<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tei-to-html.xsl"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <script src="./lib/js/xslt-polyfill.min.js" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"/>
    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Transcription of MS Bikaner Anup 4389    : 01 Sūtrasthānam 6</title>
            </titleStmt>

            <publicationStmt>
                <authority/>
                <idno/>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>

                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <idno type="siglum">C1.6</idno>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <summary>A paper manuscript in Devanāgarī script.</summary>
                        <msItem defective="true" n="1">
                            <author role="author" xml:lang="sa">Gayadāsa</author>
                            <title xml:lang="sa">Nyāyacandrikā</title>
                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
                            <textLang mainLang="sa-Newa">Sanskrit in Devanagari script.</textLang>
                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
                        </msItem>
                    </msContents>
                </msDesc>
            </sourceDesc>

        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2026-08-23" who="Harshal Bhatt">Transcribed SS 1.6.</change>
            <change when="2026-08-23" who="Dominik Wujastyk">Updated TEI header.</change>
            <change when="2026-08-23" who="Dominik Wujastyk">Word breaks; page breaks.</change>
        </revisionDesc>

    </teiHeader>
    <text xml:lang="Sa-Latn">

        <body>
            <div n="1" type="level1" subtype="sthāna">

                <head xml:lang="en-Latn">Sūtrasthānam</head>

                <div n="2" type="level6" subtype="adhyāya">
        
            <head xml:lang="en-Latn">Adhyāya 6</head>
                    
                    <l xml:id="G.1.6.1">
                        <pb facs="39" n="17v" type="f"/>
                        <label>G.1.6.1</label>
                         athopaharaṇīyānaṃtaraṃ ṛtu- - - -<lb n="3"/> yato hemaṃtādiṣu vraṇasya
                        tryahāt parimokṣaḥ | itareṣu dvyahā<unclear>t</unclear> | tatra na jñāyenne
                        hemaṃṃtādayo varṣādayo<unclear>śca</unclear>tā <lb n="4"/>nyokartṛm āha |
                        athāta <del>ṛ</del><add place="left-margin">ru</add>tucaryānāmetyādi | ṛtuṣu
                        ṛtūnāṃ vā caryā ṛtucaryā śāstraniyamita ācā<lb n="5"/>raga
                        ṛtucaryārthodhyāyaḥ dhātuvaryā<unclear>bhu</unclear>vati
                        hitādarthyātāchabdyaṃ | pratipārthā mallikā pradīpaḥ | iṃdrārthā sthū<lb
                            n="6"/>ṇa iṃdraḥ ṛtucaryā śāstraniyamita ācāraḥ ṛtuṣu ṛtunā vā caryā sā
                            <unclear>srutighutiḥ</unclear> tanyācāraḥ ṛtu<lb n="7"/>
                        caryārthodhyāyaḥ ṛtucaryā | tavati hitā<unclear>darvyātāchadhyāṃ</unclear>
                        tadyathā | pratipārthā mallikā pradīpaḥ iṃdro vā sthūṇo<lb n="8"/>iṃdra
                        ṛtacaryāsutta suvṛttepi vakṣati | anye tu ca<unclear>ryaṃ</unclear>niti
                        paṭhati | tatra carater gatibhakṣaṇārthāt | gadanadava<lb n="9"/>retyādinā
                        kyap āhāro vihāraś caraṇīyaḥ tāhaddānupūrvavat |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.3">
                        <label>G.1.6.3</label>
                         tatra yad aṃgabhūtā - - vasūm eva prathamaṃ<lb n="10"/>sva<add place="left"
                                ><unclear>guṇa</unclear></add> karmmaniruktir varṣayannāha | kāl̤o
                        hi nāmetyādi | hi śabda upadarśane | nāma prasiddhau kāl̤amatiprati - ṇai<lb
                            n="11"/>upadarśyane<unclear>sva</unclear>yaṃbhūriti | bhavanaṃ bhūriti |
                        bhavate saṃpadāditvād bhāve kvip | svayamātmanā bhūḥ sattā yasya sa
                        svayaṃbhūḥ |<pb facs="40" n="18r" type="f"/>svaya<unclear>lacca</unclear>sattāka ity
                        arthaḥ | na punarabhraṇaprādubhāve yotpannaḥ | ata eva dityatvamasya
                        mahīpate | tadeva nityatvaṃ darśa<unclear>naṃ</unclear><lb n="2"/>nnāha |
                        anādimadhyetyādi | nityaḥ pravāha nityatayā ādirūtpattiḥ | ādyaṃtayos tu
                        lābhaya tayo eva <unclear>vvi</unclear>bhūto - - ne ma<lb n="3"/>dhyaḥ |
                        nidhanaṃ vināśaḥ | tāny avidyamānāni yasya <unclear>sa</unclear> tathoktaḥ |
                        sarvadharmeṇa bhūdyakāl̤aṃ karmmaṇā cikitsopayogitā ni<lb n="4"/>rdiṣṭānnāha
                        | atra ye sachāpatsaṃ<unclear extent="2" cert="low"
                        >eta</unclear>jīvitamaraṇā ca manuṣyāṇām i |tyādi | atra kāl̤e rasasya
                        madhurāne vyapihi<lb n="5"/>pannatā saṃpattiḥ saṃpannatā | adhīnaḥ atra
                        vyāachabdasyālpācata- - - - - nipātaḥ | saṃpattigrahaṇam eva |<lb n="6"
                        />praśastatvātra | prā<unclear>+</unclear>prayogam arhatīti | athavā
                        saṃkal̤analakṣaṇatvātra | kāl̤asya | vyāpadgrahaṇam eva pūrvaṃ kṛte jīti<lb
                            n="7"/>- - - ṇārati<unclear>cakaśetrany</unclear> apakarṣati |
                            jīvitasyo<del>pta</del>tpattiradhītatvāt | sāmarthyād utpattir api
                        kāl̤ādhīnaiva | tasye<lb n="8"/>dānīṃ kāl̤asya niruktiṃ u - - - sa sūkṣma
                            thāpītyā<del>i</del>ha | sa kāl̤aḥ sūkṣmāstokāṃn api kal̤ābhāga
                        kal̤īyate saṃ<lb n="9"/>khyāya<unclear>nma</unclear> iti kāl̤aḥ | kal̤a
                        śabda saṃkhyānayorityasmāc caurādikoṇi - | karmmaṇi lakṣmāraḥ | vyavasthita
