A

The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā: Uttaratantra, the final Daśaka (adhyāyas 58-38-66)

Published in 2020 by The Suśruta Project (https://sushrutaproject.github.io) in The University of Alberta.

Siglum NE

Physical description

JKT
APrinted edition: Ācārya 1938: Uttaratantra, final Daśaka (58-38-66)
JMS Jodhpur RORI 20060: Uttaratantra, 65
KMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, 45-66 "Daśaka"
KacMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, 45-66 "Daśaka" [ante correctionem]
KpcMS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, 45-66 "Daśaka" [post correctionem]
LSPŚSuśrutapāthaśuddhi of Candraṭa
LSPŚacSuśrutapāthaśuddhi of Candraṭa [ante correctionem]
LSPŚpcSuśrutapāthaśuddhi of Candraṭa [post correctionem]
HMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Daśaka (adhyāyas 58-38-66)
HacMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Daśaka (adhyāyas 58-38-66) [ante correctionem]
HpcMS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, Daśaka (adhyāyas 58-38-66) [post correctionem]
NEThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā: Uttaratantra, the final Daśaka (adhyāyas 58-38-66)
NE-JKTThe Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā: Uttaratantra, the final Daśaka (adhyāyas 58-38-66) [witness JKT]
Revision history
2020-11-04 Began this file.
2023-07-24 Added 6.65
2023-10-23 Added draft chapters of all remaining adhyāyas based on K. Cleaned up the files, removing transcription codes.
2024-11-27 Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly.
2025-05-30 We copied chapter xml:id 6.24 "pratiśyāya" from provisional-edition_uttaratantra-01-30.txt to this file, provisional-edition_uttaratantra-45-66.txt, between svaropaghāta and krimi (xml:id 53 and 54). This is the position of the pratiśyāya chapter in the Nepalese MSS.
2020-11-04 Began this file.
2023-07-24 Added 6.65
2023-10-23 Added draft chapters of all remaining adhyāyas based on K. Cleaned up the files, removing transcription codes.
2024-11-27 Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly.
2025-08-03 Put caesuras after each lable, for clarity when reading on screen.
2020-11-04 Began this file.
2023-07-24 Added 6.65
2023-10-23 Added draft chapters of all remaining adhyāyas based on K. Cleaned up the files, removing transcription codes.
2024-11-27 Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly.
2025-05-30 We copied chapter xml:id 6.24 "pratiśyāya" from provisional-edition_uttaratantra-01-30.txt to this file, provisional-edition_uttaratantra-45-66.txt, between svaropaghāta and krimi (xml:id 53 and 54). This is the position of the pratiśyāya chapter in the Nepalese MSS.
2026-01-20 Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).
2026-02-02 More restructuring of the Uttaratantra xml files in line with the manuscript colophons and verse SS.SS.6.66.17ii. The final ten xml files are now brought together as a single group, combining the last 3 adhyāyas of the vulgate's Kāyacikitsātantra and all of the vulgate's Bhūtavidyātantra (60-62) and Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66).
2026-02-25 Fixed alignment problems and updated the trailers


[Uttaratantra 58-38-66, Daśaka]

[Adhyāya 58: draft edition based on MS K]

athāto mūtradoṣapratiṣedham vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtradoṣapratiṣedhammūtradoṣapratiṣedham vyākhyāsyāmaḥmūtradoṣapratiṣedhamK​H mūtrāghātapratiṣedham A vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ A om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
āmādhyaśanaśīlasya kaphapittapradūṣitaṃ |
srotobhir bastim āgamya mūtraṃ vyāpādayed atha |
[6.58.2.add1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vivarṇṇam āvilaṃ sāṃdraṃ kṛcchrād api ca tad bhavet |
tato vegapratīghātād udāvarttena vāyunā |
[6.58.2.add2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
āvilaṃK āvilan H
prapīḍyaśoṣyamāne tu mūtrarogās tadudbhavāḥ |
vātakuṇḍalikāṣṭhīlā vātabastis tathaiva ca |
mūtrātītaḥ sajaṭharo mūtrotsaṅgaḥ | || kṣayas tathā |
[cf. 1938 ed. 6.58.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prapīḍyaśoṣyamāne tuK om. A prapīḍyaśoṣyamāṇe tu, H mūtrarogāsK​H om. A tadudbhavāḥtadudbhavāḥ K​H om. A
mūtragranthir mūtraśukro mūtravātas tathaiva ca |
mūtraukasādau dvau cāpi rogā dvādaśa kīrttitāḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtraśukroK​H mūtraśukra A mūtravātasK muṣṇavātas A mūtrapātas H
raukṣyād vegavighātād vā vāyur vastau savedanaḥ |
mūtram āvadhyaviguṇo bhramaty ākuṇḍalīkṛtaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.58.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
raukṣyādA​K raukṣād H vastauvvastauK​H anta A savedanaḥK​H ram āśirtaḥ A āvadhyaviguṇoK​H carati saṃgṛhya viguṇaḥ A bhramatyK​H om. A ākuṇḍalīkṛtaḥK​H kuṇḍalīkṛtaḥ A
mūtram alpālpam atha vā sarujaṃ saṃpravarttate ||
vātakuṇḍalikāṃ taṃ tu vyādhim vidyāt sudāruṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtramK​H sṛ A alpālpamalpālpamK​H jed alpālpa A atha vāatha vā,K​H mathavā A sarujaṃK​H saruja A saṃpravarttateK​H skaṃ śanaiḥ śanaiḥ A
śakṛnmārgasya basteś ca vāyur antaram āśritaḥ |
aṣṭhīlāvadghanaṃ granthiṃ karoty acalam unnataṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śakṛnmārgasyaśakṛnmārgasyaA​K śakṛtmārggasya H vāyurvāyurK​H cāyur A aṣṭhīlāvadghanaṃ
aṣṭhīlāvadghanaṃ
A​Kpc​H
aṣṭhīlāvadghānaṃ Kac
karotyA​Kpc​H karotiy Kac
vinmūtranilasaṅgaś ca tatrādhmānañ ca jāyate |
vātāṣṭhīleti tām āhur vyādhiṃ vyādhiviśāradāḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatrādhmānañ catatrādhmānaṃ caA​K mūtrādhmānaṃ ca H vātāṣṭhīleti tām
vātāṣṭhīleti tām
K​H
vedanā ca parā bastau vātāṣṭhīleti tāṃ A
āhurāhurāhu,rK​H viduḥ A vyādhiṃvvyādhimK​H om. A vyādhiviśāradāḥvyādhiviśāra𑑎dāḥK​H om. A
vegaṃ vidhārayed yas tu mūtrasya kuśalo naraḥ |
niruṇaddhi mukhaṃ tasya baster bastigato nilaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.58.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtrasyaK​H mūtrasyā A nilaḥnilaḥK​H 'nilaḥ A
mūtrasaṅgo bhavet tena bastikukṣinipīḍanaḥ |
vātabastiḥ sa vijñeyo vyādhiḥ kṛcchraprasādhanaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bastikukṣinipīḍanaḥ bastikukṣinipīḍanaḥ | K​H bastikukṣinipīḍitaḥ A
sandhārya vegaṃ mūtrasya bhūyo yaḥ sraṣṭum icchati |
tasya nābhyeti yadi vā kathaṃ cit saṃpravarttate |
[cf. 1938 ed. 6.58.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sandhāryasandhāryaK​H vegaṃ sandhārya A vegaṃK​H om. A bhūyo yaḥK​H yo bhūyaḥ A nābhyetiA​K bhābhyeti H
pravāhato mandarujam alpam alpaṃ punaḥ punaḥ |
mūtrātītaṃ tu taṃ vidyān mūtravegavighātajaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vidyānA​K vidyāt H
mūtrasya vege vihate tad udāvarttasaṃjñitaṃ ||
apānaḥ kupito vāyur udaraṃ pūrayed bhṛṣaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtrasyaA​Kpc​H mūtra Kac vegeK​H viha A vihateK te vege A bhihate, H tad udāvarttasaṃjñitaṃK​H tadudāvartahetunā A bhṛṣaṃbhṛśaṃK bhṛśambhṛśaṃ A​H
nābher adhastād ādhmānaṃ janayet tīvravedanaṃ |
taṃ mūtrajaṭharam vidyād adho bastinirodhaṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bastinirodhaṇaṃK srotonirodhanam A bastinirodhanaṃ H
bastau vāpy atha nāle maṇau vā yasya dehinaḥ |
mūtraṃ pravṛttaṃ sajjota saraktaṃ vā pravāhataḥ |
[cf. 1938 ed. 6.58.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
athaK​H athavā A maṇau vāA​K manau vā H pravṛttaṃA​K pravṛtta H sajjotaK​H sajjeta A
sravec chanair alpam alpaṃ sarujaṃ vātha vārujam |
viguṇānilajo vyādhir mūtrotsaṅgaḥ sa saṃjñitaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vārujamK​H nīrujam A vyādhirvyādhirK​H vyādhiḥ sa A mūtrotsaṅgaḥ samūtrotsaṃgaḥ saK​H mūtrotsaṅga A
rūkṣasya klāntadehasya kukṣau tiṣṭhaṃ sadāgatiḥ |
sadāhavedane kuryāt sukṛcchramūtrasaṃkṣayaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kukṣauK​H bas A tiṣṭhaṃK tisthau A tiṣṭha H sadāgatiḥK pittamārutau A n sadāgatiḥ H sadāhavedane
sadāhavedane
K
sadāhavedanaṃ kṛcchraṃ A sadāhavedanaṃ H
kuryātK​H kuryātāṃ A sukṛcchramūtrasaṃkṣayaṃsukṛcchramūtrasaṃkṣayaṃK mūtrasaṃkṣayam A sukṛcchramūtraṃ sakṣayaṃ, H
vyāyāmādhvātapaiḥ pittaṃ bastiṃ prāpyānilāvṛtaṃ |
bastiṃ meḍhraṃ gudaṃ caiva pradahaṃ srāvayed adhaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.58.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pradahaṃK pradahan A​H
mūtraṃ hāridram athavā saraktaṃ raktam eva vā |
kṛcchrāt punaḥ punar jantor uṣṇavātaṃ vadanti taṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
punaḥKpc​H pra A pu Kac punarKpc​H vartate A naḥ pur Kac
abhyantare bastimukhe vṛtto lpasthiram eva ca |
vedanāvānati sadā mūtramārganirodhakaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.58.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
lpasthiramK​H 'lpaḥ sthira A mūtramārganirodhakaḥmūtramārgganirodhakaḥK​H mūtramārganirodhanaḥ A
jāyate yasya sahasā graṃthir asmarilakṣaṇaḥ |
sa mūtragranthir ity evam ucyate vedanādibhiḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yasyaK​H om. A graṃthirgranthirK​H yasya granthir A asmarilakṣaṇaḥ | saasmarilakṣaṇaḥ |
sa
K
aśmarilakṣaṇaḥ | sa A aśmarilakṣaṇaṃ, | sa H
pratyupasthitamūtras tu maithunaṃ yo bhinandati |
tasya mūtrayuto retaḥ sahasā saṃpravarttate |
[cf. 1938 ed. 6.58.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bhinandatiK 'bhinandati A​H tasya
tasya
A​K
tasmāt H
mūtrayutoK​H mūtrayutaṃ A
purastād vāpi mūtrasya paścād vāpi kadā canaḥ ||
bhasmodakapratīkāśaṃ mūtraśukraṃ tad ucyate ||
[cf. 1938 ed. 6.58.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
canaḥK cana A​H bhasmodakapratīkāśaṃ
bhasmodakapratīkāśaṃ
A​K
bhasmodakapratīkāsaṃ H
viśadaṃ pītakaṃ mūtraṃ sadāha bahalaṃ tathā |
śuṣkaṃ bhavati yac cāpi rocanācūrṇṇasannibhaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sadāhaK​H sadāhaṃ A
mūtrokasādaṃ tam vidyād rogam pittakṛtam bhiṣak ||
picchilaṃ saṃhataṃ śvetaṃ tathā kṛcchraṃ pravarttate |
[cf. 1938 ed. 6.58.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtrokasādaṃ tammūtrokasādan tamK​H mūtraukasādaṃ taṃ A bhiṣakK​H budhaḥ A saṃhataṃA​K sahasā H śvetaṃA​K svetaṃ, H kṛcchraṃkṛcchramK​H kṛcchra A pravarttateK​H pravartanam A
śuṣkam bhavati yac cāpi śaṃkhacūrṇṇaprapāṇḍuraṃ |
mūtraukasādaṃ taṃ vidyād rogaṃ dvādaśakaṃ kaphāt ||
[cf. 1938 ed. 6.58.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yacA​K _r H cāpiA​K ccāsaṃ H mūtraukasādaṃ taṃ
mūtraukasādaṃ taṃ
K​H
mūtraukasāhaṃ taṃ A
vidyādK​H vidyād ā A rogaṃK​H mayaṃ A dvādaśakaṃK​H dvādaśaṃ A
kaṣāyacūrṇṇasarpīṃṣi kalkāṃ lehāṃ payāṃsi ca |
kṣāramadyāsavasvedaṃ bastiṃ cottarasaṃjñitāṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kaṣāyacūrṇṇasarpīṃṣikaṣāyacūrṇṇasarppīṃṣi,K​H kaṣāyakalkasarpiṃṣi A kalkāṃK bhakṣyān A kalkān H lehāṃK lehān A​H kṣāramadyāsavasvedaṃ
kṣāramadyāsavasvedaṃ
K​H
kṣāramadyāsavasvedān A
bastiṃK​H (kṣāramadhvāsavasvedān) bastīṃś A cottarasaṃjñitāṃK​H cottarasaṃjñitān A
vidadhyān matimān tatra samīkṣyāśmarisādhanaṃ |
mūtrodāvarttakayogāṃś ca kārtsnyenehopayojayet |
[cf. 1938 ed. 6.58.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vidadhyānA​K vidadhyāt H samīkṣyāśmarisādhanaṃK​H vidhiṃ cāśmarināśanam A mūtrodāvarttakayogāṃś ca
mūtrodāvarttakayogāṃś ca
Kac
mūtrodāvartayogāṃś ca
mūtrodāvartayogāṃś ca

mūtrodāvarttayogāṃś ca

mūtrodāvarttayogām̐ś ca,
A​Kpc​H
kārtsnyenehopayojayetkārtsnyenehopayojayetK kārtsnyenātra prayojayet A kārtsnyenekopayojayet H
kalkam ervārubījānām akṣamātraṃ sasaindhavaṃ |
dhānyāmblayuktaṃ pītvaiva mūtrakṛcchrāt pramucyate |
[cf. 1938 ed. 6.58.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kalkamA​K kalka H ervārubījānāmA​K mervvārubījānām H dhānyāmblayuktaṃ
dhānyāmblayuktaṃ
K
dhānyāmlayuktaṃ
dhānyāmlayuktaṃ

dhānyāmlayuktam
A​H
surāṃ sauvarcalavatīṃ mūtrakṛcchrī pibet naraḥ |
madhuṃ māṃsopadaṃśam vā pibed vāpy atha gauḍikaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pibetK​H piben A madhuṃ
madhuṃ
K
madhu A​H
pibet kuṃkumakarṣam vā madhūdakasamāyutaṃ |
rātriparyuṣitaṃ prātas tathā sukham avāpnuyāt |
[cf. 1938 ed. 6.58.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sukhamK​H sukha A avāpnuyātavāpnuyātK​H mavāpnuyāt A
dāḍimāṃmblatāṃ mukhyām elājīrakanāgaraiḥ |
pītvā surāṃ salavaṇāṃ mūtrakṛcchrāt pramucyate |
[cf. 1938 ed. 6.58.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dāḍimāṃmblatāṃdāḍimāṃmbla tāṃKac dāḍimāmlāṃ yutāṃ A dāḍimāṃmbla yu tāṃ Kpc dāḍimāmlayutāṃ H
pṛthakparṇyādivargañ ca mūlaṃ gokṣurakasya ca |
ardhaprasthena toyasya pacet kṣīrañ caturguṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pṛthakparṇyādivargañpṛthakparṇṇyādivarggañK​H pṛthakparṇyādivarga A caK​H sya A kṣīrañK​H kṣīra A
kṣīrāvaśiṣṭaṃn tatpūtaṃ sarpiṣā saha yojitaṃ |
pibet kṣīran tatas tan tu mūtrakṛcchraharan naraḥ |
[cf. 1938 ed. 6.58.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kṣīrāvaśiṣṭaṃnkṣīrāvaśiṣṭaṃnK kṣīrāvaśiṣṭaṃ A​H tatpūtaṃtatpūtaṃ,K​H tacchītaṃ A sarpiṣāsarppiṣāK​H sitākṣau A sahaK​H dra A yojitaṃyojitaṃK​H yutaṃ A pibet
pibet
K​H
pibe A
kṣīranK om. A kṣaret H tatas tan tutatas tan tu,K​H om. A mūtrakṛcchraharanK t A mūtrakṛcchraṃ haran H naraḥK​H naro mārutapittotthamūtraghātanivāraṇam A
śakṛt kharasya sampīḍya śakṛd vāpy atha vājinaḥ |
rasasya tasya kuḍavaṃ piben mūtrarujāpahaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śakṛtK​H om. A kharasyakharasyaK​H ni A sampīḍyasampīḍyasampīḍya,K​H ṣpīḍya A śakṛdK​H vāsa A vāpyK​H sā samyag varco rā A athaK​H sabha A vājinaḥvājinaḥ |K​H vājinoḥ A rasasya
rasasya
K​H
rasa A
tasyaK​H sya A pibenK tasya piben A pibet H
mustābhayādevadārumūrvāṇām madhukasya ca |
pibed akṣasamaṃ kalkaṃ mūtradoṣanivāraṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
abhayāmalakākṣāṇāṃ kalkaṃ badarasammitaṃ |
sahāmbhasā salavaṇaṃ piben mūtrarujāpahan |
[cf. 1938 ed. 6.58.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sahāmbhasā
sahāmbhasā
K​H
ambhasā A
salavaṇaṃsalavaṇaṃ,K​H lavaṇopetaṃ A pibenA​K pibet H mūtrarujāpahanmūtrarujāpahaṃ ||K mūtrarujāpahammūtrarujāpahaṃ || A​H
udumbarasamaṅ kalkaṃ drākṣāyā jalasaṃyutaṃ |
pibet paryuṣitaṃ rātrau śītaṃ mūtrarujāpahaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nidigdhikāyāḥ svarasaṃ pibet kuḍavasaṃmitaṃ |
mūtradoṣaharaṃ kālyam atha vā kṣaudrasaṃyutaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kālyamkāryamK kalyam A kāryaṃmkāryam Hac​Hpc
prapīḍyāmalakānāṃ tu rasaṃ kuḍavasaṃmmitaṃ |
pītvāgadībhavej jantur mūtradoṣarujāturuḥ |
[cf. 1938 ed. 6.58.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kuḍavasaṃmmitaṃkuḍavasammitaṃK kuḍavasaṃmitamkuḍavasammitaṃ A​H mūtradoṣarujāturuḥmūtradoṣarujāturuḥK​H mūtradoṣarujāturaḥ A
dhātrīphalarasenaiva sūkṣmelām vā piben naraḥ |
tasyālābhe suśītena svetataṇḍulavāriṇā |
[cf. 1938 ed. 6.58.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dhātrīphalarasenaivadhātrīphalarasenaiva,K​H dhātrīphalarasenaivaṃ A sūkṣmelām vāK​H sūkṣmailāṃ vā A tasyālābhe
tasyālābhe

tasyālābhe
K​H
piṣṭvāthavā A
svetataṇḍulavāriṇāsvetataṇḍulavāriṇāK​H śālitaṇḍulavāriṇā A
tālasya taruṇam mūlaṃ trapusasya rasaṃ tathā |
svetakarkaṭakaś caiva prātas tu payasā pibet |
[cf. 1938 ed. 6.58.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
taruṇamtaruṇaṃA​K taruṣām H trapusasyaA​K trapuṣasya H svetakarkaṭakaś
svetakarkaṭakaś

svetakarkkaṭakaś
K​H
śvetaṃ karkaṭakaṃ A
sritam vā madhuraiḥ kṣīraṃ sarpirmiśram piben naraḥ |
mūtradoṣaviśudhyarthaṃ śukradoṣaharaṃ śivaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sritam vāsritam vāK​H śṛtaṃ vā A śukradoṣaharaṃK​H om. A śivaṃK​H tathaivāśmarināśanam A
balāśvadaṃṣṭrāṃ krauñcāsthikokilākṣakataṇḍulāṃ |
śataparvakamūlañ ca devadāru sacitraṃkaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
balāśvadaṃṣṭrāṃK balāśvadaṃṣṭrā A balāsvadaṃṣṭrāṃ H krauñcāsthikokilākṣakataṇḍulāṃK krauñcāsthikokilākṣakataṇḍulān A kroñcāsthikokilākṣakataṇḍulāṃ H sacitraṃkaṃsacitrakaṃK sacitrakamsacitrakaṃ A​H
akṣabījañ ca surayā kalkīkṛtya piben naraḥ |
mūtradoṣaviśuddhyarthaṃ tathaivāśmaribhedanaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.58.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tathaivāśmaribhedanaṃtathaivāśmaribhedanaṃtathaivāśmaribhedanaṃ,Kpc​H tathaivāśmarināśanam A tathaiśmaribhedanaṃ Kac
pāṭalākṣaram āhṛtya saptakṛtvaḥ parisrutaṃ |
pibet mūtravikāraghnaṃ saṃsṛṣṭan tailamātrayeti || ❈ ||
[cf. 1938 ed. 6.58.46]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pāṭalākṣaramK​H pāṭalākṣāram A pibet
pibet
K​H
piben A
tailamātrayeti || ❈tai𑑎lamātrayeti || ❈K​H tailamātrayā A
Verses 47 and 48 are not in the Nepalese version. Nor are verses 50-72 which, in the vulgate, form a separate statement about therapies for mūtradoṣa including three long recipies.
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. nalāśmabhedadarbhekṣutrapusair vārubījakān | kṣīre pariśṛtān tatra pibet sarpiḥ samāyutān A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. pāṭalyā yāvaśūkāc ca pāribhadrāt tilād api | kṣārodakena matimān tvageloṣaṇacūrṇakam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. pibed guḍena miśraṃ vā lihyāllehān pṛthak pṛthak | ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi mūtradoṣe kramaṃ hitam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. snehasvedopapannānāṃ hitaṃ teṣu virecanam | tataḥ saṃśuddhadehānāṃ hitāś cottarabastayaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. strīṇāmatiprasaṅgena śoṇitaṃ yasya dṛśyate | maithunoparamas tasya bṛṃhaṇaś ca vidhiḥ smṛtaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tāmracūḍavasā tailaṃ hitaṃ cottarabastiṣu | vidhānaṃ tasya pūrvaṃ hi vyāsataḥ parikīrtitam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. kṣaudrārdhapātraṃ dattvā ca pātraṃ tu kṣīrasarpiṣaḥ | śarkarāyāś ca cūrṇaṃ ca drākṣācūrṇaṃ ca tatsamam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. svayaṅguptāphalaṃ caiva tathivekṣurakasya ca | pippalīcūrṇasaṃyuktamardhabhāgaṃ prakalpayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tadaikadhyaṃ samānīya khajenābhipramanthayet | tataḥ pāṇitalaṃ cūrṇaṃ līḍhvā kṣīraṃ tataḥ pibet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. etat sarpiḥ prayuñjānaḥ śuddhadeho naraḥ sadā | mūtradoṣāñjayet sarvānanyayogaiḥ sudurjayān A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. jayec choṇitadoṣāṃś ca vandhyā garbhaṃ labheta ca | nārī caitat prayuñjānā yonidosāt pramucyate A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. balā kolāsthi madhukaṃ śvadaṃṣṭrātha śatāvarī | mṛṇālaṃ ca kaśeruś ca bījānīkṣurakasya ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. sahasravīryāṃśumatī payasyā saha kālayā | śṛgālavinnātibalā bṛṃhaṇīyo gaṇas tathā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. etāni samabhāgāni matimān saha sādhayet | caturguṇena payasā guḍasya tulayā saha A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. droṇāvaśiṣṭaṃ tat pūtaṃ pacettena ghṛtāḍhakam | tat siddhaṃ kalaśe sthāpyaṃ kṣaudraprasthena saṃyutam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. sarpiretat prayuñjāno mūtradoṣāt pramucyate | tugākṣīryāś ca cūrṇāni śarkarāyās tathaiva ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. kṣaudreṇa tulyānyāloḍya praśaste 'hani lehayet | tasya khādedyathāśakti mātrāṃ kṣīraṃ tataḥ pibet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śukradoṣāñjayenmartyaḥ prāśya samyak suyantritaḥ | vyavāyakṣīṇaretās tu sadyaḥ saṃlabhate sukham A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. ojasvī balavānmartyaḥ piben neva ca hṛṣyati | citrakaḥ sārivā caiva balā kālānusārivā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. drākṣā viśālā pippalyas tathā citraphalā bhevet | tathaiva madhukaṃ pathyāṃ dadyādāmalakāni ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. ghṛtāḍhakaṃ pacedebhiḥ kalkaiḥ karṣasamanvitaiḥ | kṣīradroṇe jaladroṇe tat siddham avatārayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śītaṃ parisrutaṃ caiva śarkarāprasthasaṃyutam | tugākṣīryāś ca tat sarvaṃ matimān parimiśrayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tato mitaṃ pibetkāle yathādoṣaṃ yathābalam | vātaretāḥ śleṣmaretāḥ pittaretās tu yo bhavet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. raktaretā granthiretāḥ pibed icchan naro gatām | jīvanīyaṃ ca vṛṣyaṃ ca sarpir etad balāvaham A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. prakṣāhitaṃ ca dhanyaṃ ca sarvarogāpahaṃ śivam | sarpir etat prayuñjānā strī garbhaṃ labhate 'cirāt A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. asṛgdoṣāñ jayec cāpi yonidoṣāṃś ca saṃhatān | mūtradoṣeṣu sarveṣu kuryād etac cikitsitam A
kāyaci || 21 || ❈ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
kāyaci || 21 || ❈K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre mūtrāghātapratiṣedho nāma (viṃśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) aṣṭapañcāśattamo 'dhyāyaḥ A uttaratantre ṣaṭpañcāśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ mūtradoṣacikitsā ekaviṃśatitamo dhyāyaḥ || ❈ H

[Adhyāya 59: draft edition based on MS K]

athāto mūtrāghātapratiṣedhaṃ vyāvyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.59.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtrāghātapratiṣedhaṃmūtrāghātapratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥK​H mūtrakṛcchrapratiṣedham A vyāvyākhyāsyāmaḥem. adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ A om. K vyākhyāsyāmaḥ H
yadā mūtrayato jantoḥ mūtravego vihanyate |
mūtrāghātaṃ vadanty etam aṣṭadhā sa tu vakṣyate |
[cf. 1938 ed. 6.59.1.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
vātena pittena kaphena sarvais tathābhighātaiḥ śakṛdaśmaribhyāṃ |
tathāparaḥ śarkarayā sukaṣṭo mūtropaghātaḥ paṭhito 'ṣṭamas tu |
[cf. 1938 ed. 6.59.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tathābhighātaiḥK​H tathā+ābhighātaiḥ A śakṛdaśmaribhyāṃK śakṛdaśmarībhyām A sakṛdaśmaribhyāṃ, H śarkarayāA​K śarkkarā yā Hac śarkkar ayā Hpc paṭhitoK​H kathito A tuA​Kpc​H tuḥ Kac
alpam alpaṃ bhṛśaṃpīḍya muṣkamehanabastibhiḥ
saṃtudyamānaḥ kṛcchreṇa vātāghātena mehate ||
[cf. 1938 ed. 6.59.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bhṛśaṃpīḍyabhṛśampīḍya,K​H samutpīḍya A saṃtudyamānaḥ
saṃtudyamānaḥ
K
phaladbhir iva A _samānaḥ H
mehateK​H mehati A
pītam vāpy atha vā raktaṃ muṣkamehanabastibhir
agnineva ca dahṛmbhiḥ pittāghātena mehate ||
[cf. 1938 ed. 6.59.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pītamK​H om. A vāpyK​H hāri A atha vāatha vāK​H dramu A raktaṃraktaṃ,K​H ṣṇaṃ raktaṃ vā A agnineva
agnineva
K
agninā da A agnim H
caK hya A eva H dahṛmbhiḥK mānābhaiḥ A ca𑑎 hṛ_mbhiḥ H mehateK​H mehati A
samunnaddhodaraḥ kṛcchrān muṣkamehanabastibhiḥ |
saṃhṛṣṭaromā gurubhiḥ śleṣmāghātena mehate ||
[cf. 1938 ed. 6.59.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
samunnaddhodaraḥK​H snigdhaṃ śuklamanuṣṇaṃ ca A kṛcchrānK om. A kṛcchrāt H mehatemehate,K​H mehati A
dāhaśītarujāviṣṭo nānāvarṇṇam muhur muhus
tāmyamānaḥ sa kṛcchreṇa sannipātena mehate ||
[cf. 1938 ed. 6.59.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nānāvarṇṇamnānāvarṇaṃA​K nānāva𑑎rṇṇo H tāmyamānaḥ sa
tāmyamānaḥ sa

