<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tei-to-html.xsl"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <script src="./lib/js/xslt-polyfill.min.js" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml"/>
    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title>Diplomatic transcription of MS Cambridge CUL Add. 2491: 03 Śārīrasthānam 1</title>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <p>Suśruta project, University of Alberta</p>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <placeName>
                            <settlement>Cambridge</settlement>
                            <country>UK</country>
                        </placeName>
                        <institution>Cambridge University Library</institution>
                        <idno>Add. 2491</idno>
                        <idno type="siglum">C31</idno>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <summary>A paper manuscript in Devanāgarī script. The manuscript
                            supports Gayadāsa's <title>Nyāyacandrikā</title> commentary on
                            parts of the Śārīrasthāna of the
                            <title>Suśrutasaṃhitā</title>. </summary>
                        <msItem defective="true" n="1">
                            <author role="author" xml:lang="sa">Gayadāsa</author>
                            <title xml:lang="sa">Nyāyacandrikā</title>
                            <!-- rubric, incipit, explicit, and finalRubric are given as examples -->
                            <textLang mainLang="sa-Deva">Sanskrit in western-Indian style
                                Devanagari.</textLang>
                            <!-- @mainLang can be "sa-Deva", "sa-Mlym", "sa-Telu", "sa-Newa", etc. See ISO 15924 for more details. -->
                        </msItem>
                    </msContents>

                    <physDesc>
                        <p resp="Jason Birch">Folio 1 missing.</p>
                        <objectDesc form="pothi">
                            <!-- @form can be "pothi", "book", scroll", etc. -->
                            <supportDesc material="paper">
                                <!-- @material can be "paper", "industrial paper", "handmade paper", "palm-leaf", "palmyra palm-leaf", "talipot palm-leaf", "birch bark", "vellum", etc. -->
                                <!-- the following <foliation> tags are examples -->
                                <foliation>ff. 2, ?, 15-50, [51], 52-59, ?, 60-67,
                                    (pencil:) 68-78.</foliation>
                            </supportDesc>

                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote medium="ink black" scope="sole" script="deva"/>
                        </handDesc>
                        <scriptDesc>
                            <scriptNote xml:id="script-ba-va"><foreign xml:lang="ba"
                                    >ba</foreign> and <foreign xml:lang="va">va</foreign>
                                not distinguished.</scriptNote>
                            <scriptNote xml:id="svarna-nasals"/>
                            <!-- see https://github.com/chchch/upama/issues/87#issuecomment-2357860543 -->
                        </scriptDesc>


                    </physDesc>

                    <history>
                        <origin>
                            <origDate calendar="India" when="1500" cert="medium"/>
                            <!-- calendar can be "Vikrama", "Śaka", etc. Dates can be approximate or exact. -->
                        </origin>
                    </history>


                </msDesc>

            </sourceDesc>
        </fileDesc>

        <revisionDesc>
            <change when="2026-02-12" who="Jason Birch">Transcribed f. 2r.</change>
           <change when="2026-08-02" who="Dominik Wujastyk">Changed the filename</change>
            <change when="2026-08-23" who="Dominik Wujastyk">Changed the TEI title field</change>


        </revisionDesc>

    </teiHeader>

    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva">
        <body>
            <div n="3" type="sthāna">
                <head xml:lang="sa-Latn">[Śārīrasthānam]</head>

                <div n="1" type="adhyāya">
                    <head xml:lang="sa-Latn">[Adhyāya 1]</head>

                    

   
                    <pb facs="1" ana="MS-ADD-02491-000-00001.jpg" n="2r" cert="low"  type="f"/>
                    <l xml:id="G.3.1.1.note" xml:lang="en-Latn">
                        <note> This half folio does not appear to be 2r (next folio is numbered 2).
                            The shape of the folio edges do not match those of the folio in the next
                            image. Unfortunately, the margins are missing. So we do not know if it
                            was numbered or not. However, its mention of yathovāca dhanvaṃtariḥ and
                            hetucintām suggest it might be 1v. </note></l>

        

                    <l xml:id="G.3.1.2">
                        <lb/><unclear reason="damage">bālo tikaṃ</unclear> kṛtaṃ prāṇikāyaṃ tasyedaṃ
                            hetusvala<unclear reason="faded"
                        >kṣa</unclear>ṇakā<unclear>rya</unclear>ciṃtayā sthānam iti|| hetutvād iti
                        eva viśeṣo <unclear reason="faded">rali</unclear><lb/>vyākhyā
                            prakathayiṣyām<unclear>ā||</unclear> yathovāca dhanvaṃtarir iti
                        pratisaṃskartṛsūtraṃ|| </l>

