaṃgaṃkaṃK viḍaṅgakaṃ | H pippalīcādamodañ ca
pippalīcādamodañ ca
K

pippalyaścājamodaṃ ca
H
kuṭājasyaK kūṭajasya H
1938 ed. 6.42.40.add26
citrakaṃ kālikājājī ekaikaṃ palikaṃ mitaṃ |
aṣṭaupalāni trivṛtaḥ pañcāśaḥ syādguḍasya tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mitaṃK miaṃ | H pañcāśaḥK pañcāśa H syādguḍasyaK t syādguḍasya H
1938 ed. 6.42.40.add27
tailasya rasam āmalakasya tu |
trayaḥ prasṭhāc ca tat sarvāṃ śanaimṛdvagninā pacet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rasamrasamK kuḍadvau tu rasa H āmalakasya tuK māmalakasya ca | H tat sarvāṃK tat sarvvaṃ H śanaimṛdvagnināK śanair mmṛdvagninā H
1938 ed. 6.42.40.add28
ghanībhūtaṃ phalaiḥ kṛtvā samam āmalakasya tu |
agnipramāṇaṃ vijñāya bhakṣayet prātarutthitaḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
samamK sama H āmalakasya tuK māmalakasya tu | H bhakṣayet prātarutthitaḥK bhakṣayet prātarūtthitaḥ || H
1938 ed. 6.42.40.add29
pañcagulmāṃ pramehāṃñ ca pāṇḍurogaṃ sakāmalāṃ |
śoṣaṃ kuṣṭhodarāmīma samayec ca bhagandarāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pañcagulmāṃK pa H pramehāṃñ caK pramehāś ca H pāṇḍurogaṃK pāṇḍurogā H sakāmalāṃK n sakāmalāṃ | H kuṣṭhodarāmīmaK kuṣthodarāṇāṃsi H samayec casamayec caK śamayec ca H bhagandarāṃK bhagandarān || H
1938 ed. 6.42.40.add30
yonidoṣaharo vṛṣyo medhā valavapuḥ karaḥ |
guḍakalyāṇasaṃkṣas tu mataś cāpi rasāyanaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yonidoṣaharoK yonirogaharo H valavapuḥK valavapu H karaḥK kkarāḥ | H
1938 ed. 6.42.40cd
tile kṣurakapālāśa sārṣapaṃ yavanālajaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavanālajaṃK​H yāvanālajam || A
1938 ed. 6.42.41
bhasmāmūkajañ cāpi gojavikharahastināṃ |
mūtreṇa mahiṣīṇāñ ca palikaiś cāpi cūrṇṇitaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhasmāmūkajañbhasmamūlakajaṃK bhasma mūlakajaṃbhasmamūlakajaṃ A​H gojavikharahastināṃK​H gojāvikharahantinām | A palikaiśK​H pālikaiś A cāpiK​H cāva A
1938 ed. 6.42.42
kuṣṭhasaindhavayaṣṭhīkanāgarakrimihantibhiḥ |
ajamodāc ca daśabhiḥ sāmudrāc ca palaiyutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuṣṭhasaindhavayaṣṭhīkanāgarakrimihantibhiḥK kuṣṭhasaindhavayaṣṭyāhvanāgarakṛmighātibhiḥ | A kuṣṭhasaindhavayaṣṭhīka nāgarakrimihaṃtribhiḥ || H ajamodāc ca
ajamodāc ca
K​H

sājamodaiś ca
A
palaiyutaṃK palairyutam || A palair yutaṃ | H
1938 ed. 6.42.43
ayas pātregnikalpena paktvā lehyam athoddharet |
tasya mātrāṃ pibed dadhnā surayāṣā pi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pātregnikalpenaK pātre 'gninālpena A pātre 'gnikakasyena H lehyamK lehyam(laham) A lehya ma H athoddharet | tasyaathoddharet |
tasya
A​K
tthoddharet |
tasya
H
pibed dadhnāpived daddhnāA pived dadhnāpived daddhnā K​H surayāṣā pisurayā sarppiṣā piem. surayā sarpiṣāpisurayā sarppiṣā pi A​H surayās̤ā pi K
1938 ed. 6.42.44
dhānyāmlenoṣṇatoyena kaulatthena rasena vā |
gulmaṃ vātavikārāś ca kṣāroyaṃ hanty asaṃśayaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gulmaṃ
gulmaṃ
K

gulmā
A

gulma
H
vātavikārāś caK​H n vātavikārāṃś ca A kṣāroyaṃK​H kṣāro ' A hantyK yaṃ han A han H asaṃśayaṃK tyasaṃśayam || A​H
1938 ed. 6.42.45
svarjikākuṣṭahasahaiḥ kṣāraḥ ketakajo pi vā |
pītatailena śamayed dulmaṃ pavanasaṃbhavaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svarjikākuṣṭahasahaiḥsvarjjikākuṣṭhasahitaḥK svarjikākuṣṭhasahitaḥsvarjjikākuṣṭhasahitaḥ A​H ketakajoK ketakijo A ketakajo H pi vā'pi vāA​K pi vā | H pītatailena
pītatailena
K​H

tailena
A
śamayed dulmaṃśamadigital-image 188ryed dulmaṃK śamayet pīto gulmaṃ A śa mayet gulmaṃ H
1938 ed. 6.42.46
pītaṃ sukhāṃvunāvāpi svarjikākuṣṭhasaindhavaṃ ||
vṛścīkamurūvūkaś ca varṣābhūvṛhatī dvayaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sukhāṃvunāvāpisukhāmvunā vāpiK​H sukhāmbunā vāpi A vṛścīkamurūvūkaś ca
vṛścīkamurūvūkaś ca
K

vṛś cīvamurubūkaṃ(vṛś cīramurubūkaṃ) ca
A

vṛścikamurūvūkaś ca
H
varṣābhūvṛhatīvarṣābhūvṛhatīK​H varṣābhūrbṛhatī A
1938 ed. 6.42.47
citrakañ ca jaladroṇai pacet pādāvaśeṣitaṃ |
māgadhācikumbhe nidhāpayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jaladroṇaiK jaladroṇe A​H pacet pādāvaśeṣitaṃK​H paktvā pādāvaśeṣitam | A māgadhācikumbhe
māgadhācikumbhe
K

māgadhīciktrakakṣaudralipte kumbhe
A

māgadhacitraka lipte kumbhe
H
1938 ed. 6.42.48
madhunaḥ prasthamāvāpya pathyācūrṇṇārdhasaṃyutaṃ |
viśoṣitaṃ daśāhan tu jīrṇṇabhakaḥ piven naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viśoṣitaṃ
viśoṣitaṃ

viśoṣitan
K​H

busoṣitaṃ
A
jīrṇṇabhakaḥjīrṇṇabhaktaḥK jīrṇabhaktaḥjīrṇṇabhaktaḥ A​H pivenK​H piben A
1938 ed. 6.42.49
ariṣthoyaṃ jayedgulmavipākaṃ ca dustaraṃ ||
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ariṣthoyaṃK ariṣṭo 'yaṃ A ariṣṭhoyaṃ H jayedgulmavipākaṃK jayed gulmamavipāka A jayedgulmamavipākañ H caK​H ma A dustaraṃK​H rocakam | A pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā
pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphal-agnikā
K

pāṭhānikumbharajanītrikaṭutriphalāgnikam ||
A

pāṭhānikumbharajanī trikaṭutriphalāgnikā |
H
1938 ed. 6.42.50ab
lavaṇaṃ vṛkṣakavījāni cūrṇṇagomūtrasādhitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vṛkṣakavījānivṛkṣakavījāniK​H vṛkṣa A cūrṇṇagomūtrasādhitaṃK​H bījaṃ ca tulyaṃ syād anavo guḍaḥ | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pathyābhir vā yutaṃ cūrṇaṃ gavāṃ mūtrayutaṃ pacet || A
1938 ed. 6.42.51
ghanībhūtaṃ tu guṭikāṃ kṛtvā khāded abhuktavān |
gulmaplīhāgnisādāṃstāṃ nāśayeyur aśeṣataḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghanībhūtaṃ tughanībhūtan tuK​H guṭikāstadghṛnībhūtaṃ A guṭikāṃK​H om. A khāded abhuktavān | gulmaplīhāgnisādāṃstāṃkhāded abhuktavān |
gulmaplīhāgnisādāṃstāṃ
khāded abhuktavān |
gulmaplīhāgnisādāṃstān
K​H
khādedabhuktavān |
gulmaplīhāgnisādāṃtā
A
nāśayeyurK​H nāśayeyu A aśeṣataḥK​H raśeṣataḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hṛdrogaṃ grahaṇīdoṣaṃ pāṇḍurogaṃ ca dāruṇam |
saśūle sonnate 'spande dāhapākaruganvite ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. gulme raktaṃ jalaukobhiḥ sirāmokṣeṇa vā haret | A
1938 ed. 6.42.53cd
sukhoṣṭhājāṃgalarasāḥ susnigdhā vyaktasaindhavāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sukhoṣṭhājāṃgalarasāḥsukhoṣṭhājāṃgalarasāḥsukhoṣṭhājāṃgalarasāḥK​H sukhoṣṇā jāṅgalarasāḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaṭutrikasamāyuktā hitāḥ pāne tu gulminām | A
1938 ed. 6.42.54cd
peyā vātaharaiḥ siddhāḥ kaulatthāḥ saṃskṛtāḥ rasāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vātaharaiḥA​K vā aharaiḥ H siddhāḥA​K siddhā H saṃskṛtāḥsaṃskṛtāA​K saṃkṛtā H
1938 ed. 6.42.55ab
khalāḥ sapañcamūlāś ca gulmino bhojane hitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khalāḥA​K khalā H gulminoK​H gulmināṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. baddhavarconilānāṃ tu sārdrakaṃ kṣīramiṣyate || A
1938 ed. 6.42.56
kumbhīpiṇḍeṣṭakasvedāṃ kuryāc cavakuśo bhiṣak |
gulminaḥ sarva evoktā durvirecyatamā bhṛśāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kumbhīpiṇḍeṣṭakasvedāṃK kumbhīpiṇḍeṣṭakāsvedā A kumbhīpiṇḍeṣṭakasvedā H kuryāc cavakuśoK n kārayet kuśalo A na kuryāc cavakuśo H durvirecyatamāA​K durvvirecya tam ā H bhṛśāḥK​H bhṛśam || A
1938 ed. 6.42.57
ataś cainaṃ tu susvinnāṃ sraṃsanenopapādayet |
vimlāpanaṃ bhedanāni tathaiva syañjanāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ataśK​H ata A cainaṃ tuK śaitāṃs tu A canā - H susvinnāṃK​H susvinnā A sraṃsanenopapādayet | vimlāpanaṃsraṃsanenopapādayet |
vimlāpanaṃ
K
n sraṃsanenopapādayet |
vimlāpanā
A
sraṃsanenopapādayeta ||
vimlāpanaṃ
H
bhedanāniK​H bhyañjanāni A syañjanāniK dahanāni A sy añjanāni H
1938 ed. 6.42.58
upanāhāś ca kartavyāḥ sukhoṣṭhāḥ sālvalādayaḥ |
udaroktāni sarpīṣimūtravartiḥ kriyāstathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
upanāhāś caupanāhāś caA​K upanāhoś ca H sukhoṣṭhāḥK​H sukhoṣṇāḥ A sālvalādayaḥK​H sālvaṇādayaḥ | A sarpīṣimūtravartiḥK sarpīṃṣi mūtravarti A sarpiṣimūtravartiḥ H kriyāstathāK kriyās tathā || A kriyā thā | H
1938 ed. 6.42.59ab
lavaṇāni ca yojyāni yānyuktānyanilāc kurye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lavaṇāni calavaṇāni caA​K lavaṇāṇi ca H yānyuktānyanilāc kuryeK​H yānyuktānyanilāmaye | A
1938 ed. 6.42.60cd
dantīdravantīmūleṣu tathā vātahareṣu ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dantīdravantīmūleṣuK​H dantīcitrakamūleṣu A
1938 ed. 6.42.61ab
kārayedāsavāriṣṭhāślokasthāne yatheritāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kārayedāsavāriṣṭhāślokasthānekārayedāsavāriṣṭhāślokasthāneK kuryād ariṣṭān sarvāṃś ca ślokasthāne A kārayed āsavāriṣṭhān ślokasthāne H yatheritāṃyatheritān |yatheritān ||K yatheritān yatheritān |yatheritān || A​H
1938 ed. 6.42.59cd
vātavarconirodhaiṣu sāmudrārdrakasarṣapaiḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vātavarconirodhaiṣuK vātavarconirodhe tu A vātavarccāni rodhe vā H
1938 ed. 6.42.60ab
kṛtvā pāyau nidhātavyā varttayo maricottarāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāyauA​K pāyo H nidhātavyāK​H vidhātavyā A
1938 ed. 6.42.61cd
khāded vānyāṃkurāṃ bhṛṣtāṃ pūtīkanṛpavṛkṣayoḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khāded vānyāṃkurāṃK khādedvāpyaṅkurā A khāded vānyāṅkurā H bhṛṣtāṃK n bhṛṣṭā A bhṛṣṭāṃ H pūtīkanṛpavṛkṣayoḥK​H n pūtīkanṛpavṛkṣayoḥ || A
1938 ed. 6.42.62
ūrdhvavātantu manujaṃ gulminaṃ na nirūhaye ||
pibet trivṛnnāgaram vā saguḍā vā harītakīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ūrdhvavātantuūrdhvavātan tuūrddhvavātan tuK​H ūrdhvavātaṃ A manujaṃK​H manuṣyaṃ ca A pibet trivṛnnāgaram vāem. t |
pibettrivṛnnāgaraṃ vā
A

pivet trivṛnnāgaram vā
K
t ||
pivet trivṛnnāgaramvā
H
saguḍā vāK saguḍāṃ vā A saguḍamvā H
1938 ed. 6.42.63
guggulaṃ vṛvṛtāṃ danīṃ dravantīṃ saindhavaṃ vacāṃ |
mūtramadyapayodrākṣārasair vīkṣya valāvalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
guggulaṃK gugguluṃ A guggula H vṛvṛtāṃK trivṛtāṃ A n bhṛvṛtāṃ H danīṃK​H dantīṃ A saindhavaṃA​K saindhavām H mūtramadyapayodrākṣārasair
mūtramadyapayodrākṣārasair
K​H

mūtramadyapayodrākṣārasai
A
vīkṣyaK rvīkṣya A vvīkṣa H valāvalaṃK​H balābalam || A
1938 ed. 6.42.64
evaṃ pīlūni piṣṭhāni pibet salavaṇāni ty ||
pippaipippalīmūlaṃ citrakājājisaindhavaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
piṣṭhāniK​H bhṛṣṭāni A pibet salavaṇāniem. pibet salavaṇāni tu | A pivet salavaṇāni K pivet salavaṇāni tu || H ty || pippaipippalīmūlaṃty ||
pippaipippalīmūlaṃ
K

pippalīpippalīmūla
A

pippaipippai
H
citrakājājisaindhavaiḥK cavyacitrakasaindhavaiḥ || A ulacitrakājājisaindhavaiḥ | H
1938 ed. 6.42.65
yuktā surā ghnanti gulmaṃ śīghrakāle prayojitā |
vaddhavinmārūto gulmī bhuñjīta paye yāvāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
surāK​H hanti surā A ghnantiK​H om. A śīghrakāleK​H śīghraṃ kāle A vaddhavinmārūto
vaddhavinmārūto

vaddhavinmārūto
K​H

baddhaviṇmāruto
A
payeK paya A​H yāvāṃsā yavān ||sā yavān |K sā yavān sā yavān ||sā yavān | A​H
1938 ed. 6.42.66ab
kulmāṃṣāścā vahusnehāṃ bhakṣayellavaṇaittarāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kulmāṃṣāścāK kulmāṣān vā A​H vahusnehāṃK bahusnehā A vahusnehā H bhakṣayellavaṇaittarāṃK n bhakṣyellavaṇottarān | A n bhakṣayellavaṇāt tarān || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. athāsyopadravaḥ śūlaḥ kathaṃcid upajāyate || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śūlaṃ nikhānitamivāsukhaṃ yena tu vattyasau |
tatra viṇmūtrasaṃrodhaḥ kṛcchrocchvāsaḥ sthirāṅgatā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tṛṣṇā dāho bhramo 'nnasya vidagdhaparivṛddhitā |
romaharṣo 'ruciś chardir bhuktavṛddhir jaḍāṅgatā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vāyvādibhir yathāsaṅkhyāṃ miśrair vā vīkṣya yojayet |
pathyātrilavaṇaṃ kṣāraṃ hiṅgutumburupauṣkaram ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yavānīṃ ca haridrāṃ ca viḍaṅgānyamlavetasam |
vidārītriphalābhīruśṛṅgāṭīguḍaśarkarāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kāśmarīphalayaṣṭyāhvaparūṣakahimāni ca |
ṣaḍgranthātiviṣādārupathyāmaricavṛkṣajān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṛṣṇāmūlakacanvyaṃ ca nāgarakṣāracitrakān |
uṣṇāmlakāñjikakṣīratoyaiḥ ślokasamāpanān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathākramaṃ vimiśrāṃś ca dvandve sarvāṃś ca sarvaje |
tathaiva sekāvagāhapradehābhyaṅgabhojanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śiśirodakapūrṇānāṃ bhājanānāṃ ca dhāraṇam |
vamanonmardanasvedalaṅghanakṣapaṇakriyāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. snehādiś ca karamaḥ sarvo viśeṣeṇopadiśyate | A
1938 ed. 6.42.75cd
vallūram mūlakaṃ matsyāṃ śuṣkaśākāni vaidalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
matsyāṃK matsyā A matsyaṃ H śuṣkaśākāniK​H n śuṣkaśākāni A
1938 ed. 6.42.76ab
na khādedālukaṃ gulmī madhurāṇi phalāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khādedālukaṃA​K khādeccālūkaṃ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vinā gulmena yacchūlaṃ gulmasthāneṣu jāyate || A
1938 ed. 6.42.76.add1
laṅghanaṃ dīpanaṃ snigdhaṃ uṣṇaṃ vātānulomanaṃ |
vṛṃhaṇañ ca bhaved yas tu tadhitaṃ vātagulmināṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
laṅghanaṃK laghnananan H snigdhaṃsnigdhaṃK snigdha H
1938 ed. 6.42.76.add2
sthānāvaseko raktasya vāhumadhye sirāṃvyadhan |
svedonulomanaṃ caiva tad hitaṃ vātagulmināṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sirāṃvyadhan | svedonulomanaṃsirāṃvyadhan |
svedonulomanaṃ
K
sirāvyadhaṃ |
svedonulomanañ
H
1938 ed. 6.42.76.add3
tṛṣṇā yābhiparīto yo ādhyātoraktapīḍitaḥ |
prāṇākṣiśotisārī ca yaśūlaiḥ pradīdyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yābhiparīto yoK yābhiparī toyaḥ H ādhyātoraktapīḍitaḥK ādhyāto bhaktapīḍitaḥ | H prāṇākṣiśotisārī ca
prāṇākṣiśotisārī ca
K

prāṇakṣīśo 'tisārī ca yaś
H
yaśūlaiḥyadigital-image 188vśūlaiḥK ca śūlaiḥ H pradīdyateK prapīdyate || H
1938 ed. 6.42.76.add4
varjanīyā bhaven hy ete virikkeyobhipūjyate iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
virikkeyobhipūjyateK virikkeyo 'bhipūjyate H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nidānaṃ tasya vakṣyāmi rūpaṃ ca sacikitsitam |
vātamūtrapurīṣāṇāṃ nigrahādatibhojanāt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ajīrṇādhyaśanāyāsaviruddhānnopasevanāt |
pānīyapānāt kṣutkāle virūḍhānāṃ ca sevanāt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. piṣṭānnaśuṣkamāṃsānām upayogāttathaiva ca |
evaṃvidhānāṃ dravyāṇāmanyeṣāṃ copasevanāt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vāyuḥ prakupitaḥ koṣṭhe śūlaṃ saṃjanayed bhṛśam |
nirucchvāsī bhavettena vedanāpīḍito naraḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śaṅkusphoṭanavattasya yasmāttīvrāś ca vedanāḥ |
śūlāsaktasya lakṣyante tasmācchūlamihocyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nirāhārasya yasyaiva tīvraṃ śūlamudīryate |
prastabdhagātro bhavati kṛcchreṇocchvasitīva ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vātamūtrapurīṣāṇi kṛcchreṇa kurute naraḥ |
etairliṅgairvijānīyācchūlaṃ vātasamudbhavam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tṛṣṇā dāho mado mūrcchā tīvraṃ śūlaṃ tathaiva ca |
śītābhikāmo bhavati śītenaiva praśāmyati ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. etairliṅgairvijānīyācchūlaṃ pittasamudbhavam |
śūlenotpīḍyamānasya hṛllāsa upajāyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. atīva pūrṇakoṣṭhatvaṃ tathaiva gurugātratā |
etacchleṣmasamutthasya śūlasyoktaṃ nidarśanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sarvāṇi dṛṣṭvā rūpāṇi nirdiśetsānnipātikam |
sannipātasamutthānamasādhyaṃ taṃ vinirdiśet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śūlānāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ cikitsāṃ tu nibodha me |
āśukārī hi pavanastasmāt taṃ tvarayā jayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tasya śūlābhipannasya sveda eva sukhāvahaḥ |
pāyasaiḥ kṛśarāpiṇḍaiḥ snigdhair vā piśitairhitaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. trivṛcchākena vā snigdhamuṣṇaṃ bhiñjīta bhojanam |
cirabilvāṅkurān vāpi tailabhṛṣṭāṃs tu bhakṣayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vaihaṅgāṃś ca rasān snigdhān jāṅgalān śūlapīḍitaḥ |
yathālābhaṃ niṣeveta māṃsāni bilaśāyinām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. surā sauvīrakaṃ cukraṃ mastūdaśvittathā dadhi |
sakālalavaṇaṃ peyaṃ śūle vātasamudbhave ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kulatthayūṣo yuktāmlo lāvakīyūṣasaṃskṛtaḥ |
sasaindhavaḥ samarico vātaśūlavināśanaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. viḍaṅgaśigrukampillapathyāśyāmāmlavetasān |
surasāmaśvamūtrīṃ ca sauvarcalayutān pibet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madyena vātajaṃ śūlaṃ kṣipram eva praśāmyati |
pṛthvīkājājicavikāyavānīvyoṣacitrakāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pippalyaḥ pippalīmūlaṃ saindhavaṃ ceti cūrṇayet |
tāni cūrṇāni payasā pibet kāmbalikena vā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. madhvāsavena cukreṇa surāsauvīrakeṇa vā |
athavaitāni(athacaitāni) cūrṇāni mātuluṅgarasena vā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tathā badarayūṣeṇa bhāvitāni punaḥ punaḥ |
tāni hiṅgupragāḍhāni saha śarkarayā pibet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. saha dāḍimasāreṇa vartiḥ kāryā bhiṣagjitā |
sā vartirvātikaṃ śūlaṃ kṣipram eva vyapohati ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. guḍatailena vā līḍhā pītā madyena vā punaḥ |
bubhukṣāprabhave śūle laghu saṃtarpaṇaṃ hitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. uṣṇaiḥ kṣīrairyavāgūbhiḥ snigdhairmāṃsarasais tathā |
vātaśūle samutpanne rūkṣaṃ snigdhena bhojayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. susaṃskṛtāḥ pradeyāḥ syurghṛtapūrā viśeṣataḥ |
vāruṇīṃ ca pibejjantus tathā saṃpadyate sukhī ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. etadvātasamutthasya śūlasyoktaṃ cikitsitam |
atha pittasamutthasya kriyāṃ vakṣyāmyataḥ param ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sa sukhaṃ chardayitvā tu pītvā śītodakaṃ naraḥ |
śītalāni ca seveta sarvāṇyuṣṇāni varjayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. maṇirājatatāmrāṇi bhājanāni ca sarvaśaḥ |
vāripūrṇāni tānyasya śūlasyopari nikṣipet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. guḍaḥ śāliryavāḥ kṣīraṃ sarpiḥpānaṃ virecanam |
jāṅgalāni ca māṃsāni bheṣajaṃ pittaśūlinām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rasān seveta pittaghnān pittalāni vivarjayet |
pālāśaṃ dhānvanaṃ vāpi pibedyūṣaṃ saśarkaram ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. parūṣakāṇi mṛdvīkākharjūrodakajānyapi |
tat pibec charkarāyuktaṃ pittaśūlanivāraṇam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. aśane bhuktamātre tu prakopaḥ ślaiṣmikasya ca |
vamanaṃ kārayettatra pippalīvāriṇā bhiṣak ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rūkṣaḥ svedaḥ prayojyaḥ syād anyāś coṣṇāḥ kriyā hitāḥ |
pippalī śṛṅgaveraṃ ca śleṣmaśūle bhiṣagjitam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pāṭhāṃ vacāṃ trikaṭukaṃ tathā kaṭukarohiṇīm |
citrakasya ca niryūhe pibedyūṣaṃ sahārjakam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. eraṇḍaphalamūlāni mūlaṃ gokṣurakasya ca |
śālaparṇīṃ pṛśniparṇīṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dadyācchṛgālavinnāṃ ca sahadevāṃ tathaiva ca |
mahāsahāṃ kṣudrasahāṃ mūlamikṣurakasya ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. etat saṃbhṛtya saṃbhāraṃ jaladroṇe vipācayet |
caturbhāgāvaśeṣaṃ tu yavakṣārayutaṃ pibet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vātikaṃ paittikaṃ vāpi ślaiṣmikaṃ sānnipātikam |
prasahya nāśayec chūlaṃ chinnābhram iva mārutaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pippalī svarjikākṣāro yavāś citraka eva ca |
sevyaṃ caitat samānīya bhasma kuryād vicakṣaṇaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tad uṣṇavāriṇā pītaṃ śleṣmaśūle bhiṣagjitam |
ruṇaddhi mārutaṃ śleṣmā kukṣipārśvavyavasthitaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sa saṃruddhaḥ karotyāśu sādhmānaṃ guḍguḍāyanam |
sūcībhir iva nistodaṃ kṛcchrocchvāsī tadā naraḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nānnaṃ vāñchati no nidrām upaity artinipīḍitaḥ |
pārśvaśūlaḥ sa vijñeyaḥ kaphānilasamudbhavaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tatra puṣkaramūlāni hiṅgu sauvarcalaṃ viḍam |
saindhavaṃ tumburuṃ pathyāṃ cūrṇaṃ kṛtvā tu pāyayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pārśvahṛdbastiśūleṣu yavakvāthena saṃyutam |
sarpiḥ plīhodaroktaṃ vā ghṛtaṃ vā hiṅgusaṃyutam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bījapūrakasāraṃ vā payasā saha sādhitam |
eraṇḍatailamathavā madyamas tu payorasaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bhojayec cāpi payasā jāṅgalena rasena vā |
prakupyati yadā kukṣau vahnimākramya mārutaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tadāsya bhojanaṃ bhuktaṃ sopastambhaṃ na pacyate |
ucchvasity āmaśakṛtā śūlenāhanyate muhuḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. naivāsane na śayane tiṣṭhan vā labhate sukham |
kukṣiśūla iti khyāto vātādāmasamudbhavaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vamanaṃ kārayettatra laṅghayed vā yathābalam |
saṃsargapācanaṃ kuryād amlair dīpanasaṃyutaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nāgaraṃ dīpyakaṃ cavyaṃ hiṅgu sauvarcalaṃ viḍam |
mātuluṅgasya bījāni tathā śyāmorubūkayoḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bṛhatyāḥ kaṇṭakāryāś ca kvāthaṃ śūlaharaṃ pibet |
vacā sauvarcalaṃ hiṅgu kuṣṭhaṃ sātiviṣābhayā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kuṭajasya ca bījāni sadyaḥśūlaharāṇi tu |
virecane prayuñjīta jñātvā doṣabalābalam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. snehabastīn nirūhāṃś ca kuryād doṣanibarhaṇān |
upanāhāḥ snehasekā dhānyāmlapariṣecanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. avagāhāś ca śasyante yac cānyad api tad dhitam |
kaphapittāvaruddhas tu māruto rasamūrcchitaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hṛdisthaḥ kurute śūlamucchvāsārodhakaṃ param |
sa hṛcchūla iti khyāto rasamārutasaṃbhavaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tatrāpi karmābhihitaṃ yadi uktaṃ hṛdvikāriṇām |
saṃrodhāt kupito vāyuri bastim āvṛtya tiṣṭhati ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bastivaṅkṣaṇanābhīṣu tataḥ śūlo 'sya jāyate |
viṇmūtravātasaṃrodhī bastiśūlaḥ sa mārutāt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nābhyāṃ vaṅkṣaṇapārśveṣu kukṣau meḍhrāntramardakaḥ |
mūtramāvṛtya gṛhṇāti mūtraśūlaḥ sa mārutāt ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vāyuḥ prakupito yasya rūkṣāhārasya dehinaḥ |
malaṃ ruṇaddhi koṣṭhasthaṃ mandīkṛtya tu pāvakam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śūlaṃ saṃjanayaṃstīvraṃ srotāṃsyāvṛtya tasya hi |
dakṣiṇaṃ yadi vā vāmaṃ kukṣimādāya jāyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sarvatra vardhate kṣipraṃ bhramannatha saghoṣavān |
pipāsā vardhate tīvrā bhramo mūrcchā ca jāyate ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. uccārito mūtritaś ca na śāntimadhigacchati |
viṭśūlametajjānīyādbhiṣak paramadāruṇam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṣipraṃ doṣaharaṃ kāryaṃ bhiṣajā sādhu jānatā |
svedanaṃ śamanaṃ caiva nirūhāḥ snehabastayaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pūrvoddiṣṭān pāyayeta yogān koṣṭhaviśodhanān |
udāvartaharāś cāsya kriyāḥ sarvāḥ sukhāvahāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. atimātraṃ yadā bhuktaṃ pāvake mṛdutāṃ gate |
sthirībhūtaṃ tu tatkoṣṭhe vāyurāvṛtya tiṣṭhati ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. avipākagataṃ hy annaṃ śūlaṃ tīvraṃ karotyati |
mūrcchādhmānaṃ vidāhaś ca hṛdutkleśo vilambikā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. viricyate chardayati kampate 'tha vimuhyati |
avipākād bhavec chūlas tv annadoṣasamudbhavaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vamanaṃ laṅghanaṃ svedaḥ pācanaṃ phalavartayaḥ |
kṣārāś cūrṇāni guṭikāḥ śasyante śūlanāśanāḥ ||
gulmāvasthāḥ kriyāḥ kāryā yathāvat sarvaśūlinām ||
A
kāyaci || thva || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaciK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyaci A uttara H thvaK kitsātantre gulmapratiṣedho nāma (caturtho 'dhyāyaḥ, āditaḥ) dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||42 || A tantre gulmapratiṣedha na catvāriṃśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ caturtho'dyāyaḥ || || H

[Adhyāya 43: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.43.1
athāto hṛdrogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥA​H vyā || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.43.3
vegāghātoṣṇarūkṣān nairatimātropasevitaiḥ |
viruddhādhyaśanājīrṇair rasātmyaiś cāpi bhojanaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viruddhādhyaśanājīrṇair
viruddhādhyaśanājīrṇair
Kpc

viruddhādhyaśanājīrṇai
A

viruddhādhyanājīrṇair
Kac

virūddhādyaśanājjīrṇai
H
bhojanaiḥK​H (cāti) bhojanaiḥ || A
1938 ed. 6.43.4
dūṣayitvā rasāṃ doṣā viguṇā hṛdaṃ yaṃ gatāḥ |
hṛdivādhāṃ prakuvyanti hṛdrogāṃ taṃ pracakṣate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rasāṃK rasaṃ A​H hṛdaṃ yaṃhṛdayaṅK hṛdayaṃhṛdayaṅ A​H gatāḥgatāḥK​H gatāḥ | A hṛdivādhāṃ
hṛdivādhāṃ
K
om. A
hṛdi bādhām
H
prakuvyantiK
kurvanti
A
prakurvvanti H
hṛdrogāṃ taṃK hṛdaye bādhāṃ hṛdrogaṃ taṃ A hṛdrogan tam H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. caturvidhaḥ sa doṣaiḥ syāt kṛmibhiś ca pṛthak pṛthak |
lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi cikitsitamanantaram ||
A
1938 ed. 6.43.6
āyamyate mā||||||
nirmathyate dīryate ca yodyatepi pāṭyatepi ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nirmathyate
nirmathyate
K
rutaje hṛdayaṃ tudyate tathā |
nirmathyate
A
rutena hṛdayan tudyate tathā |
nirmmathyate
H
yodyatepiK sphoṭyate A ? H pāṭyatepiK pāṭyate 'pi A poṭyatepi H
1938 ed. 6.43.7
tṛṣṇoṣṇādāhacoṣāsyuḥ paittike hṛdayaklamaḥ |
dhūmāyanaṃ ca mūrchā ca svedaḥ śoṣo mukhasya ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tṛṣṇoṣṇādāhacoṣāsyuḥK tṛṣṇoṣādāhacoṣāḥ syuḥ A tṛṣṇoṣṇādāhacoṣāḥ syuḥ H hṛdayaklamaḥA​K hṛdaya klamāḥ | H
1938 ed. 6.43.8
gauravaṃ kaphasaṃsrāvorūcistastambhognimārdavaṃ |
mādhuryam api cā sasya valāsāpahate hṛdi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaphasaṃsrāvorūcistastambhognimārdavaṃK kaphasaṃsrāvo 'ruciḥ stambho 'gnimārdavam | A kaphasaṃsrāvo ruci stambho 'gnimārddavam | H sasyasasya𑑍K​H syasya A valāsāpahateK balāsāvatate A balāsāpahate H
1938 ed. 6.43.9
utkleśaḥ ṣṭhīvanaṃ todaḥ śūlaṃ hṛllāsakovamī |
aruciḥ śyāvanetratvaṃ śoṣaś ca krimijo bhavet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
todaḥA​K to daḥ H śūlaṃK​H śūlo A hṛllāsakovamīK hṛllāsakastamaḥ | A hṛllāsakocamī | H śyāvanetratvaṃśyāvanetratvamK​H śyāvnetratvaṃ A śoṣaś caA​K śothaś ca H krimijoK kṛmije A kṛmijo H
1938 ed. 6.43.10
bhramaklamau modaśoṣau jñeyās teṣām upadravāḥ |
krimijo krimijātīnāṃ ślemikāṇāś ca yo matāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhramaklamauA​K dramaklamo H modaśoṣaumodaśoṣauK sādaśoṣau A sādaśothau H jñeyāsA​K jñeyā H teṣāmA​K steṣām H krimijo
krimijo
K

kṛmije
A

krimije
H
krimijātīnāṃkrimijātīnāmK​H kṛmijātīnāṃ A ślemikāṇāś ca yoK ślaiṣmikāṇāṃ ca ye A śleṣmikāṇāṃ ca ye H
1938 ed. 6.43.11
vātopasṛṣṭe hṛdaye vāmayet snigdhamāturaṃ |
dvipañcamūlīkvāthena sasnehalavaṇena tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dvipañcamūlīkvāthena
dvipañcamūlīkvāthena

dvipañcamūlīkvāthena𑑍
K​H

dvipañcamūlakvāthena
A
1938 ed. 6.43.12
pippaẏelāvacāhiṃguyavabhasmāni saindhavaṃ |
saurvarcalaṃ tathā śunṭhī majomodaś ca cūrṇitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippaẏelāvacāhiṃguyavabhasmānipippalyelāvacāhiṃ guyavabhasmāniK pippalyelāvacāhiṅguyavabhasmānipippalyelāvacāhiṃ guyavabhasmāni A​H saindhavaṃsaindhavamA​K saindhavaḥ | H saurvarcalaṃ
saurvarcalaṃ
K

sauvarcala
A

sauvarccalaṃ
H
tathāK​H matho A śunṭhīK śuṇṭhī A​H majomodaś camajomodaś caK majamodāṃ ca A majamodaṃ ca H cūrṇitaṃcūrṇitamA​K cūrṇṇitaḥ || H
1938 ed. 6.43.13
phaladhānyāmlakaulatthadadhimadyāsavādibhiḥ |
pāyayet ca śuddhadehaś ca snehanānyatamena vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāyayet ca
pāyayet ca
K

pāyayeta
A

pāyaye
H
śuddhadehaś caK viśuddhaṃ ca A c chuddhadehañ ca𑑍 H snehanānyatamenasnehanānyatamenaK snehenānyatamena A​H
1938 ed. 6.43.14
bhojayej jīrṇabhaiṣajyāṃ jaṃgalaisaghṛtai rasaiḥ |
vātaghnasiddhaṃ tailañ ca vastiṃ dadyād vicakṣaṇāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhojayej jīrṇabhaiṣajyāṃK bhojayejjīrṇaśālyannaṃ A bhojayejjīrṇṇabhaiṣajyaṃ H jaṃgalaisaghṛtaijāṃgalaiḥ saghṛtaiK jāṅgalaiḥ saghṛtaijāṃgalaiḥ saghṛtai A​H vastiṃK dadyā A​H dadyād vicakṣaṇāḥK dbastiṃ pramāṇataḥ || A d basti vicakaṣaṇaḥ || H
1938 ed. 6.43.15
śrīpaṇimadhukakṣaudrasitāguḍajalair vamet |
pittopasṛṣṭe hṛdayeś ca seveta madhuraśritaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śrīpaṇimadhukakṣaudrasitāguḍajalairK śrīparṇīmadhukakṣaudrasitotpalajalai A śrīparṇṇīmadhukakṣaudra sitāguḍajalai H vamet | pittopasṛṣṭevamet |
pittopasṛṣṭe
K
rvamet |
pittopasṛṣṭe
A
rvvamet |
pittopasṛṣṭa
H
hṛdayeś cahṛdaye𑑍K hṛdayehṛdaye𑑍 A​H sevetaA​K sevate H madhuraśritaṃmadhuraśritamK​H madhuraiḥ śṛtam || A
1938 ed. 6.43.16
ghṛtaṃ kaṣāyaś coddiṣṭaṃ pittajvāravināśanaṃ
tṛptasya ca rasaurmukhyair jaṃgalaiḥ saghṛtaibhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṣāyaśK kaṣāyāṃś A ka𑑍 ṣāyāṃ H coddiṣṭaṃcoddiṣṭaṃ𑑍K​H coddiṣṭā A pittajvāravināśanaṃpittajvāravināśanaṃK n pittajvaravināśanān | A pittajvaravināśanām | H rasaurmukhyairK rasairmukhyai A rasairmmukhyair H jaṃgalaiḥK rmadhuraiḥ A jāṃgalaiḥ H saghṛtaibhiṣakK saghṛtairbhiṣak || A saghṛtairbhbhiṣak || H
1938 ed. 6.43.17
sakṣaudraṃ vitared vastitailaṃ madhukasādhitaṃ |
vacānimvakaṣāyābhyāṃ vāntaṃ hṛdi kaphotthite |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vitared vastitailaṃK vitaredbastau tailaṃ A vitarebastim tailaṃ H madhukasādhitaṃmadhukasādhitamA​K madhukaphādhikam | H vacānimvakaṣāyābhyāṃ
vacānimvakaṣāyābhyāṃ
K

vacānimbakaṣāyābhyāṃ
A

vacānimbakeṣāyābhyāṃ
H
kaphotthiteK​H kaphātmake || A
1938 ed. 6.43.18
pāyayet cūrṇaṃ uddiṣṭaṃ vātake bhojayetc tam |
valātailaṃ vidadyāc ca vastivastiviśāradaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāyayet cūrṇaṃK cūrṇaṃ tu pāyayeto A pāyayec cūrṇṇa H uddiṣṭaṃK ktaṃ A muddiṣṭam H vātakeK vātaje A vātajo H bhojayetc tamK bhojayec ca tam | A​H valātailaṃ
valātailaṃ
K

phalā
A

vatmā tailam
H
vidadyāc caK om. A viddhyāc ca𑑍 H vastivastiviśāradaḥvastivastiviśāradaḥK dimatha mustādiṃ triphalāṃ vā piben naraḥ || A bastiṃ bastiviśāradāḥ || H
1938 ed. 6.43.19
krimihṛdrogiṇāṃ snigdhaṃ bhojat piśitodanaṃ |
daghnā ca phalalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
krimihṛdrogiṇāṃK om. A snigdhaṃK om. A bhojat piśitodanaṃK śyāmātri A daghnā ca
daghnā ca
K
om. A
phalalopetaṃK om. A tryahaṃK om. A paścād virecayetK vṛtkalkayutaṃ ghṛtaṃ vāpi virecanam |
balātailairvidadhyāc ca bastiṃ bastiviśāradaḥ ||
A
1938 ed. 6.43.20
sugandhibhiḥ śalavaṇair yogaiḥ sājājiśarkaraiḥ |
viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ pāyayed hitam uttamaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sugandhibhiḥK om. A​H śalavaṇairK om. A​H yogaiḥK om. A​H sājājiśarkaraiḥK om. A​H viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ
viḍaṃgagāḍhaidhānyāmlaṃ
K
om. A​H
pāyayed hitamK om. A​H uttamaḥK kṛmihṛdrogiṇaṃ snigdhaṃ bhojayet piśitaudanam |
dadhnā ca palalopetaṃ tryahaṃ paścād virecayet ||
A
kṛmihṛdrogiṇāṃ snigdham bhojayet piśitodanam |
dadhnā ca𑑍 palalopetam tryahaṃ paś cādvirecayet ||
H
1938 ed. 6.43.21
hṛdisthitāḥ patantyeva madhastāt krimayo nṛṇāṃ |
yavānnaṃ vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥ param iti || kāyaci || kṛ || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛdisthitāḥK sugandhibhiḥ A​H patantyevaK salava A​H madhastāt krimayomadhastāt krimayoK ṇairyogaiḥ sājāṇai ryogaiḥ sājā A​H nṛṇāṃK om. A​H yavānnaṃ
yavānnaṃ
K
om. A​H
vitarec cāsmaisaviḍaṃgamataḥK jiśarkaraiḥ |
viḍaṅgagāḍhaṃ
A
jiśarkkaraiḥ |
viḍaṃgagāḍhair
H
paramK dhānyāmlaṃ pāyayetāpyanantaram || A dhānyāmlam pāyayeddhiamulam || H itiK om. A​H kāyaciK om. A​H kṛK om. A​H