tāmyamānaḥ sa
K​Hpc
tāmyamānas tu A tāmyanaḥ sa Hac
sannipātenaA​K sarvvāghātena H mehateK​H mehati A
mūtravāhiṣu śalyena kṣateṣv abhihateṣu vā |
srotaḥsu mūtrāghātas tu jāyate bhṛṣadāruṇaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.59.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śalyenaA​K śa_ H kṣateṣvA​K ṣv H abhihateṣu vāabhihateṣu𑑎 vāK​H abhihateṣu ca A bhṛṣadāruṇaḥK bhṛśavedanaḥ A bhṛśadāruṇaḥ H
vātāghātena liṅgāni tasya tulyāni nirddiśet ||
śakṛtas tu pratīghātād vāyur viguṇatāṃ gataḥ |
[cf. 1938 ed. 6.59.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vātāghātenavātāghātenaK​H vātabastes tu tu A liṅgāniliṅgāni,K​H lyāni A tulyāniK​H liṅgāni A nirddiśetK​H lakṣayet A pratīghātādA​K pratīghātātt H
sādhmānañ ca samūlañ ca mūtrasaṅgaṃ karoti ca ||
aśmarīsambhavasyoktaṃ mūtraghātasya lakṣaṇaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.59.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sādhmānañ caK​H ādhmānaṃ ca A samūlañ casamūlañ caK​H saśūlaṃ ca A karoti caK​H karoti hi A aśmarīsambhavasyoktaṃ
aśmarīsambhavasyoktaṃ
K​H
aśmarīhetukaḥ pūrvaṃ A
mūtraghātasyaK​H mūtraghāta A lakṣaṇaṃK​H udāhṛtaḥ A
aśmarī śarkarā caiva śṛṇu kīrttayato mamaḥ |
śarkarāyā viśeṣan tu śṛṇu kīrttayato mama |
[cf. 1938 ed. 6.59.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
caivaA​K om. H śṛṇu_śṛṇuK​H tul A kīrttayatokīrttayatoK​H ye saṃbhavalak A mamaḥK ṣaṇaiḥ A mama H
pacyamānaṃ tu pittena śoṣyamānan tu vāyunā |
śleṣmaṇā veṣṭitaṃ cūrṇṇaṃ śarkarety abhisañjñitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.59.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pacyamānaṃK​H pacyamāna A tuK​H sya A śoṣyamānanK bhidyamāna A śoṣyamā H tuK sya A ṇan tu H śleṣmaṇā
śleṣmaṇā
K​H
śleṣmaṇo A
veṣṭitaṃK​H 'vayavā A cūrṇṇaṃK​H bhinnāḥ A śarkaretyśarkarety śarkkaretyK​H śarkarā i A abhisañjñitaṃabhisañjñitaṃabhisaṃjñitaṃK​H ti saṃjñitāḥ A
hṛtpīḍā vepathuḥ śūlaḥ kukṣāv agniś ca durbalaḥ |
tābhir bhavati mūrcchā ca mūtrāghātaś ca dāruṇaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.59.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śūlaḥK​H śūlaṃ A agniś caK​H vahniḥ su A bhavatiA​K bbhavati H
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi mūtrāghātacikitsitaṃ |
kāryaṃ bhaved yathā yac ca śṛṇu kīrttayato mama ||
[6.59.13.add1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kaṣāyāny tha kalkāś ca lehāḥ svedās tathaiva ca |
hitā syur mūtraghāteṣu tathaivottarabastayaḥ |
[6.59.13.add2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kaṣāyāny thaK kaṣāyāśyatha H hitā
hitā
K
hitāḥ H
ervvārubījakalkaḥ syāc chlakṣṇapiṣṭaukṣasammitaḥ |
dhānyāmlbapeyo lavaṇo mūtrāghātena pīḍitaḥ |
[6.59.13.add3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
chlakṣṇapiṣṭaukṣasammitaḥK chlakṣṇapiṣṭaukasammitaḥ H dhānyāmlbapeyo
dhānyāmlbapeyo
K
dhānyāmlapeyo H
surāṃ sauvarcalavatīm pradhānāṃ prapiben naraḥ |
jīrṇṇabhuktaḥ sadā bhuñjaṃ saguḍaṃ śāntim arcchati |
[6.59.13.add4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bhuñjaṃK bhuñjan H
madhūdakena saṃloḍya karṣaṃ kuṃkumakasya vā |
rātrau paryuṣitam pūtaṃ piben mūtrarujāpahaṃ |
[6.59.13.add5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dāḍimāṃmblayutaṃ madyaṃ śuṇṭhījīrakasaṃyutaṃ |
pītvā surāṃ salavaṇāṃ mūtrakṛcchrāt pramucyate |
[6.59.13.add6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dāḍimāṃmblayutaṃK dāḍimāmlayutam H pramucyateK pravarttate H
pṛthakparṇyādivargañ ca svadaṃṣṭrāñ caiva tatsamaṃ |
ardhaprasthena dugdhasya paced ardhāḍhakodake |
[6.59.13.add7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatsamaṃK tatsamāṃ, H ardhaprasthena
ardhaprasthena
K
arddhasthena H
kṣīrāvaśiṣṭam āhṛtya pūtaṃ sarpir vidhūpitaṃ |
śītīkṛtaṃ pibed enaṃ mūtrakṛcchraharan naraḥ |
[6.59.13.add8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
āhṛtyaāhṛtyaKpc​H āhṛ Kac
gardasya śakṛd vāpi vājināṃ vā gavāṃ tathā |
rasasya tasya kuḍavaṃ piben mūtrarujāpahaṃ |
[6.59.13.add9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
gardasyaK garddabhasya H pibenK pibet H
haridrāṃ madhukaṃ mūrvāṃ mustakaṃ devadāru ca |
pibed akṣasamāṃ kalkāṃ payasā mūtrapīḍitaḥ |
[6.59.13.add10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
haridrāṃK haridrā H mūrvāṃK mūrvvā H pibed akṣasamāṃ
pibed akṣasamāṃ
K
pibed akṣasamaṃ H
kalkāṃK kalkaṃ H
triphalāṃ śūkṣmapiṣṭaṃ vā kalkaṃ badarasammitaṃ |
vāriṇā lavaṇīkṛtya piben mūtrarujāpahaṃ |
[6.59.13.add11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pibenK pibet H
drākṣārasasya kuḍavaṃ piben mūtrarujāharaṃ |
nidigdhikāyāḥ svarasaṃ pūtaṃ kuḍavasammitaṃ ||
[6.59.13.add12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pibenK pibet H mūtrarujāharaṃK mūtrarujāpahaṃ, H svarasaṃsva rasaṃK​Hac su3rasaṃ Hpc
mūtradoṣaharam pītvā naraḥ sampadyate sukhī ||
[6.59.13.add13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prapīḍyāmalakānām vā rasaṃ kuḍavasammitaṃ |
pītvāgadībhavej jantur mūtradoṣeṇa pīḍitaḥ |
[6.59.13.add14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prapīḍyāmalakānām vāK prapīḍyāmalakānān tu, H mūtradoṣeṇammūtradoṣeṇa4K​Hpc mmūtradoṣe Hac
mūtradoṣe pibed vāpi hiṅgvelāpānasaṃyutā |
pānālābhe hitam vāpi svetataṇḍudhāvanaṃ |
[6.59.13.add15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
elāhiṅguyutaṃ kṣīraṃ sarpirmiśram piben naraḥ |
mūtradoṣo viśudhyarthaṃ śukradoṣaharañ ca tat |
[6.59.13.add16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatK yat H
palāśakṣāram āhṛtya saptakṛtvāpariśrutaṃ |
pāyayet tailasaṃsṛṣṭaṃ mūtradoṣeṇa pīḍitaṃ ||
[6.59.13.add17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tailasaṃsṛṣṭaṃK tailasaṃyuktaṃ H
adhyardhaprasṛtaṃ vāpi tathā sa labhate sukhaṃ |
pāṭalīkṣāram āhṛtya palāśakṣāravac ca taṃ |
[6.59.13.add18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vāpiK cāpi, H
vilvasiṃhīyavanāḍaṃ palāśaḥ pāribhadrakaḥ |
eṣāṃ kṣāram parisrāvya surayā saha saṃsṛjet ||
[6.59.13.add19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vilvasiṃhīyavanāḍaṃK vilvasiṃhīyavanāḍyaṃ, H surayāK surasā H
tatra kalkān imāṃ dadyād badarāsthisamanvitāṃ ||
varāṅgamūṣakāṇy elā ślakṣṇaṃ dṛśadi pīṣayet |
[6.59.13.add20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
badarāsthisamanvitāṃK badarāsthisamanvitān H varāṅgamūṣakāṇy
varāṃgamūṣakāṇy
K
varāṃgamūṣikāṇy H
ekatraitat samāloḍya pibec charkarayā saha |
eteṣv eva pacet sarpis taṃ lihen madhunā saha |
[6.59.13.add21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saguḍakṣārasaṃyuktaṃ mūtrakṛcchrāt pramucyate ||
etat sarvaṃ prayoktavyaṃ mūtrāghāte vijānatā ||
[6.59.13.add22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtradoṣeṣu kṛcchreṣu tena sampadyate gadaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.59.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtradoṣeṣuK​H mūtra A kṛcchreṣukṛcchreṣu,K​H om. A tenaK​H om. A sampadyateK​H ve A gadaḥgadaḥK​H ganirastāsu tāsu śāmyati vedanā | yāvadanyā punarnaiti guḍikā srotaso mukham A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śarkarāsaṃbhavasyaitanmūtrāghātasya lakṣaṇam | cikitsitam athaiteṣām aṣṭānām api vakṣyate A
aśmarīśarkarāhetoḥ pūrvam uktaṃ cikitsitaṃ |
prasamīkṣya yathānyāyaṃ bhiṣak tān api yojayet |
[cf. 1938 ed. 6.59.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
aśmarīśarkarāhetoḥaśmarīśarkkarāhetoḥK​H aśmarīṃ ca samā A pūrvampūrvvamK​H om. A uktaṃuktaṃK​H om. A cikitsitaṃK​H śritya yad uktaṃ A yathānyāyaṃyathānyāyaṃ𑑎K​H om. A bhiṣakK​H om. A tān apiK​H om. A yojayetK​H tat | yathādoṣaṃ prayuñjīta snehādim api ca kramam A
śvadaṃṣṭrāditaṭekuñci hapuṣāṃ kaṇṭakārikāṃ |
kālāṃ śatāvarīṃ rāsnāṃ varuṇaṃ sirivālikāṃ |
[cf. 1938 ed. 6.59.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śvadaṃṣṭrāditaṭekuñciK śvadaṃṣṭrāśmabhidau kumbhīṃ A śvadaṃṣṭrāditaṭokuñci H kālāṃ
kālāṃ
K​H
balāṃ A
sirivālikāṃK girikarṇikām A sirivālikaṃ, H
vidārigandhādi saṃhṛtya tābhiḥ sa tṛvṛtāṃ pibet ||
tailaṃ ghṛtaṃ vā tat peyaṃ tena vāpy anuvāsanaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.59.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vidārigandhādiK​H tathā vidārigandhādiṃ A tābhiḥ saK​H om. A tṛvṛtāṃK traivṛtaṃ A trivṛtāṃ H pibetpibetpibetK​H pacet A tatA​K ta H
dadyād uttarabastiñ ca vātakṛcchropaśāntaye ||
svadaṃṣṭrāsvarase tailaṃ saguḍakṣīranāgaraṃ |
[cf. 1938 ed. 6.59.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vātakṛcchropaśāntayeA​K vā_ H svadaṃṣṭrāsvarase
svadaṃṣṭrāsvarase
K​H
śvadaṃṣṭrāsvarase A
paktvā samyak pibet tac ca dadyād anilaruggharaṃ |
utpalaṃ tṛṇakākolīnyagrodhādīgaṇe kṛtaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.59.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
samyakK​H ta A pibetK​H t A tac caK​H pūrva A dadyād anilaruggharaṃdadyād anilaruggharaṃK​H vadyojyaṃ tatrānilarujā A utpalaṃ
utpalaṃ
K​H
paham A
tṛṇakākolīnyagrodhādīgaṇeK tṛṇotpalādikākolīnyagrodhādigaṇaiḥ A tṛṇakākolīnyagrodhādīgaṇaiḥ H kṛtaṃkṛtaṃ ,K​H kṛtam(śṛtam) A
pītaṃ ghṛtaṃ pittakṛcchraṃ nāśayet kṣīram eva vā |
[cf. 1938 ed. 6.59.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
eva vāK​H eva vā | dadyāduttarabastiṃ ca pittakṛcchropaśāntaye A
ebhir eva kṛtaṃ snehaṃ trividheṣv eva bastiṣu |
hitaṃ virecanaṃ cekṣukṣīradrākṣārasair yutaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.59.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kṛtaṃK​H kṛtaḥ A snehaṃK​H sneha A trividheṣvK​H strividheṣv A evaK​H api A
rasaṃ mauṣakamustādi varuṇādau ca saṃbhṛtaṃ |
tailaṃ tathā yavāgvādi kaphāghāte praśasyate |
[cf. 1938 ed. 6.59.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
rasaṃK​H suraso A mauṣakamustādimauṣakamustādi,K​H ṣakamustādau A varuṇādau caA​K varuṇādau _ H saṃbhṛtaṃK yat kṛtam A om. H tailaṃ
tailaṃ
A​K
om. H
tathāA​K om. H yavāgvādiA​K om. H kaphāghāteA​K om. H
yathādoṣocchrayaṃ kuryād etām eva ca sarvaje |
phalguvṛścikadarbhāśmasāracūrṇṇaṃ ca vāriṇā |
[cf. 1938 ed. 6.59.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kuryād etāmkuryād etāmK​H kuryād etā A eva caK​H n eva ca A sarvajeA​K sarvvadā H phalguvṛścikadarbhāśmasāracūrṇṇaṃ ca
phalguvṛścikadarbhāśmasāracūrṇṇaṃ ca

phalguvṛścikadarbbhāśmasāracūrṇṇañ ca
K​H
phalguvṛś cīradarbhāśmasāracūrṇaṃ ca A
surekṣurasadarbhāmbupītaṃ kṛcchrarujāpahaṃ |
tathābhighātaje kuryāt sadyo vraṇacikitsitaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.59.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtrakṛcchre sadā cāsya kāryā vā vātikī kriyā ||
svedāvagāhāvabhyaṅgaḥ basticūrṇṇakriyās tathā |
[cf. 1938 ed. 6.59.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sadāK​H śakṛ A cāsyaK​H jjāte A vā vātikīK vātaharī A vātikī H kriyāA​K​Hac kriyās tathā Hpc svedāvagāhāvabhyaṅgaḥ
svedāvagāhāvabhyaṃgaḥ
K
svedāvagāhāvabhyaṅga A svedāvagāhāvabhyaṅgau H
basticūrṇṇakriyāsbasticūrṇakriyāsA​K basticūrṇṇa_s H
sakṛjje vā tathānyau tu muddhiṣṭau kriyāvidhīti ||
[cf. 1938 ed. 6.59.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sakṛjje vāsakṛjje vāsakṛjje vāK​H ye tvanye tu A tathānyau tuK tathā kṛcchre tayoḥ pro A tathāmyau tu samuddiṣṭau H muddhiṣṭauK ktaḥ A om. H kriyāvidhītiK kriyāvidhiḥ A kriyāvidhīti || ❈ H
kāyaci || 22 || 0 ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kāyaciK iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kāyacikitsātantre mūtrakṛcchrapratiṣedho nāma (ekaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ A uttaratantre saptapañcāśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ mūtrāghātacikitsā dvāviṃśatitamaḥ || ❈ H

[Adhyāya 58 (Kāyacikitsā 23), Adhyāya 38 in the vulgate: draft edition based on MS K]

From here down to the end of 6.38.4 is mostly the text of KL 699, with critical editing ongoing
athāto yonivyāpatpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.38.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vyākhyāsyāmaḥA​H vyā vyākhyāsyāmaḥ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. pravṛddhaliṅgaṃ puruṣaṃ yātyartham upasevate | rūkṣadurbalabālā yā tasyā vāyuḥ prakupyati A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. sa duṣṭo yonim āsādya yonirogāya kalpate | trayāṇām api doṣāṇāṃ yathāsvaṃ lakṣaṇena tu A
paraḥ sukhārthaḥ pramadā supuṃsāṃ
yasmād ato yonigatān vikārān |
yatnena vaidyaḥ samupakrameta
yasmāt sukhārthan tadadhīna eva ||
[6.38.3.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yonigatānem. yomigatān H tadadhīnaem. tad adhīna H
yoniḥ praduṣṭā grasate na śukraṃ
garbhan na gṛhṇāti tataś ca nārī |
arśāṃsi gulmaṃ pravaraṃ prabhūtāṃ
prāpnoti rogān vividhāṃs tathānyān ||[]
[6.38.4.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
garbhan na
garbhan na
K
om. H
gṛhṇātiK gṛhṇāti ? H rogānrogānH rogāṃ K tathānyān ||[]tathānyānH tathānyāṃ K
The following are testimonia to the vulgate verses below that are missing in the Nepalese transmission. Carakasaṃhitā 6.30.7ab--8cd: viṃśatir vyāpado yoner nirdiṣṭā rogasaṅgrahe || mithyācāreṇa tāḥ strīṇāṃ praduṣṭenārtavena ca | jāyante bījadoṣāc ca daivāc ca śṛṇu tāḥ pṛthak || Mādhavanidāna 62.1-2ab: viṃśatir vyāpado yonau nirdiṣṭā rogasaṅgrahe | mithyācāreṇa tāḥ strīṇāṃ praduṣṭenārtavena ca || jāyante bījadoṣāc ca daivāc ca śṛṇu tāḥ pṛthak |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. viṃśatir vyāpado yoner nirdiṣṭā rogasaṃgrahe | mithyācāreṇa yāḥ strīṇāṃ praduṣṭenārtavena ca A
mithyopacārāt suratakriyāyā
daivāt tathā cārttavabījadoṣāt |
doṣāḥ praduṣṭāḥ pavanādayas tu
yonyāṃ vicitrān janayanti rogān |
[6.38.5.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mithyopacārātK mithyopacārāḥ H vicitrānH vicitrāṃ K rogānrogā¦nH rogāṃ K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. jāyante bījadoṣāc ca daivāc ca śṛṇu tāḥ pṛthak | udāvartā tathā vandhyā viplutā ca pariplutā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. vātalā ceti vātotthāḥ pittotthā rudhirakṣarā | vāminī snāṃsinī cāpi putraghnī pittalā ca yā A
te viṃśatir bheṣajahetucihnair
ihopadiṣṭāḥ pṛthag ekaśaś ca ||
udāvarttā vandhyasañjñā plutā ca
pariplutā vātalā ceti vātāt |
[6.38.6.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bheṣajahetucihnairbheṣajahetucihnairK bbheṣajahetucihnair H
The preceding three hemistichs in upajāti (mithyopacārāt ... ekaśaś ca) correspond to four hemistichs in anuṣṭubh of the vulgate (4cd--6ab). Three of the four hemistichs found in the vulgate (5ab--6ab) are repeated verbatim in Mādhavanidāna 62.1ab-2ab.
raktakṣayā vāminī sraṃsanī ca
putraghny atho pittalā caiva pittāt ||
atyānandā karṇṇinī dve caraṇyau
bhaved anyā śleṣmalā śleṣmaṇā ca |
[6.38.7.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pittāt || atyānandāpittāt |
atyānandā
H
pittāt | atyānando K
karṇṇinīem. karṇṇir na K karṇṇi na H
The preceding two hemistichs in triṣṭubh correspond to three hemistichs in anuṣṭubh of the vulgate (6cd--7cd). The reading karṇṇinī is not supported by our MSS here. However, it is found in both the parallel verse of the vulgate (6.38.8ab) and at a later instance in the Nepalese MSS (see, e.g., verse 12 below). It is likely that the superscipt "r" in the reading of KL 699 (karṇṇirna) reflects upon an earlier corruption of an "i".
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. atyānandā ca yā yoniḥ karṇinī caraṇādvayam | śleṣmalā ca kaphāj jñeyā ṣaṇḍākhyā phalinī tathā A
śaṇḍhy aṇḍinī mahatī sūcīvaktrā
sarvātmikā sarvadoṣās tathānyā ||
[6.38.8.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sarvadoṣāsK sarvvadoṣā H
The preceding two hemistichs in triṣṭubh correspond to three hemistichs in anuṣṭubh of the vulgate (8ab-9ab).
saphenilam udāvarttā rajaḥ kṛcchreṇa muñcati |
[cf. 1938 ed. 6.38.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saphenilamK​H mahatī sūcivaktrā ca sarvajeti tridoṣajā | saphenilam A
vandhyām anārttavāṃ vidyād utplutāṃ nityavedanām |
pariplutāyāṃ bhavati grāmyadharmarucir bhṛśaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.38.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
anārttavāṃanārttavāṃK​H naṣṭārtavāṃ A vidyād utplutāṃvidyād utplutānK​H vidyād viplutāṃ A grāmyadharmarucirK grāmyadharme rujā A grāmyadharmmarucir b H
pariplutāyāṃ bhavati is a correct na-Vipulā.
Madhukośa to Mādhavanidāna 62.4: ‘grāmyadharmeṇa rug bhṛśām’ ity atra ‘grāmyadharme rucir’ iti pāṭhāntaraṃ, tatra rucir abhilāṣaḥ, grāmyadharme maithune
vātalā karkaśā stabdhā śūlanistodapīḍitā |
catasṛṣv api cādyāsu bhavanty anilavedanāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.38.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vātalāA​K vātalāḥ H anilavedanāḥA​H anilavedanā K
sadāhaṃ kṣīyate raktaṃ yasyāḥ sā lohitakṣayā |
srutāv apy udgired bījaṃ vāminī rajasā plutā |
[cf. 1938 ed. 6.38.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kṣīyateK​H prakṣarat A raktaṃK​H yasraṃ A yasyāḥ sāH yasyāṃ sā A yasyā sā K lohitakṣayālohitakṣayāK​H lohitakṣarā A srutāv
srutāv
K​H
savātam A
apyK​H om. A plutāK​H yutam A
Mādhavanidāna 62.5ab: sadāhaṃ kṣīyate raktaṃ yasyāṃ sā lohitākṣayāDalhaṇa to Ut.38.12: `sadāhaṃ kṣīyate raktaṃ yasyāṃ sā lohitākṣayā' iti kecit paṭhanti |
prasraṃsanī saṃsraṃsate kṣobhitā duḥprajāyinī |
sthitaṃ sthitaṃ hanti garbhaṃ putraghnī raktavisravaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.38.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prasraṃsanīprasraṃsanīṃem. prasraṃsinī A prasraṃsanīṃprasraṃsanīṃ K​H saṃsraṃsateem. syandate tu A sraṃsate K saṃśraṃsate H duḥprajāyinīem. duḥprasūś ca yā A duḥprajāyinīṃ K​H garbhaṃA​K garbhbhaṃ H raktavisravaiḥK​H raktasaṃsravāt A
Ḍalhaṇa at SS.6.38.13: ‘duḥprasūś ca’ ity atrānye ‘duḥprajāyanā’ iti paṭhanti, duṣṭībhūtāpatyamārgeti vyākhyānayanti|Mādhavanidāna 64.6ab: prasraṃsinī sraṃsate ca kṣobhitā duṣprajāyinī
atyarthaṃ pittalā yonir dāhapākasamanvitā |
catasṛṣv api cādyāsu pittaliṅgāni yojayet |
[cf. 1938 ed. 6.38.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
atyarthaṃA​H atyatha K dāhapākasamanvitāddāhapākasamanvitāH dāhapākajvarānvitā A dāhapākasamanvitāḥ K apiA​Kpc​H iapi Kac pittaliṅgānipittaliṃgāniK​H pittaliṅgocchra A yojayetK​H yo bhavet A
atyānandād asantoṣād grāmyadharme 'dhigacchati |
karṇṇinyāṃ karṇṇikā yonau śleṣmāsṛgbhyāṃ tu jāyate |
[cf. 1938 ed. 6.38.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
atyānandād asantoṣādK atyānandā na santoṣaṃ A atyānandād asaṃtoṣā H 'dhigacchatiH ṇa gacchati A dhigacchati K tuK​H pra A
maithune caraṇī pūrvā puruṣāt sātiricyate |
bahuśaś cāticaraṇāt tato bījaṃ na tiṣṭhati |
[cf. 1938 ed. 6.38.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
caraṇīK​H 'caraṇā A pūrvāpūrvvāK​H pūrvaṃ A puruṣātK​H puruṣād a A sātiricyateK tiricyate A sātirucyate H cāticaraṇātK​H cāticaraṇād a A tatoK​H nyā A tiṣṭhatitiṣṭhatiK​H vindati A
Ḍalhaṇa at SS.6.38.15-17: anye ‘maithune 'caraṇā pūrvaṃ’ iti paṭhanti, śeṣaṃ samam |Ḍalhaṇa at SS.6.38.15-17: ‘bahuśaś cāticaraṇī tayor bījaṃ na tiṣṭḥati’ iti kecit paṭhanti |
śleṣmalā picchilā yoniḥ kaṇḍūgrastātiśītalā |
catasṛṣv api cādyāsu kaphaliṅgāni yojayet |
[cf. 1938 ed. 6.38.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kaṇḍūgrastātiśītalāK​H kaṇḍūyuktātiśītalā A cādyāsuK​H cādy āsu A kaphaliṅgānikaphaliṃgāniK​H śleṣmaliṅgocchri A yojayetyojayet |K​H tir bhavet A
naṣṭārttavastanaḥ ṣaṇḍhyāṃ kharasparśā ca maithune ||
atikāyagṛhītāyās taruṇyā aṇḍanī bhavet |
[cf. 1938 ed. 6.38.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
naṣṭārttavastanaḥK anārtavastanā A naṣṭārttavaḥ stanaḥ H ṣaṇḍhyāṃṣaṃḍhyāem. ṣaṇḍī A ṣaṇḍhyāṣaṃḍhyā K​H taruṇyāK​H taruṇyāḥ A aṇḍanīK​H phalinī A
Mādhavanidāna 62.11cd: atikāyagṛhītāyās taruṇyās tv aṇḍalī bhavet | Here, the edition reports a reading of the MS ‘ka’: aṇḍinī
vivṛtā tu mahāyoniḥ sūcīvaktrātisaṃvṛtā |
sarvaliṅgasamutthānāṃ sarvadoṣasamanvitā |
[cf. 1938 ed. 6.38.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vivṛtā tuvivṛtā tuvivṛtā tuK​H vivṛtāti A sūcīvaktrātisaṃvṛtāA​K sūcīvaktrābhisaṃvṛtā H sarvaliṅgasamutthānāṃ
sarvaliṅgasamutthānāṃ

sarvvaliṅgasamutthānāṃ
K​H
sarvaliṅgasamutthānā A
sarvadoṣasamanvitāK sarvadoṣaprakopajā A sarvvadoṣamanvitā H
catasṛṣv api cādyāsu sarvaliṅganidarśanam |
pañcāsādhyā bhavantīmā vyādhayaḥ sarvadoṣajāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.38.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sarvaliṅganidarśanamsarvvaliṅgānidarśanaṃem. sarvaliṅgocchritir bha A sarvaliṃgāni darśanaṃsarvvaliṅgānidarśanaṃ K​H pañcāsādhyā
pañcāsādhyā

pañcāsādhyā
K​H
vet | pañcāsādhyā A
bhavantīmāA​K vadantīsā H vyādhayaḥvyādhayaḥK​H yonayaḥ A
Bhāvaprakāśa Ma Ci 70.16cd: catasṛṣv api cādyāsu sarvaliṅganidarśanam ||
pratidoṣaṃ tu sādhyāsu snehādikrama iṣyate |
dadyād uttarabastīś ca viśeṣeṇa yatheritaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.38.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dadyād uttarabastīś ca
dadyād uttarabastīś ca
K
dadyād uttarabastīṃś ca
dadyād uttarabastīṃś ca

dadyād uttarabastīm̐ś ca
A​H
viśeṣeṇaA​H viṣeṇa K yatheritaṃK yathoditān A yatheritā H
karkaśāṃ śītalāṃ stabdhām alpasparśān tathaiva ca |
kumbhīsvedair yojayīta sānūpodakasaṃyutaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.38.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
alpasparśānalpasparśāṃA​K alpasyaiṣān H tathaiva caK​H ca maithune A yojayītaK​H upacaret A sānūpodakasaṃyutaiḥsānūpodakasaṃyutaiḥK​H sānūpaudakasaṃyutaiḥ A
madhurauṣadhasaṃyuktān veśavārāṃś ca yoniṣu |
nikṣiped dhārayeyuś ca balātailam alaṃ śanaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.38.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
madhurauṣadhasaṃyuktānmadhurauṣadhasaṃyuktāṃA madhurauṣadhasaṃyuktāṃmadhurauṣadhasaṃyuktāṃ K​H dhārayeyuś caK​H dhārayec cāpi A balātailamK​H picutailam A alaṃK​H atan A śanaiḥK​H dritaḥ A
dhāvanāni ca pathyāni kurvīta vamanāni ca |
ūṣācoṣānviteṣūktaṃ kuryāc chītavidhiṃ bhiṣak |
[cf. 1938 ed. 6.38.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kurvītakurvvītaK​H kurvītā A vamanāni cavamanāni caK pūraṇāni ca A śamanāni ca H ūṣācoṣānviteṣūktaṃ
ūṣācoṣānviteṣūktaṃ
K
oṣacoṣānvitāsūktaṃ A uṣācoṣānviteṣūktaṃ H
chītavidhiṃchītavi¦dhimK​H chītaṃ vidhiṃ A
SS.Ci.2.22 in NAK 5-333 ūṣāsrāvānvitan tan tu ghṛṣṭam ity abhidhīyate ||
durgandhāṃ picchilām vāpi cūrṇṇaiḥ pañcakaṣāyajaiḥ |
pūrayed rājavṛkṣādikaṣāyañ cātra śodhanaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.38.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
durgandhāṃA​K durggandhā H vāpiK​H cāpi A rājavṛkṣādikaṣāyañK​H rājavṛkṣādikaṣāyaiś A cātracātraK​H cāpi A śodhanaṃK​H dhāvanam A
yonikrimiprabandhāṃ tu śodhanadravyasaṃyutaiḥ |
sagomūtraiḥ salavaṇaiḥ kalkair āpūrayec chanaiḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.38.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yonikrimiprabandhāṃ tuyonikrimiprabandhān tuyonikrimiprabandhān tuK​H yonyāṃ tu A śodhanadravyasaṃyutaiḥśodhanadravyasaṃyutaiḥ ||K​H pūyasrāviṇyāṃ śodhanadravyasaṃbhṛtaiḥ A kalkairK​H om. A āpūrayecK​H śo A chanaiḥK​H dhanaṃ hitam iṣyate A
bṛhatīphalakalkair vā tadambupariśodhitā |
sakaṇḍūrāṃ tu nisparśāṃ pūrayed dhūpayec ca tām |
[cf. 1938 ed. 6.38.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bṛhatīphalakalkair vābṛhatīphalakalkair vvāK​H bṛhatīphalakalkas A tadambupariśodhitāK ya dviharidrāyutasya A tad ambupariśodhitā H sakaṇḍūrāṃ tu
sakaṇḍūrān tu
K
ca | kaṇḍūmatīm A sakaṇḍurān tu H
nisparśāṃK​H alpasparśāṃ A dhūpayec cadhūpayec caK​H dhūpayet ta A tāmtāṃK​H thā A
karṇṇinyāṃ varttayo deyāḥ śodhanadravyasaṃyutāḥ |
prasraṃsinīṃ ghṛtābhyaktāṃ kṣīraṃ svinnā praveśayet |
[cf. 1938 ed. 6.38.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
karṇṇinyāṃK​H vartiṃ pradadyāt karṇinyāṃ A varttayovartt a yoKpc​H om. A vartt i yo Kac deyāḥK​H om. A śodhanadravyasaṃyutāḥem. śodhanadravyasaṃbhṛtām A śodhanadrasaṃyutāḥ K śodhanaṃ d H prasraṃsinīṃ
prasraṃsinīṃ
A​K
ra__​_​_​_​ H
ghṛtābhyaktāṃA​K __​_​_​_​_​_​bhyaktāṃ H kṣīraṃK​H kṣīra A svinnāK​H svinnāṃ A
pidhāya veśavāraiś ca tato bandhaṃ samācaret |
pratidoṣaṃ nidadhyāc ca †surāriṣṭasamāṃ† bhiṣak |
[cf. 1938 ed. 6.38.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
veśavāraiś caK veśavāreṇa A vesavāraiś ca H nidadhyācK​H vidadhyāc A ca †surāriṣṭasamāṃ† bhiṣakca surāriṣṭasamāṃ bhiṣakca , surāriṣṭasamāṃ bhiṣakem. ca surāriṣṭāsavān bhiṣak A ca surāriṣṭasamāṃ bhiṣakca surāriṣṭasamāṃ bhiṣakca , surāriṣṭasamāṃ bhiṣak K​H
kṣīramāṃsarasaprāyam āhāraṃ vidadhīta ca |
[cf. 1938 ed. 6.38.30cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kṣīramāṃsarasaprāyamK​H prātaḥ prātarniṣeveta rasonāduddhṛtaṃ rasam | kṣīramāṃsarasaprāyam A
śukrārttavastanyadoṣā rasadoṣāś ca kīrttitāḥ |
klaibyasthānāni mūḍhasya garbhasya vidhir eva ca ||
[cf. 1938 ed. 6.38.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śukrārttavastanyadoṣāK​H śukrārtavādayo doṣāḥ sta A rasadoṣāś caK​H narogāś ca A garbhasyaA​K garbhbhasya H
garbhiṇīṃ prati rogeṣu cikitsā cāpy udīritā |
anuprajātarogāṃś ca cikitsed uttarān bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 6.38.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
garbhiṇīṃK garbhiṇī A garbbhiṇī H cikitsāA​K __​_​_​_​_​_​_​_​ ci H cāpyA​K om. H udīritā | anuprajātarogāṃś caudīritā |anuprajātarogāṃś caK udāhṛtā | sarvathā tāṃ prayuñjīta yonivyāpatsu buddhimān | apaprajātārogāṃś ca A om. H cikitsed uttarānem. cikitsed uttarād A cikitsed uttarāṃ K kitsed uttaram H bhiṣakA bhiṣag K​H
iti ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
itiem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre yonivyāpatpratiṣedho nāma (dvādaśo 'dhyāyaḥ, ādito ')aṣṭatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||38 || uttaratantre dvitīyaṃ kaumāratantraṃ samāptam A iti ||kāyaci kāyacikitsā K iti || uttaratantre 'ṣṭapañcāśattamaḥ kāyacikitsāyāṃ yonivyāpaccikitsā trayoviṅśatitamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ H
The Nepalese MSS do not follow the sequence of the vulgate here. The Nepalese edition should follow the Nepalese MSS, i.e., vulgate 6.38 is followed by 6.60