                    <l xml:id="G.3.1.3"> tatrādau hetuniścaṃtanam <!-- hetucintām --> āha||
                            sa<unclear reason="faded">rvabhū</unclear><lb/>tānām ityādi||
                        sarvabhūtāni kṛ<unclear>ty</unclear>āni utpādayaṃti|
                        vakṣyamāṇamahadāyāmūlatagaṃ <!--
                                ? --> tasya kāraṇaṃ kiṃ tad ity āhā <lb/>
                        avyaktaṃ nāma || nāmaprasiddhyupasaṃgrahe|| tatra vyaktam api yat dravyaṃ
                        prasiddhaṃ || tena vyaktād avyaktam iti || paramā<unclear reason="faded"
                            >tma</unclear><lb/>ny api avyaktasaṃjñā nirastā | kiṃ tad
                        avyaktaśabdaprasiddham ity āha| satvarajastamolakṣaṇam iti| carake ||
                        puna<lb/>r ātmany evāvyaktavyapadeśā|| ata eva caturviṃśatikatatvaṃ ||
                        tasyāvyaktasya kāraṇam athāstīti darśayann āha||<lb/> akāraṇam iti
                        avidyamānotpattihetrur<!-- hetu --> aṣṭarūpam iti|| aṣṭau rūpāṇi cāsya|| etā
                        ca tā buddhi ahaṃkāraspā<lb/><unclear reason="faded"
                        >ñca</unclear>tanmātrāṇāṃ pṛthakkāraṇatvaṃ niṣiddhaṃ|| anye pi
                        pradhānasyaiva pariṇamato buddhyādīni rūpāṇīty ūcuḥ||cha||
                            aṣṭa<lb/>rūpa<unclear reason="illsegible">m</unclear> ity atra jajā||
                            avyaktabuddhyahaṃkārā<unclear>ḥ</unclear>|| pañcamahābhūtānīty āha||
                        paṭhaṃti ca vyāsam|| <cit>
                            <quote>bhūmir āpo nalo vā<lb/><gap reason="damaged" unit="akṣara"
                                    quantity="2"/>
                                <!-- yuḥ khaṃ --> mano <unclear reason="faded"> buddhir
                                    eva</unclear> ca | ahaṃkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtir
                                aṣṭadhā||1||</quote>
                            <bibl>BhG 7.4</bibl>
                        </cit> tathāpi <!-- i could be cancelled --> hi carake 'pi|| svādīni
                            bu<lb/><gap reason="damaged" unit="akṣara" quantity="4"/>sahaṃ <unclear
                            reason="faded">kāras ta</unclear>thāṣṭama iti|| tatra vyāsasya manasā
                        pratiṣṭānirddeśe na caraka<unclear reason="faded">sya va</unclear><gap
                            reason="damaged" unit="akṣara" quantity="4"/>
                        <pb facs="2" n="2v" ana="MS-ADD-02491-000-00002.jpg" type="f"/>
                        