[Adhyāya 44: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.44.1
athātaḥ pāṇḍurogapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāṇḍurogapratiṣedhaṃpāṇḍurogapratiṣedhaṃA​K pāṇḍurpgapratiṣedhaṃ H vyākhyāsyāmaḥA​H vyā || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvandariḥ || A
1938 ed. 6.44.3
vyāyāmamamlam lavaṇāni madyaṃ mṛdaṃ divāsvapnamatīvatīkṣṇaṃ |
niṣevyamāṇasya vidūṣya raktaṃ kurvanti doṣās tvaci pāṇḍubhāvaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyāyāmamamlamvyāyāmamamlaṃK​H vyavāyamamlaṃ A niṣevyamāṇasya
niṣevyamāṇasya
K​H

niṣevamāṇasya
A
doṣāsK doṣā A​H tvaciK stvaci A​H
1938 ed. 6.44.4
pāṇḍvāmayoṣṭārdhavidhaḥ pradiṣṭaḥ pṛthaksamastaiyugapac ca dosaiḥ |
sarveṣu caivaṣvihapāṇḍabhāvo yatodhikotaḥ khalu pāṇḍurogaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāṇḍvāmayoṣṭārdhavidhaḥK pāṇḍvāmayo 'ṣṭārdhavidhaḥ A pāṇdvāmayoṣṭārddhavidhaḥ H pṛthaksamastaiyugapac caK pṛthaksamastairyugapac ca A pṛthaksamastair yugapac ca H dosaiḥK doṣaiḥ | A​H caivaṣvihapāṇḍabhāvoK​H caiteṣv iha pāṇḍubhāvo A yatodhikotaḥK yato 'dhiko 'taḥ A yato 'dhikotaḥ H
1938 ed. 6.44.5
tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra
viṇmūtrapītatvamathāvipāko bhaviṣyatas tasya puraḥ sarāṇi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra viṇmūtrapītatvamathāvipākoem. tvaksphoṭanaṃ ṣṭhīvanagātrasādau mṛdbhakṣaṇaṃ prekṣaṇakūṭaśothaḥ |
viṇmūtrapītatvamathāvipāko
A
tvaksphoṭanaṣṭhīvanagātra????????????????
viṇmūtrapītatvamathāvipāko
K
tvaksphoṭaṣṭhīvanagātrasāda mṛdbhakṣaṇaprekṣaṇakūṭaśothāḥ |
viṇmūtrapītatvamathāvipāko
H
bhaviṣyatasA​K bhaviṣyata H tasyaA​K stasya H
1938 ed. 6.44.6
malāpānnakipāṇḍurogaḥ |
kumbhāhvayo lākarakolasākhyaḥ |
vibhāsyate lakṣaṇamasya kṛtsnaṃ nivodhya vakṣyāmnunupūrvaśaste |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
malāpānnakipāṇḍurogaḥem. sa kāmalāpānakipāṇḍurogaḥ A ??malāpānnakipāṇḍurogaḥ | K sa kāmalāpānnakipāṇḍurogaḥ H lākarakolasākhyaḥK​H lāgharako(lāghavako)+alasākhyaḥ | A vibhāsyate
vibhāsyate
K
vibhāṣyate
vibhāṣyate

vibhāṣyate
A​H
nivodhyaK​H nibodha A vakṣyāmnunupūrvaśasteK vakṣyāmyanupūrvaśastat || A vakṣyāmnupūrvvaśaste || H
1938 ed. 6.44.7
kṛṣnekṣaṇaṃ kṛṣṇasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
vātena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad ūpadravaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛṣnekṣaṇaṃK kṛṣṇekṣaṇaṃ A​H tad varṇaviṇmūtranakhānanañ caK​H tadvarṇaviṇmūtranakhānanaṃ ca | A vyavasyed yuktatathānyaisK vyavasyed yuktaṃ tathānyais A vyavasye dyuktan tathānyais H tad ūpadravaiśK tadupadravaiś A tad upadravaiś H
1938 ed. 6.44.8
pītekṣaṇaṃ pītasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
pittena pāṇḍum manujaṃ vyavasyed yuktatathānyais tad upadraiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tad varṇaviṇmūtranakhānanañ catad varṇaviṇmūtranakhānanañ caK tadvarṇaviṇmūtranakhānanaṃ ca | A tad varṇṇaviṇmūtranakhānanñ ca | H vyavasyed yuktatathānyaisK vyavasyed yuktaṃ tathānyais A vyavasye dyuktaṃn tathānyais H tad upadraiśK tadupadravaiś A tad ūpadravaiś H
1938 ed. 6.44.9
śuklekṣaṇaṃ śuklasirāvanaddhaṃ tad varṇaviṇmūtranakhānanañ ca |
kaphena pāṇḍuṃ manujaṃ vyavasyed yuktaṃ teṣānyais tad upadravaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tad varṇaviṇmūtranakhānanañ catad varṇṇaviṇmūtranakhānanañ caK​H tadvarṇaviṇmūtranakhānanaṃ ca | A vyavasyed yuktaṃvyavasyed yuktaṃA​K vyavasye dhyuktan H teṣānyaisK tathānyais A​H tad upadravaiśK​H tadupadravaiś A
1938 ed. 6.44.10
abhaktarūgnair avagātra sādāḥ sarveṣu tandrī ca valakṣayañ ca |
sarvātmake sarvamidaṃ vyavasyelliṅgāni vaks̤yāmy atha kāmalāyāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
abhaktarūgnairK​H om. A avagātraK​H om. A sādāḥK​H om. A sarveṣusarvveṣuK​H om. A tandrī caK​H om. A valakṣayañ caK om. A valaksayañ ca | H sarvamidaṃsarvvamidaṃK​H sarvam idaṃ A vyavasyelliṅgānivyavasyelliṃgāniK​H vyavasyed vakṣyāmi A vaks̤yāmyK liṅgā A vakṣyā H athaK nyatha A myatha H kāmalāyāḥK​H kāmalāyāḥ |
yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyādapathyāni ca tasya pittam ||
A
1938 ed. 6.44.11
yo hyāmayānte sahasānnamamlamadyād apathyāni ca tasya pittaṃ
karoti pāṇḍuvadanaṃ viśeṣāt pūrvaritau tandrivalakṣayau ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yoK om. A​H hyāmayānteK om. A​H sahasānnamamlamadyād apathyāni caK om. A sahasānnamamla madyādapathyāni ca H tasyaK​H om. A pittaṃK​H om. A pāṇḍuvadanaṃK pāṇḍuṃ vadanaṃ A​H viśeṣāt pūrvaritauviśeṣāt pūrvvaritauK​H viśeṣāt pūrveritau A tandrivalakṣayauK​H tandribalakṣayau A caK​H ca |
bhedas tu tasyāḥ khalu kumbhasāhvaḥ śopho mahāṃs tatra ca parvabhedaḥ ||
A
1938 ed. 6.44.12
bhedas tu tasyetarakumbhasāhyaḥ sophaṃ mahāṃstatra ca parvabhedaḥ |
jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā kṣayānvito lākarakālasetu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhedas tuK​H om. A tasyetarakumbhasāhyaḥK om. A tasyetara kumbhasāhvaḥ H sophaṃK om. A śopho H mahāṃstatra caK om. A mahān tatra ca H parvabhedaḥparvvabhedaḥK​H om. A jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā
jvarāṃgamardabhramadāhatṛṣṇā

jvarāṅgamarddabhramadāhatṛṣṇā
K​H
jvarāṅgamardabhramasādatandrā A
kṣayānvitokṣayānvitoA​K kṣayonvito H lākarakālasetuK lāgharako(lāghavako)+alasākhyaḥ |
taṃ vātapittāddharipītanīlaṃ halīmakaṃ nāma vadanti tajjñāḥ ||
A
lākarakālaset tu || H
1938 ed. 6.44.13
taṃ vātapittād haripītanīlaṃ halīmakettu pravadanti kecit |
upadravāssteṣvararūciḥ pipāsā chardirjvarāḥ śīrṣarujagnisādaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
taṃtamK​H om. A vātapittād haripītanīlaṃvātapittāddharipītanīlaṃK​H om. A halīmakettuK om. A halīmaketi H pravadantiK​H om. A kecit | upadravāssteṣvararūciḥkecit |
upadravāssteṣvararūciḥ
K
upadravās teṣv aruciḥ A kecit ||
upadravāsteṣvarūciḥ
H
chardirjvarāḥcharddirjvarāḥK​H chardirjvaro A śīrṣarujagnisādaḥK mūrdharujāgnisādaḥ |
śophas tathā kaṇṭhagato 'balatvaṃ mūrcchā klamo hṛdyavapīḍanaṃ ca ||
A
śīrṣaujāgni sādaḥ | H
1938 ed. 6.44.14
sophasthiruk kaṇṭhagatovalatvaṃ mūrcchā kaphe hṛdyavapīḍanañ ca |
sādhye tu pāṇḍvāmayinaṃ samīkṣya snigdhaṃ ghṛtenordhamadhaś ca śuddhaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sophasthiruk kaṇṭhagatovalatvaṃK om. A śoṣosthirūk kaṇṭhagatovalatvaṃ H mūrcchāK​H om. A kapheK​H om. A hṛdyavapīḍanañ caK​H om. A sādhye tu
sādhye tu
K​H
sādhyaṃ tu A
ghṛtenordhamadhaś caK ghṛtenordhvamadhaś ca A ghṛte tūrddhvamadhaś ca H śuddhaṃK​H śuddham |
saṃpādayet kṣaudraghṛtapragāḍhairharītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ ||
A
1938 ed. 6.44.15
sampādayet kṣaudraghṛtapragāḍhair harītakīcūrṇayutaiḥ prayogaiḥ |
pibed ghṛtaṃ vā rajanādi pakvaṃyatraiphalaṃ tailvakam eva cāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sampādayet kṣaudraghṛtapragāḍhairK​H om. A harītakīcūrṇayutaiḥharītakīcūrṇṇayutaiḥK​H om. A prayogaiḥK​H om. A pibed ghṛtaṃ vāA
pived ghṛtaṃ vā
K

pivedghṛtaṃ vā
H
rajanādiK​H rajanīvi A pakvaṃyatraiphalaṃpakvaṃyatraiphalaṃK pakvaṃ yantraiphalaṃ A pakkvaṃ yatraiphalan H tailvakamA​K tailvaka H evaA​K meva H cāpiK​H vāpi |
virecanadravyakṛtaṃ pibedvā yogāṃś ca vairecanidān ghṛtena ||
A
1938 ed. 6.44.16
virecanādravyavipācitaṃ vā yogāś ca vairecanikāṃ ghṛtena |
mūtre nikumbhārdhanaṃ vipācya pibed abhīkṣṇaṃ kuḍavārdhamātraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
virecanādravyavipācitaṃ vāK om. A vairecanadravyavipācitm vā H yogāś caK​H om. A vairecanikāṃK om. A vairecanikā H ghṛtenaK​H om. A nikumbhārdhanaṃK nikumbhārdhapalaṃ A nikumbhārddhaoalam H pibed abhīkṣṇaṃA pivedabhīkṣṇaṃ K​H kuḍavārdhamātraṃkuḍavārddhamātraṃK​H kuḍavārdhamātram |
khāded guḍaṃ vāpy abhayāvipakvamāragvadhādikvathitaṃ pibedvā ||
A
1938 ed. 6.44.17
khāded guḍam vāpya bhayāvipakva māragvadhādikvathitaṃ pibed vā ||
ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ lihyād haridrāṃ triphalānvitām vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khāded guḍamK​H om. A vāpyaK​H om. A bhayāvipakvaK​H om. A māragvadhādikvathitaṃK om. A māragvadhādhikvathitam H pibed vāem. om. A pivedvā || K​H ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ
ayorajavyoṣavidaṅgacūrṇaṃ
K
ayorajovyoṣaviḍaṅgacūrṇaṃ A
ayoeajaḥ vyoṣaviḍaṅgacūrṇṇaṃ
H
lihyād haridrāṃlihyādharidrānK​H lihyād dharidrāṃ A vāK​H vā |
sarpir madhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃś ca yogān ||
A
1938 ed. 6.44.18
sarpimadhubhyāṃ vidadhīta vāpi śāstrapradeśābhihitāṃ prayogāṃ |
harec ca doṣāṃ vahuśolpamātrāṃ śvayed dhi doṣeṣvatonirhṛteṣu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarpimadhubhyāṃK om. A sarppirmmadhubhyām H vidadhītaK​H om. A vāpivāpiK​H om. A śāstrapradeśābhihitāṃK om. A śāstrapadeśābhihitāṃś H prayogāṃK om. A ca yogām || H harec ca
harec ca
K​H
ahrec ca A
doṣāṃK doṣā A​H vahuśolpamātrāṃvahuśolpamātrāṃK n bahuśo 'lpamātrā A n vakuśo 'lpamātrāñ H śvayed dhiK n śvayed dhi A ca yed hi H doṣeṣvatonirhṛteṣuK doṣeṣv atinirhṛteṣu |
dhātrīphalānāṃ rasamikṣujaṃ ca manthaṃ pibet kṣaudrayutaṃ hitāśī ||
A
doṣeṣu vinirhateṣu | H
1938 ed. 6.44.19
dhātrīphalānāṃ rasamikṣujañ ca mantham pibet kṣaudrayutaṃ samāṃśaṃ |
ubhe vṛhatyau rajāne śukākhyāṃ kākād anīñ cāpi sakākamācī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhātrīphalānāṃK​H om. A rasamikṣujañ caK​H om. A manthammanthaṃK​H om. A pibet kṣaudrayutaṃem. om. A pivet kṣaudrayutaṃ K​H samāṃśaṃK​H om. A vṛhatyauvṛhatyauK​H bṛhatyau A rajānerajāneK rajanīṃ A rajane H kākād anīñK kākādanīṃ A​H sakākamācīK​H sakākamācīm |
ādāribimbīṃ sakadambapuṣpīṃ vipācya sarpirvipacet kaṣāye ||
A
1938 ed. 6.44.20
ādāri vimkhyo sakadamvapuṣpau vipācya sarpirvipacet kaṣāye |
tat pāṇḍutāṃ hantyupasevyamānaṃ kṣīreṇa vā māgadhikā yathāgniṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ādāriK​H om. A vimkhyoK om. A viṃkhyo H sakadamvapuṣpauK om. A sakadamvapuṣpo H vipācyaK om. A vipacya H sarpirvipacet kaṣāyesarpirvipacet kaṣāyesarppirvvipacet kaṣāyeK​H om. A hantyupasevyamānaṃK​H hantyupayujyamānaṃ A kṣīreṇa vākṣīreṇavāK​H kṣīeṇa vā A yathāgniṃK​H yathāgni |
hitaṃ ca yaṣṭīmadhujaṃ kaṣāyaṃ cūrṇaṃ samaṃ vā madhunāvalihyāt ||
A
1938 ed. 6.44.21
pivec ca yaṣṭhīmadhukaṃ kaṣāyaṃ cūrṇīkṛtam vā madhunāsamāṃśaṃ |
gomūtrayuktaṃ tripalādalānāṃ datvāyasaṃ cūrṇamanalpakālaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pivec caK​H om. A yaṣṭhīmadhukaṃK​H om. A kaṣāyaṃK​H om. A cūrṇīkṛtam vāK om. A cūrṇṇakṛtam vā H madhunāsamāṃśaṃK om. A madhunāśaṃ || H tripalādalānāṃtripalādalānāṃK triphalādalānāṃtriphalādalānān A​H cūrṇamanalpakālaṃcūrṇṇamanalpakālaṃK​H cūrṇamanalpakālam |
pravālamuktāñjanaśaṅkhacūrṇaṃ lihyāttathā kāñcanagairikottham ||
A
1938 ed. 6.44.22
pravālamuktāñjanaśaṃkhacūrṇāṃ lihyāt tathā gairikajaś ca cūrṇaṃ |
ājaṃ śakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃ viḍaṃ haridrāṃ lavaṇottamañ ca | pṛthak palāṃśāni samagram etan cūrṇaṃ hitāśī madhunāvalihyāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pravālamuktāñjanaśaṃkhacūrṇāṃK om. A pravālamuktāṃjanaśaṃkhacūrṇṇaṃ H lihyāt tathāK​H om. A gairikajaś caK om. A garikajaṃ ca H cūrṇaṃcūrṇṇaṃK​H om. A ājaṃ
ājaṃ
A​K

ādyaṃ
H
śakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃśakṛtsyāt kuḍavapramāṇaṃA​K śa . tsyāt kuḍavapramāṇaṃ H haridrāṃK​H haridrā A samagramK​H samagra A etan cūrṇaṃK metaccūrṇaṃ A etat cūrṇṇaṃ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. maṇḍūralohāgniviḍaṅgapathyāvyoṣāṃśakaḥ sarvasamānatāpyaḥ |
mūtrāsuto 'yaṃ madhunāvalehaḥ pāṇḍvāmayaṃ hantyacireṇa ghoram ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bibhītakāyomalanāgarāṇāṃ cūrṇaṃ tilānāṃ ca guḍaś ca mukhyaḥ |
takrānupāno vaṭakaḥ prayuktaḥ kṣiṇoti ghorānapi pāṇḍurogān ||
A
1938 ed. 6.44.25
sauvarcalaṃ hiṃgu kirātatiktaṃ kalāyamātrāṇi sukhāmvunā vā |
mūrvāharidrā malakaṃ pibed vā sthitaṃ gavāṃ saptadināni mūtre |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hiṃguhiṅguA​K liṅgu H sukhāmvunā vāK​H sukhāmbunā vā | A pibed vāem. ca lihyā A pived vā K​H sthitaṃK​H t sthitaṃ A
1938 ed. 6.44.26
mūlamvalācitrakayoḥ pibed vā pāṇḍāmayārtokṣa samaṃ hitāśī |
sukhāmvunā vā lavaṇena tulyaṃ śigrāḥ phalaṃ kṣīrabhujopayojyaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūlamvalācitrakayoḥmūlamvalācitrakayoḥmūlam valācitrakayoḥK​H mūlaṃ balācitrakayoḥ A pibed vāem. pibedvā A pived vā K​H pāṇḍāmayārtokṣapāṇḍāmayārttokṣaK​H pāṇḍvāmayārto 'kṣa A sukhāmvunā vā
sukhāmvunā vā
K​H

sukhāmbunā vā
A
śigrāḥK​H śigroḥ A
1938 ed. 6.44.27
nyagrodhavargasya pibet kaṣāyaṃ śītaṃ sitākṣaudrayutaṃ hitāśī |
śālādikam cāpyatha sālacūrṇaṃ kṣaudrāplutam vā malakaṃ sukhārthī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nyagrodhavargasyaA​K t nyagrodhavargasya H pibet kaṣāyaṃpive t kaṣāyaṃA pivet kaṣāyaṃpive t kaṣāyaṃ K​H śālādikam
śālādikaṃ

śālādikam
A​K

sālādikaṃ
H
cāpyathaK​H cāpy atha A sālacūrṇaṃsālacūrṇṇaṃK​H sāracūrṇaṃ A kṣaudrāplutam vāK​H dhātrīphalaṃ vā A malakaṃK​H ma A sukhārthīK​H dhunāvalihyāt || A
1938 ed. 6.44.28
viḍaṃgamustārajānājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥ |
cūrṇāni kṛtvā guḍarśarkare ca tathaiva sarpirmadhunī śubhe ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viḍaṃgamustārajānājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥK viḍaṅgamustatriphalājamodaparūṣakavyoṣavinirdahanyaḥ | A viḍaṅgamusto rajanājamoda parūṣakāvyoṣavinirddihanyaḥ | H guḍarśarkare caguḍaśarkkare caK guḍaśarkare caguḍaśarkkare ca A​H śubheK​H śume A
1938 ed. 6.44.29
sambhāram etadipacet hitāya sāravato gaṇasya |
dātañ ca lehya|||viditvā nidhāpayen muskaje samudge |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sambhāramsaṃbhāraK saṃbhārasaṃbhāra A​H etadipacet hitāyaetadipacet hitāyaK metadvipacennidhāya A yetadvipacet hitāya H sāravatoK sārodake sāravato A​H dātañ ca
dātañ ca
K
jātaṃ ca
jātaṃ ca

jātañ ca
A​H
lehya|||viditvālehya|||viditvāK lehyaṃ matimān viditvālehyam matimān viditvā A​H nidhāpayen muskajeK nidhāpayenmokṣakaje A nidhāpayenmuṣka kaje H
1938 ed. 6.44.30
haṃty eṣa yogaḥ lu pāṇḍurogaṃ saśothamugrām api kāmalañ ca |
saśarkarākāmalināṃ tribhaṇḍī hitā gavākṣī saguḍā ca śuṇṭhī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
haṃtyK han A​H eṣaK tyeṣa A​H yogaḥK​H lehaḥ A luem. khalu A​H ?lu K saśothamugrāmA​K saśothamugrā H apiA​K mapi H kāmalañ cakāmalāṃ ca |kāmalāñ ca |K kāmalāṃ ca kāmalāṃ ca |kāmalāñ ca | A​H
1938 ed. 6.44.31
kāleyake cāpi ghṛtaṃ vipakvaṃ hitañ ca tasyād rajanādimiśram |
śilāhvayañ vāpyatha mākṣikam vā kumbhāhvaye mūtrayutam pibed vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tasyād rajanādimiśramK tat syād rajanīvimiśram | A tasyārdrajanādi mitraṃ | H śilāhvayañ vāpyatha
śilāhvayañ vāpyatha
K

dhātuṃ nadījaṃ jatu śaila
A

śālāhvayaṃ vāpyatha
H
mākṣikam vāK​H jaṃ vā A pibed vāpived vā |pived vā ||em. pibedvā || A pived vā pived vā |pived vā || K​H
1938 ed. 6.44.32
mūtrasthitaṃ saindhavasaṃprayuktaṃ samāṃ pibet vāpi hiraṇyakiṭṭaṃ |
drākṣāguḍūcyāmalakīrasena siddhaṃ ghṛtaṃ lākarake hitāye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūtrasthitaṃK​H mūtre sthitaṃ A samāṃsamāṃK māsaṃmāsam A​H pibet vāpiem. pibedvāpi A pivet vāpi K​H hiraṇyakiṭṭaṃK hi lohakiṭṭam | A hiraṇye kiṭṭam | H drākṣāguḍūcyāmalakīrasena
drākṣāguḍūcyāmalakīrasena

drākṣāguḍūcyāmalakīrasena
K​H

dagdhvākṣakāṣṭhairmala
A
siddhaṃK​H om. A ghṛtaṃK​H om. A lākarakeK​H om. A hitāyeK​H māyasaṃ vā gomūtranirvāpitamaṣṭavārān || A
1938 ed. 6.44.33
siddhāsya vastimadhuro halīme hanyastvariṣṭā mṛdavaś ca pathyā |
gauḍānariṣṭāṃ madhuśarkarāṃñ ca mūtrāsavāṃ kṣāraghṛtāṃstathaiva |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
siddhāsyaK​H vicūrṇya A vastimadhuroK līḍhaṃ madhu A vastim madhuro H halīmehalīmeK​H om. A hanyastvariṣṭāK​H om. A mṛdavaś caK om. A mṛdavaśa H pathyāK​H nā A gauḍānariṣṭāṃ
gauḍānariṣṭāṃ
K
cireṇa kumbhāhvayaṃ pāṇḍugadaṃ nihanyāt |
sindhūdbhavaṃ
A

gauḍānariṣṭān madhu
H
madhuśarkarāṃñ caK vāgnisamaṃ ca kṛtvā kṣiptvā ca A śarkkarāṃñ ca H mūtrāsavāṃK mūtre sakṛ A mūtrāsavā H kṣāraghṛtāṃstathaivaK deva taptam || A n kṣāraghṛtāṃstathaiva || H
1938 ed. 6.44.34
snigdhān rasānāmalakair ūpetāṃ kolānvitāṃ vāpi hi jaṃgalānāṃ |
seveta śothābhihitāṃñ ca yogāṃ pāṇḍvāmayī śāliyavāñ ca nityaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snigdhān rasānāmalakairsnigdhān rasānāmalakairK​H om. A ūpetāṃK​H om. A kolānvitāṃkolānvitāmK​H om. A vāpi hiK​H om. A jaṃgalānāṃK om. A jāṅgalānāṃ | H seveta
seveta
K​H
om. A
śothābhihitāṃñ caK om. A śothābhihitāṃ ś ca H yogāṃK om. A yogā H pāṇḍvāmayīK om. A n pāṇḍvāmayī H śāliyavāñ caK lauhaṃ ca A śāliyavañ ca H nityaṃK​H kiṭṭaṃ bahuśaś ca taptvā nirvāpya mūtre bahuśas tathaiva |
ekīkṛtaṃ gojalapiṣṭametadaikadhyamāvāpya pacedukhāyām ||
A
1938 ed. 6.44.35
jvaraṃ tṛṣāṃ chardim athātisāraṃ mūrcchākṣayaṃśvāsamannalipsāṃ |
tathā vipākasvarabhedasādāṃ jāyed yathāsvāṃ prasamīkṣadoṣāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvaraṃK​H ya A tṛṣāṃK​H thā na A chardimK dahye A charddi H athātisāraṃK ta tathā viśuṣkaṃ A mathātisāraṃ H mūrcchākṣayaṃśvāsamannalipsāṃmūrcchākṣayaṃśvāsamannalipsāṃK​H cūrṇīkṛtaṃ peyamudaśvitā A tathā
tathā
K
tat |
takraudanāśī vijayeta rogaṃ
A

tathāvi
H
vipākasvarabhedasādāṃK pāṇḍuṃ tathā dīpayate 'nalaṃ A pākaṃsvarabhedasādām H jāyed yathāsvāṃK ca || A jayed yathāsvāṃ H prasamīkṣadoṣāṃK om. A prasamīkṣyadoṣān || H
1938 ed. 6.44.36
anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ mlānantathānteṣu ca madhyaśūnaṃ |
gudeṣu śophastvathamuṣkaśūnaṃ prātamyamānañ ca visañjñakalpaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
anteṣuanteṣuK​H om. A śūnaṃśūnamK​H om. A parihīnamadhyaṃK om. A paruhīnamadhyaṃ H mlānantathānteṣu camlānan tathānteṣu caK​H om. A madhyaśūnaṃK​H om. A gudeṣu
gudeṣu
K​H
om. A
śophastvathamuṣkaśūnaṃK om. A śophāstvathamuṣkaśūnaṃ H prātamyamānañ caK om. A prātāmyamānañ ca H visañjñakalpaṃvisaṃjñakalpaṃK​H drākṣāguḍūcyāmalakīrasaiś ca siddhaṃ ghṛtaṃ lāgharake(lāghavake) hitaṃ ca |
gauḍānariṣṭān madhuśarkarāś ca mūtrāsavān kṣārakṛtāṃs tathaiva ||
A
1938 ed. 6.44.37
vivirjayet pāṇḍukinaṃ yaśorthī tathātisārajvarapīḍitañ ceti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vivirjayet pāṇḍukinaṃvivirjayet pāṇḍukinaṃK snigdhān rasānāmalakair upetān kolānvitān vāpi hi jāṅgalānām |
seveta śophābhihitāṃś ca yogān pāṇḍvāmayī śāli
A
vivarjjayet pāṇḍukinaṃ H
yaśorthīem. yavāṃś ca A yaśo K yaśo ' H tathātisārajvarapīḍitañem. nityam || A rthī tathātisārajvarapīḍitañ K rtho tathātisārajvarapīḍitaṃ H cetiK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śvāsātisārārucikāsamūrcchātṛṭchardiśūlajvaraśophadāhān |
tathāvipākasvaramedasādān jayed yathāsvaṃ prasamīkṣya śāstram ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. anteṣu śūnaṃ parihīnamadhyaṃ mlānaṃ tathānteṣu ca madhyaśūnam |
gude ca śephasyatha muṣkaśūnaṃ pratāmyamānaṃ ca visaṃjñakalpam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vivarjayet pāṇḍukinaṃ yaśo 'rthī tathātisārajvarapīḍitaṃ ca || A
kāyacikitsā || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyacikitsāem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre pāṇḍurogapratiṣedho nāma (ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ, āditaḥ) catuś catvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||44 || A kāyaci kāyacikitsā || || K uttaratanre ekacatvāriṃśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ ṣaṣṭhodhyāyaḥ || || H

[Adhyāya 45: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.45.1
athāto raktapittapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥA​H vyā || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. krodhaśokabhayāyāsaviruddhān nātapānalān |
kaṭvamlalabaṇakṣāratīkṣṇoṣṇātividāhinaḥ ||
A
1938 ed. 6.45.3x
vyāyāmabhārādhyayanavyavoyātapasevanaiḥ |
tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇaiamlaiḥ kaṭvābhir eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyāyāmabhārādhyayanavyavoyātapasevanaiḥvyāyāmabhārādhyayanavyavoyātapasevanaiḥK vyāyāmabhārādhyayanavyavo yātapasevanaiḥ | H tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇaiamlaiḥ
tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇaiamlaiḥ
K

tīkṣṇoṣṇakṣāralavaṇair amlaiḥ
H
kaṭvābhirK kaṭvabhir H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nityam abhyasato duṣṭo rasaḥ pittaṃ prakopayet |
vidagdhaṃ svaguṇaiḥ pittaṃ vidahatyāśu śoṇitam ||
A
1938 ed. 6.45.4x
abhikṣṇaṃ sevato tūṣṇo rasaḥ pittaṃ pradūṣayet |
pittaṃ vidagdhaṃ svaguṇaividahaty āśu śoṇitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
abhikṣṇaṃK abhīkṣṇaṃ H tūṣṇoK tyuṣṇo H svaguṇaividahatysvaguṇaividahatyK svaguṇair vvidaha H āśuK tyāśu H
1938 ed. 6.45.5
tataḥ pravartate raktamūrdhvaṃ cādho dvidhāpi vā |
āmāśayād vrajed ūrdhvam adhaḥ pakvāśayād vrajet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pravartateA​K pravattate H raktamūrdhvaṃK raktam ūrdhvaṃ A raktam ūrdddhañ H āmāśayād vrajed ūrdhvam
āmāśayād vrajed ūrdhvam
A​K

āmāsayād vrajed ūrdhvam
H
pakvāśayād vrajetA​K pakvāsayād rahet || H
1938 ed. 6.45.6ab
vidagdhayoś cāpy ubhayor dvidhābhāgaṃ pravartate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vidagdhayośK​H vidagdhayor dvayoś A ubhayorK​H om. A pravartateA​K pravarttena | H
1938 ed. 6.45.7ab
ūrdhvaṃ sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃ yugapad gataṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ūrdhvaṃA​K ūrdhva H sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃK sādhyam adho yāpyam asādhyaṃ A n sādhyamadhoyāpyamasādhyaṃ H yugapad gataṃyugapadgatam |yugapadgataṃ ||K yugapadgatam yugapadgatam |yugapadgataṃ || A​H
1938 ed. 6.45.6cd
yakṛn plīhāsyām ichanti kecid raktagatiṃ jānāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yakṛn plīhāsyāmK​H om. A ichantiK​H om. A kecid raktagatiṃkecid raktagatiṃK​H kecit sayakṛtaḥ plīhnaḥ pravadanty asṛjo gatim || A jānāḥK om. A janāḥ | H
1938 ed. 6.45.7cd
sadanaṃ śītakāmitvaṃ kaṇṭhadhūmāyanam vamī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vamīK vamiḥ || A​H
1938 ed. 6.45.8
lohagandhiś ca niśvāso bhavaty asmiṃ bhaviṣyati |
vāhyāsṛglakṣaṇais tasya saṃkhyā doṣocchritair viduḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
niśvāsoK​H niḥśvāso A asmiṃK asmi A​H bhaviṣyatin bhaviṣyati |n bhaviṣyati ||K n bhaviṣyati n bhaviṣyati |n bhaviṣyati || A​H vāhyāsṛglakṣaṇais
vāhyāsṛglakṣaṇais

vāhyāsṛglakṣaṇais
K​H

bāhyāsṛglakṣaṇais
A
saṃkhyāK saṅkhyā A sa khyā H doṣocchritairK​H doṣocchritīr A
1938 ed. 6.45.9
daurvalyaśvāsakāsajvaravathumadā pāṇḍutādāhamūrcchā
bhukte cānne vidāhas tv adhṛtir api sadā hṛdya tulyā ca pīḍā |
tṛṣṇākaṇṭhasya bhedaḥ śirasi ca pavanaṃ pūtiniḥ ṣṭhīvanañ ca
dveṣo bhakte vipāko viratir api bhaved raktapittopasargāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
daurvalyaśvāsakāsajvaravathumadāK daurbalyaśvāsakāsajvaravamathumadā A daurvvalyaṃśvāsakāsajvaravamathumadā H pāṇḍutādāhamūrcchāK​H standritādāhamūrcchā A caA​K va H pavanaṃpavanaṃK​H davanaṃ A pūtiniḥK pūtini A​H bhakteA​K bakte H vipākoK​H 'vipāko A bhaved raktapittopasargātK rate raktapittopasargāḥ || A bhavad raktapittopasargāt || H
1938 ed. 6.45.10
māṃsaprakṣālanābhaṃ kvathitam api yakṛtkardamāñbhonibham vā
medaḥ pūyāstikalpaṃ yakṛd iva yadi vā pakvajambūphalābham |
yat kṛṣṇaṃ yac ca nīlaṃ bhṛśam atikuṇapaṃ yatra coktā vikārāḥ
tad varjyaṃ raktapittaṃ surapatidhanuṣā yac ca tulyaṃ vibhāti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
apiK​H iva A yakṛtkardamāñbhonibham vāK ca yat kardamāmbhonibhaṃ vā A yakṛtkarddamāmbhonibham vā H pūyāstikalpaṃK pūyāsrakalpaṃ A pūyāsthikalpaṃ H nīlaṃA​K nīla H bhṛśamA​K bhṛśa H atikuṇapaṃA​K matikuṇapaṃ H
1938 ed. 6.45.11
nodṛktam ādau saṃgrāhyaṃ valino bhiṣaja sadā |
hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nodṛktamK​H om. A ādauK​H nādau A saṃgrāhyaṃsaṃgrāhyamA​K saṃ H valinoK udriktaṃ yad asṛgbalino A grhyāṃ valino H bhiṣajaK 'śnataḥ | A bhiṣajā H sadāK​H
ta
A
hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ
hṛt pāṇḍugrahaṇīrogaplīhagulmajvarāvahaṃ

hṛt pāṇḍugrahaṇīroga plīhagulmajvarāvahaṃ
K​H
t pāṇḍugrahaṇīkuṣṭhaplīhagulmajvarāvaham || A
1938 ed. 6.45.12
adhaḥ pravṛttaṃ vamanair ūrdhvagan tu virecanaiḥ |
jayed anyataraṃ cāpi kṣīṇasya śamanair asṛk |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ūrdhvagan tuK ūrdhvagaṃ ca A ūrddhagan tu H jayed anyataraṃ
jayed anyataraṃ

jayed anyatarañ
K​H

jayed anyatara
A
cāpicāpiK​H d vāpi A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. atipravṛddhadoṣasya pūrvaṃ lohitapittinaḥ |
akṣīṇabalamāṃsāgneḥ kartavyamapatarpaṇam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. laṅghitasya tataḥ peyāṃ vidadhyāt svalpataṇḍulām |
rasayūṣau pradātavyau surabhis nehasaṃskṛtau |
tarpaṇaṃ pācanaṃ lehān sarpīṣi vividhāni ca ||
A
1938 ed. 6.45.15
drākṣākārśmayamadhukaṃ sitāyetaṃ virecanaṃ |
yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca sakṣaudraṃ vamanaṃ hitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
drākṣākārśmayamadhukaṃK drākṣāmadhukakā A drākṣākāśmaryamadhuka H sitāyetaṃsitāyetamK​H śmaryasitāyuktaṃ A yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca
yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca

yaṣṭhīmadhukasiddhañ ca
K​H

yaṣṭīmadhukayuktaṃ ca
A
1938 ed. 6.45.16
payāṃsi śītāni rasāś ca jāṅgalāḥ satīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikā |
jīvanti śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃs tathātimuktāṃ kura????rajāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
satīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikāsatīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikāsatīnamūdgāyavaśāliṣaṣṭikāK​H satīnayūṣāś ca saśāliṣaṣṭikāḥ | A jīvanti
jīvanti
K​H

paṭola
A
śailūsuniṣaṇṇayūthikāṃsK​H śelūsuniṣaṇṇayūthikā A tathātimuktāṃK vaṭātimuktāṅ A tathātimuktāṃṅ H kurarajāḥkura????rajāḥK kurasinduvārajam || A kurasinduvārajāḥ || H
1938 ed. 6.45.17
śākaṃ hitaṃ sarpiṣisaṃskṛtaṃ sadā pathyāñ ca dhātrīphaladāḍimānvitaṃ |
rasāś ca pārāvatahaṃsakurmajapeyā peyās tathā cāpi ghṛtāntarā hitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śākaṃK​H hitaṃ ca śākaṃ A hitaṃK ghṛta A hita H sarpiṣisaṃskṛtaṃK saṃskṛtaṃ A n sarppiṣisaṃskṛtaṃ H pathyāñ caK​H tathaiva A pārāvatahaṃsakurmajapeyāK pārāvataśaṅkhakūrma A pārāvatahaṃ sakurmmajajāḥ H peyāsK​H jās A cāpiK​H yavāgvo vihitā A ghṛtāntarāK​H ghṛtottarāḥ || A hitāḥK​H om. A
1938 ed. 6.45.18
santānikāś cotpalapūrvakeṣu ghṛteṣu siddhāḥ payasaḥ sitāhvā |
himāḥ pradehā madhurā gaṇāś ca ghṛtāni pathyāni ca raktapitte |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
santānikāśA​K sāntānikāś H cotpalapūrvakeṣucotpalapūrvvakeṣuK​H cotpalavargasā A ghṛteṣuK​H dhite kṣī A siddhāḥsiddhāḥK​H re A payasaḥK​H praśastā A sitāhvāsitāhvāK madhuśarkarottarāḥ | A sitā .ḥ | H himāḥ
himāḥ
A​K

himā
H
gaṇāś caK​H gaṇāś ca ye A raktapitteK​H raktapittinām || A
1938 ed. 6.45.19
madhūkaśobhāñjanakodirajaiḥ priyaṃgukānāṃ kusumaiś ca cūrṇanitaḥ |
bhiṣag vidadhyāc caturaḥ samākṣikāṃ hitāya lehānasṛjāḥ praśāntaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madhūkaśobhāñjanakodirajaiḥmadhūkaśobhāñjanakodirajaiḥK madhūkaśobhāñjanakovidārajaiḥ A madhūkasaubhāñjanakodirajaiḥ H priyaṃgukānāṃpriyaṅgukānāṃK​H priyaṅgukāyāḥ A cūrṇanitaḥK cūrṇitaiḥ | A cūrṇṇitaḥ | H samākṣikāṃK​H samākṣikā A hitāyaK​H n hitāya A lehānasṛjāḥK lehānasṛjaḥ A​H
1938 ed. 6.45.20
lihyāc ca dugdhadrumajan navāṃkurāṃ madhudvitīyāṃ sitakarṇikasya |
pathyāñ ca kharjūraphalaṃ samākṣikaṃ phalāni cānyānyapitaṇguṇānyatha ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dugdhadrumajanK dūrvāvaṭajāṃś A dugdhadrumajān H navāṃkurāṃnavāṃkurāṃK ca pallavā A na vā .rā H madhudvitīyāṃK n madhudvitīyā A n madhudvitīyāṃ H sitakarṇikasyasitakarṇṇikasyaK​H n sitakarṇikasya A pathyāñ ca
pathyāñ ca
K​H
ca |
hitaṃ ca
A
cānyānyapitaṇguṇānyathaK cānyāny api tadguṇānyatha || A cānyānyapitaṅguṇānyathā || H
1938 ed. 6.45.21ab
raktānisārābhihitānyogānatrāpi yojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktānisārābhihitānyogānatrāpiK raktātisāraproktāṃś ca yogān atrāpi A
1938 ed. 6.45.21x
nīlotpalānām madhunā bhasma vāpi parisrutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nīlotpalānāmnīlotpalānāmH ||nilotpalānām K vāpiK vāri H parisrutaṃK pariplutaṃ || H
1938 ed. 6.45.21cd
śuddhekṣugaṇḍam āpoṣya nave kumbhe hitāṃbhasā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śuddhekṣugaṇḍamem. śuddhekṣukāṇḍam A śuddhekṣugaṇḍa K​H āpoṣyaem. āpothya A māpoṣya K māyoṣye H hitāṃbhasāhimāmbhasā ||himāmbhasā |K himāmbhasā himāmbhasā ||himāmbhasā | A​H
1938 ed. 6.45.22
yojayitvā sthitaṃ rātrāvākāśe sotpalaṃ tu tat |
prātaḥ śrutaṃ kṣaudrayutaṃ pivec choṇitaipittakaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sthitaṃK​H kṣipe A rātrāvākāśerātrāvākāśerātrā vākāśeK​H d rātrāvākāśe A śrutaṃK srutaṃ A​H pivec choṇitaipittakaḥK pibec choṇitapittavān || A pivec choṇitayaipittakaḥ | H
1938 ed. 6.45.23
pivec chitakaṣāyaṃ vā jamvāmrārjunasambhavaṃ |
āmodumvaraniryāsaṃ pibet sakṣaudraśarkaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pivec chitakaṣāyaṃ vāpivec chitakaṣāyaṃ vāK pibec chītakaṣāyaṃ vā A pīvec chītakaṣāyam vā H jamvāmrārjunasambhavaṃK jambvāmrārjunasaṃbhavam | A jamvvāmrārjunasambhavaṃ | H āmodumvaraniryāsaṃ
āmodumvaraniryāsaṃ
K

udumbara
A

āmodumvaraniryasam
H
pibet sakṣaudraśarkaraṃpivet sakṣaudraśarkaraṃ |pivet sakṣaudraśarkaraṃ ||em. phalaṃ piṣṭvā pibet tad rasam eva vā || A pivet sakṣaudraśarkaraṃ pivet sakṣaudraśarkaraṃ |pivet sakṣaudraśarkaraṃ || K​H
1938 ed. 6.45.24
trapuśīmūlakalkam vā sakṣaudraṃ taṇḍutālāmvunā |
pibed akṣasamaṃ kalkaṃ madhukalpaivam eva vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
trapuśīmūlakalkam vāK trapuṣīmūlakalkaṃ vā A trayasīmūlakalkam vā H taṇḍutālāmvunātaṇḍutālāmvunāK taṇḍulāmbunā | A taṇḍulāmvunā || H pibed akṣasamaṃ
pibed akṣasamaṃ
A

pived akṣasamaṃ
K

peved akṣasamaṅ
H
madhukalpaivamK yaṣṭīmadhukam A madhukasyaiva H evaA​K meva H
1938 ed. 6.45.25
candanaṃ padmaṃ kaṃlodhram evaṃ mevaṃ samaṃ pibet |
karañjavījam evam vā sitākṣaudrayutaṃ pibet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
padmaṃK madhu A padma H kaṃlodhramK kaṃ rodhram A kaṃ lodhra H evaṃevamA​K meva H mevaṃK​H eva A pibet | karañjavījampivet |
karañjavījam
pivet ||
karañjavījam
em.
pibet |
karañjabījam
A
pivet karañjavījampivet |
karañjavījam
pivet ||
karañjavījam
K​H
evamevaṃA​K e H sitākṣaudrayutaṃA​K t sitākṣaudrayutam H pibetA pivet | K​H
1938 ed. 6.45.26
majjānamidgudasyaivam peyo madhukasaṃyutāḥ |
sukhoṣṇalavaṇaṃ vījaṃ karañjadadhimastunā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
majjānamidgudasyaivam
majjānamidgudasyaivam
K​H
majjānamiṅgudasyaivaṃ A
peyoK​H pibe A madhukasaṃyutāḥma dhukasaṃyutāḥK​H n madhukasaṃyutam | A sukhoṣṇalavaṇaṃ
sukhoṣṇalavaṇaṃ
K​H

sukhoṣṇaṃ lavaṇaṃ
A
vījaṃK​H bījaṃ A karañjadadhimastunāK​H kārañjaṃ dadhimastunā || A
1938 ed. 6.45.27
pibed vāpi tryahaṃ martyo raktapittābhipīḍitaḥ |
raktapittaharāḥ śastāḥ ṣaḍete yogam uttamāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed vāpiA pived vāpi K​H tryahaṃtryahaṃA​K tryaahaṃ H yogamK yoga A​H uttamāḥK sattamāḥ || A mulamāḥ | H
1938 ed. 6.45.28
pathyā caivāvapīḍeṣu grāṇataḥ pramṛte sṛji |
atinissrutarakto vā kṣaudrayuktaṃ pibed asṛk |
yakṛd vā bhakṣayed ājāmāṃsaṃ pittasamāyutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pathyāK pathyāś A grāṇataḥgrāṇataḥK ghrāṇataḥ A pramṛteK prasrute A sṛjiK 'sṛji | A atinissrutarakto vā
atinissrutarakto vā
K

atinisrutarakto vā
A
pibed asṛk | yakṛd vāpibed asṛk |
yakṛd vā
A
pivedasṛk |
yakṛd vā
K
bhakṣayed ājāmāṃsaṃK bhakṣayed ājamāmaṃ A
1938 ed. 6.45.29
palāśavṛntasvarase vipakvaṃ
sarpi pibet kṣaudrayutaṃ hitāśī |
saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā
vanaspatīṃ svarasaiḥ kṛtam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
palāśavṛntasvaraseK​H palāśavṛkṣasvarase A sarpi
sarpi
K
sarpiḥ
sarpiḥ

sarppiḥ
A​H
pibet kṣaudrayutaṃpivet kṣaudrayutaṃem. pibet kṣaudrayu A pivet kṣaudrayutaṃpivet kṣaudrayutaṃ K​H hitāśīK​H om. A saśarkaraṃ
saśarkaraṃ
K​H
om. A
kṣīraghṛtaṃK​H taṃ A pibed vāem. suśītam | A pived vā K​H vanaspatīṃ
vanaspatīṃ
K
vanaspatīnāṃ
vanaspatīnāṃ

vanaspatīnāṃ
A​H
vāK​H vā
saśarkaraṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā ||
A
1938 ed. 6.45.30
drākṣāmuśīrāṇy atha padmakaṃ sitā
pṛthak palāṃśyudake samāvayet |
sthitāṃ niśān tad rudhirāmayañ jayet
pītaṃ payo vāmvusamaṃ hitāśinā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pṛthak palāṃśyudake
pṛthak palāṃśyudake
K
pṛthakpalāṃśānyudake A
pṛthak palāṃśonyūdake
H
samāvayet | sthitāṃsamāvayet |
sthitāṃ
K
samāvapet |
sthitaṃ
A
samāvayet |
sthitaṃ
H
tad rudhirāmayañtad rudhirāmayaṃK​H tadrudhir āmayaṃ A vāmvusamaṃK​H vāmbusamaṃ A hitāśināK​H hitāśinaḥ || A
1938 ed. 6.45.31
samākṣikaṃ vājiśakṛdrasaṃ vā
vāsākaṣāyaṃ sahitaṃ pibed vā |
lihyāt tathā vāstukavījacūrṇaṃ
kṣaudraplutaṃ taṇḍulasāhvayam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
samākṣikaṃsamākṣikamK​H turaṅgavarcaḥsvarasaṃ samākṣikaṃ A vājiśakṛdrasaṃ vāvājiśakṛdrasam vāK​H om. A vāsākaṣāyaṃ
vāsākaṣāyaṃ
K​H
om. A
sahitaṃsahitamK​H om. A pibed vāem. pibet sitākṣaudrayutaṃ A pived vā | K pi H lihyāt tathā
lihyāt tathā
K
vṛṣasya vā |
lihet tathā
A
vedvā |
lihyāt tathā
H
vāstukavījacūrṇaṃvāstukavījacūrṇaṃvāstukavījacūrṇṇaṃK​H vāstukabījacūrṇaṃ A kṣaudraplutaṃ
kṣaudraplutaṃ
K
kṣaudrānvitaṃ A kṣaudrāplutaṃ H
1938 ed. 6.45.32
liheta kālāñjanacūrṇām eva
liheta vā kṣaudrayutāṃ tu kākhyāṃ |
drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca
himāmvunā vā madhukañ jayeyaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lihetaK​H lihyāc ca A kālāñjanacūrṇāmK lājāñjanacūrṇa A kālāñjanacūrṇṇam H evaK​H meka A liheta
liheta
K​H
mevaṃ si A
vāK​H tā A kākhyāṃK​H gākhyām | A drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca
drāṣāsitātiktakarohiṇīñ ca
K

drākṣāṃ sitāṃ tiktakarohiṇīṃ ca
A

drākṣāsitāntikākarohiṇīñ ca
H
himāmvunā
himāmvunā
K​H
himāmbunā A
madhukañK​H madhuke A jayeyaṃK​H na yuktām || A
1938 ed. 6.45.33ab
pathyāmahīṃsrāṃ rajanīṃ ghṭañ ca
lihet tathā śoṇitapittarogī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pathyāmahīṃsrāṃpathyāmahiṃsrāṃK pathyāmahiṃsrāṃpathyāmahiṃsrāṃ A​H rajanīṃA​K rajanī H ghṭañ caghṛtañ caK ghṛtaṃ caghṛtañ ca A​H lihet tathā
lihet tathā
K​H

lihyāt tathā
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vāsākaṣāyotpalamṛtpriyaṅgurodhrāñjanāmbhoruhakeśarāṇi || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pītvā sitākṣaudrayutāni jahyāt pittasṛjo vegamudīrṇamāśu |
gāyatrijambvarjunakovidāraśirīṣarodhrāśanaśālmalīnām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. puṣpāṇi śigroś ca vicūrṇya leho madhvanvitaḥ śoṇitapittaroge |
sakṣaudramindīvarabhasmavāri karañjabījaṃ madhusarpiṣī ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. jambvarjunāmrakvathitaṃ ca toyaṃ ghnanti trayaḥ pittam asṛk ca yogāḥ | A
1938 ed. 6.45.36cd
mūlāni puṣpāṇi ca mātuluṅgyāḥ
piṣṭvā pibet taṇḍuladhāvanena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibet taṇḍuladhāvanenapibettaṇḍuladhāvanenaA pivet taṇḍuladhāvanena pivet taṇḍuladhāvanena |pivet taṇḍuladhāvanena || K​H
1938 ed. 6.45.37
ghrāṇapravṛtte sṛji nasya muktaṃ
saśarakarāṃ nāsikayoḥ payo vā |
drākṣārasaṃ kṣīraghṛtaṃ pibed vā
saśarkaraṃ cekṣurasaṃ hitam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sṛjiK ja A 'sṛji H nasyaK​H lamā A muktaṃK śu de A muktāṃ H saśarakarāṃ
saśarakarāṃ
K
yaṃ saśarkaraṃ A saśarkkarān H
nāsikayoḥK​H nāsikayā A pibed vāem. pibedvā A pived vā K pivedvā H hitamhitaṃK​H himaṃ A
1938 ed. 6.45.38
śitopacāraṃ madhurañ ca kuryād
viśeṣataḥ śoṇitapittarogai |
śitāghṛtañ kṣaudrayutena cāpi
vidārigandhādigaṇaśritena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śitopacāraṃśītopacāramK śītopacāraṃśītopacāram A​H śoṇitapittarogaiśoṇitapittarogaiK śoṇitapittaroge | A​H śitāghṛtañ kṣaudrayutena
śitāghṛtañ kṣaudrayutena
K

drākṣāghṛtakṣaudrasitāyutena
A

sitāghṛtaṃ kṣaudrayutena
H
cāpiK​H om. A vidārigandhādigaṇaśritena
vidārigandhādigaṇaśritena

vidārigandhādigaṇaśritena
K​H

vidārigandhādivipācitena ||
A
1938 ed. 6.45.39
kṣīreṇa cāsthāpanamagryamuktaṃ
hitaṃ ghtaṃ cāpy anuvāsanārthaṃ ||
mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cāsthāpanamagryamuktaṃK​H cāsthāpanam agryam uktaṃ A ghtaṃghdigital-image 190vtaṃK ghṛtaṃ A​H mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
mañjiṣṭharodhrāñjanagairikotpalaiḥ
K

priyaṅgurodhrāñjanagairikotpalaiḥ
A

mañjiṣṭhalodhrāñjanagairikotpalaiḥ
H
suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ
suvarṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ

suvarṇṇakālīyakaśaṃkhacandanaiḥ
K​H

suvarṇakālīyakaraktacandanaiḥ ||
A
1938 ed. 6.45.40
sitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayaiḥ
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ |
ghṛtāplutaiḥ śitajalāvasevitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayaiḥsitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayaiḥsitāśvagandhāmbujayaṣṭhisāhvayairK​H sitāśvagandhāmbudayaṣṭikāhvayair A mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ
mṛṇālasaugandhikatulyapeṣiḥ

mmṛṇālasaugandhikatulyapeṣi𑑍 ḥ
K​H

mṛṇālasaugandhikatulyapeṣi
A
ghṛtāplutaiḥ
ghṛtāplutaiḥ
K
taiḥ |
nirūhya cainaṃ payasā samākṣikair
ghṛtaplutaiḥ
A