[Adhyāya 60: draft edition based on MS K]

athāto mānuṣapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mānuṣapratiṣedhaṃK 'mānuṣopasargapratiṣedham A 'mānuṣapratiṣedhaṃ H vyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ A vyākhyāsyāmaḥ K
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ śṛṇu vatsa suśruta ||
[cf. 1938 ed. 6.60.2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śṛṇuH om. A śruṇu K vatsaK​H om. A suśrutaK​Hpc om. A suśrutaḥ Hac
One of the only two places in the Nepalese version where this yathovāca phrase appears. The other is Suśrutasaṃhitā 5.1.2. At that location, a scribe of witness H added the marginal phrase atha khalu vatsasuśrutaḥ.
niśācarebhyo rakṣyas tu nityam eva kṣatāturaḥ |
iti yat prāgabhihitaṃ vistaran tasya vakṣyate ||
[cf. 1938 ed. 6.60.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vistaranH vistaras A vistarat K
grahāṇyaṃ gativijñānam anavasthāsahiṣṇutā |
kriyāś cāmānuṣī yasmiṃ sagrahaḥ parikīrttitā ||
[cf. 1938 ed. 6.60.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
grahāṇyaṃK guhyānā A grahāṇāṃ H gativijñānamH gatavijñānam A gativijñāna K anavasthāsahiṣṇutāA manavasthāsahiṣṇutā K anavasthā H kriyāś
kriyā ś
K
kriyā A ? | ?? H
cāmānuṣīcāmānuṣīK vāmānuṣī A om. H yasmiṃyasmiṃK yasmin A​H parikīrttitāem. parikīrtyate A parikīrttitaāḥ Kac parikīrttitaḥ Kpc parikīttitāḥ H
aśucibhinnamayādakṣata taṃ |
hiṃsyur hiṃsāvihārārthaṃ satkārārtham athāpi vā |
[cf. 1938 ed. 6.60.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
aśucibhinnamayādakṣata taṃaśuciṃ bhinnamaryādaṃ kṣatam vā yadi vākṣataṃem. aśuciṃ bhinnamaryādaṃ kṣataṃ vā yadi vākṣatamaśuciṃ bhinnamaryādaṃ kṣatam vā yadi vākṣataṃ A​H aśucibhinnamayādakṣata? taṃ K
asaṃkhyeyāṃ grahāṇyas ttu grahādhipatayas tu ye ||
vyañjānte vividhākārā bhidyante te tathāṣṭadhā |
[cf. 1938 ed. 6.60.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
asaṃkhyeyāṃK asaṅkhyeyā A asakhyeyāṃ H grahāṇyasgrahāṇyas K grahaga A grahāṇān H ttuttuK ṇā A tu H vyañjānte
vyañjānte
K
vyajyante A vyañjante H
devās ca devārigaṇyas tathaiva gandharvayakṣāḥ pitaro bhujaṅgāḥ |
rakṣāṃsi yā cāpi piśācahātireṣoṣṭako devagaṇyai grahaukhyaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
devās caK​H devās ta A devārigaṇyasK thā śatrugaṇāś A dauvārigaṇās H tathaivaK​H ca teṣāṃ A gandharvayakṣāḥA​K gandhārvvayakṣāḥ H rakṣāṃsi yā
rakṣāṃsi yā
A​K
rakṣāṃsi H
cāpiA​K om. H piśācahātireṣoṣṭakopiśācahātireṣoṣṭakoK piśācajātireṣo 'ṣṭako A ?cajātireṣo 'ṣṭako H devagaṇyaiK devagaṇo A​H grahaukhyaḥgrahaukhyaḥK grahākhyaḥ A grahāgryaḥ H
saṃtuṣṭaḥ sucira vina ṣṭagandhamālyau nistandrīr avitathasaṃskṛtābhilāpī |
tejasvī sthitanayano varapradātā brahmaṇyau bhavati ca rudradevajuṣṭaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
suciraK śucir a A śucira H vinavinaK​H pi ce A ṣṭagandhamālyauK ṣṭagandhamālyo A​H nistandrīrK nistandrī A​H avitathasaṃskṛtābhilāpīavitathasaṃskṛtābhilāpīK hy avitathasaṃskṛtaprabhāṣī A ravitathasaṃskṛtābhilāṣī H sthitanayanosthiranayanoK sthiranayanosthiranayano A​H brahmaṇyauK brahmaṇyo A​H bhavati caK​H bhavati na A rudradevajuṣṭaḥrudradevajuṣṭaḥrudradevajuṣṭaḥK​H raḥ sa devajuṣṭaḥ A
saṃsvedīṃ dvijagurudevadoṣavaktā jihmākṣo vigatabhayo vimārgadṛṣṭiḥ |
saṃtuṣṭo bhavati na cānnapānahātairdraṣṭātmā bhavati ca devaśatrujuṣṭaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saṃsvedīṃsaṃsvedīṃK saṃsvedī A​H cānnapānahātairdraṣṭātmācānnapānahātairdraṣṭātmāK cānnapānajātairduṣṭātmā A cānnapānajātair duṣṭātmā H
hṛṣṭātmā pulinavanāntaropasevī svācāraḥ parigatagandhamālyapaḥ |
nṛttādyaiḥ prahasati cāru cālpaśabdaṃ gandharvagrahaparipīḍito manuṣyaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
parigatagandhamālyapaḥparigatagandhamālyapaḥK priyaparigītagandhamālyaḥ A parigatagandhamālyadhūpaḥ H nṛttādyaiḥ
nṛttādyaiḥ
K
nṛtyan vai A nṛtyādaiḥ H
tāmrākṣaḥ priyatanuraktavastradhārī gambhīro drutagatiralpavāk sahiṣṇuḥ ||
tejasvī vadati ca kim dadāmi kasmai yo yakṣagrahaparipīḍito manuṣyaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
drutagatiralpavākK​H drutamatiralpavāk A sahiṣṇuḥsahiṣṇuḥK​H sahiṣśuḥ A dadāmiA​Kpc dami Kac dadāsi H
pretānāṃ nipatati saṃstareṣu piṇḍāṃ śāntātmā jalam api cāpasavyahastaḥ |
māṃsepsustilakṛtapāyasābhikāmastadbhakṣo bhavati pitṛgrahābhijuṣṭaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pretānāṃK​H pretebhyo A nipatatiK​H visṛjati A piṇḍāṃK piṇḍān A​H cāpasavyahastaḥcāpasavyahastaḥ |K​H cāpasavyavastraḥ A māṃsepsustilakṛtapāyasābhikāmastadbhakṣo
māṃsepsustilakṛtapāyasābhikāmastadbhakṣo
K
māṃsepsustilaguḍapāyasābhikāmastadbhukto A māṃsepsustilaguḍapāyasābhikāmastadbhakto H
pitṛgrahābhijuṣṭaḥpitṛgrahābhijuṣṭaḥK pitṛgrahābhibhūtaḥ A pitṛgrahābhijūṣṭaḥ H
yastūrvyā prasarati sarpavat kadācit sṛkvaṇyau vilihati jihvayā tathaiva ||
krordhārttoguḍaṃmadhudugdhapāyasepsurvijñeyo bhavati bhujaṅgamagra hārttaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yastūrvyāK bhūmau yaḥ A yastūrvvyām H sṛkvaṇyausṛkvaṇyauK​H sṛkkiṇyau A vilihatiK​H vilikhati A krordhārttoguḍaṃmadhudugdhapāyasepsurvijñeyo
krordhārttoguḍaṃmadhudugdhapāyasepsurvijñeyo
K
nidrālurguḍamadhudugdhapāyasepsurvijñeyo A krodhārttoguḍamadhudugdhapāyasepsurvvijñeyo H
bhujaṅgamagrabhujaṅgamagraK bhujaṅgamena A bhujaṅgasagra H hārttaḥK​H juṣṭaḥ A
māṃsāsṛgvividhasurāvikāralipsurnirlajjo bhṛśamatiniṣṭhuro tiśūraḥ |
krodhārtto vipulabalo niśāvihārī | śaucadviḍ bhavati sa rakṣasā gṛhītaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
māṃsāsṛgvividhasurāvikāralipsurnirlajjoA​K māṃsāsṛgvividhasurāvikāralipsurnnillaṃjjo H krodhārtto
krodhārtto
K​H
krodhālur A
bhavati saK​H bhavati ca A
udhdhastaḥ kṛśaparuṣaś cirapralāpī durgandho bhṛśamaśucistathātilolaḥ |
bahvāśī vijanahimāṃburātrisevī vyācaṣṭaṃ bhramati rudan piśācajuṣṭaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
udhdhastaḥudhdhastaḥK uddhastaḥuddhastaḥ A​H cirapralāpīcirapralāpīcirapralāpīA​K​Hpc cirapralīpī Hac vijanahimāṃburātrisevīvijanahimāmburātrisevīA​K vijanahimāmburotrisevī H vyācaṣṭaṃvyācaṣṭaṃK​H vyāvigno A
sthūlākṣo drutagamanaḥ saphenalehī niṣceṣṭaḥ patati ca vepatethayāti |
yaś cādridviradanagādivicyutaḥ saṃ saṃhṛṣṭo bhavati sahagrahābhijuṣṭaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sthūlākṣoK​H sthūlākṣa A drutagamanaḥdrutagamanaḥdrutagamanaḥK​H stvaritagatiḥ s A saphenalehīsaphenalehīK​H vaphenalehī A niṣceṣṭaḥK nidrāluḥ A niśceṣṭaḥ H vepatethayāti | yaśvepatethayāti |
yaś
K
kampate ca yo 'ti | yaś A vepatetha yāti | paś H
cādridviradanagādivicyutaḥ saṃcādridviradanagādivicyutaḥ saṃK cādridviradanagādivicyutaḥ san A cāddhidviradanagādivicyutaḥ san H saṃhṛṣṭoK​H saṃsṛṣṭo na A sahagrahābhijuṣṭaḥK vārdhakena juṣṭaḥ A sahegrahābhijuṣṭaḥ H
devagrahāḥ paurṇṇāmāsyāmāsurāḥ sandhyayor api |
gandhayāḥ prāyaśoṣṭamyāṃ yakṣāś ca pratipatha |
[cf. 1938 ed. 6.60.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
paurṇṇāmāsyāmāsurāḥK paurṇamāsyāmasurāḥ A paurṇṇamāsyāmāsurāḥ H gandhayāḥ
gandhayāḥ
K
gandharvāḥ A om. H
prāyaśoṣṭamyāṃK prāyaśo 'ṣṭamyāṃ A om. H yakṣāś caA​K om. H pratipathapratipathaK pratipadyatha A om. H
kṛṣṇakṣaye ca pitaraḥ paṇcamyām api coragāḥ |
rakṣāṃsi rātrau paiśācāś carturdaśyāṃ viśaṃti hi ||
[cf. 1938 ed. 6.60.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
paṇcamyāmpaṇcamyāmpañcamyāmK​H paś camyām A rātrauK​H niśi A carturdaśyāṃcaturddaśyāmK caturdaśyāṃcaturddaśyām A​H viśaṃtiem. viśanti ca A viśaṃ?ti K viśanti hi H hiK om. A​H
darpaṇyadīn yathā cchāyā śītoṣṇaṃ prāṇino yathā |
mayo bhāskarārcīṃṣi tathā dehaṃ ca dehadhṛk |
viśanti na ca dṛśyante grahāstadvaccharīriṇam ||
[cf. 1938 ed. 6.60.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
darpaṇyadīndarppaṇādīnK darpaṇādīndarppaṇādīn A​H cchāyāchāyāA​K cachāyā H mayo
mayo
K
svamaṇiṃ A maṇayo H
bhāskarārcīṃṣibhāskarārccīṃṣiK​H bhāskarasyosrā A tathāK​H yathā A dehadhṛkA​K dehedhṛk H viśanti na ca
viśanti na ca

viśanti na ca
K​H
viśanti ca na A
tapāṃsi tīvrāṇi tathaiva dānaṃ vratāni dharmo niyataś ca satyaṃ |
grahāstathāṣṭāvapi teṣu nityaṃ vyastāḥ samastāś ca yathāprabhāvaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.60.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tapāṃsiA​K tapā H dharmoA​K dharmmā H niyataś caniyataś caK niyamāś ca A niyatañ ca H grahāstathāṣṭāvapi
grahāstathāṣṭāvapi

grahāstathāṣṭāvapi
K​H
guṇāstathāṣṭāvapi A
nityaṃnityaṃK​H nityā A samastāś caA​K samastāyaś ca H
na te manuṣyaiḥ saha saṃviśanti na vā manuṣyāṃ kvacidāviśanti |
ye tvāviśantīti vadanti mmūhās te bhūtasargād viṣayādvyapoḍhā |
[cf. 1938 ed. 6.60.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saṃviśanti na vāA​K saṃviśanti H manuṣyāṃK manuṣyān A om. H kvacidāviśanti | yekvacidāviśanti |
ye
kvacidāviśanti |
ye
A​K
? | ye H
tvāviśantītitv āviśantītitvāviśantītiA​K tvāviśantīvi H vadanti mmūhās teem. vadanti mohāt te A vadanti mmūḑhās te K vadanti mūḑhās te H bhūtasargādbhūtasargādK bhūtavidyā A bhū?d H viṣayādvyapoḍhāviṣayādvyapoḍhāKpc viṣayād apohyāḥ A viṣaāyādvyapoḍhā Kac viṣayād vyapohyā H
teṣāṃ grahāṇāṃ paricārakā ye koṭīsahasrāyutapadmasaṃkhyāḥ |
asṛgvasāmāṃsabhujaḥ subhīmā niśācarāś cāpi tam āviśanti |
[cf. 1938 ed. 6.60.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
asṛgvasāmāṃsabhujaḥ
asṛgvasāmāṃsabhujaḥ

asṛgvasāmāṃsabhujaḥ
A​K
asṛgvasāmāṃsabhujāḥ H
subhīmāA​K sabhīmān H niśācarāśK​H niśāvihā A cāpiK​H rāś ca A tam āviśantitamāviśantiem. tamāviśantitamāviśanti A​H​K
niśācarāṇān teṣāṃ hi ye devagaṇasaṃrśritāḥ |
te tu tat satvasaṃsargāsmaddhruttās tu tad añjanāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
devagaṇasaṃrśritāḥ | te tudevagaṇasaṃrśritāḥ |
te tu
K
devagaṇamāśritāḥ | te tu A devagaṇasaṃśritāḥ | te tu H
satvasaṃsargāsmaddhruttās tusatvasaṃsargāsmaddhruttās tuK sattvasaṃsargād vijñeyās tu A satvasaṃsarggāmmadhṛttās tu H tad añjanāḥH tadañjanāḥ A​K
devagrahā iti khyātāḥ procyante śucayas tu te |
devavac ca namasyante pravarttante ca devavat |
[cf. 1938 ed. 6.60.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
khyātāḥkhyātāḥK​H punaḥ A śucayas tu teśucayas tu teK​H 'śucayaś ca ye A namasyanteA​K namasyā? H pravarttante caK pratyarthyante ca A ? ? H devavatA​K om. H
svāmiśīlapriyācārāḥ krama eṣa surādiṣu |
nirṛteryā duhitarastāṃsāṃ sa prabhavaḥ smṛtaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
svāmiśīlapriyācārāḥK svāmiśīlakriyācārāḥ A api śīlapriyācārāḥ H eṣaA​K eva H nirṛteryā
nirṛteryā
A​K
nairṛter yā H
duhitarastāṃsāṃ saduhitarastāṃsāṃ saK duhitarastāsāṃ sa A​H prabhavaḥK​H prasavaḥ A
sanyāso satpravṛtteṣu vṛttiteṣāṃ gaṇaiḥ kṛtāḥ |
hiṃsāvihārā ye kecid divyam bhāvānapāśritāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sanyāsoK​H sa A satpravṛtteṣusatpravṛtteṣusat pravṛtteṣuK​H tyatvād apavṛtteṣu A vṛttiteṣāṃK vṛttis teṣāṃ A vṛttisteṣāṃ H kecid divyamem. keciddeva A keciddivyam K keciddivyām H bhāvānapāśritāḥbhāvānapāśritāḥK bhāvabhupāśritāḥ A bhāvānpāśritāḥ H
bhūtānīti kṛtā saṃjña teṣāṃ bhūtapravaktṛbhiḥ |
grahasañjñāni bhūtāni tasmād budhyaitayo bhiṣak ||
[cf. 1938 ed. 6.60.27]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saṃjñaK saṃjñā A​H bhūtapravaktṛbhiḥbhūtapravaktṛbhiḥK saṃjñāpravaktṛbhiḥ A bhūtapravṛkṣyabhiḥ H tasmādK​H yasmād A budhyaitayobudhyaitayoK vettyanayā A budhyekayo H
vidyayā bhūtavaidyatvamatan tv evaṃ nirucyate |
teṣāṃ śānty atham anvicchan vaidyas tu susamāhitaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vidyayāA​K om. H bhūtavaidyatvamatanK bhūtavidyātvamata A om. H tv evaṃtvevaṃK eva A om. H nirucyateA​K om. H teṣāṃ
teṣāṃ
A​Kpc
teāṣāṃ Kac ? teṣāṃ H
śānty atham anvicchanem. śāntyarthamanvicchan A​H śāntyathamanvicchan K susamāhitaḥA​K sumāhitaḥ H
japyaiḥ saniyamaidhīmān ārabheta kicitsituṃ |
raktāni gandhamālyāni bījāni madhusarpiṣī |
[cf. 1938 ed. 6.60.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
japyaiḥK japaiḥ A jāpyaiḥ H saniyamaidhīmān ārabhetasaniyamaidhīmān ārabhetaK saniyamair homair ārabheta A saniyamair ddhīmān ārabheta H kicitsituṃK cikitsitum A citsitaṃ H madhusarpiṣīA​K madhusarppiṣā H
bhakṣyāś ca sarve sarveṣāṃ sāmānyo vidhirucyate ||
vastrāṇi madyamāṃsāni kṣīrāṇi rudhirāṇi ca |
[cf. 1938 ed. 6.60.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sarveA​K sarvva H vidhirucyatevidhirucyateK​H vidhir ucyate A madyamāṃsāniK​H gandhamālyāni māṃsāni A kṣīrāṇiK​H om. A
yāni yeṣāṃ yatheṣṭāni tāni teṣāṃ pradāpayet |
hiṃsanti manujāṃ yeṣu prāyaśo divaseṣu tu |
[cf. 1938 ed. 6.60.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yatheṣṭāniA​K yathe H tāniA​K om. H teṣāṃteṣāṃK tebhyaḥ A om. H pradāpayetA​K ? dāpayet H manujāṃK manujān A​H
devagrahe devagṛhe hutvāgniṃ prāpayed baliṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.60.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
devagraheK​H dineṣu teṣu deyāni tadbhūtavinivṛttaye | devagrahe A devagṛheA​K devagrahe H prāpayedK​H prāpayed (dāpayed ) A
kuśasvastikapūpājyacchatrapāyasasaṃyutaṃ |
āsure tu yathākālaṃ vidadhyāc catvarādiṣu |
[cf. 1938 ed. 6.60.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kuśasvastikapūpājyacchatrapāyasasaṃyutaṃkuśasvastikapūpājyacchatrapāyasasaṃyutaṃK​H kuśasvastikapūpājyacchatrapāyasasaṃbhṛtam A āsure tu
āsure tu
K
asurāya A asure tu H
gandharvasya gavāṃ mārge maṃdyamāṃsāṃ bujākulaṃ |
hṛdye veśmani yakṣasya kulmāṣāsṛksurādibhiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mārgemārggeK​H madhye A maṃdyamāṃsāṃK madyamāṃsām A madyaṃ māṃsā H bujākulaṃK​H bujāṅgalam A kulmāṣāsṛksurādibhiḥA​K kulmāśāsṛksurādibhiḥ H
atimuktakacampādyaiḥ puṣpaiś ca vitared baliṃ |
[cf. 1938 ed. 6.60.35ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
atimuktakacampādyaiḥK​H atimuktakakundābjaiḥ A vitaredA​K vitare H
catuṣpathai rākṣasasya bhīmeṣu gahaneṣu vā |
[cf. 1938 ed. 6.60.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
catuṣpathaicatuṣpathaiK catuṣpathe A​H
śūnyālaye piśācasya cītraṃ balimupāharet |
[cf. 1938 ed. 6.60.37ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śūnyālayeśūnyālayeKpc​H śūnyāgāre A śūlaye Kac cītraṃK tīvraṃ A citram H balimupāharetbalim upāharetA balim upāharetbalim upāharet K​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. pūrvamācaritairmantrairbhūtavidyānidarśitaiḥ A
na śakyā balinā yetu yogais tāṃ samupācaret |
janvṛkṣacarmaromāṇi śalyakālasunan tathā |
[cf. 1938 ed. 6.60.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
balināK​H balibhir A yetuK​H jetuṃ A yogaisA​K yogai H tāṃtāṃK tān A stān H samupācaretsamupācaretK​H samupācaret | a A janvṛkṣacarmaromāṇi
janvṛkṣacarmaromāṇi

janvṛkṣacarmmaromāṇi
K​H
jarkṣacarmaromāṇi A
śalyakālasunanK​H śalyakolūkayos A
hiṅgu mūtrañ ca bastasya dhūpamasmai pradāpayet |
etena śāmyati kṣipraṃ balavānapi yo grahaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hiṅguhiṃguK​H hiṅguṃ A dhūpamasmaiK​H dhūmamasya A pradāpayet | etenapradāpayet |
etena
pradāpayet |
etena
K​H
prayojayet | etena A
gajāhvāpippalīmūlaṃ vyoṣāmalakasarṣapān |
godhānakulamārjāraruṣapittaprapeṣimān|
[cf. 1938 ed. 6.60.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
gajāhvāpippalīmūlaṃgajāhvāpippalīmūlaṃgajāhvāpippalīmūlaṃK​H gajāhvapippalīmūla A godhānakulamārjāraruṣapittaprapeṣimān
godhānakulamārjāraruṣapittaprapeṣimān
K
godhānakulamārjāraṛṣyapittaprapeṣitān A godhānakulamārjjāraṛṣapittaprapeṣimān H
nasyābhyañjanasekeṣu vidadhyād yogatatvavit ||
[cf. 1938 ed. 6.60.41ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nadyāṃ pitṛgrahāyaṣṭaṃ kuśāsuraṇa bhūṣitaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.60.35cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pitṛgrahāyaṣṭaṃpitṛgrahāyaṣṭaṃK​H pitṛgrahāyeṣṭaṃ A kuśāsuraṇaK kuśāstaraṇa A​H
tatraivopaharec cāpi nāgāya vividhād baliṃ |||
[cf. 1938 ed. 6.60.36ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatraivopaharecA trenraivopaharec K tatraiṣāpaharec H vividhādK vividhaṃ A vidhivad H
svarāśvāśvatarolūkakarabhaśvaśṛgālajaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.60.41cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
svarāśvāśvatarolūkakarabhaśvaśṛgālajaṃsvarāśvāśvatarolūkakarabhaśvaśṛgālajamsvarāśvāśvatarolūkakarabhaśvaśṛgālajaṃA​K svarāśvāśvatarolūkakarabhaś ca sṛgālajaṃ H
purīśaṃ kaṃkagṛdhrābhyāṃ varāhasya ca pīṣayet |
bastamūtreṇa tatsiddhaṃ tailaṃ syāt pūrvavad dhitaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.60.42]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
purīśaṃK purīṣaṃ A​H kaṃkagṛdhrābhyāṃkaṃkagṛdhrābhyāṃK gṛdhrakākānāṃ A kāṅkagṛdhrṇāṃ Hac kāṅkagṛdhrṇāṃnyā Hpc pīṣayetpīṣayetK​H peṣayet A tatsiddhaṃA​Kpc​H tatsiddhaiṃ Kac pūrvavad dhitaṃpūrvavaddhitaṃpūrvvavaddhitaṃem. pūrvavaddhitampūrvavaddhitaṃpūrvvavaddhitaṃ A​K​H
śirīṣapuṣpa laśuna śuṇṭhī siddhārthakaṃ vacāṃ |
mañjiṣṭhāṃ rajanī kṛṣṇāṃ bastamūtreṇa pīṣayet |
[cf. 1938 ed. 6.60.43]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śirīṣapuṣpaśirīṣapuṣpaK​H śirīṣabījaṃ A laśunalaśunaK laśunaṃ A lasuna H śuṇṭhīśuṇṭhīK​H śuṇṭhīṃ A rajanīK rajanīṃ A​H pīṣayetK​H peṣayet A
vartyaś chāyāviśuṣkāstāḥ sapittāt nayanāṃjanaṃ |
naktamālaphalaṃ vyoṣaṃ mūlaṃ śyonākabilvayoḥ
[cf. 1938 ed. 6.60.44]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sapittātK sapittā A​H
haridre ca kṛtā vartyaḥ pūrvavannayanañjane |
vacām api |
bastamūtreṇa piṣṭanna matsyapittena pūrvavat |
[cf. 1938 ed. 6.60.45]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pūrvavannayanañjaneK pūrvavannayanāñjanam A pūrvvavannayanāñjane H vacāmem. saindhavaṃ kaṭukāṃ hiṅguṃ vayaḥsthāṃ ca vacām A ?vacām K saindhavaṃ kaṭukāṃ hiṅgu vayaḥsthā ca vacām H piṣṭannapiṣṭannaK saṃpiṣṭaṃ A piṣṭan tat H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. ye ye grahā na sidhyanti sarveṣāṃ nayanāñjanam A
pūrāṇasarpirlaśunaṃ hiṅgu siddhāthakaṃ vacā |
[cf. 1938 ed. 6.60.46cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pūrāṇasarpirlaśunaṃA​K purāṇasarppirllasunaṃ H siddhāthakaṃK siddhārthakaṃ A​H
golomī cājalomī ca bhūtakeśī jaṭī tathā |
kukkuṭī sarpagandhā ca tiktālāvū viāṣāṇike|
[cf. 1938 ed. 6.60.47]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
jaṭīK​H jaṭā A kukkuṭī
kukkuṭī
K​H
kukkuṭā A
sarpagandhā caA​K sarṣapagandhā ca H tiktālāvūtiktālāvūK​H tathā kāṇa A viāṣāṇikeK​H vikāṇike A
vajraproktā vayasthā ca śṛṅgī mohanavalyapi ||
arkamūlaṃ trikaṭu |kaṃ tāla sroto jamañjanaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.60.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vayasthā caK vayaḥsthā ca A​H mohanavalyapimohanavalyapi ||K mohanavallikā A mohanavallyapi || H arkamūlaṃ
arkamūlaṃ
A​K
arkkamūla H
tālaK​H latā A jamañjanaṃjamañjanaṃK​H jam añjanam A
naipālī haritālañ ca ra |
mārjāradvīpavājigajāṃs tathā |
[cf. 1938 ed. 6.60.49]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
naipālīA​K nepālī H haritālañharitālañ caK haritālaṃ caharitālañ ca A​H caK rakṣoghnā ye ca A rakṣoghnaṃ yac ca H raraK kīrtitāḥ | siṃhavyāghra A kīrttitaṃ || siṃhavyāghra H mārjāradvīpavājigajāṃsem. rkṣamārjāradvīpivājigavāṃ A ?mārjāradvīpavājigajāṃs K rkṣamārjjāradvīpivājigajāṃs H
śvāvidchālyakagodhānāṃ tathaiva nakuloṣṭrayauḥ |
vidadhītavasāmūtraṃ raktapittanakhatvacaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śvāvidchālyakagodhānāṃśvāvidchālyakagodhānāṃK śvāvicchalyakagodhā A śvāvidchalyakagodhānāṃ H tathaivaK​H om. A nakuloṣṭrayauḥnakuloṣṭrayauḥK nāmuṣṭrasya nakulasya ca A nakuloṣṭrayoḥ H vidadhītavasāmūtraṃ
vidadhītavasāmūtraṃ

vidadhīta vasāmūtraṃ
K​H
viṭtvagromavasāmūtra A
raktapittanakhatvacaḥH raktapittanakhādayaḥ A rattapittanakhatvacaḥ K
asmin varge bhiṣak kuyāt tailāni ca ghṛtāni ca |
pānābhyañjananasyeṣu tāni yojyāni jānatā |
[cf. 1938 ed. 6.60.51]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kuyātK kuryāt A​H tāniA​K nāti H
avapīḍeñjane caiva vidadhyād guḍikākṛtāṃ |
vidadhīta parīṣeke kvathitaṃ cūrṇitaṃ tathā |
[cf. 1938 ed. 6.60.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
avapīḍeñjaneK​H avapīḍe 'ñjane A guḍikākṛtāṃguḍikākṛtāṃK​H guṭikīkṛtam A parīṣekeA​K​Hpc paārīṣeke Hac
uddhūpane ślaṣṭaṃ pradehe cāvacārayet |
eṣa sarvavikārāṃs tu mānasānavicāritaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
uddhūpaneK​H uddhūlane A ślaṣṭaṃem. ślakṣṇapiṣṭaṃ A​H śla?ṣṭaṃ K mānasānavicāritaḥK​H mānasānaparājitaḥ A
hanyādalpaina kālena snehādirapi ca kramaḥ |
na cācaukṣaṃ prayuñjīta prayogaṃ devatāgrahe |
[cf. 1938 ed. 6.60.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hanyādalpainaK hanyād alpena A hanyādalpena H snehādirapi caK​H snehādir api ca A
ṛte paiṣācamanyeṣāmanukūlaṃ samācaret |
vaidyāturau nihanyuste dhruvaṃ kruddhā mahaujasaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.60.55]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
paiṣācamanyeṣāmanukūlaṃK piśācādanyatra pratikūlaṃ A piśācāmanyeṣāmanukūlaṃ H samācaretK​H na cācaret A mahaujasaḥK​H majaujasaḥ A
hitāhitavidhānañ ca nityam eva samācared iti ||
[cf. 1938 ed. 6.60.56ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hitāhitavidhānañ caK​H hitāhitīye yac co A nityamK​H ktaṃ nityam A samācared itiK​H samācaret A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tataḥ prāpsyati siddhiṃ ca yaśaś ca vipulaṃ bhiṣak A
kāyaci || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kāyacikāyaci || K iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate nāma (prathamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ A uttaratantre ūnaṣaṣṭitamo bhūtavidyā amānuṣapratiṣedhaṃ prathamaḥ H