                        <gap reason="damaged" unit="akṣara" quantity="3"/>ruṣo pa śatabhinna
                        darśanatvāt|| atra sarvabhūtānām ity asya bhāṣyaṃ nirddiśann āha||
                            akhila<gap reason="damaged" unit="akṣara" quantity="5"/><lb/><gap
                            reason="damaged" unit="akṣara" quantity="2"/>ma <unclear reason="crease"
                            >stasya</unclear> mahadāditatvabhūtabhavanopakaraṇātmakaviśvasya
                        bhavahetur iti||cha|| upādānakāraṇam iti||<lb/> atha <unclear reason="faded"
                            >||</unclear> saṃbhavasya hetur ity ato bhavaṃti|| tatrākhila
                        jagadutpādakārakasya mahadādir ity arthaḥ|| tadeka<del rend="cancelled"
                            >mi</del><lb/>ti śilopaṭṭavat sāmyāvasthāyāṃ sthitena punas
                        tridaṃḍavat|| ataḥ śilākākalyaṃ<!-- śilokakalyaṃ? --> bhinnam etat
                        vyavasthitam|<lb/> anekeṣāṃ bahūnāṃ kṣetrajñānāṃ śarīravidāṃ karmmapuruṣāṇāṃ
                        teṣāṃ śarīrabhāvāya|| adhiṣṭāṇaṃ viṣayaḥ||<lb/> eteṣāṃ karmmātmakānāṃ punaḥ
                        parityāgam eva|| ekam anekeṣāṃ adhiṣṭānam iti|| prasrutam upamānena
                        saṃbaṃdaṃ ku<lb/>rvann āha||cha|| audakānāṃ bhāvānām iti||udakabhāvāsv
                        audakāḥ|| nadīnadasarastaḍāgaprabhṛtayaḥ|| ānye<lb/> audakabhāvā matsyādaya
                        ity āhuḥ|| tan na manyaṃte|| gaṃgādyadhiṣṭānatvāt|| audakānāṃ bhāvānāṃ
                            pradeśākhyā<lb/><unclear reason="faded">pa</unclear>ko dṛṣṭoparsmmavatad
                        evāvyaktaṃ karaṇatve nādhikṛtaṃ|| sarvabhūtānāṃ kāraṇam iti vacanāt||
                        ātmanaḥ puna<lb/><unclear reason="faded">r</unclear> bhūtasadbhāvina
                        akāraṇatvaṃ nityatvaṃ ca|| sadakāraṇavan nityam iti vacanāt|| ata eva
                        kṣetrajñasya paṃgvaṃdha<lb/><gap reason="damaged" unit="akṣara" quantity="2"
                        />r iva saṃyogaḥ|| tad uktaṃ|| puruṣasya darśanārthaṃ kevalyārthaṃ|| tathā
                        pradhmanasya|| paṃgvaṃdha<add place="inline">va</add>d ubhayor api| saṃyo <!-- gas tatkṛtaḥ sargaḥ|| Sāṅkhyakārikā 21 -->
                        <!--The order of the digital images is wrong here, because gas tatkṛtaḥ
                                sargaḥ follows from the previous half folio  -->

                        <pb facs="4" n="3r" ana="MS-ADD-02491-000-00004.jpg" type="f"/>
                        
                        <lb/>gā ta<unclear reason="smudged">t</unclear>kṛtā sargraḥ <!-- sargaḥ
                            -->|pulliṃgasaṃjñā tatkṛta iti tat sa yoga
                        kṛtaḥ| saṃskṛta iti satvā<unclear>di</unclear>lakaṇaḥ| nanu ka<lb/>smād
                        ekasmāt anekakarmmaṇāṃ sarvvabhūtānāṃ utpāda ucyate | anekaśaktipracitāt
                            pra<unclear>dhā</unclear>nād kṣetrajñādhiṣṭitān mahān utpadyate| eva
                        kevalāt kāryabhe<lb/>dāt prajāyaṃte| mahattatvaṃ jāyate <lb/> prakṛter
                        buddhir jñāyate ity arthaḥ| saiva kāryātmikāt e<unclear>va</unclear> buddheḥ
                        karaṇaṃ| sā tu cicchaktir nirmmanādarppaṇamūrtti<lb/>r iva rūpādyarthachāyām
                        anupratipadyate| samahān talliṃgam iti| talliṃgādiviśeṣaṇena śuddhasatvānāṃ
                        a<lb/>vadhāraṇavyavachinnamātravivekalakṣaṇam asatyāṃ buddhiṃ nirasyati| tad
                        uktaṃ carake| suddhasatvasya yā suddhā<lb/> satyā buddhiḥ pravarttate| yayā
                        bhinatty atibalaṃ mahāmohamayaṃ tamaḥ| sarvvabhāvasvabhāvajño yayā bhavati
                        nispṛ<lb/>haḥ|| yogaṃ yayā sādhayati sāṃkhyaḥ saṃpadyate yayā|| yayā
                        nopaityahaṃkāraṃ nopāste kāraṇaṃ yayā| yayā nālaṃ<lb/>bate kiṃcit sarvaṃ
                        saṃpadyate yayā| yāṃti brahma yayā nityam akṣaraṃ ca tathākṣaraṃ|
                        <!-- ślokas  (ca.śā. 1) --> tathā punar api tatraivoktaṃ|<lb/>
                        <unclear reason="damaged">yā</unclear>vad utpadyate satyā buddhir nnaitad
                        ahaṃ yayā| naiva tanmātramativijñānaya <!-- cf. naitanmameti vijñāya--> jñaḥ
                        sarvvam ativarttate <!-- ślokas 
                                (ca.śā. 1) --> rūpādyartha 