āsthāpyayenam payasā samākṣikair
ghṛtāplutaiḥ
H
śitajalāvasevitaṃK śītajalāvasecitam || A śītajalāvasevitaṃ || H
1938 ed. 6.45.41
kṣīrodanaṃ bhktamam athānuvāsayed
ghṛtena yaṣṭhīmadhukaśritena |
adhovahaṃ śoṇitam eṣa nāśayet
tathātisāraṃ rudhirasya |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīrodanaṃK kṣīraudanaṃ A kṣīrodana. H bhktamam bhktamam K bhuktam A ukta H athānuvāsayed ghṛtenaathānuvāsayed
ghṛtena
athānuvāsayed
ghṛtena
A​K
mathānuvāsaye
ghṛtena
H
yaṣṭhīmadhukaśritenaK​H yaṣṭīmadhusādhitena ca | A śoṇitamK śoṇita A​H eṣaK meṣa A​H rudhirasyaK rudhirasya dustaram || A rūdhirasya dustaraṃ || H
1938 ed. 6.45.42
kayoge ṣvati caiva śasyate
vāmyat sūraś ca rakte vijite valānvitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kayogeK virekayoge A​H ṣvatiK​H tvati A vāmyat sūraś ca
vāmyat sūraś ca
K

vāmyaś ca
A

vāmyat sū
H
rakteA​K raktam H valānvitaḥK​H balānvitaḥ || A
1938 ed. 6.45.43
evaṃ vidhā ttaravastayañ ca mūtrāśayasthe rudhire vidheyāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ttaravastayañ cattaravastayañ caK uttarabāstayaś ca A ttaravastuyaś ca H mūtrāśayastheA​K mūtrāsayasthe H rudhireA​K rūdhire H vidheyāḥK​H vidheyāḥ |
pravṛttarakteṣu ca pāyujeṣu kuryād vidhānaṃ khalu raktapaittam ||
A
1938 ed. 6.45.44
asṛgdare py eṣa vidhiḥ strīṇāñ kāryo vijānatā |
śastrakarmaṇi raktañ yasyātīva pravarttate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
asṛgdareK​H vidhiś cāsṛgdare A pyK ' A om. H eṣaK pyeṣa A​H vidhiḥK​H om. A strīṇāñ kāryoK strīṇāṃ kāryo A strīṇāñ kāryo H raktañ yasyātīvaK​H raktaṃ ca yasyātīva A
1938 ed. 6.45.45
trayāṇām api doṣāṇāṃ śoṇitasya ca sarvaśaḥ |
liṅgāny ālokya vitarec cikitsitam anantaram iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śoṇitasya caśoṇitasya caK​H śoṇite 'pi ca A vitarec cikitsitamK​H kartavyaṃ cikitsitam A itiK​H om. A
kāyaci || || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaciK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre raktapittapratiṣedho nāma (saptamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) pañcacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||45 || A uttaratantre raktapittacikitsā dvācatvāriṃsattamaḥ kāyacikitsāyāṃ saptamaḥ || || H

[Adhyāya 46: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.46.1
athāto mūrcchā pratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.46.3
kṣīṇasya bahudoṣasya viruddhāhārasevinaḥ |
vegāghātād abhīghātād dhīnasatvasya vā punaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vegāghātād abhīghātād dhīnasatvasya vā
vegāghātād abhīghātād dhīnasattvasya vā

vegāghātād abhīghātād dhīnasatvasya vā
A​K

vegāghātād atīpātā𑑍 ddhīnasatvasya vā
H
1938 ed. 6.46.4
karaṇāyataneṣūgrābāhyeṣv abhyantareṣu ca |
niviśante yadā doṣās tadā mūrcchati mānavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
karaṇāyataneṣūgrābāhyeṣvkaraṇāyataneṣūgrā bāhyeṣvA​K karaṇāyataneṣūgrā bāhyeṣvā H abhyantareṣu caK ābhyantareṣu ca | A bhyantareṣu ca | H doṣāsA​K doṣā H tadāA​K stathā H mūrcchatiK​H mūrcchanti A mānavaḥK​H mānavāḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñānāśo balasya ca |
sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi yathāsvaṃ tā vibhāvayet ||
A
hṛtpīḍā jṛmbhaśūlāniḥ saṃjñādaur bbalyam eva ca |
sarvvāsāṃ pūrvvarūpāṇi𑑍 yathāsvañ ca vibhāvayet ||
H
1938 ed. 6.46.6
saṃjñāvahāsu nāḍīṣu pithitāsvanilādiṣu |
tamobhyupaiti sahasā sukhadaḥkhavyapohakṛt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pithitāsvanilādiṣupithitāsvanilādiṣupithitāsvanilādiṣu |K​H pihitāsvanilādibhiḥ | A tamobhyupaiti
tamobhyupaiti
K

tamo 'bhyupaiti
A

tamo 'bhyudeti
H
sukhadaḥkhavyapohakṛtK sukhaduḥkhavyapohakṛt || A​H
1938 ed. 6.46.7
sukhaduḥkhavyapohāc ca naraḥ naraḥ patati kāṣṭhavat |
moho mūrcchati tām āhuḥ ṣaḍvidhā sā ca kīrtyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
naraḥK om. A​H mūrcchatiK mūrccheti A​H tāmtāṃA​K tā H āhuḥK prāhuḥ A māhuḥ H caK​H pra A kīrtyateK​H kīrtitā || A
1938 ed. 6.46.8
vātādibhiḥ śoṇitena madyena ca viśeṇa ca |
ṣaṭsvetāsu ca paittīn tu prabhutvenāvatiṣṭhate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viśeṇa caviśeṇa caK viṣeṇa ca | A​H ṣaṭsvetāsu ca
ṣaṭsvetāsu ca
K

ṣaṭsvapyetāsu
A

ṣaḍsvetāsu ca
H
paittīn tuK pittaṃ hi A pittīntu H
1938 ed. 6.46.8.1
hṛtpīḍā jṛmbhaṇaṃ glāniḥ saṃjñādaurbalyam eva ca |
sarvāsāṃ pūrvarūpāṇi yathāsvañ ca vibhāvayet |
1938 ed. 6.46.9
apasmāraṇaliṅgāni tāsāmuktāni tatvataḥ |
pṛthivyāpastamorūpaṃ raktaṃ gandhaś ca tatra yaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
apasmāraṇaliṅgāniK apasmāroktaliṅgāni A apasmāreṇa liṅgāni H tāsāmuktāniK tāsām uktāni A tāsāṃ muktāni H pṛthivyāpastamorūpaṃ
pṛthivyāpastamorūpaṃ
K

pṛthivyambhastamorūpaṃ
A

pṛthivyāpastanaurūpaṃ
H
raktaṃK​H rakta A tatratatraK​H tanma A
1938 ed. 6.46.10
tasmād raktasya gandhena mūrcchanti bhuvi mānavāḥ |
dravyasvabhāvam ity eke dṛṣṭvā yad api muhyati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dravyasvabhāvam
dravyasvabhāvam
K​H

dravyasvabhāva
A
dṛṣṭvā𑑍 dṛṣṭvāK​H om. A yad apiyad apiK​H om. A muhyatiK​H sthitās tu viṣamadyayoḥ || A
1938 ed. 6.46.11
guṇas tīvrataratvena sthitās tu viṣamadyayoḥ |
ta eva tasmād ābhyāṃ tu moho jāyed yatheritā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
guṇasguṇasK guṇās A​H tasmād ābhyāṃ tutasmād ābhyān tuK​H tasmāj jāyeta A jāyed yatheritājāyed yatheritāK​H tābhyāṃ yatheritaḥ || A
1938 ed. 6.46.11ef
stabdhāṅgadṛṣṭir asṛjā gūḍhocchvāsaś ca mūrcchitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
stabdhāṅgadṛṣṭirH om. A​Kac tapdhāṅgadṛṣṭi Kpc asṛjāem. om. A​Kac rasṛjā Kpc asṛjāṅ H gūḍhocchvāsaś caKpc​H om. A​Kac mūrcchitaḥKpc​H om. A​Kac
1938 ed. 6.46.12
madyena vilapaṃ cchete niṣṭanaṃ bhrāntacetasaḥ |
gātrāṇi vikṣipaṃ bhūyo yāvat paktiṃ na yāti tat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vilapaṃvilapañK​H vilapaṃś A niṣṭanaṃK​H naṣṭavi A bhrāntacetasaḥK​H bhrāntamānasaḥ | A vikṣipaṃK vikṣipa A​H bhūyoK n bhūmau jarāṃ A n bhūyo𑑍 H yāvat paktiṃ nayāvatpaktin naK​H yāvan na A
1938 ed. 6.46.13
vepathuḥ svapnatṛṣṇāsyu stambhaś ca viśamūrcchite |
veditavyaṃ tīvrataraṃ yathāsvaṃ viṣalakṣaṇaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vepathuḥvepathuḥK​H vepathu A svapnatṛṣṇāsyusvapnatṛṣṇā syuK​H svapnatṛṣṇāḥ syuḥ A stambhaś caA​K stamaś ca H viśamūrcchiteviṣamūrcchite |viṣamūrcchite ||K viṣamūrcchite viṣamūrcchite |viṣamūrcchite || A​H
1938 ed. 6.46.14
sekāvagāhau maṇayaḥ sahārāḥ śītāḥ pradehāḥ vyajanānilāś ca |
śītāni pānāni ca gandhavanti sarvāsu mūrcchāsvanivāritāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pānāni caA​K​Hpc pānāni Hac
1938 ed. 6.46.15
śītena toyena tathā salehyāt | kṣaudreṇa kṛṣṇāṃ sasitāṃ hitāya |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śītenaK om. A​H toyenaK om. A​H tathāK om. A​H salehyāt | kṣaudreṇasalehyāt | kṣaudreṇaK om. A​H kṛṣṇāṃ sasitāṃK sitāpriyālekṣurasaplutāni drākṣāmadhūkasvarasān A saśarkkarāṇīkṣurasampiyālaṃ drākṣāmadhūkasvarasān H hitāyaK vitāni |
kharjūrakāśmaryarasaiḥ śṛtāni pānāni sarpīṃṣi ca jīvanāni ||
A
vitāni |
kharjjūrakāśmaryarasānvitāni tāni sarppīṃṣi ca jīvanāni ||
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. siddhāni varge madhure payāṃsi sadāḍimā jāṅgalajā rasāś ca |
tathā yavā lohitaśālayaś ca mūrcchāsu pathyāś ca sadā satīnāḥ ||
A
siddhāni vargge madhure payāṃsi𑑍 sadāḍimā jāṅgalajā rasāś ca |
tathā yavā lo𑑍 hitaśālayaś ca𑑍 satīnamudgāḥ? ||
H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bhujaṅgapuṣpaṃ maricānyuśīraṃ kolasya madhyaṃ ca pibet samāni |
śītena toyena bisaṃ mṛṇālaṃ kṣaudreṇa kṛṣṇāṃ sitayā ca pathyām ||
A
bhujaṅgapuṣpam maricānyuśīraṃ kolasya madhyan tu pibet samāni |
śītena toyena tathā salihyā kṣaudreṇa kṛṣṇāṃ sahitāṃ hitāya ||
H
1938 ed. 6.46.18
kuryāc ca nāsāvadanāvarodhaṃ kṣīraṃ pibed vāpy atha mānuṣīṇāṃ |
mūrcchāprasaktān tu śirovarekair jayed abhīkṣṇaṃ vamanaiś ca tīkṣṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed vāpyA​K pibedvā H athaA​K pyatha H mānuṣīṇāṃmānuṣīṇāmmānuṣīṇāṃA​K mānuṣāṇām | H mūrcchāprasaktān tu
mūrcchāprasaktān tu
K​H

mūrcchāṃ prasaktāṃ tu
A
śirovarekairśirovirekaiK śirovirekaiśirovirekai A​H jayed abhīkṣṇaṃjayed abhīkṣṇaṃK rjayed abhīkṣṇaṃrjjayed abhīkṣṇam A​H
1938 ed. 6.46.19
harītakīkvāthakṛtaṃ pibed vā dhātrīphalānāṃsvarase kṛtaṃ vā |
drākṣāsitādāḍimalājavanti śītāni nīlotpalapadmavanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
harītakīkvāthakṛtaṃK​H harītakīkvāthaśṛtaṃ A pibed vāpibed vāK​H ghṛtaṃ vā A dhātrīphalānāṃsvarasedhātrīphalānāṃsvarasedhātrīphalānāṃ svaraseK​H dhātrīphalānāṃ svarasaiḥ A nīlotpalapadmavantinīlotpalapadmavantiA​K nīlotpalapadmayanti || H
1938 ed. 6.46.20ab
pibat kaṣāyāṇi ca gandhavanti | pittajvaraṃ yāti śaman na yanti |
prabhūtadoṣas tama
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tamaem. tamaso tirekāt saṃmūrcchito naiva vibudhyate yaḥ | K
savyastasaṃjño bhṛśaduścikitsyo jñeyas tathā buddhimatā manuṣyaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
savyastasaṃjñoK​H saṃnyastasaṃjño A bhṛśaduścikitsyoK​H bhṛśaduś cikitsyo A tathāK​H tadā A manuṣyaḥmanuṣyaḥmanuṣyaḥK​H manuṣyāḥ |
yathā maloṣṭaṃ salile niṣiktaṃ samuddhered āśvavilīnam eva ||
A
mṛtopaman tu tvarayā cikitsed āśvevataṃ mṛtyuvaśaṃ prayāntaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mṛtopaman tumṛtopamaṃ tuK​H om. A tvarayāK​H om. A cikitsed āśvevataṃK​H om. A mṛtyuvaśaṃK​H om. A prayāntaṃK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tadvac cikitset tvarayā bhiṣak tam asvedanaṃ mṛtyuvaśaṃ prayātam | A
tīkṣṇāñjanābhyañjanadhūmayogais tathā nakhābhyantarasūtipātaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tīkṣṇāñjanābhyañjanadhūmayogaisA​K tīkṣṇā?bhyañjanadhūmayogais H nakhābhyantarasūtipātaiḥnakhābhyantarasūtipātaiḥK​H nakhābhyantarato trapātaiḥ || A
vāditragītānurayairapūrvvair vismāpanai guptaphalaprakarṣaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāditragītānurayairapūrvvairvāditragītānurayairapūrvvairK​H vāditragītānunayair apūrvair A vismāpanaiK vighaṭṭanair A vvismāpanair H guptaphalaprakarṣaiḥguptaphalaprakarṣaiḥK guptaphalāvagharṣaiḥ | A guptaphalaiḥ prakarṣaiḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ābhiḥ kriyābhiś ca na labdhasaṃjñaḥ sānāhalālāśvasanaś ca varjyaḥ || A
tadvatprasaktair vamanānulomyais tīkṣnair viśuddhaṃ laghupathyabhojyaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tadvatprasaktairK om. A etat prasaktair H vamanānulomyaisvvamanānulomyaisK​H om. A tīkṣnairtīkṣnairK​H om. A viśuddhaṃvviśuddhaṃK​H om. A laghupathyabhojyaiḥlaghupathyabhojyaiḥK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. prabuddhasaṃjñaṃ vamanānulomyaistīkṣṇair viśuddhaṃ laghupathyabhuktam | A
phalatrikaiḥ pippalicitrakāḍhyaiḥ śilājatoś cāpi tathā prayogaiḥ |
saśarkaraur māsam upācareta viśeṣato jīrṇṇaghṛtaṃ pibec ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalicitrakāḍhyaiḥK citrakanā A pippalicitrakādyaiḥ H śilājatośK​H garāḍhyais A cāpiK​H om. A prayogaiḥK​H śmajātāj jatunaḥ prayogaiḥ | A saśarkaraur
saśarkaraur
K
saśarkarair
saśarkarair

saśarkkarair
A​H
upācaretaK upakrameta A upacareta𑑍 H pibec capibec caK​H sa pāyyaḥ || A
yathāsvañ ca jvaraghnāni kaṣāyāṇi prayojayet |
sarvamūrcchāparītānāṃ viṣajāyāṃ viṣāpaham iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṣāyāṇiK kaṣāyāṇyu A kaṣāyāni H prayojayet | sarvamūrcchāparītānāṃprayojayet |
sarvamūrcchāparītānāṃ
prayojayet |
sarvvamūrcchāparītānāṃ
K​H
payojayet |
sarvamūrcchāparītānāṃ
A
viṣāpahamviṣāpahamA​K viṣāpaha H itiK om. A miti || H
kāyaci || 8 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyacikāyaci || 8 || 0K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre mūrcchāpratiṣedho nāma (aṣṭamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṭcatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||46 || A uttaratantre mūrcchācikitsā tricatvāriṃśattamaḥ kāyacikitsāyāmaṣṭamodhyāyaḥ || H

[Adhyāya 47: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.47.1
athātaḥ pānātyayapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.47.3
madyam uṣṇan tathā tīkṣṇaṃ sūkṣmaṃ viśadam eva ca |
rūkṣam āśukarañ caiva vyavāyi ca vikāśi ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madyamK madya A​H uṣṇanmuṣṇanK muṣṇaṃmuṣṇan A​H viśadamA​K viṣadam H rūkṣam
rūkṣam
K

rūkṣa
A​H
āśukarañmāśukarañK māśukaraṃmāśukarañ A​H
1938 ed. 6.47.4
auṣṇyāc chītopacārañ ca taikṣṇyād dhanti mano gatiṃ |
puṃstvaṃ kaphañ ca sūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt |
vaiṣamyāt tu kaphaṃ hanyād rūcivāpi pravarttayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
caca𑑍K​H ta A taikṣṇyād dhantitaikṣṇyād dhantiK ttaikṣṇyāddhanti A taikṣṇā hanti H manoK mano A​H puṃstvaṃ
puṃstvaṃ

puṃstvaṅ
K​H
om. A
kaphañ cakaphañ caK​H om. A sūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt | vaiṣamyāt tusūkṣmatvād dhimatyavayavānvahṛt |
vaiṣamyāt tu
K

viśatyavayavān saukṣmyādvaiśadyā
A
sūkṣmatvād viśatyavayavān bahūn ||
vaiśadyān tu
H
kaphaṃK​H tka A hanyād rūcivāpihanyād rūcivāpiK pha A hanyādrucim vāpi H pravarttayetK​H śukranut || A
1938 ed. 6.47.5ab
mārutaṃ kopayed raukṣyād āśutvād āśukarmakṛt |
harṣadañ ca vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kopayed raukṣyād āśutvād āśukarmakṛt | harṣadañ cakopayed raukṣyād āśutvād āśukarmakṛt |
harṣadañ ca
K
kopayed raukṣyādāśutvāccāśukarmakṛt |
harṣadaṃ ca
A
kopayed raukṣyādāśutvād āśukarmakṛt ||
harṣadaṃ ca
H
vyavāyitvād vikāśitvān visarpiṇaṃK vyavāyitvād vikāśitvād visarpati || A vyavāyitvād vikāsitvād visarppṇaṃ | H
1938 ed. 6.47.6ab
tad amvlarasatas tūktaṃ laghudīpanam eva ca |
kecil lavaṇavarjyāṃs tu rasān atrādiśanti ha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tad amvlarasatasK tadamlaṃ rasataḥ A tad amla rasatas H tūktaṃK​H proktaṃ A laghudīpanamlaghudīpanamK​H laghu rocanadīpanam | A eva caK​H om. A kecil lavaṇavarjyāṃs tu
kecillavaṇavarjyāṃs tu

kecil lavaṇavarjyāṃs tu
A​K

kecillavaṇavarjjyās tu
H
haK​H hi || A
1938 ed. 6.47.7ab
snigdhais tad amvlair māṃsaiś ca bhakṣyaiś ca saha sevitaṃ |
bhaved āyuḥ prakarṣāya valāyopacayāya ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tad amvlairK tadannai A tad amlair H māṃsaiś cammāṃsaiś caK​H rmāṃsaiś ca A sahaA​K​Hpc maha Hac bhaved āyuḥ prakarṣāya
bhaved āyuḥ prakarṣāya

bhaved āyuḥprakarṣāya𑑍
K​H

bhavedāyuḥprakarṣāya
A
valāyopacayāyaK balāyopacayāya A​H
1938 ed. 6.47.8ab
kāmyatā manasas tuṣṭis tejo vikrama eva ca |
vidhivat sevyamāne tu madye sannihitā guṇāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
manasasK manasa A​H tuṣṭisK stuṣṭirdhairyaṃ A si tuṣṭi s H vikramaK​H 'tivikramaḥ | A eva caK​H om. A
1938 ed. 6.47.9ab
tad evānannam ajñena sevyamānam amātrayā |
kāyāgninā hy agnisamaṃ sametya kurute madaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tad evānannamtad evānannamK​H tadevānanna A ajñenaajñenaK​H majñena A sevyamānam amātrayāK sevyamānamamātrayā | A se vāmānamamātrayā || Hac se vāvyamānamamātrayā || Hpc kāyāgninā hy
kāyāgninā hy
K

kayāgninā hy
A​H
1938 ed. 6.47.10
madena karaṇānān tu bhāvānyatve kṛte sati |
nigūḍham api bhāvaṃ svaṃ prakāśīkurute vaśaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhāvaṃ svaṃA​K bhāva𑑍 svaṃ H vaśaḥK​H 'vaśaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tryavasthaś ca mado jñeyaḥ pūrvo madhyo 'tha paś cimaḥ |
pūrve vīryaratiprītiharṣabhāṣyādivardhanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pralāpo madhyame moho yuktāyuktakriyās tathā |
visaṃjñaḥ paś cime śete naṣṭakarmakriyāguṇaḥ ||
A
1938 ed. 6.47.13
ślaiṣmikān alpapittāṃs tu snigdhāṃ mātropasevinaḥ |
pānaṃ na vādhatety arthaṃ viparītāṃs tu bādhate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ślaiṣmikān alpapittāṃs tuK ślaiṣmikānalpapittāṃś ca A śleṣmikānyalpapittāṃs tu H vādhatetyK bādhate ' A bādhane H arthaṃtyarthamK tyarthaṃtyartham A​H
1938 ed. 6.47.13-1
buddhismṛtiprītikaraḥ sukham ca pānānna nidrārati ca vanam ca |
saṃpāṭhagītasvaravavanam ca proktautiramyaḥ prathamo mado hi ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
buddhismṛtiprītikaraḥK buddhismṛtiḥprītikaraḥ H sukham caK sukhaś ca H caK va H vanam caK rddhanaś ca | H saṃpāṭhagītasvaravavanam
saṃpāṭhagītasvaravavanam
K

sampā𑑍 ya gītasvaravarddhanaś
H
proktautiramyaḥK proktotiramyaḥ H
1938 ed. 6.47.13-2
avyaktavuddhismṛtivāgviceṣṭaḥ sonmattalīlākṛti ca praśāntaḥ |
ālasyanidrābhihato muhuś ca madhyena mattaḥ puruṣo madena ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
avyaktavuddhismṛtivāgviceṣṭaḥavyaktabuddhismṛtivāgviceṣṭaḥem. avyaktabuddhismṛtivāgviceṣṭaḥavyaktabuddhismṛtivāgviceṣṭaḥ K​H sonmattalīlākṛtisonmattalīlākṛtiK sonmattalīlākṛtir H caK a H
1938 ed. 6.47.13-3
gacched agamyānna guruś ca manye tvāded abhakṣyāṇi ca naṣṭasaṃjñaḥ |
brūyāc ca guhyāni hṛdi sthitāni made tṛtīye puruṣo svatantraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gacched agamyānnagacched agamyān naK gacchedagamyān na H guruś caK gurūṃś ca H manyeK mane H tvāded abhakṣyāṇi caem. khāded abhakṣyāṇi ca K ytravādedabhakṣyāṇi ca H tṛtīyeKpc​H tṛtīyo Kac
1938 ed. 6.47.13-4
caturthe tu madai mūḍho bhagnadārv iva niḥkriyāḥ |
kāryākāryā vibhāgajñāmṛtādadhyaparo mataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madaiK made H mūḍhoK mūḍhā H bhagnadārv ivaK bhagnadārvive H niḥkriyāḥK niṣkriyayaḥ | H vibhāgajñāmṛtādadhyaparoK vabhāg ajño mṛtād apy aparo H mataḥK mṛtaḥ || H
1938 ed. 6.47.13-5
komṛtaṃ tādṛśaṃ gacched unmādam iva cāparaṃ |
bahudoṣam ivāmūḍhaḥ kāntāreṣv avaśaṃ kṛtī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ivāmūḍhaḥK iva amuḍhaḥ H
1938 ed. 6.47.14
nirbhaktam ekāntata eva madyaṃ niṣevyamāṇaṃ manujena nityaṃ |
utpādayet kaṣṭatarāṃ vikārānāpādayec cāpi śarīramedaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nirbhaktam ekāntataK nirbhaktamekāntata A nirbhbhaktamekāntata H manujenaA​K​Hpc manuje Hac utpādayet kaṣṭatarāṃ vikārānāpādayec cāpi
utpādayet kaṣṭatarāṃvikārānāpādayec cāpi
K

utpādayet kaṣṭatamān vikārānāpādayec cāpi
A

āyādaye kṣaṣutamān vikānāpādayec cāpi
H
śarīramedaṃśarīrabhedam ||śarīrabhedaṃ ||K śarīrabhedam śarīrabhedam ||śarīrabhedaṃ || A​H
1938 ed. 6.47.15
kruddhena bhītena pipāsitena śokābhitaptena vubhukṣitena |
vyāyāmabhārādhvaparikṣatena vegāvarodhābhihatena cāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pipāsitenaA​K pipāsite H vubhukṣitenabubhukṣitena |bubhukṣitena𑑍 |K bubhukṣitena bubhukṣitena |bubhukṣitena𑑍 | A​H vyāyāmabhārādhvaparikṣatena
vyāyāmabhārādhvaparikṣatena
A​K

vyāyāmabhārīdhvaparirkṣatena
Hac

vyāyāmabhārādhvaparirkṣatena
Hpc
1938 ed. 6.47.16
atyamlabhakṣyāvatatodareṇa sājīrṇṇabhaktena tathāvalena |
uṣṇābhitaptena ca sevyamānaṃ karoti madyaṃ vividhāṃ vikārāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
atyamlabhakṣyāvatatodareṇaA​K atyamburakṣāvatodareṇa𑑍 H sājīrṇṇabhaktenasājīrṇṇabhaktenaK​H sājīrṇabhuktena A tathāvalenaK tathābalena | A​H vividhāṃK vividhā A​H vikārāṃK n vikārān || A​Hpc vikārān || Hac
1938 ed. 6.47.17
pānātyayaṃ suparamaṃ pānājīrṇṇamathāpi ca |
pānavibhramamugrañ ca teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
suparamaṃsuparamamK​H paramadaṃ A pānājīrṇṇamathāpi caK pānājīrṇam athāpi vā | A pānājīrṇṇam athāpi ca | H
1938 ed. 6.47.18
stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampā pānātyayenilakṛte śiraso rujaś ca |
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā pittātyaye vadanalohitapītatā ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
stambhāṅgamardahṛdayagrahatodakampāK stambhāṅgamardhṛdayagrahatodakampāḥ A stabdhāṅgamarddahṛdayagrahatodakampā H pānātyayenilakṛtepānātyaye 'nilakṛteK pānātyaye 'nilakṛtepānātyaye 'nilakṛte A​H svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā
svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchā
K​H

svedapralāpamukhaśoṣaṇadāhamūrcchāḥ
A
pittātyayeK​H pittātmake A vadanalohitapītatāvadanalohitapītatāvadanalohitapītatāK​H vadanalocanapītatā A
1938 ed. 6.47.19
śleṣmātyaye vamathuśītakaphaprasaktāḥ | sarvātmake bhavati sarvavikārasampat |
tatandrāṃ śarīragurutāṃ virasānanatvaṃ śleṣmādhikatvam arucin malamūtrasaṃgāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śleṣmātyayeK​H śleṣmātmake A vamathuśītakaphaprasaktāḥK vamathuśītakaphaprasekāḥ A​H sarvavikārasampat | tatandrāṃsarvavikārasampat |
tatandrāṃ
K
sarvavikārasaṃpat |
ūṣmā
A
kāra𑑍 vikārasaṃpat |
tandrā
H
śarīragurutāṃK​H ṇamaṅgagurutāṃ A śleṣmādhikatvamK śleṣmādhikatva A​H arucin malamūtrasaṃgāṃK maruciṃ malamūtrasaṅgam || A marucir mmalamūtrasaṃgān || H
1938 ed. 6.47.20
liṃgaṃ madasya paramasya vadanti tajjñāstṛṣṇāṃ rujāṃ śirasi sandhiṣu cāpi bhedaṃ |
ādhmānamudgiraṇamamvlaraso vidāhaḥ | pāne tvajīrṇṇam upagacchati lakṣaṇāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madasyamada𑑍 syaK​H parasya A paramasyaK​H tu madasya A tajjñāstṛṣṇāṃtajjñāstṛṣṇāṃA​K tajñāḥstṛṣṇā H ādhmānamudgiraṇamamvlaraso
ādhmānamudgiraṇamamvlaraso
K

ādhmānamudgiraṇamamlaraso
A

ādhmānam udgiraṇam amlaraso
H
vidāhaḥvidāhoA​K vidāheḥ H pāneK​H om. A tvajīrṇṇamtvajīrṇṇamK​H 'jīrṇa A upagacchatiK​H sya pānajani A lakṣaṇāniK​H tasya vadanti liṅgam || A
1938 ed. 6.47.21
hṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujo vidāhāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujohṛdgātratodavamathurjvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūdhvarujoK jñeyāni tatra bhiṣajā suviniś citāni pittaprakopajanitāni ca kāraṇāni |
hṛdgātratodavamathujvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphasravaṇamūrdharujo
A
hṛdgātratodavamathujvarakaṇṭhadhūmamūrcchākaphaśravaṇamūrddhvarujā H
vidāhāḥK​H vidāhaḥ || A
1938 ed. 6.47.22
dveṣaḥ surānna vikṛteṣu ca teṣu teṣu taṃ pānavibhramamuśantyakhilena dhīrāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pānavibhramamuśantyakhilenapānavibhramamuśantyakhilenaK pānavibhramam uśanty akhilena A pānavibhramam uśantyakhilena H dhīrāḥK​H dhīrāḥ |
hīnottarauṣṭham atiśītam amandadāhaṃ tailaprabhāsyam atipānahataṃ (tailaprabhāsyam apipānahataṃ) vijahyāt ||
A
1938 ed. 6.47.23
hikkājvarau vamathu vepathu pārśvaśūlāḥ kāsabhramāv api ca pānahatāṃ bhajante |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hikkājvarauK jihvauṣṭhadantam asitaṃ tv athavāpi nīlaṃ pīte ca yasya nayane rudhiraprame ca |
hikkājvarau
A
hikkājvaro H
kāsabhramāvK kāsabhramā A​H api caK vapi ca A​H pānahatāṃpānahatāṃK pānahataṃ A pānahatā H bhajanteA​K n bhajante | H
1938 ed. 6.47.24
teṣān nivāraṇavidhiṃ hi mayocyamānaṃ vyaktābhidhāṇam akhilena vidhiṃ śṛṇuśva |
madyan tu cukramaricārjakadīpyakāḍhyāṃ sauvarcalāyutamalaṃ pavanasya śāntyai |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nivāraṇavidhiṃ hinivāraṇavidhiṃ hiK​H nivāraṇam idaṃhi A vyaktābhidhāṇamK vyaktābhidhāna A​H akhilenaK makhilena A​H śṛṇuśvanibodha |nibodha ||K nibodha nibodha |nibodha || A​H cukramaricārjakadīpyakāḍhyāṃK cukramaricārdrakadīpyakuṣṭha A racukramaricārjakadīpyakādyaṃ H śāntyaiA​K śāntyaiḥ | H
1938 ed. 6.47.25
pṛthvīkadīpyakamahauṣadhahiṃgubhir vā sauvarcalena ca yutaṃ vitaret sukhāya |
āmrātakāmraphaladāḍiseveta vā phalarasopahitāmca hṛdyānānūpavargapiśitāni ca gandhavanti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vitaret sukhāyaA​K vitare sukhāya || H āmrātakāmraphaladāḍiseveta vā phalarasopahitāmcaem.
āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ kuryāc chubhāny api
A

āmrātakāmraphaladāḍimātuluṅgaiḥ | kuryāc chubhāṇyapi ca
Kac

āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ | kuryāc chubhāṇyapi ca
Kpc

āmrātakāmraphaladāḍimamātuluṅgaiḥ kuryāt subhā
H
hṛdyānānūpavargapiśitāni caem. ca ṣaḍavapānakāni || A ṣāḍavapānakāni | K nyapi ca ṣaḍavapānakāni | H gandhavantiem. om. A​K​H
1938 ed. 6.47.26
pittātyaye madhuravargakaṣāyamiśraṃ madyaṃ hitāṃ samadhuśarkaramiṣṭagandhaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pittātyayeem. seveta vā phalarasopahitān rasādīnānūpavargapiśitāny api gandhavanti |
pittātmake
A
seveta vā phalarasopahitāmca hṛdyānānūpavargapiśitāni ca gandhavanti ||
pittātyaye
K
seveta vā phalarasopatitān suhṛdyānānūpavarggapiśitāni ca gandhava nti ||
pittātyaye
H
hitāṃK hitaṃ A​H
1938 ed. 6.47.27
pītvā ca madyam api cekṣurasapragāḍhaṃ | niḥśeṣataḥ kṣaṇamavasthitamullikhec ca |
lāvaiṇatittirarasāṃś ca pibed anamvlāṃ maudgaṃ saśarkaraghṛtāṃś ca hitāya yūṣān ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pītvā caA​Kpc​H pītvā Kac madyamA​K madya H apiA​K mapi H cekṣurasapragāḍhaṃA​K cekṣurasaṃ pragāḍhaṃ H niḥśeṣataḥA​K niḥśeṣata H kṣaṇamavasthitamullikhec cakṣaṇamavasthitamullikhec caA​K t kṣaṇamavasthitamullikhec ca || H lāvaiṇatittirarasāṃś ca
lāvaiṇatittirarasāṃś ca
Kpc

lāvaiṇatittirirasāṃś ca
A

lāvaiṇatittirasāṃś ca
Kac

lāvena𑑍 tittirirasāṃś ca
H
pibed anamvlāṃem. pibedanamlā A pivedanamvlāṃ K vibedanamlā Hac vipibedanamlā Hpc maudgaṃK n maudgā A​H saśarkaraghṛtāṃśK n sukhāya saghṛtā A n saśarkkara ghṛtāṃś H caK​H n sa A hitāyaK​H sitāṃś ca A
1938 ed. 6.47.28
pānātyaye kaphakṛte kaphamullikhec ca | madyena vimvividulodakasaṃyutena |
seveta tiktakaṭukāṃś ca rasānudārānyogāṃś ca tīktakaṭukopahitāṃ hitāya |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madyenaA​K sadyena H vimvividulodakasaṃyutenaK bimbividulodakasaṃyutena | A bimbividalādakasaṃyutena || H rasānudārānyogāṃś carasānudārānyogāṃś carasānudārān yogāṃś caK​H rasānudārān yūṣāṃś ca A tīktakaṭukopahitāṃK tiktakaṭukopahitā A tīkṣṇakaṭukopahitā H hitāyan hitāya ||n hitāya |K n hitāya n hitāya ||n hitāya | A​H
1938 ed. 6.47.29
pathyāṃ yavāṃ na vikṛtāni ca jāṃgalāni | śleṣmaghnamanyadapi yac ca niratyayaṃ syāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pathyāṃK pathyaṃ A​H syātK​H syāt |
kuryāc ca sarvamatha sarvabhave vidhānaṃ ddvandvodbhave dvayamavekṣya yathāpradhānam ||
A
1938 ed. 6.47.30
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ ślakṣṇairajojimaricaiś ca surāhvayāṃśaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥtvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥK sāmānyamanyadapi yac ca samagramagryaṃ vakṣyāmi yac ca manaso madakṛt sukhaṃ ca |
tvaṅgāgapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ
A
tvagapuṣpamagadhailamadhūkadhānyaiḥ H
ślakṣṇairajojimaricaiś caK ślakṣṇairajājimaricaiś ca A​H surāhvayāṃśaiḥsurāhvayāṃśaiḥK kṛtaṃ samāṃśaiḥ || A surādka yāṃśaiḥ | H
1938 ed. 6.47.31
peyaṃ kapittharasavāriparūkāḍhyaṃ pānātyayeṣu vidhivatsrutamamvarānte |
hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ puṣpairvilipyakaravīrajalodbhavaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
peyaṃK​H pānaṃ A kapittharasavāriparūkāḍhyaṃK kapittharasavāriparūṣakāḍhyaṃ A kapittharasavāriparūṣakādyaṃ H pānātyayeṣupānātyayeṣuA​K vārātyayeṣu H vidhivatsrutamamvarāntevidhivatsrutamambarānte |vidhivatsrutamambarānte ||K vidhivatsrutamambarānte vidhivatsrutamambarānte |vidhivatsrutamambarānte || A​H hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ
hrīverapadmaparipelavamustakāḍhyaiḥ
K

hrīverapadmaparipelavasaṃprayuktaiḥ
A

hrīverapadmaparipelavamustakādyaiḥ
H
1938 ed. 6.47.32
piṣṭaiḥ sapadmakayutair api sārivādyaiḥ | sekaṃ jalaiś ca vitaredamalaiḥ suśītaiḥ |
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair upetaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sapadmakayutairsapadmakayutairA​K sapadmakayutai H apiA​K rapi H vitaredamalaiḥA​K vitare?malaiḥ H tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair
tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavakalkaguḍair
K

tvakpatracocamaricailabhujaṅgapuṣpaśleṣmātakaprasavavalkaguḍair
A

tvakpatracocaparicailabhujaṅgapuṣpa śleṣmāntakaprasavakalkaguḍair
H
1938 ed. 6.47.33
drākṣāyutaṃ hṛtamalaṃ madirāmayārttai | stanpānakaṃ śuci sugandhi narairniṣevyaṃ |
piṣṭaṃ pivec ca madhukaṃ kaṭurohiṇīṃ ca | mūlañ ca tulyamasakṛttrapuśī bhavaṃ yat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madirāmayārttaimadirāmayārttaiK madirāmayārtaismadirāmayārttais A​H stanpānakaṃK tatpānakaṃ A​H piṣṭaṃ
piṣṭaṃ

piṣṭam
K​H

piṣṭvā
A
pivec caK pibec ca A​H mūlañ caK drākṣāṃ ca A mūlaṃ tu H tulyamasakṛttrapuśīK mūlamasakṛt trapuṣī A tulyamasakṛt trapuṣī H
1938 ed. 6.47.34
kārpāsimevamathanāgavalāṃ ca tulyāṃ pītvā sukhī bhavati sādhu suvarcalāñ ca |
kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣu drākṣānviteṣu kṛtamāmvuni pānakaṃ yat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kārpāsimevamathanāgavalāṃ cakārpāsimevamathanāgavalāṃ caK kārpāsinīmatha ca nāgabalāṃ ca A karyāsimevamatha nāgabalāñ ca H suvarcalāñ casuvarcalāṃ caA​K suvarccalā ca || H kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣu
kārśmaryadāruviḍapippalidāḍimeṣu
K

kāśmaryadāruviḍadāḍimapippalīṣu
A

kāśmaryadāruviḍapippalīdāḍimeṣu
H
drākṣānviteṣuK drākṣānvitāsu A drākṣānvitesu H kṛtamāmvuniK kṛtamambuni A​H
1938 ed. 6.47.35
tadvījapūrakarasāyutamāśu pītaṃ | śāntiṃ parāṃ madagadeṣv acirātkaroti |
drākṣāsitāmadhukajīrakadhānyakṛṣṇāsvevaṃ kṛtaṃ satṛvṛtāsu pibed athāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tadvījapūrakarasāyutamāśutadvījapūrakarasāyutamāśuK tadbījapūrakarasāyutamāśu A tad bījapūrakarasāyutam āśu H parāṃA​K parā H madagadeṣvK paramade A madagadaiṣv H acirātkarotiacirāt karotiK​H tvacirāt karoti | A satṛvṛtāsusatṛvṛtāsuK​H trivṛtayā ca A pibed athāpipibed athāpiH pibettathaiva || A pivedathāpi | K
1938 ed. 6.47.36
sauvarcalāyutamudārarasāṃ phalāmvla | bhārgī śritena ca jalena hitovasekaḥ |
ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kākāhvayodumvarikāṃ ca dugdhe
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sauvarcalāyutamudārarasāṃsauvarcalāyutamudārarasāṃK sauvarcalāyutamudārarasaṃ A sauvarccalāyutam udārarasam H phalāmvlaphalāmlaṃK phalāmlaṃphalāmlaṃ A​H śritena caK śṛtena ca A sritena ca H hitovasekaḥem. hito 'vasekaḥ || A hitovasekaḥ | K hito vasekaḥ || H ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kākāhvayodumvarikāṃ ca dugdheem. om. A​K​H
1938 ed. 6.47.37
vipācya tasyāṃjalinā vameddhi madyaṃ piveccāhnigate tvajīrṇṇe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vipācyaem. ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāṇi kākāhvayodumbarikāś ca dugdhe |
vipācya
A
ikṣvākudhāmārgavavṛkṣakāni kākāhvayodumvarikāṃ ca dugdhe
vipācya
K
ikṣvākudhāmārggavavṛkṣakāni kākāhvayodumbarikāṃś ca dugdhe |
vipācya
H
piveccāhnigateK pibec cāhni gate A pibec cāpi gate H
1938 ed. 6.47.38
tvaṅnāgapuṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥ | seveta cāpi maricailayutaṃ phalāmvlaṃ |
uṣṇāmvu saindhavayutās tv athavā yathoktaṃ | cavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tvaṅnāgapuṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥtvaṅnāgapuṣpaviḍajīrakahiṃgukṛṣṇāḥK tvakpippalībhujagapuṣpaviḍair upetaṃ A tvagapuṣpaviḍajīraka hiṅgukṛṣṇāḥ H cāpiK​H hiṅgu A phalāmvlaṃphalāmlām |phalāmlāṃ |K phalāmlām phalāmlām |phalāmlāṃ | A​H uṣṇāmvu
uṣṇāmvu
K

uṣṇāmbu
A​H
saindhavayutāssaindhavayutāsK​H saindhavayutā A tv athavāK​H stvathavā A yathoktaṃK​H viḍatva A cavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīcavyailahiṃgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīcavyailahiṅgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīK​H kcavyailahiṅgumagadhāphalamūlaśuṇṭhīḥ || A
1938 ed. 6.47.39
hṛdyaiḥ khalair api ca bhojanam atra śastaṃ | drākṣākapitthaphaladāḍimapānakaṃ yat |
tatpānavibhramaharaṃ madhuśarkarāḍhyamāmrātakolarasapānakam eva cāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khalairK​H khaḍair A bhojanamK bhojana A​H atraK matra A​H drākṣākapitthaphaladāḍimapānakaṃA​K drākṣākapitthaviḍadāḍimapānakaṃ H madhuśarkarāḍhyamāmrātakolarasapānakamA​K madhuśarkkarāḍhyam āmrātakolarasapānakam H
1938 ed. 6.47.40
kharjūravetrakaravīśaparuṣakeṣu drākṣātṛvṛtsu ca kṛtaṃ | saghṛtaṃ hitaṃ vā |
śrīparṇṇiyuktamathavā tu pibed imāni yaṣṭīkasotpalahimāṃvu vimiśritāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kharjūravetrakaravīśaparuṣakeṣukharjūravetrakaravīśaparuṣakeṣuK kharjūravetrakakarīraparūṣakeṣu A kharjjūravetrakaravīraparūṣakeṣu H drākṣātṛvṛtsu cadrākṣātṛvṛ tsu caK​H drākṣātrivṛtsu ca A saghṛtaṃK​H sasitaṃ A hitaṃ vāhitam vāK​H himaṃ vā | A pibed imānipivedimāniem. pibedimāni A pivedimānipivedimāni K​H yaṣṭīkasotpalahimāṃvuK yaṣṭyāhvayotpalahimāmbu A yaṣṭīkasotpalahimāmbu H
1938 ed. 6.47.41
kṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakāni |
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakānikṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrelavālusitasārivapadmakāniK kṣīripravālabisajīrakanāgapuṣpapatrailavālusitasārivapadmakāni | A kṣīrīpravālavisajīrakanāgapuṣpapatrailavālusitaśārivapadmakāni | H āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāni
āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmvlavetrasitabījakadāḍimāni
K