[Adhyāya 61: draft edition based on MS K]

athāto pasmārapratiṣedhaṃ vyāṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.61.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vyāṃK adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ A vyākhyāsyāmaḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
smaraṇan na bhavaty asminn āpac ca parivarjayet |
[cf. 1938 ed. 6.61.3ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
smaraṇan naK​H smṛ A bhavatyK​H om. A asminn āpac caK​H tir bhūtārthavijñānam apaś ca A parivarjayetparivarjjayetK​H parivarjane A
apasmāra iti proktas tato yaṃ vyādhir antakṛt |
[cf. 1938 ed. 6.61.3cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
apasmāra𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎 𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎 apasmāraA​K​Hpc 𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎 apasmāra iti proktas tatoyaṃ vyādhir antakṛ𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎 apasmāra Hac yaṃK​H 'yaṃ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. mithyātiyogendriyārthakarmaṇāmabhis evanāt | viruddhamalināhāravihārakupitairmalaiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. veganigrahaśīlānāmahitāśucibhojinām | rajastamobhibhūtānāṃ gacchatāṃ ca rajasvalām A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tathā kāmabhayodvegakrodhaśokādibhir bhṛśam | cetasy abhihate puṃsām apasmāro 'bhijāyate A
hṛtkampaḥ śūnyatā svedo dhyānaṃ mūrcchā pramūḍhatā |
nidrānāśaś ca tasmiṃs ca bhaviṣyati bhavanty atha |
[cf. 1938 ed. 6.61.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tasmiṃs caK tasmiṃs tu A tasmiṃś ca H
saṃjñāvaheṣu srotaḥsu doṣavyāpteṣu mānavaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.8ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. rajastamaḥparīteṣu mūḍho bhrāntena cetasā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. vikṣipan hastapādaṃ ca vijihmabhrūrvilocanaḥ A
dantāṃ khādaṃ vaman phenaṃ vivṛtākṣaḥ patat kṣitau |
[cf. 1938 ed. 6.61.9cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dantāṃK dantān khā A om. H khādaṃK dan A om. H vamanA​K om. H phenaṃA​K om. H vivṛtākṣaḥA​K ? H patatK​H patet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. alpakālānataraṃ cāpi punaḥ saṃjñāṃ labheta saḥ A
so pasmāra iti khyātaḥ sa ca dṛṣṭaś caturvidhaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.10cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
so pasmāraso 'pasmāraA​K sopasmāra H khyātaḥ sa caK​H proktaḥ sa ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. vātapittakaphairnṝṇāṃ caturthaḥ sannipātataḥ | vepamāno daśan dantān śvasan phenaṃ vamannapi A
yo brūyād vikṛtaṃ satvaṃ kṛṣṇaṃ mām anudhāvati |
tato me cittanāśaḥ syāt sopasmāro nilātmakaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kṛṣṇaṃ māmA​K kṛṣṇa mā H anudhāvatiA​K manudhāvati H sopasmāroK​H so 'pasmāro A nilātmakaḥnilātmakaḥK​H 'nilātmakaḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tṛṭtāpasvedamūrcchārto dhunvannaṅgāni vihvalaḥ A
yo brūyād vikṛtaṃ satvaṃ pītaṃ mām anudhāvati |
[cf. 1938 ed. 6.61.13cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tato me cittanāśaḥ syāt sa pittabhava ucyate |
[cf. 1938 ed. 6.61.14ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śītahṛllāsanidrārtaḥ patan bhūmau vaman kapham A
yo brūyād vikṛtaṃ satvaṃ śuklaṃ mām anudhāvati |
tato me cittanāśaḥ syāt sopasmāraḥ kaphātmakaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.61.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śuklaṃ māmA śuklaṃ mā K sveta mām H anudhāvatiA​H manudhāvati K sopasmāraḥK so 'pasmāraḥ A sopasmāra H
hṛdi todastṛkledastriṣvapyeteṣu saṃkhyayā |
pralāpaḥ kūjanaṃ krodhaḥ pratyekañ ca bhavanti hi |
[cf. 1938 ed. 6.61.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
todastṛkledastriṣvapyeteṣutodastṛkledastriṣvapyeteṣuK todastṛḍutkledastriṣvapyeteṣu A stodas tṛbhūkledas triṣv apeteṣu H krodhaḥK​H kleśaḥ A pratyekañ capratyekañ caK​H pratyekaṃ tu A bhavantiK​H bhavedi A hiK​H ha A
sarvaliṅgasamavāpaḥ sarvadoṣaprakopaje |
animittāgamād vyādher gamanād asṛhād api |
[cf. 1938 ed. 6.61.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sarvaliṅgasamavāpaḥsarvaliṃgasamavāpaḥK sarvaliṅgasamavāyaḥ A sarvvaliṃgasamāvāpaḥ H vyādherA​K vyadho H gamanād asṛhād apiK gamanād akṛte 'pi ca A gamanād asṛjād api H
āgamāccāpy apasmāraṃ vadantyanyo nya dūṣaṇaṃ |
kramopayogād doṣāṇyaṃ kṣaṇikatvāt tathaiva ca |
[cf. 1938 ed. 6.61.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
āgamāccāpyK āgamāc cāpy A āgamācāpy H vadantyanyoK vadanty anye A vadantyo nyo H nyanyaK​H na A dūṣaṇaṃK doṣajam A dū H kramopayogād
kramopayogād
A​K
om. H
doṣāṇyaṃdoṣāṇyaṃK doṣāṇāṃ A ? | ?? H
āgamād vaiśvarūpyāc ca sa tu nirvalyate budhaiḥ |
deve varṣaty api yathā bhūmau bījāni kānicit |
[cf. 1938 ed. 6.61.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vaiśvarūpyāc ca sa tuvaiśvarūpyāc ca sa tuA​K vaisvarūpyāc ca sa tu H nirvalyatenirvvarṇṇyateK nirvarṇyatenirvvarṇṇyate A​H
śaradi pratirohanti tathā vyādhisamucchrayaḥ |
sthāyinaḥ kecidalpena kālenābhivivadhitāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vyādhisamucchrayaḥvyādhisamucchrayaḥK​H vyādhisamudbhavaḥ A kālenābhivivadhitāḥkālenābhivivadhitāḥK kālenābhipravardhitāḥ A kālenābhivivardhitāḥ H
darśayanti vikārāṃstu viśvāṃ kramanisargataḥ |
apasmāro mahāvyādhistasmād doṣaja eva tu |
[cf. 1938 ed. 6.61.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
viśvāṃviśvāṃK​H viśva A kramanisargataḥkramanisarggataḥK​H rūpānnisargataḥ A apasmāro
apasmāro
A​K
apasmā? H
mahāvyādhistasmādA​K ?vyādhistasmād H
tasya kāyo vidhiḥ sarvā unmādeṣu pravakṣyate |
purāṇasarpiṣa pānamabhyaṅge caiva pūjitaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.61.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kāyoK kāryo A​H sarvāsarvāK sarvo ya A sarvva H pravakṣyateK​H vakṣyate A purāṇasarpiṣa
purāṇasarpiṣa
K
purāṇasarpiṣaḥ
purāṇasarpiṣaḥ

purāṇasarppiṣaḥ
A​H
pānamabhyaṅgepānamabhyaṅgeK​H pānamabhyaṅgaś A pūjitaṃK​H pūjitaḥ A
upayogo grahoktānāṃ yogānāṃ vāpy aśeṣataḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.23ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vāpyK​H tu vi A aśeṣataḥK​H śeṣataḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tataḥ sidhyanti te sarve yogair anyaiś ca sādhayet A
bhis rukaṭvaṅgakiṇihīnimbatvagrasasādhitaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.61.23ef]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bhis bhis K śig A​H rukaṭvaṅgakiṇihīnimbatvagrasasādhitaṃrukaṭvaṅgakiṇihīnimbatvagrasasādhitaṃrukaṭvaṅgakiṇihīnimbatvagrasasādhitaṃK​H rukaṭvaṅgakiṇvāhinimbatvagrasasādhitam A
caturguṇe gavāṃ mūtre tailamabhyañjane hitaṃ |
godhāṇakulanāgānāṃ vṛṣabharkṣagavān api |
[cf. 1938 ed. 6.61.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tailamabhyañjanetailamabhyañjaneK tailābhyañjane A tailmabhyaṅganai H godhāṇakulanāgānāṃ
godhāṇakulanāgānāṃ
K
godhānakulanāgānāṃ A godhānakulanālānāṃ H
vṛṣabharkṣagavān apiK pṛṣatarkṣagavām api A vṛṣabhakṣa?rapi H
pitteṣu tailaṃ siddhāñ ca nasyebhyaṅge ca pūjitaṃ |
tīkṣṇair ubhayatobhāgaiḥ śirasaś ca virecanaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tailaṃK​H siddhaṃ A siddhāñ casiddhāñ caK​H tailaṃ ca A nasyebhyaṅge caK​H pānābhyaṅgeṣu A śirasaś caK śiraś cāpi A śirasañ ca H virecanaiḥK​H viśodhayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. pūjāṃ rudrasya kurvīta tad gaṇānāṃ ca nityaśaḥ A
kulatthayavakolāni śarabījaṃ palaṃkaśā |
[cf. 1938 ed. 6.61.27cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śarabījaṃK śaṇabījaṃ A sarabījaṃ H palaṃkaśāK​H palaṅkaṣām A
jaṭilāṃ pañcamūle dve pathyāni kvāthyayogataḥ |
bastamūtrayutaṃ sarpiḥ pacet tat paittike hitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.61.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
jaṭilāṃ jaṭilāṃ A​K jaṭilā H pañcamūlepañcamūleK​H pañcamūlyau A pathyāniK​H pathyāṃ co A kvāthyayogataḥK​H tkvāthya yatnataḥ A paittikeK vātike A pattikaṃ H
vātikaṃ bastibhiś cāpi paittikañ ca virecanaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.26cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
paittikañ capaittikañ caK​H paittikaṃ tu A
kaphajam vamanaidhīmānapasmāramupācaret |
[cf. 1938 ed. 6.61.27ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vamanaidhīmānapasmāramupācaretK vamanairdhīmānapasmāramupācaret A vamanair dhīmān apasmāram upācaret H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. kākolyādipratīvāpaṃ siddhaṃ ca prathame gaṇe | payomadhusitāyuktaṃ ghṛtaṃ tat paittike hitam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. kākolyādipratīvāpaṃ siddhaṃ ca prathame gaṇe | payomadhusitāyuktaṃ ghṛtaṃ tat paittike hitam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. suradrumavacākuṣṭhasiddhārthavyoṣahiṅgubhiḥ | mañjiṣṭhārajanīyugmasamaṅgātriphalāmbudaiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. karañjabījaśairīṣagirikarṇīhutāśanaiḥ | siddhaṃ siddhārthakaṃ nāma sarpirmūtracaturguṇam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. kṛmikuṣṭhagaraśvāsabalāsaviṣamajvarān | sarvabhūtagrahonmādānapasmārāṃś ca nāśayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. daśamūlendravṛkṣatvaṅmūrvābhārgīphalatrikaiḥ | śampākaśreyasīsaptaparṇāpāmārgaphalgubhiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śṛtaiḥ kalkaiś ca bhūnimbapūtīkavyoṣacitrakaiḥ | trivṛtpāṭhāniśāyugmasārivādvayapauṣkaraiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. kaṭukāyāsadantyugrānīlinīkrimiśatrubhiḥ | sarpir ebhiś ca gokṣīradadhimūtraśakṛdrasaiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. sādhitaṃ pañcagavyākhyaṃ sarvāpasmārabhūtanut | cāturthakakṣayaśvāsānunmādāṃś ca niyacchati A
bhārgīsiddhe pacet kṣīre śālitaṇḍulapāyasaṃ |
tryahaṃ kṣaudrayutaṃ bhoktuṃ varāhāyopakalpayet |
[cf. 1938 ed. 6.61.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bhārgīsiddhebhārggīsiddheK​H bhārgīśṛte A kṣaudrayutaṃK​H śuddhāya taṃ A
jñātvā ca madhurībhrūtaṃ taṃ viśasyānnamuddharet |
trīn bhāgāṃ tasya hiṇvasya cūrbhāgena saṃsṛjet
[cf. 1938 ed. 6.61.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
madhurībhrūtaṃ taṃmadhurībhrūtaṃ taṃK madhurībhūtaṃ taṃmadhurībhūtaṃ tam A​H viśasyānnamuddharetviśasyānnamuddharetA​K visasyānumuddharet H tasyaK​H ta A hiṇvasyahiṇvasyaK​H sya A cūrbhāgenacūrbhāgenaK cūrṇasya kiṇvabhāgena A cūrṇṇabhāgena H
maṇḍodakāthe deyaś ca bhārgīkvātha suśītalaḥ
śuddhe kumbhe nidadhyāc ca saṃbhāra taṃ surāt tataḥ |
[cf. 1938 ed. 6.61.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
maṇḍodakātheK maṇḍodakārthe A​H bhārgīkvāthaK bhārgīkvāthaḥ A bhārggīkvāthe H suśītalaḥA​K suśītale | H saṃbhāra taṃK​H saṃbhāraṃ taṃ A surātK​H surāṃ A
jātagandhāṃ jātarasāṃ pāyayed āsavaṃ bhiṣak |
sirāñ ca vyadhayet prāptāṃ maṅgalyaṃ cāpi dhārayed iti ||
[cf. 1938 ed. 6.61.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
jātagandhāṃjātagandhāṃA​K jātagandhā H jātarasāṃA​K jātarasān H pāyayed āsavaṃpāyayed āsavamK​H pāyayed āturaṃ A sirāñ ca
sirāñ ca

sirāñ ca
K​H
sirāṃ vi A
vyadhayetK​H dhyed atha A maṅgalyaṃmaṃgalyaṃmaṅgalyañK​H maṅgalyā A cāpiK​H ni ca A dhārayed itiK​H dhārayet A
kāyacikitsā || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kāyacikitsāem. iti susrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate bhūtavidyātantre 'pasmārapratiṣedho nāma (dvitīyo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ A kāyacikitsā || K uttaratantre ṣaṣṭitamo bhūtavidyāyām apasmārapracikitsā dvitīyodhyāyaḥ H

[Adhyāya 62: draft edition based on MS K]

athātonmādapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.62.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
athātonmādapratiṣedhaṃathātonmādapratiṣedhaṃ vyā khyāsyāmaḥK athāta unmādapratiṣedhamathāta unmādapratiṣedhaṃ A​H vyākhyāsyāmaḥvyākhyāsyāmaḥH adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ A om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
madayanty uddhatā doṣā yasmād unmārgam āśritāḥ |
mānaso yamato vyādhirunmāda iti kīrtyate |
[cf. 1938 ed. 6.62.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
madayantyem. madayanty uddhatā (madayanty A madayanty uddha K​H uddhatāem. udgatā) A tā K​H yamatoK​H 'yamato A kīrtyateK​H kīrtitaḥ A
ekaikaśaḥ sarvaśaś ca dośair atyartham ucchritaiḥ |
mānasena ca duḥkhena pañcamaś ca sa ucyate |
[cf. 1938 ed. 6.62.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sarvaśaś casarvvaśaś caK​H samastaiś ca A dośairK doṣair A​H atyartham ucchritaiḥem. atyarthamūrcchitaiḥ A​H atyathamucchritaiḥ K pañcamaś ca saK​H sa pañcavidha A
viṣādbhavati ṣaṣṭhaś ca yathāsvaṃ tasya bheṣajaṃ |
sa tu pravṛddhas taruṇo madasaṃjñāṃ bibhartti ha |
[cf. 1938 ed. 6.62.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tasyaK​H tatra A bheṣajaṃ | sa tubheṣajaṃ |
sa tu
bheṣajaṃ |
sa tu
K​H
bheṣajam | sa cā A
pravṛddhas taruṇopravṛddhastaruṇoem. pravṛddhastaruṇopravṛddhastaruṇo A​H​K haK​H ca A
mohodvegaḥ svanaḥ śrotre gātrāṇyamapakarṣaṇaṃ |
atyutsāho ruciś cānne svapne kaluṣamajjanaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.62.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mohodvegaḥK​H mohodvegau A śrotreA​K srotre H gātrāṇyamapakarṣaṇaṃgātrāṇyamapakarṣaṇaṃ |K gātrāṇāmapakarṣaṇamgātrāṇāmapakarṣaṇaṃ A​H ruciśK​H 'ruciś A kaluṣamajjanaṃK​H kaluṣabhojanam A
vāyunonmathanaṃ cāpi bhramaś cakragatasya vā |
yasya syur acireṇaivā unmādaṃ so 'dhigacchati ||
[cf. 1938 ed. 6.62.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vāyunonmathanaṃA​K vāyunotmathanañ H bhramaśA​K bhra H cakragatasya vāA​K masya ? tasya vā H syurK​H syā A acireṇaivāacireṇaivāK dacireṇaiva A acireṇaiva H 'dhigacchatiA dhigacchati K​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. rūkṣacchaviḥ paruṣavāgdhamanītato vā śītāturaḥ kṛśatanuḥ sphuritāṅgasandhiḥ A
āsphoṭāyaty aṭati gāyati nṛttaśīlo vikrośati bhramati cāpy anilaprakopāt |
[cf. 1938 ed. 6.62.8cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
āsphoṭāyaty aṭatiem. āsphoṭayasyaṭati A āsphoṭāyatyaṭati K āsphoṭayatyasati H nṛttaśīlonṛtyaśīloK nṛtyaśīlonṛtyaśīlo A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tṛṭsvedadāhabahulo bahubhigvinidrāś chāyāhimānilajalāntavihārasevī A
tīkṣṇā himāmbuni caye pi sa vahniśaṃkī pittārdito nabhasi paśyati tārakāṃś ca |
[cf. 1938 ed. 6.62.9cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tīkṣṇāK​H tīkṣṇo A pi saK​H 'pi sa A pittārditopittārdditoK​H pittāddivā A tārakāṃśK tārakāś A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. chardyagnisādasadanārucikāsayukto yoṣid viviktaratir alpamatipracāraḥ A
nidrāparo 'lpakathato 'lpabhug uṣṇasevī rātrau bhṛśaṃ bhavati cāpi kaphaprakopāt |
[cf. 1938 ed. 6.62.10cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
'lpakathatoem. 'lpakathano A lpakathato K​H 'lpabhug uṣṇasevī'lpabhuguṣṇasevīA lpabhuguṣṇasevīlpabhuguṣṇasevī K​H
sarvātmake tribhir api vyatimiśritāni rūpāṇi vātakaphapittakṛtāni vidyāt |
[6.62.11.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. sarvātmake pavanapittakaphā yathāsvaṃ saṃharṣitā iva ca liṅgam udīrayanti A
cauraiḥ sarājaḥ puruṣair aribhi yathā vā vitrāsitasya dhanabāndhavasaṃkṣayād vā ||
gāḍhaṃ kṣate manasi ca priyayā riraṃsor jāyeta cotkaṭātaro manaso vikāraḥ |
[cf. 1938 ed. 6.62.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
cauraiḥK​H caurai A sarājaḥK rnarendra A sarāja H aribhiaribhirK aribhisaribhir A​H yathāK​H tathā A vāK​H nyair A dhanabāndhavasaṃkṣayād vādhanabāndhavasaṃkṣayād vā ||K dhanabāndhavasaṃkṣayādvādhanabāndhavasaṃkṣayādvā A​H gāḍhaṃ
gāḍhaṃ
A​K
gāḍha H
riraṃsorK riraṃso A​H jāyetajāyetaK rjāyeta A rj jāyeta H cotkaṭātaroK cotkaṭataro A​H
citraṃ bravīti ca manonugataṃ visaṃjño gāyaty atho hasati rodati cāpi mūḍhaḥ |
raktekṣaṇai hatabalendriyavāk sudīnaḥ śyāmānano viṣakṛte na saṃjñaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.62.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bravīti caK​H sa jalpati A manonugataṃA​K mano nugataṃ H gāyatyH gāyat A​K athoH yatho A​K rodatirodatiK roditi A​H cāpiK mūḍha A om. H mūḍhaḥK saṃjñaḥ A om. H raktekṣaṇai
raktekṣaṇai
K
raktekṣaṇo A om. H
hatabalendriyavākK hatabalendriyabhāḥ A ? | ?yavāk H śyāmānanoK​H śyāvānano A viṣakṛteK​H viṣakṛto A naK​H 'tha A saṃjñaḥsaṃjñaḥK bhavet parāsuḥ A bhaved visaṃjñaḥ H
manujamunmādārtaṃ viśodhayet |
tīkṣṇair ubhayato bhāgaiḥ śirasaś ca virecanaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.62.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
manujamunmādārtaṃem. snigdhaṃ svinnaṃ tu manujamunmādārtaṃ A manujam unmādārtaṃ K snigdha svinnan tu manujām unmādārttaṃ H ubhayato bhāgaiḥem. ubhayatobhāgaiḥ A​K​H
vividhair avapīḍaiś ca sarṣapasnehasaṃyutaiḥ|
[cf. 1938 ed. 6.62.15ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sarṣapasnehasaṃyutaiḥA​K sarṣapasnehapīḍitaiḥ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yojayitvā tu tac cūrṇaṃ ghrāṇe tasya prayojayet A
cūrṇṇaṃ śukyātha nāḍyā vā pradhame vvāsyatastavyoḥ |
[cf. 1938 ed. 6.62.15.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śukyāthaśukyāthaK śuklātha H vvāsyatastavyoḥvvāsyatastavyoḥK vāsyatas trayoḥ H
satataṃ dhūpayec cainaṃ śvagomāṃsais tu pūtibhiḥ |
sarṣapānyañ ca tailena nasyābhyaṅgai hitaḥ sadāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.62.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śvagomāṃsaisśvagomāṃsaiḥA​K svago H tu pūtibhiḥtupūtibhiḥK supūtibhiḥ A om. H sarṣapānyañ ca
sarṣapānyañ ca
K
sarṣapānāṃ ca A mā H
tailenaA​K om. H nasyābhyaṅgainasyābhyaṅgaiK nasyābhyaṅgau A ? | ?bhyaṅgo H hitaḥhitaḥK​H hitau A sadāḥK sadā A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. darśayed adbhutānyasya vaden nāśaṃ priyasya vā | bhīmākārair narair nāgair dāntair vyālaiś ca nirviṣaiḥ A
ayaḥ pāśāvabaddhaś ca rajjuvyāḍāyudhādibhiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.62.17a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pāśāvabaddhaś caK pāṣāvabaddhaś ca H rajjuvyāḍāyudhādibhiḥrajjuvyāḍāyudhādibhiḥK rajjuvyāḍāyudhādibhaḥ H
trāsayed rakṣañ ca taṃ prasupta tṛ ||
[cf. 1938 ed. 6.62.18cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
trāsayed? trāsayed? trāsayedem. yantrayitvā suguptaṃ vā trāsayet A trāsayed? trāsayed? trāsayed K​H rakṣañ ca taṃrakṣañ ca taṃK om. A rakṣamāṇañ ca naṃ Hac rakṣamāṇañ ca taṃ Hpc prasuptaK taṃ A prasuptaṃ H tṛtṛK tṛṇāgninā A​H
jalodanāśinañ caiva śuddhe veśmani vāsayet |
surakṣitaṃ balavatā jale taṃ pariṣecayet |
[6.62.18.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
jalodanāśinañK jalādanāśinañ H pariṣecayetK parisecayet H
gajair vinītair uragair aviṣaiś cāpi bhīṣayet |
[cf. 1938 ed. 6.62.18c]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
stambhāvabaddhaṃ yaṣṭībhiḥ kaśābhir vāpi tāḍayet |
[cf. 1938 ed. 6.62.18ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
stambhāvabaddhaṃem. bhīṣayet saṃ A ? stambhāvabaddhaṃ K​H yaṣṭībhiḥK​H yataṃ pāśaiḥ A vāpivvāpiK​H vātha A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. jalena tarjayed vāpi rajjughātair vibhāvayet A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. balavāṃś cāpi saṃrakṣet jale 'ntaḥ parivāsayet A
pratudedārayā cainaṃ marmāghātaṃ vivarjayet |
[cf. 1938 ed. 6.62.19ef]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pratudedārayāA​K om. H cainaṃA​K ? H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. veśmano 'ntaḥ praviśyainaṃ rakṣaṃs tad veśma dīpayet A
cakrāpidhāne kūpe ca satataṃ tan nivāsayet |
tryahāt tryahād cāsmai dadyād yavāṅgūm atha tarpaṇaṃ |
[cf. 1938 ed. 6.62.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
cakrāpidhānecakrāpidhāneK​H sāpidhāne A kūpe caK​H jaratkūpe A satataṃ tansatatan tanK​H satataṃ vā A tryahādtryahādK tryahā A tryahāc H cāsmaiK​H om. A dadyādK​H d A yavāṅgūmyavāṃgūmK yavāgūś A yavāgūm H athaK​H ca A tarpaṇaṃtarppaṇaṃK​H tarpaṇān vā pradāpayet A
kevalenāmbunā vāpi kulmāsām vā bahuśrutaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.62.21ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kevalenāmbunākevalen āmbunāK​H kevalān ambuyuktān A vāpiK​H vā A kulmāsām vākulmāsām vāK kulmāṣān vā A kulmāśām vā H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. hṛdyaṃ yad dīpanīyaṃ ca tat pathyaṃ tasya bhojayet (yojayet) A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. (viḍaṅgatriphalāmustamañjiṣṭhādāḍimotpalaiḥ | śyāmailavālukailābhiś candanāmaradārubhiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. barhiṣṭharajanīkuṣṭhaparṇinīsārivādvayaiḥ | hareṇukātrivṛddantīvacātālīsakeśaraiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. dvikṣīraṃ sādhitaṃ sarpirmālatīkusumaiḥ saha | gulmakāsajvaraśvāsakṣayonmādanivāraṇam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. etad eva hi saṃpakvaṃ jīvanīyopasaṃbhṛtam | caturguṇena dugdhena mahākalyāṇam ucyate A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. apasmāraṃ grahaṃ śoṣaṃ klaibyaṃ kārśyam abījatām | ghṛtam etan nihanty āśu ye cādau gaditā gadāḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. barhiṣṭhakuṣṭhamañjiṣṭhākaṭukailāniśāhvayaiḥ | tagaratriphalāhiṅguvājigandhāmaradrumaiḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. vacājamodākākolīmedāmadhukapadmakaiḥ | saśarkaraṃ hitaṃ sarpiḥ pakvaṃ kṣīracaturguṇam A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. bālānāṃ grahajuṣṭānāṃ puṃsāṃ duṣṭālparetasām | khyātaṃ phalaghṛtaṃ strīṇāṃ vandhyānāṃ cāśu garbhadam ||) A
brāhmīmendrīṃ viḍaṅgāni vyoṣa hiṅgu jaṭīsurāṃ |
rāsnāṃ viṣaghnāṃ laśunaṃ viśalyāṃ surasāṃ vacāṃ |
[cf. 1938 ed. 6.62.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
brāhmīmendrīṃK brahmīmaindrīṃ A brāhmīmendrī H vyoṣaK​H vyoṣaṃ A jaṭīsurāṃK​H surāṃ A rāsnāṃ
rāsnāṃ
K​H
jaṭhām A
viṣaghnāṃviṣaghnāṃK viṣaghnīṃ A viṣaghnaṃ H laśunaṃA​K lasunaṃ H viśalyāṃviśalyāṃviśalyāṃK​H rāsnāṃ viśalyāṃ A
jyotiṣmatīn nāgavinnām anantāmabhayāt tathā |
saurāṣṭrīñ ca samāṃśāni nāgamūtreṇa pīṣayet |
[cf. 1938 ed. 6.62.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
jyotiṣmatīnjyotiṣmatīṃA​K jyotiṣmatī H nāgavinnāmK​H nāgaraṃ ca A anantāmabhayātK anantāmabhayāṃ A anantāmabhavet H saurāṣṭrīñ ca
saurāṣṭrīṃ ca

saurāṣṭrīñ ca
A​K
saurāṣṭrīṇa H
nāgamūtreṇaK​H gajamūtreṇa A pīṣayetK​H peṣayet A
cchāyāviśuṣkāstāvartyo yojayed vidhikovidaḥ |
avapīḍe ñjane bhyaṅgo nasye dhūpe tathaiva ca |
[cf. 1938 ed. 6.62.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
cchāyāviśuṣkāstāvartyocchāyāviśuṣkāstāvartyoK chāyāviśuṣkāstadvartīr A chāyāviśuṣkās tāvatyāṃ H avapīḍe ñjane
avapīḍe ñjane
K
avapīḍe 'ñjane A avapīte ñjane H
bhyaṅgobhyaṅgoK 'bhyaṅge A bhyaṅge H dhūpeK​H dhūme A tathaiva caK​H pralepane A
uropāṅgalalāṭoṣu sirāṃś cāsya vimokṣayet |
apasmārakriyāñ cāpi grahoddiṣṭāñ ca kārayet |
[cf. 1938 ed. 6.62.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
uropāṅgalalāṭoṣuuropāṃgalalāṭoṣuK uropāṅgalalāṭeṣu A​H sirāṃśsirāṃśK sirāś A sirāṃ H
śāntadoṣaṃ viśuddhaś ca snehabastibhir ācaret |
[cf. 1938 ed. 6.62.34ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
viśuddhaś caviśuddhaś caK​H viśuddhaṃ ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. unmādeṣu ca sarveṣu kuryāc cattaprasādanam A
mṛdupūrvaṃ made py evaṃ kriyāṃ mṛdvīṃ prayojayet|
[cf. 1938 ed. 6.62.34ef]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mṛdupūrvaṃK mṛdupūrvāṃ A mṛdupūrvve H pyK​H 'py A
śokaśalyaṃ vyapanayed unmāde pañcame bhiṣagiti ||
[cf. 1938 ed. 6.62.35ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bhiṣagitibhiṣag itiK​H bhiṣak A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. viṣaje mṛdupūrvāṃ ca viṣaghnīṃ kārayet kriyām A
kāyacikitsā || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kāyacikitsāuttaratantre ekaṣaṣṭitamo bhūtavidyāyāṃm unmādacikitsā tṛtīyo 𑑎𑑎𑑎dhyāyaḥuttaratantre ekaṣaṣṭitamo bhūtavidyāyām unmādacikitsā tṛtīyo 𑑎𑑎𑑎dhyāyaḥem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate bhūtavidyātantre unmādapratiṣedho nāma (tṛtīyo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ A kāyaci kitsā || K uttaratantre ekaṣaṣṭitamo bhūtavidyāyāṃm unmādacikitsā tṛtīyo dhyāyaḥuttaratantre ekaṣaṣṭitamo bhūtavidyāyāṃm unmādacikitsā tṛtīyo 𑑎𑑎𑑎dhyāyaḥuttaratantre ekaṣaṣṭitamo bhūtavidyāyām unmādacikitsā tṛtīyo 𑑎𑑎𑑎dhyāyaḥ Hac​Hpc