                            vi<lb n="10"/>bhāṣāgrahaṇānuvṛtteḥ | neranīṭiti nico lopo na bhavati |
                        akṛtasārvadhātukayoriti | dīrghatvaṃ | sa sūkṣmā<lb n="11"/>m api kal̤i na
                        līl̤ayattattatre paṭhati | gatimatvāt | śliṣṭo na bhavatīti tadārthaḥ |
                        eṣodarāditvād varṇalopādi<lb n="12"/>sādhananiruktiḥ | pakṣāṃtaraṃ
                        darśayannāha | saṃkal̤ayati kal̤ayati veti saṃharaṇāḥ - - lakṣati | ekarāśiṃ
                        ka <pb facs="41" n="18v" type="f"/>roti | utpādanāt kal̤ayaṃti saṃkṣāti sati vastuni
                            saṃkhyāsaṃbhavā<unclear>nna</unclear> | kāl̤asya karmmanirukti
                        niruktasya nika<lb n="2"/>ṇā<unclear>pa</unclear>rihāśca
                            <unclear>yū</unclear>ṇaṃ - - venyatastamanūdya
                            bāhvopādhi<unclear>bhi</unclear>raupādhikaṃ saṃvatsara - - tvaṃ
                            ciki<unclear>tra</unclear>m apayoginaḥ<lb n="3"/> maṃgīkṛtya da
                        tadaṃgātṛn nnimeṣādyavinā bhāvino vyāci<unclear>khyā</unclear>surāha | </l>
                    <l xml:id="G.1.6.4">
                        <label>G.1.6.4</label>
                         tasya saṃvatsarasya ity ādi | tasya kāl̤a<lb n="4"/>sya nimeṣādīnāṃ
                            va<unclear>kta</unclear>maśa lakṣaṇānāṃ pravibhāgaṃ prakṛṣṭabhāgaṃ
                        bhagavānādityaḥ | karoti kiṃbhūtasya saṃva<lb n="5"/>tsarātmakasya - - -
                        bhāvasya | bhavati vā <unclear>3</unclear> | kāl̤ameke vibhūtitvaṃ dravyam
                        āhuḥ | svāpare yatra saṃparivartate sa<lb n="6"/>rve sthāvarajaṃgamāḥ
                        nirūpādhiḥ svabhāvena kāl̤eno yāti hetu<unclear>hu</unclear> tasmādaupādhikā
                        grāhyās tadviśeṣāḥ <lb n="7"/> kṣaṇādayaḥ kriyevātiprasiddhā hi kānnadādasya
                        kāraṇe ṛte sūryagaticānyāt prasiddhatamā kriyā | na<lb n="8"/>nu saṃda - - -
                        - na iti kimuktaṃ yena cāvṛttirdivamāvṛttirvā kāl̤aḥ | na tatvātmano hi
                        mātmano veti vakta<lb n="9"/>vyaṃ | naitadasti | na hyekaviṃdre tau dine vā
                        ṛtvaṃtarāṇāṃ divā - - ṇaṇādā sarveṣāṃ karmmāvarodhaḥ | śītoṣṇa<lb n="10"
                        />terdenaṃdena teṣāṃ pratyannabhinnatvāt | saṃvatsareṣu narekasminneva
                        sarveṣāṃ bhūtabhavyadbhaviṣyatāṃ saṃvatsarāṃtarāṇā<lb n="11"
                        />dhapūrṇavaruvyata iti yathābhyāsaneva sādhīyaḥ | ativiśeṣeṇa materviśeṣo
                        parasparaṃ bhidyate | tanodayā<pb facs="42" n="19r" type="f"/> dinā tatra la -
                        kṣaroccāraṇamātro niṣedhaḥ | <unclear>chayukta</unclear> - - - sayā yadi
                        tasyoccāraṇaṃ hāṃ - hādi vyāpāre no<lb n="2"/>dīraṇaṃ tatpramāṇo nimeṣaḥ |
                        tat pramāṇe mātṛṭ pratyayaḥ | nanu <unclear extent="1" cert="low"
                            >vā</unclear>kadamādityau | nimeṣādīnāṃ vibhāgaṃ | karo<lb n="3"/>ti
                        |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.5">
                        <label>G.1.6.5</label>
                         - - - laghvakṣaroccāraṇadina ca <unclear extent="4" cert="low"
                            >vittaṣvaṃte</unclear> | naiṣa doṣaḥ | arkagatyāpiti meṣādayo vibhajyate
                        | sā<lb n="4"/>tunoti sataṃjana prasiddheti nimeṣādīnām ahorātrāhānāṃ
                        pravibhā - tu mevopādhim upāhitavān nanu<lb n="5"/>kavama<del>ṃ</del>gatyāpi
                        nimeṣādayo vibhajyate | jyotiṣikāhīti | sapādi pravibhāge
                            śakutchāvāmāvamo<lb n="6"/> ktaṃ - - - - - sā tu sarvajanaprasiddhe
                        ācāryeṇa na nirdiṣṭāḥ | nirdiṣṭamanirdiśana nirdiṣṭānerdiśanne<lb n="7"
                        />tadācaṣṭe - rvevajanaprasiddhā kriyā sātabhedo - - -ti | nāyaṃ
                        kāl̤abhedopādhiḥ siddho bhavati madhya<lb n="8"/>yo sarve kāl̤e ca
                            ne<unclear>ye</unclear>yātra pra<unclear>māṃ</unclear>nnaraḥ yo segre
                        cārddharātre ca tathā madhyaṃdinepi ca pahā jago - - nāma ka <lb n="9"/>ścit
                        kāl̤abhedopādhi rannikisarhisavāṃ nisargeṇa laktita saharmukhaṃ parigṛhāt
                        iti | viṃśati kal̤āmuhū<lb n="10"/>rttaḥ kal̤āyā daśabhāgaś ca - lāyā daśamo
                        bhāgas tisraḥ kā<unclear>thyā</unclear> nanu kal̤ānādiṣu
                        triṃśatkal̤omuhūrtaḥ pa<lb n="11"/>ṭhitaḥ kṛṣṭapūtaḥ kāṣṭhā trayādhika
                        triṃśati kal̤aḥ utyate triṃśat kal̤ādimuhūrttes <unclear>tīktrī</unclear>- -
                        ṇaā | aṣṭā<pb facs="43" n="19v" type="f"/>daśasahasrāṇi saṃkhyāhāsmin samuccaye |
                        kal̤ānāṃ navatiśceva svataṃtraparataṃtraḥ | ata śloke saṃkhyā nirdiṣṭā<lb
                            n="2"/> saṃkhyātiricyate | - raṃ
                        <unclear>ṣṭva</unclear>vaśāpetāmṛtaśatasahasrāṇi - - nyadhi<del>tmā</del>kā
                        - gī karttavyā | - - - - -bhūtaṃ pramathataṃ<lb n="3"/>tragrahaṇaṃ | tataḥ
                        kāṣṭā tatrayādhikaviṃśati kal̤ā eva muhūrto<unclear>bh</unclear>pādhya iti |
                        - - - - - - - śceti | pakṣe dharmmadvayaṃ<lb n="4"/>vyavahartu pratimābhāti
                        | janmakṛṣṇeṣṭamītyādiko vyavahāraḥ siddhyati | etābhir yuktā
                            paurṇamāsīyasmi<unclear>nsabhoghaḥ</unclear><lb n="5"/>eva phālgunādiṣu
                        rudita na tu ca nimeṣādis tatra krameṇa kramūyanayoḥ
                        pravista<del>dhī</del>no yujyate | ta - - tsarasya<lb n="6"/>ucyate | yadi