āmrātabhavyakaramardakapitthakolavṛkṣāmlavetraphalajīrakadāḍimāni ||
A

āmrātabhavyakaramarddakapitthakolavṛkṣāmlavetrasitabījakadāḍimāni ||
H
1938 ed. 6.47.42
seveta vā maricajīrakanāgapuṣpatvakpatraśuṇṭhicavikailayutānrasāṃs tu |
sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
maricajīrakanāgapuṣpatvakpatraśuṇṭhicavikailayutānrasāṃs tumaricajīrakanāgapuṣpatvakpatraśuṇṭhicavikailayutānrasāṃs tumaricajīrakanāgapuṣpatvakpattraśuṇṭhicavikailayutān rasāṃs tuK​H maricajīrakanāgapuṣpatvakpatraviśvacavikailayutān rasāṃś ca | A sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ
sūkṣmāmvaraśrutahimāṃśusugandhigandhāṃ
K

sūkṣmāmbarasrutahimāṃca sugandhiga
A

sūkṣmāmbarasrutahimāsu sugandhiga
H
pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyāem. ndhān pānodbhavānnudati saptagadānaśeṣān || A nodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān | Kac mānodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān | Kpc tvāṃ mānodbhavāṃ nudati saptagadānaśeṣān || H
1938 ed. 6.47.43
pānātyayeṣu navayauvanapīnagātryaḥ sevyāś ca pañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pānātyayeṣuem. pañcendriyārthaviṣayā mṛdupānayogā hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu
A
pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
pānātyayeraṣu
Kac
pañcendriyārthavidhayo mṛdupānayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satatanniṣevyā ||
pānātyayeṣu
Kpc
pañcendriyārthevidhayo mṛduśeṣayogāḥ hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu ? ||
Hac
pañcendriyārthavidhayo mṛduśeṣayogā hṛdyāḥ sukhāś ca manasaḥ satataṃ niṣevyāḥ |
pānātyayeṣu ? ||
Hpc
navayauvanapīnagātryaḥK vikaṭorunitambavatyaḥ A om. H sevyāśK pīnon A om. H caK na A om. H pañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥpañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥK tastanabharānatamadhyadeśāḥ || A om. H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. prauḍhāḥ striyo 'bhinavayauvanapīnagātryaḥ sevyāś ca pañcaviṣayātiśayasvabhāvāḥ || A ?navayauvanapīnagātryaḥ sevyāś ca pañcaviṣayātiśayāyuvatyaḥ || H
1938 ed. 6.47.45
pibed rasaṃ puṣpaphalodbhavam vā sitāmadhūkatrisugandhayuktaṃ |
sañcūrṇya saṃyojya ca nāgapuṣpairajājikṛṣṇāmaricaiś ca tulyaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed rasaṃem. pibedrasaṃ A​H pivedrasaṃ K sitāmadhūkatrisugandhayuktaṃK sitāmadhūkatrisugandhiyuktam | A sitāmadhūkaṃ trisugandhayuktaṃ | H sañcūrṇya
saṃcūrṇya

sañcūrṇya
A​K

saṃcūrṇṇyā
H
nāgapuṣpairajājikṛṣṇāmaricaiś canāgapuṣpairajājikṛṣṇāmaricaiś caA​K nāgapuṣpaiḥ sajājikṛṣṇāmaricaiś ca H
1938 ed. 6.47.46
varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktāḥ śasyānyudārāṃkurajīrakāni |
drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ rasaṃ ca kṣīraṃ samāloḍya pibetśrutantat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktāḥK varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkalākṣā A varṣābhūyaṣṭyāhvamadhūkayuktā H śasyānyudārāṃkurajīrakāniK tvakkarbudārāṅkurajīrakāṇi | A śamyānudārāṃkurajīrakāni | H drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ
drākṣāmakṛṣṇāmadhukaṃ
K

drākṣāṃ ca kṛṣṇāmatha ke
A

drākṣā sa kṛṣṇāmadhukaṃ
H
rasaṃ carasañ caK​H śaraṃ ca A kṣīraṃkṣīraṃK​H kṣīre A pibetśrutantatem. pibet sukhepsuḥ || A pivetśrutantat | K pibe t sutantat || H
1938 ed. 6.47.47
bhavec ca madyena tu yena pātitaḥ | surāsavāmvāmadhunāthavānaraḥ|
tad eva tasmai vidhivat pradhāpayed viparyaye bhraṃśam ato nyathārcchati
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
surāsavāmvāmadhunāthavānaraḥsurāsavāmvāmadhunāthavānaraḥK prakāmapītena surāsavādinā | A surāsavābhyām madhunāthavā naraḥ | H tad eva
tad eva
A​H

tadeva
K
vidhivat pradhāpayed viparyayevidhivat pradhāpayed viparyaye K vidhivat pradāpayed viparyaye A​H bhraṃśamK bhraṃśa A bhraṃsa H atoK mava A gato H nyathārcchatiK śyamṛcchati || A nythācchati || H
1938 ed. 6.47.48
yathā narendropahatasya kasyacidbhavetprasādastata eva nānyataḥ |
dhruvaṃ tathā madyahatasya dehino bhavetprasādastata eva nānyataḥ ||
1938 ed. 6.47.49
vicchinnamadyaḥ sahasā yas tu madyanniṣevate |
tasya pānātyayoddiṣṭā vikārāsaṃbhavanti hi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sahasā yassahasā yoA​K sahasā ya H tuK 'ti A tas tu H madyanniṣevatemadyan niṣevateK​H madyaṃ viṣevate | A vikārāsaṃbhavantivikārādigital-image 192vsaṃbhavantiK vikārāḥ saṃbhavanti A vikārāḥ sambhavanti H
1938 ed. 6.47.50
madyasyāgneyavāyavyau guṇāvamvuvahāni tu |
srotāṃsi śoṣayetāṃ hi tatastṛṣṇopajāyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
guṇāvamvuvahāni tuK guṇāvambuvahāni(guṇāvambhovahāni) tu | A guṇāvambuvahāni tu | H śoṣayetāṃ hiK śoṣayeyātāṃ A śoṣayettāṃ hi H tatastṛṣṇopajāyateK tena tṛṣṇopajāyate || A tatas tṛṣṇopajāyate || H
1938 ed. 6.47.51
pāṭalyutpaladaṇḍeṣu mudgaparṇyā ca sādhitaṃ |
pibetpippalisaṃmiśraṃ tatrāmbho himaśītalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāṭalyutpaladaṇḍeṣuK pāṭalotpalakandeṣu A pāṭalyutpaladaṇḍena H mudgaparṇyā camudgaparṇṇyā caK​H mudgaparṇyāṃ ca A pibetpippalisaṃmiśraṃ
pibet pippalisammiśraṃ
H

piben māgadhikonmiśraṃ
A

pivetpippalisaṃmiśraṃ
K
1938 ed. 6.47.52
sarpistailavasādugdhadadhibhṛṅgarasairyutaṃ |
kvāthena vilvayavayoḥ sarvagandhaiś ca peṣimaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarpistailavasādugdhadadhibhṛṅgarasairyutaṃsarppistailavasādugdhadadhibhṛṅgarasairyutamK​H sarpistailavasāmajjadadhibhṛṅgarasairyutam | A vilvayavayoḥvilvayavayoḥK bilvayavayoḥ A​H peṣimaiḥK​H peṣitaiḥ || A
1938 ed. 6.47.53
pakvamabhyañjane śreṣṭhaṃ seke kvāthaś ca śītalaḥ|
rasavanti ca bhojyāniyathāsvamavacārayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pakvamabhyañjaneK pakvam abhyañjane A pakvam abhyañjanaṃ H bhojyāniyathāsvamavacārayetbhojyāniyathāsvamavacārayetK bhojyāni yathāsvam avacārayet bhojyāni yathāsvam avacārayet ||bhojyāni𑑍 yathāsvam avacārayet || A​H
1938 ed. 6.47.54
tvacaṃ prāptas tu pānoṣmā pittaraktātimūrcchitaḥ |
dāhaṃ prakurute ghoraṃ pittavattattra bheṣajaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tvacaṃK​H pānakāni suśītāni hṛdyāni surabhīṇi ca |
tvacaṃ
A
pittaraktātimūrcchitaḥK pittaraktābhimūrcchitaḥ | A​H
1938 ed. 6.47.55
śītaṃ vidhāṇamata ūrdhvamanukramiṣye dāhapraśāṃtikaramṛddhivatānnanarāṇāṃ |
tatrādito malayajena hitaḥ pradehaścandrāṃśuhāratuhinodakaśītalena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vidhāṇamatavidhānamataK vidhānamatavidhānamata A​H ūrdhvamanukramiṣyeK ūrdhvamahaṃ pravakṣye A ūrddhvam anuramiṣye H dāhapraśāṃtikaramṛddhivatānnanarāṇāṃK dāhapraśāntikaramṛddhimatāṃ narāṇām | A dāhapraśāntikaramṛddhivatān narāṇāṃ | H pradehaścandrāṃśuhāratuhinodakaśītalenapradehaścandrāṃśuhāratuhinodakaśītalenaK pradehaś candrāṃśuhāratuhinodakaśītalena || A​H
1938 ed. 6.47.56
śītāmvaśītalataraiś ca śayānayenaṃ hārairmṛṇālavalayairavalāḥ spṛśeyuḥ |
bhinnotpalojvalahime śayane śayīta | patreṣu vā sajalavinduṣu padminīnāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śītāmvaśītalataraiś caK śītāmbuśītalataraiś ca A śītāmbuśītalanaraiś ca H śayānayenaṃśayānamenaṃK śayānamenaṃśayānamenaṃ A​H hārairmṛṇālavalayairavalāḥK hārairmṛṇālavalayairabalāḥ A hārairmmṛṇālavalayairabalā H bhinnotpalojvalahime
bhinnotpalojvalahime
K
bhinnotpalojjvalahime
bhinnotpalojjvalahime

bhinnotpalojjvalahime
A​H
śayaneA​K saghane H sajalavinduṣuK sajalabinduṣu A​H
1938 ed. 6.47.57
samvījayetpavanamāhṛtamaṅganābhiḥ | kalhārapadmadalaśaivalasaṃcayebhyaḥ |
śītairvanāntapavanair upavījyamānaḥ | prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
samvījayetpavanamāhṛtamaṅganābhiḥsamvījayetpavanamāhṛtamaṅganābhiḥK āsādayan pavanamāhṛtamaṅganābhiḥ A sambījayet pavanamāhṛtamaṅganābhiḥ H kalhārapadmadalaśaivalasaṃcayebhyaḥK kahlārapadmadalaśaivalasaṃcayeṣu | A kahlārapadmadalaśaivalasañcayebhyaḥ | H śītairvanāntapavanair
śītairvanāntapavanair
K

kāntairvanāntapavanaiḥ
A

śītair vvanāntapavanair
H
upavījyamānaḥupavījyamānaḥK​H parimṛśyamānaḥ A prītaścaredbhavanakānanadīrghikāsuK śaktaś caredbhavanakānanadīrghikāsu || A prītaś cared bhavanakānanadīrghikāsu || H
1938 ed. 6.47.58
dāhābhibhūtamathavāpariṣecayet tu lāmajjakāmvuruhatoyamayaiḥ suśītaiḥ ||
visrāvitāṃ hṛtamalānnavavāripūrṇṇāṃ padmotpalākulajalāmadhivāsitodāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lāmajjakāmvuruhatoyamayaiḥK lāmajjakāmburuhacandanatoyatoyaiḥ | A lāmajjamburuhatoya samaiḥ H suśītaiḥK​H om. A padmotpalākulajalāmadhivāsitodāṃpadmotpalākulajalāmadhivāsitodāṃpadmotpalākulajalāmadhivāsitodāṃK​H padmotpalākulajalāmadhivāsitāmbum || A
1938 ed. 6.47.59
vāpīmbhajedruciracandanabhūṣitāṅgaḥ | kāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥ |
tatrainamamvuruhapatrasamaiḥ spṛśatyo hastairnimagnavadanaiḥ kaṭhinai stanaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāpīmbhajedruciracandanabhūṣitāṅgaḥK vāpīṃ bhajeta haricandanabhūṣitāṅgaḥ A vāvīm bhajed ruciracandanabhūṣitāṅgaḥ H kāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥkāntākaragrahaṇaharṣitaromakūpaḥ |K kāntākaraspṛśanakarkaśaromakūpaḥ | A kāntākaraspaṛśanaharṣitaromakūpaḥ | H tatrainamamvuruhapatrasamaiḥ
tatrainamamvuruhapatrasamaiḥ
Kpc

tatrainamamburuhapatrasamaiḥ
A​H

tatrainamamvurupahapatrasamaiḥ
Kac
spṛśatyospṛśantyoK spṛśantyaḥspṛśantyo A​H hastairnimagnavadanaiḥK śītaiḥ karoruvadanaiḥ A hastair nnimagnavadanaiḥ H kaṭhinaiK kaṭhinaiḥ A​H
1938 ed. 6.47.60
toyāvagāhakuśalā madhurapralāpāṃssaṃharṣayeyuravalāś ca dulaiḥ svabhāvaiḥ ||
dhārāgṛhe pracalitodaradurdinānte klāntaḥ śayīta salilānilaśītakukṣau|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
toyāvagāhakuśalāA​K toyāvagāḍhakuśalā H madhurapralāpāṃssaṃharṣayeyuravalāśK madhurasvabhāvāḥ saṃharṣayeyurabalāḥ A madhurapralāpāḥ saṃharṣayeyurabalāś H caK​H su A dulaiḥdulaiḥK​H kalaiḥ A svabhāvaiḥK​H pralāpaiḥ | A pracalitodaradurdinānteK pragalitodakadurdinābhe A pragalitodaradurddinānte H
1938 ed. 6.47.61
gandhodakaiḥ sakusumair upasiktabhūke patrāmvucandanarasair upadigdhakuḍye |
jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka punnāganāgakaravīrakṛtopakārai |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
upasiktabhūkeupasiktabhūkeK​H upasiktabhūmau A patrāmvucandanarasairK patrāmbucandanarasair A tatrāmbucandanarasair H upadigdhakuḍyeK upaliptakuḍye | A upadigadhakuḍye | H jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka
jātyutpalapriyakakeśarapuṇḍarīka
A​K

jātyutpalapriyatakesarapuṇḍarīka
H
punnāganāgakaravīrakṛtopakāraipunnāganāgakaravīrakṛtopakāraiK punnāganāgakaravīrakṛtopacāre || A punnāganāgakaravīrakṛtopakāre || H
1938 ed. 6.47.62
tasmiṃgṛhe kamalareṇvaruṇe śayīta yatnāhṛtāvikaṃpitapuṣpadāmni |
pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃ śītāmbhasāṃ sakadalīharitadrumāṇāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tasmiṃgṛheK tasmin gṛhe A​H yatnāhṛtāvikaṃpitapuṣpadāmniyatnāhṛtāvikaṃpitapuṣpadāmniK yatnāhṛtānilavikampitapuṣpadāmni | A yannādvṛtānilavikampitapuṣpadāmni | H pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃ
pāryātravindhyahimavanmalayācalānāṃ
K

hemantavindhyahimavanmalayācalānāṃ
A

pāryātravindhyahimavatmalayācalānāṃ
H
1938 ed. 6.47.63
udbhinnanīlanalināmvuruhāṃkurāṇāṃ candrodayasya śṛṇuyāccakathāṃ manojñāṃ |
mlānaṃ mudīnamanasaṃ manasonukūlāḥ | pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
udbhinnanīlanalināmvuruhāṃkurāṇāṃK udbhinnanīlanalināmburuhākarāṇāṃ A udbhinnanīlanalināmburuhāṅkurāṇāñ H candrodayasyacandrodayasyaK candrodayasya ca A​H śṛṇuyāccakathāṃśṛṇuyāccakathāṃK kathāḥ śṛṇuyān A śṛṇuyāc ca kathām H manojñāṃK​H manojñāḥ | A mlānaṃ
mlānaṃ
A​K

glānaṃ
H
mudīnamanasaṃK pratāntamanasaṃ A sudīnamanasaṃ H manasonukūlāḥK manaso 'nukūlāḥ A​H pīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥpīnastanorujaghanāstarusāradigdhāḥK​H pīnastanorujaghanā haricandanāṅgyaḥ || A
1938 ed. 6.47.64
tāsvenamārdravasanāḥ saha samviśeyuḥ śliṣyāvalāḥ śithilamekhalahārayaṣṭyaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tāsvenamārdravasanāḥtāsvenamārdravasanāḥK tā enamārdravasanāḥ A tā svevamārddavasanām H sahaA​K maha H śliṣyāvalāḥK śliṣṭvāvalāḥ A śliṣyāvaloḥ H śithilamekhalahārayaṣṭyaḥA​K śithilamekhalahārayaṣṭyāḥ || H
1938 ed. 6.47.65
harṣayeyurnaraṃ nāryaḥ svaguṇairambhasi sthitāḥ |
hanyuḥśaityānvitāḥ pittaṃ harṣayeyurataḥ striyaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
harṣayeyurnaraṃharṣayeyurnnaranA​K​Hpc harṣayeyurnnaraṃn Hac svaguṇairambhasisvaguṇai rambhasiK​H svaguṇai rahasi A sthitāḥK​H sthitāḥ | A hanyuḥśaityānvitāḥ
hanyuḥśaityānvitāḥ

hanyuḥ śaityānvitāḥ
K​H

tāḥ
A
pittaṃpittaṃK​H śaityā A harṣayeyurataḥK​H c chamayeyuś ca pittapānātyayāntaram || A striyaḥK​H om. A
1938 ed. 6.47.66
raktapittastṛṣādāhe svayam eva vidhi smṛtaḥ |
sāmānyato viśeṣas tu śṛṇu dāheśvaśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktapittastṛṣādāheK tṛḍdāharaktapitteṣu kāryo A raktapittas tṛṣādāhe H svayamK​H 'yaṃ A evaK​H bheṣa A vidhiK ja A vidhiḥ H smṛtaḥK​H kramaḥ | A viśeṣas tuK​H viśeṣaṃ tu A dāheśvaśeṣataḥK dāheṣv aśeṣataḥ || A​H
1938 ed. 6.47.67
kṛtsnadehānugaṃ raktamudvṛntaḥ pradahennaraṃ |
dūṣyate cūṣyate cāpi tāmrābhastāmralocanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktamudvṛntaḥraktamudvṛntaḥK raktamudriktaṃ A raktaṃmudvṛttaḥ H pradahennaraṃpradahen naraṃK​H dahati hy ati |
saṃ
A
dūṣyate
dūṣyate
K
cūṣyate A
ūṣyate
H
cūṣyateK​H dahyate A cāpicāpicā pi𑑍K​H ca A
1938 ed. 6.47.68
lohagandhāṅgavadano vahnireva sadahyate |
kaṣāyatiktamadhuraiḥ saṃsargāhāramādiśet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vahnirevaK vahninevā A vahnineva H sadahyateK​H vakīryate | A kaṣāyatiktamadhuraiḥ
kaṣāyatiktamadhuraiḥ

kaṣāyatiktamadhuraiḥ
K​H

taṃ vilaṅghya vidhānena
A
saṃsargāhāramādiśetsaṃsarggāhāramādiśetK​H saṃsṛṣṭāhāram ācaret || A
1938 ed. 6.47.69
aśāmyatyathavā dāhe rasaistṛptasya jāṅgalaiḥ |
śākhāśrayāṃ yathānyāyaṃ rohiṇyāṃ vedhayetśirāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
aśāmyatyathavāK​H apraśāmyati A dāhedāheK dāhe ca A dāho H rasaistṛptasyaK rasais tṛptasya A rasais taptasya H śākhāśrayāṃ
śākhāśrayāṃ
K​H

śākhāśrayā
A
rohiṇyāṃK rohiṇī A rogāṇāṃ H vedhayetśirāṃK rvyadhayet sirāḥ || A vedhayet sirāṃ || H
1938 ed. 6.47.70
pittajvaraharo yas tu vidhiḥsopyatra pūjitaḥ |
tṛṣṇānirodhādabdhātau kṣīṇe tejaḥ samuddhataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pittajvaraharoK pittajvarasamaḥ pittā A pittajvaraṃha H yasK t A om. H tuK sa A om. H vidhiḥsopyatraem. cāpy asya vidhir A vidhiḥso py atra K royas tu vidhiḥ so pyatra H pūjitaḥpūjitaḥK​H hitaḥ | A tṛṣṇānirodhādabdhātau
tṛṣṇānirodhādabdhātau
K

tṛṣṇānirodhād abdhātau
A

tṛṣṇānirodhādagdhādau
H
samuddhataḥK​H samuddhatam || A
1938 ed. 6.47.71
sa bāhyābhyantaraṃ dehaṃ pradahetmandacetasaḥ ||
sa śuṣkagalatālvauṣṭho jihvāṃ niḥkriṣya ceṣṭate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pradahetmandacetasaḥpradahetmandacetasaḥK dahed vai mandacetasaḥ | A pradehe mandacetasaḥ | H sa
sa

sa
K​H

saṃ
A
śuṣkagalatālvauṣṭhośuṣkagalatālvauṣṭhoK​H śuṣkagalatālvoṣṭho A niḥkriṣyaK niṣkṛṣya A​H ceṣṭateA​K veṣṭane || H
1938 ed. 6.47.72
tejastatropaśamayed avdhātuś ca vivardhayet |
pāyayetkāmamambhaś ca śarkarānnaḥ payo pi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tejastatropaśamayed avdhātuś caK tatropaśamayet tejas tv abdhātuṃ ca A tejas tatropaśamayed ardhvātuṃ ca H vivardhayet | pāyayetkāmamambhaś cavivardhayet |
pāyayetkāmamambhaś ca
K
vivardhayet |
pāyayet kāmam ambhaś ca
A
virddhayet |
pāyayet kāmamambhaś ca
H
śarkarānnaḥK śarkarāḍhyaṃ A śarkkarāmbhaḥ H
1938 ed. 6.47.73ab
śītamikṣurasaṃ manthaṃ vitarecceritaṃ vidhiṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śītamikṣurasaṃśī𑑍 tam ikṣurasaṃK śītam ikṣurasaṃśī𑑍 tam ikṣurasaṃ A​H vitarecceritaṃvitarecceritaṃK vitarec ceritaṃ A vitarec choṣeritaṃ H
1938 ed. 6.47.73a
aprāptam vā prārthayatā tathā cintayato 'pi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
aprāptam vāaprāptaṃ vāKpc​H om. Kac prārthayatāprārthayatāKpc​H om. Kac tathāKpc​H om. Kac cintayatoH om. Kac cintayato Kpc 'pipiH om. Kac pi Kpc vāKpc​H om. Kac
1938 ed. 6.47.73.1cd
āhārasya virodhāc ca śarīram upanaśyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āhārasyaāhārasyaKpc​Hpc om. Kac āhāraāsya Hac virodhāc cavirodhāc ca𑑍Kpc​H om. Kac śarīramKpc​H om. Kac upanaśyateKpc om. Kac apanaśyati | H
1938 ed. 6.47.73c
tataḥ kṣayamavāpnoti dāhaś cāsyopajāyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tataḥKpc​H om. Kac kṣayamavāpnotiKpc​H om. Kac dāhaśKpc​H om. Kac cāsyopajāyatecā syopajāyateKpc​H om. Kac
1938 ed. 6.47.73d
pramohaś caś ca pralāpaś ca mūrcchāśītābhinandanaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pramohaś caś capramohaś caś caKpc om. Kac pramohaś ca H pralāpaś caKpc​H om. Kac mūrcchāśītābhinandanaṃKpc​H om. Kac
1938 ed. 6.47.73e
rujābhiḥ pīḍyatety arthaṃ janturdāhakṣayātmake |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rujābhiḥKpc​H om. Kac pīḍyatetyKpc om. Kac pīḍyate H arthaṃKpc om. Kac tyarthañ H janturdāhakṣayātmakeKpc om. Kac jantur ddāhe kṣayātmake || H
1938 ed. 6.47.73f
iṣṭāḥ śabdādayas tatra pittaghnaś ca vidhiḥ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
iṣṭāḥKpc​H om. Kac śabdādayasKpc​H om. Kac tatratatraKpc​H om. Kac pittaghnaś caKpc​H om. Kac vidhiḥKpc​H om. Kac smṛtaḥKpc​H om. Kac
1938 ed. 6.47.73cd
asṛjaḥ pūrṇṇakoṣṭhasya dāho bhavati dustaraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
asṛjaḥasṛjaḥK​H asṛjā A dustaraḥK​H duḥsahaḥ || A
1938 ed. 6.47.74
vidhiḥ sadyo vraṇīyoktaṃ tasya lakṣaṇam eva ca |
dhātukṣayokto yo dāhas tena mūrcchātṛṣānvitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sadyoK sadyo A​H vraṇīyoktaṃK vraṇīyoktas A​H dhātukṣayokto yo
dhātukṣayokto yo

dhātukṣayokto yo
A​K

dhātukṣayo
H
dāhasA​K dāha H tenaA​K s? tena H
1938 ed. 6.47.75ab
kṣāmasvaraḥ kriyāhīnaḥ sīdate bhṛśapīḍitaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sīdateK​H bhṛśaṃ sīdati A bhṛśapīḍitaḥK​H pīḍitaḥ | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. raktapittavidhis tasya hitaḥ snigdho 'nilāpahaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṣatajenāśnataś cānyaḥ śocato vāpy anekadhā |
tenāntardahyate 'tyarthaṃ tṛṣṇāmūrcchāpralāpavān ||
A
1938 ed. 6.47.77
tam iṣṭaviṣayopetaṃ suhṛdbhir abhisaṃvṛtaṃ |
kṣīramāṃsarasāhāraṃ vidhinoktena sādhayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tamK ta A​H iṣṭaviṣayopetaṃK miṣṭaviṣayopetaṃ A​H
1938 ed. 6.47.78
marmābhighātajo py asti sosādhyaḥ saptamo madaḥ |
sarva eva tu varjyā syuḥ śītagātreṣu dehiṣu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
marmābhighātajoA​K mamābhighātajo𑑍 H sosādhyaḥK sa cāsādhya A so 'sādhyaḥ H saptamoK​H tamaḥ A madaḥmadaḥ |K​H smṛtaḥ | A eva tuK eva ca A eva tu ca H varjyā syuḥvarjjyāḥ syuḥK varjyāḥ syuḥvarjjyāḥ syuḥ A​H
1938 ed. 6.47.79
praśāntopadravaś cāpi śodhaṇaṃ prāptam ācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
praśāntopadravaśK (evaṃvidho bhaved yas tu madirāmayapīḍitaḥ |)
praśāntopadrave
A
praśāntopadravāś H
śodhaṇaṃK śodhanaṃ A​H prāptamA​K prāk sa H ācaretA​K mācaret || H
1938 ed. 6.47.80
sajīrakaṇyārdrakaśṛṃgaverasauvarcalārnyavajalāplutāni |
madyāni hṛdyāni ca gandhavanti pītāni sadyaḥ śamayanti tṛṣṇāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sajīrakaṇyārdrakaśṛṃgaverasauvarcalārnyavajalāplutānisajīrakaṇyārdrakaśṛṃgaverasauvarcalārnyavajalāplutāniK sajīrakāṇyārdrakaśṛṅgaverasauvarcalāny ardhajalaplutāni | A sajīrakāṇyārddrakaśṛṃgaveraṃ sauvarccalāṇy ardhajalāplutāni | H hṛdyāni caK​H hṛdyānyatha A gandhavantiA​K sāravanti𑑍 H
1938 ed. 6.47.81
jalāplutaś candanabhūṣitāṃgaḥ sragvī sabhaktāṃ piśitopadaṃśāṃ |
pibet surāṃ naiva labheta rogāṃ mano matighnañ ca madan na yātīti ||0||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jalāplutaśK jalaplutaś A jalāplutaṃ H candanabhūṣitāṃgaḥcandanabhūṣitāṅgaḥA​K candanarūṣitāṅgaḥ H sabhaktāṃA​K sabhaktā H piśitopadaṃśāṃpiśitopadaṃśāmA​K n piśitopadaṃśā H pibet surāṃem.
piben surāṃ
A

pivet surāṃ
K
n |
pibet surāṃ
H
rogāṃK rogā A​H manon manoK n manon mano A​H matighnañ caK nuvighnaṃ ca A gatighnañ ca H yātītiK yāti || A yāti iti || || H
kāyaci ||9
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyacikāyaci ||9K iti suśrutasṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre madātyayapratiṣedho nāma (navamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) saptacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||47 || A uttaratantre pānatyayacikitsā catuś catvāriṃśattamaḥ kāyacikitsāyān navamodhyāyaḥ || H

[Adhyāya 48: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.48.1
athāta tṛṣṇāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
athātaK​H athātas A tṛṣṇāpratiṣedhaṃtṛṣṇāpratiṣedhamtṛṣṇāpratiṣedhaṃ vyā khyāsyāmaḥA​K stṛṣṇāpratiṣedha H vyākhyāsyāmaḥem. adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A om. K madhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. satataṃ yaḥ pibedvāri na tṛptimadhigacchati |
punaḥ kāṅkṣati toyaṃ ca taṃ tṛṣṇārditam ādiśet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sakṣobhaśokaśramamadyapānādrūkṣāmlaśuṣkoṣṇakaṭūpayogāt |
dhātukṣayāllaṅghanasūryatāpāt pittaṃ ca vātaś ca bhṛśaṃ pravṛddhau ||
A
1938 ed. 6.48.4a
bhayabhramābhyāṃ rasasaṃkṣayād vā ūrdhvaṃ citam pittavivavanaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhayabhramābhyāṃK bhayaśramābhyāṃ H pittavivavanaiśpittavivavanaiśK pittavivarddhanaiś H
1938 ed. 6.48.4b
pittaṃ savātaṃ kupitaṃ narāṇāṃ tāluprapannaṃ janayet pipāsāṃ |
1938 ed. 6.48.5
srotaḥ svapāmvasvuṣudūṣiteṣu doṣais tṛṣāṃ sambhavatīha jantoḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
srotaḥK​H srotāṃsi saṃdūṣayataḥ sametau yānyambuvāhīni śarīriṇāṃ hi |
srotaḥ
A
svapāmvasvuṣudūṣiteṣusvapāmvasvuṣudūṣiteṣuK svapāṃvāhiṣu dūṣiteṣu A svabāvāmbuṣu dūṣiteṣu H doṣaisdoṣaisK​H jāyeta tṛṣṇātibalā tatas A tṛṣāṃK​H tu || A sambhavatīhaK om. A sansavatīha H jantoḥK​H om. A
1938 ed. 6.48.6
tisraḥ smṛtā lohitajā caturthī kṣayāt tathānyām asamudbhavā ca |
syāt saptamī bhaktasamudbhavā ca liṅgāni tāsāṃ śṛṇu sauṣadhāni ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lohitajāK​H stāḥ kṣatajā A kṣayāt tathānyāmA​K kṣayāt tathānyā H asamudbhavā caA​K masamudbhavā ca || H bhaktasamudbhavāK​H bhaktanimittajā tu A caK​H nibodha A tāsāṃK​H anupūrvaśas tu || A śṛṇuK​H om. A sauṣadhāniK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tālvoṣṭhakaṇṭhāsyaviśoṣadāhāḥ saṃtāpamohabhramavipralāpāḥ |
pūrvāṇi rūpāṇi bhavanti tāsām utpattikāleṣu viśeṣatas tu ||
A
1938 ed. 6.48.8
śuṣkāmyatā mārutasambhavāyā todas tathā kaṇṭhaśirassu cāpi |
sroto nirodhā virasaś ca vaktraṃ sītābhir adbhiś ca vivṛddhimeti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śuṣkāmyatāK śuṣkāsyatā A​H mārutasambhavāyāK​H mārutasaṃbhavāyāṃ A kaṇṭhaśirassukaṇṭhaśiraḥsuK​H śaṅkhaśiraḥsu A sroto
sroto
K

sroto
A​H
nirodhānirodhāK nirodho A virodhā H virasaś caK​H virasaṃ ca A sītābhirK śītabhir A​H vivṛddhimetivivṛddhimetiK​H vivṛddhim eti || A
1938 ed. 6.48.9
mūrcchā pralāpo rucivaktraśoṣo raktekṣaṇatvaṃpratataś ca doṣa |
sītābhikāṃkṣā mukhatiktatā ca pittātmikāyāṃ paridhūpaṇañ ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pralāpoK​H pralāpā A rucivaktraśoṣoK rucivaktraśoṣāḥ A rucitāluśoṣau H raktekṣaṇatvaṃpratataś caraktekṣaṇatvaṃpratataś caraktekṣaṇatvaṃ pratataś caK​H pītekṣaṇatvaṃ pratataś ca A doṣaK dāhaḥ | A doṣḥ || H sītābhikāṃkṣā
sītābhikāṃkṣā
K
śītābhikāṅkṣā
śītābhikāṅkṣā

śītābhikāṃkṣā
A​H
paridhūpaṇañparidhūpanañK paridhūpanaṃparidhūpanañ A​H
1938 ed. 6.48.9a
bāṣpāvarodhaḥ kaphasambhṛtegnau tṛṣṇā balāsena bhavet tathā tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaphasambhṛtegnauK kaphasaṃbhavāgnau H balāsenaK valāsena H
1938 ed. 6.48.10
nidrāgurutvaṃ madhurāsyatā ca bhayārditaḥ śuṣyati cātimātraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nidrāgurutvaṃnidrā gurutvaṃK​H kaphāvṛtābhyāmanilānalābhyāṃ kapho 'pi śuṣkaḥ prakaroti tṛṣṇām |
nidrā gurutvaṃ
A
bhayārditaḥbhayārdditaḥK​H tayārditaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kaṇṭhopalepo mukhapicchilatvaṃ śītajvaraś chardirarocakaś ca |
kaphātmikāyāṃ gurugātratā ca śākhāsu śophastvavipāka eva |
etāni rūpāṇi bhavanti tasyāṃ tayārditaḥ kāṅkṣati nāti cāmbhaḥ ||
A
1938 ed. 6.48.12
kṣatasya rukchoṇitanirgamābhyāṃ tṛṣṇā caturthī kṣatajā bhavet sā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhavet sāK​H matā tu |
tayābhibhūtasya niśādināni gacchanti duḥkhaṃ pibato 'pi toyam ||
A
1938 ed. 6.48.13
raktakṣayādyā kṣayajā matāsau tayārditaḥ śuṣyati dahyate ca |
abhyarthamākāṃkṣati cāpi toyaṃ tāṃ sannipātāditi kecidāhuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktakṣayādyāK​H rasakṣayādyā A matāsauK​H matā sā A abhyarthamākāṃkṣati
abhyarthamākāṃkṣati

abhyarthamākāṃkṣati
K​H

atyarthamākāṅkṣati
A
toyaṃ tāṃA​K noyaṃ tāṃ H sannipātāditiK sannipātād iti A​H kecidāhuḥA​K kecid āhuḥ || H
1938 ed. 6.48.14
raktakṣayoktāni ca lakṣaṇāni tasyāmaśeṣeṇa bhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tu hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktakṣayoktāni caK​H rasakṣayoktāni ca A bhiṣagvyavasyet | tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tubhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tu
bhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā tu
K​H
bhiṣagvyavasyet |
tridoṣaliṅgāmasamudbhavā ca
A
hṛcchūlaniṣṭhīvanasaṃprayuktāhṛcchūlaniṣṭhī vanasamprayuktāK​H hṛcchūlaniṣṭhīvanasādayuktā || A
1938 ed. 6.48.15
snigdhaṃ tathāmlaṃ lavaṇañ ca bhuktaṃ gurvannamevāpi tṛṣāṃ karoti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lavaṇañ calavaṇaṃ caA​K lavaṇa ca H gurvannamevāpiK gurvannamevāti A gurvannam evāpi H karotikarotiK​H karoti |
kṣīṇaṃ vicittaṃ badhiraṃ tṛṣārtaṃ vivarjayennirgatajihvamāśu ||
A
1938 ed. 6.48.16
tṛṣṇābhivṛddhāvudare ca pūrṇṇe taṃ vāmayet māgadhikodakena |
vilekhanañcātra hitaṃ vadanti syāddāḍi māmrātakamātuluṃgaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tṛṣṇābhivṛddhāvudare caA​K tṛṣṇābhivṛddhāmudare ca H vāmayet māgadhikodakenaK​H vāmayenmāgadhikodakena | A vilekhanañcātra
vilekhanañcātra

vilekhanañ cātra
K​H

vilobhanaṃ cātra
A
vadantivadantiK​H vidheyaṃ A
1938 ed. 6.48.17
tṛṣṇāprayogaiḥ prativāraṇīyā śītaiś ca samyagrasavīryajātaiḥ |
gaṇḍūṣamamlair virase ca vaktre kuryāc chubhair āmalakasya cūrṇṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tṛṣṇāprayogaiḥtṛṣṇā prayogaiḥK​H tisraḥ prayogai A prativāraṇīyāprativāraṇīyāK​H riha sannivāryāḥ A gaṇḍūṣamamlair
gaṇḍūṣamamlair
K

gaṇḍūṣamamlai
A

gaṇḍūṣam amlair
H
virase cavvirase caK​H rvirase ca A kuryāc chubhairK​H kuryāc chubhai A āmalakasyaK​H rāmalakasya A
1938 ed. 6.48.18
suvarṇṇarūpyādibhir agnitaptair loṣṭraiḥ kṛtair vā sikatāsu cāpi |
jalaiḥ sukhoṣṇaiḥ śamayet tu tṛṣṇāṃ saśarkaraiḥ kṣaudrayutaṃ hitam vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
suvarṇṇarūpyādibhirsuvarṇarūpyādibhirA​K suvarṇṇarudhyādibhir Hac suvarṇṇarudhyārūpyādibhir Hpc agnitaptairK​H agnitaptai A loṣṭraiḥ loṣṭraiḥ K rloṣṭaiḥ A lloṣṭaiḥ H kṛtair vākṛtam vāK kṛtaṃ vākṛtam vā A​H sikatāsusikatāsuK​H sikatādi A cāpiK​H bhir vā | A jalaiḥ
jalaiḥ
K

jalaṃ
A​H
sukhoṣṇaiḥK​H sukhoṣṇaṃ A saśarkaraiḥsaśarkkaraṃ K saśarkaraṃsaśarkkaraṃ A​H hitamhitaṃK​H himaṃ A
1938 ed. 6.48.19
pañcāṃgikāḥ pañcagaṇā ya uktās teṣv ambusiddhaṃ prathame gaṇe vā |
pibaṃ sukhoṣṇaṃ manujo cireṇa tṛṣo vimucyeta hi vātajāyāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
uktāsK uktā A​H teṣvK steṣv A​H pibaṃ
pibaṃ
K

pibe
A

piba
H
sukhoṣṇaṃK t sukhoṣṇaṃ A n sukhoṣṇaṃ H vimucyetaA​K vimucye hi H hiA​K ta H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pittaghnavargais tu kṛtaḥ kaṣāyaḥ saśarkaraḥ kṣaudrayutaḥ suśītaḥ |
pītastṛṣāṃ pittakṛtāṃ nihanti kṣīraṃ śṛtaṃ vāpy atha jīvanīyaiḥ ||
A
1938 ed. 6.48.20a
pittotthitāṃ pittaharair vipakvaṃ nihanti toyaṃ paya eva vāpi ||
1938 ed. 6.48.21
bilvāḍhakīkanyasipañcamūlaṃ darbheṣu siddhaṃ kaphajaṃ nihanti |
hitam bhavec chardanam eva cātra taptenanimbaprasavodakena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bilvāḍhakīkanyasipañcamūlaṃbilvāḍhakīkanyasipañcamūlaṃK​H bilvāḍhakīkanyakapañcamūlī A darbheṣuA​K garbhbheṣu H kaphajaṃkaphajanK​H kaphajāṃ A
1938 ed. 6.48.22
sarvāsu tṛṣṇāsvathavāpi paittṃ kuryād vidhiṃ tena śamaṃvrajanti |
prayāgatodumbarajorasas tu saśarkarāstvakkvathitodakam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tṛṣṇāsvathavāpiA​K tṛṣṇāstvathavāpi H paittṃK paittaṃ A​H śamaṃvrajantiśamaṃvrajantiśamam vrajantiK​H hi tā na santi | A prayāgatodumbarajorasas tu
prayāgatodumbarajorasas tu
K

paryāgatodumbarajo rasas tu
A

paryāgato𑑍 dumbarajo rasas tu
H
saśarkarāstvakkvathitodakamK saśarkaratatkvathitodakaṃ A saśarkkarās tv akvathitodakam H
1938 ed. 6.48.23
vargasya siddhasya ca śārivādeḥ peyaṃ jalaṃ syāt tu tṛṣābhibhūte |
kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś ca viśeṣu siddhaṃ tvathavā pibeta
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śārivādeḥK​H sārivādeḥ A peyaṃK​H pāta A jalaṃK​H vyamambhaḥ śiśiraṃ A syāt tuK​H om. A tṛṣābhibhūteK tṛṣārtaiḥ | A tṛ ṣābhibhūteḥ | H kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś
kaśeruśṛṃgāṭakapadmakaiś

kaśeruśṛṅgāṭakapadmakaiś
K​H

kaśeruśṛṅgāṭakapadmamo
A
viśeṣuK bisekṣu A biśeṣu H tvathavātv atha𑑍 vāK​H vāṃ nihan A pibetapibetaK​H ti || A
1938 ed. 6.48.24
jalotpalośīrakucandanāni datvā pravāte niśi vāmayet tu
taduttaman toyamudāragandhi sitāyutaṃ kṣaudrayutaṃ ca peyaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jalotpalośīrakucandanānilājotpalośīrakucandanāniK lājotpalośīrakucandanānilājotpalośīrakucandanāni A​H vāmayet tuvāmayet tuK vāsayet tu | A vāsaye tu | H taduttaman
taduttamaṃ

taduttaman
A​K

tad uttaman
H
toyamudāragandhiA​K toyam udāragandhi𑑍 H sitāyutaṃA​K sitāyuta H kṣaudrayutaṃA​K ?ñ H caK​H va A peyaṃK​H danti || A
1938 ed. 6.48.25
drākṣāpragāḍhañ ca hitāya vaidyas tṛṣṇārditebhyo vitaren narebhyaḥ |
saśārivādau tṛṇapañcamūlī tathotpalādau prathame gaṇe ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saśārivādau
saśārivādau
K​H

sasārivādau
A
tṛṇapañcamūlītṛṇapañcamūlī𑑍K​H tṛṇapañcamūle A
1938 ed. 6.48.26
kuryāt kaṣāyāṇi yathaitaduktaṃ madhūkapuṣpādiṣu cāpareṣu |
rājādanakṣīrikapītaneṣu ṣaṭpānakānyatra hitāni ca syuḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuryāt kaṣāyāṇikuryāt kaṣāyāṇiK​H kuryāt kaṣāyaṃ ca A yathaitaduktaṃyathaitaduktamK​H yatheritena A madhūkapuṣpādiṣuA​K madhūkapuṣpādi H cāpareṣucāpareṣu |A​K ?pareṣu | H syuḥA​K syuḥ ||
rājādanakṣīrikapītaneṣuṣaṭpānakānyatra hitāni ca syuḥ ||
H
1938 ed. 6.48.27
satuṇḍikerāṇyathavā pibet tu piṣṭāni kāryāni samudbhavāni |
kṣatodbhavāṃ rugvinivāraṇena jāyedrasānāmasṛjaś ca pānaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
satuṇḍikerāṇyathavāA​K satuṇḍikerāṇy athavā H kāryānikāryāniK kārpāsa A kāryāsa H jāyedrasānāmasṛjaś cajayed rasānāmasṛjaś caK jayed rasānāmasṛjaś cajayed rasānāmasṛjaś ca A​H pānaiḥA​K mānaiḥ || H
1938 ed. 6.48.28
kṣayotthitāṃ kṣīrajalaṃ nihanyān māṃsodakam vā madhurodakam vā |
āmotthitāṃ bilvavacāyutānāṃ jāyet kaṣāyairatha dīpanānāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīrajalaṃkṣīrajalaṃK kṣīraghṛtaṃ A kṣīrajalāṃ H nihanyān māṃsodakam vāK​H nihanyānmāṃsodakaṃ vā A madhurodakam vāmadhurodakam vā𑑍K​H madhukodakaṃ vā | A āmotthitāṃ
āmotthitāṃ
K

āmodbhavāṃ
A

āmotthiāṃ
H
bilvavacāyutānāṃK​H bilvavacāyutais tu A jāyet kaṣāyairathajayet kaṣāyairathaK jayet kaṣāyairathajayet kaṣāyairatha A​H dīpanānāṃdīpanānāmK​H dīpanīyaiḥ || A
1938 ed. 6.48.29
gurvannadāmullikhanair jayec ca kṣayādṛte sarvakṛtāś ca tṛṣṇāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gurvannadāmullikhanairK āmrātabhallātabalāyutāni pibet kaṣāyāṇyatha dīpanāni |
gurvannajātāṃ vamanai
A
gurvannajāmullikhanai H
jayec carjjayec caK rjayec carjjayec ca A​H sarvakṛtāś casarvvakṛtāś caK​H sarvakṛtāṃ ca A tṛṣṇāḥK tṛṣṇām || A tṛṣṇā || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śramodbhavāṃ māṃsaraso nihanti guḍodakaṃ vāpy athavāpi manthaḥ |
bhaktoparodhāttṛṣito yavāgūmuṣṇāṃ piben manthamatho himaṃ ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yā snehapītasya bhavec ca tṛṣṇā tatroṣṇamambhaḥ prapiben manuṣyaḥ |
madyodbhavāmardhajalaṃ nihanti madyaṃ tṛṣāṃ yāpi ca madyapasya ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tṛṣṇodbhavāṃ hanti jalaṃ suśītaṃ saśarkaraṃ sekṣurasaṃ tathāmbhaḥ |
svaiḥ svaiḥ kaṣāyairvamanāni tāsāṃ tathā jvaroktāni ca pācanāni ||
A
1938 ed. 6.48.33
lepāvagāhau pariṣecanāni kuryāt tathā śītagṛhāṇi cāpi |
saṃśodhanaṃ kṣīrarasāghṛtāni sarvāsu lehā madhurāṃ himāṃś ceti || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lepāvagāhauA​K lepāvagādau H śītagṛhāṇiA​K śītaguhāni H kṣīrarasāghṛtānikṣīrarasāghṛtānikṣīrarasāghṛtāniK​H kṣīrarasau ghṛtāni A lehālehāmK lehānlehām A​H madhurāṃK madhurā A madhunā H himāṃśK n himāṃś A himāś H ceti || ❈K ca || A ceti || H
1938 ed. 6.48.33a
jvarotisāraḥ śoṣaś ca gulmahṛtpāṇḍulohitaḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jvarotisāraḥK jvaro 'tisāraḥ H
1938 ed. 6.48.33b
mūrcchā pānātyayaś caiva tṛṣṇayā pūryate daśaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
daśaḥK daśa? || H
kāyacikitsāyāṃ prathamo daśa || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyacikitsāyāṃK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātan A uttaratantre tṛṣṇṇācikitsāpañcacatvāriṃśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ H prathamoK tre (daśamo 'dhyāyaḥ āditaḥ) A daśamo 'dhyāyaḥ || H daśa || ❈K aṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ ||48 || A om. H