[Adhyāya 63: draft edition based on MS K]

athāto rasabhedamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.63.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
rasabhedamadhyāyaṃrasabhedam adhyāyaṃ vyā khyāsyāmaḥrasabhedam adhyāyaṃem. rasabhedavikalpam adhyāyaṃ A rasabhedam adhyāyaṃ rasabhedam adhyāyaṃ vyā khyāsyāmaḥrasabhedam adhyāyaṃ K​H vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
doṣāṇyaṃ pañcadaśadhā prasaro bhihitas tu yaḥ |
triṣaṣṭi rasabhedānāṃ tatprayojanamucyate ||
[cf. 1938 ed. 6.63.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
doṣāṇyaṃK doṣāṇāṃ A​H bhihitas tu yaḥK​H 'bhihitas tu yaḥ A triṣaṣṭi
triṣaṣṭi
K​H
triṣaṣṭyā A
tatprayojanamucyatetatprayojanam ucyateK tat prayojanam ucyatetatprayojanam ucyate A​H
avidagdhā vidagdhā vā bhidyante te triṣaṣṭidhā |
triṣaṣṭirasabhedāṃs tu vīkṣya tatra prayojayet |
[cf. 1938 ed. 6.63.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vidagdhā vāvida||gdhā vāK​H vidagdhāś ca A bhidyante teA​K bhidyante? H triṣaṣṭirasabhedāṃs tu
triṣaṣṭirasabhedāṃs tu

triṣaṣṭirasabhedāṃs tu
K​H
rasabhedatriṣaṣṭiṃ tu A
tatraK​H vīkṣ A prayojayetK​H yāvacārayet A
ekaikasyānugamanaṃ bhāgaśo yadudīritaḥ |
doṣāṇyaṃ tatra matimāṃ triṣaṣṭīnāṃ prayojayet |
[cf. 1938 ed. 6.63.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ekaikasyānugamanaṃekaikasyānugamanaṃK​H ekaikenānugamanaṃ A bhāgaśoA​K gāgaso H yadudīritaḥK yadudīritam A yad udīritaḥ H doṣāṇyaṃ
doṣāṇyaṃ
K
doṣāṇāṃ
doṣāṇāṃ

doṣāṇān
A​H
triṣaṣṭīnāṃtriṣaṣṭīnāmK​H triṣaṣṭiṃ tu A
yathākramapravṛttānāṃ dvikeṣu madhuro rasaḥ |
pañcānukramate yogān amvlaś catura eva ca |
[cf. 1938 ed. 6.63.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pañcānukramate
pañcānukramate
A​K
pañcānukramata H
yogān amvlaśK yogānamlaś A​H caK​H tu A
trīṇyaitā gacchati raso lavaṇaḥ kaṭuko dvayaṃ |
tiktaḥ kaṣāyamanveti te dvikā daśa pañca ca ||
[cf. 1938 ed. 6.63.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
trīṇyaitāK trīṃś cānu A trīṇy etā H tiktaḥ
tiktaḥ
A​K
tikta H
kaṣāyamanveti teA​K kaṣāyam anveti te H
tadyathā | madhurāmvlau | madhuralavaṇau | madhurakaṭukau | madhuratiktau | madhurakaṣāyau | ete pañcānukrāntā madhureṇa || amvlalavaṇaḥ | amvlakaṭukaḥ | amvlatiktaḥ | amvlakaṣāyaḥ | te catvāro nukrāntā amvlena | lavaṇakaṭuḥ | lavaṇatiktaḥ | lavaṇakaṣāyaḥ | ete nukrāntās trayo lavaṇaina || kaṭutiktaḥ | kaṭukaṣāyaḥ | dvāv anukrāntau kaṭukena || tiktakaṣāyaḥ | eka evānukrāntas tiktaina || ete pañcadaśa dvikasaṃyogāḥ vyākhyātāḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.63.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tadyathāK tad yathā A​H madhurāmvlauK madhurāmlaḥ A madhurāmlau H madhuralavaṇauK​H madhuralavaṇaḥ A madhurakaṭukauK​H madhurakaṭukaḥ A madhuratiktauK​Hpc madhuratiktaḥ A madhutiktau Hac madhurakaṣāyauK​H madhurakaṣāyaḥ A amvlalavaṇaḥamvlalavaṇaḥK amlalavaṇaḥ A​H amvlakaṭukaḥK amlakaṭukaḥ A​H amvlatiktaḥK amlatiktaḥ A​H amvlakaṣāyaḥamvlakaṣāyaḥK amlakaṣāyaḥ A amlakaṣāyaḥ H te𑑎 𑑎 teK​H ete A nukrāntāK​H 'nukrāntā A amvlenaK amlena A​H lavaṇakaṭuḥK​H lavaṇakaṭukaḥ A nukrāntāsK om. A 'nukrāntā𑑎s H lavaṇainaK 'nukāntā lavaṇena A lavaṇena H dvāv anukrāntauK dvāvetāvanukrāntau A dvāvanukrāntau H evānukrāntasK​H evānukrānta A tiktainaK stiktena A tiktena H eteK​H evam ete A
trikāna ta ūdhvaṃ vakṣyāmaḥ | ādau prayujyamānas tu madhuro daśa gacchati |
ṣaḍamvlo lavaṇas tasmād adham ekaṃ rasaḥ kaṭuḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.63.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
trikāna tatrikāna taK​H trikān A ūdhvaṃK om. A ūrddhvaṃ H ṣaḍamvlo
ṣaḍamvlo
K
ṣaṭamlo A ṣaḍamlo H
lavaṇasK​H lavaṇa A tasmād adhamK stasmād ardha A tasmād arddha H ekaṃK mekaṃ A​H rasaḥK​H tathā A
madhurāmvlakaṭuḥ | madhurāmvlatiktaḥ | madhurāmvlalavaṇakaṭuḥ | madhurāmvlalavaṇatiktaḥ | madhurāmvlalavaṇakaṣāyaḥ | madhurakaṭutiktaḥ | madhurakaṭutiktaḥ | madhurakaṭukaṣāyaḥ || madhuratiktakaṣāyaḥ | evam eteṣān daśānāṃ trikaśaṃyogānāṃ mādau madhuraḥ prayujyate || amvlalavaṇakaṭuḥ | amvlalavaṇatiktaḥ | amvlalavaṇakaṣāyaḥ | amvlakaṭutiktaḥ | amvlakaṭukaṣāyaḥ | amvlatiktakaṣāyaḥ |evam eṣāṃ ṣaṇṇyamādāv amvlaḥ prayujyate || lavaṇakaṭutiktaḥ | lavaṇakaṭukaṣāyaḥ | lavaṇatiktakaṣāyaḥ | evam eteṣāṃ trayāṇāmādau lavaṇaḥ prayujyate || kaṭutiktakaṣāyaḥ | evam eṣa eka evādau kaṭukaḥ | evam ete trikasaṃyogā viṃśatir vyākhyātāḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.63.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
madhurāmvlakaṭuḥmadhurāmvlakaṭuḥK tad yathā madhurāmlalavaṇaḥ A madhurāmlakaṭuḥ H madhurāmvlatiktaḥK madhurāmlakaṭukaḥ A madhurāmlatiktaḥ H madhurāmvlalavaṇakaṭuḥK madhurāmlatiktaḥ, madhurāmalakaṣāyaḥ, madhuralavaṇakaṭu A madhurāmlalavaṇaḥ| madhurāmlakaṣāyaḥ | madhuralavaṇakaṭuḥ H madhurāmvlalavaṇatiktaḥK kaḥ, madhuralavaṇātiktaḥ A madhuralavaṇātiktaḥ H madhurāmvlalavaṇakaṣāyaḥK madhuralavaṇakaṣāyaḥ A​H madhurakaṭutiktaḥK madhurakaṭu A​H madhurakaṭutiktaḥmadhurakaṭutiktaḥK katiktaḥ A tiktaḥ H eteṣāneteṣāṃK​H eṣāṃ A trikaśaṃyogānāṃtrikaśaṃyogānāṃK trikasaṃyogānā A​H amvlalavaṇakaṭuḥK amlalavaṇakaṭu A amlalavaṇakaṭuḥ H amvlalavaṇatiktaḥK kaḥ, amlalavaṇatiktaḥ A amlalavaṇatiktaḥ H amvlalavaṇakaṣāyaḥK amlalavaṇakaṣāyaḥ A​H amvlakaṭutiktaḥamvlakaṭutiktaḥ |K amlakaṭutiktaḥ A​H amvlakaṭukaṣāyaḥK amlakaṭukaṣāyaḥ A​H amvlatiktakaṣāyaḥ |evamamvlatiktakaṣāyaḥ |evamK amlatiktakaṣāyaḥ evamamlatiktakaṣāyaḥ, evamamlatiktakaṣāyaḥ | evam A​H ṣaṇṇyamādāvK ṣaṇṇāmādāv A ṣaṇṇām ādāv H amvlaḥK amlaḥ A​H eteṣāṃeteṣānK​H eṣāṃ A trayāṇāmādautrayāṇāmādauA​K trayāṇām ādau H eṣaK​H om. A evādauK​H syādau A kaṭukaḥK​H kaṭukaḥ prayujyate A eteA​K eteṣān H
catuṣkānata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ |
catuṣkarasasaṃyoge madhuro daśa gacchati |
amvlacaturo yāti lavaṇastveka eva tu ||
[cf. 1938 ed. 6.63.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
catuṣkānataK​H catuṣkān A ūrdhvaṃūrddhvamK​H om. A catuṣkarasasaṃyoge
catuṣkarasasaṃyoge
K​H
catuṣkarasasaṃyogān A
amvlacaturo
amvlacaturo
K
caturo 'mlo 'nugacchec A amlaś caturo H
yātiK​H ca A lavaṇastvekalavaṇastvekaK lavaṇastvekam A lavaṇas tv eka H
madhurāmvlalavaṇakaṭukaḥ | madhurāmlalavaṇatiktaḥ | madhurāmvlalavaṇakaṣāyaḥ | madhurāmvlakaṭutiktaḥ | madhurāmvlakaṭukaṣāyaḥ | madhurāmvlatiktakaṣāyaḥ | madhuralavaṇakaṭutiktaḥ | madhuralavaṇakaṭukaṣāyaḥ | madhuralavaṇatiktakaṣāyaḥ | madhuralavaṇatiktakaṣāyaḥ | madhurakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam eṣāṃ daśānāṃ catuṣkasaṃyogānāmādau madhuraḥ prayujyate || amvlalavaṇakaṭutiktaḥ | amvlalavaṇakaṭukaṣāyaḥ | amvlalavaṇatiktakaṣāyaḥ | amvlakaṭutiktakaṣāyaḥ | m eṣāṃ cartuṇṇāmādāvamvlaḥ | lavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam eṣa eka evādau lavaṇaḥ | evam ete pañcadaśa catuṣkasaṃyogāḥ | pañcadaśa vyākhyātāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.63.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
madhurāmvlalavaṇakaṭukaḥmadhurāmlalavaṇakaṭukaḥK madhurāmlalavaṇakaṭukaḥmadhurāmlalavaṇakaṭukaḥ A​H madhurāmvlalavaṇakaṣāyaḥK madhurāmlalavaṇakaṣāyaḥ A​H madhurāmvlakaṭutiktaḥK madhurāmlakaṭukatiktaḥ A madhurāmlakaṭutiktaḥ H madhurāmvlakaṭukaṣāyaḥK madhurāmlakaṭukaṣāyaḥ A​H madhurāmvlatiktakaṣāyaḥmadhurāmvlatiktakaṣāyaḥK madhurāmlatiktakaṣāyaḥ A​H madhuralavaṇakaṭutiktaḥmadhuralavaṇakaṭutiktaḥK​H madhuralavaṇakaṭukatiktaḥ A madhuralavaṇakaṭukaṣāyaḥ | madhuralavaṇatiktakaṣāyaḥK madhuralavaṇakaṭukaṣāyaḥ A​H daśānāṃdaśānāñK​H daśā A catuṣkasaṃyogānāmādauK​H nāmādau A amvlalavaṇakaṭutiktaḥamvlalavaṇakaṭutiktaḥK amlalavaṇakaṭutiktaḥ A​H amvlalavaṇakaṭukaṣāyaḥK amlalavaṇakaṭukaṣāyaḥ A​H amvlalavaṇatiktakaṣāyaḥK amlalavaṇatiktakaṣāyaḥ A​H amvlakaṭutiktakaṣāyaḥ | mamlakaṭutiktakaṣāyaḥem. amlakaṭutiktakaṣāyaḥamlakaṭutiktakaṣāyaḥ A​H amvlakaṭutiktakaṣāyaḥ K eṣāṃevam eṣāñem. evam eṣāṃevam eṣāñ A​H ?m eṣāṃ K cartuṇṇāmādāvamvlaḥcaturṇṇām ādāv amlaḥK caturṇāmādāvamlaḥ A caturṇṇāṃm ādāv amlaḥcaturṇṇām ādāv amlaḥ Hac​Hpc lavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥA​K pryujyate || lavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ H eṣaK​H eka A eka evādauK syādau A evādau H pañcadaśa catuṣkasaṃyogāḥpañcadaśa catuṣkasaṃyogāḥK catuṣkarasasaṃyogāḥ A ṣāñ catuṣkasaṃyogāḥ H vyākhyātāḥvyākhyātāḥK​H kīrtitāḥ A
pañcakānata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ ||
pañcakāṃ pañca madhuraḥ ṣaṭkamamvlas tu gacchati |
[cf. 1938 ed. 6.63.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pañcakānataK​H pañcakān A ūrdhvaṃūrddhvamK​H om. A pañcakāṃ
pañcakāṃ
K
pañcakān A pañcakaḥ H
madhuraḥK​H madhu A ṣaṭkamamvlas tuṣaṭkamamvlas tuK ra ekamamlas tu A ṣaṭkamamlas tu H
madhurāmvlalavaṇakaṭutiktaḥ | madhurāmvlalavaṇakaṭukaṣāyaḥ | madhurāmvlalavaṇatiktakaṣāyaḥ | madhurāmlakaṭutiktakaṣāyaḥ | madhuralavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam eṣāṃ madhurāmvlakaṭutiktakaṣāyaḥ || madhuralavaṅakaṭutiktakaṣāya iti || evam eṣāṃ pañcānāṃ pañcakasaṃyogānāmādau madhuraḥ prayujyate || amvlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ | evam ekasyādāv amvlaḥ | evam ete ṣaṭ pañcakāḥ vyākhyātāḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.63.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
madhurāmvlalavaṇakaṭutiktaḥmadhurāmvlalavaṇakaṭutiktaḥK madhurāmlalavaṇakaṭutiktaḥ A​H madhurāmvlalavaṇakaṭukaṣāyaḥK madhurāmlalavaṇakaṭukaṣāyaḥ A​H madhurāmvlalavaṇatiktakaṣāyaḥ𑑎 madhurāmvlalavaṇatiktakaṣāyaḥK madhurāmlalavaṇatiktakaṣāyaḥ A​H madhuralavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥK madhuralavaṇa A​H evamK om. A​H eṣāṃK om. A​H madhurāmvlakaṭutiktakaṣāyaḥK om. A​H madhuralavaṅakaṭutiktakaṣāyaK kaṭutiktakaṣāyaḥ A​H itiitiK om. A​H pañcānāṃpañcānāmK​H pañcā A pañcakasaṃyogānāmādaupañcaka saṃyogānāmādauK​H nāmādau A amvlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥK amlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ A​H ekasyādāvK ekasyādā A​H amvlaḥK vamlaḥ A​H pañcakāḥpañcakāK​H pañcakasaṃyogā A
ṣaṭkam ekam ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ || madhurāmvlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ | ekas tu evam ekaḥ ṣaṭkasaṃyogāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.63.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ṣaṭkamK ṣaṭka A​H ekammekamK mekaṃmekam A​H ataK​H om. A ūrdhvaṃūrddhvamK​H om. A vakṣyāmaḥK​H vakṣyāmaḥ; ekas tu ṣaṭkasaṃyogaḥ A madhurāmvlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥmadhurāmvlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥK madhurāmlalavaṇakaṭutiktakaṣāyaḥ A​H ekas tuK eṣa A om. H evamK​H eka A ekaḥK eva A eka H ṣaṭkasaṃyogāḥK ṣaṭsaṃyogaḥ A ṣaṭksaṃyogāḥ H
ekaikaśaś ca ṣad rasā bhavanti | prākāśyena | madhuraḥ | amvlaḥ | lavaṇaḥ | kaṭukaḥ | tiktaḥ | kaṣāyaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.63.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ekaikaśaś caK​H ekaikaś ca A ṣadṣadK​H ṣaṭ A rasāK​H sā A prākāśyenaK om. A prakā? H amvlaḥK amlaḥ A​H kaṣāyaḥK​H kaṣāyaḥ, iti A
evam ete triṣaṣṭirasayogāḥ vyākhyātāḥ |
doṣabhedāt | dviṣaṣṭyās te prayoktavyā vicakṣaṇair iti ||
[cf. 1938 ed. 6.63.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
evamK​H bhavati cātra A eteK​H eṣā A triṣaṣṭirasayogāḥK triṣaṣṭir A triṣaṣṭirasasaṃyogā H doṣabhedāt
doṣabhedāt
K​H
rasānāṃ rasacintakaiḥ | doṣabhedat A
dviṣaṣṭyās teK​H riṣaṣṭyāṃ tu A itiitiK​H om. A
kāyacikitsā || ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kāyacikitsāem. iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre tantrabhūṣaṇādhyāyeṣu rasabhedavikalpādhyāyo nāma (prathamaḥ, āditaḥ) triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ A kāyaci kitsā || K uttaratantre rasabhedā dviṣaṣṭitamoḥdhyāyaḥ H

[Adhyāya 64: draft edition based on MS K]

athātaḥ svastharakṣaṇīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||1||
[cf. 1938 ed. 6.64.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
svastharakṣaṇīyaṃsvastharakṣaṇīyaṃ vyākhyāsyāmaḥK​H svasthavṛttam adhyāyaṃ A vyākhyāsyāmaḥA​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
samadoṣaḥ samāgniś ca samadhātumalakriyaḥ |
prasannātmendriyamanāḥ svastha ity abhidhīyate ||2||
[cf. 1938 ed. 1.15.41]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
samadoṣaḥK​H om. A samāgniś casamāgniś casamāgniś caK​H om. A samadhātumalasamadhātumalaK​H om. A kriyaḥK om. A kriyāḥ H prasannātmendriyamanāḥ svastha ity abhidhīyate
prasannātmendriyamanāḥ svastha ity abhidhīyate
H
sūtrasthāne samuddiṣṭaḥ svastho bhavati yādṛśaḥ A prasannātmendriyamanā svastha ity abhidhīyate K

This verse is absent in the vulgate at this location, but occurs at SS.1.15.41.
tasya tad rakṣaṇaṃ vatsa cikitsāyāḥ paraṃ hitam |

tasya yad vṛttam uktaṃ hi rakṣaṇañ ca mayāditaḥ |
tasminn arthaṃ samāsoktaṃ vistareṇeha vakṣyate ||3||
[cf. 1938 ed. 6.64.3cd–4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tadH yad A tadd K vatsaK​H tad dhi A paraṃparaṃK​H pra A hitamhitaṃK​H yojanam A tasminn arthaṃem. tasminn arthāḥ A tasminn athāṃ K tasminn arthān samāsoktaṃ vistareṇeha vakṣyate | yasminn arthān H samāsoktaṃK​H samāsoktā A
yasmin yasmin ṛtau ye ye doṣāḥ kupyanti dehinām |
teṣu teṣu pradātavyā rasās te te vijānatā ||4||
[cf. 1938 ed. 6.64.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
praklinnatvāc charīrāṇāṃ varṣāsu khalu dehinām |
mande 'gnau kopam āyānti saṃharṣān mārutādayaḥ ||5||
[cf. 1938 ed. 6.64.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
khalu dehināmkhalu dehināṃkhalu dehināṃK​H bhiṣajā khalu A 'gnauA gnau K​H saṃharṣānK sarveṣāṃ A saṃharṣā𑑎𑑎𑑎𑑎 𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎 𑑎𑑎𑑎𑑎𑑎 𑑎𑑎𑑎𑑎t H
tasmāt kledaviśuddhyarthaṃ doṣasaṃdhāraṇāya ca |
kaṣāyatiktakaṭukai rasaiḥ saṃyuktam adravam ||6||
[cf. 1938 ed. 6.64.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kledaviśuddhyarthaṃkledaviśuddhyarthanA​H kledaviśuddhyathaṃ K saṃdhāraṇāyasaṃdhāraṇāyasandhāraṇāyaK​H saṃharaṇāya A saṃyuktam adravamsaṃyuktam adravaṃ |saṃyuktaṃm adravaṃK​H yuktam apadravam A
nātisnigdhaṃ nātirūkṣam uṣṇaṃ dīpanam eva ca |
deyam annaṃ nṛpataye yaj jalañ coktam āditaḥ ||7||
[cf. 1938 ed. 6.64.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
taptāyasakṛtāmbho vā pibet kṣaudrānvitañ ca yat |
ahni varṣānilāviṣṭe 'tyarthaśītāmbusaṃkule ||8||
[cf. 1938 ed. 6.64.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
taptāyasakṛtāmbho vātaptāyasa kṛtāmbho vāK​Hac taptāvaratam ambho vā A taptāyasaḥ kṛtāmbho vā Hpc pibetK​H piben A kṣaudrānvitañ ca yat | ahnikṣaudrānvitañ ca yat |
ahni
K
madhusamāyutam | ahni A kṣaudrayutañ ca yat | ahni H
varṣāK​H meghā A 'tyarthaA tyartha K​H
taruṇatvād vidāhañ ca gacchanty auṣadhayas tathā |
tannimittañ ca matimān nātivyāyāmam ācaret ||9||
[cf. 1938 ed. 6.64.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
auṣadhayasK oṣadhayas A auṣa H tathāK tadā A om. H tannimittañ ca
tannimittañ ca
K
matimāṃs tannimittaṃ ca A yas tathā | tannimittaṃ ca H
matimānK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. atyambupānāvaśyāyagrāmyadharmātapāṃs tyajet | bhūbāṣpaparihārārthaṃ śayīta ca vihāyasi A
nātiśīte purāṇās tu yavagodhūmaśālayaḥ |
yūṣaiḥ sūpaiś ca kaṭubhir bhojyā hṛdyaiś ca jāṅgalaiḥ ||10||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sūpaiśK mūpaiś H bhojyāem. bhojyair K bbhojyair H
On the basis of Carakasaṃhitā, Sūtrasthāna 6.38c (see the next note), we have emended bhojyair (K and N) to bhojyā to restore the syntax.
mādhvīkaṃ sīdhum alpam vā māhendram atha sārasam |
taptaśītaṃ kṣaudrayutaṃ kaupajam vā pibej jalam ||11||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone

Cf. Carakasaṃhitā, Sūtrasthāna 6.38–39: agnisaṃrakṣaṇavatā yavagodhūmaśālayaḥ| purāṇā jāṅgalair māṃsair bhojyā yūṣaiś ca saṃskṛtaiḥ|| pibet kṣaudrānvitaṃ cālpaṃ mādhvīkāriṣṭam ambu vā| māhendraṃ taptaśītaṃ vā kaupaṃ sārasam eva vā||
pūrvānilaṃ gharmasevām udamanthaṃ sarijjalam |
divāsvapnam avaśyāyaṃ varjayec cātra maithunam ||12||
[cf. 1938 ed. 6.64.13ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pūrvānilaṃpūrvvānilaṃK​H om. A gharmasevāmgharmmasevāmK​H om. A udamanthaṃK​H om. A sarijjalamsarijjalaṃK​H om. A avaśyāyaṃK​H ajīrṇaṃ ca A cātraK​H tatra A maithunammaithunaṃK​H yatnataḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. sevyāḥ śaradi yatnena kaṣāyasvādutiktakāḥ A
pragharṣodvarttanasnānagandhasragdhūmasevitā |
bhūmyuṣmaparihārārthaṃ svapet madhyamaveśmani ||13||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pragharṣodvarttanasnānagandhasragdhūmasevitāpragharṣodvarttanasnānagandhasragdhūmasevitāK pragharṣodvarttanasnānagandhasragdhūmasevinā H madhyamaveśmanimadhyamaveśmaniKpc​H madhyame veśmani Kac
śīte sāgnau nivāte ca guruprāvaraṇānvitaḥ |
kṣate kledādidoṣāṃś ca varjayec chattrasamvṛtaḥ |
yāyān nāgavadhūbhiś ca praśastāgurubhūṣita iti ||14||
[cf. 1938 ed. 6.64.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prāvaraṇānvitaḥK​H prāvaraṇe gṛhe A kṣateK​H om. A kledādidoṣāṃś caK​H om. A varjayecvarjjayecK​H om. A chattrasamvṛtaḥchattrasamvṛtaḥK om. A cha? H bhūṣitaK​H bhūṣitaḥ A itiK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. kṣīrekṣuvikṛtikṣaudraśālimudgādijāṅgalāḥ | śvetasrajaś candrapādāḥ pradoṣe laghu cāmbaram A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. salilaṃ ca prasannatvāt sarvam eva tadā hitam | saraḥsv āplavanaṃ caiva kamalotpalaśāliṣu A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. pradoṣe śaśinaḥ pādāś candanaṃ cānulepanam | tiktasya sarpiṣaḥ pānair asṛksrāvaiś ca yuktitaḥ A
vyapanītadharābhogaghananīlāvaguṇṭhite |
vyomni prasannadiṅmārgalabdhaprasarabhāskare ||15||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vyapanītaK vyāpanīta H
śakrāstralabdhasandarśajāyamānoddhate namaḥ |
ākrāmati raver lakṣmīs tiraskṛtya ghanaṃ ghanam ||16||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
namaḥK tataḥ H ākrāmatiK ākramati H raverK laver H
varṣāsu sañcitam pittam auṣṇyāc charadi kupyati |
tasmāt pittaghnaṃ seveta sarva eva ghanātyaye ||17||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pittaghnaṃKpc​H pittaghnaṃ ḥ Kac sevetaK ? H sarvaK om. H evaK om. H ghanātyayeK om. H

śītaṃ kaṣāyamadhuram īṣallaghu satiktakam |

sasarpir jāṅgalayutaṃ śarady adyāt prakāṃkṣataḥ ||18||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śītaṃK om. H kaṣāyamadhuramK ? madhuram H satiktakamsatiktakaṃH satiktakaḥ K jāṅgalayutaṃjjāṅgalayutaṃK​Hpc jjāṅgalayutaṃ śa Hac

hariṇān pṛṣatān lāvāñ chagān eṇān kapiñjalān |

mudgāñ chālīn yavāñ jīrṇṇān seven nātivyavāyavān ||19||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hariṇānem. hariṇāṃ K haṇiṇān H pṛṣatānpṛṣatānH pṛṣatāṃ K chagān eṇāncchagān eṇānK chaśān eṇān H kapiñjalānH kapiñjalāṃ K yavāñK yavān H jīrṇṇānH jīrṇṇāṃ K

vidāhikṣāratīkṣṇoṣṇadivāsvapnagurūṇy atha |

śākaṃ guru ca yat māṃsam avaśyāyañ ca varjayet ||20||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vidāhiK divāhi H

sevyaḥ śaradi yatnena vidhir eṣa vijānatā |
drākṣekṣukṣīrasevī ca bhavet tatra narādhipa ||21||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sevyaḥsevyaḥK om. H śaradiK om. H yatnenaem. yannena K om. H vidhirK om. H eṣaK om. H vijānatāK om. H drākṣekṣukṣīrasevī ca
drākṣekṣukṣīrasevī ca
K
?kṣukṣīrasevī ca H
tatraK tatra𑑎𑑎 𑑎𑑎𑑎𑑎 𑑎𑑎𑑎vet tatra H
varṣāsu sañcitam pittaṃ nirharec ca virecanaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.64.17ab]

tiktasarpiḥprayogair vā sirāṇāñ cāpi mokṣaṇaiḥ ||22||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
varṣāsuK​H varṣāsū A sañcitamsañcitaṃK​H pacitaṃ A nirharec canirharec caK​H harec cāpi A tiktasarpiḥprayogair vātiktaḥ sarppiḥprayogair vvāem. nopeyāt tīkṣṇam amloṣṇaṃ kṣāraṃ svapnaṃ divātapam A tiktaḥ sarpiḥprayogair vātiktaḥ sarppiḥprayogair vvā K​H sirāṇāñK​H om. A cāpiK om. A ca vi H mokṣaṇaiḥK​H om. A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. rātrau jāgagṇaṃ caiva maithunaṃ cāpi varjayet A
svāduśītañ jalaṃ medhyaṃ śucisphaṭikanirmalam |
śaraccandrāṃśunirdhūtam agastyodayanirviṣam |
prasannatvāc ca salilaṃ sarvam eva tadā hitam ||23||
[cf. 1938 ed. 6.64.18cd–19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
svāduśītañK​H (svāduśīta A jalaṃA​K jala H nirdhūtamnirddhūtamK​H nirdhautam A
In the vulgate (Ācārya 1938: 809), the verses from svāduśītajalaṃ [...] to [...] samācared, with the exception of two hemistiches (śaratsu pavanañ caiva kamalotpalaśāliṣu and candrapādāḥ sahṛdvargaḥ sukhāni madhurāgiraḥ), have been included in round brackets with a footnote (note 5) stating, ``This passage is not found in the manuscripts.'' Presumably Ācārya took this passage from a Calcutta/Rajshahi printed edition that he consulted (Wujastyk, Birch, et al. 2023: 28–29). Also, Ḍalhaṇa does not comment on these verses.
śaratsu pavanañ caiva kamalotpalaśāliṣu |
candanaṃ vā sakarpūraṃ vāsaś cāmalinaṃ laghu |
bhajec ca śāradaṃ mālyaṃ sīdhoḥ pānañ ca yuktitaḥ ||24||
[cf. 1938 ed. 6.64.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śaratsu pavanañ caiva kamalotpalaśāliṣuem. sa A śaratsu pavanañ caiva kamālotpalaśāliṣu K ? śāliṣu H candanaṃ vācandanaṃ vāK​H candanaṃ A vāsaśA vāsañ K​H laghuA laghuḥ K​H sīdhoḥsīdhoḥA​Hpc sīdhvoḥsīdhvoḥ K​Hac