                        hi nimeṣādīn sūtrakrameṇa - - - - - - - tsaraḥ pravibhajyate | tadā sarveṣām
                        eva nigamā<lb n="7"/> dināṃ tulyaṃ | saṃvatsarāṃ ca tvaprasajyeta |
                        punadrātvayanayos tayo eva hi puna edhika - - - - - - -rmaṇāri<lb n="8"
                        />ṣyate | tadanena sūtrārthakrame bhaṃgena pratipādayati | - - sikamṛtuṃ
                        kṛtvā | dvābhyāṃ māsābhyāṃ nirvṛttaḥ hi mā<lb n="9"/>sikaḥ |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.6">
                        <label>G.1.6.6</label>
                         - - - - itivak tapo māghaḥ tapasya phālgunaḥ madhu caitraḥ mādhavo vaiśāṣaḥ
                        śucir jyeṣṭhaḥ | śukra āṣāḍhaḥ<lb n="10"/> nabha śrāvaṇaḥ <add
                            place="left-margin">nabhasya</add><del>śuci</del>bhādrapadaḥ iṣu āśvinaḥ
                        ūrja kārtikaḥ saha mārgaśīrṣaḥ sahasya pauṣaḥ dhanu ca tribhireva ṛtubhir
                            bha<lb n="11"/>vītavyaḥ |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.7">
                        <label>G.1.6.7</label>
                         śītoṣṇavarṣāṇāṃ tritvādityāha | trimāsika<unclear reason="illegible"
                            >nūnaṃ</unclear> kṛtvā <del><unclear reason="illegible"
                                >ṛtavaḥ</unclear>ṣa<unclear reason="faded" extent="2" unit="letters"
                            /></del>ṛtavaḥ | śītādi tritaya rakṣa<lb n="12"/>ṇānām api
                        sādhāraṇaviśiṣṭaśītādibhedāt ṣaḍtvaṃ tatra śītavātakṛtaṃ | uṣṇamādityena |
                        varṣamiṃdutaḥ nṛyatedde<pb facs="44" n="20r" type="f"/> - - - - - - -nayo - -
                        aparisaṃkhyāya - - tihyagatīnām ityāha | caṃdrādityayo kāl̤apratibhāga<lb
                            n="2"/>karatvāt ekabhavanaṃ ca kāl̤apravibhāgayati - - - dakṣiṇayayata -
                        - - - pyādhyāyate sona iti anye <lb n="3"/> suta - - kāl̤a pratibhāgayati |
                        uttarāyaṇaṃ teṣu bhagavānāpyāyyatararkakṛti | tena viśiṣṭa - - - - -<lb
                            n="4"/><unclear>ye</unclear>vā saha<unclear>caryā</unclear>- chedo
                        dodhitā hi dvayāśraya - - - tayaṃ bhavati | tatra varṣā
                            svościdadhī<unclear>śva</unclear>storasonuyujyate <lb n="5"/>pāṃ vidāhāt
                        śaradi la<unclear>ya</unclear>ṇāt - - - - - - te madhuro
                            rasa<unclear>o</unclear>ṣadhīṣvanu yujyate pātre ḍhātra ido - -<lb n="6"
                        /> syādhisatvāt kāl̤asya śetyā ca | nanu kathaṃ varṣā śaradoramla <add
                            place="right-margin">la 6</add>vaṇād anu - - - ā - - - idoravyā<lb n="7"
                        />dhitatvāt | kāl̤asya śaityācca | - - - visargarasosya āgneyaṃ punarādānaṃ
                        naitadasti | yosāvarkasya krame<lb n="8"/>ṇa ca <unclear>hra</unclear>bhūta
                        - - - tinvastāvakṣati sāgneviṣutataṃ yavatra | ādānakuro varddhamāne
                        nāṃpīduśaityena ca jīya<lb n="9"/>te ato visargepyaṃmlala<add
                            place="left-margin">va</add>ṇā vā peyāvatuṣaṣvete - - viruddhe guṇopi |
                        na trasmehosti tiṣṭhavṛttinuhattara<lb n="10"/>dakṣiṇāsya bhāvātaṣṭhavino
                        sūryāḥ caṃdramasau<del>la</del>vata ita eva sasamahorātraṃ sādhāraṇaṃ
                        śītoṣṇī - - -<lb n="11"/>- - himāsamekaṃ yārā<unclear>dga</unclear>ti
                        durnātyadhika - - - yūtiṃ tayattal̤amativyapahātaghanapaṭal̤ā ca
                            niravikiraṇā<pb facs="45" n="20v" type="f"/>nyastena kārtikepi lavaṇoṣonuṣajyate
                        || - - - - -myasya kaṣāyasyānuṣaṃgesya dviśiṣṭāḥ praṣṭavyāḥ hetaṃ<lb n="2"/>
                        tenuvisargakāl̤astrastāvenaṃ durdalatadhāddurkkādval̤avaṃtamo himāṃśuriti
                        hemaṃte śītasnigdho guru - madhuno<lb n="3"/>tatonuṣajyate | śiśiravasaṃ<add
                            place="left-margin">ta</add> stayonupūrvanyāyena satyāmapi
                        sūryaval̤avṛddhirikta kaṣāyo krītāveva niṣajyate | ā<lb n="4"
                        />dānaprabhādātuḥ tayo raukṣaṃ | grīṣme tu ādāvakāl̤atvabhāvena
                        mānādidotaṃlavatamaḥ svarāṃṣuriti | uṣṇo sū<unclear reason="faded"
                            >kṣmā</unclear>kṣo<lb n="5"/>laghuśca kaṭuko<del>ḥ</del>raso na ṣajyate
                        | ṣaṇāṃ tu rasānāṃ snehalāghavādiguṇo<unclear>ru</unclear> hetuḥ esa
                            vijñānīyedyutpāda<lb n="6"/>yiṣyāmaḥ | uttarottaraṃ val̤asuparitathā
                        uttarottaram eva | somamyāpyājyamānasya snehena sthāvarajaṃgamānā<lb n="7"
                        />māpyādhyayātatvāt | tena prāṇināṃ varṣāsu val̤amadhikaṃ
                        darśābhyodhikataraśaradi | śarado hemaṃtedhikatama bha<lb n="8"/>vati |
                        śiśiratiktaurasaḥ | raukṣāchautyā chiśirasyā vasaṃte kaṣāyaḥ | kāl̤asya
                        śaityād raukṣātva grīṣme kaṭukā<lb n="9"/>l̤asya raukṣād āgneyatvācca |
                        uttarottaraṃ bal̤amapacīyata iti || - - - -mevārkkasyāpyāyanānatvāt <lb
                            n="10"/>tena ca yāvadāpyāyanaṃ jagat snehasyāṃtatvāt | śiśire
                        tāvadval̤am apacīyate tasmād adhikaṃ hīnaval̤atvaṃ<lb n="11"/>vasaṃte |
                        tatopya - - ta val̤atva grīṣmo tad uktaṃ carake ādāvaṃte ca daurbalyaṃ
                        visargādānayornṛṇāṃ madhye madhye<lb n="12"/>valaṃ tvante | śreṣm agre
                        vinirdiśet | tatra śaranmadhye tu sattamādhyepi - - gahorātraṃ
                            vi<unclear>ṣṭha</unclear>variti | tavottarāyaṇe<pb facs="46" n="21r" type="f"/>