[Adhyāya 49: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.49.1
athātaś charddipratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
athātaśA​K athāta H charddipratiṣedhaṃchardipratiṣedhamcharddipratiṣedhaṃ vyā khyāsyāmaḥA​K ścharddipratiṣedha H vyākhyāsyāmaḥem. adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A om. K madhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. atidravairatisnigdhairahṛdyairlavaṇairati |
akāle cātimātraiś ca tathāsātmyaiś ca bhojanaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śramāt kṣayāt tathodvegād ajīrṇāt kṛmidoṣataḥ |
nāryāś cāpannasattvāyās tathātidrutam aśnataḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. atyantāmaparītasya chardervai saṃbhavo dhruvam |
(bībhatsairhetubhiś cānyairdrutamutkleśito balāt ||)
A
1938 ed. 6.49.6
cchādayannānanaṃ vegair ardayann aṃgabhañjanaiḥ |
nirucyate cchardir iti doṣo vaktrāt pradhāvitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vegairK​H vegai A ardayann aṃgabhañjanaiḥK rardayannaṅgabhañjanaiḥ | A arddayannaṅgabhañjanaiḥ | H cchardirchardirA​K ccharddi H itiA​K riti H vaktrāt pradhāvitaḥK​H vaktrād viniścaran || A
1938 ed. 6.49.6a
īrayañcchleṣmapittau tu udāno vyāpadaṃ gataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
īrayañcchleṣmapittau tuīrayañcchleṣmapittau tuK īra|| ?yan śleṣmapittau tu H udānoK udānau H
1938 ed. 6.49.7
ūrdhvam āgacchati bhṛśaṃ viruddhāhārasevinaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ūrdhvamūrddhvamK​H doṣānudīrayan vṛddhānudāno vyānasaṅgataḥ |
ūrdhva
A
āgacchatiK​H māgacchati A viruddhāhārasevinaḥK​H viruddhāhārasevanāt || A
1938 ed. 6.49.8
praseko hṛdayotkledobhaktasyānabhinandanaṃ |
pūrvarūpāṃ mataṃ cchardyā yathāsvaṃ cāpi nirdiśet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛdayotkledobhaktasyānabhinandanaṃhṛdayotkledobhaktasyānabhinandanaṃK hṛdayotkleśo bhaktasyānabhinandanam | A hṛdayotkledo bhaktasyānābhinandanaṃ | H pūrvarūpāṃ
pūrvarūpāṃ
K
pūrvarūpaṃ
pūrvarūpaṃ

pūrvvarūpam
A​H
cāpiK​H ca vi A nirdiśetnirddiśetK​H bhāvayet || A
1938 ed. 6.49.9
yaḥ phenilaṃ cchardayate lpamalpaṃ śūlārditobhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ |
śrāntaḥ saṇoṣaṃ bahuśaḥ salīnaṃ sāvātakopaprabhavātu cchardiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yaḥK​H pracchardaye A phenilaṃK​H t pheni A cchardayateccharddayateK​H lama A śūlārditobhyarditapārśvapṛṣṭhaḥśūlārditobhyarditapārśvapṛṣṭhaḥK śūlārdito 'bhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ śūlārdito 'bhyarditapārśvapṛṣṭhaḥ |śūlārddito 'bhyardditapārśvapṛṣṭhaḥ | A​H saṇoṣaṃsaṇoṣaṃK saghoṣaṃ A saśoṣaṃ H salīnaṃK kaṣāyaṃ A sa H sāvātakopaprabhavātuK jīrṇe 'dhikaṃ sānilajā vamis tu || A nīlaṃ sāvātakopaprabhavātu H cchardiḥcharddiḥK​H om. A
1938 ed. 6.49.10
vyomvlaṃ bhṛśaṃ vā kaṭutiktavaktraḥpītaṃ saraktaṃ haritaṃ vamedvā |
sadāhatodajvaravaktraśoṣaṃ sāpittakopaprabhavā matā tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyomvlaṃK yo 'mlaṃ A amlaṃ H sadāhatodajvaravaktraśoṣaṃ
sadāhatodajvaravaktraśoṣaṃ
K​H

sadāhacoṣajvaravaktraśoṣo
A
sāpittakopaprabhavāsāpittakopaprabhavāK​H mūrcchānvitaḥ pittanimittajā sā || A matāK​H om. A tuK​H om. A
1938 ed. 6.49.11
yo hṛṣṭaromā madhuraṃ prabhūtaṃ śuklaṃ himaṃ sāṃdrakaphānuviddhaṃ |
abhaktaruggauravasādayuktaṃ vamedvamī sā kaphakopajā tu ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
abhaktaruggauravasādayuktaṃ
abhaktaruggauravasādayuktaṃ
K​H

abhaktaruggauravasādayukto
A
tuK​H syāt || A
1938 ed. 6.49.12
sarvāṇi liṅgāni bhavanti yasyāḥ sā sarvadoṣaprabhavā matā tu ||
bībhatsajā dauhṛdajanmajātva sātmyaprakopāt krimijā ca yā hi |
sā pañcamī tāñ ca vibhāvayīta doṣocchrayeṇaiva yathoktamādau ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
liṅgāniliṅgāni K​H rūpāṇi A yasyāḥ sāyasyāḥ sāyasyāḥ sāK​H yasyāṃ sā A dauhṛdajanmajātvadauhṛdajanmajātvaK​H dauhṛdajāmajā ca A sātmyaprakopāt krimijā ca yā hi | sāsātmyaprakopāt krimijā ca yā hi |
sā
K
sātmyaprakopāt kṛmijā ca yā hi |
sā
A
sātmyu prakopāt krimijā ca yā hi ||
sā
H
vibhāvayītaK vibhāvayet tu A nibhāvayeta H
1938 ed. 6.49.13
śūlahṛllāsabahulā krimijā tu viśeṣataḥ |
krimihṛdrogatulyena lakṣaṇena ca lakṣitā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
krimijā tuK​H kṛmijā ca A krimihṛdrogatulyena
krimihṛdrogatulyena
K
kṛmihṛdrogatulyena
kṛmihṛdrogatulyena

kṛmihṛdrogatulyena
A​H
lakṣaṇena caA​K lakṣaṇaina ca H lakṣitāA​K lakṣitāḥ || H
1938 ed. 6.49.14
kṣīṇasyopadravavatīṃ sāsṛkprāyāṃ sacandrikāṃ |
cchardiprasaktāṃ kuśalo nārabheta cikitsituṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīṇasyopadravavatīṃK kṣīṇasyopadravairyuktāṃ A kṣīṇasyopadravatīṃ H sāsṛkprāyāṃK​H sāsṛkpūyāṃ A cchardiprasaktāṃ
cchardiprasaktāṃ
K
chardiṃ prasaktāṃ
chardiṃ prasaktāṃ

charddiṃ prasaktāṃ
A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. āmāśayotkleśabhavā hi sarvāstasmād dhitaṃ laṅghanam eva tāsu || A
1938 ed. 6.49.16
vamīṣu bahudoṣāsu cchardanaṃ hitamucyate ||
virecanam vā yuñjīta yathodoṣocchrayaṃ bhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hitamucyatehitamucya teK​H hitam ucyate | A yuñjītayuṃjītaK​H kurvīta A yathodoṣocchrayaṃyathādoṣocchrayamK yathādoṣocchrayaṃyathādoṣocchrayam A​H
1938 ed. 6.49.17
saṃsargāś cānupūrveṇa yathāsvaṃ bheṣajāyutaṃ |
laghūṇi pariśuṣkāṇi sātmyānyanyāni cācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saṃsargāśsaṃsarggaśK saṃsargaśsaṃsarggaś A​H bheṣajāyutaṃK​H bheṣajāyutaḥ | A laghūṇi
laghūṇi

laghūṇi
K​H

laghūni
A
sātmyānyanyāniK​H sātmyānyannāni A cācaretA​K cāparet | H
1938 ed. 6.49.18
yathāsvañ ca kaṣāyāṇi jvaraghnāni prayojayet |
hanyāt kṣīrodakaṃ pītaṃ cchardiṃ pavanasaṃbha vāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prayojayet | hanyāt kṣīrodakaṃprayojayet |
hanyāt kṣīrodakaṃ
prayojayet ||
hanyāt kṣīrodakaṃ
K​H
prayojayet |
hanyāt kṣīraghṛtaṃ
A
pavanasaṃbhapavanasaṃbhaA​K pavanasambha H
1938 ed. 6.49.19
mudgāmalakayūṣo vā sasarpiṣkaḥ sasaindhavaḥ |
yavāgūṃ madhumiśrām vā pañcamūlakṛtāṃ pibet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mudgāmalakayūṣo vāK sasaindhavaṃ pibet sarpirvātacchardinivāraṇam |
mudgāmalakayūṣo vā
A
?mūlakayūṣo vā H
pañcamūlakṛtāṃK​H pañcamūlīkṛtāṃ A
1938 ed. 6.49.20
phalāmblaṃ viṣkirarasaṃ pibedvā vyaktasaindhavaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
phalāmblaṃK om. A phalāmlaṃ H viṣkirarasaṃK​H om. A vyaktasaindhavaṃK​H vyaktasindhūtthaṃ phalāmlaṃ vaiṣkiraṃ rasam |
sukhoṣṇalavaṇaṃ cātra hitaṃ snehavirecanam ||
A
1938 ed. 6.49.21
pittopaśamanīyāni pākyāni ca himāni ca |
kaṣāyānyupayuktāni ghnanti pittakṛtāṃ vamīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
caK​H śi A himāni caK​H śirāṇi ca | A kaṣāyānyupayuktāni
kaṣāyānyupayuktāni
K
kaṣāyāṇyupayuktāni
kaṣāyāṇyupayuktāni

kaṣāyāṇyupayuktāni
A​H
1938 ed. 6.49.22
śodhaṇaṃ madhurañcātra drākṣārasasamāyutaṃ |
balavatyāṃ praśaṃsanti sarpistailvakam eva vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śodhaṇaṃK śodhanaṃ A​H madhurañcātramadhuraṃ cātraK​H madhuraiś cātra A drākṣārasasamāyutaṃdrākṣārasasamāyutaṃdrākṣārasasamāyutaṃK​H drākṣārasasam āyutaiḥ | A sarpistailvakamK sarpis tailvakam A sarppiḥmailvakam Hac sarppistaiḥmailvakam Hpc vāK​H ca || A
1938 ed. 6.49.23
āragvadhādiniryūhaṃ daśāṃgaṃ yogam eva vā |
pāyayet madhusaṃyuktaṃ kaphajāyāṃ cikitsakaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āragvadhādiniryūhaṃA​K āragvadhādiniryuhaṃ H daśāṃgaṃK daśāṅga A​H pāyayet madhusaṃyuktaṃ
pāyayet madhusaṃyuktaṃ
K​H

pāyayetātha sakṣaudraṃ
A
kaphajāyāṃA​K kaphajāyaṃ H
1938 ed. 6.49.24
kṛtaṃ guḍūcyā vidhivat kaṣāyaṃ himasañjñitaṃ |
tisṛṣv api bhavet pathyaṃ mākṣikeṇa samāyutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mākṣikeṇaA​K mākṣikena H samāyutaṃsamāyutaṃK​H samanvitam || A
1938 ed. 6.49.25
bībhatsajāṃ hṛdyatamairdohyadī kāṃkṣitaiḥ phalaiḥ |
laṃghanair vamanaiś cāsāṃ sātmyair vā sātmyakopajāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bībhatsajāṃbībhatsajāṃA​K bībhatsyajāṃ H hṛdyatamairdohyadīK hṛdyatamairdauhṛdīṃ A hṛdyatamaiḥrddauhṛdī H kāṃkṣitaiḥkāṅkṣitaiḥA​K kākṣitaiḥ H laṃghanair
laṃghanair
K​H

laṅghanai
A
vamanaiśvvamanaiśK​H rvamanaiś A cāsāṃcā𑑍 sāṃK​H cāmāṃ A vāvvāK​H sā A sātmyakopajāṃK​H tmyaprakopajām || A
1938 ed. 6.49.26
krimihṛdrogavac cāpi krimijaṃ śodhayed vamīṃ |
yathādoṣāñ ca vitarecchastaṃ vidhimanantaraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
krimihṛdrogavac cāpikrimihṛdrogavac cāpiK kṛmihṛdrogavac cāpi A​H krimijaṃK kṛmijāṃ A​H śodhayed vamīṃsādhayed vamīm |sādhayed vamīṃ |K sādhayed vamīm sādhayed vamīm |sādhayed vamīṃ | A​H yathādoṣāñ ca
yathādoṣāñ ca
K

vitarec ca yathādoṣaṃ
A

yathādoṣañ ca
H
vitarecchastaṃvitarec chastaṃK​H śastaṃ A vidhimanantaraṃvidhimanantaramA​K vidhim anantaraṃ || H
1938 ed. 6.49.27
dadhittharasasaṃyuktāḥ pippalīmākṣikānvitāḥ |
muhurmuhurnaro līḍhvā cchardibhyaḥ parimucyate ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dadhittharasasaṃyuktāḥK​H dadhittharasasṃsaktāṃ A pippalīmākṣikānvitāḥK pippalīṃ mākṣikānvitām | A pippalīṃ mā kṣikānvitā | H muhurmuhurnaro
muhurmuhurnaro

muhurmuhurnaro
A​K

muhurmmuhur nnaro
H
parimucyateK​H pravimucyate(pratimucyate) || A
1938 ed. 6.49.28
samākṣikā madhurasā pītā vā taṇḍulāmbunā |
tarppaṇā vā madhuyutā tisṛṇām api bheṣajāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madhurasāA​K mustarasā H tarppaṇā vā
tarppaṇā vā
K​H

tarpaṇaṃ vā
A
madhuyutāmadhuyutāK madhuyutaṃ A madhuyutās H bheṣajāṃbheṣajam ||bheṣajaṃ ||K bheṣajam bheṣajam ||bheṣajaṃ || A​H
1938 ed. 6.49.29
svayaṃ guptāṃ sayaṣṭyāhvāṃ tāṇḍūlāmbumadhudravāṃ |
pibed yavāgūm athavā siddhāṃ patraiḥ karañjajaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tāṇḍūlāmbumadhudravāṃtaṇḍulāmbumadhudravām |taṇḍulāmbumadhudravāṃ |K taṇḍulāmbumadhudravām taṇḍulāmbumadhudravām |taṇḍulāmbumadhudravāṃ | A​H siddhāṃA​K sūtaṃ H karañjajaiḥA​K karañjakaiḥ || H
1938 ed. 6.49.30
yuktāmvlavaṇāḥ piṣṭāḥ kustumburyothavā hitāḥ |
taṇḍulāmbuyutaṃ khādet kapitthaṃ tryūṣaṇena vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yuktāmvlavaṇāḥyuktāmlalavaṇāḥK yuktāmlalavaṇāḥyuktāmlalavaṇāḥ A​H kustumburyothavāK kustumburyo 'thavā A kustumbaro thavā H khādet kapitthaṃA​K khādet kapittha H tryūṣaṇenaA​K ṣaṇena H
1938 ed. 6.49.31
sitā candanamadhvaktāṃ lihyādvā makṣikāśakṛt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
candanamadhvaktāṃcandanamadhvaktāṃK candanamadhvāktaṃcaṃdanamadhvāktaṃ A​H lihyādvāK​H lihyād vā A makṣikāśakṛtK​H makṣikāśakṛt |
pibet payo 'gnitaptaṃ ca nirvāpya gṛhagodhikām ||
A
1938 ed. 6.49.32
sarpikṣaudrasitā lājā śaktuṃ lihyāt tathāpi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarpikṣaudrasitāK sarpiḥkṣaudrayutā A sarppiḥkṣaudrasitā H lājāK n vāpi lāja A lājāḥ H śaktuṃśaktūK śaktūśaktū A​H lihyāt tathāpiK n pibet tathā |
sa
A
n lihyāt tathā H
vāK rpiḥkṣaudrasitopetāṃ māgadhīṃ vā lihet tathā || A mivā | H
1938 ed. 6.49.33
dhātrīrasaiścandanam vā śritāṃ mudgadalāmbunā |
kolāmalakamajjāno lihed vāpi trivarṇṇakaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhātrīrasaiścandanam vādhātrīrasaiścandanam vāK dhātrīrase candanaṃ vā A dhātrīrasaiś candanam vā H śritāṃK ghṛṣṭaṃ A śrita H mudgadalāmbunāA​K mudgadalāmbuvā || H kolāmalakamajjāno
kolāmalakamajjāno
K

kolāmalakamajjānaṃ
A

komalāmalakamajjāno
H
lihed vāpiK​H lihyādvā tri A trivarṇṇakaṃK sugandhikam || A trivarṇṇakṃ | H
1938 ed. 6.49.34
sakṣaudraṃ śālilājānāṃ yavāgū vā piben naraḥ |
ghreyāṇyupakṣipec cāpi sugandhīni cikitsakaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sakṣaudraṃK​H sakṣaudrāṃ A yavāgū vāK yavagūṃ vā A yavāgūm vā H ghreyāṇyupakṣipec cāpi
ghreyāṇyupakṣipec cāpi
K

ghreyāṇyupaharec cāpi
A

ghreyāṇy upakṣipec cāpi
H
sugandhīniK​H manoghrāṇasukhāni A cikitsakaḥK​H ca || A
1938 ed. 6.49.35
jāṃgalāni ca śūlyāni ṣāḍavālehyapānakāḥ |
bhojanāni ca citrāṇi kuryāt sarvasvatandritaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śūlyāniK​H māṃsāni A ṣāḍavālehyapānakāḥK śubhāni pānakāni ca | A ṣāḍavānehyapānakāḥ || H caK​H vi A kuryāt sarvasvatandritaḥK kuryāt sarvāsvatandritaḥ || A kuryāt sarvvāsv atandritaḥ | H
1938 ed. 6.49.35a
apriyāṇy api seveta jalenodvejayed apīti ||
kāyaci || la
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaciK iti suśrutasṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyaci A uttaratantre ccharddicikitsā ṣaṭcatvāriṃ ttamaḥ kāyaci H laK kitsātantre chardipratiṣedho nāma (ekādaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekonapañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||49 || A kitsāyām ekadaśo dhyāyaḥ || H

[Adhyāya 50: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.50.1
athāto hikkāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hikkāpratiṣedhaṃhikkāpratiṣedhaṃ vyā khyāsyāmaḥA​K hikkāpratiṣedhamadhyāyaṃ H vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.50.3
vidāhiguruviṣambhir ūkṣābhiṣyandibhojanaiḥ |
śītayānāsanasthānaṟajo dhūmānalānilaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vidāhiguruviṣambhirK vidāhiguruviṣṭambhir A​H śītayānāsanasthānaṟajo
śītayānāsanasthānaṟajo
K

śītapānāsanasthānarajo
A

śītayā𑑍 nāsanasthānāṃ rajo
H
dhūmānalānilaiḥK​H dhūmānilānalaiḥ || A
1938 ed. 6.50.4
vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥvyāyāmakarmmabhārādhvavegāghātāpatarppaṇaiḥK​H vyāyāmakarmabhārādhvavegāghātāpatarpaṇaiḥ |
āmadoṣābhighātastrīkṣayadoṣaprapīḍanaiḥ ||
A
1938 ed. 6.50.5
hikkāśvāsaś ca kāsaś ca nṛṇāṃ samupajāyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hikkāśvāsaś cahikkā śvāsaś ca𑑍K​H viṣamāśanādhyanaśanais tathā samaśanair api |
hikkā śvāsaś ca
A
nṛṇāṃA​K nṝṇā H samupajāyateA​K sam upajāyate || H
1938 ed. 6.50.6
muhurmuhur vāyurudeti sasvano yakṛtplihāntrāṇi mukhe samutkṣipan |
sa ghoṣavānāsu hina
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
muhurmuhurmuhurmmuhurK​H muhurmuhu A vāyurudetiK rvāyurudeti A vāyur udeti H mukheK​H mukhā A samutkṣipan | sasamutkṣipan |
sa
K​H
divākṣipan |
sa
A
ghoṣavānāsuK ghoṣavānāśu A​H hinahinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||hinasti yasmā t tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||K hinastyasūn yatastatas tu hikketi bhiṣagbhir ucyate || A hinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ hinasti yasmāt tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ ||hinasti yasmā t tatas tu hikketya bhidhīyate budhaiḥ || Hac​Hpc
1938 ed. 6.50.7
annajāṃ yamalāṃ kṣudrāṃ gambhīrāṃ mahatīn tathā |
vāyuḥ kaphenānugataḥ pañcahikkā karoti ha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
annajāṃA​K anujāṃ H yamalāṃA​K yamalā H gambhīrāṃA​K gambhīrā H pañcahikkāpañca hikkāK​H pañca hikkāḥ A haK​H hi || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. mukhaṃ kaṣāyamaratirgauravaṃ kaṇṭhavakṣasoḥ |
pūrvarūpāṇi hikkānāmāṭopo jaṭharasya ca ||
A
1938 ed. 6.50.9
vāyurannair avasttīrṇaḥ kaṭukair ardito bhṛśaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāyurannairvāyurannairK tvaramāṇasya cāhāraṃ bhuñjānasyāthavā ghanam |
vāyurannai
A
vāyurannai H
avasttīrṇaḥK ravastīrṇaḥ A ra?jīrṇṇaḥ H kaṭukairK kaṭukai A​H arditorardditoK rarditorarddito A​H
1938 ed. 6.50.10
hikkayatyūrdhvago bhūtvā tāṃ vidyād annajāṃ bhiṣak |
cireṇa yamalair vegair yā hikkā sampravarttate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hikkayatyūrdhvagoA​K hikkāyatyūrdhvago H vidyād annajāṃK vidyādannajāṃ A​H yamalairK yamalai A​H vegair yārvvegairyāK rvegairyārvvegairyā A​H
1938 ed. 6.50.11
kampayantī śirogrīvaṃ yamalāṃ tāṃ vinirdiśet ||
vikṛṣṭakālairyā vegair mahadbhiḥ sampravarttate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vinirdiśet || vikṛṣṭakālairyāvinirdiśet |
vikṛṣṭakālairyā
vinirdiśet ||
vikṛṣṭakālairyā
A​K
vivirddiśet ||
vikṛṣṇakālairyā
H
vegairK vegai A​H mahadbhiḥK rmandaiḥ sa A rmmahadbhiḥ H sampravarttatesaṃpravarttateK​H mabhivartate || A
1938 ed. 6.50.12
kṣudrikā nāma sā hikkājatrumūlāt pradhāvitā ||
nābhipravṛttā yā hikkā ghorāgambhīranādinī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hikkājatrumūlāt pradhāvitāhikkā jatrumūlāt pradhāvitāhikkājatrumūlāt pradhāvitāA​K hikkā H nābhipravṛttā yā
nābhipravṛttā yā
A​K
om. H
hikkāA​K ? |
?
H
ghorāgambhīranādinīghorā gambhīranādinīA​K ghorā gaṃbhīranādinī || H
1938 ed. 6.50.13
anekopadravavatī gambhīrā nāma sā smṛtā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
anekopadravavatīK​Hpc śuṣkauṣṭhakaṇṭhajihvāsyaśvāsapārśvarujākarī |
anekopadravayutā
A
anekopadravavaātī Hac
1938 ed. 6.50.14
marmāṇyāpīḍayantīva satataṃ yā pravarttate |
mahāhikketi sā jñeyā sarvagātravikampanī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
marmāṇyāpīḍayantīvaA​K marmmāṇyāpīḍayantī ca H mahāhikketi sā
mahāhikketi sā
K​H

dehamāyamya vegena ghoṣayatyatitṛṣyataḥ |
mahāhikketi sā
A
sarvagātravikampanīsarvvagātravikampanīK​H sarvagātraprakampinī || A
1938 ed. 6.50.15
āyamyate hikkamānasya dehe dṛṣṭiścordhvaṃ nāmyate yasya cāpi |
kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca dehaṃ tau dvau cāntyau varjayet klāmyamānau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hikkamānasyaK hikkato 'ṅgāni ya A hikkāmānasya H deheK sya A deho H dṛṣṭiścordhvaṃdṛṣṭiścordhvaṃK dṛṣṭiś cordhvaṃdṛṣṭiś cordhvan A​H nāmyateK​H tāmyate A cāpiK​H gāḍham | A kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca
kṣīṇonnadvidvikṣipaṃ yaś ca
K

kṣīṇo 'nnadviṭ kāsate yaś ca
A

kṣīṇonnadvidvikṣipan yaś ca
H
dehaṃ tauK hikkī tau A dehaṃ tau dv H dvauāuK dvāāu A​H cāntyauK​H vantyau A varjayet klāmyamānauvarjayet klāmyamānauvarjjayet klāmyamānauK​H varjayed dhikkamānau || A
1938 ed. 6.50.16
prāṇāyāmodvejanotrāsanāni pipīlikair dāśanañ cātra śastaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prāṇāyāmodvejanotrāsanāniprāṇāyāmodvejanotrāsanāniprāṇāyāmodvejanottrāsanāniK​H prāṇāyāmodvejanatrāsanāni A pipīlikairK sūcītodaiḥ A pipīlikai H dāśanañK saṃbhramaś A rddāśanaṃ H śastaṃK​H śastaḥ |
yaṣṭyāhvaṃ vā mākṣikeṇāvapīḍe pippalyo vā śarkarācūrṇayuktāḥ ||
A
1938 ed. 6.50.16a
saśarkaram madhukañcāvapīḍet kṣaudrānvitāmāgadhikās tathaiva |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
madhukañcāvapīḍet kṣaudrānvitāmāgadhikāsmadhukañcāvapīḍet kṣaudrānvitāmāgadhikāsK madhukaṃ cāvapīḍe kṣaudrāyutā māgadhikā H
1938 ed. 6.50.16b
īkṣorasāḥ kṣīramuṣṇaṃ jalam vā | balānvite cchardanam vā praśastaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
īkṣorasāḥK ikṣorasaḥ H
1938 ed. 6.50.16c
dhūmaṃ pibet sarjarasyasya cāpi nepālyam vā goviṣāṇodbhavastā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibet sarjarasyasyaK pibet sarjjarasasya H nepālyam vāK nepālyām vā H goviṣāṇodbhavastāgoviṣāṇodbhavastāK goviṣāṇodbhavam vā | H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sarpiḥ koṣṇaṃ kṣīramikṣo raso vā nātikṣīṇe chardanaṃ śāntihetoḥ |
nārīpayaḥpiṣṭamaśuklacandanaṃ ghṛtaṃ sukhoṣṇaṃ ca sasaindhavaṃ tathā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. cūrṇīkṛtaṃ saindhavamambhasāthavā nihanti hikkāṃ ca hitaṃ ca nasyataḥ |
yuñjyāddhūmaṃ śālaniryāsajātaṃ naipālaṃ vā goviṣāṇodbhavaṃ vā ||
A
1938 ed. 6.50.19
sarpiḥ snigdhaṃ carmabālaiḥ hṛtam vā hikkāsthāne svedanaṃ vāpi kāryaṃ |
kṣaudrāplutaṃ gairikaṃ kāñcanākhyaṃ lihyād bhasmagrāmyasatvāsthijam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snigdhaṃsnigdhaṃK​H snigdhaiś A hṛtam vāK kṛtaṃ vā A kṛtām vā H vāpiK cāpi A​H kṣaudrāplutaṃ
kṣaudrāplutaṃ
K​H

kṣaudropetaṃ
A
kāñcanākhyaṃkāñcanākhyaṃK​H kāñcanāhvaṃ A lihyād bhasmagrāmyasatvāsthijamK lihyādbhasma grāmyasattvāsthijaṃ A ni? ?sya grāmyasattvāsthijaṃ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tadvacchvāvinmeṣagośalyakānāṃ(gośallakānāṃ) romāṇyantardhūmadagdhāni cātra |
madhvājyāktaṃ barhipatraprasūtamevaṃ bhasmaudumbaraṃ tailvakaṃ vā ||
A
1938 ed. 6.50.20a
romṇāṃ bhasmaśvāvidhāṃ śalyakānāṃ saṃhṛtya vavastagobhyāṃ yathāvat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
romṇāṃK romnāṃ H bhasmaśvāvidhāṃK bhasmaś vā vidhāṃ H saṃhṛtyaK saṃhṛtyam H vavastagobhyāṃK vā vastagobhyāṃ H
1938 ed. 6.50.20b
sarpirmadhubhyāṃ śigvipatrajam vā bhasmollihet pippalicūrṇṇayuktaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śigvipatrajam vāK gi?patrajam vā H bhasmollihet pippalicūrṇṇayuktaṃK bhasmo t pippalicūrṇṇayuktaṃ | Hac bhasmo lihet pippalicūrṇṇayuktaṃ | Hpc
1938 ed. 6.50.20c
dagdhvā phaletindukodumbarābhyām evaṃ lihedvāpi gadaṃ jighāṃsuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
phaletindukodumbarābhyāmK phaletindukaudumbarābyā H evaṃK mevaṃ H lihedvāpiK lihed vāpi H
1938 ed. 6.50.21
suvarcikā bījapūrṇṇādrasena kṣaudropetāṃ hanti līḍhvāśu hikkāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
suvarcikāsuvarcikāsuvarccikāK​H svarjikṣāraṃ A bījapūrṇṇādrasenabījapūrṇṇādrasenaK​H bījapūrādrasena A kṣaudropetāṃK​H kṣaudropetaṃ A hikkāṃK​H hikkām |
sarpiḥsnigdhā ghnanti hikkāṃ yavāgvaḥ koṣṇagrāsāḥ pāyaso vā sukhoṣṇaḥ ||
A
1938 ed. 6.50.21a
caturguṇeṣv adhmu pibet susiddhaṃ sanāgaraṃ gauḍikadugdhamājaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
adhmuadhmuK admu H gauḍikadugdhamājaṃgauḍikadugdhamājaṃK gauḍikadugdhamājāṃ || H
1938 ed. 6.50.21cd
sarpiḥ snigdhā ghnanti hikkāṃ sukhoṣṇā grāsāyavāgvaḥ payasaḥ sukhoṣṇāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sukhoṣṇāK sukhoṣṇāṃ H payasaḥK om. H
1938 ed. 6.50.22
yāvat tṛptiṃcobhayaṃ sevyamānaṃ ghoraṃ hikkāṃ hanti mūtraṃ tvajānāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yāvat tṛptiṃcobhayaṃyāvat tṛptiṃcobhayaṃyāvat tṛptiṃ cobhayaṃK​H śuṇṭhītoye sādhitaṃ kṣīramājaṃ tadvat pītaṃ śarkarāsaṃyutaṃ vā | A sevyamānaṃK​H
ātṛptervā sevyamānaṃ
A
ghoraṃK nihantyād ghrātaṃ A ghorāṃ H hikkāṃhikkāmK​H hikkā A hantiK​H māśu A tvajānāṃK​H tvajāvyoḥ || A
1938 ed. 6.50.23
pūtiḥ kīṭāṃ laśunaṃ hiṃgumatsyāṃ tvacañ ca samcūrṇṇa subhāvitantat |
kṣaudraṃ sitāṃ nāṃgapuṣpañca tulyaṃ pibedrasenekṣumadhūkajena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pūtiḥK sapūti A pūti H kīṭāṃK kīṭaṃ A​H laśunaṃK​H laśuno A hiṃgumatsyāṃhiṅgumatsyāṃK​H gragandhāhiṅ A tvacañtvacaṃK​H gvabja A caK​H mā A samcūrṇṇasaṃcūrṇṇaK​H cūrṇya A nāṃgapuṣpañcanāṃgapuṣpañcaK vāraṇakeśaraṃ ca A nāgapuṣaṃ ca H tulyaṃK​H om. A pibedrasenekṣumadhūkajenaA​K pibed rasenekṣumadhūkajena || H
1938 ed. 6.50.24
pibet palaṃ vā lavaṇaottamasya dvābhyāṃ palābhyāṃ haviṣaḥ samagraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lavaṇaottamasyaK lavaṇottamasya A​H samagraṃK​H samagram |
harītakīṃ koṣṇajalānupānāṃ pibed ghṛtaṃ kṣāramadhūpapannam ||
A
1938 ed. 6.50.29
kapotapārāvataśalyakodbhavāṃ kravyādagodhāvṛṣadaṃśajāmrasāṃ ||
pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃ snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kapotapārāvataśalyakodbhavāṃkapotapārāvataśalyakodbhavāṃK​H kapotapārāvatalāvaśaka(lla) A kravyādagodhāvṛṣadaṃśajāmrasāṃK śvadaṃṣṭragodhāvṛṣadaṃśajān rasā A krvyādagodhāvṛṣadaṃśajāṃ rasāṃ || H pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃ
pibed phalāmvlā na hi mānsasaindhavāṃ
K
n |
pibet phalāmlānahimān sasaindhavā
A

pibet phalāmlāṃnahimāṃsasaindhavāṃ
Hac

pibet phalāmlānahimāṃsasaindhavāṃ
Hpc
snigdhāṃsthāraṇyamṛgadvijodbhavāṃK n snigdhāṃs tathaiva rṣyamṛgadvijodbhavān || A snigdhāṃs tathā raṇyamṛgadvijodbhavāṃ | H
1938 ed. 6.50.24cd
harītakīñcoṣṇajalānupānaṃ pibetghṛtaṃ kṣārarajovakīrṇṇaṃ |
1938 ed. 6.50.25
rasaṃ kapitthāt madhupippalīñ ca pāṇipramāṇaṃ prapibet sukhāya |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kapitthāt madhupippalīñ caK kapitthānmadhupippalībhyāṃ A kapitthātmadhupippalīñ ca ? H pāṇipramāṇaṃK śuktipramāṇaṃ A pāṇi H
1938 ed. 6.50.26
kṛṣṇāṃ sitām āmalakañ ca lihyāt sa śṛṅgaveraṃ madhunāthavāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āmalakañ caK​H cāmalakaṃ ca A lihyāt saK​H līḍhaṃ sa A madhunāthavāpiK​H madhunāthavāpi |
kolāsthimajjāñjanalājacūrṇaṃ hikkā nihanyānmadhunāvalīḍham ||
A
1938 ed. 6.50.26a
lājāñjanekam alam adhyañ ca tulyaṃ hikkā hanyāt puṣparasena līḍhaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lājāñjanekamK lājāñjaneko H alamK la H adhyañ caK madhyañ ca H tulyaṃtulyaṃK tulayaṃ H
1938 ed. 6.50.27
phalaṃ puṣpañca pāṭalyāḥ gairikaṃ kaṭurohiṇīṃ |
kharjuramadhyaṃ māgadhyaḥ kāsīsaṃ dadhināma ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
phalaṃK​H pāṭalāyāḥ phalaṃ A puṣpañcapuṣpañ caK​H puṣpaṃ A pāṭalyāḥK om. A pāṭalāyāḥ H kaṭurohiṇīṃK kaṭurohiṇī | A​H kharjuramadhyaṃ
kharjuramadhyaṃ
K
kharjūramadhyaṃ
kharjūramadhyaṃ

kharjjūramadhyaṃ
A​H
kāsīsaṃkāsīsaṃK​H kāśīśaṃ A
1938 ed. 6.50.28
catvāra ete yogā syuḥ pādeṣv evaṃ caturṣv iha
madhudvitīyāḥ karttavyās te hikkā suvijānatā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yogā syuḥK yogāḥ syuḥ A​H pādeṣvK​H pratipāda A evaṃK prada A eva H caturṣvK​H rśitāḥ | A ihaK​H om. A madhudvitīyāḥ
madhudvitīyāḥ
A​K

madhudvitīyā
H
karttavyās teK kartavyāste A karttavyā sā H
1938 ed. 6.50.30
virecanaṃ pathyatamaṃ sasaindhavaṃ
hitaṃ sukhoṣṇaṃ pravadanti hikkine |
samīraṇūrdhvagate py athāpare
vadanti nasyaṃ susukhāya hikkinām iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hitaṃ
hitaṃ

hitaṃ
K​H
ghṛtaṃ A
pravadantiK​H ca sitopa A hikkineK​H lāyutam | A samīraṇūrdhvagate
samīraṇūrdhvagate
K

sadāgatāvūrdhvagate
A

samīraṇe py ūrdhvagate
H
pyK​H ' A athāpareK​H nuvāsanaṃ A nasyaṃK​H keci A susukhāyaK​H c ca hitāya A itiK​H om. A
kāya ci || lṛ || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāya A || uttara H cici ||A​K om. H lṛK ki A om. H oK tsātantre hikkāpratiṣedho nāma (dvādaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) pañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||50 || A tantre hikkācikitsā saptacatvāriṃśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ dvādaśamo dhyāyaḥ || H

[Adhyāya 51: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.51.1
athātaḥ śvāsapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.51.3
yair eva kāraṇai hikkā bahubhiḥ saṃprapadyate |
tairevakāraṇaiḥ śvāso ghoro bhavati dehināṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yairA​K om. H evaA​K om. H kāraṇaiA​K ? H hikkāK rhikkā A ?rhikkā H saṃprapadyatesamprapadyateK​H saṃpravartate | A tairevakāraṇaiḥ
tairevakāraṇaiḥ
K

tair eva kāraṇaiḥ
A​H
śvāsoA​K śvāsau H ghoroA​K ghorau H
1938 ed. 6.51.4
vihāya prakṛtiṃ vāyurapānaḥ kaphasaṃyutaḥ
śvāsayatyūrdhvago bhūtvā taṃ śvāsaṃ paricakṣate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāyurapānaḥK​H vāyuḥ prāṇo 'tha A śvāsayatyūrdhvago
śvāsayatyūrdhvago
A​K

śvāsayatyūrdhago
H
1938 ed. 6.51.5
kṣudrakastamakaschinno mahānūrdhvaś ca pañcadhā |
bhidyate sa mahāvyādhiḥ śvasaḥ kopa viśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣudrakastamakaschinnokṣudrakastamakaschinnoK kṣudrakastamakaś chinno A kṣudrakas tamakacchinno H mahāvyādhiḥA​K mahā? H śvasaḥK śvāsa A om. H kopaK eko A om. H viśeṣataḥA​K om. H
1938 ed. 6.51.6
prāgrūpaṃ tasya hṛtpīḍā śūlamādhmānam eva ca |
ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistodam eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prāgrūpaṃA​K om. H tasyaA​K ? H śūlamādhmānamśūlamādhmānamK​H bhaktadveṣo A evaK​H 'ratiḥ A caK​H parā | A vaktravairasyaṃvaktravairasyaṃK​H pārśvayoḥ śūlaṃ vairasyaṃ A śaṃkhanistodamK vadanasya ca || A śaṃkhanistoda H evaK​H om. A caK​H om. A
1938 ed. 6.51.7
kiñcidārabhataḥ karma yasya śvāsaḥ pravarttate |
niṣaṇṇasyaitiśāntiñ ca sakṣudra iti saṃjñitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kiñcidārabhataḥK kiñcidārabhamā A kiñcid ārabhate H karmakarmmaK​H ṇasya A
1938 ed. 6.51.8
tṛṭsvedavamathuprāyaḥ kaṇṭhe ghuraghurānvitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tṛṭsvedavamathuprāyaḥA​K tṛṭbhedavamathuprāyaḥ H kaṇṭheK kaṇṭha A​H ghuraghurānvitaḥK ghurghurikānvitaḥ |
viśeṣāddurdine tāmyec chvāsaḥ sa tamako mataḥ ||
A
ghurighurikānvitaḥ | H
1938 ed. 6.51.9
ghoṣeṇa mahatā tāmyaṃ sakāsaṃ sakaphan naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tāmyaṃK​H viṣṭaḥ A sakāsaṃsakāsaṃK​H sakāsaḥ A sakaphansakaphaṃK​H sakapho A naraḥK​H naraḥ |
yaḥ śvasity abalo 'nnadviṭ suptas tamakapīḍitaḥ ||
A
1938 ed. 6.51.9a
ānāho vaktravairasyaṃ śaṃkhanistoda eva ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śaṃkhanistodaK śaṅkhanistoda H
1938 ed. 6.51.9cd
yaḥ śvased durbalonnadviṭ sa vai tamakasaṃjñitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yaḥK yaḥ svame H śvased durbalonnadviṭ saK sed durbbalonnadviṭya Hac śvased durbbalonnadviṭya Hpc vaiK bhavai H
1938 ed. 6.51.10
saṃśāmyati kaphocchittau svapataś ca vivardhate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saṃśāmyatiK sa śāmyati A​H kaphocchittauK kaphe hīne A kaṭocchintrau H vivardhatevivarddhateK​H vidhardhate |
mūrcchājvarābhibhūtasya jñeyaḥ pratamakas tu saḥ ||
A
1938 ed. 6.51.11
ādhmāti dahyamānena bastinā sarujan naraḥ |
sarvaprāṇena vicchinnaṃ śvāsaṃtaṃ cchinnamādiśet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ādhmātiK​H ādhmāto A śvāsaṃtaṃK śvasyācchin A śvasantaṃ H cchinnamādiśetK naṃ tam ādiśet || A chinnam ādiśet | H
1938 ed. 6.51.12
niḥsaṃjñaḥ pārśvaśūlārttaḥ śuṣkakaṇṭhotighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ śvaset sa mahāṃ smṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pārśvaśūlārttaḥpārśvaśūlārtaḥA​K pārśvaśūlārttaṃ H śuṣkakaṇṭhotighoṣavān | saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥśuṣkakaṇṭhotighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ
śuṣkakaṇṭhotighoṣavān ||
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ
K​H
śuṣkakaṇṭho 'tighoṣavān |
saṃrabdhanetrastvāyamya yaḥ
A
śvaset saK​H śvasyāt sa A mahāṃK mahā A​H smṛtaḥn smṛtaḥ |n smṛtaḥ ||K n smṛtaḥ n smṛtaḥ |n smṛtaḥ || A​H
1938 ed. 6.51.13
marmasvāyamyamaneṣu muhurmūḍhaḥ śvaset tu yaḥ
ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
marmasvāyamyamaneṣuK marmasv āyamyamāneṣu A marmmasvāyamyamāneṣu H muhurmūḍhaḥK śvasan mūḍho muhuś A muhur mmūḍhaḥ H śvaset tu yaḥK​H ca yaḥ | A ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet
ūrdhvaprekṣīhatarabastamūrdhvaśvāsamādiśet
K