candrapādāḥ sahṛdvargaḥ sukhāni madhurā giraḥ |
pittapraśamanaṃ yac ca tac ca sarvaṃ samācared iti ||25||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
candrapādāḥK​H om. A sahṛdvargaḥsahṛdvarggaḥK​H om. A sukhāniK​H om. A madhurāK om. A ?dhurā H giraḥK om. A śiraḥ H praśamanaṃA​K prasamanaṃ H sarvaṃA​K sarvvan H samācared itisamācared itiK​H samācaret ||) A
hemantaḥ śītalo rūkṣo mandasūryo 'nilākulaḥ |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hemantaḥ(hemantaḥA​Kpc​H hemanta Kac 'nilākulaḥnilākulaḥem. 'nilākulaḥ || tatas tu śītam āsādya vāyus tatra prakupyati | koṣṭhasthaḥ śītasaṃsparśād antaḥpiṇḍīkṛto 'nalaḥ || rasam ucchoṣayaty āśu tasmāt snigdhaṃ tadā hitam |) hemante lavaṇakṣāratiktāmlakaṭukotkaṭam || sasarpis tailam ahimam aśanaṃ hitam ucyate | tīkṣṇāny api ca pānāni pibed agurubhūṣitaḥ A nilākulaḥnilākulaḥ K​H
annapānān tilān māṣāñ śākāni ca dadhīni ca |
tathekṣuvikṛtīḥ śālīn sugandhāṃś ca navān api ||26||
[cf. 1938 ed. 6.64.21cd–28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
annapānānannapānāṃK​H annapānaṃ A māṣāñ śākāni caem. māṣāñ chākāni ca A māṣāṃ śākāni ca K māṣān śākāni ca H dadhīni caA​K ? H tathekṣuvikṛtīḥ
tathekṣuvikṛtīḥ
A
tathekṣuvikṛtiñ Kac tathekṣuvikṛtīñ Kpc tathekṣuvikṛtāñ H
śālīnA chālīṃ K chālīn H navān apiA​K ?vān api H
prasahānūpamāṃsāni kravyādabilaśāyinām |
audakānāṃ plavānāñ ca pādināñ copayojayet ||27||
[cf. 1938 ed. 6.64.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
copayojayetcopayojayetK​H copasevayet A
madyāni ca prasannāni yac ca kiñcid balapradam |
kāmatas tan niṣeveta puṣṭim icchan himāgame ||28||
[cf. 1938 ed. 6.64.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
niṣevetaA​K niseveta H
taile koṣṇe sukhoṣṇe vā praśastam avagāhanam |
saśiraskaṃ tathābhyaṅgaṃ vyāyāmañ cācared bhṛśam |
sukhodakāvagāhaṃ vā śaucam uṣṇāmbum eva ca ||29||
[cf. 1938 ed. 6.64.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
taile koṣṇeK tailāktasya A tailakoṣṇa H sukhoṣṇe vāsukhoṣṇe vāH sukhoṣṇe ca A sukheṣṇe vā K praśastam avagāhanampraśastam avagāhanaṃpraśastam avagāhanaṃK​H vārikoṣṭhe 'vagāhanam A saśiraskaṃK om. A saśiraṣkan H tathābhyaṅgaṃtathābhyaṃgaṃtathābhyaṅgamK​H om. A vyāyāmañK om. A vyā? H cācared?cācaredK​H om. A bhṛśambhṛśaṃK​H om. A sukhodakāva
sukhodakāva
K​H
om. A
gāhaṃ vāgāham vāK​H om. A śaucamśaucamK​H om. A uṣṇāmbumK​H om. A evaevaK​H om. A caK​H om. A
sāṅgārayāne mahati dhūpāmodamadotkaṭau |
aurṇṇakauśeyasamvītaśayane kuthakāstṛte ||30||
[cf. 1938 ed. 6.64.25cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mahatiA​K mahati ? H dhūpāmodamadotkaṭauH kauśeyāstaraṇāstṛte A dhūpāmodamadotkaṭo K aurṇṇakauśeyasamvītaK śayīta śayane tais tair A aurṇṇakauseyasamvīta H śayane kuthakāstṛteśayane kuthakāstṛteK​H vṛto garbhagṛhodare | strīḥ śliṣṭvāgurudhūpāḍhyāḥ pīnorujaghanastanīḥ || prakāmaṃ ca niṣeveta maithunaṃ tarpito nṛpaḥ | (madhuraṃ tiktakaṭukamamlaṃ lavaṇam eva ca A

kuṅkumāgurudigdhāṅgo nivāte gṛhagahvare |

śayīta śayane cāpi suvistīrṇṇe manorame ||31||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kuṅkumāgurudigdhāṅgokuṃkumāgurudigdhāṃgoK kuṃkumāgurudigdhāṃge H

sevyamānaṃ mṛdusparśair nirdayair upagūhanaiḥ |

tatrāpanītahārās tu priyā nāryaḥ svalaṃkṛtāḥ |

rāmayeyur yathākālaṃ balād api madotkaṭāḥ ||32||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sevyamānaṃsevyamānoem. sevyamānosevyamāno K​H mṛdusparśairK mṛdusparśai H hārās tuem. hārāṃs tu K​H svalaṃkṛtāḥem. svalaṃkṛtāṃ K​H
The edition is emended against witnesses K and H, following Cakrapāṇidatta's citation mentioned above.
This verse was cited by Cakrapāṇidatta in his commentary on the Carakasaṃhitā (Sūtrasthāna 6, vv. 9--18; Ācārya 1941: 46): suśrute'pi hemante maithunasevoktā; yad uktaṃ - “tatrāpanītahārāś ca priyā nāryaḥ svalaṅkṛtāḥ| ramayeyur yathākāmaṃ balād api madotkaṭāḥ” iti||9-18||.
eṣa eva vidhiḥ kāryaḥ śiśire samudāhṛtaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.64.31cd]
hemantaśeṣaḥ śiśiraḥ ke cid icchanti vaidyakāḥ ||33||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
eṣaK​H divāsvapnam ajīrṇaṃ ca varjayet tatra yatnataḥ | ) eṣa A hemantaśeṣaḥK​H om. A śiśiraḥśiśiraḥK​H om. A keK​H om. A cid icchantiK​H om. A vaidyakāḥK​H om. A

meghamārutajaṃ śītaṃ raukṣyaṃ cādānajaṃ yataḥ |

bhajej jijīviṣus tatra soṣṇasnigdhataraṃ vidhim ||34||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
taraṃtaramH taran K

tatra mantham avaśyāyaṃ pravātaṃ rūkṣabhojanam |

malināni ca vāsāṃsi tathā snānañ ca varjayet ||35|| iti |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
avaśyāyaṃavaśyāyaṃK avasyāyam H

tuṣārapaṭanirhāradīptabhāskararaśmiṣu |

dineṣu jṛmbhamāṇeṣu hīyamānāsu rātriṣu ||36||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
paṭapaṭaK pava H raśmiṣuraśmiṣuK rasmiṣu H

puṣpāṭṭahāsaśabalaiś calatkisalayojjvalaiḥ |

kokilodghuṣṭasamadabhramarodgītanisvanaiḥ ||37||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kokilodghuṣṭasamadaH ? K nisvanaiḥH niḥsvanaiḥ K

darśayatsu vicitrāsu vanopavanarājiṣu |

prakupyati yathoddiṣṭān sisṛkṣati gadān kaphaḥ ||38||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prakupyatiprakupyatiK prakupyanti H yathoddiṣṭānH yathoddiṣṭāṃ K
hemante nicitaḥ śleṣmā śaityāc chītaḥ śarīriṇām |
auṣṇyād vasante viṣyaṇṇaṃ kurute vividhān gadān ||39||
[cf. 1938 ed. 6.64.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
chītaḥK​H chīta A viṣyaṇṇaṃem. kupitaḥ A viṣyaṇṇa K viṣyarṇṇa H vividhānK​H ca gadān A gadānK​H bahūn A
ato 'mbumadhurasnigdhadivāsvapnagurūṇi ca |
varjjayed vamanādīni karmāṇy api ca kārayet ||40||
[cf. 1938 ed. 6.64.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
atoK​H tato A 'mbumbuK​H 'mla A divāsvapnaK​H lavaṇāni A
ṣaṣṭikān anavāñ chālīn nīvārān mudgakodravān |
lāvādiviṣkirarasaiś cādyād yūṣañ ca yuktibhiḥ ||41||
[cf. 1938 ed. 6.64.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ṣaṣṭikān anavāñṣaṣṭikān anavāñK​H ṣaṣṭikānnaṃ yavāñ A chālīnK​H chītān A nīvārān mudgakodravānnīvārān mudgakodravānK​H mudgān nīvārakodravān A cādyādK​H dadyād A yūṣañ caK​H yūsaiś ca A yuktibhiḥK​H yuktitaḥ A
paṭolanimbavetrāgratiktaiś cānyair himātyaye | seven madhvāsavāriṣṭān sīdhuṃ mādhvīkam eva ca ||42||
[cf. 1938 ed. 6.64.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vetrāgraK​H vārtāka A tiktaiśtiktaiśtiktaiśK​H tikta A cānyairK​H kaiś ca A seven
seven
A​K
om. H
madhvāsavāA​K ?dhvāsavā H riṣṭānA riṣṭāṃ K riṣṭā H sīdhuṃsīdhuṃK sīdhu A​H mādhvīkammādhvīkamK​H mādhvīka A eva caK​H mādhavān A
vyāyāmam añjanan dhūmaṃ tīkṣṇañ ca kavaḍagraham |
uṣṇāmbunā ca sarvārthān seveta kusumāgame ||43||
[cf. 1938 ed. 6.64.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kavaḍagrahamkavaḍagrahaṃK​H kavalagraham A uṣṇāmbunā ca
uṣṇāmbunā ca
K​H
sukhāmbunā ca A
sarvārthānA​K sa?rthān H
yavamudgamadhuprāyaṃ vasante bhojanaṃ hitam |
[cf. 1938 ed. 6.64.37cd]

vyāyāmo dvyadhikaś cātra sarva eva praśasyate ||44||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yavaK​H tīkṣṇarūkṣakaṭukṣārakaṣāyaṃ koṣṇam adravam | yava A bhojanaṃA​K bhojane H vyāyāmoA​K vyāyāmaṃ H dvyadhikaśem. om. A vyadhikaś K vyadhikañ H cātraK om. A cāsya H sarva evasarvva evaK​H om. A praśasyatepraśasyateK​H 'tra niyuddhādhvaśilānirghātajo | utsādanaṃ tathā snānaṃ vanitāḥ kānanāni ca A
We emend the Nepalese witnesses from vyadhika to dvyadhika for sense. The syllable dvya and vya are easily confused. See also Monier Williams' p. 1031, sub vyadhika/hyadhika.
śirovirekair vamanaiḥ kaṣāyaiḥ kavaḍagrahaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.64.39cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śirovirekairK​H śirovireka A vamanaiḥvvamanaiḥK​H vamana A kaṣāyaiḥK​H nirūha A kavaḍagrahaiḥK​H kavalādibhiḥ A
nirhared apramattaś ca hemantopacitaṃ kapham ||45||
[cf. 1938 ed. 6.64.39ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nirhared apramattaś canirhared apramattaś caK​H seveta nirharec cāpi A hemantopacitaṃA hemantopacita K hemante pacitaṅ H

śuciḥ śuklāmbaradharaś candanāgurubhūṣitaḥ |

pīnastanorujaghanāṃ rūpayauvanaśālinīm ||46||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śuklāmbaradharaśK ?ś H candanāgurubhūṣitaḥcandanāgurubhūṣitaḥK candanāgarubhūṣitaḥ H pīnastanorujaghanāṃem. pīnastanorujaṃghanāṃ K pīnastanorujaṃghānā H rūpayauvanaśālinīmrūpayauvanaśālinīṃH rūpayauvaśālinīṃ K
The reading of K °jaṃghanāṃ, which is unmetrical, has been emended to °jaghanāṃ, which yields a better sense and restores the metre to a na-vipulā. Cf.Suśrutasaṃhita 6.47.63: [...] ukūlāḥ pīnastanorujaghanā haricandanāṅgyaḥ||

kānaneṣu vicitreṣu sarvālaṅkārabhūṣitām |

rāmayed yāvad utsāhaṃ sumanāḥ kusumāgame ||47||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone

tataś candrakarālokān pradoṣaṃ satsuhṛjjanaḥ |

saṃseved athavāliṅgya svapet kāntāṅ gṛhodare ||48||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
candrakarālokāncandrakarālokānH candrakarālokāṃ K
ādadānaḥ karair grīṣme jagatsnehan divākaraḥ |
yauvanotsavanirbhagnavanitāyām iva kṣitau ||49||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
divākaraḥdivākaraḥK om. H yauvanotsavanirbhagnavanitāyāmem. yauvanotsavanibhargnavanitāyām K ? ? vaniyām Hac ? ? vanitāyām Hpc
bibhratyāṃ durbhagaṃ rūkṣaṃ reṇvaṅgārāruṇaṃ vapuḥ |
vātacakrasamuddhūtaśuṣkaparṇṇasvanānvitaḥ |
raukṣyaṃ sañjanayaty āśu tataḥ śuṣyanti dehinaḥ ||50||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
reṇvaṅgārāruṇaṃK rathadbhārāruṇam H vātacakrasamuddhūtaśuṣkaparṇṇasvanānvitaḥK vātacakrasamuddhūtaśuṣkaparṇṇasvanānvitaṃ H āśuH āśus K
tasmān nidāghasamaye śoṣaṇaṃ rūkṣaṇañ ca yat |
vyāyāmam uṣṇam āyāsaṃ maithunaṃ paridāhi ca |
rasāṃś cāgniguṇodriktān viśeṣeṇa vivarjayet ||51||
[cf. 1938 ed. 6.64.40cd–41ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tasmān nidāghasamaye śoṣaṇaṃ rūkṣaṇañ ca yatK​H varjayen madhurasnigdhadivāsvapnagurudravān A paridāhi caK​H pariśoṣi ca A cāgniguṇodriktānA cāgniguṇodriktāṃ K cāgnigu?? H viśeṣeṇa vivarjayetK nidāghe parivarjayet A ?? jayet H

sarpiḥkhaṇḍaguḍāktāṃs tu sahakārarasānvitān |

saktūn pibet prātas takraiḥ śītatoyottaraṃ naraḥ ||52||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sahakāraem. sahākāra K​H rasānvitānH rasānvitāṃ K saktūnsaktūnK śaktūn H

yavagodhūmavikṛtīḥ śālīṃś ca vividhān api |

prasahānūpamāṃsāni vṛṣyāṇy anyāni yāni ca |

prakārair vividhair adyān nidāghe svakuṭumbinā ||53||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
svakuṭumbināH svūkaṭumbinā K
ṣāḍavair vividhai rāgair gauḍikaiś ca susaṃkṛtaiḥ |
suśītaiḥ snigdhamadhurais tarpayec choṣitāṃs tanūn ||54||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
gauḍikaiś caK mmo? H susaṃkṛtaiḥem. susaṃkṛḥ taiḥ K saṃskṛtaiḥ H suśītaiḥH suśītai K tanūnK tarūn H
hitañ ca bhojanaṃ grīṣme śītalaṃ madhuraṃ dravam |
[cf. 1938 ed. 6.64.44cd]
saśarkareṇa payasā rātrāv api tu pūjitam ||55||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hitañ caK​H om. A grīṣmeK​H ca hitaṃ śī A śītalaṃśītalamK​H taṃ saghṛtaṃ A madhuraṃmadhuranK​H madhura A saśarkareṇasaśarkkareṇaK​H om. A payasāK​H om. A rātrāvK​H om. A api tuK​H om. A pūjitampūjitaṃK​H om. A
sarāṃsi vāpyaḥ sarito vanāni rucirāṇi ca |
candanāni parārdhyāni srajaḥ sakamalotpalāḥ ||56||
[cf. 1938 ed. 6.64.41cd–42ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sarāṃsi vāpyaḥ sarito vanānisarānsi vāpyaḥ sarito vanāniK​H sarāṃsi sarito vāpīr vanāni A srajaḥA tathā K​H
The reading of the vulgate (srajaḥ) has been adopted as it is required to make sense of the feminine plural adjective following it (i.e., sakamalotpalāḥ), which is attested by all witnesses.
tālavṛntānilān hārāṃs tathā śītagṛhāṇi ca |
gharmakālaṃ niṣeveta vāsāṃsi sulaghūni ca ||57||
[cf. 1938 ed. 6.64.42cd–43ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tālavṛntānilānK tālavṛntānilā A​H hārāṃsA hārā K hārās H tathāA​H om. K śītagṛhāṇi caA​H om. K gharmakālaṃgharmmakālanK​H gharmakāle A niṣevetaA​K nibodheta H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śarkarākhaṇḍadigdhāni sugandhīni himāni ca A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. pānakāni ca seveta manthāṃś cāpi saśarkarān A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śṛtena payasā rātrau śarkarāmadhureṇa ca | pratyagrakusumākīrṇe śayane harmyasaṃsthite A
divā śītagṛhe cāpi padmotpaladalāyute |
śayīta ca yathākāmaṃ spṛśyamāno 'nilaiḥ sukham ||58||
[cf. 1938 ed. 6.64.45a, 46ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
divāK​H om. A śītagṛheK​H om. A cāpiK​H om. A padmotpaladalāyutepadmotpaladalāyuteK​H om. A śayīta caśayīta caK​H śayīta can A yathākāmaṃK danārdrāṅgaḥ A yanakāmaṃ H spṛśyamānoA​K spṛśyamānā H 'nilaiḥA lilaiḥ Kac nilaiḥ Kpc​H sukhamsukhaṃK sukhaiḥ A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tāpātyaye hitā nityaṃ rasā ye guravas trayaḥ A
rātrau harmyatale hṛdye puṣpaprakarabhūṣite |
jalajaih kusumaiś citraiś candrapādāvaguṇṭhite ||59||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
guṇṭhiteK guṇṭhitaiḥ H
vyajanair vījyamānaś ca spṛśyamānaś ca komalaiḥ |
strīṇāṃ stanaiḥ karaiś cāpi muktāhāraiś ca śītalaiḥ ||60||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vījyamānaś cavījyamānaś caK vvījamānaś ca H strīṇāṃH strīṇā K
saṃsevyamāna āsīta suhṛdbhir abhisamvṛtaḥ |
śayīta śayane śubhre candanārdrapaṭo naraḥ |
rūkṣocchuṣkeṣu deheṣu grīṣme vā puṣpito 'balī ||61||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saṃsevyamānaH saṃsevyāmāna K paṭoK kaṭo H 'balīem. valī K​H

pravṛddhagambhīraravair meghair ativinādite |

prodbhinnakandalaśyāmakadambakuṭajārjjune ||62||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pravṛddhagambhīrapravṛddhagambhīrapravṛddhagambhīraK​Hpc pravṛddhagambhīrarambhī Hac ravairK raraver Hac raver Hpc ativināditeK ativināditaiḥ H kandalakandalaK kandale H

mālatīkusumāmodadaśāśāpūrite 'mbare |

surendragopamaṇḍūkaiḥ prakīrṇṇavasudhātale ||63||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pūrite 'mbareem. pūrite mbare K​H

dvirephakṛtasaṅgītanalinīvanabhūṣite |

śikhaṇḍināyakavarair nādyārambhakṛtotsave ||64||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nalinīvanaKpc​H nalnīvana Kac varairK vanair H

daurbalyakāṣṭhāṃ paramāṃ yadā gacchati bhāskare |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone

śītavātābhravarṣais tu vāyuḥ prāvṛṣi kupyati ||65||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nidāghopacitaṃ caiva prakupyantaṃ samīraṇam |
nihanyād avilambena vidhinā vyādhikovidaḥ ||66||
[cf. 1938 ed. 6.64.48]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prakupyantaṃA​K prakupyanti H nihanyād avilambena
nihanyād avilambena

nihanyād avilambena
K​H
nihanyād anilaghnena A
vyādhikovidaḥK​H vidhikovidaḥ A

caryāḥ sukhoṣṇāś ca rasās tailāni vividhāni ca |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sukhoṣṇāś caK sukhoṣṇāś ya H rasāsK ratās H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. payo māṃsarasāḥ koṣṇās tailāni ca ghṛtāni ca A
bṛṃhaṇañ cāpi yat kiñ cid abhiṣyandi tathaiva ca ||67||
[cf. 1938 ed. 6.64.47cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bṛṃhaṇañbṛṃhaṇaṃA​K bṛṃha H cāpiA​K om. H yat kiñA​Kpc ya kiñ Kac ṇa? kiñ H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. (nadījalaṃ rūkṣam uṣṇam udamanthaṃ tathātapam | vyāyāmaṃ ca divāsvapnaṃ vyavāyaṃ cātra varjayet A
navāmbu rūkṣaśītānnaṃ saktūṃś cāpi vivarjayet |
yavaṣaṣṭikaśālīṃś ca godhumān anavāṃs tathā |
[cf. 1938 ed. 6.64.50]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
navāmbuK​H navānna A rūkṣaśītānnaṃK​H rūkṣaśītāmbu A saktūṃśA​K śaktūṃś H yavaṣaṣṭikaśālīṃś ca
yavaṣaṣṭikaśālīṃś ca
K​H
yavaṣaṣṭikagodhūmān śālīṃś cā A
godhumān anavāṃsgodhumān anavāṃsK py anavāṃs A ?s H
harmyamadhye nivāte ca bhajec chayyāṃ mṛdūttarām ||68||
saviṣaprāṇivinmūtralālāniṣṭhīvanādibhiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.64.51]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saviṣaprāṇivinmūtralālāniṣṭhīvanādibhiḥ
saviṣaprāṇivinmūtralālāniṣṭhīvanādibhiḥ

saviṣaprāṇiviṇmūtralālāniṣṭhīvanādibhiḥ
K​H
saviṣaprāṇiviṇmūtralālādiṣṭhīvanādibhiḥ A
samāplutan tadā toyam āntarīkṣaṃ viṣopamam ||69||
vāyunā viṣajuṣṭena prāvṛṣeṇyena dūṣitam |
[cf. 1938 ed. 6.64.52]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
viṣajuṣṭenaK​H viṣaduṣṭena A prāvṛṣeṇyenaA​K prāvṛṣe yena H
tad dhi sarvopayogeṣu tasmin kāle vivarjayet ||70||
ariṣṭāsavamaireyān sopadaṃśāṃś ca yuktitaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.64.53]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vivarjayet ||70|| ariṣṭāsavamaireyānvivarjayet |
ariṣṭāsavamaireyān
A
vivarjayet | ariṣṭāsavamaireyāṃ K vivarjjayet | ariṣṭāsavamaireyaṃ H
sopadaṃśāṃś casopadaṃśāṃś caK sopadaṃśāṃs tu A sopadaṃśāṃs ca H
pibet prāvṛṣi jīrṇṇāṃs tu rātrau prāvṛṣi varjayet ||71||
nirūhair bastibhiś cāpi tathānyair mārutāpahaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.64.54]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prāvṛṣiK​H tān api A cāpiK​H cānyais A tathānyairA​K tathānye H
kupitaṃ śamayed vātaṃ vārṣikañ ca cared vidhim ||72||
[cf. 1938 ed. 6.64.55ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vātaṃvātamK​H vāyuṃ A vārṣikañ caK​H vārṣikaṃ cā A

bhūyo varṣī tu parjanyo gaṅgāyā dakṣiṇe jane |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
parjanyoK parjjyanyo H

tatra ca prāvṛtvarṣākhyau ṛtū teṣāṃ prakīrttitau ||73||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prāvṛtvarṣākhyauprāvṛtvarṣākhyauK pravṛtvapārthyo H

tasya evottare deśe himavaddravyasaṃkule |
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
deśedeśe K deṣe H

bhūyaḥ śītatamas tatra hemantaśiśire ṛtū ||74||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ṛtāv ṛtau ya etena vidhinā varttate naraḥ |
[cf. 1938 ed. 6.64.55cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
cb
ghorān ṛtukṛtān rogān nāpnuyāt sa kadā cana ||75||
ata ūrdhvaṃ dvādaśāśanapravicārān vakṣyāmaḥ | tad yathā śītoṣṇasnigdharūkṣadravaśuṣkaikakālikadvikālikauṣadhayuktahīnamātradoṣapraśamanapravṛddhyarthān ||76||
[cf. 1938 ed. 6.64.56]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
rogānA​H rogā K nāpnuyāt san āpnuyāt saK nāpnoti sa A nāpnuyān na H canaA​H canaḥ K dvādaśāśanapravicārānA​H dvādaśāśanapravicārām K yathāK​H ra A śītoṣṇasnigdharūkṣadravaśuṣkaikakālikadvikālikauṣadhayuktahīnamātradoṣapraśamanapravṛddhyarthānem. śītoṣṇasnigdharūkṣadravaśuṣkaikakālikadvikālikauṣadhayuktamātrāhīnadoṣapraśamanavṛttyarthāḥ A śītoṣṇasnigdharūkṣadravaśuṣkekakālikadvikālikauṣadhayuktahīnamātradoṣapraśamanapravṛdhyathāṃ K śītoṣṇasnigdharūkṣadravaśuṣkekakālikauṣadhayuktahīnamātrādoṣa?manapravṛddhyarthān H
tṛṣṇāmadavidāhārttān raktapittaviṣāturān |
saṃmūrcchāṃ strīṣu ca kṣīṇān śītair annair upācaret ||77||
[cf. 1938 ed. 6.64.57]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tṛṣṇāmadavidāhārttānem. tṛṣṇoṣṇamadadāhārtān A tṛṣṇāmadavidārhārttān K tṛṣṇāmadavidāhārttād H saṃmūrcchāṃ strīṣu caem. mūrcchārtān strīṣu ca A saṃmūrcchā strīṣu ca K​H kṣīṇān śītairA kṣīṇāṃ śītair K​H
kaphavātāmayāviṣṭān viriktān snehapāyinaḥ |
aklinnakāyāṃś ca narān uṣṇair annair upācaret ||78||
[cf. 1938 ed. 6.64.58]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kaphavātāmayāviṣṭānem. kaphavātam āmayāviṣṭān A kaphavātāmayāviṣṭāṃ K​H viriktānA viriktāṃ K viriktaṃ H
vātikān rūkṣadehāṃś ca vyavāyopahatāṃs tathā |
vyāyāminaś cāpi narān snigdhair annair upācaret ||79||
[cf. 1938 ed. 6.64.59]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
narānA​H narāṃ K
medasābhiparītāṃs tu sthūlān mehāturān api |
kaphābhipannadehāṃś ca rūkṣair annair upācaret ||80||
[cf. 1938 ed. 6.64.60]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
medasābhiparītāṃs tuA​K medasā H sthūlānem. snigdhān A sthūlāṃ K om. H mehāturān apiA​K ?rān api H kaphābhipannadehāṃś ca
kaphābhipannadehāṃś ca

kaphābhipannadehāṃś ca
A​K
kaphābhipannadehāś ca H
annairA​K varggair H
śuṣkadehān pipāsārttān durbalān api ca dravaiḥ |
praklinnadehān vraṇinaḥ śuṣkair mehinam eva ca ||81||
[cf. 1938 ed. 6.64.61]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śuṣkadehānA śuṣkadehāṃ K śuṣkadehī H pipāsārttānpipāsārtānpipāsārttāṃA​K pipāsārttā H dravaiḥA​K vraṇaiḥ H praklinnadehānem. praklinnakāyān A praklinnadehāṃ K praklinnadeha H mehinammmehinamK​H mehina A
The reading of the Nepalese manuscripts, mehinam, has been understood as mehina, the final m serving as a break between consonants.
ekakālaṃ bhaved deyo durbalāgnivivṛddhaye |
samāgnaye tathāhāro dviḥkālam atha pūjitaḥ ||82||
[cf. 1938 ed. 6.64.62]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dviḥkālamK​H dvikālam A athaK​H api A
auṣadhadveṣine deyaṃs tathauṣadhasamāyutam |
mandāgnaye rogiṇe ca mātrāhīnaḥ praśasyate ||83||
[cf. 1938 ed. 6.64.63]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
auṣadhadveṣineK auṣadhadveṣiṇe A​H deyaṃsdeyaṃsK deyas A de H tathauṣadhasamāyutamem. tathauṣadhasamāyutaḥ A tathoṣadhasamāyutaṃ K ya? H
yathartudattas tv āhāro doṣapraśamanaḥ smṛtaḥ |
ataḥ paraṃ tu svasthānāṃ sarva eva praśasyate ||84||
[cf. 1938 ed. 6.64.64]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yathartudattasA​K yatharttū dahas H doṣapraśamanaḥdoṣapraśamanaḥA​K doṣaḥ praśamanaḥ H paraṃ tuA​K paraṃ t H svasthānāṃA​K tūś ca skānāṃ H sarvasarvasarvvaK​H vṛttyarthaṃ sarva A evaK​H eva ca A praśasyateK​H pravicārānimān evaṃ dvādaśātra prayojayet A
ata ūrdhvaṃ daśauṣadhakālān vakṣyāmaḥ | tatrābhaktam | prāgbhaktam | adhobhaktam | madhyabhaktam | āntarābhaktam | sabhaktam | sāmudgam | muhurmuhuḥ | grāsam | grāsāntarañ ceti ||85||
[cf. 1938 ed. 6.64.65]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ūrdhvaṃūrddhvaṃA​H ūdhvaṃ K daśauṣadhakālānA​K daśoṣadhakālān H madhyabhaktammadhyabhaktaṃK madhyebhaktammadhyebhaktaṃ A​H āntarābhaktamāntarābhaktaṃH antarābhaktaṃ A​K sabhaktamsabhaktaṃA​K subhaktaṃ H cetiK ceti daśauṣadhakālāḥ A ceti || ? H
tatrābhaktan nāma yat kevalam auṣadham upayujyate ||86||
[cf. 1938 ed. 6.64.66]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatrābhaktantatrābhaktaṃtatrābhaktanA​K om. H nāmaK tu ya A om. H yatem. t A yaḥ K ? yaḥ H auṣadhamK​H evauṣadham A upayujyateA​K upayute H
vīryādhikaṃ bhavati bheṣajam annahīnaṃ
hanyāt tathāmayam asaṃśayam āśu caiva |
tad bālavṛddhavanitāmṛdavas tu pītvā
glāniṃ parāṃ samupayānti balakṣayañ ca ||87||
[cf. 1938 ed. 6.64.67]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
annahīnaṃA​K anuhīnaṃ H asaṃśayamasaṃśayamA​Kpc​H asaṃm Kac āśuA​K āśca H bālavṛddhavanitāmṛdavas tubālavṛddhavanitāmṛdavas tuA​Kpc​H bāladdhavanitāmṛdavas tu Kac glāniṃ
glāniṃ
A​K
ślātiṃ H