                        viṃśati kāṣṭhā ekaṃ ca nimiṣārddhaṃ vijayaparivṛddhiḥ dakṣaṇāyane
                        rātriparivṛddhirapy evaṃ || tanu ca śiśiravasaṃtaḥ - - <lb n="2"/>-
                            <unclear>sa</unclear> ṇadramattā iti uttarāyaṇaṃ prāk sūtritaṃ | bhāṣye
                        tu dakṣiṇāyanaṃ prathamaṃ vyākhyātam iti kramahā<unclear reason="faded"
                            >niḥ</unclear>. naiṣa do<lb n="3"/>ṣaḥ | dakṣiṇāyane kramabhedena
                        vyācakṣāṇo vihiṣu uttarāyaṇā dakṣiṇāyanasya pratipādayati | viśiṣṭaṃ vida<lb
                            n="4"/>kṣaṇāyanaṃ visaṃ<unclear>rgratvā yana</unclear> karatvā tu
                        prāṇinām iti |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.8">
                        <label>G.1.6.8</label>
                         amum evārtham upasaṃharaṃnnāha | sāmaḥ - - -bhūtim ityā<lb n="5"/>di |
                        tāvubhau saṃgritya vāyuḥ prajā rakṣati | somam āśrityāpyāyanaṃ jagataḥ
                        karoti | sūryam āśritya śoṣa<del><unclear reason="faded"
                        >naṃ</unclear></del>ṇaṃ ta<lb n="6"/>yo yathākāl̤aṃ | - - - - vṛttis tena
                        prajāṃ varttayatīti |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.9">
                        <label>G.1.6.9</label>
                         pariśiṣṭaṃ pūrvasūtrādvyāsthātuṣāha | <del><unclear reason="faded"
                                >a</unclear></del>avasvalpayane<lb n="7"/> dheyuyapadity ādi |
                        yugapadhekadhālamayanadvayaṃ saṃtahā - - pṛtha<add place="right"
                        >k</add>dakṣaṇāyanam uttarāyaṇaṃ vā nanu ca māghā<lb n="8"/>da<del>e</del>yo
                        dvādaśamāsā vatsara ityuktaṃ | tat kiṃ punarabhidhānena ucyate | pūrvodito
                        hi māghādayo dvādaśa vyastāścā ka<lb n="9"/>maparipaṭhitāś ca saṃvatsara
                        ityāśakyā syāt | asmin nirdeśe kriyamāṇo yena krameṇa
                            <unclear>vadatu</unclear>vibhāge yana dvayaṃ pra<lb n="10"/>tipāditaṃ
                        tenaiva <unclear>ved</unclear> ayanadvayaṃ yugas tadā mavatsara iti
                        vāstānāmakramapaṭhitānāṃ ca māghādīnāṃ saṃvatsaratvaṃ<lb n="11"/>bhavati |
                        idānīṃ yugapravibhāgaṃ darśayannāha | teṣu paṃcetyādi | saṃjñāgrahaṇaṃ tretu
                        kalayati | saṃvatsarapaṃcakaṃ<pb facs="47" n="21v" type="f"/>yugamiti ||
                        pramārthatastu kṛtvā yugaviśeṣā iti yugaprayojanaṃ tu ādya
                        evādhyāyetidarśitaṃ | <del>kā</del><lb n="2"/>kāl̤a ca kramityucyate |
                        ityavan parivarttanāmṛdupamāvaśā<del extent="1" unit="letter"
                        >cha</del>bdapravṛttirivarśāyati | pātaḥśāṣeteyekaśa<lb n="3"/>bdoyam anya
                        paryāyaḥ | ata eva bahuvacanaviṣayatā </l>
                    <l xml:id="G.1.6.10">
                        <label>G.1.6.10</label>
                         asya | saṃśodhanāśrayaṃ darśayannāha | iha tv ity ādi tuśa<lb n="4"/>bdaḥ
                        punararthaḥ kimarthaṃ punarvarṣādava ṛtava pratyāhādau <add
                            place="top-margin">do</add>ṣavadyādyarthaṃ | nanu veda seva darśanaṃ
                        prāgabhidhātavyaṃ ||<lb n="5"/>idaṃ darśanaṃ
                        vyādhihetudātānisaṃcayādyathatvād ātmīyaṃ | tataścedam eva prākkarttavyaḥ |
                        naitadasti | tatra vā<lb n="6"/>tādikāraṇānāṃ rasānāṃ nivṛtteḥ tadeva
                        prathamaṃ kṛtaṃ nirdoṣoṇedyotādapi | hemaṃte śiśire caiva vasaṃte <lb n="7"
                        />cāpi mokṣayet | tryahādyahaccharadgrīṣma varṣāsvapi ca buddhimān api | etā
                            chākopa<del>o</del>paghātād api vini<lb n="8"/>- didarśanaṃ ||
                        prāgnirdiṣṭaṃ tatra prāvṛṣayor bhedaḥ prāvṛḍiti prathama pravṛṣṭaḥ
                        praśabdoyamādikarmmaṇi | tasya<lb n="9"/>varṣasya bhūyasānubaṃdho
                        varṣānvayāt prakopo balīyān | tasya cikitsā saṃśodhanam iti saṃśodhanam a<lb
                            n="10"/>dhikṛtya varṣādayanuktā <del>ḥ</del> śiśirādaya<del>ḥ</del>stu
                        rasabal̤aṃ cādhikṛtyeti | anye tu gaṃgāyā dakṣiṇe jane va<lb n="11"/>rṣādaya
                        uttāranuśiśirādaya pratibhāṣaṃte paṭhati ca bhūyo varṣaṃ
                            <unclear>uparyatyo</unclear>gaṃgāyā dakṣiṇe jana ity ādi<lb n="12"
                        />prayojanāṃdhatadotoreva darśanaṃta cā | - - ṇasya prayojanāṃ tatraṃ tu
                        prāguktam asmābhiḥ | tathā carā<pb facs="49" n="22r" type="f"/> kepi tasyā
                            <unclear>śarīdorasadal̤a</unclear> nirvatyartha śiśirādidarśanaṃ
                        darpitaṃ - - - - - ṣajītiyatimāne saṃśodhana<lb n="2"/><unclear
                            reason="faded">ma</unclear> dhikṛtya varṣādayaḥ | tad uktaṃ ||
                        hemaṃtagrīṣmavarṣāśceti | śītoṣṇalakṣaṇāstraya <unclear reason="faded"
                            >ṛ</unclear>tavo bhavaṃti | teṣāmaṃtari<unclear reason="faded"
                            >ṣvi</unclear> tā tasya - - - traya<unclear reason="faded"
                            >tprā</unclear>vṛdraśaradvasaṃtā iti | tatra prāvṛḍiti prathamaḥ
                        pravṛṣṭaḥ kāl̤aya tasyānubaṃdho<lb n="3"/>varṣāḥ eva <unclear>sete
                            śedhe</unclear>nam adhikṛtya ṣaḍbhiḥ labdhata iti | tathaitarabhi - -
                            ṇagraśiṣṭā<unclear>śatatrakāro dṛḍhabal̤aḥ</unclear><lb n="5"/>siddhiṣu
                        | atyuṣṇavarṣaśītād hi grīṣmavarṣā himāgamāḥ | tadaṃtare prāvṛḍādyā jñeyāḥ
                        sādhāraṇāstrayaḥ <unclear reason="faded">prā</unclear><lb n="6"/>vṛṭ