ūrdhvaprekṣī hataravas tam ūrdhvaśvāsam ādiśet ||
A

ūrddhvaprekṣī hṛtaravastam ūrddhvaśvāsam ādiśet ||
H
1938 ed. 6.51.14
kṣudraḥ sādhyatamasteṣāṃ tamakaḥ kṛcchra ucyate |
traya śvāsā na sidhyanti tamako durbalasya ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sādhyatamasteṣāṃsādhyatamasteṣāṃK sādhyatamas teṣāṃsādhyatamas teṣāṃ A​H traya
traya
K

trayaḥ
A​H
1938 ed. 6.51.15
snehabastikramaṃ kecid ūrdhvaś cādhaś ca śodhaṇaṃ |
mṛduḥ prāṇavatāṃ śreṣṭhaṃ śvāsinām ādiśanti ha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snehabastikramaṃK​H snehabastiṃ vinā A kecid ūrdhvaśkecidūrddhvañK kecidūrdhvaṃkecidūrddhvañ A​H śodhaṇaṃśodhanam |śodhanaṃ |K śodhanam śodhanam |śodhanaṃ | A​H mṛduḥ
mṛduḥ
K

mṛdu
A​H
prāṇavatāṃK​H rāṇavatāṃ A śvāsināmK śvāsinā A​H ādiśantiK mādiśanti A mādiśakti H haK​H hi || A
1938 ed. 6.51.16
kāse śvāse ca hikkāyāṃ hṛdroge cāpi pūjitaṃ |
ghṛtaṃ purāṇaṃ saṃsiddhaṃ viḍasauvarcalābhayaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāseK​H śvāse A śvāse caK​H kāse ca A saṃsiddhaṃK​H saṃsiddha A viḍasauvarcalābhayaiḥviḍasauvarcalābhayaiḥviḍasauvarccalābhayaiḥK​H mabhayāviḍarāmaṭhaiḥ || A
1938 ed. 6.51.17
pippalyādi pratīvāpaṃ siddham vā prathame gaṇe |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalyādiK sauvarcalābhayābilvaiḥ saṃskṛtaṃ vānavaṃ ghṛtam |
pippalyādi
A
pippalyādiḥ H
pratīvāpaṃA​K pratīvāpaḥ H
1938 ed. 6.51.18
sapañcalavaṇaṃ sarpiḥ śvāsakāsau vyapohati ||
hiṃsrāviṃḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hiṃsrāviṃḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ
hiṃsrāviṃḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ
K
hiṃsrāviḍaṅgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ
hiṃsrāviḍaṅgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ ||

hiṃsrāviḍaṃgapūtīkatriphalāvyoṣacitrakaiḥ |
A​H
1938 ed. 6.51.19
dvikṣīraṃ sarpiṣaḥ prasthañcaturguṇajalānvitaṃ |
kolamātraiḥ pacedebhiḥ śvāsakāsau vyapohati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dvikṣīraṃA​K dviḥkṣīraṃ H sarpiṣaḥsarppiṣaḥK​H sādhitaṃ A prasthañcaturguṇajalānvitaṃprasthañcaturguṇajalānvitaṃprasthaṃ caturgguṇajalānvitaṃK​H sarpiś caturguṇajalāplutam | A kolamātraiḥ
kolamātraiḥ
A​K

kolamātraṃ
H
pacedebhiḥK pibettaddhi A paced ebhiḥ H
1938 ed. 6.51.20
arśāṃsyarocakaṃ gulmaṃ śakṛdbhedañkṣayantathā ||
kṛtsne vṛṣakaṣāye tu pacet sarpiścaturguṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
arśāṃsyarocakaṃA​K aśā?rocakaṃ H śakṛdbhedañkṣayantathāśakṛdbhedaṃ kṣayaṃ tathāA​K śakṛdbhedaṃ jayet tathā || H vṛṣakaṣāye tuK​H vṛṣakaṣāye vā A pacet sarpiścaturguṇaṃpacet sarpiścaturguṇaṃK pacet sarpiś caturguṇe || A pacet sarppiś caturgguṇaṃ | H
1938 ed. 6.51.21
tanmūlakusamāvāpaṃ śītaṃ kṣaudreṇa yojayet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tanmūlakusamāvāpaṃK tanmūlakusumāvāpaṃ A​H śītaṃA​K śīta H yojayetK​H yojayet |
śṛṅgīmadhūlikābhārgīśuṇṭhītārkṣyasitāmbudaiḥ ||
A
1938 ed. 6.51.21a
karkaṭāhvaṃ sitāṃ sustāṃ bhārgīṃ śūṇṭhīm madhūlikāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
karkaṭāhvaṃkarkaṭāhvaṃK karkkaṭākhyāṃ H bhārgīṃK bhārggī H śūṇṭhīmśūṇṭhīmK śuṇṭhī H
1938 ed. 6.51.21b
rasāñjanaṃ samadhukaṃ samānyā vāpya yogataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
samānyāK sāmānyā H
1938 ed. 6.51.22
ghṛtaprasthaṃ paceddhīmāṃ śītatoye caturguṇe ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghṛtaprasthaṃghṛtaprasthamK​H saharidraiḥ sayaṣṭyāhvaiḥ samairāvāpya yogataḥ |
ghṛtaprasthaṃ
A
paceddhīmāṃK paceddhīmā A paced dhīmā H śītatoyeK n śītatoye A​H
1938 ed. 6.51.23
suvahāṃ kālikāṃ bhārgīśukākhyāṃ naiculaṃ phalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
suvahāṃK​H śvāsaṃ kāsaṃ tathā hikkāṃ sarpiretanniyacchati |
suvahā
A
kālikāṃkālikāṃK​H kālikā A bhārgīśukākhyāṃK bhargī śukākhyā A bharggīṃ śukākhyāṃ H
1938 ed. 6.51.24
kākādanīṃ śṛṃgaveraṃ varṣābhūbṛhatīdvayaṃ |
kolamātrair ghṛtaprasthaṃ pacedetair jaladvikaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kākādanīṃkākādanīṃK​H kākādanī A varṣābhūbṛhatīdvayaṃK​H varṣabhūrbṛhatīdvayam | A kolamātrair
kolamātrair
K​H

kolamātrai
A
ghṛtaprasthaṃK​H rghṛtaprasthaṃ A pacedetairK pacedebhir A paced etair H jaladvikaṃjaladvikamA​K jalādikaṃ || Hac jaladvilādikaṃ || Hpc
1938 ed. 6.51.25
sauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣasaindhavaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣasaindhavaiḥsauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣasaindhavaiḥsauvarccalayavakṣārakaṭukāvyoṣasaindhavaiḥK​H kaṭūṣṇaṃ pītam etad dhi śvāsāmayavināśanam |
sauvarcalayavakṣārakaṭukāvyoṣacitrakaiḥ ||
A
1938 ed. 6.51.26
vacābhayāviḍaṅgaiś ca paced vā vidhivadghṛtaṃ ||
gopavalyudake siddhaṃ syādanya dviguṇe ghṛtaṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
paced vāK​H sādhitaṃ A vidhivadghṛtaṃvidhivadghṛtaṃK​H śvāsaśāntaye | A gopavalyudake
gopavalyudake
K

gopavally udake
A

gopavallyudake
H
syādanyasyād anyaK syād anyasyād anya A​H dviguṇeK d dviguṇe A​H
1938 ed. 6.51.27
pañcaitāni havīṃṣy āhur bhiṣajaḥ śvāsakāsayoḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
havīṃṣyK havīṃ A​H āhurK ṣyāhu A ṣyāhur H bhiṣajaḥK rbhiṣajaḥ A bhbhiṣajaḥ H śvāsakāsayoḥK​H śvāsakāsayoḥ |
tālīśatāmalakyugrājīvantīkuṣṭhasaindhavaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bilvapuṣkarabhūtīkasauvarcalakaṇāgnibhiḥ |
pathyā tejovatī yuktaiḥ sarpirjalacaturguṇam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hiṅgupādayutaṃ siddhaṃ sarvaśvāsaharaṃ param |
vāsāghṛtaṃ ṣaṭpalaṃ vā ghṛtaṃ cātra hitaṃ bhavet ||
A
1938 ed. 6.51.30
tailaṃ daśaguṇe siddhaṃ kesarājarase śubhe |
pīyamānaṃ yathānyāyaṃ śvāsakāsau vyapohati ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
daśaguṇeA​K daśaguṇaiḥ H kesarājaraseK bhṛṅgarājarase A​H pīyamānaṃ
pīyamānaṃ

pīyamānaṃ
K​H

sevyamānaṃ
A
1938 ed. 6.51.31
phalāmvlāviṣkirarasā snigdhāḥ pravyaktasaindhavāḥ |
eṇādīnāṃ śirobhir vā sakulatthāḥ sasaindhavāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
phalāmvlāviṣkirarasāphalāmlā viṣkirarasāḥK phalāmlā viṣkirarasāḥphalāmlā viṣkirarasāḥ A​H snigdhāḥA​K ? H sakulatthāḥK​H kaulatthā A sasaindhavāḥK​H vā susaṃskṛtāḥ || A
1938 ed. 6.51.32
hanyuḥ śvāsañ ca kāsaś ca saṃskṛtāni payāṃsi ca ||
timirasya ca bījāni karkaṭākhyā ca cūrṇṇitāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāsaś cakāsañ caK kāsaṃ cakāsañ ca A​H saṃskṛtānisaṃskṛtāniA​K sakṛtāni H cūrṇṇitāḥcūrṇitā ||cūrṇṇitā ||K cūrṇitā cūrṇitā ||cūrṇṇitā || A​H
1938 ed. 6.51.33
durālabhāthapippalyaḥ kaṭukākhya harītakī |
śvāviḍmayūraromāṇi kolapippalitaṇḍulāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṭukākhyakaṭukākhyaK kaṭukākhyā A​H śvāviḍmayūraromāṇi
śvāviḍmayūraromāṇi
K​H

śvāvinmayūraromāṇi
A
kolapippalitaṇḍulāḥK​H kolā māgadhikākaṇāḥ || A
1938 ed. 6.51.34
bhārgī tvakśṛṅgaverañ ca śarkarāśalyakaṃ gajaṃ |
vṛttakāṇṭakabījāni cūrṇṇitāni tu kevalaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tvakśṛṅgaverañ catvak śṛṅgaveraṃ caA​K tva ?veraṇḍa H śarkarāśalyakaṃK śarkarā śallakāṅ A śarkkarā śalykaṃ H gajaṃgajamA​K gajā | H vṛttakāṇṭakabījāni
vṛttakāṇṭakabījāni
K

nṛttakauṇḍakabījāni
A

kaṭutrikasyabījāni
H
1938 ed. 6.51.35
pañcaślokādhikā hyete lehā ye samyagīritāḥ |
sarpirmadhubhyāṃ saṃlehā śvāsakāsārditairniraiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pañcaślokādhikāK pañca ślokārdhikā A​H hyeteK stvete A hy ete H sarpirmadhubhyāṃ
sarpirmadhubhyāṃ
K
sarpirmadhubhyāṃ te
sarpirmadhubhyāṃ te

sarppirmmadhubhyāṃ te
A​H
saṃlehāK lehyāḥ A saṃlehya H śvāsakāsārditairniraiḥśvāsakāsārditairniraiḥ |K kāsaśvāsārditairnaraiḥ || A śvāsakāsārdditair nnaraiḥ || H
1938 ed. 6.51.36
saptacchadasya puṣpāṇi pippalyaś cāpi mastunā |
pibet sampiṣya madhunā dhānām vāpy atha bhakṣayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalyaśpippalyaśK​H pippalīś A pibet sampiṣya
pibet sampiṣya

pibet sampi ṣya
K​H

pibet saṃcūrṇya
A
dhānāmK dhānāś A ? || H vāpyK cāpy A om. H athaA​K om. H bhakṣayetA​K om. H
1938 ed. 6.51.37
arkāṅkurair bhāvitānāṃ yavānāṃ sādhvanekaśaḥ |
sarpiṇā vāpi vedeṣāṃ sakṣaudrāṃ śvāsapīḍitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
arkāṅkurairK arkāṅkurai A om. H bhāvitānāṃK rbhāvitānāṃ A om. H yavānāṃA​K ? H sādhvanekaśaḥsādhvanekaśaḥ |A​K ?dhvanekaśaḥ | H sarpiṇā
sarpiṇā
K

tarpaṇaṃ
A

sarppiṣā
H
vedeṣāṃK​H bedeṣāṃ A sakṣaudrāṃK​H sakṣaudraṃ A
1938 ed. 6.51.38
śirīṣakundakadalīpuṣpaṃ pippalisaṃyutaṃ |
taṇḍulāmbuyutaṃ pītvā jayec chvāsān aśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śirīṣakundakadalīpuṣpaṃśirīṣakundakadalīpuṣpaṃK​H śirīṣakadalīkundapuṣpaṃ A pippalisaṃyutaṃK​H māgadhikāyutam | A
1938 ed. 6.51.40cd
drākṣāṃ harītakī kṛṣṇaāṃ karkaṭākhyān durālabhāṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
harītakīK harītakīṅ H kṛṣṇaāṃK kṛṣṇāṃ H
1938 ed. 6.51.41ab
sarpirmadhubhyāṃ vilihaṃ cchvāsāṃ hanti sudustarāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cchvāsāṃK chvāsā H hantiK n hanti H sudustarāṃK sudustarān || H
1938 ed. 6.51.39
kolimajjā tālumūlaṃ piṣṭvā carmamaśintathā |
lihyāt kṣaudreṇa pāmārgasarpirmadhusamāyutaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kolimajjāK​H kolamajjāṃ A tālumūlaṃtālumūlaṃK tālamūla A tālamūlaṃ H piṣṭvāK​H mṛṣya A carmamaśintathāK carmamasīm api | A carmmamasīṃ tathā | H pāmārgasarpirmadhusamāyutaṃK bhārgīṃ vā sarpirmadhusamāyutām || A pāmā? sarppirmmadhusamāyutaṃ || H
1938 ed. 6.51.40
nīpaḥ kadambo raktaghnaḥ taṃ pītvā taṇḍulāmbunā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nīpaḥK nīcaiḥ A nī H kadamboK​H kadamba A raktaghnaḥ taṃraktaghnas taṃK​H bījaṃ vā sakṣaudraṃ A pītvāK​H om. A taṇḍulāmbunātaṇḍulāmbunāK​H taṇḍulāmbunā |
drākṣāṃ harītakīṃ kṛṣṇāṃ karkaṭākhyāṃ durālabhām ||
A
1938 ed. 6.51.41
haridrāṃ maricaṃ rāsnāṃ guḍaṃ drākṣāṃ sapippalīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
haridrāṃK​H sarpirmadhubhyāṃ vilihan hanti śvāsān sudāruṇān |
haridrāṃ
A
rāsnāṃK​H drākṣāṃ A drākṣāṃK​H rāsnāṃ A sapippalīṃK​H kaṇāṃ śaṭīm || A
1938 ed. 6.51.42
lihyāt kṣaudreṇa tulyāni śvāsārtto hitabhojanaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lihyāt kṣaudreṇaK​H lihyāttailena A hitabhojanaḥK​H hitabhojanaḥ |
gavāṃ purīṣasvarasaṃ madhusarpiḥkaṇāyutam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. lihyācchvāsseṣu kāseṣu vājināṃ vā śakṛdrasam |
pāṇḍurogeṣu śotheṣu ye yogāḥ saṃprakīrtitāḥ ||
A
1938 ed. 6.51.44
bhārgīn trikaṇṭakaṃ tailaṃ haridrāṃ kaṭurohiṇīṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhārgīnbhārggīṃK​H śvāsakāsāpahāste 'pi kāsaghnā ye ca kīrtitāḥ |
bhārgī
A
trikaṇṭakaṃK tvak tryūṣaṇaṃ A trikaṭukaṃ H
1938 ed. 6.51.45
pippalyo maricaṃ caṇḍāṃ gośakṛdrasa eva ca |
taṭakolasya bījāni paced utkārikāṃ śubhāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pippalyoK​H pippalīṃ A gośakṛdrasaK​H gośakṛdrasam A taṭakolasya
taṭakolasya
K

talakoṭasya
A

taṭakoṭisya
H
bījāniK​H bījeṣu A paced utkārikāṃK​H pacedutkārikāṃ A
1938 ed. 6.51.46
sevyamānā nihanty eṣā śvāsānāśu sudurjayām iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nihantyK nihan A nihante H eṣāK tyeṣā A ṣāṃ H śvāsānāśuA​K śvāsān hanti H sudurjayāmK sudustarā A sudurjjayā H itiK n |
purāṇasarpiḥ pippalyaḥ kaulatthā jāṅgalā rasāḥ ||
A
niti || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. surā sauvīrakaṃ hiṅgu mātuluṅgaraso madhu |
drākṣāmalakabilvāni śastāni śvāsihikkinām ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śvāsahikkāparigataṃ snigdhaiḥ svedair upācaret |
āktaṃ lavaṇatailābhyāṃ tairasya grathitaḥ kaphaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. khastho vilayanaṃ yāti mārutaś ca praśāmyati |
svinnaṃ jñātvā tataś caiva bhojayitvā rasaudanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vātaśleṣmavibandhe vā bhiṣag dhūmaṃ prayojayet |
manaḥśilādevadāruharidrācchadanāmiṣaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. lākṣorubūkamūlaiś ca kṛtvā vartīr vidhānataḥ |
sarpiryavamadhūcchiṣṭaśālaniryāsajaṃ tathā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śṛṅgabālakhurasnāyutvak samastaṃ gavām api |
turuṣkaśallakīnāṃ ca gugguloḥ padmakasya ca ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ete sarve sasarpiṣkā dhūmāḥ kāryā vijānatā |
balīyasi kaphagraste vamanaṃ savirecanam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. durbale caiva rūkṣe ca tarpaṇaṃ hitam ucyate |
jāṅgalorabhrajairmāṃsairānūpair vā susaṃskṛtaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nidigdhikāṃ cāmalakapramāṇāṃ hiṅgvardhayuktāṃ madhunā suyuktām |
lihan naraḥ śvāsanipīḍito hi śvāsaṃ jayaty eva balāttryaheṇa ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathāgniriddhaḥ pavanānuviddho vajraṃ yathā vā surarājamuktam |
rogāstathaite khalu durnivārāḥ śvāsaś ca kāsaś ca vilambikā ca ||
A
kāyaci || lṛ || o ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaciK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyaci A om. H lṛlṛK ki A om. H oK tsātantre hikkāśvāsapratiṣedho nāma (tryodaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekapañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||51 || A uttaratantre śvāsacikitsāṣṭacatvāriṃśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ trayodaśa || H

[Adhyāya 52: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.52.1
athātaḥ kāsapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥK​H adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. uktā ye hetavo nṝṇāṃ rogayoḥ śvāsahikkayoḥ |
kāsasyāpi ca vijñeyāsta evotpattihetavaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dhūmopaghātādrajasas tathaiva vyāyāmarūkṣānnaniṣevaṇāc ca |
vimārgagatvād api bhojanasya vegāvarodhāt kṣavathos tathaiva ||
A
1938 ed. 6.52.4A
yair eva kāraṇair hikkā śvāsaś caivopajāyate |
tair eva kāraṇair nṛṇāṃ kāsaḥ samupajāyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
evaK evaṃ H caivopajāyate | taircaivopajāyate |
tair
K
caivopajāyate || H
evaK om. H kāraṇairK om. H nṛṇāṃK om. H kāsaḥK om. H samupajāyateK om. H
1938 ed. 6.52.5
prāṇo hyudānānugataḥ praduṣṭaḥ saṃbhinnakāṃsasvanatulyaghonatulyaghoṣaḥ |
nireti vaktrāt sahasā saghoṣaḥ kāsaḥ sa vidvadbhir udāhṛtas tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prāṇoA​K prāṇo hy H hyudānānugataḥhyudānānugataḥA​K udānānugataḥ H praduṣṭaḥA​K pradiṣṭaḥ H saṃbhinnakāṃsasvanatulyaghonatulyaghoṣaḥK​H saṃbhinnakāṃsyasvanatulyaghoṣaḥ | A saghoṣaḥK sadoṣaḥ A saghoṣaṃ H
1938 ed. 6.52.6
sa vātapittaprabhavaḥ kaphāc ca kṣatāttathānyaḥ kṣayajoparaś ca |
pañcaprakāraḥ paṭhito bhiṣagbhir viśeṣato lakṣaṇataḥ purā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣayajoparaś cakṣayajo 'paraś ca |kṣayajo paraś ca |K kṣayajo 'paraś ca kṣayajo 'paraś ca |kṣayajo paraś ca | A​H paṭhitoK​H kathito A viśeṣatovviśeṣatoK​H vivardhito A lakṣaṇataḥK​H yakṣma A purāpurādigital-image 196r…K vikārakṛt syāt || A purāṇaiḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bhaviṣyatas tasya tu kaṇṭhakaṇḍūrbhojyoparodho galatālulepaḥ |
svaśabdavaiṣamyamarocako 'gnisādaś ca liṅgāni bhavantyamūni ||
A
1938 ed. 6.52.8
hṛcśaṃkhamūrddhodarapārśvaśūlī kṣāmānanaḥ kṣīṇavalaḥ kṣataujā |
prasaktamantaḥ kaphaam īraṇena bhinnasvaraḥ kāsati śuṣkam eva |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛcśaṃkhamūrddhodarapārśvaśūlīK​H hṛcchaṅkhamūrdhodarapārśvaśūlī A kṣīṇavalaḥK kṣīṇabala A kṣīṇabalaḥ H kṣataujāK svaraujāḥ | A kṣataujāḥ | H prasaktamantaḥ
prasaktamantaḥ
A​K

prasaktam antaḥ
H
kaphaamkaphaamK kapha A sasa H īraṇenaK mīraṇe A mīraṇena H bhinnasvaraḥbhinnasvaraḥK​H na A kāsatiK​H kāset tu A evaK​H svarabhedayuktaḥ || A
1938 ed. 6.52.9
urovidāhajvaravaktraśoṣair abhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ |
pittena pītāni vamet kaṭūni kāseta pāṇḍuḥ paridahya mānaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
urovidāhajvaravaktraśoṣairK​H urovidāhajvaravaktraśoṣai A abhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥK rabhyarditastiktamukhastṛṣārtaḥ | A abhyarditas tiktamukhas tṛṣārttaḥ | H kāsetaK​H kāset sa A
1938 ed. 6.52.10
pralipyamānena mukhena sīdan śirorujārtaḥ kaphapūrṇṇadehaḥ |
abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ kāsedbhṛśaṃ sāndrakaphaḥ kaphena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pralipyamānenaK​H pralipyamānena(vilipyamānena) A sīdan śirorujārtaḥA​K sīdan śirorujārtta H abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ
abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ

abhaktaruggauravapāṇḍuyuktaḥ
K​H

abhaktaruggauravasādayuktaḥ
A
kāsedbhṛśaṃK kāseta nā A kāsed bhṛśaṃ H sāndrakaphaḥK​H sāndrakaphaṃ A
1938 ed. 6.52.11
vakṣotimātraṃ vihataṃ tu yasya vyāyāmabhārādhyayanābhighātaiḥ
viśliṣṭavakṣāḥ sa naraḥ saraktaṃ ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃ kṣatajaṃ tam āhuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vakṣotimātraṃvakṣo timātraṃK vakṣo 'timātraṃvakṣo timātraṃ A​H vihataṃ tuA​K vihitaṃ Hac vihitaṃ tu Hpc ṣṭhīvatyabhīkṣṇaṃA​K ṣṭhīvaty abhīkṣṇaṃ H tamK​H ta A āhuḥK​H mūhuḥ || A
1938 ed. 6.52.12
sa gātraśū|laṃjvaradāhamohaṃ prāṇakṣayaṃ copalabheta kāsāt |
śuṣyan viniṣṭhīvati durbbalas tu prakṣīṇamāṃso rudhiraṃ sapūyaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
gātraśū|laṃjvaradāhamohaṃgātraśū|laṃjvaradāhamohaṃK gātraśūlajvaradāhamohā A gātraśūlajvaradāhamohaṃ H prāṇakṣayaṃK​H n prāṇakṣayaṃ A kāsāt | śuṣyan viniṣṭhīvatikāsāt |
śuṣyan viniṣṭhīvati
kāsāt |
śuṣyan viniṣṭhīvati
K​H
kāsī |
śuṣyan viniṣṭhīvati
A
1938 ed. 6.52.13
taṃ sarvaliṅgaṃ bhṛśaduścikitsyaṃ cikitsitajñe kṣayakāsam āhuḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
taṃK​H sa A bhṛśaduścikitsyaṃK bhṛśaduś cikitsyaṃ A bhṛśaṃ duścikitsyaṃ H cikitsitajñeK cikitsitajñāḥ A​H kṣayakāsamK​H kṣayajaṃ vadanti |
vṛddhatvamāsādya bhavet tu yo vai yāpyaṃ tamāhurbhiṣajas tu kāsam ||
A
āhuḥK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śṛṅgīvacākaṭphalakattṛṇābdadhānyābhayābhārgyamarāhvaviśvam |
uṣṇāmbunā hiṅguyutaṃ tu pītvā baddhāsyamapyāśu jahāti kāsam ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. phalatrikavyoṣaviḍaṅgaśṛṅgīrāsnāvacāpadmakadevakāṣṭhaiḥ |
lehaḥ samaiḥ kṣaudrasitāghṛtāktaḥ kāsaṃ nihanyādacirādudīrṇam ||
A
1938 ed. 6.52.16
pathyāṃ sitām āmalakāni lājāḥ samāgadhañ cāpi vicūrṇṇya śuṇṭhī |
sarpir madhubhyāṃ viliheddhi kāsī sasaindhavaṃ coṣṇajalena kṛṣṇāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pathyāṃA​K pathyā H sitāmsitāK sitāsitā A​H āmalakāniK māmalakāni A māma?lakāni H lājāḥK​H lājāṃ A samāgadhañsamāgadhaṃK​H samāgadhīṃ A śuṇṭhīK​H śuṇṭhīm | A sarpir
sarpir
K
sarpi
sarpi

sarppi
A​H
madhubhyāṃrmmadhubhyāṃK rmadhubhyāṃrmmadhubhyāṃ A​H viliheddhiviliheddhiK vilihīta A vinniheddhi H sasaindhavaṃK​H sasaindhavāṃ A coṣṇajalenaK​H voṣṇajalena A
1938 ed. 6.52.17
pibed guḍaṃ pippaliśṛṃgaveraṃ drākṣāñ ca sarppirmadhunā lihec ca |
drākṣāṃ sitāṃ māgadhikāñ ca tulyāṃ saśṛṃgaveraṃ madhukaṃ tugāñ ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed guḍaṃK​H khādedguḍaṃ A pippaliśṛṃgaveraṃpippaliśṛṅgaveraṃK​H nāgarapippalībhyāṃ A lihec caK​H valihyā A drākṣāṃ
drākṣāṃ
K​H
t |
drākṣāṃ
A
sitāṃA​K sitā H
1938 ed. 6.52.18
sarpimadhubhyāṃ vilihet samāṃśāṃ kṣaudreṇa tulyaṃ maricaṃ sitāñ ca |
saṃcūrṇṇya maṇḍena pibec ca da dhnoḥ hareṇa vaḥ pippalikāñ ca tulyāṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarpimadhubhyāṃK om. A​Hac sarppirmmdhubhyāṃ Hpc vilihet samāṃśāṃK​Hpc lihyād ghṛtakṣaudrayutāṃ samāṃśāṃ A sarppirmmdhubhyāṃ vilihet samāṃśāṃ Hac kṣaudreṇa tulyaṃK sitopalāṃ vā A om. Hac kṣau Hpc maricaṃK maricāṃśayuktām |
dhātrīkaṇāviśva
A
kṣaudreṇatulyammricaṃ Hac dreṇatulyammricaṃ Hpc
sitāñ caK​H sitopalāś ca A da dhnoḥda dhnoḥdadhnoḥK​Hac dadhnaḥ dadhnaḥ ||dadhno A​Hpc hareṇa vaḥK​H om. A pippalikāñ capippalikāṃ caK​H om. A tulyāṃK​H om. A
1938 ed. 6.52.19
dadhnā lihet kāsakaragnim agraḥ
ubhe haridre suradāruśuṇṭhī | gāyatrisārañ ca pibet samāṃśaṃ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dadhnāK hareṇukāṃ māgadhikāṃ ca tulyāṃ dadhnā A ? dadhnā H lihet kāsakaragnim agraḥlihet kāsarujābhibhūtaḥlihet kāsarujābhibhūtaK pibet kāsagadābhibhūtaḥ | A lihet kāsarujābhibhūtaḥlihet kāsarujābhibhūtaḥlihet kāsarujābhibhūta Hac​Hpc suradāruśuṇṭhīsuradāruśuṇṭhīṃ |K suradāruśuṇṭhīṃsuradāruśuṇṭhīṃ | A​H
1938 ed. 6.52.20
vastasya mūtreṇa sukhāmvunā vā dantīdravantī ca satilvakānāṃ
bhṛṣṭāni sarpīḥ ṣvatha bādarāṇi || khādet palāṃśāni sasaindhavāni
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vastasyaK bastasya A​H mūtreṇaA​K mūtre H sukhāmvunā vāsukhāmbunā vā ||K sukhāmbunā vāsukhāmbunā vā || A​H dantīdravantī caK dantīṃ dravantīṃ ca A dantī dravantīñ ca H satilvakānāṃK​H satilvakākhyām | A sarpīḥsarppīḥK​H sarpīṃ A ṣvathaK​H ṣyatha A khādet palāṃśānikhādet palāṃśāniK​H khādet palāśāni A
1938 ed. 6.52.21
hiṅgoḥ pibet kolasamaṃ hitāśī |sauvīrakeṇāmlarasena vāpi |
kṣaudreṇa lihyātmaricāni cā | bhārgīvacāhiṃgukṛtā ca vartiḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hiṅgoḥK​H kolapramāṇaṃ pra A pibet kolasamaṃK​H pibe A hitāśī |sauvīrakeṇāmlarasenahitāśī || sauvīrakeṇāmlarasenaK​H ddhi hiṅgu sauvīrakeṇāmlarasena A lihyātmaricāniK​H lihyānmaricāni A cā | bhārgīvacāhiṃgukṛtā cacā | bhārgīvacāhiṃgukṛtā caK vāpi bhārgīvacāhiṅgukṛtā ca A cāpi | bhārggīvacāhiṅgukṛtā tu H vartiḥvarttiḥA​K​Hac vartti Hpc
1938 ed. 6.52.22
dhūme praśastā ghṛtasaṃprayuktā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhūmeA​K rdhūme H ghṛtasaṃprayuktāK ghṛtasaṃprayuktā veṇutvagelālavaṇaiḥ kṛtā vā |
musteṅgudītvaṅmadhukāhvamāṃsīmanaḥśilālaiś chagalāmbupiṣṭaiḥ ||
A
ghṛtasaṃprayuktā || ? H
1938 ed. 6.52.23
pibec ca śīdhuṃ maricānvitaṃ vā
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibec caK​H vidhāya vartīś ca payo 'nupānaṃ dhūmaṃ pibedvātabalāsakāsī |
pibec ca
A
śīdhuṃśīdhumK​H sīdhuṃ A maricānvitaṃ vāK maricānvitaṃ vā tenāśu kāsaṃ jayati prasahya || A maricānvitam vā ? | H
1938 ed. 6.52.24
mañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikābhiḥ | kṣīraṃ śritam mākṣikasaṃyutam vā
nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ | khādec ca mudgāṃ maricopadaṃśām
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikābhiḥmañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛtikābhiḥmañjiṣṭhaśuṇṭhījalamṛttikābhiḥK​H drākṣāmbumañjiṣṭhapurāhvayābhiḥ A śritamśṛtamK śṛtaṃśṛtam A​H mākṣikasaṃyutam vāmākṣikasaṃyutam vāK​H mākṣikasaṃprayuktam | A nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ
nidigdhikāmūlasamāṃśasiddhāṃ
K​H

nidigdhikānāgarapippalībhiḥ
A
mudgāṃmudgānA​K mudgā H maricopadaṃśāmK madhunā susiddhān || A n maricopadaṃśām H
1938 ed. 6.52.25
utkārikāṃ sarpiṣi nāgarāḍhyāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nāgarāḍhyāṃK nāgarāḍhyāṃ paktvā samūlaistruṭikolapatraiḥ |
ebhir niṣeveta kṛtāṃ ca peyāṃ tanvīṃ suśītāṃ madhunā vimiśrām ||
A
nāgarāḍhyāṃ | ? H
1938 ed. 6.52.26

yat plīhni sarpirvihitaṃ ṣaḍaṅgaṃ tad vātakāsaṃ jayati prasahyaṃ |
vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā rasena vā yat khalu kaṇṭhakāryāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tad vātakāsaṃH tadvātakāsaṃ A​K prasahyaṃK​H prasahya | A vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā
vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā

vidārigandhādigaṇaśritaṃ vā
K​H

vidārigandhādikṛtaṃ ghṛtaṃ vā
A
rasenaK​H rasena vā A yat khaluyatkhaluK​H sakajena pakvam || A kaṇṭhakāryāḥkaṇṭhakāryāḥK om. A kaṇṛkāryāḥ | H
1938 ed. 6.52.27

virecanaṃ snaihikam atra coktam āthāpanaṃ cāpi vadanti pathyaṃ |
dhūmam pibet snaihikam apramattaḥ pibet sukhoṣṇaṃ ghṛtam eva cātra ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snaihikamsnaihikamsnaihikamK​H snaihika A atraK matra A aktra H coktamcoktaK coktacokta A​H āthāpanaṃmāsthāpanañK māsthāpanaṃmāsthāpanañ A​H vadantiK​H anuvā A pathyaṃK​H sanaṃ ca | A pibet snaihikamH pibet snaihika A​K apramattaḥH mapramattaḥ A​K
1938 ed. 6.52.28

hitā yavāgvaś ca raseṣu siddhāḥ payāṃsi lehyāḥ saghṛtās tathaiva ||
prachardanaṃ kāyaśirovirekās tathaiva dhūmāḥ kavaḍagrahāś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavāgvaś caA​K yavāgvaḥ sva H lehyāḥK​H lehāḥ A kavaḍagrahāśK​H kavalagrahāś A
1938 ed. 6.52.29

uṣṇāmla lehyāḥ kaṭukāś ca hanyuḥ kapham viśeṣeṇa viśoṣaṇañ ca |
kaṭutrikañ cāpi vadanti mukhyaṃ ghṛtaṃ krighnasvarase vipakvaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
uṣṇāmlauṣṇāmlaK​H uṣṇāś ca A lehyāḥK​H lehāḥ A kaṭukāśK​H kaṭukā A caK​H ni A mukhyaṃK​H pathyaṃ A krighnasvarasekrighnasvaraseK kṛmighnasvarase A krimighnasvarase H
1938 ed. 6.52.30

nirguṇḍipatrasvarasena siddhaṃ sarpiḥ kaphottham vinihanti kāsaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nirguṇḍipatrasvarasenanirgguṇḍipatrasvarasenaK​H nirguṇḍipatrasvarase ca A siddhaṃK​H pakvaṃ A kāsaṃK​H kāsam |
pāṭhāviḍavyoṣaviḍaṅgasindhutrikaṇṭarāsnāhutabhugbalābhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śṛṅgīvacāmbhodharadevadārudurālabhābhārgyabhayaśaṭībhiḥ |
samyag vipakvaṃ dviguṇena sarpirnidigdhikāyāḥ svarasena caitat ||
A
1938 ed. 6.52.32

vidārigandhotpalasārivādī niḥkvāthya vargam madhurañ ca kṛtsnaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vidārigandhotpalasārivādīvidārigandhotpalasārivādīK​H śvāsāgnisādasvarabhedabhinnānnihantyudīrṇānapi pañca kāsān |
vidārigandhotpalasārivādīn
A
niḥkvāthyaniḥkvāthyaK​H niṣkvāthya A
1938 ed. 6.52.33

ghṛtam pibed ikṣurasāmbudugdhaiḥ kākolivargañ ca saśarkañ tat |
prātaḥ pibet pittakṛte tu kāse kṣato hito yaḥ kṣatajaś ca kāsaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed ikṣurasāmbudugdhaiḥpibed ikṣurasāmbudugdhaiḥK​H pacedikṣurasāmbudugdhaiḥ A kākolivargañ cakākolivarggañ caK​H kākolivarge ca A saśarkañ tat | prātaḥsaśarkañ tat |
prātaḥ
K
saśarkaraṃ tat |
prātaḥ
A
saśarkkare tat ||
prātaḥ
H
pibet pittakṛte tuK​H pibet pittakṛte ca A kṣatoK​H rati A hito yaḥK​H prasūte A kṣatajaś cakṣatajaś caK​H kṣataje ca A kāsaḥkāsaḥK​H kāse || A
1938 ed. 6.52.34

kharjūramustāmadhukaṃ piyālaṃ madhūlikā pippalibhārgicūrṇaṃ ||
sarpiḥ sitā mākṣisaṃprayuktaṃ trīṃ hanti kāsānupayujyamānaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kharjūramustāmadhukaṃkharjūramustāmadhukaṃkharjjūramustāmadhukaṃK​H kharjūrabhārgīmagadhā A piyālaṃK​H priyāla A madhūlikāK​H madhūlikai A pippalibhārgicūrṇaṃK lāmalakaiḥ samāṃśaiḥ |
cūrṇaṃ
A
pippalibhārgicūrṇṇaṃ ||
?
H
sarpiḥ
sarpiḥ
sarppiḥK​H
om. A
mākṣisaṃprayuktaṃmākṣisaṃprayuktaṃK kṣaudraghṛtaprāgāḍhaṃ A mākṣikasamprayuktaṃ H trīṃK trī A​H hantiK n hanti A​H
1938 ed. 6.52.34a

mañjiṣṭhamūrvājanavahnipāthāṃ kṛṣṇāṃ haridrāñ ca tathā vicūrṇya ||
1938 ed. 6.52.35

kṣaudreṇa kāse kṣatajo kṣayotthe pibed ghṛtaṃ cekṣurase vipakvaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣaudreṇaK​H raktāharidrāñjanavahnipāṭhāmūrvopakulyā vilihet samāṃśāḥ |
kṣaudreṇa
A
kāseA​K kāso H kṣatajokṣatajoK​H kṣataje A
1938 ed. 6.52.37cd

guḍodakaṃ vā kvathitaṃ pibeta kṣaudreṇa śītaṃ maricopadaṃśaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibetaem. pibeddhi A
1938 ed. 6.52.36

cūrṇaṃ pibed āmalakasya cāpi kṣīre vipakvaṃ saghṛtaṃ hitāya ||
cūrṇāni godhūma yathodbhavāni kākolivargañ ca kṛtaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed āmalakasyaA​K pibedāmalakasya H cāpiK​H vāpi A vipakvaṃvipakvaṃvipakvaṃK​H ṇa pakvaṃ A hitāyaK​H hitāśī | A yathodbhavāniK​H yavodbhavāni A kākolivargañ cakākolivarggaś caK kākolivargaś cakākolivarggaś ca A​H kṛtaḥkṛtaḥ K kṛtaḥ susūkṣmaḥ || A​H
1938 ed. 6.52.37ab

ṣu peyastṛṣu kāsavadbhiḥ kṣaudreṇa dugdhena ghṛtena vāpi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ṣu…ṣuK kāseṣu A​H peyastṛṣuK peyastriṣu A​H kṣaudreṇaK​H kṣīreṇa A dugdhenaK​H sakṣaudra A
1938 ed. 6.52.47

kulīraśuktīś caṭakaiṇa lāvānniḥ kvāthya vargam madhurais tathānyaiḥ |
pibed ghṛtaṃ tan tu niṣevyamānaṃ hanyāt kṣayotthaṃ kṣatajañ ca kāsaṃ || śatāvarīnāgavalāvipakvaṃ ghṛtaṃ vidadhyāc ca hitāya tasya ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kulīraśuktīśK​H kulīraśuktī A lāvānniḥK​H lāvānni A kvāthyaK​H ṣkvāthya A madhuraismadhuraisK​H madhuraṃ A tathānyaiḥK​H ca kṛtsnam | A pibed ghṛtaṃ tu
pibed ghṛtaṃ tan
K​H

pacedghṛtaṃ tat t
A
tantuK​H u A niṣevyamānaṃniṣevyamānaṃK​H niṣevyamāṇaṃ A hanyāt kṣayotthaṃK​H hanyāt kṣatotthaṃ A kṣatajañ caK​H kṣayajaṃ ca A śatāvarīnāgavalāvipakvaṃK śatāvarīnāgabalāvipakvaṃ A śatāvarīnāgavarīvipakvaṃ H vidadhyāc caK​H vidheyaṃ ca A tasyaK​H kāsinām | A
1938 ed. 6.52.37a

jantughnadārutriphaloṣaṇatrayaṃ sapadmakaṃ saṃbhṛtam ekatastataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saṃbhṛtamK saṃbhṛta H ekatastataḥK mekatastataḥ | H
1938 ed. 6.52.37b

sitāsamāṃśair avalihyamāno ḥ sakāsānudati prasahyaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
avalihyamāno ḥavalihyamāno ḥK avalihyamāno H sakāsānudatisakāsānudatiK lahaḥ sakāsān nudati H
1938 ed. 6.52.37c

śaṭīpalāgranthikapuṣkarāgni cavyātmaguptākharaśaṃkhapuṣpī |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cavyātmaguptākharaśaṃkhapuṣpīK cavyātmaguptākharaśaṅkhapuṣpī | H
1938 ed. 6.52.37d

dvipañcamūlī ca paladvibhāge bhāgena sambhṛtya vipācayīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
paladvibhāgepaladvibhāgeK paldvibhāge H sambhṛtyaK sanbhṛtya H
1938 ed. 6.52.37e

yavāḍhakañ cāpy abhayā śatañ ca vāryāḍhakaiḥ pañcabhir aṃ hri śeṣaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cāpyK cā H abhayāK pyabhayā H pañcabhir aṃ hripañcabhir aṃ hriK pañcabhiraṃ𑑍 H
1938 ed. 6.52.37f

kvātham pacec chauṇṭhikatailabhāge sarpīṃ ṣidatvā kuḍavonmitāni |
1938 ed. 6.52.37g

guḍasya bhāgārddhaśataṃ vipakvaṃ śītaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śītaṃśītaṃK yavas thalyāṃtannidheyaṃ suśītaṃ | H
1938 ed. 6.52.37h

palānya madhunas tatra datvā tvagelaśuṇṭhī maricañ ca yuñjyāt |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
palānyapalānya…K palāny aṣṭau H
1938 ed. 6.52.37i

dve dve cādyād avalihyāc ca lehāṃ pathye pathyāśī sarvakāsān jñghāṃsuḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lehāṃK lehā H pathyeK n pathye H sarvakāsān jñghāṃsuḥsarvakāsān jñghāṃsuḥK sarvvakāsān jighāṃsuḥ | H
1938 ed. 6.52.37j

śvāsaṃ hikkāṃ svarabhedaṃ kṣayañ ca kārṣyaṃ chardiṃ vātarktaṃ jvarañ ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svarabhedaṃK svarabheda H vātarktaṃK vātarkta H
1938 ed. 6.52.37k

hṛtpāṇḍurogaṃ śvayathuṃkāmalāṃ mūrcchāṃ doṣmūtrakṛcchrārta va ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
doṣmūtrakṛcchrārta vaK doṣāṃ mūtrakṛcchrārttavañ H
1938 ed. 6.52.37l

hanyād agastyena niṣevito yaṃ lehārujāṃ vai nudati prasahyam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lehārujāṃK lehe rujāṃ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. prasthatrayeṇāmalakīrasasya śuddhasya dattvārdhatulāṃ guḍasya |
cūrṇīkṛtairgranthikacavyajīravyoṣebhakṛṣṇāhapuṣājamodaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. viḍaṅgasindhutriphalāyavānīpāṭhāgnidhānyaiś ca picupramāṇaiḥ |
dattvā trivṛccūrṇapalāni cāṣṭāvaṣṭau ca tailasya pacedyathāvat ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. taṃ bhakṣayed akṣaphalapramāṇaṃ yatheṣṭaceṣṭastrisugandhiyuktam |
anena sarve grahaṇīvikārāḥ saśvāsakāsasvarabhedaśothāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śāmyanti cāyaṃ ciramantaragnerhatasya puṃstvasya ca vṛddhihetuḥ |
strīṇāṃ ca vandhyāmayanāśanaḥ syāt kalyāṇako nāma guḍaḥ pratītaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dvipañcamūlebhakaṇātmaguptābhārgīśaṭīpuṣkaramūlaviśvān |
pāṭhāmṛtāgranthikaśaṅkhapuṣpīrāsnāgnyapāmārgabalāyavāsān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dvipālikān nyasya yavāḍhakaṃ ca harītakīnāṃ ca śataṃ gurūṇām |
droṇe jalasyāḍhakasaṃyute ca kvāthe kṛte pūtacaturthabhāge ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pacettulāṃ śuddhaguḍasya dattvā pṛthak ca tailāt kuḍavaṃ ghṛtāc ca |
cūrṇaṃ ca tāvan magadhodbhavāyā deyaṃ ca tasmin madhu siddhaśīte ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rasāyanāt karṣamato vilihyāddve cābhaye nityam athāśu hanyāt |
tad rājayakṣmagrahaṇīpradoṣaśophāgnimāndyasvarabhedakāsān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pāṇḍvāmayaśvāsaśirovikārān hṛdrogahikkāviṣam ajvarāṃś ca |
medhābalotsāham atipradaṃ ca cakāra caitad bhagavān agastyaḥ ||
A
kāsaci || || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāsaci || || ❈em. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre kāsapratiṣedho nāma (caturdaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) dvipañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||52 || A kāsaci ||loṣṭha || ❈ || K uttaratantre kāsacikitsā ūnapañcāśattamaḥ kāyacikitsā caturdaśa || H

[Adhyāya 53: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.53.1

athātaḥ svaropaghātapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svaropaghātapratiṣedhaṃsvaropaghātapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥK​H svarabhedapratiṣedham A vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.53.3

atyuccaśabdakaraṇyadhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ prakupitāḥ paṭhanādayas tu |
te śabdavāhīṣu sirāsugatāḥ pratiṣṭhaṃ hanyuḥ svaraṃ bhavati cāpi hi ṣaḍvidhaḥ saḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
atyuccaśabdakaraṇyadhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥem. atyuc cabhāṣaṇaviṣādhyayanātigītaśītādibhiḥ A atyuc caśabdakaraṇyadhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ K atyuc caśabdakaraṇādhyayanābhighātasandūṣaṇaiḥ H paṭhanādayas tupaṭhanādayas tuK​H pavanādayas tu | A te
te
K​H

srotaḥsu te
A
śabdavāhīṣuK​H svaravaheṣu A sirāsugatāḥK gatāḥ A sisugatā H pratiṣṭhaṃK pratiṣṭhāṃ A pratiṣṭha H hanyuḥA​K ? ? H
1938 ed. 6.53.4

vātena kṛṣṇanayanānanamūtravarcā bhinnasvaraṃ vadati gardabhavat kharañ ca |
pittena pītanayanānanamūtravarcā brūyāt galaina sa ca dāhasamanvitena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhinnasvaraṃbhinnasvaramK​H bhinnaṃ śanair A gardabhavat kharañ cagardabhavat kharañ ca |garddabhavat kharañ caK​H gadgadavat svaraṃ ca | A pītanayanānanamūtravarcāK pītavadanākṣipurīṣamūtro A pītanayanānanamūtravarcchā H brūyāt galainaK brūyād galena A brūyādbhalena H saK​H pa A caK ri A ha H
1938 ed. 6.53.5

brūyāt kaphena satataṃ kapharuddhakaṇṭhau mandaṃ śanairvadati cāpi divā viśeṣāt |
sarvātmake bhavati sarvavikārasaṃpat | tañ cāpy asādhyam ṛṣyaḥ svarabhedam āhuḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
brūyāt kaphenaK​H kṛcchrāt kaphena A kapharuddhakaṇṭhaukapharuddhakaṇṭhauK kapharuddhakaṇṭho A​H viśeṣāt | sarvātmakeviśeṣāt |
sarvātmake
viśeṣāt |
sarvvātmake
K​H
viśeṣaḥ |
sarvātmake
A
sarvavikārasaṃpat | tañsarvavikārasaṃpat | tañK sarvavikārasaṃpa A sarvvavikārasaṃpattaṃ H cāpyK om. A cā H asādhyamK davya A pyasādhya H ṛṣyaḥṛṣyaḥK ktatā A mṛṣyaḥ H svarabhedamK ca vacasastamasādhyam A svarabheda H āhuḥA​K māhuḥ || H
1938 ed. 6.53.6

dhūmāyati kṣatakṛte kṣayam āpnuyāc ca | vāgeṣa cāpi hatavāk parivarjanīyaḥ |
antargatasvaram alakṣyam avākpravīṇaṃ medocchrayād vadati digdhagalastṛṣāluḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dhūmāyatiK​H dhūpyeta vā A kṣatakṛteK​H k kṣayakṛte A kṣayam āpnuyāc cakṣayamāpnuyāc ca |em. kṣayamāpnuyāc cakṣayamāpnuyāc ca | A​K ? kṣayāc ca H vāgeṣaA​K vāśeṣa H cāpiK​H cāpi(vāpi) A hatavāk parivarjanīyaḥhatavāk parivarjanīyaḥA​K hatavāk parivarjjayīta | H antargatasvaram
antargatasvaram
K

antargalaṃ svara
A

antarggatasvara
H
alakṣyamK malakṣya A malajya H avākpravīṇaṃK padaṃ cireṇa A mavākpravīṇaṃ H medocchrayād vadatimedocchrayād vadatiK medaś cayādvadati A medoc chrayādvadati H digdhagalastṛṣāluḥK​H digdhagalauṣṭhatāluḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṣīṇasya vṛddhasya kṛśasya cāpi cirotthito yaś ca sahopajātaḥ |
medasvinaḥ sarvasamudbhavaś ca svarāmayo yo na sa siddhimeti ||
A
1938 ed. 6.53.8

snigdhāṃ svarāturanarān avabaddhadoṣāṃ nyāyena cchardanavirecanabastibhiś tu |
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ saṃpādayeta vividhaiḥ kavaḑagrahaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snigdhāṃK​H snigdhā A svarāturanarān avabaddhadoṣāṃsvarāturanarānavabaddhadoṣānK​H n svarāturanarānapakṛṣṭadoṣān A cchardanavirecanabastibhiś tuK tān vamanarecanabastibhiś ca | A charddanavirecanabastibhiś ca | H nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ
nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ

nasyāvapīḍamukhaśodhanadhūmalehaiḥ
K​H

nasyāvapīḍamukhadhāvanadhūmalehaiḥ
A
saṃpādayetaK​H saṃpādayec ca A kavaḑagrahaiśK​H kavalagrahaiś A
1938 ed. 6.53.9ab
yaḥ śvāsakāsavidhirādita eva coktaṃ śtam cāpy aśeṣam avatārayituṃ yateta ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śvāsakāsavidhirāditaśvāsakāsavidhirāditaK​H śvāsakāsavidhir ādita A coktaṃ śtamcoktaṃ śtamK coktas taṃ A​H cāpyA​K cā H aśeṣamA​K pyaśeṣa H avatārayituṃA​K mavatārayituṃ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. vaiśeṣikaṃ ca vidhim ūrdhvam ato vadāmi taṃ vai svarāturahitaṃ nikhilaṃ nibodha || A
1938 ed. 6.53.10
svaropaghāte nilaje bhaktopari ghṛtaṃ pibet |
kāsamardakavārttākumārkavasvarase yutaṃ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nilajeK 'nilaje A​H bhaktopariK​H bhuktopari A pibet | kāsamardakavārttākumārkavasvarasepibet |
kāsamardakavārttākumārkavasvarase
K
pibet |
kāsamardakavātārkamārkavasvarase
A
pibet |
kāsamarddakavārttākumārkkavasvarasai
H
yutaṃK śṛtam || A ryutaṃ || H
1938 ed. 6.53.11
siddhaṃ ghṛtaṃ hanty anilaṃ siddhaṃ vārkagale rase |
yavakṣārājamodābhyāṃ citrakāmalakeṣu vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
siddhaṃK​H pītaṃ A hantyA​K han H anilaṃA​K tyanilaṃ H vārkagaleK ārtagale A cārttagale H yavakṣārājamodābhyāṃ
yavakṣārājamodābhyāṃ

yavakṣārājamodābhyāṃ

yavakṣārājamodābhyāṃ
A​Kpc​H

yavaākṣārājamodābhyāṃ
Kac
1938 ed. 6.53.12
devadārvyagnimabhyāṃ siddham ājaṃ samākṣikaṃ |
sukhodakānupāno vā sasarpiṣko guḍodanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
devadārvyagnimabhyāṃdevadārvyagnimabhyāṃK devadārvagnikābhyāṃ vā A devadārvyagnimanthābhyāṃ H siddhamK siddhā A​H ājaṃK mājaṃ A​H sasarpiṣkoA​K sasarppiṣṭo H guḍodanaḥK guḍaudanaḥ || A guḍodakaḥ || H
1938 ed. 6.53.13
kṣīrānupānaṃ paitte tu pibet sarpiratandritaḥ |
aśnuyāc ca sasarpiṣkaṃ yaṣṭīmadhukapāyasaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīrānupānaṃA​K kṣīrānnapānaṃ H paitte tupaitte tuK​H pitte tu A aśnuyāc ca
aśnuyāc ca
K​H

aśnīyāc ca
A
1938 ed. 6.53.14
lihet madhurakāṇyaṃ vā cūrṇṇaṃ madhusamāyutaṃ |
śatāvarīcūrṇayogaṃ balācūrṇṇam athāpi vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lihet madhurakāṇyaṃ vālihet madhurakāṇyaṃ vāK lihyānmadhurakāṇāṃ vā A lihet madhurakānām vā H madhusamāyutaṃK​H madhughṛtāplutam | A
1938 ed. 6.53.15
pibet kaṭūni mūtreṇa kaphaje svarasaṃ kṣaye |
lihedvā madhutailābhyāṃ bhuktvā khādet kaṭūni vā ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lihedvā
lihedvā
K​H

lihyādvā
A
1938 ed. 6.53.16
svaropaghātai medoje kaphavadvidhiriṣyate ||
raktaje kṣayaje vāpi pratyākhyāyācaret kriyāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
svaropaghātaiK svaropaghāte A​H kaphavadvidhiriṣyateA​K om. H raktaje
raktaje
K

sarvaje
A
? | H
vāpiK​H cāpi A pratyākhyāyācaret kriyāṃpratyākhyāyācaret kriyāmpratyākhyāyācaret kriyāṃA​K pratyākṣāyārat kriyāṃ | H
1938 ed. 6.53.16a
sarvaje kṣataje tadvat bhiṣag vidyād vicakṣaṇaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvajesarvaje K om. A saravvaje H kṣatajeK​H om. A tadvat bhiṣag vidyād vicakṣaṇaḥtadvat bhiṣag vidyād vicakṣaṇaḥtadvad bhiṣagvidyād vicakṣaṇaḥK​H om. A
1938 ed. 6.53.17
śarkarāmadhumiśrāṇi śritāni madhuraiḥ saha |
pibet payāṃsi yasyoccair vadato bhihatasvara iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śritāniK​H śṛtāni A yasyoccair vadatoem. yasyoc cairvadato A yasyo ccairvadato K yasyo dve vadato H bhihatasvaraK 'bhihataḥ svaraḥ || A 'bhihatasvara H itiK​H om. A
kāyacikitsā || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyacikitsāem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre chardipratiṣedho nāma (pañcadaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) tripañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||53 || A ?kāyacikitsā || 15 || || ❈ || K uttaratantre pañcāśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ svaropaghātacikitsāpañcadaśamodhyāyaḥ || H
folio 197r1