The metre is vasantatilakā.
prāgbhaktan nāma yat prāgbhaktaṃ pīyate | paścād bhujyate tat |||88||
[cf. 1938 ed. 6.64.68]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prāgbhaktaṃprāgbhaktanK​Hac prāgbhak A​Hpc pīyateK tasyo A tat pīyate Hac tan pīyate Hpc paścād bhujyateK payujyate A paścānujyate H tatem. om. A tac K​H
śīghraṃ vipākam upayāti balaṃ na hiṃsyād
annāvṛtan na ca muhur vadanān nireti |
prāgbhaktasevitam adhobalam ādadhāti
dadyāc ca vṛddhaśiśubhīrukṛśāṅganābhyaḥ ||89||
[cf. 1938 ed. 6.64.69]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śīghraṃA chīghraṃ K​H hiṃsyād annāvṛtanhiṃsyād
annāvṛtaṃ
A
hiṃsyād annāvṛtahiṃsyād
annāvṛta
hiṃsyād
annāvṛta
K​H
na catvān na caA tvān na catvān na ca K​H muhurA murhur muhur K muhur mmuhur H prāgbhaktasevitam
prāgbhaktasevitam
A
prāgbhaktasevi ? K prāgbhaktasevinam H
adhobalamH athauṣadham A ??dhobalam K ādadhātiK​H etad eva A vṛddhaśiśubhīrukṛśāṅganābhyaḥvṛddhaśiśubhīrukṛśāṅganābhyaḥA​K vṛddhasistūbhīrukṛśāṅganānyaḥ H
The metre is vasantatilakā. The second verse quarter of the Nepalese manuscripts is not metrical and has been emended with the aid of the vulgate to restore the metre.
adhobhaktan nāma yad bhuktvā pīyate ||90||
[cf. 1938 ed. 6.64.70]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yadK​H om. A bhuktvāK​H om. A pīyateK​H yad adho bhaktasyeti A
pītaṃ yad annam upayujya tad ūrdhvakāye
hatvā gadān bahuvidhāṃś ca balan dadāti ||91||
[cf. 1938 ed. 6.64.72ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hatvā
hatvā
K​H
hanyād A
gadānA gadāṃ K​H dadātiA​H dādāti K
madhyabhaktan nāma yan madhye bhaktasya pīyate ||92||
[cf. 1938 ed. 6.64.71]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
madhyabhaktanK​H madhye bhaktaṃ A
madhye tu pītam apahanty avisāribhāvā
ye dehamadhyam abhibhūya bhavanti rogāḥ ||93||
[cf. 1938 ed. 6.64.72cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tutuA​K ttū H avisāribhāvā yeavisāribhāvā
ye
K
avisāribhāvād A avisāritābhāvā ye H
dehamadhyamdehamadhyamdehamadhyamK​H ye madhyadeham A abhibhūyaA​K atibhūya H
The metre is vasantatilakā. In the Nepalese manuscripts, the verse (consisting of hemistiches numbered 91 and 93) is interrupted midway by the prose statement (numbered 92), whereas the vulgate places this prose statement before the verse.
āntarābhaktan nāma yad antare pīyate pūrvāparayor bhaktayoḥ ||94||
[cf. 1938 ed. 6.64.73]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
āntarābhaktanāntarābhaktanK​H antarābhaktaṃ A yad antareK yad antarā A yad a?re H pīyateA​K pāyate H pūrvāparayorA​K pūrvvāparayo H
hṛdyam manobalakaraṃ tv api dīpanañ ca
pathyaṃ sadā bhavati cāntarabhaktakan tat ||95||
[cf. 1938 ed. 6.64.75cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tv apiK​H tv atha A tattatK​H yat A
sabhaktan nāma auṣadheṣu yat sādhyate ||96||
[cf. 1938 ed. 6.64.74]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
auṣadheṣuK om. A oṣadheyu H sādhyateK​H saha bhaktena A
pathyaṃ sabhaktam abalābalayor hi nityaṃ
tad dveṣiṇām api tathā śiśuvṛddhayoś ca ||97||
[cf. 1938 ed. 6.64.75ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dveṣiṇāmA​K veṣiṇām H śiśuvṛddhayośA​K sistūvṛddhayoś H
The metre is vasantatilakā. In the Nepalese manuscripts, the verse (consisting of hemistiches numbered 95 and 97) is interrupted midway by the prose statement (numbered 96), whereas the vulgate places this prose statement before the verse.
sāmudgan nāma yad bhaktasyādāv ante ca pīyate ||98||
[cf. 1938 ed. 6.64.76]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
doṣe dvidhā pravisṛte tu samudgasaṃjñam
ādyantayor yad aśanasya niṣevyate tu ||99||
[cf. 1938 ed. 6.64.77]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pravisṛte tuA prasārite tu K prasavite ttū H samudgasaṃjñamA samudgasaṃjñāḥ K​H ādyantayor
ādyantayor
ādyantayorA​K
ādyantayo H
yad aśanasyaA​K ? H niṣevyateA​K om. H tuA​K om. H
The vulgate's reading pravisṛte has been adopted to restore the metre, and °saṃjñam to restore the syntax.
muhur muhur nāma sabhaktam abhaktaṃ vā yad auṣadhaṃ muhur muhur upayujyate ||100||
[cf. 1938 ed. 6.64.78]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
abhaktaṃ vāA abhakta? K vā H yad auṣadhaṃA om. K yad oṣadhaṃ H muhurA​H om. K muhurmmuhurA​H om. K upayujyateA​H om. K
śvāse muhur muhur atiprasṛte ca kāse
hikkāvamīṣu ca bhavaty upayojyam etat ||101||
[cf. 1938 ed. 6.64.79]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
hikkāvamīṣu ca
hikkāvamīṣu ca
K​H
hikkāvamīṣu sa A
bhavatyK​H vadanty A
The metre is vasantatilakā. In the Nepalese manuscripts, the verse (consisting of hemistiches numbered 99 and 101) is interrupted midway by the prose statement (numbered 100), whereas the vulgate places this prose statement before the verse.
grāsan nāma yat piṇḍavyāmiśram upayujyate ||102||
[cf. 1938 ed. 6.64.80]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nāmaK​H tu A piṇḍavyāmiśrampiṇḍaṃ vyāmiśramA piṇḍaṃ vyāmiśrampiṇḍaṃ vyāmiśram K​H upayujyateK​H om. A
grāseṣu cūrṇṇam abalāgniṣu dīpanīyaṃ
vājīkarāṇy api ca yojayituṃ yateta ||103||
[cf. 1938 ed. 6.64.82ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vājīkarāṇy
vājīkarāṇy
A​H
vājīkarāṇy K
api caK​H api tu A
grāsāntaran nāma piṇḍāntaraṃ yad upayujyate ||104||
[cf. 1938 ed. 6.64.81]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nāmaK​H om. A piṇḍāntaraṃpiṇḍāntaraṃK tu A piṇḍā? H yad upayujyateK yad grāsāntareṣu A om. H
grāsāntareṣu visṛjed vamanīyadhūmāñ
chvāsādiṣu prathitadṛṣṭaguṇāṃś ca lehān ||105||
[cf. 1938 ed. 6.64.82cd]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
grāsāntareṣuA​K ?ṣu H visṛjedK​H vitared A vamanīyadhūmāñ chvāsādiṣuvamanīyadhūmān
śvāsādiṣu
A
vamanīyadhūmāṃc chvāsādiṣu K vamanīyadhūmāc chvāsādiṣu H
prathitadṛṣṭaguṇāṃś caprathitadṛṣṭaguṇāṃś ca A​K ?viṣṭaguṇāṃś ca H
The metre is vasantatilakā. In the Nepalese manuscripts, the verse (consisting of hemistiches numbered 103 and 105) is interrupted midway by the prose statement (numbered 104), whereas the vulgate places this prose statement before the verse.
daśauṣadhakālā bhavanti | bhavati cātra ||106||
[cf. 1938 ed. 6.64.83]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
daśauṣadhakālā daśauṣadhakālāK evam ete daśauṣadhakālāḥ A evam ete daśauṣadhakālā H bhavantiK​H om. A bhavatiK​H om. A cātraK​H om. A
visṛṣṭe viṇmūtre viśadakaraṇair dehe ca sulaghau
viśuddhe codgāre hṛdi ca vimale vāte ca sarati |
tathānnaśraddhāyāṃ klamaparigame kukṣau ca śithile
pradeyas tv āhāro bhavati bhiṣajā sātmyaprakriyeti ||107||
[cf. 1938 ed. 6.64.84]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
viśadakaraṇairK viśadakaraṇe A viśadakaraṇai H viśuddhe
viśuddhe
A
śuddhe K sūddhe H
codgārecodgāreA​K codgare H hṛdi caK​H hṛdi su A tathānnaśraddhāyāṃ
tathānnaśraddhāyāṃ

tathānnasraddhāyāṃ
A​K
tathānnaśuddhāyā H
klamaparigameA​K klamaparisame H kukṣau caA​K kūkṣau H pradeyas
pradeyas
A​K
prayadeyas H
bhiṣajāK bhiṣajāṃ A om. H sātmyaprakriyetiK kālaḥ sa tu mataḥ A ?ṣaja?sātmrakriyeti H
This text can be scanned with four pādas of eighteen syllables. The first three have the same pattern and, unlike the vulgate, the fourth is slightly different at the end. However, I do not recognise the metre. Perhaps, it is a faulty śārdūlalalita.
bhagavān āha dhanvantariḥ ||108||
[6.64.84.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
bhagavān āhaH bhagavāṃn āha K dhanvantariḥH dhadhaṃvantariḥ K
uttare tantre svastharakṣaṇīyaṃ dvāpañcāśattamaḥ kāyacikitsāyām aṣṭāviṃśatitamaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
uttareH iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantre A kāyaci kitsā || K tantreH tantra A om. K svastharakṣaṇīyaṃH bhūṣaṇādhyāyeṣu svasvavṛttādhyāyo A om. K dvāpañcāśattamaḥH nāma (dvitīyo 'dh A om. K kāyacikitsāyāmkāyacikitsāyāmH yāyaḥ, āditaḥ) catuḥ A om. K aṣṭāviṃśatitamaḥH ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ A om. K

[Adhyāya 65: draft edition based on MS K]

[Adhyāya 65]

athātas tantrayuktyuddeśaṃ nāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.65.1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tantrayuktyuddeśaṃtaṃtrayuktim aK tantrayuktim ataṃtrayuktim a A​LSPŚ taṃtrayukti J tantrayuktyād deśan H nāmādhyāyaṃnāmādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥJ​K​H dhyāyaṃ A​LSPŚ vyākhyāsyāmaḥ vyākhyāsyāmaḥ A​J​LSPŚ​H om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
LSPŚ yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
tatra dvātriṃśat tantrayuktayo bhavanti |
tad yathā | adhikaraṇam | yogaḥ | padārthaḥ | hetvarthaḥ | uddeśaḥ | nirdeśaḥ | upadeśaḥ | apadeśaḥ | pradeśaḥ | atideśaḥ | apavargaḥ | vākyaśeṣaḥ | arthāpattiḥ | viparyayaḥ | prasaṅgaḥ | ekāntaḥ | anekāntaḥ | pūrvapakṣaḥ | nirṇṇayaḥ | anumatam | vidhānam | anāgatāpekṣaṇam | atikrāntāpekṣaṇaṃ | saṃśayaḥ | vyākhyānam | svasaṃjñā | nirvacanam | nidarśanam | niyogaḥ | vikalpaḥ | samuccayaḥ | ūhyam iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatraH om. A || śāstrê J tratra K || śāstre LSPŚ dvātriṃśatdvātriṃśatA​J​K​LSPŚpc​H dvādaśatriṃśat LSPŚac tantrayuktayotaṃtrayuktayoA​LSPŚ​H taṃtrayuktayô J tatrayuktayo K tad
tad
J​K​LSPŚ​H
śāstre | tad A
padārthaḥpadārthoA​K​LSPŚ​H pādārthô J hetvarthaḥA​K​LSPŚ​H hêtvarthaḥ J uddeśaḥuddeśaḥ |uddeśoA​K​LSPŚ uddêśô J uddeśaṃ H nirdeśaḥA​J​K​LSPŚ atideśaḥ | H upadeśaḥupadeśoA​K​LSPŚ upadêśô J u H apadeśaḥ'padeśaḥA​K​LSPŚ padêśaḥ J padeśaḥ H pradeśaḥpradeśaḥpradeśoA​K​LSPŚ​H pradêśo J atideśaḥ'tideśaḥA​K​LSPŚ om. J atideśaṃ H apavargaḥapavarggaḥK​H apavarjaḥ A pavargô J pavargro LSPŚ vākyaśeṣaḥvākyaśeṣoA​K​LSPŚ​H vākyaśêṣô J arthāpattiḥ'rthāpattiA​K​H arthāpatti'rthāpatti J​LSPŚ ekāntaḥekāṃtoekāntaḥA​K​LSPŚ​H ekāṃtô J anekāntaḥA​K​H naîkāṃtaḥ J naikāṃtaḥ LSPŚ nirṇṇayaḥnirṇayaḥnirṇayoA​K​LSPŚ​H nirṇṇayô J anumatamanumataṃ'numataṃA​K​LSPŚ numata J aḍūmataṃ H vidhānamvidhāna|mvidhānaṃA​J​LSPŚ​H vidhāṇaṃ K anāgatāpekṣaṇamanāgatāpekṣaṇaṃK anāgatāvekṣaṇamanāgatāvekṣaṇa|m A​LSPŚac​LSPŚpc anāgatāvêkṣaṇam J anāgataipekṣaṇaṃ H atikrāntāpekṣaṇaṃatikrāntāpekṣaṇamKpc​H atikrāntāvekṣaṇaṃatikrāṃtāvekṣaṇaṃ A​LSPŚ atikrāṃtāvêkṣaṇaṃ J atikrāntpekṣaṇaṃ Kac nidarśanamnidarśanaṃA​K​LSPŚ​H nidarśa J niyogaḥniyogaḥA​K​LSPŚ​H na yogaḥ J vikalpaḥA​K​H om. J​LSPŚ samuccayaḥsamuccayo| vikaA​K​H samuccayô vika J samuccayo vikasamuccayo| vika LSPŚac​LSPŚpc ūhyamlpaḥ| ūhya|mA​K​H lpam ūhyam J lpaḥ ūhyamlpaḥ| ūhya|m LSPŚac​LSPŚpc
atrāha | āsāṃ yuktīnāṃ kiṃ prayojanam | ucyate | vākyayojanam arthayojanañ ca ||
[cf. 1938 ed. 6.65.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
atrāhaatrāha | J​K​H atrāsāṃ A​LSPŚ āsāṃāsāṃāsāṃJ​K​H tanttaṃt A​LSPŚ yuktīnāṃ kiṃJ​K​H rayuktīnāṃ kiṃ A​LSPŚ ucyateA​K​H iti yadatrocyatê J iti ced atrocyate LSPŚ vākyayojanamA​K​H vākyayôjanaṃ J kvākyayojanam LSPŚ arthayojanañarthayojanaṃA​K​H arthaprayojanaṃ J​LSPŚ
ślokau cātra bhavataḥ ||
asadvādiprayuktānāṃ śabdānāṃ pratiṣedhanam |
svavākyasiddhir api ca kriyate tantrayuktibhiḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.65.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ślokauK​H om. A ślôkāś J ślokāś LSPŚ cātracātraJ​K​LSPŚ​H om. A bhavataḥK​H bhavanti cātra ślokāḥ A bhavaṃti | aśuvyā J bhavaṃti LSPŚ asadvādiprayuktānāṃ
asadvādiprayuktānāṃ
A
diprayuktānāṃ J asada prayuktānāñ
asada prayuktānāñ

asadaprayuktānāñ
Kac​H
asadvādi prayuktā Kpc asadvādaprayuktānāṃ LSPŚ
śabdānāṃca śabdānāmem. vākyānāṃ A​J​LSPŚ ca śabdānāṃca śabdānām Kac​H nā śabdānāṃ Kpc tantrayuktibhiḥtaṃtrayuktibhiḥ K​LSPŚ​H tantrayuktitaḥtaṃtrayuktitaḥ | A​J
We have adopted the vulgate reading here, although it is highly unlikely to be original. In MS H, this pāda appears to read asadaprayuktānāñ ca. This is unmetrical, the compound is unusual, and there is an unexplained ca. There have been interventions in MS K by a second hand, and also there is a hole in the manuscript just at this point. The ante correctionem reading of K is unclear but appears to be closer to the reading of H than to the vulgate reading. These factors make it hard to reconstruct what a plausible and correct older reading might have been. For the impact on the meaning of this text, see notes to the translation.
vyatyāsoktās tu ye hy arthā līnā ye cāpy anirmalāḥ |
leśoktā ye ca kecit syus teṣāñ cāpi prasādhanam ||
[cf. 1938 ed. 6.65.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
vyatyāsoktās tu ye hyvyatyāsoktās tu ye hyK​H vyāktā noktās tu ye hy A vyatāsoktās tu yê pū J vyatyāsoktāś ca ye ty LSPŚ arthāA​K​LSPŚ​H rthā J līnā ye līnā yeA​K​LSPŚ​H nīlā ye J cāpyA​K​LSPŚ​H om. J anirmalāḥanirmmalāḥA​K​LSPŚ​H nirmmalāḥ J leśoktā ye ca
leśoktā ye ca
A​K​LSPŚ
leśoktā yê J lesauktā ye ca H
kecitA​K​LSPŚ​H kêcit J syusA​K​LSPŚ​H syās J
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yathāmbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā |
prabodhasya prakāśārthaṃ tathā tantrasya yuktayaḥ
yathāṃbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā | prabodhasya prakāśārthaṃ tathā tantrasya yuktayaḥyathāṃbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā ||
prabodhasya prakāśārthaṃ tathā taṃtrasya yuktayaḥ
em.
yathāmbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā prabodhasya prakāśārthaṃ tathā tantrasya yuktayaḥyathāmbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā |
prabodhasya prakāśārthaṃ tathā tantrasya yuktayaḥ
yathāṃbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā | prabodhasya prakāśārthaṃ tathā tantrasya yuktayaḥyathāṃbujavanasyārkaḥ pradīpo veśmano yathā ||
prabodhasya prakāśārthaṃ tathā taṃtrasya yuktayaḥ
A​J​LSPŚ
tatra yam artham adhikṛtyocyate tad adhikaraṇam | yathā rasaṃ doṣaṃ vā ||
[cf. 1938 ed. 6.65.8]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatra yamA​J tatra yo K​H tatra ya LSPŚ arthamA​J rtham K d artham LSPŚ rdham H adhikṛtyocyateA​K​LSPŚ​H adhikṛtyôcyatê J rasaṃA​K​LSPŚ​H dôṣaṃ J doṣaṃdoṣamA​K​H rasaṃ J yathā doṣaṃ LSPŚ vāA​K​H om. J ca LSPŚ
yena vākyaṃ yujyate sa yogaḥ | yathā vyatyāsenoktānāṃ sannikṛṣṭaviprakṛṣṭānāṃ padārthānām ekīkaraṇam ||
tailaṃ pibec cāmṛtavallinimbanimbaem. vilva JKT haṃsāhvayāhaṃsāhvayāem. hiṃsrābhayā JKT vṛkṣakapippalībhiḥ |
siddhaṃ balābhyāñ ca sadevadāru hitāya nityaṃ galagaṇḍaroge ||
siddhaṃ pibed iti prathamaṃ vaktavye dvitīye pādedvitīye pādeem. tṛtīyapāde JKT siddhaṃsiddhaṃem. siddham iti JKT prayuktam |
evan dūrasthānām api padārthānām ekīkaraṇaṃ yogaḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.65.9]
nimbaem. vilva JKT haṃsāhvayāem. hiṃsrābhayā JKT dvitīye pādeem. tṛtīyapāde JKT siddhaṃem. siddham iti JKT
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yenaA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J yujyate saA​K​H​NE-JKT prayujyate sa J yojyate sa LSPŚ vyatyāsenoktānāṃJ​K​NE-JKT om. A vityāsenoktānāṃ LSPŚ ??nāṃ H sannikṛṣṭaviprakṛṣṭānāṃJ​K​NE-JKT om. A sannikṛṣṭaviprakṛṣṭapadānāṃ LSPŚ sannikṛṣṭānām H padārthānāmpadārthānāmJ​K​H​NE-JKT om. A padārtham LSPŚ ekīkaraṇamekīkaraṇaṃekīkaraṇam ||J​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. A tailaṃ
tailaṃ
A​J​K​H​NE-JKT
yogaḥ || tailaṃ LSPŚ
pibecA​K​LSPŚ​H​NE-JKT pibêc J cāmṛtavalli nimba haṃsāhvayā vṛkṣakapippalībhiḥcāmṛtavallinimbahaṃsāhvayāvṛkṣakapippalībhiḥK cāmṛtavallinimbahiṃsrābhayāvṛkṣakapippalībhiḥ A cāmṛtavalliniṃbahaṃsākayāvṛkṣakapippalībhiḥ J cāmṛtavalliniṃbahiṃsrāhvayāvṛkṣakapippalībhiḥ LSPŚ cāmṛtavallinimbahaṃhṛyāvṛkṣakapippalībhiḥ H cāmṛtavalli vilva hiṃsrābhayā vṛkṣakapippalībhiḥ NE-JKT sadevadāruA​K​LSPŚ​H​NE-JKT sadêvadāru J nityaṃA​J​K​LSPŚ​NE-JKT nitya H galagaṇḍarogegalagaṇḍaroge ||A​K​H​NE-JKT galagaṃḍa J galagaṃḍaro LSPŚ siddhaṃ
siddhaṃ
K​NE-JKT
ity atra tailaṃ siddhaṃ A rôgê | tailaṃ siddhaṃ J gī ||4|| tailaṃ siddhaṃ LSPŚ dvisaṃ H
vaktavyeA​J​K​H​NE-JKT eva vaktavye LSPŚ dvitīyeK​H tṛtīya A​LSPŚ​NE-JKT tṛtīye J prayuktamprayuktaṃJ​K​H iti prayuktaṃiti prayuktam A​NE-JKT yuktam LSPŚ evanevaṃ
evan
A​K​LSPŚ​H​NE-JKT
etad J
padārthānāmJ​K​NE-JKT padānām A​LSPŚ​H yogaḥyogaḥA​K​LSPŚ​H​NE-JKT yôgaḥ J
The sentence, yathā... ekīkaraṇam , does not appear in the vulgate but an almost identical reading appears in Ḍalhana's commentary on this section.
Suśrutasaṃhitā 4.18.47. For this section in the Cikitsāsthāna there is only one witness viz., H, in the Nepalese version. It has a minor variant reading in the second line. Instead of siddhaṃ balābhyāṃ ca sadevadāru, it reads siddhaṃ balābhyāṃ sahadevadāru. The variant reading in the vulgate as °hiṃsrābhayā° instead of haṃsāhvayā is not found in the actual occurrence of the verse in the Cikitsāsthāna, where it is identical with its reading of the tantrayukti section in the Nepalese version. The following quote from Vṛnda's Siddhayoga also supports the reading of the Nepalese recension and the reading in the Citkitsāsthāna of the vulgate. Siddhayoga 41.10: tailaṃ pibec cāmṛtavallinimbahaṃsāhvayāvṛkṣakapippalībhiḥ | siddhaṃ balābhyāṃ ca sadevadāru hitāya nityaṃ galagaṇḍaroge ||
yo 'rtho 'bhihitaḥ sūtre pade vā sa padārthaḥ | padasya padayoḥ padānāṃ vā yo 'rthaḥ sa padārthaḥ |padasya padayoḥ padānāṃ vā yo 'rthaḥ sa padārthaḥ |em. om. JKT aparimitāś ca padārthāḥ |
yatra tu snehasvedābhyañjaneṣusvedābhyañjaneṣuem. svedāñjaneṣu nirddiṣṭeṣu JKT dvayos trayāṇāṃ vārthānām upapattir dṛśyate tatra yo 'rthaḥ pūrvāparayogasiddho bhavati ||em. sa grahītavyaḥ | JKT yathā vedotpattim adhyāyaṃ vyākhyāsyāma ity ukte sandihyate buddhiḥ katamasya vedasyotpattiṃ vakṣyativakṣyatiem. vivakṣur iti JKT | sāmavedādayaś casāmavedādayaś caem. ṛgvedādayas tu JKT vedāḥ | pūrvāparam upalakṣyapūrvāparam upalakṣyaem. pūrvāparayogam upalabhya JKT vinda vidavinda vidaem. vid vicāraṇe vid vindati JKT ity etayoś ca dhātvor ekārthaḥekārthaḥem. anekārthayoḥ prayogaḥ JKT | paścāt padampadamem. pratipattir JKT bhavati āyurvedotpattim ayaṃ vivakṣur iti eṣaeṣaem. evaṃ JKT padārthaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.65.10]
padasya padayoḥ padānāṃ vā yo 'rthaḥ sa padārthaḥ |em. om. JKT svedābhyañjaneṣuem. svedāñjaneṣu nirddiṣṭeṣu JKT |em. sa grahītavyaḥ | JKT vakṣyatiem. vivakṣur iti JKT sāmavedādayaś caem. ṛgvedādayas tu JKT pūrvāparam upalakṣyaem. pūrvāparayogam upalabhya JKT vinda vidaem. vid vicāraṇe vid vindati JKT ekārthaḥem. anekārthayoḥ prayogaḥ JKT padamem. pratipattir JKT eṣaem. evaṃ JKT
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yo 'rthoyo rthoA​J​H​NE-JKT yo rthoyo rtho K​LSPŚ 'bhihitaḥA​NE-JKT 'bhihataḥ J bhihitaḥ K​LSPŚ​H sūtreA​J​K​LSPŚ​NE-JKT sūt H pade vā sapade vā saA​K​LSPŚ​NE-JKT padê vā sa J om. H padārthaḥA​J​K​LSPŚ om. H​NE-JKT padasyaA​J​K​LSPŚ ra H om. NE-JKT padayoḥA​K​LSPŚ pada J pa H om. NE-JKT padānāṃpadānāmA​K​LSPŚ om. J​H​NE-JKT vā yo 'rthaḥ saem. vārthaḥ A om. J​NE-JKT vā yo rthaḥ sa K vā yo ' LSPŚ ??yo rthaḥ sa H padārthaḥpadārthaḥA​K​H​NE-JKT om. J rthaḥ LSPŚ aparimitāśA​K​LSPŚ​NE-JKT om. J aparimitā H caA​K​LSPŚ​NE-JKT om. J sra H padārthāḥA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J yatra tu
yatra tu
K​NE-JKT
yathā A​LSPŚ om. J yatra ntū H
sneha svedābhyañjaneṣusnehasvedābhyañjaneṣuH snehasvedāñjaneṣu nirdiṣṭeṣusnehasvedāñjaneṣu nirdiṣṭeṣusneha svedāñjaneṣu nirddiṣṭeṣu A​NE-JKT yo J snehāsvedābhyañjaneṣu K snehasvedābhyaṃjaneṣu nirddiṣṭeṣu LSPŚ dvayosA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J trayāṇāṃtrayāṇāmA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J vārthānāmA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J upapattirupapattirA​LSPŚ​H​NE-JKT om. J upapatti K dṛśyateA​K​H​NE-JKT om. J dṛśyate sa LSPŚ tatra yotatra yoA​K​H​NE-JKT padānāṃ vā yô J padārthaḥ | tatra yo LSPŚ 'rthaḥA​J​LSPŚ​H​NE-JKT rthaḥ K pūrvāparayogasiddhopūrvāparayogasiddhopūrvvāparayogasiddhoA​K​H​NE-JKT pūrvāparasiddhô J pūrvāparayogasaṃsiddho LSPŚ bhavatibhavati | saK​H bhavati sabhavati | sa A​LSPŚ​NE-JKT​J yathāyathāK​H grahītavyaḥ; yathā ` A gṛhītavyaḥ yathāgṛhītavyaḥ |
yathā
gṛhītavyaḥ | yathā J​LSPŚ
grahītavyaḥ | yathā NE-JKT
vedotpattimA​K​LSPŚ​H​NE-JKT vêdôtpattiṃ J adhyāyaṃA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J ukteA​K​LSPŚ​H​NE-JKT uktê J sandihyatesandihyatesaṃdihyateA​K​LSPŚ​H​NE-JKT saṃdihyatê J buddhiḥA​J​K​H​NE-JKT buddhi LSPŚ katamasyaA​K​H​NE-JKT katham asya J kasya LSPŚ vedasyotpattiṃA​K​H vêdasyotpattir J vedasyottpattir LSPŚ vedasyotpattiṃ vi NE-JKT vakṣyatiJ​K​H vakṣyatī A vakṣyata LSPŚ vakṣur NE-JKT sāmavedādayaś ca| sāmavedādayaś casāmavedādayaś caK​H ti, yataḥ ṛgvedādayas tu A sāmavêdādayaś ca J iti vā ṛgvedādayaś ca LSPŚ iti | ṛgvedādayas tu NE-JKT vedāḥvedāsA​K​LSPŚ​NE-JKT vêdāḥ J ve H pūrvāparam upalakṣya vindaK vida vicāraṇe A tataḥ pūrvāparaś ca yogam upalabhya J tatra pūrvāparayogam upalabhya LSPŚ ? kṣya vinda H pūrvāparayogam upalabhya vid vicāraṇe NE-JKT vida ityK​H vidḷ lābhe, ity A om. J viṃdatīty LSPŚ vid vindati ity NE-JKT etayoś caA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J dhātvordhātvorA​K​LSPŚ​H​NE-JKT om. J ekārthaḥ | paścāt padamekārthaḥ | paścāt padamK​H anekārthayoḥ prayogāt, tatra pūrvāparayogam upalabhya pratipattir A vêda vida ity êtayôr dhātvôt pratipattir J ekārthayoḥ paścāt padaṃ LSPŚ anekārthayoḥ prayogaḥ | paścāt pratipattir NE-JKT bhavatiA​J​LSPŚ​H​NE-JKT bhati K eṣaA​J​K​LSPŚ​H evaṃ NE-JKT
Jadavji notes a variant reading sūtrapade in the vulgate.
yad uktaṃ sādhanaṃyad uktaṃ sādhanaṃem. yad anyad uktam anyārthasādhakaṃ JKT bhavati sa hetvarthaḥ |
yathā mṛtpiṇḍo 'dbhiḥ praklidyate tathā māṣadugdhadugdhaem. mudga JKT prabhṛtibhir vraṇaḥ klidyate ||
[cf. 1938 ed. 6.65.11]
yad uktaṃ sādhanaṃem. yad anyad uktam anyārthasādhakaṃ JKT dugdhaem. mudga JKT
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yad uktaṃyad uktamJ​K​H yad anyad uktam A​LSPŚ​NE-JKT sādhanaṃanyārthasādhakaṃK​H anyārthasādhakaṃanyārthasādhakaṃ A​NE-JKT​LSPŚ ubhayārthasādhanaṃ J hetvarthaḥhetvarthaḥ |A​K​LSPŚ​H​NE-JKT hêtva|rthaḥ J mṛtpiṇḍomṛtpiṃḍoA​K​LSPŚ​H​NE-JKT mṛtpiṃḍô J 'dbhiḥA​J​LSPŚ​H​NE-JKT dbhiḥ K praklidyateA​K​LSPŚ​H​NE-JKT praklidyati J māṣa dugdha prabhṛtibhirmāṣadugdhaprabhṛtibhirA​K​LSPŚ​H mājyadugdhadadhipraḥbhṛtibhir J māṣa mudga prabhṛtibhir NE-JKT klidyateK​H​NE-JKT praklidyata iti A praklidyatīti J praklidyate LSPŚ
samāsavacanaṃvacanaṃem. kathanam JKT samuddeśaḥsamuddeśaḥem. uddeśaḥ JKT |
yathā śalyam iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.12]
vacanaṃem. kathanam JKT samuddeśaḥem. uddeśaḥ JKT
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
samāsa vacanaṃsamāsavacanamsamāsavacanaṃA​K​LSPŚ samāsavacô J samāsavacana H samāsa kathanam NE-JKT samuddeśaḥsamuddeśaḥJ​K uddeśaḥ A​LSPŚ​NE-JKT sa uddeśaḥ H śalyamA​J​K​LSPŚ​NE-JKT salyam H
vistaravacanaṃ nirdeśaḥ |
yathā śārīram āgantu ceti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nirdeśaḥnirddeśaḥA​K​LSPŚ​H nirddêśaḥ J śārīramA​J​K​LSPŚ sārīram H āgantuāgaṃtuJ​K āgantukaṃ A āgaṃtuṃ LSPŚ ā?ntū H
evam ity upadeśaḥ |
yathā rātrau na jāgṛyād divā na supyādrātrau na jāgṛyād divā na supyādem. tathā na jāgṛyād rātrau divāsvapnañ ca varjayet JKT iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.14]
rātrau na jāgṛyād divā na supyādem. tathā na jāgṛyād rātrau divāsvapnañ ca varjayet JKT
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
upadeśaḥupadeśaḥA​K​LSPŚ​H​NE-JKT upadêśaḥ J rātrau naK​H tathā na A​NE-JKT na rātrau J na LSPŚ jāgṛyād divā na supyād itijāgṛyād divā na supyād itiH jāgṛyād rātrau divāsvapnaṃ ca varjayet itijāgṛyād rātrau divāsvapnaṃ ca varjayet_ itijāgṛyād rātrau divāsvapnañ ca varjayet iti || A​LSPŚ​NE-JKT jāgṛyā divāsvapnaṃ ca varjayêt J jāgṛyād divā na supyā iti K
We read against witness K because the text never uses the second person in medical injunctions.
anena kāraṇenety apadeśaḥ |
yathāpadiśyate madhureṇa śleṣmābhivardhata iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
apadeśaḥA​K​LSPŚpc​H upadeśaḥ LSPŚac madhureṇamadhureṇaK​LSPŚ​H madhuraḥ A śleṣmābhivardhataK śleṣmāṇam abhivardhaya A śleṣmā varddhate LSPŚ śleṣmābhivardhana H itiK tīti A om. LSPŚ īti H
prakṛtasyātikrāntena sādhanaṃ pradeśaḥ |
yathā devadattasyānena śalyam uddhṛtaṃ yajñadattasyāyamyajñadattasyāyamem. tasmād yajñadattasyāpy ayam eva JKT uddhariṣyatīti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.16]
yajñadattasyāyamem. tasmād yajñadattasyāpy ayam eva JKT
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śalyamA​K​NE-JKT salyam H yajñadattasyāyamK​H tathā yajñadattasyāpy ayam A tasmād yajñadattasyāpy ayam eva NE-JKT
prakṛtasyānāgatena sādhanam atideśaḥ |
yathā yady asya vāyur ūrdhvam uttiṣṭhati | tenodāvarttī syād iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prakṛtasyānāgatenaprakṛtasyānāgatenaK​H prakṛtasyānāgatasya A sādhanamK​H sāghanam A yadyem. yato A yad K​H asya'syaA yasya K​H uttiṣṭhatiK​H uttiṣṭhate A tenodāvarttītenodāvartīA​K tenodāvantī H
abhipramṛjyāpakarṣaṇam apavargaḥ |
yathā asvedyā viṣopasṛṣṭā anyatra mūtrakīṭaviṣād iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.18]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
abhipramṛjyāpakarṣaṇamK abhivyāpyāpakarṣaṇam A abhipramṛjvāpakarṣaṇam H anyatraK​H anya A mūtrakīṭaviṣād itiK​H tra kīṭaviṣād iti A
yena padenānuktena vākyaṃ samāpyate sa vākyaśeṣaḥ |
yathā śiraḥpāṇipādapṛṣṭhapārśvodaravān ity ukte puruṣagrahaṇaṃ vināpi gamyate puruṣa evokta iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.19]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
padenānuktenaA​K panāntūktena H samāpyate sasamāpyate saK​H samāpyeta sa A śiraḥpāṇipādapṛṣṭhapārśvodaravān ityK śiraḥpāṇipādapārśvapṛṣṭhodarorasām ity A śiraḥpāṇipādapṛṣṭhadhāsvediravān ity H evoktaK​H sye A itiK​H ti A
yad akīrttitam arthād āpadyate sārthāpattiḥ |
yathā odanaṃ bhokṣyāmahety ukte arthād āpannaṃ bhavati nāyaṃ pipāsur yavāgūm iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.20]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yad akīrttitamK yadakīrtita A dayakīrttitam H arthād āpadyatearthād āpadyatearthād āpadyateK​H marthādāpadyate A bhokṣyāmahetyK bhokṣye ity A bhokṣyāmahe tya H ukteA​K kte H arthād āpannaṃarthād āpannamK​H 'rthādāpannaṃ A yavāgūmA​K yavāgūr H
yady asya prātilomyaṃ tad viparyayaḥ |
yathā kṛśolpaprāṇabhīravo duścikitsyā ity ukte viparītaṃ gṛhyate dṛḍhādayaḥ sucikitsyā iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.21]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yadyK​H yadyatrābhihitaṃ A asyaK​H tasya A tadK​H om. A kṛśolpaprāṇabhīravoK kṛśālpaprāṇabhīravo A kṛśālpaprāṇābhīravo H duścikitsyāA​H duciḥkitsya K ukteukteA​K ukta H gṛhyateA​K gṛhante H
prakaraṇāntareṇa samānaḥ prasaṅgaḥ |
yathādhikaraṇāntarito yo 'rtho 'sakṛd asakṛd uktaḥ samāpyate sarvatra ||
[cf. 1938 ed. 6.65.22]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
samānaḥKpc​H samāpanaṃ A samāna Kac prasaṅgaḥprasaṃgaḥA​Kpc​H prasaṃgaṃḥ Kac yathādhikaraṇāntarito yo
yathādhikaraṇāntarito yo