                        śukranabhau jñeyo saradūrjasahau punaḥ | tapasyaśca madhuścai<del>ṣa</del>
                        <unclear>va</unclear>vasaṃtaḥ śodhanaṃ prati | tadevaṃ prāmāṇikā tu <lb
                            n="7"/>smṛteḥ svataṃtrepi tāvadayam artho la - - - dhanam adhikṛtya
                        varṣādayaḥ | he<unclear reason="faded">maṃta</unclear><del>l̤a</del>m
                        adhikṛtya ca śiśirā<lb n="8"/>daya iti | itaraṃ tu darśanam āgamamātraṃ
                        paśyatā svataṃtraviru<unclear>dvṛsvenya</unclear> vicāraya tā - - -
                        vadarśitaṃ nanu<lb n="9"/>ca doṣasaṃvayotra prakopamiti tathā
                        varṣādidarśanasya kathaṃ śodhanārthaṃ varṣādayavatyabhidhīyate ||<lb n="10"
                        />ucyate | tasya vidheyatvena prādhānyā - - - - dayorikā tadva lakṣamo naiva
                        ni - ṣṭāte prāma<lb n="11"/>nuyāyepi vidhyatarā<del>dhaṃ</del>jagaṃnnāthaṃ
                        nanu ca machavṛttoditam anyad apyāhāravihārāpyaṃvidhyetara ma<pb facs="50"
                            n="22v"/>ramaṃti tat kimartha varṇādayo nābhidhīyaṃte | naitadasti ||
                        sarvoṣvateṣu svāsyavṛttikeṣu vidhiṣu saṃśodhanasyāmūl̤a<lb n="2"/>to
                        doṣaharaṇena prādhānyāt | nānyasya viparyayāt | atapatopariṣṭadvekṣati |
                        tatra varṣāhemaṃtagrīṣmeṣu saṃcitānāṃ<lb n="3"/>doṣāṇāṃ śaradvasataprāvṛkṣu
                        ca kupitānāṃ nirharaṇaṃ kartavyaṃ | nānya svāsthyavṛttikaṃ vidhiṃ nirdiśya
                        prādhānyāt | </l>
                    <l xml:id="G.1.6.11">
                        <label>G.1.6.11</label>
                         ta<lb n="4"/>tra pittādīnāṃ saṃcayaprakopau varṣādiṣu yathā sahetukau
                        bhavatas tathā nirdaśannāha | tatra varṣāsvoṣadhyastaruṇa ity ādi | taru<lb
                            n="5"/>ṇyābhinadāḥ śrutyavīryā asaṃpūrṇarasatvāt | atra vīryaśabdaḥ
                        śītoṣṇalakṣaṇavīryaśabdaḥ śītoṣṇalakṣaṇavīryavacanaḥ<lb n="6"/>śaktivacano
                        vā | abhiṣyaṇaśarīrāṇāṃ śītavātaviṣṭaṃbhitāgnīnāṃ | śītena kopito vātaḥ
                        śākapārthivādi darśanā<lb n="7"/>n madhyapadalopīsamāsaḥ śītena hi
                        vātakṣobho bhavati | tad uktaṃ || śītaśītena kupyatīti | tena viṣṭaṃbhito
                            maṃdavegīkṛto<lb n="8"/>niruddhavegogniryeṣāṃ te tathoktāḥ | na punar
                        bāhyena śītavāyunā tena hi vahnes tīkṣṇataiva bhavati |
                            bahirlomakūparodheno<lb n="9"/>ṣmaṇo nirgamāt | aṃtaropavālabhavati |
                        tad uktaṃ carake | śīte śītonilasparśo<unclear reason="illegible"
                            >saṃvurdhvo</unclear>bal̤ināṃ bal̤ī | <unclear reason="illegible">ya
                            hatā bhavati</unclear>
                        <lb n="10"/>hemaṃte mātrādravya<unclear reason="faded">guṇāśra</unclear>maḥ
                        | videhya<del>maṃ</del>temlapākam upayāti | āpaścāpraśāṃtāḥ | apariṇatāḥ
                        navatvāt | kṣi<lb n="11"/>ti mal̤aprāyā<unclear reason="faded">t
                        </unclear>tpṛthivyā | tṛṇapastho - ca śavako<unclear reason="illegible"
                            >vvā</unclear>ṇilakul̤āḥ savidāhomlapākaḥ paittikān vyādhī<lb n="12"/>n
                        | aṃtikā pipāsā paridāhādīn tad uktaṃ vraṇapraśne teśāṃ tu prakopāt | konva
                        todasaṃcaraṇā <unclear reason="illegible">clikṣā</unclear>
                        <pb facs="51" n="23r" type="f"/>pipāsāparidāhānna dveṣa<del>hṛ</del>hṛdayo kledā iti
                        liṃgāni bhavaṃti | atra paitikā avlakodayo grāhyāḥ sa tuṣāro<lb n="2"
                        />pastaṃbhitadehānām iti | saha tuṣāreṇa <unclear reason="illegible"
                            >pva</unclear>rtaṃte satuṣāraścaṃdramāḥ | visageṃti
                        hibhṛṣamāpyāitacaṃdramāḥ | tena satuṣā<lb n="3"/>reṇa staṃbhitānyāāpyā
                        dhitāni śarīrāṇi yeṣāṃ te tathoktāḥ avidagdhā madhurapākam upāgatāḥ |
                        upalepitvāt pai<lb n="4"/>chi<unclear reason="illegible">hapācata
                            picchi</unclear>yama lopayati | arkakiraṇapravilopitaḥ sūtana
                        ghṛtādhānam iva vil̤āpitaḥ | tāni khara<lb n="5"/>tvād arkasya vasaṃtekaḥ
                        pāvil̤ayamātraṃ sādhayati | na tūpaśoṣaṇākhyaṃ praśamam iti | śleṣmikān
                            śleṣmanimittān<lb n="6"/>vyādhīn vraṇapraśleprakopaliṃgaṃ paṭhitān
                        annadveṣahṛdayotkledādīn | tā evauṣadhetatimārā nirgatasārāḥ sā<lb n="7"/>ro
                        gauravaṃ sneho vātanirgataṃ yā - - - paktāḥ | oṣadhīnāṃ
                        punaravayavapariṇāmān kāl̤asvabhāvasomārkā<lb n="8"/>nil̤akāl̤aritādguṇānām
                        utkarṣāpakarṣaḥ | vātikān vyādhikān koṣṭhatorasaṃcaraṇādīn vraṇapraśne vāta
                            <lb n="9"/>prakopaliṃgagaṇapaṭhitān kathaṃ punaḥ śītasya vāyoruṣṇe
                        grīṣme saṃcayaḥ | śītatvaṃ punarasya vyādhini<del>ī</del><lb n="10"/>dāne
                        sādhayiṣyāmaḥ | vātaguṇeṣu rau<unclear reason="faded">kṣa</unclear>sya
                        prādhānyād iha hi ye kecid vātamu<unclear reason="faded">pā</unclear>s teṣu
                        rau <unclear reason="faded">kṣa</unclear>m eva pradhānaṃ | tad grī<lb n="11"
                        />ṣme oṣadhīnām atimātreṇa raukṣeṇa rūkṣasya vāyo grīṣmasaṃcayaḥ kathaṃ
                        punar eta ta<unclear reason="faded"><del>sī</del>cī</unclear>yate |
                            kaṭurasena<pb facs="52" n="23v" type="f"/>vātakopāt | praśamāc ca madhureṇa yadi