[Adhyāya 51: draft edition based on MS K (adhyāya 24 in the vulgate)]

1938ed. 6.24.1
athātaḥ pratiśyāyapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥem. vyākhyāsyāmaḥ || A​H adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938ed. 6.24.3
nārīprasaṃgac chiraso 'bhighātād
dhūmād rajācchītam avaśyayāc ca |
vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca
sadyaḥ pratiśyāyanimittam uktaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nārīprasaṃgac chirasonārīprasaṅgac chirasoK​H nārīprasaṅgaḥ śiraso A 'bhighātād dhūmād rajācchītambhighātād dhūmād rajācchītamem. 'bhitāpo dhūmo rajaḥ śīta A bhighātād dhūmād rajācchītambhighātād dhūmād rajācchītam K​H avaśyayāc caK matipratāpaḥ | A avaśya yac ca | H vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca
vinigrahān mūtrapurīṣayoś ca
K​H

saṃdhāraṇaṃ mūtrapurīṣayoś ca
A
pratiśyāyanimittampratiśyāyanimittamK​H pratiśyāyanidāna A uktaṃK​H muktam || A
1938ed. 6.24.4
cayaṃ gatā mūrdhani mārutādayaḥ
pṛthak samastāś ca tathaiva śoṇitaṃ |
prakopyamānā vividhaiḥ prakopanair
nṝṇāṃ pratiśyāyakarā bhavaṃti hi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
prakopyamānā
prakopyamānā
K​H

prakopyamāṇā
A
prakopanairK prakopaṇai A prakāpanair Hac prakāraṇair Hpc nṝṇāṃK rnṛṇāṃ A nnṛṇāṃ H
1938ed. 6.24.5
śiro gurutvaṃ kṣavathuḥ pravarttanaṃ
tathāṃgamardaḥ | parihṛṣṭaromatā
upadravāś cāpy apare pṛthagvidhāḥ |
nṝṇām pratiśyāyapuraḥsarāḥ smṛtāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śiroK​H śiro A kṣavathuḥK kṣavathoḥ A kṣavathu H apareA​K aparo H pṛthagvidhāḥpṛthagvidhāpṛthagvidhāḥA​Kpc thagvidhāḥ | Kac pṛthagvidhā n H nṝṇāmnṝṇāmK nṛṇāṃnṛṇām A​H smṛtāḥA​K smṛtā H
1938ed. 6.24.6
ānaddha pithitā nāsā tanusrāvaprasevanī |
galatālvoṣṭhaghoṣaś ca nistodaḥ śaṃkhayos tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ānaddhaKpc​H ānaddhā A āddha Kac pithitāK pihitā A​H tanusrāvaprasevanīK tanusrāvapravartinī | A tanusrāvaprasekinī | H galatālvoṣṭhaghoṣaś ca
galatālvoṣṭhaghoṣaś ca

galatālvoṣṭhaghoṣaś ca
K​H

galatālvoṣṭhaśoṣaś ca
A
śaṃkhayosK śaṅkhayos A​H
1938ed. 6.24.7
svaropaghātaś ca bhavet pratiśyāye nilātmake |
uṣṇaḥ sapītakaḥ srāvo ghrāṇāt sravati paittike |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nilātmakeK​H 'nilātmake | A
1938ed. 6.24.8
kṛṣo bhipāṇḍūḥ saṃtapto bhavet tṛṣṇānipiḍītaḥ |
sadhūmam agniṃ sahasā vamatīva ca mānavaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛṣoK​H kṛśo A bhipāṇḍūḥK 'tipāṇḍuḥ A 'bhipāṇḍūḥ H bhavet tṛṣṇānipiḍītaḥK​H bhavettṛṣṇānipīḍitaḥ(tṛṣṇābhipīḍitaḥ) | A agniṃK​H om. A vamatīva caK​H vahniṃ vamatīva ca A
1938ed. 6.24.9
ghrāṇotkaphaḥ kaphakṛte śuklaḥ pāṇḍur vrajed ghanaḥ |
śuklāvabhāsaḥ śūnākṣo bhaved guruśiromukhaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghrāṇotkaphaḥK​H kaphaḥ A śuklaḥśuklaḥK​H ghrāṇācchuklaḥ A pāṇḍurK śītaḥ A pāṇḍuṃ H vrajed ghanaḥKpc sravenmuhuḥ | A vrajed ghānaḥ | Kac vrajedghanaḥ | H bhaved guruśiromukhaḥbhaved guruśiromukhaḥK​H bhavedguruśiromukhaḥ || A
1938ed. 6.24.10
galatālvoṣṭhaśirasaḥ kaṇḍūyanam atīva ca |
bhūtvā bhūtvā pratiśyāyo yo kasmād vinivarttate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
galatālvoṣṭhaśirasaḥK​H śirogalauṣṭhatālūnāṃ A kaṇḍūyanamK​H kaṇḍūyana A atīva caatīva caK​H matīva ca | A kasmād vinivarttate'kasmād vinivarttateK​H 'kasmādvinivartate || A
1938ed. 6.24.11
saṃpakvo vāpy apakvo vā sa sarvaprabhavo mataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāpyK vā A vā vi H apakvo vāK pyapakvo vā A pakvo vā H sarvaprabhavosarvaprabhavaḥA​K satvaprabhavo H mataḥK​H smṛtaḥ |
liṅgāni caiva sarveṣāṃ pīnasānāṃ ca sarvaje ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. raktaje tu pratiśyāye raktāsrāvaḥ pravartate |
tāmrākṣaś ca bhavejjantururoghātaprapīḍitaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. durgandhocchvāsavadanastathā gandhān na vetti ca |
mūrcchanti cātra kṛmayaḥ śvetāḥ snigdhāstathāṇavaḥ ||
A
1938ed. 6.24.14
praklidyate punar nnāsā punaś ca pariśuṣyati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
praklidyateK​H kṛmimūrdhavikāreṇa samānaṃ cāsya lakṣaṇam |
praklidyati
A
punarK​H puna A nnāsāK​H rnāsā A punaś caK​H puanaś ca A
1938ed. 6.24.15
muhur ānahyate cāpi muhur vivriyate tha vā |
niśvāso vatidurgandhas tathāgandhān na vetti ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
muhurK​H muhu A ānahyateK​H rānahyate A muhurK​H muhu A vivriyate vāvivriyate tha vK rvivriyate tathā A vvipriyate thavā H thaāK​H | A niśvāso
niśvāso
K

niḥśvāso
A

niśvāso
H
vatidurgandhasK cchvāsadaurgandhyaṃ A vatinirggandhas H
1938ed. 6.24.16
evaṃ duṣṭapratiśyāyaṃ jānīyāt sarvam eva tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jānīyāt sarvamjānīyāt sarvvamK​H jānīyāt kṛcchrasādhanam |
sarva
A
tuK​H pratiśyāyā narasyāpratikāriṇaḥ || A
1938ed. 6.24.16-1
raktaje tu pratiśyāye raktāsrāvaḥ pravarttate |
tāmrākṣaś ca bhavej jaṃtur uroghātaprapīḍitaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
raktaje tuK​H om. A pratiśyāyeK​H om. A raktāsrāvaḥK​H om. A pravarttateK​H om. A tāmrākṣaś ca
tāmrākṣaś ca
K
om. A
tāmrākṣasya
H
bhavej jaṃturbhavej janturK​H om. A uroghātaprapīḍitaḥuroghātaprapīḍitaḥK​H om. A
1938ed. 6.24.16-2
durggandhocchvāsavadano gandhān api na vetti ca ||
mūrcchanti krimayaś cātra svetā snigdhāṇavas tathā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
durggandhocchvāsavadanoK​H om. A gandhān api nagandhān api naKpc​H om. A gandhān api Kac vetti caK​H om. A mūrcchanti
mūrcchanti
K​H
om. A
krimayaśK​H om. A cātraK​H om. A svetāK​H om. A snigdhāṇavasK om. A snigdhānavas H tathāK​H om. A
1938ed. 6.24.16-3
krimiśīrṣavikāreṇa samānañ cāsya lakṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
krimiśīrṣavikāreṇakrimiśīrṣavikāreṇaK​H om. A samānañK​H om. A cāsyacāsyaK​H om. A lakṣaṇaṃK​H om. A
1938ed. 6.24.17
bādhiryam āndhyam aghratvaṃ ghorān vā nayanāmayāṃ |
kāryāgnisādaśoṣān vā vṛddhāḥ kurvanti pīnasāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bādhiryamK​H kālena rogajananā jāyante duṣṭapīnasāḥ |
bādhirya
A
āndhyamK​H māndhya A aghratvaṃK​H maghrāṇaṃ A ghorān vāK​H ghorāṃś ca A nayanāmayāṃK nayanāmayā A​H kāryāgnisādaśoṣān vā
kāryāgnisādaśoṣān vā
K
n |
kāsāgnisādaśophāṃś ca
A
n |
kāryāgnisādaśoṣān vā
H
1938ed. 6.24.18
navaṃ pratiśyāyam apāsya sarvān
upācaret sarpiṣa eva pānaiḥ |
svedair vicitrair vamanaiś ca yuktaiḥ
kālopapannair avapīḍanaiś ca ||
śiro virekaṃ tv apare tu kecid
āmena dātavyam iti bruvanti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pratiśyāyampratiśyāyamK​H pratiśyāya A apāsyaK​H mapāsya A sarvān upācaret sarpiṣasarvvān upācaret sarppiṣaK​H sarvamupācaret sarpiṣa A svedair
svedair
K​H

svedai
A
vicitrairvvicitrairK​H rvicitrai A vamanaiś cavvamanaiś caK​H rvamanaiś ca A avapīḍanaiś caavapīḍanaiś caA​K avapīḍitaiś ca || H śiro
śiro
K​Hpc
om. A​Hac
virekaṃK​Hpc om. A​Hac tv apare tuK​Hpc om. A​Hac kecid āmenaK​Hpc om. A​Hac dātavyamK​Hpc om. A​Hac itiK​Hpc om. A​Hac bruvantibruvantiK​Hpc om. A​Hac
1938ed. 6.24.19
apacyamānasya ca pācanārthaṃ
svedo hito mblaṃ vihimañ ca bhojyaṃ |
niṣevyamāṇam payasārdrakam vā
sampācayec cakṣuvikārayogaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
apacyamānasya caK​H apacyamānasya hi A mblaṃK 'mlai A mlaṃ H vihimañ caK​H rahimaṃ ca A sampācayec cakṣuvikārayogaiḥsampācayec cakṣuvikārayogaiḥK​H saṃpācayed ikṣuvikārayogaiḥ || A
1938ed. 6.24.20
pakvaṃ kaphañ cāpy avalambamānaṃ śiro virekair apakarṣayec ca |
virecanāsthāpanadhūmapānair
avekṣya doṣāṃ kavalagrahaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaphañK ghanaṃ A phalañ H śirośirośiroK​H śiro A virekairK​H virekai A apakarṣayec caK​H rapakarṣayettam | A virecanāsthāpanadhūmapānair
virecanāsthāpanadhūmapānair
Kpc​H

virecanāsthāpanadhūmapānai
A

virecanāsthāpanadhūmāpānair
Kac
avekṣyaK​H ravekṣya A doṣāṃK doṣā A​H kavalagrahaiśK n kavalagrahaiś A n kavaḍagrahaiś H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. nivātaśayyāsanaceṣṭanāni mūrdhno gurūṣṇaṃ ca tathaiva vāsaḥ |
tīkṣṇā virekāḥ śirasaḥ sadhūmā rūkṣaṃ yavānnaṃ vijayā ca sevyā ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śītāmbuyoṣicchiśirāvagāhacintātirūkṣāśanavegarodhān |
śokaṃ ca madyāni navāni caiva vivarjayet pīnasarogajuṣṭaḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. chardyaṅgasādajvaragauravārtamarocakāratyatisārayuktam |
vilaṅghanaiḥ pācanadīpanīyair upācaret pīnasinaṃ yathāvat ||
A
1938ed. 6.24.24
jayed viditvā mṛdutāñ ca teṣāṃ
prāglakṣaṇoktaṃ vidhim ādiśec ca ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jayed viditvāK bahudravair vātakaphopasṛṣṭaṃ pracchardayet pīnasinaṃ vayaḥstham |
upadravāṃś cāpi yathopadeśaṃ svairbheṣajairbhojanasaṃvidhānaiḥ |
jayed viditvā
A
jayed viri? H
caK​H ga A teṣāṃK​H teṣu A prāglakṣaṇoktaṃK​H prāglakṣaṇeṣū A vidhimK​H ktama A ādiśec caK​H thādiśec ca || A
1938ed. 6.24.25
vātike tu pratiśyāye pibet sarpir yathākramaṃ |
pañcabhir llavaṇaiḥ siddham prathamena gaṇena ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibet sarpirpibet sarppirK​H pibet sarpi A yathākramaṃK​H ryathākramam | A
1938ed. 6.24.26
pittaraktotthayoḥ peyaṃ sarpir madhurakaiḥ śritaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pittaraktotthayoḥK​H nasyādiṣu vidhiṃ kṛtsnamavekṣetārditeritam |
pittaraktotthayoḥ
A
sarpirsarppirK​H sarpi A madhurakaiḥmmadhurakaiḥK​H rmadhurakaiḥ A śritaṃK​H śṛtam || A
1938ed. 6.24.27ab
pariśekān pradehāṃś ca kuryād api ca śītalān
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pariśekān pradehāṃś capariśekān pradehām̐ś caH pariṣekān pradehāṃś ca A pariśekāṃ pradehāṃś ca K kuryād api caA​H kuryād api K śītalānA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śrīsarjarasapattaṅgapriyaṅgumadhuśarkarāḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. drākṣāmadhūlikāgojīśrīparṇīmadhuphais tathā |
yujyante kavalāś cātra vireko madhurair api ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. dhavatvaktriphalāśyāmātilvakairmadhukena ca |
śrīparṇīrajanīmiśraiḥ kṣīre daśaguṇe pacet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tailaṃ kālopapannaṃ tannasyaṃ syādanayor hitam | A
1938ed. 6.24.30cd
kaphaje sarppiṣā snigdhaṃ tilamāṣavipakvayā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snigdhaṃA​K snigdha H
1938ed. 6.24.31ab
yavāgvā vāmayed vāntaḥ kaphaghnaṃ kramam ācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kramamK​H krama A ācaretācaretK​H mācaret | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. ubhe bale bṛhatyau ca viḍaṅgaṃ satrikaṇṭakam || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śvetāmūlaṃ sadābhadrāṃ varṣabhūṃ cātra saṃharet |
tailamebhir vipakvaṃ tu nasyamasyopakalpayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. saralākiṇihīdārunikumbheṅgudibhiḥ kṛtāḥ |
vartayaś copayojyāḥ syurdhūmapāne yathāvidhi ||
A
1938ed. 6.24.34
sarpīṃṣi kaṭusiddhāni tīkṣṇādhūmāḥ kaṭūni ca |
bheṣajāny upayuktāni hanyuḥ sarvaprakopajaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṭusiddhāniK​H kaṭutiktāni A tīkṣṇādhūmāḥK​H tīkṣṇadhūmāḥ A bheṣajāny
bheṣajāny
K​H

bheṣajā
A
upayuktāniK nyupayuktāni A upayujyāni H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. rasāñjane sātiviṣe mustāyāṃ bhadradāruṇi |
tailaṃ vipakvaṃ nasyārthe vidadhyāccātra buddhimān ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. mustā tejovatī pāṭhā kaṭphalaṃ kaṭukā vacā |
sarṣapāḥ pippalīmūlaṃ pippalyaḥ saindhavāgnikau ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. tutthaṃ karañjabījaṃ ca lavaṇaṃ bhadradāru ca |
etaiḥ kṛtaṃ kaṣāyaṃ tu kavale saṃprayojayet ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. hitaṃ mūrdhavireke ca tailamebhir vipācitam |
kṣīramardhajale kvāthyaṃ jāṅgalairmṛgapakṣibhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. puṣpairvimiśraṃ jalajair vātaghnairauṣadhair api |
hime kṣīrāvaśiṣṭe 'smin ghṛtamutpādya yatnataḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. sarvagandhasitānantāmadhukaṃ candanaṃ tathā |
āvāpya vipacedbhūyo daśakṣīraṃ tu tadghṛtam ||
A
1938ed. 6.24.41
yathāsvaṃ doṣaśamanais tailapakvam pramāṇataḥ ||
nastaprayuktam udvṛttāṃ pratiśyāyān apohati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yathāsvaṃyathāsvaṃK​H om. A doṣaśamanaisK​H om. A tailapakvamK​H om. A pramāṇataḥpramāṇataḥ ||K​H om. A nastaprayuktam
nastaprayuktam

nastaprayuktam
K​H
nasye prayukta A
udvṛttāṃudvṛttāṃK​H mudriktā A pratiśyāyān apohatiK​H n pratiśyāyān vyapohati |
yathāsvaṃ doṣaśamanais tailaṃ kuryāc ca yatnataḥ ||
A
1938ed. 6.24.42
mūtrayuktāḥ samuddiṣṭāḥ kriyāḥ krimiṣu yojayet |
yāpanārthaṃ krimighnāni bhojanāni ca buddhimān iti || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūtrayuktāḥK​H samūtrapittāś A samuddiṣṭāḥK​H coddiṣṭāḥ A krimiṣuK​H kṛmiṣu A krimighnāniK​H kṛmighnāni A bhojanāni caK​H bheṣajāni ca A buddhimān itiK buddhimān || A buddhimān iti || ❈ || H
1938ed. 6.24.trailer
kāyacikitsāyāṃ || 16 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyacikitsāyāṃem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate śālākyatantre pratiśyāyapratiṣedho nāma caturviṃśatitamo 'dhyāyaḥ ||24 || A kāyacikitsāyāṃ || 16 || 0 || K uttaratantre ekapañcāśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ pratiśyāyacikitsā ṣoḍaśamo dhyāyaḥ || H

[Adhyāya 54: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.54.1
athātaḥ kṛimipratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛimipratiṣedhaṃkṛimipratiṣedhaṃ vyā khyāsyāmaḥK​H kṛmirogapratiṣedham A vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.54.3
ajīrṇṇā
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ajīrṇṇāajīrṇāH ajīrṇādhyaśanāsātmyaviruddhamalināśanaiḥ |
avyāyāmadivāsvapnagurvatisnigdhaśītalaiḥ ||
A
ajīrṇṇā ? K
1938 ed. 6.54.3a
bhojīmadhūrāmvlanityodravapriyaḥ piṣtaguḍopayoktā|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhojīmadhūrāmvlanityodravapriyaḥbhojīmadhūrāmvlanityodravapriyaḥK om. A piṣtaguḍopayoktāK om. A
1938 ed. 6.54.3b
vyāyāmajātāni
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyāyāmajātānivyāyāmajātāniK om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. māṣapiṣṭānnavidalabisaśālūkaserukaiḥ |
parṇaśākasurāśuktad adhikṣīraguḍekṣubhiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. palalānūpapiśitapiṇyākapṛthukādibhiḥ |
svādvamladravapānaiś ca śleṣmā pittaṃ ca kupyati ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. kṛmīn bahuvidhākārān karoti vividhāśrayān |
āmapakvāśaye teṣāṃ kaphaviḍjanmanāṃ punaḥ |
dhamanyāṃ raktajānāṃ ca prasavaḥ prāyaśaḥ smṛtaḥ ||
A
1938 ed. 6.54.7
viṃśate kṛimijātīnāṃ trividhaḥ saṃbhavaḥ smṛtaḥ |
purīśakapharaktāni tesāṃ vakṣyāmi lakṣaṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṃśateK viṃśateḥ A​H kṛimijātīnāṃK​H kṛmijātīnāṃ A purīśakapharaktāni
purīśakapharaktāni
K

purīṣakapharaktāni
A​H
tesāṃK​H tāsāṃ A lakṣaṇaṃK​H vistaram || A
1938 ed. 6.54.8
ājaupāḥ pībanāḥ kampāḥ śvetāḥ gaṇḍūpadās tathā |
curavo dvimukhāś caiva vijñeyās tu purīśajāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ājaupāḥājaupāḥK ajavā A ajaupāḥ H pībanāḥK​H vijavāḥ A kampāḥK​H kipyāś A śvetāḥśvetāK cipyā A svetā H curavo
curavo
K

cūravo
A​H
vijñeyāsvijñeyāsK​H jñeyāḥ A tuK​H sapta A purīśajāḥK purīṣajāḥ || A​H
1938 ed. 6.54.9
śvetāḥ sūkṣmā studantyete gudaṃ pratisaranti ca |
teṣām evā pare pucchaiḥ pṛthavaś ca bhavaṃti hi |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śvetāḥA​K svetāḥ H teṣām
teṣām
K

teṣā
A​H
evāevāK mevāme vā A​H pareA​K pareḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. śūlāgnimāndyapāṇḍutvaviṣṭambhabalasaṃkṣayāḥ |
prasekārucihṛdrogaviḍbhedās tu purīṣajaiḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. raktā gaṇḍūpadā dīrghā gudakaṇḍūnipātinaḥ | A
1938 ed. 6.54.11cd
śūlāṭopaśakṛdbhedapaktinā śakarāś ca te |
1938 ed. 6.54.12
da pralūtāś cipiṭās tathā |
pipīlikā kāraruhā vijñeyāḥ kaphasaṃbhavāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
dadaK darbhapuṣpā mahāpuṣpāḥ A darbhapuṣyo mahāpuṣpā H pralūtāś cipiṭāspralūtāś cipiṭāsK pralūnāś cipiṭās A pralūtānyaś cipiṭās H kāraruhāK​Hpc dāru A kāruhā Hac vijñeyāḥvijñeyāḥK​H ṇāś A kaphasaṃbhavāḥK ca kaphakopasamudbhavāḥ || A kapha sambhavāḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. romaśā romamūrdhānaḥ sapucchāḥ śyāvamaṇḍalāḥ |
rūḍhadhānyāṅkurākārāḥ śuklāste tanavas tathā ||
A
1938 ed. 6.54.14
majjādonetraleḍhārastāluśrotrabhujas tathā |
śirohṛdrogavamathupratiśyāyakarāś ca te |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
majjādonetraleḍhārastāluśrotrabhujasmajjādonetraleḍhārastāluśrotrabhujasK majjādā netraleḍhārastāluśrotrabhujas A majjādonetraleḍhārastāluśtotrabhujas H
1938 ed. 6.54.15
karṇṇaromanakhādāś ca dantādāḥ kikkisās tathā |
kuṣṭhajāḥ saparīsarpāḥ jñeyāḥ śoṇitasambhavāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
karṇṇaromanakhādāśkarṇaromanakhādāśK​H keśaromanakhādāś A kikkisāsK​H kikkiśās A śoṇitasambhavāḥśoṇitasaṃbhavāḥ ||śo ṇitasaṃbhavāḥ ||K śoṇitasaṃbhavāḥ śoṇitasaṃbhavāḥ ||śo ṇitasaṃbhavāḥ || A​H
1938 ed. 6.54.16
te saraktāś ca kṛṣṇāś ca teśām ante ca durdṛśaḥ ||
raktādhiṣṭhānajāṃ prāyo vikārāñjanayanti ha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
teśāmK​H snigdhāś A anteK​H ca pṛ A caK​H tha A durdṛśaḥK vas tathā | A du ṭṭaṣāḥ | H raktādhiṣṭhānajāṃ
raktādhiṣṭhānajāṃ
K

raktādhiṣṭhānajā
A​H
prāyoK n prāyo A​H vikārāñjanayantivikārāñjanayantiK vikārān janayanti A vikārājanayantiḥ || H haK te || A om. H
1938 ed. 6.54.17
māṣapiṣṭānnavidalaparṇṇaśākaiḥ purīṣajāḥ |
māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ kaphodbhavāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ
māṃsamāṣaguḍakṣīradadhiśuktaiḥ

māṃsamāṣa guḍa kṣīra dadhiśuktaiḥ
K​H

māṃsamāṣaguḍakṣīradadhitailaiḥ
A
1938 ed. 6.54.18ab
viruddhājīrṇṇaśākādyaiḥ śoṇitābhā bhavanti ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śoṇitābhāK śoṇitotthā A śoṇitabhā H caK​H hi | A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. jvaro vivarṇatā śūlaṃ hṛdrogaḥ sadanaṃ bhramaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. bhaktadveṣo 'tisāraś ca saṃjātakṛmilakṣaṇam |
dṛśyāstrayodaśādyās tu kṛmīṇāṃ parikīrtitāḥ ||
A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. keśādādyāstvadṛśyāste dvāvādyau parivarjayet | A
1938 ed. 6.54.20cd
eṣāmanyatamāṃ vaidyo jighāṃsuḥ snigdhamāturāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
eṣāmanyatamāṃK eṣāmanyatamaṃ A eṣāmanyatama H vaidyovaidyoK​H jñātvā A snigdhamāturāṃsnigdhamāturāṃK snigdhamāturam || A snigdhamāttaram|| H
1938 ed. 6.54.21
surasādivipavena sarpiṣāvāntamāditaḥ |
virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
surasādivipavenaK surasādivipakvena A​H sarpiṣāvāntamāditaḥsarpiṣā vāntamāditaḥsarpiṣāvāntamāditaḥA​K sarppiṣāvāntamādiśaḥ | H virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta
virecayaittīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta
K

virecayettīkṣṇatarairyogairāsthāpayec ca
A

virecayettīkṣṇatarairyogairāsthāpayīta
H
caK​H tam || A
1938 ed. 6.54.22
yavakolakulatthānāṃ surasāderga ca |
viḍaṅgasnehayuktau na kvāthena lavaṇena ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yavakolakulatthānāṃA​K yavakolakśalatthānāṃ H caK ṇasya ca | A​H viḍaṅgasnehayuktau na
viḍaṅgasnehayuktau na
K

viḍaṅgasnehayuktena
A​H
1938 ed. 6.54.23a
nirūḍham athatailen tat siddhenānuvā sayet
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nirūḍhamK pratyāgate nirūhe tu naraṃ snātaṃ sukhāmbunā |
yuñjyāt kṛmighnairaśanais tataḥ śīghraṃ bhiṣagvaraḥ ||
A
niru H
athatailenK om. A ṭ mathatailen H tat siddhenānuvātat siddhe nānuvāK​H om. A sayetK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. snehenoktena cainaṃ tu yojayet snehabastinā | A
1938 ed. 6.54.24cd
tataḥ śirīṣakiṇihīrasaṃ kṣaudrayutaṃ pibet ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣaudrayutaṃA​K kṣaidrayutaṃ H
1938 ed. 6.54.25ab
kramūkaḥ svarasam vāpi pūrvavattīkṣaṇabhojanaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kramūkaḥK​H kevūka A svarasamsvarasaṃsvarasamA​K surasaṃ H pūrvavattīkṣaṇabhojanaḥK pūrvavattīkṣṇabhojanaḥ | A pūrvavattīkṣatabhojanaḥ | H
1938 ed. 6.54.26ab
pāribhadrakapatrāṇāṃ purvatsurasaṃ pibet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
purvatsurasaṃpurvvatsurasaṃK​H kṣaudreṇa svarasaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. pattūrasvarasaṃ vāpi pibedvā surasādijam || A
1938 ed. 6.54.25cd
palāśabījasya rasaṃ pibedvā kśaudra saṃyutaṃ|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
palāśabījasyapalāśabījasyaK palāśabījasva A palāśabīja H rasaṃA​K ? H pibedvā?pibedvāK​H om. A kśaudraK ka A kśaidra H saṃyutaṃK​H lkaṃ vā taṇḍulāmbunā || A
1938 ed. 6.54.26a
pṛthagvā surasādīnāṃ patturasyāthavārasaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
surasādīnāṃK surasādīnaṃ H patturasyāthavārasaṃpatturasyāthavārasaṃK paturasthāvārasam H
1938 ed. 6.54.27
lihedaś ca śakṛccūrṇṇaṃ vaiḍaṃgaṃ vā samikṣikam |
patrair mūṣikaparṇyā vā saṃpiṣṭaiḥ piṣṭamiśritaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lihedaśK​H lihyāda A caK​H śva A śakṛccūrṇṇaṃśakṛccūrṇaṃśakṛccūrṇṇaṃA​K sakṛccūrṇaṃ H samikṣikamK​H samākṣikam | A patrair
patrair
K​H

patrai
A
mūṣikaparṇyā vāmmūṣikaparṇyā vāK​H rmūṣikaparṇyā vā A saṃpiṣṭaiḥK supiṣṭaiḥ A​H
1938 ed. 6.54.28
khādet pūpalikāṃ pakvā dhānyāmvlañ ca pibed anu |
surasādyair gaṇaiḥ pakvaṃ tailan tat pānam iṣyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
khādet pūpalikāṃK​H khādet pūpalikāḥ A dhānyāmvlañ cadhānyāmvlañ caK dhānyāmlaṃ ca A dhānyāmlāñ ca H pibed anuK​H pibedanu | A surasādyair
surasādyair
K

surasādi
A

surasādhair
H
gaṇaiḥK gaṇe A ganaṇaiḥ H tat pānamtat pānamK​H vā pāna A iṣyateiṣyate K​H miṣyate || A
1938 ed. 6.54.29
viḍaṃgacūrṇṇamisrair vā piṣṭairbhakṣāṃ prayojayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃ tilānāṃ tailpācitāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viḍaṃgacūrṇṇamisrair vāK viḍaṅgacūrṇayuktair vā A viḍaṅgacūrṇamiśair vvā H piṣṭairbhakṣāṃpiṣṭairbhakṣyāṃK piṣṭairbhakṣyāṃspiṣṭairbhakṣyāṃ A​H prayojayet | tatkaṣāyaprapītānāṃprayojayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃ
prayojayet|
tatkaṣāyaprapītānāṃ
K​H
tu kārayet |
tatkaṣāyaprapītānāṃ
A
tailpācitāṃtail pācitāṃK​H sneham eva vā || A
1938 ed. 6.54.30
śvāvidhaḥ sakṛtaś cūrṇṇaṃ saptakṛtvaḥ subhāvitaḥ |
viḍaṃgānāṃ kaṣāyeṇa traiphalena rasena ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sakṛtaśK śakṛtaś A​H subhāvitaḥK subhāvitam | A subhāvimaḥ| H rasenaK​H tathaiva A
1938 ed. 6.54.31ab
kṣaudreṇa līḍhvānupibed rasamām alakaṃ śubhaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣaudreṇaA​K kṣaidreṇa H līḍhvānupibed rasamāmK līḍhvānupibedrasamā A līḍhvānupibed rasamā H alakaṃK malako A mlakam H śubhaṃśubham K​H dbhavam | A
1938 ed. 6.54.32cd
pibed vā pippalīcūrṇṇam ajamūtreṇa saṃyutaṃ|
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed vāK​H pibedvā A pippalīcūrṇṇamK pippalīmūla A pippalīcūrna H ajamūtreṇaK majāmūtreṇa A ma jamūtreṇa H
1938 ed. 6.54.31cd
akṣābhayārase vāpi vidhir eṣo yasād api |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
akṣābhayāraseK akṣābhayārasaṃ A akṣābhayor ase H vidhirK​H vidhi A eṣoK​H reṣo A yasād apiK​H 'yasām api || A
1938 ed. 6.54.32ab
pūtīkasya rasam vāpi surasyāṃ vā pibet naraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pūtīkasyaK​H pūtīkasva A surasyāṃ vāK om. A surasyā? H pibet naraḥK pibedvā madhunā saha | A om. H
1938 ed. 6.54.33
saptarātraṃ pibed ghṛṣṭaṃ trapu vā dadhimastunā |
purīśajāṃ śleṣmajāṃś ca hanyād evaṃ krimīṃ bhiṣak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
trapu vāA​K trapu vo H purīśajāṃ
purīśajāṃ
K

purīṣajā
A​H
śleṣmajāṃś caK n kaphotthāṃś ca A n śśeṣmajā ś ca H hanyād evaṃK​H hanyādevaṃ A krimīṃK kṛmī A​H bhiṣakK n bhiṣak || A n bhiṣaka || H
1938 ed. 6.54.34
śirohṛt karṇṇanāsākṣisaṃśritāṃś ca pṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyaira va pīḍaiś ca sādhayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śirohṛt karṇṇanāsākṣisaṃśritāṃś caK śirohṛdghrāṇakarṇākṣisaṃśritāṃś ca A śirohṛt karṇanāsāṣkisamśritāśca H pṛthak pṛthak | viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyairapṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanaivarjamānādi vāsayānālaḍate krimīrnasyaira
Kpc
pṛthagvidhān |
viśeṣeṇāñjanairnasyaira
A
pṛthak pṛthak |
viśeṣatoñjanairnasyaira
Kac
pṛthak pṛthak |
viṣeśatoñjanairnnasyaira
H
pīḍaiś caA​K pīnḍaiś ca H
1938 ed. 6.54.35
sakṛdrasaṃ śāraṅgasya śoṣyantumau vibhāvayet |
niḥkvāthena viḍaṃgānāṃ cūrṇṇaṃ pradhamanan tu tat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sakṛdrasaṃK śakṛdrasaṃ A​H śāraṅgasyaK turaṅgasya A saraṅgasya H śoṣyantumauśoṣyantumauK suśu A śoṣyatumau H vibhāvayet | niḥkvāthenavibhāvayet |
niḥkvāthena
vibhāvayet |
niḥkvāthena
K​H
ṣkaṃ bhāvayed ati |
niṣkvāthena
A
1938 ed. 6.54.36
ayaś cūrṇṇānyaneraiva vidhināyojayīta ca |
sakāṃsanīlaṃ tailaṃ ca nasyaṃ syāt surasādike |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cūrṇṇānyaneraivaK cūrṇānyanenaiva A cūrṇāsyatrai levā H vidhināyojayītaK vidhinā yojayed bhi A vi dhināyojayīt ca | H caK ṣa A om. H sakāṃsanīlaṃ
sakāṃsanīlaṃ
K​H
k |
sakāṃsyanīlaṃ
A
syāt surasādikesyātsurasādikeA​K syāt suranādike || H
1938 ed. 6.54.37
indraluptevidhiś cāpi vidheyo romarājiṣu |
dantājānāṃ samuddiṣṭaṃ vidhānaṃ mukharaugike |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
indraluptevidhiśK indraluptavidhiś A​H romarājiṣuK romabhojiṣu | A romavājiṣu | H dantājānāṃ
dantājānāṃ
K​H

dantādānāṃ
A
mukharaugikeK mukharogikam || A mukharogike || H
1938 ed. 6.54.38
raktajānāṃ pratīkāraṃ kuryāt kuṣṭhacikitsitāt |
surasādiṃ ca sarveṣu sarvathaivopayojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuryāt kuṣṭhacikitsitāt | surasādiṃ cakuryāt kuṣṭhacikitsitāt |
surasādiṃ ca
K
kuryāt kuṣṭhacikitsite |
surasādiṃ tu
A
kuryāt kuṣṭhacikitsitat |
surasādiś ca
H
sarveṣuA​K sarvvaṣu H sarvathaivopayojayetsarvathaivopayojayetsarvvathaivopayojayetK​H sarvathauvopayojayet || A
1938 ed. 6.54.39
pravyaktatiktakaṭukaṃ bhojanañ ca hitaṃ sadā |
kulatharasasaṃyuktaṃ kṣārapānañ ca pūjitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pravyaktatiktakaṭukaṃK pravyaktatikatakaṭukaṃ A​H sadāK bhave A sada | H kulatharasasaṃyuktaṃ
kulatharasasaṃyuktaṃ
K
t |
kulatthakṣārasaṃsṛṣṭaṃ
A

ku latharasasaṃyuktaṃ?
H
1938 ed. 6.54.40
kṣīrāṇi māṃsāni ghṛtāni caiva dadhīni śākāni ca parṇavanti |
māṣāna tomvlāṃ madhūrāṃ rasāṃś ca krmīṃ jighāṃsuḥ parivarjayīta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīrāṇiA​K kṣīrāṣi H māṣāna
māṣāna
K​H

samāsa
A
tomvlāṃK to 'mlān A tau 'mlān H madhūrāṃK madhurā A madhūrā H rasāṃś caK n himāṃś ca A easā ca H krmīṃK kṛmī A​H jighāṃsuḥK n jighāṃsuḥ A​H parivarjayītaK parivarjayet tu || A parivarjayīt || H
kāyacikitsā || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyacikitsāem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre kṛmipratiṣedho nāma (ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) catuḥpañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||54 || A kāyaci kitsā || || K uttaratantre dvapancaśattamaḥ kāyacikitsāyaṃ kṛmicikitsa nāma saptadaṣamodhyāyaḥ ||54 || H

[Adhyāya 55: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.55.1
athāta udāvarttapratiṣedhaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vyā vyāvyākhyāsyāmaḥ K adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A vyākhyāsyāmaḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.55.3
adhaś cordhvañ ca bhāvānāṃ pravṛttānāṃ svabhāvataḥ |
na vegān dhārayet prājño vātādīnāñ jijīviṣuḥ |
1938 ed. 6.55.4
vātaviḍmūtrajṛmbhāṇām asruṇaḥ kṣavathor api |
udgārasya tathā rcchadyā retasaś cāpi dhāraṇāt ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vātaviḍmūtrajṛmbhāṇāmKpc vātaviṇmūtrajṛmbhāśru A vātaāviḍmūtrajṛmbhāṇām Kac vātaviṇmūtrajṛmbhāṇā,m H asruṇaḥK​H kṣavodgāravamīndriyaiḥ | A kṣavathorK​H
vyāhanyamānair
A
apiK​H uditair A udgārasya
udgārasya
K​H
udāvarto nirucya A
tathāK​H te || A rcchadyāK om. A ccharddyā H retasaśK​H om. A cāpiK​H om. A dhāraṇātdhāraṇātK​H om. A
1938 ed. 6.55.5
kṣuttṛṣṇocchvāsanidrāṇām udāvartto bhaved iha |
vyāhanyamānavegārtta udāvartto nirucyate |
tasyābhidhāsye vyāsena lakṣaṇaṃ sacikitsitaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣuttṛṣṇocchvāsanidrāṇāmkṣuttṛṣṇocchvāsanidrāṇāṃmK​H kṣuttṛṣṇāśvāsanidrāṇām A udāvarttoK​H om. A bhaved ihaK​H om. A vyāhanyamānavegārtta
vyāhanyamānavegārtta
K​H
om. A
nirucyateK​H vidhāraṇā A tasyābhidhāsye
tasyābhidhāsye
K​H
t |
tasyābhidhāsye
A
sacikitsitaṃK​H ca cikitsitam || A
1938 ed. 6.55.6
trayodaśavidhasyāsya bhinnasyetais tu kāraṇaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
trayodaśavidhasyāsyaK​H trayodaśavidhaś cāsau A bhinnasyetais tuK bhinna etais tu A bhitasyaitais tu H kāraṇaiḥK​H kāraṇaiḥ |
apathyabhojanāc cāpi vakṣyate ca tathāparaḥ ||
A
1938 ed. 6.55.7
ādhmānaśūlo hṛdayo parodhaṃ śirorujaṃ śvāsam atīva hikkāṃ |
kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca ghoraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ādhmānaśūloK​H ādhmānaśūlau A hṛdayohṛdayoK hṛdayo A​H śvāsamK śvāsa A vāsa H atīvaK matīva A​H kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca
kāsapratiśyāyagalagrahatvād valāsapittaprasarañ ca
K

kāsapratiśyāyagalagrahāṃś ca balāsapittaprasaraṃ ca
A

kāsapratiśyāyagalagrahatvāvalāsapittaprasarañ ca
H
1938 ed. 6.55.8
kuryād apāno bhihataḥ svamārge hanyāt purīśaṃ mukhataḥ kṣiped vā |
āṭopaśūlau parivarttanañ ca saṃgaḥ purīśasya tathordhvavātaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhihataḥ'bhihataḥK 'bhihataḥ'bhihataḥ A​H hanyāt purīśaṃhanyāt purīśaṃK hanyāt purīṣaṃ A​H mukhataḥA​K​Hpc mukhata Hac parivarttanañ caK​H parikartanaṃ ca A purīśasyaK purīṣasya A​H
1938 ed. 6.55.9
purīśamāsyād api vā nireti purīśavege bhihite narasya |
mūtrasya vege bhihate naras tu kṛcchreṇa mūtraṃ sravate lpam alpaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
purīśamāsyād api vāpurīśamāsyād api vāK purīṣamāsyād api vā A​H purīśavegeK purīṣavege A​H bhihiteK 'bhihate A bhihate H bhihatebhih a teKpc​H 'bhihate A bhih i te Kac sravateK​H kurute A lpamlpamK​H 'lpam A
1938 ed. 6.55.10
meḍhre gude vaṃkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣv atha mūrdhni cāpi |
ānaddhabasteś ca bhavanti tīvrā rujaś ca śūlair iva tudyate ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vaṃkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣvvaṅkṣaṇabastimuṣkanābhipradeśeṣvA​K vaṃkṣaṇamuṣkanābhipradeśeṣv H mūrdhnimūrddhniK​H vā+api mūrdhni | A cāpiK​H om. A ānaddhabasteś ca
ānaddhabasteś ca
K