                        <pb facs="3" n="3v" ana="MS-ADD-02491-000-00003.jpg"  type="f"/>

                        <!-- top margin: [prakṛter mahān mahato ahaṃkāra?a trividhaḥ ?ātvi?ād
                                evārā? sāt iṃdriyāṇi tā ma?āt  -->
                        <lb n="1"/>
                        <unclear reason="damage">+ā</unclear>yāntarāśrayā punar ahaṃkārakaraṇāt|
                        ahaṃkāras tu kāryabuddhibheda eva yena carake kāryabuddhiviva<lb/><unclear
                            reason="damaged">ra</unclear>ṇenaivāhaṃkāro pi vivṛtaḥ | tathā ca||
                        kāraṇāni mano buddhir buddhiḥ karmmeṃdriyāṇi ca | buddher hi grahaṇe<lb/>ni
                        vāhaṃkāragrahaṇāt sa tu| trividhā vaikārikādibhedena| vaikārikādisaṃjñās tu
                        pūrvācāryaiḥ saṃvyavahārā<lb/> ya kṛtāḥ|| vaikārikādiṣu yato yad utpadyate
                        tat sannirddiśann āha|| tatra vaikārikādityādi|| tatra
                        vaikārika<lb/>sātvikās tejaso rājasaḥ| bhūtāditāmasaḥ| sātvikās tejāso
                        rājasaḥ <!-- note repetition --> bhūtāditāmasaḥ sātvikād rājasa<lb/>sahāyāt|
                        tamomātrānuviddhāt| ekadeśeṃdriyāṇi tallalakṣaṇāni prakāśarūpāṇi | tāny
                        ahaṃkārād utpannā<lb/>ni| ahaṃkārāṇīṃdriyāṇīti sāṃkhye vaidyake tu
                        bhautikāni| tata evaṃ pūrvāṇi <del cause="cancellation">tri</del>śrotrādīni
                        ghrāṇāṃtāni||<lb/> buddhīṃdriyāṇi buddher buddher <!-- repetition
                        -->āśrayatvāt|| teṣām karmmāśrayāṇītarāṇi vāgādīni
                        pādāṃtāni| ubhayātmakaṃ<lb/> mana iti| ubhayeṃdriyasvabhāvam iti| pravṛtto
                        hi teṣāṃ manasā sahā bhinnānām eva pravṛttā tat sa bhāvam iva vṛ<lb/>
                        <unclear reason="damaged" unit="3"
                            ><!-- maybe two akṣaras and a daṇḍa
                            --></unclear>bhūtādir iti|| tāmasāt tejaso
                        sahāyāt sātvamātrayānuviddhāt| tallakṣaṇāny eva mohādi 
			
                        <pb facs="5" n="4r" ana="MS-ADD-02491-000-00004.jpg" type="f"/>
                        
                                              <lb n="1"/>lakṣaṇaṃ nirddiśann āha|| vātavarṇṇetyādi| tatra vātavedanāvarṇṇāḥ syā
                        vāruṇādayaḥ| pittasya varṇṇāḥ pītanīlahāri<lb n="2"/>drādayaḥ| vedanā punar
                        <choice><orig>oṣa</orig><corr>oṣṭha</corr></choice><subst><del>śo</del><add place="top margin"
                                cause="kākapāda">co</add></subst>ṣadāhādayaḥ |śleṣmaṇas tu varṇṇāḥ| śvetādayaḥ| vedanāḥ kaṃḍvādayaḥ| gaṃdhas
                        tu vāyo<lb n="3"/>r nnāsty eva| kaphasya ca viśro gaṃdho 'nukto 'pi draṣṭavyaḥ|
                        kaphaduṣṭe pittasya gaṃdhaṃ kuṇape pūtipūyābhe ca vakṣati<lb n="4"/> śoṇitavarṇṇam
                        iti| śoṇitavarmmaṃ pittavedanaṃ kuṇapagaṃdhaṃ carake | kuṇapaḥ
                        <choice><sic>śabaḥ</sic><corr>śavaḥ</corr></choice> kuṇapasyeva gaṃdhe 'syeti||<lb n="5"/>
                        upamānāc ceti samāsāṃtaḥ| tato janakasya śoṇitasyāpi doṣā evaṃ dūṣayitāro
                        'pi apadeśas tu <unclear reason="worm hole">ghṛ</unclear>tataila<lb n="6"/>
                        dugdhavat| tad uktam atyarthaṃ doṣadūṣiteṣu dhātuṣu saṃjñā rasajo yaṃ
                        śoṇitajo yam ityādi|

</l>




                </div>
           
            </div>
            <!-- end of sthana -->

        </body>
    </text>
    
<facsimile>
        <!--    <graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/add.2491/manifest.json"/> -->
        <graphic url="https://cudl.lib.cam.ac.uk//iiif/MS-ADD-02491"/>
    </facsimile>

</TEI>