                        hi vātaguṇeṣu saityasya prādhānyaṃ syāt tadā kaṭukenoplena vāyo praśamaḥ
                            syā<lb n="2"/>t nanu prakopaḥ - - - - - ṣu raukṣaśaityatulyasyātāṃ tadā
                        kaṭurasenoṣṇarūkṣeṇa vāyo na praśa<del>ga</del> mo nā<unclear reason="faded"
                            >ti</unclear>kopaḥ<lb n="3"/>syāt | kopas tu dṛśyate || tathā madhureṇa
                        snigdhaṃśaḥ - - - - rūkṣaśītasya praśamādavaśīyate vātaguṇeṣu raukṣa<lb
                            n="4"/>pradhānam ityevaṃ pittakaphayoḥ - ṣṇyaṃ sneho prādhānyena
                        nidarśanīyāviti | evabhidhā - doṣopacayādi<lb n="5"/>nimittam iti
                        pratijñātam arthaṃ sādhitaṃ nigamāyan āha evam eṣa ity ādi | evam anena
                        prakāreṇa saṃcayaprakopahe<lb n="6"/>turuṣṇa | - - - kāl̤asvabhāvāhita
                        oṣadhītāruṇyādi | yāvachītavātavarṣai - raukṣatikān vyādhīn jana<lb n="7"
                        />yati | nanu ca doṣa saṃcayaprakopapraśamananimittam iti | trayāṇāṃ
                        cayaprakopapraśamānāṃ pratijñā u<add place="right">kta</add> tvāt | ka<lb
                            n="8"/>rṣasaṃcayaprakopo vyākhyāyopasaṃhāraḥ | naiya doṣaḥ | prakopo hi
                        saṃśodhanaṃ vidheyaṃtatayā - - pratijñaṃ trīta pra<lb n="9"/>śamasahitān
                        vyākhyāyate tadā praśamāṃtaritaḥ prakopaprakramavidhi syāt | tasmāt
                        saṃcayaprakopāvet |<lb n="10"/>tāvat pṛthag ākhyāyati prakṣopeya - - -
                        śodhayati na vidheṣasaṃjanārthaṃ tathetavidhiṃ vaktum āha | </l>
                    <l xml:id="G.1.6.12">
                        <label>G.1.6.12</label>
                         ta<lb n="11"/>tra varṣāhemaṃtagrīṣmeṣu saṃcitānāṃ<unclear reason="faded"
                            >do</unclear> ṣāṇāṃ śaratvasaṃtaprāvṛṭ<del>yuva</del>prakupitānāṃ
                        nirharaṇaṃ karttavyaṃ || - -<pb facs="53" n="24r" type="f"/>- - ṇadhā karṣaṇaṃ |
                        prakupitānām iti | praśabdo bahudoṣāṇām eva saṃśodhanam iti darśayaṃti |
                        prabhūta śle<lb n="2"/>ṣmavittāsrānil̤āḥ śodhanīyā iti carakavacanāt | - - -
                        -tvaṃ tu vipākarudhiṣṭyolpādi liṃgajñeya<lb n="3"/>m eva madhyadoṣeṣu
                        mupācamādi | a<del>lva</del><add place="top-margin">lpa 3</add>doṣeṣu
                        punarlaṃghanapipāsānigrahādi evaṃ tu vidhiḥ | kuśa ca - <lb n="4"/>ti cakāro
                        darśayati. nanu ca prakupitānāṃ nirharaṇaṃ karttavyam ityevavaktavyaṃ na
                        punas tatra varṣāhemaṃtagrī<lb n="5"/>ṣmeṣu saṃcitānāṃ doṣāṇāṃ śarat - -
                        prāvṛṭyuvaprakupitānām iti | patteṣvevātraṃrataṃ doṣasaṃcaya prako<lb n="6"
                        />pāyāruṣṭatvāt | naitadasti | śaradādi | ṣveva prakupitānāṃ nirharaṇaṃ
                        pradāsyād anyatra mā bhūd iti niya<lb n="7"/>mārthaṃ punaḥ śaradādigrahaṇaṃ
                        | anyathā hi yadāpyete hetu<del>dhā</del>bāhulyād grīṣmādiṣu doṣāḥ
                        prakuṣṭoyuḥ ta<lb n="8"/>dā catrāpreṇa vamanādadhaḥ | prasaṃṣṭeran |
                            tatra<del>u</del> neśyate | doṣāṇām atipravṛtyām anarthaṃ karatvāt |
                        kathaṃ pu<lb n="9"/>nareṣu vamanādibhirapravṛttipravṛttī | grīṣme
                        vātatyuṣṇavātā - japādibhiriti śithilībhūtaśroto<lb n="10"/>sukhaśarīraṃ |
                        oṣadhaṃ saṃśodhanīyam uṣṇavīryaṃ vikāśi ca | tat pul̤akolasyauṣṇenānugatam
                            ativikā<pb facs="54" n="24v" type="f"/>śivāmāpakamatiyotāya kalpate |
                            mavaśvavamanavireca<del>nna</del>nā triyogopamṛtāmaraṇaṃ <unclear
                            reason="illegible">śala</unclear>ati.varṣāsu<lb n="2"/>punarviyati |
                        śabdāvaśatajal̤aklinnāyāṃ bhūmau klinnaṃ śarīraṃ prāṇināṃ | gurūprakopā
                        doṣāḥ vihṛta svabhā<lb n="3"/>vonyoṣadhāni jal̤aplutarasavīryāṇā yonāya
                        bhaveyuḥ hemaṃtepyatiśītasparśasaṃvṛttāyanaṃ śarīraṃstyāni<lb n="4"/>
                        bhūtāni caṃdradoṣasaṃcayanyoṣadhamuṣṇasvabhāvakāl̤aśaityopahataṃ
                        maṃdavīryatām āpannaḥ yogāya kalpate | ca<lb n="5"/>nitāyu doṣā
                        agnihriyamāṇā vyādhiparivṛddhimasādhyatāṃ vā kuryuriti | prāvṛṭsu ca
                        kupitānām iti cakā<lb n="6"/>raḥ punarvarṣādiṣv api śodhanasādhyeṣu nivṛttaṃ
                        śodhanam eva samuccijoti | atipātiṣu - - - - - -<lb n="7"/>na sādhyeṣu
                        varṣādiṣv api śarīrabheṣajayoḥ kṛtrimaguṇopadhānena
                        bhaiṣajyasaṃskāramātrāvikalpena prāṇavīrya<lb n=" 8"/>samaṃ kṛtvā doṣāṇi
                        harttavyā | haritakaḥ | - samuccinoti | tatra varṣāhemaṃtagrīṣmeṣu
                        saṃcitānām iti | eteṣv eva<lb n="9"/><unclear>saṃcayokte</unclear> varṣādi
                        punarvacanam eteṣv api vidhiṃ sūcayati | - - - | saṃcayepadūtā doṣā labhaṃte
                        notarā ca prī<lb n="10"/>ti<unclear reason="illegible">sthira</unclear>natu
                        śaradādi punarvacananimamenāny atra saṃśodhanasya nivṛttatvāt | kaṃ vidhiṃ
                        sūcayati | ucyate | - - -<lb n="11"/>tvādi ta<unclear reason="illegible"
                            >cadhāśva</unclear> mṛtuvihita - kuṇacārāsyam iti | anyathā hi
                        svasthavṛṛttoditam ṛtuvidhānam utsūtraṃ syāt ||<pb facs="55" n="25r" type="f"/>nanu
                        ca śaradādīnāṃ dvimāsika<add place="top">m ṛtuṃ kṛ</add> tvā kasmi<add
                            place="top">n</add> punarmāse saṃśodhanaṃ ce - - kāl̤āpekṣitvācca | - -