ānaddhabastiś ca
A​H
tīvrāK​H tīvrāḥ A rujaś caK​H śūlāś ca A śūlairA​Kpc​H śūlaur Kac tudyate caK​H bhinnamūrteḥ || A
1938 ed. 6.55.11
manyāgalastambhaśirovikārāḥ | jṛmbhopaghātāt pavanātmikā syuḥ |
tathākṣināsāvadanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha karṇṇarogaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
jṛmbhopaghātāt pavanātmikā syuḥK jṛmbhopaghātāt pavanātmakāḥ syuḥ | A jṛmbhopaghātāt pavanātmikāḥ syuḥ | H tathākṣināsāvadanāmayāś ca
tathākṣināsāvadanāmayāś ca

tathākṣināsāvadanāmayāś ca,
K​H

śrotrānanaghrāṇavilocanotthā
A
sahaK​H ca tathā A karṇṇarogaiḥK​H vikārāḥ || A
1938 ed. 6.55.12
ānandajam vāpy atha śokajam vā netrodakaṃ prāptam amuñcato hi |
śirogurutvaṃ nayanāmayāś ca bhavanti tīvrāḥ saha pīnasena
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāpyK​H om. A athaK​H om. A śokajam vāK​H śokasamudbhavaṃ vā A pīnasenaA​Kpc​H pīnasenaḥ Kac
1938 ed. 6.55.13
bhavanti gāḍhaṃ kṣavathor vighātāc chirokṣināsāśravaṇeṣu rogāḥ |
kaṇṭhasya pūrṇṇatvam atīva todaḥ kukṣau tu vāyor ubhayoḥ pravṛttiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kaṇṭhasya
kaṇṭhasya
K​H

kaṇṭhāsya
A
kukṣau tuK​H kūjaś ca A ubhayoḥK​H uta vā A
1938 ed. 6.55.14
udgāravege bhihate bhavanti jantor vikārāḥ pavanaprasūtāḥ |
chardyābhighātena bhavec ca kuṣṭhaṃ yenaiva doṣeṇa vidagdham annaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhihateK​H 'bhihate A jantorK​H ghorā A chardyābhighātena
chardyābhighātena

charddyābhighātena
K​H

charder vighātena
A
1938 ed. 6.55.15
mūtrāyaṇe pāyuni muṣkayoś ca śotho rujā mūtravinigrahaś ca |
śukrāśmarī tatsravaṇaṃ bhaved vā te te vikārābhihate tu śukre |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūtrāyaṇeK mūtrāśaye A mūtrāyane H śothoK​H śopho A rujāK​H rujo A vikārābhihate tuK​H vikārā vihate tu A
1938 ed. 6.55.16
tandrāṅgamardāvaruci śramaś ca kṣudhor vikārā kṛśatā ca dṛṣṭā |
kaṇṭhāsyaśoṣaḥ śravaṇāvarodhas tṛṣṇābhighātād dhṛdayavyathā ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tandrāṅgamardāvaruciK tandrāṅgamardārucivi A tandrāṅgamarddāvaruciḥ H śramaś caśramaś ca,K​H bhramāḥ syuḥ A kṣudhorK kṣudho A​H vikārāK 'bhighātā A vikārāḥ H kṛśatā caK​H t kṛśatā ca A dṛṣṭāK​H dṛṣṭeḥ | A śravaṇāvarodhasśravaṇāvarodhasK śravaṇāvarodha A sravaṇāvarodhas H tṛṣṇābhighātād dhṛdayavyathāK​H stṛṣṇābhighātāddhṛdaye vyathā A
1938 ed. 6.55.17
śrāntasya niśvāsavinigraheṇa hṛdrogamohāv atha vāpi gulmaḥ |
jṛmbho 'ṅgamardo ṅgaśirotha jāḍyaṃ nidrābhighātād athavāpi tandrī ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
niśvāsavinigraheṇaniśvāsavinigraheṇa,K​H niḥśvāsavinigraheṇa A jṛmbho
jṛmbho

jṛmbho
K​H

jṛmbhāṅ
A
'ṅgamardoṅgadigital-image 198vmardoṅgamarddoK​H gamardo A ṅgaśirothaK​H 'ṅgaśirokṣi A tandrīK​H tandrā || A
1938 ed. 6.55.18
tṛṣṇārdditaṃ parikliṣṭaṃ kṣīṇaṃ śūlair abhidrutaṃ |
śakṛdvamantaṃ matimān udāvarttinam utsṛjet |
1938 ed. 6.55.19
sarsveṣv eteṣu vidhivad udāvartteṣu kṛtsnaśaḥ |
vāyoḥ kriyā vidhātavyā svamārgapratipattaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarsveṣvsarvveṣvK sarveṣvsarvveṣv A​H vidhivad udāvartteṣuvidhivad udāvarteṣuvidhivad udāvartteṣu3A​K​Hpc vidhivad udāvartte Hac vidhātavyāK​H vidhātavyāḥ A
1938 ed. 6.55.20
sāmānyataḥ pṛthaktvena kriyāṃ bhūyo nibodha me |
āsthāpanaṃ mārutaje snigdhasvinnam viśeṣataḥ
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snigdhasvinnamK​H snigdhasvinne A viśeṣataḥK​H viśiṣyate || A
1938 ed. 6.55.21
purīśaje tu karttavyo vidhir ānāhikas tu yaḥ |
sauvarcalāḍhyāṃ madirāṃ mūtre tv abhihate pibet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
purīśaje tuK​H purīṣaje tu A tuK​H bha A yaḥ yaḥ K​H ve A sauvarcalāḍhyāṃ
sauvarcalāḍhyāṃ

sauvarccalāḍhyāṃ
K​H
t |
sauvarcalāḍhyāṃ
A
1938 ed. 6.55.22
elām vāpy atha madyena kṣīravāriṃ pibeta vā |
dhātrīphalānāñ ca rasaṃ satailam vā pibet tryahaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṣīravāriṃK kṣīraṃ vāpi A kṣīravāri H pibeta vāpibeta vā K​H piben naraḥ | A caK​H sva A satailam vāK​H sajalaṃ vā A
1938 ed. 6.55.23
rasam aśvapurīśasya gardabhasya pibeta vā |
māṃsopadanśaṃ madyan tu mukhyaṃ seveta yogavit |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rasamK​H rasa A aśvapurīśasyaK maśvapurīṣasya A aśvapurīṣasya H gardabhasyagarddabhasyaK​H gardabhasyā A pibeta vāK thavā pibe A pibet tu vā | H māṃsopadanśaṃ
māṃsopadanśaṃ
K
t |
māṃsopadaṃśaṃ
A

māsopadaṃśam
H
madyan tuK​H madhu vā pibedvā sīdhu gauḍikam || A mukhyaṃK​H om. A sevetaK​H om. A yogavitK​H om. A
1938 ed. 6.55.24
bhadradāru ghaṇaṃ mūrvāṃ haridrāṃ madhukan tathā |
kolapramāṇāni piben māṣakvāthena yogavit |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ghaṇaṃK ghanaṃ A​H mūrvāṃmūrvvāK mūrvāmūrvvā A​H haridrāṃK​H haridrā A piben māṣakvāthenaK pibe A pibet māṣakvāthena H yogavitK​H dāntarikṣeṇa vāriṇā || A
1938 ed. 6.55.25
duspaśāyāḥ svarasam vā kaṣāyaṃ kuṃkumasya vā ||
ervārubījaṃ toyena pibed vā lavaṇīkṛtaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
duspaśāyāḥK duḥsparśā A dursparśāyāḥ Hac dusparśāyāḥ Hpc svarasamK​H svarasaṃ vāp A kuṃkumasya vāK kuṅkumasya ca | A kuṃkṣamasya vā | H
1938 ed. 6.55.26
pañcamūlaśritaṃ kṣīraṃ drākṣārasam athāpi vā |
yogāṃś ca vitared atra pūrvoktān aśmarībhidaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pañcamūlaśritaṃK pañcamūlīśṛtaṃ A kaṇāmūlaśritaṃ H pūrvoktān aśmarībhidaḥA​K pūrvoktān aśmarīrbhidaḥ || H
1938 ed. 6.55.27
mūtrakṛcchrakramañ cāpi kuryān niravaśeṣataḥ ||
bhūyo vakṣyāmi yogāṃś ca mūtrāghātopaśāntaye |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yogāṃśyogām̐śK​H yogā A caca,K​H n yā A mūtrāghātopaśāntayeK​H n mūtrāghātopaśāntaye || A
1938 ed. 6.55.28
snehasvedair udāvarttaṃ jṛmbhajaṃ samupācaret |
aśrumokṣāsruje kāryaḥ snigdhasvinnasya dehinaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
snehasvedairK​H snehaiḥ svedair A udāvarttaṃudāvartaṃudāvarttaṃA​K udāva𑑎rtta H jṛmbhajaṃK​H jṛmbhājaṃ A samupācaret | aśrumokṣāsrujesamupācaret |
aśrumokṣāsruje
K​H
samupācaret |
aśrumokṣo 'śruje
A
1938 ed. 6.55.29
tīkṣṇāṃjanāvapīḍābhyāṃ tīkṣṇagandhopajighraṇaiḥ |
varttiprayogair atha vā kṣavasaktiṃ pravarttayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tīkṣṇāṃjanāvapīḍābhyāṃtīkṣṇāñjanāvapīḍābhyāṃtīkṣṇāṃjanāvapīḍābhyāṃA​K tīkṣṇaṃjanāvapīḍābhyāṃ, H tīkṣṇagandhopajighraṇaiḥtīkṣṇagandhopajighraṇaiḥK​H tīkṣṇagandhopaśiṅghanaiḥ | A kṣavasaktiṃA​K kṣavaśaktim H
1938 ed. 6.55.30
udgāraje kramopetaṃ snaihikaṃ dhūmam ācaret |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
udgārajeK​H (tīkṣṇaiṣadhapradhamanair athavād ity araśmibhiḥ |
) udgāraje
A
kramopetaṃA​K kramopeta H
1938 ed. 6.55.31
cchardyāghātaṃ yathādoṣaṃ samyak snehādibhir jayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cchardyāghātaṃccharddyāghātaṃK​H surāṃ sauvarcalavatīṃ bījapūrarasānvitām |
chardyāghātaṃ
A
1938 ed. 6.55.32
bastiśuddhikarāvāpaṃ caturguṇajalaṃ payaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bastiśuddhikarāvāpaṃbastiśuddhikarāvāpaṃ,K​H sakṣāralavaṇopetamabhyaṅgaṃ cātra dāpayet |
bastiśuddhikarāvāpaṃ
A
1938 ed. 6.55.33
āvārināśākvathitaṃ pītavantaṃ prakāmataḥ |
kāmayeran priyāṃ nāryāṃ śukrodāvarttinan naraṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
āvārināśākvathitaṃK āvārināśāt kvathitaṃ A āvārināsakva𑑎thitaṃ, H kāmayeran priyāṃ
kāmayeran priyāṃ

kāmayeran priyāṃ
K​H

ramayeyuḥ priyā
A
nāryāṃK​H nāryaḥ A
1938 ed. 6.55.34
kṣudvighāte hitaṃ snigdham uṣṇam alpañ ca bhojanaṃ |
tṛṣṇāghāte piben manthaṃ yavāgūm vā suśītalāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
alpañ caalpaṃ caA​K alpana ca H piben manthaṃpiben manthaṃA​K pibet manthaṃ, H suśītalāṃsuśītalāṃ,K​H pi śītalām || A
1938 ed. 6.55.35
bhojyed rasena viśrāntaḥ śramaśvāsāturo naraḥ |
nidrāghāte pibet kṣīraṃ svapec ceṣṭakathārataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhojyed rasenaK​H bhojyo rasena A svapec ceṣṭakathārataḥK svapyācceṣṭakathā naraḥ || A svape ceṣṭakathārataḥ | H
1938 ed. 6.55.36
ādhmānādyeṣu rogeṣu yathāsvaṃ prayateta hi |
yac ca yatra bhavet prāptaṃ tac ca tasmiṃ prayojayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tasmiṃK tasmi A​H prayojayetn prayojayet ||n prayojayet |K n prayojayet n prayojayet ||n prayojayet | A​H
1938 ed. 6.55.37
vāyuḥ koṣṭhānugo rūkṣaiḥ kaṣāyakaṭutiktakaiḥ |
bhojanaiḥ kupitaḥ sadya udāvarttaṃ karoti ha |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
haK​H hi || A
1938 ed. 6.55.38
vātamūtrapurīśāsṛkkaphamedovahāni vai |
srotāṃsy udāvarttayati purīśam vāpi varttayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vātamūtrapurīśāsṛkkaphamedovahāni vaivātamūtrapurīśāsṛkkaphamedovahāni vaiK vātamūtrapurīṣāsṛkkaphamedovahāni vai | A vātamūtrapurīṣāsṛkkaphamodovahāni vai || H purīśamK purīṣaṃ A purīśaś H vāpiK cāti A cāpi H
1938 ed. 6.55.39
tato hṛdbastiśūlārtto hṛllāsārucipīḍitaḥ |
vātamūtrapurīśāṇi kṛcchreṇa labhate nnaraḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛllāsārucipīḍitaḥK​H gauravārucipīḍitaḥ | A vātamūtrapurīśāṇi
vātamūtrapurīśāṇi
K

vātamūtrapurīṣāṇi
A​H
labhate nnaraḥK kurute naraḥ || A labhate naraḥ | H
1938 ed. 6.55.40
śvāsakāsapratiśyāyadāhamohatṛṣājvaraṃ |
vamīṃ hikkāṃ śirorogaṃ manaḥśravaṇavibhramāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śvāsakāsapratiśyāyadāhamohatṛṣājvaraṃK śvāsakāsapratiśyāyadāhamohavamijvarān | A śvāsakāsapratiśyāyadāhasādatṛṣājvaraṃ || H vamīṃ
vamīṃ
K​H

tṛṣṇā
A
hikkāṃK​H hikkā A śirorogaṃśirorogamK​H śiroroga A manaḥśravaṇavibhramāṃK manaḥśravaṇavibhramān || A manassravaṇavibhramāṃ, | H
1938 ed. 6.55.41
bahūn anyāṃś ca labhate vikārām vātakopajāṃ |
tat tailalavaṇābhyaktaṃ snigdhaṃ svinnaṃ nirūhayet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bahūn anyāṃś cabahūn anyāṃś cabahūn anyām̐ś caK​H labhate ca bahūn anyā A labhatelabhate,K​H om. A vikārāmK n vikārā A vikārā H vātakopajāṃn vātakopajān |n vātakopajān ||K n vātakopajān n vātakopajān |n vātakopajān || A​H tat tailalavaṇābhyaktaṃ
tat tailalavaṇābhyaktaṃ
K​H

taṃ tailalavaṇābhyaktaṃ
A
1938 ed. 6.55.42
doṣato bhinnavarcāṃsi bhuktaṃ cāpy anuvāsayet |
bhavec chāntim vrajaty evam udāvarttas tu dāruṇaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
bhinnavarcāṃsibhinnavarccāṃsiK​H bhinnavarcaskaṃ A anuvāsayet | bhavec chāntimanuvāsayet |
bhavec chāntim
anuvāsayet ||
bhavec chāntim
K​H
anuvāsayet |
na cec chāntiṃ
A
tuK​H su A
1938 ed. 6.55.43
athainaṃ bahuśaḥ svinnaṃ yuñjyāt snehavirecanaiḥ |
pāyayed vā tṛvṛtpīluyavāgvām amblapānakaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pāyayed vā
pāyayed vā
K​H

pāyayeta
A
tṛvṛtpīluyavāgvāmK​H trivṛtpīluyavānī A amblapānakaiḥK ramlapācanaiḥ || A amlapānakaiḥ | H
1938 ed. 6.55.44
hiṃgukuṣṭhavacāsvarjiviḍañ cāpi dviruttaraṃ |
yogāv etāv udāvarttaṃ śūlaṃ cātibalaṃ jeyet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cāpiK​H gaṃ vā A etāvA​K etā H udāvarttaṃudāvartaṃA​K n udāvarttaṃ H cātibalaṃcātibalañK​H cānilajaṃ A jeyetK​H hataḥ || A
1938 ed. 6.55.45
devadārvyagnikau kuṣṭhaṃ śuṇṭhīṃ pathyāṃ palaṃkaśāṃ |
pauṣkarasya ca mūlāni toyasyārdhāḍhake pacet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
devadārvyagnikaudevadārvyagnikauK​H devadārvagnikau A palaṃkaśāṃpalaṅkaṣām |palaṃkaṣāṃ, ||K palaṅkaṣām palaṅkaṣām |palaṃkaṣāṃ, || A​H pauṣkarasya ca
pauṣkarasya ca
K​H

pauṣkarāṇi ca
A
toyasyārdhāḍhaketoyasyārddhāḍhakeK​H toyasyardhāḍhake A
1938 ed. 6.55.46
pādāvaśiṣṭaṃ tat pītam udāvarttaṃ vyapohati |
mūlakaṃ śuṣkam ārdrañ ca varṣābhūmūlapañcakaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pādāvaśiṣṭaṃA​K pādāvasiṣṭan H vyapohatiK​H apohati | A varṣābhūmūlapañcakaṃK varṣābhūḥ pañcamūlakam || A varṣābhūlapañcakaṃ | H
1938 ed. 6.55.47
ārevataphalañ cāpsu paktvā tena ghṛtam pacet |
tat pīyamānaṃ haṃty ugram udāvarttam aśeṣataḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
paktvāA​K yatkṣa H pacet | tat pīyamānaṃpacet |
tat pīyamānaṃ
A​K
pacet ||
tat pīyamāna
H
haṃtyK śāsty A kaṃ H ugramtyugraṃmtyugramA​K tyugraṃmtyugraṃmtyugram Hac​Hpc
1938 ed. 6.55.48
vacām ativiṣam pāṭhāṃ yavakṣāraṃ harītakīṃ |
kṛṣṇān nirdahanīñ caiva pibed uṣṇena vāriṇā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ativiṣamativiṣāmK ativiṣāṃativiṣām A​H pāṭhāṃK​H kuṣṭhaṃ A caivacaivaK​H cāpi A
1938 ed. 6.55.49
ikṣvākumūlaṃ madanaṃ viśalyātiviṣe vacāṃ |
kuṣṭhaṃ kiṇvāgnikau cāpi pibet tulyāni pūrvavat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kuṣṭhaṃ
kuṣṭhaṃ
A​K

kuṣṭha
H
cāpicāpi,K​H caiva A
1938 ed. 6.55.50
mūtreṇa devadārvagnitriphalābṛhatīṃ pibet |
yac ca prasthaṃ pale dve ca kaṇṭakāryā jalāḍhake |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
devadārvagnitriphalābṛhatīṃK​H devadārvagnitriphalābṛhatīḥ A pibet | yac capibet |
yac ca
pibet ||
yac ca
K​H
pibet |
yava
A
pale capale dveK phalaiḥ sārdha A bale dve H dvecaca,K​H ṃ A
1938 ed. 6.55.51
paktvārdhaprasthaśeṣaṃ tu pibed dhiṃgusamāyataṃ |
madanālābubījāni pippalīṃ sanidigdhikāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
paktvārdhaprasthaśeṣaṃ tuA​K paktvārddham prasthaśeṣan tu H pibed dhiṃgusamāyataṃpibed dhiṃgusamāyataṃpibed dhiṅgusamāyataṃ,K​H pibed dhiṅgusamanvitam | A pippalīṃA​K pippalī H
1938 ed. 6.55.52
sañcūrṇṇya nāḍyapradhame dviṣety etad yathā gudaṃ |
cūrṇṇaṃ nnikumbhakampilyaśyāmektvākvagnikodbhavaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nāḍyapradhamenāḍyapradhame,K​H pradhamen A dviṣetyK​H nāḍyā viśaty A cūrṇṇaṃ nnikumbhakampilyaśyāmektvākvagnikodbhavaṃ
cūrṇṇaṃ nnikumbhakampilyaśyāmektvākvagnikodbhavaṃ
K

cūrṇaṃ nikumbhakampillaśyāmekṣvākvagnikodbhavam ||
A

cūrṇṇaṃ nikumbhakampilya,śyāmekvānthāgni𑑎kodbhavaṃ |
H
1938 ed. 6.55.53
kṛtavedhanasya kṛṣṇāyā lavaṇānāñ ca sādhayet |
gavāṃ mūtreṇa tā vartyaḥ kārayeta gudaṃgamāḥ |
sadyaḥ śarmakarāv etau yogāv amṛtasambhavāv iti || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛtavedhanasyaK​H kṛtavedhana A kṛṣṇāyāK​H māgadhyor A vartyaḥvarttyaḥK​H vartīḥ A kārayetaK​H kārayet tu A gudaṃgamāḥK​H gudānugāḥ | A amṛtasambhavāvK​H amṛtasaṃmatau || A iti || ❈K​H om. A
kāyaci || 18 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaci || 18 || ❈kāyaci || 18 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre udāvartapratiṣedho nāma (saptadaśo+ādhyāyaḥ, āditaḥ) pañcapañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||55 || A uttaratantre trayaḥpañcāśattamaḥ kāyacikitsāyām udāvarttacikitsāṣṭādaśamo 'dhyāyaḥ || ❈ || H

[Adhyāya 56: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.56.1
athāto viṣūcikāpratiṣedhaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṣūcikāpratiṣedhaṃK visūcikāpratiṣedham A viśūcikāpratiṣedham H vyā vyāvyākhyāsyāmaḥ K adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A vyākhyāsyāmaḥ || H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.56.3
ajīrṇṇam āmaṃ viṣṭabdhaṃ vidagdhañ ca yad īritaṃ |
viṣūcyalasakau tasmād bhavec cāpi viḍaṃbikā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viṣūcyalasakau
viṣūcyalasakau
K

visūcyalasakau
A

viśūcyalasakau
H
viḍaṃbikāviḍambikāK​H vilambikā || A
1938 ed. 6.56.4
sūcībhir iva gātrāṇi tudaṃ santiṣṭhate nilaḥ |
yasyām ajīrṇṇāt sā vaidyair viṣūcīti nirucyate |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
ivaA​Kpc​H irava Kac tudaṃK tuda A​H santiṣṭhaten santiṣṭhateK n saṃtiṣṭhaten santiṣṭhate A​H nilaḥK 'nilaḥ | A​H yasyām
yasyām
K​H

yasyā
A
ajīrṇṇāt sā vaidyairajīrṇṇāt sā vaidyairK​H jīrṇena sā vaidyair ucyate ti A viṣūcītiK visūcikā || A vvisūcīti H nirucyateK​H om. A
1938 ed. 6.56.5
na tām parimitāhārā labhante viditāgamāḥ |
mūḍhās tām ajitātmāno labhante śanalolupāḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śanalolupāḥśana2lolupāḥ K​Hpc kaluṣāśayāḥ || A lolupāḥ || Hac
1938 ed. 6.56.6
mūrcchātisārau vamathuḥ pipāsā śūlabhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ |
vaivarṇṇyakampau hṛdaye rujaś ca bhavanti tasyāṃ śirasaś ca bhedaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śūlabhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥśūlabhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥK​H śūlaṃ bhramodveṣṭanajṛmbhadāhāḥ | A
1938 ed. 6.56.7
kukṣir ānahyate tyarthaṃ tāmyate parikūjati |
niruddho mārutaś caiva kukṣāv upari dhāvati |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tyarthaṃ tāmyateK 'tyarthaṃ pratāmyati A 'tyarthaṃ tāmyate H parikūjatiKpc​H vikūjati | A parikūjiti | Kac caivacaiva,K​H cāpi A upariK​H vipari A
1938 ed. 6.56.8
vātavarco nirodhaś ca kukṣau yasya bhṛśam bhavet |
tasyālasakam ācaṣṭe tṛṣṇodgārau ca yasya tu |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vātavarcovātavarcovātavarccoK​H vātavarco A caK​H a A yasyaK​H rodha A tuK​H kau || A
1938 ed. 6.56.9
tuṣṭan tu bhukta.m kaphamārutābhyāṃ pravarttate nordhvam adhaś ca yasya |
viḍambikāṃ tasya suduścitsām ācakṣate śāstravidaḥ purāṇāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tuṣṭan tuK duṣṭaṃ tu A duṣṭañ ca H viḍambikāṃ
viḍambikāṃ

viḍambikān
K​H

vilambikāṃ
A
tasyaK​H tāṃ bhṛ A suduścitsāmK śaduścikitsyām A suduścikitsyām H
1938 ed. 6.56.10
yatrastham āmaṃ hi rujārttam eva deśaṃ viśeṣeṇa vikārajātaiḥ |
doṣeṇa yenānugataṃ ca gāḍhaṃ taṃ lakṣaṇair āmasamudbhavaiś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yatrasthamyatrastha𑑎mK​H yatrastha A āmaṃK​H māmaṃ A hiK​H vi A rujārttamK​H rujet tam A yenānugataṃyenānugatañK​H yenāvatataṃ A caK​H sva A gāḍhaṃ taṃK​H liṅgais taṃ A lakṣaṇairK​H lakṣaye A āmasamudbhavaiśK​H d āmasamudbhavaiś A
1938 ed. 6.56.11
yaḥ syāvadantauṣṭhanakho lpasaṃjñaḥ cchardyardito bhyantarayātanetraḥ
kṣāmasvaraḥ | sarvavimuktasandhir yāyān naro so 'punar āgamāya |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
syāvadantauṣṭhanakhoK śyāvadantauṣṭhanakho A​H lpasaṃjñaḥlpasaṃjñaśK​H 'lpasaṃjñaś A bhyantarayātanetraḥbhyantarayātanetraḥK 'bhyantarayātanetraḥ 'bhyantarayātanetraḥ |'bhyantarayātanetraḥ | A​H naro soK naraḥ so A​H
1938 ed. 6.56.12
sādhyasya pārṣṇyor dahanaṃ praśastam agnipratāpo vamanañ ca tīkṣṇaṃ |
pakve tato nne tu vilaṃghanaṃ syāt sampācanam vāpi virecanam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sādhyasyaK​H sādhyāsu A pārṣṇyorA​K pārṣṇyo H nne tu'nne tuA​K 'nnaṃ tu H vilaṃghanaṃK vilaṅghanaṃ A vilaṃghanaḥ H vāpivā𑑎piK​H cāpi A vāvā,K​H ca || A
1938 ed. 6.56.13
viśuddhadehasya hi sadya eva mūrcchātisārādir upaiti śāntiṃ |
āsthāpanañ cāpi hitam vadanti sarvāsu yogān aparān nibodha ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hitamK​H om. A sarvāsusarvvāsuK​H pathyaṃ sarvāsu A yogān aparānyogānaparānA​K yogān na parān H nibodhaA​K nibodhaḥ || H
1938 ed. 6.56.14
pathyā vacā hiṃgu viḍaṃ vicūrṇṇyasukhāmbunāsātiviṣaṃ niṣevet |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viḍaṃK​H kaliṅgagṛñjasauvarcalaiḥ sātiviṣaiś A vicūrṇṇyasukhāmbunāsātiviṣaṃvicūrṇṇyasukhāmbunāsātiviṣaṃK ca cūrṇam |
sukhāmbupītaṃ vinihan
A
vicūrṇṇasukhāmbunāsātiviṣan H
niṣevetK​H tyajīrṇaṃ śūlaṃ visūcīmaruciṃ ca sadyaḥ || A
1938 ed. 6.56.15
kṣārāgadam vā lavaṇaṃ viḍam vā guḍapragāḍhān atha sarṣapam vā |
amlena vā saindhavahiṃguyuktau sabījapūrṇṇau sukṛtau trivargau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
viḍam vāviḍam vā,K​H viṣaṃ vā A sarṣapam vāK​H sarṣapān vā | A saindhavahiṃguyuktausaindhavahiṅguyuktauA​K saindhavahiṃguyuktaiḥ H sukṛtauK​H saghṛtau A
1938 ed. 6.56.16
kaṭutrikam vā lavaṇair upetaṃ pibet snuhīkṣīravimiśritam vā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāvā𑑎 K​H tu |
kalyāṇakaṃ vā lavaṇaṃ pibet tu yad uktam ādāv anilāmayeṣu ||
A
1938 ed. 6.56.17
kṛṣṇājamodākṣasamāgnikāni tulyaṃ pibed vā magadhānikumbhau |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kṛṣṇājamodākṣasamāgnikānikṛṣṇājamodākṣasamāgnikāni,K​H kṛṣṇājamodakṣavakāṇi vāpi A tulyaṃtulyaṃtulyamK​H tulyau A magadhānikumbhauK​H magadhānikumbhau |
dantīyuta vā magadhodbhavānāṃ kalkaṃ pibet koṣavatīrasena ||
A
1938 ed. 6.56.18
uṣṇābhir adbhir magadhodbhavānāṃ kalkam pibed vāpy atha nāgadantyā |
vyoṣaṃ karañjasya phalaṃ haridrāṃ mūlaṃ samaṃ vāpy atha mātuluṅgyāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pibed vāpyK​H piben A athaK​H om. A nāgadantyāK​H nāgarakalkayuktam | A karañjasyaA​K karañjāsya H haridrāṃharidrāṃK​H haridre A vāpyK​H cāpy A
1938 ed. 6.56.19
cchāyāviśuṣkā guḍikā kṛtās tāḥ hanyur visūciṃ nayanāñjanena |
suvāmitaṃ sādhu virecitaṃ vā sulaṅghitam vā manujaṃ viditvā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
guḍikāK​H guṭikāḥ A visūciṃvvisūcīnK visūcīṃvvisūcīn A​H nayanāñjanenaA​Kpc​H nayanāñjanena ḥ Kac sulaṅghitam vāK sulaṅghataṃ vā A sulaṃghitam vā H
1938 ed. 6.56.20
peyādibhir dīpanapācanīyaiḥ samyakkṣudhārttaṃ samupakrameta ||
āmaṃ śakṛd vā nici bhūyo vibaddhaṃ viguṇānilena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nici bhūyonicitaṃ krameṇa, bhūyoem. nicitaṃ krameṇa bhūyonicitaṃ krameṇa, bhūyo A​H nici? bhūyo K
1938 ed. 6.56.21
pravarttamānaṃ na yathāstam etad vikāram ānāham udāharanti |
tasmiṃ bhavaty āmasamudbhave tu bhramapratiśyāyaśirovidāhāḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
yathāstamK​H yathāsva A etad vikārameta,d vikāramK​H menaṃ vikāram A tasmiṃ
tasmiṃ
K

tasmi
A​H
bhavatyK n bhavan A n bhavanty H āmasamudbhave tuāmasamudbhave tuK​H tyāmasamudbhave tu A bhramapratiśyāyaśirovidāhāḥK​H tṛṣṇāpratiśyāyaśirovidāhāḥ || A
1938 ed. 6.56.22
āmāśaye śūlam atho gurutvaṃ hṛtstambham udgāravighātanañ ca |
stambhaḥ kaṭīpṛṣṭhapurīśamūtre śūlo tha mūrcchā sa śakṛd vamec ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛtstambhamK​H hṛllāsa A kaṭīpṛṣṭhapurīśamūtrekaṭīpṛṣṭhapurīṣamūtre,K kaṭīpṛṣṭhapurīṣamūtrekaṭīpṛṣṭhapurīṣamūtre, A​H śūloK​H śūlo A thaK​H 'tha A
1938 ed. 6.56.23
śvāsaś ca pakvāśayaje bhavanti liṅgāni cātrālasakodbhavāni |
āmodbhave vāntam upakrameta saṃsaktabhaktaṃ kramadīpanīyaiḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vāntamA​K d vāntam H saṃsaktabhaktaṃsaṃsaktabhaktaṃK​H saṃsargabhakta A
1938 ed. 6.56.24
athetaraṃ yo na śakṛd vameta taṃ sādhayet svinnam imaiḥ prayogaiḥ |
viṣūcikāyāṃ parikīrttitāni dravyāṇi vairecanikāni yāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
śakṛd vametaśakṛd vameta,K​H śakṛd vamet tam A taṃK​H ā A sādhayet svinnamK​H maṃ jayet sveda A imaiḥK​H napā A prayogaiḥK​H canaiś ca | A viṣūcikāyāṃ
viṣūcikāyāṃ
K
visūcikāyāṃ
visūcikāyāṃ

visūcikāyām
A​H
1938 ed. 6.56.25
saṃcūrṇṇya varttim vitared vidhijño mahiṣyajāvyuṣṭragavāṃś ca mūtraiḥ |
svinnasya pāyau viniveśya tāś ca cūrṇṇāni caiṣāṃ pradhamet tu nāḍyā |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
saṃcūrṇṇyaK​H tānyeva A varttimK​H vartīr A vitared vidhijñoK​H viraced vicūrṇya A mahiṣyajāvyuṣṭragavāṃś caK mahiṣyajāvībhagavāṃ tu A mahiṣyajāvyuṣṭragavāñ ca H svinnasya
svinnasya
A​K

svinna
H
1938 ed. 6.56.26
mūtreṇa vā sādhya yathāvidhāṇaṃ dravyāni yāny ūrdhvam adhaś ca yānti |
kvāthena tenāśu nirūhayīta mātrārdhayuktena samākṣikeṇa |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūtreṇaK​H mūtreṣu A vāK​H saṃ A sādhyaA​K sādhyā H yathāvidhāṇaṃyathā𑑎vidhānaṃ,K yathāvidhānaṃyathā𑑎vidhānaṃ, A​H dravyāniK​H dravyāṇi A tenāśutenāśuA​K​Hpc tenāśu te Hac nirūhayītanirūhayīta,K​H nirūhayec ca A mātrārdhayuktenamātrārddhayuktenaK​H mūtrārdhayuktena A
1938 ed. 6.56.27
tribhaṇḍipiṣṭaṃ lavaṇaprakuñcaṃ datvā viriktaṃ kramam ādiśec ca |
eteṣv eva ca tailena sādhitena sukhāmbunā | prāptaṃ yadi na ca syād vā bhāgeṣv eṣv anuvāsanam iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
tribhaṇḍipiṣṭaṃK​H tribhaṇḍiyuktaṃ A viriktaṃK​H virikta A ādiśec caādiśec caK​H ācarec ca | A eteṣv
eteṣv

eteṣv
K​H

eṣv
A
eva caK​H eva A tailenaK​H tailena ca A sukhāmbunāK​H om. A yadi na caK​H yadi A syād vāK​H om. A bhāgeṣvK​H om. A eṣvK syā A e H anuvāsanamK d anuvāsaye A va tu vāsanam H itiK c ca || A iti || ❈ || H
kāyaci || 19 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
kāyaciK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre kāyacikitsātantre visūcikāpratiṣedho nāma (aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṭpañcāśattamo 'dhyāyaḥ ||56 || A uttaratantre catuḥpañcāśattamaḥ kāyacikitsā𑑎yāṃ visūcicikitsā ūnaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ || ❈ || H

[Adhyāya 57: draft edition based on MS K]

1938 ed. 6.57.1
athāto rocakapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
rocakapratiṣedhaṃrocakapratiṣedhaṃK 'rocakapratiṣedham'rocakapratiṣedhaṃ A​H vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥ ||K​H adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ || A
1938 ed. 6.57.3
doṣaiḥ pṛthak trividhasokasamucchrayāc ca bhaktāyaneṣu hṛdi cāvatate pragāḍhaṃ |
nānne rucir bhavati taṃ bhiṣajo vikāraṃ bhaktopaghātam iha pañcavidhaṃ vadanti | |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
pṛthak trividhasokasamucchrayāc caK pṛthak saha ca cittaviparyayāc ca A pṛthak trividhaśokasamucchrayāc ca, H bhiṣajobhiṣajoA​Kpc​H bhijo Kac
1938 ed. 6.57.4
hṛcchūlaśoṣavamathuḥ svarasaṃkṣayāc ca vātā sadāhamadatṛḍ vamane ca pittaṃ |
pittāt kaphena hṛdaye gurutāvilepaḥ śleṣmaprasekavamathuḥ śiraso rujañ ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
hṛcchūlaśoṣavamathuḥhṛcchūlaśoṣavamathuḥK​H hṛcchūlapīḍanayutaṃ A svarasaṃkṣayāc casvarasaṃkṣayāc casvarasaṃkṣayāc ca,K​H virasānanatvaṃ A sadāhamadatṛḍ vamaneK tmake bhavati liṅgamarocake tu |
hṛddāhacoṣabahutā mukhatiktatā ca mūrcchā satṛḍ bha
A
t sadāhamadatṛḍ vamane H
caK​H va A pittaṃK​H ti A pittāt kaphena
pittāt kaphena
K​H
pittakṛte ta A
hṛdayeK​H thaiva || A gurutāvilepaḥgurutāvilepaḥK​H om. A śleṣmaprasekavamathuḥK​H om. A śirasoK om. A saśiro H rujañK​H om. A caK​H om. A
1938 ed. 6.57.5
sarvātmakaṃ trividhaliṃgam atho vadanti ||
śokopaghātajam athānilalakṣaṇais tu |
vātātmake virasam āsyam arocake tu pittena tiktakaṭukaṃ madhuraṃ kaphena |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvātmakaṃsarvvātmakaṃK​H om. A trividhaliṃgamtrividhaliṃgamtrividhaliṅgamK​H om. A athoK​H om. A vadantivadanti,K​H om. A śokopaghātajam
śokopaghātajam
K​H
kaṇ A
athānilalakṣaṇaisK ḍūgutvakaphasaṃsra A athānila_la H tuK va A om. H vātātmake
vātātmake
K
sādatandrāḥ śleṣmātmake A ṅaiś ca |
vātātmakair
H
virasamvvirasamK​H madhura A āsyamK​H māsya A arocake tuarocake tu,K​H marocake tu | A pittenapittenaK​H
sarvātmake pavana
A
tiktakaṭukaṃtiktakaṭukaṃK​H pi A madhuraṃK​H tta A kaphenaK​H kaphā bahūni rūpāṇyathāsya hṛdaye samudīrayanti || A
1938 ed. 6.57.6
sarvair upetam upadhārayasannipāte | dainyaṃ bhṛśam bhavati śokasamudbhave tu |
vāṃtovacādir anile vidhivat pibec ca snehoṣṇatoyamadirānyatamena cūrṇṇaṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sarvairsarvvairK​H om. A upetamK​H saṃ A upadhārayasannipāteupadhārayasannipāte,K​H rāgaśokabhayaviplutace A dainyaṃK tasas tu cin A dai H bhṛśamK tākṛto A nyaṃ bhṛśam H śokasamudbhave tuK​H om. A vāṃtovacādir
vāṃtovacādir
K
so 'śucida A
vāṃ
H
anileK rśanāc ca |
vāte vacāmbuva
A
tovacādir anile H
vidhivat pibec caK manaṃ kṛtavān pibec ca A vidhivat pittena H snehoṣṇatoyamadirānyatamenaK snehaiḥ surābhir athavoṣṇajalena A _koṣṇatoyamadirānyatamena H
1938 ed. 6.57.7
kṛṣṇāviḍaṃgayavabhasmahareṇubhārgīrāsnailahiṃgulavaṇottamanāgarāṇāṃ |
pitte guḍāmbumadhurair vamanaṃ praśastaṃ lehaś ca saindhavasitāmadhusarpiriṣṭaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
lehaślehasK​H snehaḥ A caK sa A tu H
1938 ed. 6.57.8
nimbāmbuccharditavataḥ kaphaje nupānaṃ rājadrumāmbu madhunā tu sadīpyakāḍhyaṃ |
cūrṇṇaṃ yad uktam atha vā tilaje tad eva sarvaiś ca sarvakṛtam evam upakrameta |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
nimbāmbuccharditavataḥnimbāmbuchardditavataḥK​H nimbāmbuvāmitavataḥ A nupānaṃnupānaṃ,K​H 'nupānaṃ A sadīpyakāḍhyaṃ sadīpyakāḍhyaṃ | sadīpyakāḍhyaṃ,K​H sadīpyakaṃ syā A cūrṇṇaṃ
cūrṇṇaṃ
K​H
t |
cūrṇaṃ
A
tilajeK​H nilaje A tad evaA​K tare ca, H
1938 ed. 6.57.9
drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāgalakendravṛkṣāḥ |
bījaiḥ karañjanṛpavṛkṣabhavaiś ca piṣṭai lehaṃ pacet surabhimūtrayutaṃ yathāvat |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāgalakendravṛkṣāḥK drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvābhayākṣabadarāmalakendravṛkṣaiḥ | A drākṣāpaṭolaviḍavetrakarīranimbamūrvvābhayākṣabadarāmalakendravṛkṣāḥ | H piṣṭaipiṣṭaiK piṣṭair A​H
1938 ed. 6.57.10
mustāvacākaṭukarohiṇinirdahanyas tulyātha vāpi rajanābhayasaṃprayuktā |
mūtre vike dviradamūtrayutāḥ paced vā pāṭhāsamām ativiṣāṃ rajanāñ ca mukhyāṃ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mustāvacākaṭukarohiṇinirdahanyasmustāvacākaṭukarohiṇidigital-image 200rnirdahanyas mustāvacākaṭukarohiṇinirddahanyasK​H mustāṃ vacāṃ trikaṭukaṃ A tulyāthatulyāthaK​H om. A vāpiK​H om. A rajanābhayasaṃprayuktā rajanābhayasaṃprayuktā | K​H rajanīdvayaṃ ca bhārgīṃ ca kuṣṭhamatha nirdahanīṃ ca piṣṭvā | A vikeK​H 'vije A dviradamūtrayutāḥK​H dviradamūtrayute A pāṭhāsamāmK​H pāṭhāṃ tugā A ativiṣāṃK​H mativiṣāṃ A rajanāñ caK​H rajanīṃ ca A
1938 ed. 6.57.11
maṇḍūkim arkam amṛtāṃ raśalāṃgalākhyāṃ mūtre paceta mahiṣasya vidhāṇavidvān |
etān na santi caturo bhyasatas tu lehān gulmāruciś ca śikhisādahṛdāmayāś ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
maṇḍūkimK​H maṇḍūki A arkamarkkamK​H marka A amṛtāṃK​H mamṛtāṃ A raśalāṃgalākhyāṃraśalāṅgalākhyāṃ,K​H ca salāṅgalākhyāṃ A pacetapacetaK​H pacet tu A vidhāṇavidvān | etān navidhāṇavidvān |
etān na
K
vidhānavidvā |
etān na
A
vidhānavidvān |
etān na
H
bhyasatas tuK​H lihatas tu A lehān gulmāruciśK​H lehān gulmāruci A caK​H śva A śikhisādahṛdāmayāśśikhisādahṛdāmayāśK sanakaṇṭhahṛdāmayāś A śikhisādahṛdāmayām̐ś H
1938 ed. 6.57.12
sātmyāsvadeśacaritāṃ vividhāṃś ca bhakṣyāṃ pānāni mūlaphalaṣāḍavarogayogāṃ |
seved rasāṃś ca vividhāṃ vividhaiḥ prakārair bhuñjīta vāpi laghurūkṣamanaḥsukhāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
sātmyāsvadeśacaritāṃ vividhāṃś caK sātmyān svadeśaracitān vividhāṃś ca A sātmyāsvadeśacaritān vividhām̐ś ca H bhakṣyāṃ pānānibhakṣyān𑑎 pānāniK bhakṣyān pānānibhakṣyān𑑎 pānāni A​H mūlaphalaṣāḍavarogayogāṃK mūlaphalaṣāḍavarāgayogā A mūlaphalapācarāyogā_ | H seved rasāṃś ca
seved rasāṃś ca

seved rasāṃś ca
K​H
n |
adyādrasāṃś ca
A
vividhāṃ vividhaiḥvividhāṃ vividhaiḥK vividhān vividhaiḥvividhān vividhaiḥ A​H vāpiK​H cāpi A
1938 ed. 6.57.13
āsthāpanaṃ vividham atra virecanañ ca kuryān mṛdūni śirasaś ca virecanāni |
trīṇy ūṣaṇāni triphalāṃ rajanīdvayañ ca cūrṇṇīkṛtāni yavaśūkavimiśritāni |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vividhamK​H vidhiva A atraK​H datra A kuryān mṛdūniA​K kuryāt mṛdūni H triphalāṃK​H om. A rajanīdvayañ caK​H rajanītriphalāyutāni A
1938 ed. 6.57.14
kṣaudrāyutāni vitaren mukhadhāvanārthaṃm anyāni tiktakaṭukāni ca bheṣajāni |
mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ kvāthair jayen madhuyutair vividhaiś ca lehaiḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
vitaren mukhadhāvanārthaṃmvitaren mukhadhāvanārthaṃmK vitaren mukhabodhanārtham A vitaret mukhadhāvanārtha,m H mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ
mustādirājaphalavargadaśāṃgasiddhaḥ
K

mustādirājataruvargadaśāṅgasiddhaiḥ
A

mustāni kaphavarggadaśāṃśasiddhaiḥ
H
kvāthairA​K kvāther H jayen madhuyutairjayen madhuyutairA​K jayet madhuyutair H
1938 ed. 6.57.15
mūtrāsavair guḍakṛtaiś ca tathāpy ariṣṭaiḥ kṣārāsavaiś ca madhumādhavatulyagandhaiḥ |
syād eṣa eva kaphavātaharo vidhiś ca | śātiṃ gate hutabhuji praśamāya tasya |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
mūtrāsavairK​H mūtrāsavai A guḍakṛtaiś cagguḍakṛtaiś caK​H rguḍakṛtaiś ca A tathāpyK​H tathā A ariṣṭaiḥariṣṭaiḥK​H tvariṣṭaiḥ A madhumādhavatulyagandhaiḥA​K madhumādhavatu_gaṃdhaiḥ | H syād eṣa
syād eṣa
K

syādeṣa
A

syād deśa
H
kaphavātaharoK kaphavātahate A kaphavātahare H vidhiś caA​K d vidhiś ca H śātiṃK śāntiṃ A​H
1938 ed. 6.57.16
icchāvināśabhayajeṣu ca bādhakeṣu | bhāvād bhavāya vitaret khalu śalyatāpān |
artheṣu cātipatiteṣu punarbhavāya paurāṇikaśrutimukhair avamānayeta iti || kāyaci || 20 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
icchāvināśabhayajeṣuK​H icchābhighātabhayaśokahat A caK​H e A bādhakeṣubādhakeṣu,K​H 'ntaragnau A bhāvād bhavāyaK​H bhāvān bhavāya A śalyatāpān | artheṣuśalyatāpān |
artheṣu
K
śakyarūpān |
artheṣu
A
śalyatāyān |
artheṣu
H
cātipatiteṣuK​H cāpy apaciteṣu A paurāṇikaśrutimukhairK paurāṇikaiḥ śrutiśatai A paurāṇikasrutimukhair H avamānayetaK​H ranumānayettam || A itiK​H om. A kāyaciK om. A​H
1938 ed. 6.57.17
cchardi hikkā śvāsakāsaḥ svaraghātam athāparaṃ |
pratiśyāyaḥ krimiś caiva sodāvarttā visūcikā |
arocakena ca tathā pūryate dvitīyo daśaḥ || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
locus
supplied
surplus
cchardiK om. A charddir H hikkāK​H om. A śvāsakāsaḥK om. A śvāsakāsau H svaraghātamK​H om. A athāparaṃathāparaṃK​H om. A pratiśyāyaḥ
pratiśyāyaḥ
K​H
om. A
krimiśK​H om. A caivacaiva,K​H dainyaṃ gate manasi bodhanamatra śastaṃ yadyat priyaṃ tadupa A sodāvarttāK​H sevyama A visūcikāK om. A viśūcikā || H arocakena ca
arocakena ca

arocakena ca
K​H
rocake tu || A
tathāK​H om. A pūryateK​H om. A dvitīyodvitīyo Kpc​H om. A dvitīḥ || ❈ || Kac daśaḥ || ❈daśaḥ || ❈Kpc om. A​Kac daśa || ❈ || H