yathādhikaraṇāntarito yo
K​H
yadvā prakaraṇāntarito yo A
'rthoA rtha K​H 'sakṛd asakṛd uktaḥasakṛd asakṛd uktaḥK 'sakṛduktaḥ A asakṛd asakṛd a?ḥ H sarvatrasarvvatraK​H sa prasaṅgaḥ | yathā pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣas tasmin kriyā so 'dhiṣṭhānam iti vedotpattāv abhidhāya, bhūtacintāyāṃ punar uktaṃ yato 'bhihitaṃ pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣa iti, sa khalv eṣa karmapuruṣaś cikitsādhikṛta iti A
yad avadhāraṇenocyate sa ekāntaḥ |
yathā trivṛtā virecayati madanaphalaṃ vāmayati ||
[cf. 1938 ed. 6.65.23]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yad avadhāraṇenocyate saK​H (sarvatra) yad avadhāraṇenocyate sa A trivṛtāK​H trivṛd A virecayatiA​K virecati H vāmayatiK​H vāmayati (eva) A
kvacit tathā kvacid anyathā so 'nekāntaḥ |
yathā kecid ācāryā bruvate dravyam pradhānaṃ kecid rasāḥ kecid vīryaṃ kecid vipāka iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.24]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
kvacid anyathā soK​H kvacid anyatheti yaḥ so A 'nekāntaḥA​H nekāntaḥ K kecid ācāryāA​H ke K bruvateA​H om. K dravyamdravyaṃA​H om. K pradhānaṃA​H ? K rasāḥH rasaṃ A rasā K vīryaṃA​K dvitīyā H vipākaK​H vipākam A
yas tu niḥsaṃśayam abhidhīyate sa pūrvapakṣaḥ |
yathā kathaṃ vātanimittāś catvāraḥ pramehā asādhyā bhavanti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.25]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yas tuK ākṣepapūrvakaḥ praś A yas tū H niḥsaṃśayamK​H naḥ A abhidhīyate saabhidhīyate saK​H om. A vātanimittāśvātanimittāś A​K vāte nimittāś H bhavantiK​H bhavantīti A
tasyottaraṃ nirṇṇayaḥ |
yathā śarīraṃ prapīḍya praścyotayitvādho gatvā vasāmedomajjānuviddhaṃ mūtraṃ sṛjati evam asādhyā vātajāḥ ||
[cf. 1938 ed. 6.65.26]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tasyottaraṃA​K tasyāntaran H praścyotayitvādhoK paścād adho A praścotayitvādho H vasāmedomajjānuviddhaṃvasāmedomajjānuviddhaṃA​K vasāmedomajjāttūvi𑑎ddhaṃ H sṛjatiK​H visṛjati A evamK​H vātaḥ, evam A vātajāḥK​H vātajā iti A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. tathā coktam kṛtsnaṃ śarīraṃ niṣpīḍya medomajjāvasāyutaḥ | adhaḥ prakupyate vāyus tenāsādhyās tu vātajāḥ A
paramatam apratiṣiddham anumatam |
yathā yo brūyāt ṣaḍ rasā iti vādī tac ca prati pratipādyānumanyate kathaṃcit tad anumatan nāma ||
[cf. 1938 ed. 6.65.28]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
paramatamK paramata A paramama H apratiṣiddhamK mapratiṣiddham A tapratiṣiddhaman H anumatamanumataṃA​K tramataṃ H yoK​H anyo A ṣaḍṣaḍ K sap A pa H rasārasāK ta rasā A ttrasā H vādīK​H om. A tac caK​H tac cā A pratiK​H om. A pratipādyānumanyateK pratiṣedhād anumanyate A pratipādyāt tū manyate H kathaṃcitkathaṃcitkathañ citK​H kathaṃcid i A tad anumatanK ti A tamatan H nāmaH om. A nāmaḥ K
prakaraṇānupūrvyād abhihitaṃ vidhānam |
yathā sakthimarmāṇy ekādaśa prakaraṇānupūrvyābhihitāni ||
[cf. 1938 ed. 6.65.29]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prakaraṇānupūrvyād abhihitaṃK prakaraṇānupūrvyābhihitaṃ A prakaraṇān tū pūrvvyād abhihitaṃ H sakthimarmāṇysakthi2marmmāṇyA​Hpc sakthi K śakti marmmāṇy Hac ekādaśaA​H om. K prakaraṇānupūrvyābhihitāniA ?rvyābhihitāni K prakaraṇāt tū pūrvvyā?ni H
evaṃ vakṣyatīty anāgatāpekṣaṇam |
yathā ślokasthāne brūyāc cikitsyeṣu vakṣyāmīti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.30]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
anāgatāpekṣaṇamanāgatāpekṣaṇaṃK​H anāgatāvekṣaṇam A cikitsyeṣuH cikitsiteṣu A cikitseṣu K
ity uktam ity atikrāntāpekṣaṇam |
yathā cikitsiteṣu brūyāt, ślokasthāne yad abhihitam iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.31]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ityK​H yat pūrvam A uktamuktaṃA​H uktām K ityK ta A om. H atikrāntāpekṣaṇamatikrāṃtāpekṣaṇaṃatikrāntāpekṣaṇaṃK​H d atikrāntāvekṣaṇam A yad abhihitamK​H yad īritam A
ubhayahetunidarśanaṃ saṃśayaḥ |
yathā talahṛdayaghātaḥ prāṇaharaḥ pāṇipādacchedanam aprāṇaharam ||
[cf. 1938 ed. 6.65.32]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
ubhayahetunidarśanaṃK ubhayahetudarśanaṃ A ubhayantattūnidarśanaṃ H talahṛdayaghātaḥtalahṛdayaghātaḥK talahṛdayābhighātaḥ A lahṛdayaghātaḥ H pāṇipādacchedanamA​H pāṇipādacchedana K aprāṇaharamem. aprāṇaharam iti A prāṇaharaṃ K aprāṇaharaḥ H
tatrātiśayopavarṇanaṃ vyākhyānam |
yatheha pañcaviṃśakaḥ puruṣo vyākhyāyate | tathā nānyeṣv āyurvedatantreṣu bhūtādiṃ pratyārabdhaṃś cintā iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.33]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tatrātiśayopavarṇanaṃem. tantre 'tiśayopavarṇanaṃ A tatrāti K tatrātimayo 'pavarṇṇanaṃ H vyākhyānamvyākhyānaṃA​H om. K yatheha
yatheha
H
yathā iha A śayo | ?ha K
pañcaviṃśakaḥpañcaviṅśakaḥK​H pañcaviṃśatikaḥ A puruṣoA​K ? H tathāK​H a A nānyeṣvK​H nyeṣv A bhūtādiṃK bhūtādi A sutādim H pratyārabdhaṃśpratyārabdhaṃśK prabhṛtyārabhya A pratyārabdhaś H itiK​H om. A
anyaśāstrāsāmānyā svasaṃjñā | sveṣu tantreṣu saṃjñā yā sā svasañjñā |
yatheha śāstre mithunam iti madhusarpiṣor grahaṇaṃ trivṛtam iti sarpistailavasām ||
[cf. 1938 ed. 6.65.34]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
anyaśāstrāsāmānyāK​H anyaśāstrāsāmān A svasaṃjñāK om. A svajñā H sveṣuK om. A ?ṣu H tantreṣuK​H om. A saṃjñā yā sāsaṃjñā yā sāK yā A saṃjñā yā H yatheha
yatheha
K​H
ya A
śāstreK​H thā A madhusarpiṣorA​K madhusarppiṣo H trivṛtamK​H om. A itiitiK​H om. A sarpistailavasāmsarpistailavasāṃK lokaprasiddham udāharaṇaṃ vā A sarppistailavasā H
lokaprathitam udāharaṇaṃ nirvacanam | yathoṣṇabhayāc chāyām anusarati ||
[cf. 1938 ed. 6.65.35]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
lokaprathitamK​H ni A udāharaṇaṃK​H ścitaṃ vacanaṃ A yathoṣṇabhayācyathoṣṇabhayācK​H ya A chāyāmKpc thā A chām Kac​H anusaratiK āyur vidyate 'sminn anena vā āyur vindatīty āyurvedaḥ A antūsarati H
dṛṣṭāntavyaktir nidarśanam | yathā agnir vāyusahitaḥ kakṣe 'bhivṛddhiṃ gacchati tathā vātapittakaphaduṣṭo vraṇo 'bhivṛddhiṃ gacchatīti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.36]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
nidarśanamnirvacanaṃnnirvvacanaṃA nirvacanaṃnirvacanaṃnnirvvacanaṃ K​H vāyusahitaḥK vāyunā sahitaḥ A vvāyusahi H kakṣeA​K om. H 'bhivṛddhiṃem. vṛddhiṃ A bhivṛddhiṃ K om. H gacchatiA​K ? H tathāA​K om. H vātapittakaphaduṣṭoA​K ??phaduṣṇo H vraṇoK​H vraṇa A 'bhivṛddhiṃem. iti A bhivṛddhiṃ K​H gacchatītiK​H om. A
idam eveti niyogaḥ | yathā pathyam eva bhoktavyam iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.37]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
evetiK​H eva kartavyam iti A
idaṃ cedañ ceti vikalpaḥ | yathā māṃsavarge eṇahariṇalāvatittirāḥ pradhānā iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.39]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
idaṃidamA​H i K cedañem. vedaṃ A de cedañ K evedañ H cetiK​H veti A māṃsavargemāṃsavarggeK​H rasaudanaḥ saghṛtā yavāgūr vā (bhava A eṇahariṇalāvatittirāḥeṇahariṇalāvatittirāḥK​H tv iti) A pradhānāpradhānāK​H om. A itiK om. A īti H
saṃkṣepavacanaṃ samuccayaḥ | yathā rasodanaḥ kṣīrodaṇaḥ saghṛtā vā yavāgūr bhavatv iti ||
[cf. 1938 ed. 6.65.38]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
saṃkṣepavacanaṃsaṃkṣepa vacanaṃK​H idaṃ cedaṃ A samuccayaḥK ceti samuccayaḥ A ca samuccayaḥ H yathā
yathā
A​K
? H
rasodanaḥK māṃsavarge eṇa A om. H kṣīrodaṇaḥK hariṇādayo A om. H saghṛtā vāK lāvatitti A om. H yavāgūrK riśāraṅ A om. H bhavatv itibhavatv itiK gāś ca pradhānānīti A om. H
yad anirdiṣṭaṃ buddhigamyan tad ūhyam |
yathā abhihitam annapānavidhau caturvidham annapānaṃ bhakṣyaṃ bhojyaṃ lehyaṃ peyam iti | evaṃ caturvidhe vaktavye dvividham abhihitaṃ || atrohyaṃ bhavati annapāne viśiṣṭe dvayor grahaṇe caturṇṇām api grahaṇaṃ bhavati ||
kiñ cānyat anne bhakṣyam aviruddhaṃ ghanasādharmyāt | peye lehyaṃ dravasādharmyāt | caturvidhas tv āhāraḥ praviralaḥ | prāyeṇa dvividha eva | ato dvitvam prasiddham ity āha bhagavān dhanvantariḥ |
[cf. 1938 ed. 6.65.40]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
yad anirdiṣṭaṃA​K tad iṣṭaṃ H buddhigamyanK​H buddhyā +avagamyate A yathā
yathā
A​K
om. H
abhihitamA​K om. H annapānavidhauA anupānavidhau K om. H caturvidhamcaturvidhaṃA​K om. H annapānaṃK cānnam upadiś A om. H bhakṣyaṃK yate bhakṣyaṃ A ya H bhojyaṃbhojyaṃA​K om. H lehyaṃA​K om. H peyamA​K om. H itiA​K om. H evaṃA​K om. H caturvidheA​K om. H vaktavyeA​K om. H dvividhamA​K om. H abhihitaṃabhihitamA​K ??hi H atrohyaṃK idam atrohyam A taṃ | atrohyam H bhavatiK​H om. A viśiṣṭeK​H viśiṣṭayor A dvayorA dvayo K​H caturṇṇāmK​H kṛte caturṇām A bhavati || kiñbhavati ||
kiñ
K
bhavatīti A bhavatīti || kiñ H
cānyat anneK om. A cānyena anne H bhakṣyamK​H om. A aviruddhaṃK om. A aviru H ghanasādharmyātK om. A ddha H peyeK om. A​H lehyaṃK om. A​H dravasādharmyātK om. A d yena sādharmmyāt H tv āhāraḥK cāhāraḥ A tv āharaḥ H dvividhaA​Kpc​H dvividhai Kac evaA​K eva ca H dvitvamdvitvaṃA​K dvitva H prasiddhamA prasiddhim K prasiddha H ityitiA​K ? H āhaK kiñ cā A om. H bhagavānK nyat an A om. H dhanvantariḥem. nena bhakṣyam avaruddhaṃ, ghanasādharmyāt; peyena lehyaṃ, dravasādhamyāt A dhanvatariḥ K om. H
Note the citation here of Dhanvantari's name as an authority on food. Cf. Suśrutasaṃhitā Sūtrasthāna 46.3 in which Dhanvantari is the teacher of the topic of food and drink. See also J. Birch, D. Wujastyk et. al. (2021), "Further Insight into the Role of Dhanvantari," p.3 (DOI https://doi.org/10/hbph78).
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. bhavanti cātra sāmānyadarśanenāsāṃ vyavasthā saṃpradarśitā | viśeṣas tu yathāyogam upadhāryo vipaś citā A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. dvātriṃśadyuktayo hy etās tantrasāragaveṣaṇe | mayā samyag vinihitāḥ śabdārthanyāyasaṃyutāḥ A
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yo hy etā vidhivad vetti dīpībhūtās tu buddhimān | sa pūjārho bhiṣakśreṣṭha iti dhanvantarer matam A
iti kāyacikitsā 29
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
itiA kāyaci kāyacikitsā K kāyacikitsāem. suśrutasaṃhitāyām uttaratantre tantrabhūṣaṇādhyāyeṣu tantrayuktir nāma (tṛtīyo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ A om. K

[Adhyāya 66: draft edition based on MS K]

[Adhyāya 66]

athāto doṣabhedavikalpam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
vyākhyāsyāmaḥA om. K
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. yathovāca bhagavān dhanvantariḥ A
aṣṭāṅgāyurvedavidaṃ kāśirājam mahīpatiṃ |
cchinnaśāstrārthasandehaṃ sūkṣmāgādhamivodadhiṃ |
[cf. 1938 ed. 6.66.3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
aṣṭāṅgāyurvedavidaṃK aṣṭāṅgavedividvāṃsaṃ A om. H kāśirājamK divodāsaṃ A om. H mahīpatiṃmahīpatiṃ |K mahaujasam A ? H cchinnaśāstrārthasandehaṃ
chinnaśāstrārthasaṃdehaṃ

cchinnaśāstrārthasandehaṃ
A​K
annaśāstrārthasandehaṃ H
sūkṣmāgādhamivodadhiṃK sūkṣmāgādhāgamodadhim A sukṣmāgādham ivodadhiṃ H
viśvāmitrasutaḥ śrīmāṃ suśrutaḥ paripṛcchati ||
dviṣaṣṭirdoṣabhedā ye purastātparikīrttitāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.66.4]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
śrīmāṃK śrīmān A​H dviṣaṣṭirdoṣabhedā ye
dviṣaṣṭirdoṣabhedā ye

dviṣaṣṭirdoṣabhedā ye
A​K
dviṣaṣṭir ddoṣabhedā ye H
purastātparikīrttitāḥpurastātparikīrtitāḥA​K punas tān parikīrttitāḥ H
kati tatraikaśo jñeyā viṃśo vāpy athavā triśaḥ |
tasya tad vacanaṃ śrutvā saṃśayacchinmahātapāḥ |
[cf. 1938 ed. 6.66.5]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
jñeyāA​K jñayā H viṃśoK​H dviśo A saṃśayacchinmahātapāḥsaṃśayacchinmahātapāḥA​K saṃśayacchinya? H
prītātmā nṛpaśārdūla suśrutāyāha tattvataḥ |
trayo doṣā dhātavaś ca pūrīśaṃ mūtram eva ca |
[cf. 1938 ed. 6.66.6]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prītātmāA​K om. H nṛpaśārdūlaK nṛpaśārdūlaḥ A om. H suśrutāyāha suśrutāyāha A​K om. H tattvataḥA​K om. H trayo
trayo

trayo
A​K
om. H
doṣāA​K om. H dhātavaś caA​K om. H pūrīśaṃK purīṣaṃ A om. H mūtramA​K om. H evaA​K ? H caA​K om. H
dehaṃ sandhārayanty ete hy avyāpannā rasair hitaiḥ |
puruṣaḥ ṣoḍaṣakalaḥ prāṇāś caikādaśaiva ye |
[cf. 1938 ed. 6.66.7]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dehaṃdehaṃA​K om. H sandhārayantyA​K ?rayanty H ṣoḍaṣakalaḥṣoḍaṣakalaḥK ṣoḍaśakalaḥ A ṣoḍśakalaḥ H caikādaśaivaA​K caikā daśaś ca H
rogāṇāñ ca sahasraṃ yac chata viṃśatir eva ca |
[cf. 1938 ed. 6.66.8ab]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
rogāṇāñ carogāṇāñ caK rogāṇāṃ tu A rogaṇāñ ca H chatachatamK chataṃchatam A​H
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
em. śataṃ ca pañca dravyāṇāṃ trisaptatyadhikottaram A
vyāsataḥ kīrttitan tadvibhinnā doṣāsu yo guṇāḥ |
dviṣaṣṭidhā bhavanty ete bhūyiṣṭham iti niścayaḥ |
[cf. 1938 ed. 6.66.9]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tadvibhinnātadvibhinnāK taddhi bhinnā A tad dhi bhinnā H doṣāsuK doṣās A doṣās H yo yo K trayo A tryo H niścayaḥK​H niś cayaḥ A
traya eva pṛthag doṣāḥ dviśo nava samādhikāḥ |
trayodaśādhikaikadvihīnamadhyordhvalakṣaṇaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.66.10]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
pṛthagK pṛthak A ? H doṣāḥdoṣādoṣāḥA​K om. H dviśoA​K om. H navaA​K om. H samādhikāḥK samādhikaiḥ A om. H trayodaśādhikaikadvihīnamadhyordhvalakṣaṇaiḥ
trayodaśādhikaikadvihīnamadhyordhvalakṣaṇaiḥ
K
trayodaśādhikaikadvisamam adhyolbaṇais triśaḥ A om. H
tribhir pañcāśad etan tu sahaivaṃ kṣayam āgataiḥ |
hīnamadhyādhikādvekakṣīṇavṛddhās tathāpare
[cf. 1938 ed. 6.66.11]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tribhirtribhirK om. A​H pañcāśad etan tupañcāśad etan tuK pañcāśad evaṃ tu A om. H sahaivaṃK saha bhavan A om. H kṣayamK ti kṣayam A ?kṣayam H hīnamadhyādhikādvekakṣīṇavṛddhās
hīnamadhyādhikādvekakṣīṇavṛddhās
K
kṣīṇamadhyādhikakṣīṇakṣīṇavṛddhais A hīnamadhyādhikād vekakṣīṇavṛddhas H
tathāpareK​H tathāparaiḥ A
dvādaśaiva samākhyātā rogayonir dviṣaṣṭidhā |
miśrā dhātumalair aiva yānty asaṃkhyeyatām api |
[cf. 1938 ed. 6.66.12]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
dvādaśaivaK​H dvādaśaivaṃ A samākhyātāK​H samākhyātās A rogayonirK​H trayo doṣā A dhātumalairK dhātumalai A dhātumlaiś H aivaK rdoṣā A caiva H asaṃkhyeyatāmasaṃkhyeyatāṃA​K asaṃkhyeyanām H apiK​H punaḥ A
tasmāt prasaṅgaṃ saṃyamya doṣabhedavikalpanaiḥ |
rogaṃ viditvopacared rasabhedair yathe ritaiḥ |
[cf. 1938 ed. 6.66.13]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
prasaṅgaṃprasaṃgaṃA​K prasaṃga H saṃyamyaA​K saṃsavya H rasabhedairA​K rasa? H yatheK yathai A om. H ritaiḥA​K om. H
bhiṣak karttātha karaṇaṃ rasā doṣāś ca kāraṇaṃ ||
kāryam ārogyam evaikam anārogyam athāpi vā |
[cf. 1938 ed. 6.66.14]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
doṣāś caK doṣās tu A athāpiK ato 'nyathā A vāK om. A
taśmāt sādhu viditvetāṃ rasadoṣavikalpaṇāṃ | .
bhiṣajabheṣajaṃ kāryaṃ prāṇyaṃ hanyan yathā kṛtāṃ ||
[6.66.14a]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
taśmātK om. H sādhuK om. H viditvetāṃK om. H rasadoṣavikalpaṇāṃrasadoṣavikalpaṇāṃK om. H bhiṣajabheṣajaṃ
bhiṣajabheṣajaṃ
K
om. H
kāryaṃkāryaṃK om. H prāṇyaṃprāṇyaṃK ?ṇāṃ H hanyanK henty an H kṛtāṃK kṛtaṃ H
adhyāyānāñ catuḥṣaṣṭyā grathitārthapadakramaṃ |
etad eva viśeṣeṇa tantram uttaram ṛddhimat |
[cf. 1938 ed. 6.66.15]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
adhyāyānāñK​H adhyāyānāṃ tu A catuḥṣaṣṭyāK ṣaṭṣaṣṭyā A catuḥṣaṣtyā H etad eva
etad eva
K​H
evam eta A
viśeṣeṇaK​H d aśeṣeṇa A
spaṣṭagūḍhārthagambhīram agāḍhaṃ mandacetasāṃ |
yathākramaṃ yathāpraśnaṃ yathātatvaṃ yathāvidhiṃ |
yathāpratijñañ ca mayā bhavatāṃ parikīrttitaṃ ||
[cf. 1938 ed. 6.66.16]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
spaṣṭagūḍhārthagambhīramem. spaṣṭagūḍhārthavijñānam A spagūḍhārthagambhīram K spa?gūḍhārthagambhīram H agāḍhaṃagāḍhamA agādhaṃagādham K​H mandacetasāṃK​H andacetasām A yathākramaṃ
yathākramaṃ
K
om. A yathākramaṃ ? H
yathāpraśnaṃK om. A yathāprasnaṃ H yathātatvaṃK om. A​H yathāvidhiṃK yathāvidhi A yathāvidhiḥ H yathāpratijñañ ca
yathāpratijñañ ca
K
yathāpraśnaṃ A yathāpratijñāś ca H
mayā mayā K​H om. A bhavatāṃA​K bha? H parikīrttitaṃparikīrtitamA​K om. H
sahottaran tv etad adhītya
tantraṃ svāyaṃbhuvaṃ taṃ vidhikīrttitena |
na hīyate 'rthāṃ manaso 'bhyupetād
evaṃ vaco brāhmyam atīva satyam iti || ❈ ||
[cf. 1938 ed. 6.66.17]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
tantraṃK sarvaṃ A svāyaṃbhuvaṃ taṃKpc brāhmaṃ vi A svāyaṃbhuvaṃ Kac vidhikīrttitena | navidhikīrttitena |
na
Kpc
dhānena yathoditena | na A vidhinākīrttitena | na Kac
'rthāṃ manasoem. 'rthān manaso A rthāṃ manaso K 'bhyupetād evaṃem. 'bhyupetād etad A bhyupetād āvaṃ Kac bhyupetād evaṃ Kpc brāhmyambrāhmyamK brahmam A iti || ❈K om. A
This is the end of the vulgate text.
mūtradoṣo mūtrāghāto yonyamānuṣam eva ca ||
apasmāronmādakañ caiva rasabhedas tathaiva ca
svastharakṣāvidhāṇañ ca tantrayuktiś ca doṣabhit |
ity ebhir daśakaṃ proktaṃ punaḥ kāyacikitsite || ❈ ||
[6.66.17.add]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
mūtradoṣoK om. H mūtrāghātoK om. H yonyamānuṣamem. yonyamānūṣa K om. H eva caK ? H svastharakṣāvidhāṇañ ca
svastharakṣāvidhāṇañ ca
K
svasthārakṣāvidhānañ ca H
daśakaṃK ddarśakaṃ H
iti sauśrute sahottaratantraṃ catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ samāptaḥ || ❈ ||
[6.66.trailer1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
sauśruteH suśruta A sahottaratantraṃH saṃhitāyām uttaratantre doṣabhedavikalpo nāma A catuḥṣaṣṭitamoH ṣaṭṣaṣṭitamo A samāptaḥ || ❈H om. A
Note that the chapter colophon of witness H clearly calls this the end of chapter 64, not 66. Cf. the Nepalese reading of 6.66.15, which also refers to 64 chapters.
samāptañ cedaṃ sahottaratantram ity ato nighaṇṭur bhaviṣyati || ❈ ||
[6.66.trailer2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
samāptañK iti sauśrute āyurvedaśāstre uttarasthānaṃ samāptam A cedaṃK om. A sahottaratantramK om. A ityK om. A atoK om. A nighaṇṭurK om. A bhaviṣyati || ❈Kpc om. A bhabhaviṣyati || ❈ Kac

[Colophon]

rājye śrīmānadeve pṛthusitayaśasi prodyadinduprakāśe
kāle puṇyārjjanasya sakalajanamanohlādiramye vasante
varṣe caikottare 'smiṃs tritayaśatagate mādhave māsi śukle
saptamyāṃ puṣya ṛkṣe daśaśatakiraṇe vāsare siddhayoge |
[6.66.colophon1]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
rājye śrīmānadeverājyeśrīmānadeveKac rājñiśrīmānadeve Kpc sakalajanamanohlādiramyeKpc sakajanamanohlādiramye Kac varṣeem. varśe K daśaśatakiraṇeKpc daśatakiraṇe Kac
utpattyādyambuvelākulavividharujagrāhajuṣṭātiraudre
saṃsāre sāgare 'smiñ jagad idam akhilaṃ glāninam sampravīkṣya
tasmāc chrīharṣacandro niratiśayaghṛṇābhāvito moktukāmaḥ
prītyā caigaṃ prākhilat suśrutākhyam |
[6.66.colophon2]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
niratiśayaghṛṇābhāvitoem. nniratiśayaghṛṇābhāvito K caigaṃem. cai?i?gaṃ K
It is hard to understand how a word ending in -gaṃ, or any accusative, could precede prākhilat or even pra akhilan. Some readers have emended prākhilat to prālikhat, a rare verb, but one that at least governs the accusative. We do not see metathesis elsewhere in the work of K's scribe, which is generally very accurate, so we consider the emendation unlikely. With so many words missing from this passage, we consider that emendation is not useful.We read -harṣacandro which could be the name of the scribe. But the following nnirati- is hard to construe. If we read the ablative -harṣacandrān, it solves the problem of -nn- but is also hard to construe.
śrīgaṇadevadevakuladūnī gvalakanivāsino vaidyavasuvarmaṇaḥ pustakam idaṃ paṭhitvārtham avagamya sarvasattvānām upadeśaṃ vidhātuṃ pratipāditam | atas tad ādhikrayābhyāṃ tad gotrajena kenacin na kañcid dātavyam | yadā nopakriyate tadāsmān eva pratyarpaṇīyam iti ||
[6.66.colophon3]
pc
abbr
corr
ex
head
label
note
num
rt
locus
metamark
supplied
surplus
trailer
caesura
cb
lb
pb
anchor
milestone
gotrajenaem. gotraje K kenacin naem. na cin na K kañcidem. kaścid K tadāsmān evaem. tadāsyan eva K