                            kāl̤avibhā<lb n="2"/>gā<unclear reason="illegible">śeṣa</unclear>
                        prakṣopakāl̤āpekṣaṇā dvitīyamāsa itye<del>ā</del>ke tatra pittaṃ
                        mārgaśīrṣāraṃbhe sādhāraṇavarṣāṇāṃ - - tvātra<lb n="3"/>tabdākapā - ha - ṇa
                        caitreyo tasya śrāvaṇe | evaṃ hi sādhāraṇa kāl̤aḥ | trimāsāṃtaritāśca doṣā
                        bhavaṃti | doṣasya<lb n="4"/>kopakāṣṭhā ca bhavati | tad uktaṃ ||
                            carake<del>ā</del>mādhava prathame māsi<add place="top">na</add>
                        <unclear reason="faded">vā</unclear>sya prathame punaḥ | sahasya prathame
                        caiva vāhayed doṣasaṃ<lb n="5"/>cayam iti | atra sahasyaḥ pauṣaḥ | tasya
                        prathamo mārgaśīrṣaḥ | tad uktaṃ || kapiladattena maghau sahe nabhasi ca
                        māsi doṣā<lb n="6"/>n | pravāhayet | vamanaiśca virekaiśca niruhaiḥ
                        sānivāsavaiḥ | bhaṭṭārakaha<add place="right">ri</add> caṃdrastu sahasya
                        prathama ityatra ca <del><unclear reason="faded">hasa</unclear></del>ca <add
                            place="right">saha</add>ha śabde<lb n="7"/> nākārāṃtena
                        mārgaśīrṣamācaṣṭe | tasya prathamaḥ kārtikaḥ iti vyākhyānayaṃti | tad uktaṃ
                        || śrāvaṇe kārtike caitre<lb n="8"/>māsi <add place="left">sā</add>dhāraṇe
                        kramāt | grīṣmādi<del><unclear reason="faded">svaddhi</unclear></del>tān
                        doṣās tri<del>ṣā</del>māsāṃtaritān haret iti | nanu ca yadā vāyo prāvṛṣi
                            kupiṃ<lb n="9"/> tasyādi haraṇaṃ na kriyetāvarākṣitasya varṣāsu
                            kopa<del>pavā</del>praśamo vā snuhetvanubaṃdhāt prakopa iti
                            drumapraśamo<lb n="10"/>hi pratyanīkena bhavati | na ca
                            varṣā<del>nu</del> kiṃcid vā yo pratyanīkama<unclear>śvi</unclear> | - -
                        - na tītaraukṣādirasti | tenāṣvava<lb n="11"/>rṣāśvapi kopa eva |
                        pratijñātam upaśamaṃ vyācikhyāsurāha |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.13">
                        <label>G.1.6.13</label>
                         tatra paittikānām ity ādi | svabhāvataḥ svalakṣaṇataḥ<pb facs="56" n="25v"
                        />lakṣaṇetvevāṃ śītoṣṇavarṣāṇi | yaduktaṃ |
                            śītoṣṇavarṣalakṣaṇa-<unclear>tyudvṛ</unclear>tavo bhavaṃti | uktam
                        arthaṃmupasaṃharan āha | eta<lb n="2"/>ity ādi |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.14">
                        <label>G.1.6.14</label>
                         sāṃvatsarikaṃ vidhiṃ divasepyati | daṣṭum āha | tatra pūrvāhne
                        vasaṃtaliṃgam ity ādi | ahorātram ityavarṣam i<lb n="3"/> ty avarṣamiva |
                        teṣāṃ dhāpikatuṣṭivāharavayaveṣu taddoṣakopaneṣu tat tat
                        śodhanaśamanavidhānaṃ | ta - - - saṃjñe<lb n="4"/>vasaṃta iva vamanaṃ |
                        tathāṃ svasthavṛttaśamanaṃ vidhivamanāgatāvādhavidhividhāḥ | evaṃ recanena
                        pittaharaṇaṃ | madhyā<lb n="5"/>hne tathānāgatāvādharitavidhānam api eva
                        prāvṛṭ vāyuvidhānaṃ | sāyāhne tu vāsanaṃ tathā | anāgatātā<lb n="6"/>tra
                        vidhānaṃ ca | atra madhyāhnātve nirūhadāne tu asmatviti - - praṣṭavyā ityeke
                        | anyeṣu mevanāvṛttamārga<lb n="7"/>sya vāyoḥ praśa<add place="left"
                            >ma</add>natvādi <unclear reason="faded">ni</unclear> rūhasya tadāhi
                        sphuṭaśroto mukhaṃ śarīramato nirūhadānam ityā<del>di</del>huḥ | praśa<add
                            place="right">ma</add>he<lb n="8"/>- - - - - -vṛttavad anāgatāṃ |
                        bādhavidhividhāḥ | śāradam arddharātre | arddharātre hi āhārasya vidāhe ma
                            pi<lb n="9"/>ttakopaḥ tatra ca svacchavṛttavadanā - tā vā | - - -
                        -vidāho hi pittakopavidhi <unclear>tad uktaḥ</unclear> tad uktaṃ vraṇa <lb
                            n="10"/>praśne pittakopanahetugaṇanāyāṃ krodhaśokopavāsabhuyāyā
                        siddhitanyahūti | etauṣadhato - śādhividā<unclear>ṅkā</unclear><lb n="11"
                        />ya pittakopānīti | bhavati cātra | āhnikenāgatābādhā ca svasthavṛttāt
                        kriyārttave | doṣakopetayosvāsthya<pb facs="57" n="26r" type="f"/>- - - - - - - -
                        nanu caivaṃ pratyaham eva doṣāṇāṃ saṃcayaprakopapraśameṣu kathamārttavāḥ
                        saṃcayādayo bhaveyuḥ <lb n="2"/> divasair evārabdhatvāt | dhātūnām
                        āhnikacayakopayoś ca pratyahapravapra<unclear reason="illegible"
                            >cānvatvāt</unclear> | naiṣṭadoṣaḥ ścāhniko hi cayādi<lb n="3"
                        />rahorātramātrāśrita sūryasomānil̤ātāmuṣṇādiguṇamātra sāpekṣo jāyate |
                        tathāha | rāmatāvidāhajī<lb n="4"/>rṇatāpakṣa-tyalpahetvapekṣolpaśceti |
                        bhavati cātra | āhnikaścakravannityaṃ cayādiḥ parivartate | ahorātrā<lb
                            n="5"/> śca yārkkā dviguṇamātrālpakāl̤aṇaḥ ṛtubhavaḥ
                        punarmagniviraṭāvasūryasomāni kakṛte dravyarasaguṇavīryavi<lb n="6"
                                />pākaprabhāvai<unclear>rati<del>ai</del></unclear>kāl̤āṃtareṇa
                        niraṃtaropacitatvād vipul̤ena ho<del>mā</del>rātrāśritārkādi guṇā hatyaṃta
                            bhinevata<lb n="7"/>bhyamāṇaścayādirgarīyānabhipralakṣaṇaśceti | bhavati
                        cātra | mārgāṃtaraḥ tārkādikṛtadravyarasādijaḥ yāhikā<lb n="8"/> d
                        bahuranyaṣvavahnaśrotyana ārtavaḥ māyaṃ yathokta | </l>
                    <l xml:id="G.1.6.15">
                        <label>G.1.6.15</label>
                         doṣacaryādiṣṭavyāpatteṣu ṛtuṣu bhavatīti darśayannāha | a<lb n="9"
                        />vyāpatteṣṭatuṣv ity ādi - - ta utsāhalakṣaṇaṃ | vīryaśaktiḥ
                        sadhātusnehaüjaḥ</l>
                    <l xml:id="G.1.6.16">
                        <label>G.1.6.16</label>
                         kutaḥ punarauṣadhīnām eva<lb n="10"/>vyāpada ityāha | tāsā punarvyāpa ity
                        ādi | adṛṣṭena sarvajanasāmānyenādharmmeṇa kāritāḥ | kartuṃ prayojitā iti<lb
                            n="11"/>ṇijaṃtaḥ | adharmastāvad vyāpadāṃ saṃbhave prayojakakarttā | kaḥ
                        punastāsāṃ svataṃtraḥ karttetyāha | śītoṣṇavarṣāṇāni i<pb facs="58" n="26v"
                        />tyādi |<del>sī</del> śītoṣṇavarṣāṇām eva - sa<unclear reason="illegible"
                            >tva</unclear>lāvatvā pa - vaiparītyamṛduvyāpat | ādye tu
                            śītoṣṇavarṣāṇīti<lb n="2"/>paṭhaṃti viparītāniti hīnam <unclear
                            reason="faded">tyā</unclear>di yuktāni | </l>
                    <l xml:id="G.1.6.17"/>
                    <l xml:id="G.1.6.18"/>
                    <l xml:id="G.1.6.19">
                        <label>G.1.6.19</label>
                         mṛduvyāpā - - - - pi hetubhiḥ - - - -vadarśayannāha ka<lb n="3"/>dācid
                        avyāpatteṣvapītyādi | kadācid iti na sarvakāl̤aṃ kṛtyā rākṣasīviśeṣaḥ |
                        abhiśāpo gurusiddhādī<lb n="4"/>nāṃ kujña - - oṣadhī puṣpagaṃdhena
                        vāyunopanītenocikṛtenaiva vāyunā voṣadhī puṣpagaṃdhavāhiya | oṣa<lb n="5"
                        />dhyo muciliṃdavṛkṣādayaḥ tatra nāsā raṃdhrānugatena
                            dāṃpāṃḍurākāraśvāśapratiśyāyamaṃdhājñānabhramaśi<lb n="6"/>rorujaḥ
                        tvamiṃdrayagatena <unclear>jñaca</unclear>mamū<del>yū</del>rī<unclear
                            reason="faded">katraḥ</unclear>kādayaḥ | grahanakṣatracaritair veti |
                            grahāśa<del>ai</del>naiścarādayaḥ rā<lb n="7"/>śyaiyaṃtaracāriṇa - - -
                        ḍayatti | nakṣatrāśvinyādini teṣāṃ caritaṃ yuddhādi
                            śayanadīnamārhitalakṣaṇaprā<lb n="8"/>durbhāvaiḥ śayanādiṣvapi hi
                        gārhatādhiniditāni lakṣaṇāni āvarttachāyādibhiḥ kākasukhādīni ta<lb n="9"/>t
                        prabhāvenāpi pīḍāśārī<unclear>rī</unclear>mānasītva bhavati |</l>
                    <l xml:id="G.1.6.20">
                        <label>G.1.6.20</label>
                         idāniṃ mṛtutyāpadādikṛto - śeyāṇāṃ sāprātyena ciki<lb n="9"/>sā darśayan
                        āha | tatra parityāga ity ādi | ṛtukopasyādharmā kāritvāt
                        tatra<del>ai</del>daivavyapāśrayam eva bheṣajaṃ<lb n="10"/>parityāga
                            <unclear reason="illegible">itubhaya</unclear>tādīnāṃ garhitalakṣaṇānām
                        auṣadhyādi - salilānāṃ ca | anyāsāṃ prākjanapado<lb n="11"
                        />ccaitsādupakṛtānām auṣadhīnāyuyā copayogaḥ śāṃtiriṃdriyavijayaḥ
                        prāyaścittaṃ prāktanakarṣopaśamā<pb facs="59" n="27r" type="f"/>- - - - - - - - -
                        -dita - - do devādiṣu gavāśvaprabhṛtīnāṃ dhupānayanaṃ ajanīrbhaktyākāra<lb
                            n="2"/>saṃpuṭavidhānaṃ | tapastāpanālakṣaṇa - - vāsavidi | - - - svādito
                        dvitrirṣānādi | - - - - parvapūrva<lb n="3"/>kaṃ <unclear reason="faded"
                            >na</unclear> trādigrahaṇaṃ | akāpagamo gurūvākyādīnāmaṃgīkāraḥ </l>
                    <l xml:id="G.1.6.21-36"/>
                    <l xml:id="G.1.6.37">
                        <label>G.1.6.37</label>
                         idānīmṛtuvyāpadevaśītoṣṇavarṣe viśeṣā<lb n="4"
                        />pūraproṣṇeṃtriprakāra-datīti darśayitum āha | śvaguṇair atiyukteṣv ity ādi
                        prakārāṃtareṇa ṛtuvyāpat darśanama<lb n="5"/>pi |
                            śītoṣṇavarṣātiyogānatiyogavaiṣamya<unclear reason="background_noise"
                            >tā</unclear>tayo <unclear reason="illegible"
                            >rhi.ṣe</unclear>saṃcayaprakopā<add place="right">ra</add>yor
                            hetvaṃ<unclear reason="faded">su</unclear>rupeṇa
                            <del>śva</del>svasthavṛ<lb n="6"/>tti tridhānāthīśodhanārtham apīti
                        yathoditasya ślokasyāraṃbhaḥ | svaguṇairatiyukteṣu viparīteṣviti pra - -<lb
                            n="7"/>iti yogāt dvipadīsthātiyogaḥ hīnayogaḥ na keval̤am eteṣu viṣu
                        teṣv api doṣāḥ kupyaṃti vaiṣamyaṃ puna ṛ<lb n="8"/>tūnām anyatrānyaliṃga - -
                        - - gha - varṣāliṃgaṃ śaradi | śītaliṃgaṃ hemaṃte evam anulomādhilomābhyām ṛ
                            <lb n="9"/>tuvaiṣamyaṃ | śeṣam udāhāryaṃ etena prakāreṇa ṛtavo
                        vyāpadyaṃte | - - detvanurūpaṃ doṣā saṃcīyate kupya<lb n="10"/>ti vā |
                        doṣasaṃcaye yathā<del>|</del> hetudoṣapratyanīkaṃ svasthavṛttavidhānaṃ
                        prakope ca yathādoṣaṃ saṃśodhanam iti |<lb n="11"/>bhavati cātra |
                        viparyasāti | hīnasya yathāyogam ṛto nṛṇāṃ viparyastātihīnā syurapi |
                        doṣavayādayaḥ ||<pb facs="60" n="27v" type="f"/></l>

                    <l xml:id="G.1.6.38.trailer">sauśrute nyāyacaṃdrikāyāṃ paṃjikāyām
                        ṛtucaryādhyāyaḥ ||6||</l>
                </div>
            </div>
        </body>
    </text>
    <facsimile>
        <graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/ms-bikaner-anup-4389/manifest.json"/>
    </facsimile>

</TEI>
